gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
બાળકના ભવિષ્ય માટે જોખમી પેરન્ટ્સ વચ્ચેનું ડિસ્ટર્બન્સ
You need an iframes capable browser to view this content.
તાજેતરના એક અભ્યાસ મુજબ સેપરેટ થયેલા પેરન્ટ્સનાં બાળકો આગળ જતાં પોતાની રિલેશનશિપની બાબતમાં અસ્થિર હોય છે. આવનારા સમયનો આ બહુ ગંભીર પ્રશ્ન છે અને એ માટેની પૂર્વતૈયારીરૂપે શું બદલાવ લાવવો પડશે એ વિશે નિષ્ણાત સાથે વાત કરીએ
અમેરિકાની બોસ્ટન યુનિવર્સિટી અને યુનિવર્સિટી ઑફ ડેન્વરના સંશોધકોએ પોતાના લગભગ ૨૬૫ કપલ પર કરેલા સર્વેક્ષણ પરથી સ્પષ્ટ કર્યું છે કે છૂટાછેડા લેનારા પેરન્ટ્સનાં સંતાનો પણ રિલેશનશિપ અને કમિટમેન્ટની બાબતમાં સહેજ નબળાં હોઈ શકે છે. છેલ્લા કેટલાક અરસામાં આપણે ત્યાં સંતાનો હોવા છતાં પેરન્ટ્સ છૂટાછેડા તરફ વધુ ને વધુ ઝુકાવી રહ્યા છે ત્યારે પેરન્ટ્સના સેપરેશનની લાઇફટાઇમ અસરનો ભોગ સંતાનો બની રહ્યાં છે. ઓવરઑલ આખા સમાજ માટે આ પ્રશ્ન ગંભીર રૂખ લઈ રહ્યો છે, જેમાં આવનારા સમયમાં સંબંધોની અસ્થિરતા વધતી નજર પડે છે. એમાં આ રિસર્ચ જો સાચું હોય તો પેરન્ટ્સની અનબન જીવનભર સંતાનોના જીવનને પણ કાયમી રીતે ઘસરકો આપી શકે છે અને તેમના ભવિષ્યના સંબંધો પર પ્રશ્નાર્થ ઊભો કરી શકે છે ત્યારે શું કરવાનું? ખાસ કરીને પોતે જુદા થઈ રહેલા કપલે પોતાનાં બાળકોના માનસ પર એની અવળી અસર ન પડે એ માટે શું તકેદારી રાખવી પડશે? સંતાનોના માનસને તમારા છૂટાછેડા માટે કઈ રીતે ટ્રેઇન કરવાની દિશામાં આગળ વધવું પડશે? આ પરિસ્થિતિ બાળકોને કઈ રીતે ડૅમેજ કરે છે જેવા વિવિધ પ્રશ્નોની આગળ ચર્ચા કરીએ.
આપણા સમાજમાં આજે પણ છૂટાછેડાને બહુ માનભરી નજરે નથી જોવામાં આવતા એ હકીકત છે. વિવાદે ચડેલાં પતિપત્નીને તો જોકે આનાથી કોઈ ફરક પણ નથી પડતો, પણ સમજણાં સંતાનો માટે આ અવસ્થા સમાજના બદલાયેલા દૃષ્ટિકોણને કારણે આકરી હોય છે. પોતાના અનુભવને આધારે એક કેસ-સ્ટડી વિશે વાત કરતાં કૉગ્નિટિવ ન્યુરો સાઇકોલૉજિસ્ટ પ્રાંજલિ પ્રધાન કહે છે, ‘હું સ્કૂલના ફિફ્થ-સિક્સ્થના સ્ટુન્ડન્ટસનું કાઉન્સેલિંગ કરતી હતી. એ સમયે એક છોકરો બધાથી અતડો રહે અને કોઈની સાથે વાત ન કરે એ મેં જોયું. ભણવામાં પણ તે અતિશય સ્લો હતો. અટેન્શન ડેફિસિટ હતું એટલે કે એકાગ્રતા સાથે કંઈ જ કરી ન શકે. ધીમે-ધીમે ઊંડાણમાં ઊતરતાં સમજાયું કે ૧૨ વર્ષના આ છોકરાના પેરન્ટ્સ ડિવૉર્સ લઈ રહ્યા હતા. તેની મમ્મીએ તેની જ સ્કૂલમાં ભણતા તેના ફ્રેન્ડની મમ્મીને આ વાત કહી હતી. એ લોકોની મૂર્ખામીને કારણે વાત વધુ લોકો સુધી પહોંચી અને એ છોકરાની સાથે ભણતા ક્લાસમેટને પણ તેના પેરન્ટ્સ વિશે ખબર પડી. બધા તેને ચીડવવા લાગ્યા. કેટલાક મોટા લોકો પણ અને તેની એક્સટેન્ડેડ ફૅમિલી પણ તેને સહાનુભૂતિથી અથવા તો ઇરિટેશનની નજરેથી જોવા લાગ્યા. બાળકના માનસ પર આ બધા જ બિહેવિયરની અસર થઈ રહી હતી. ધીમે-ધીમે તે બધાથી જુદો પડવા માંડ્યો અને એકલો-એકલો રહેવા લાગ્યો. અહીં એ બાળક ડિપ્રેશનમાં છે એવું તો ન કહેવાય, પરંતુ તે સમાજ માટે અને લગ્નજીવન માટે ઘૃણાની નજરે તો જોવા જ માંડ્યો હતો. તેને બધા જ મૅરિડ લોકો માટે નફરત થઈ રહી હતી. તેને ગુસ્સો આવતો હતો, પોતાનાં મમ્મી-ડૅડી ગંદાં છે એ લાગણી તેના મનમાં સ્ટ્રૉન્ગ થતી જતી હતી.’
નિષ્ણાતોના મતે છૂટાછેડા તરફ આગળ વધી રહેલા પેરન્ટ્સનાં સંતાનોમાં બે અંતિમ બિહેવિયર જોવા મળી શકતાં હોય છે. કાં તો તેઓ લગ્નના નામથી દૂર ભાગે કાં તો નાની ઉંમરમાં અફેર કરે. પ્રાંજલિ કહે છે, ‘નાનપણમાં પેરન્ટ્સ વચ્ચેના ઝઘડા અને સતત તિરસ્કારના વાતાવરણમાં ઉછરેલાં બાળકોમાં પ્રેમની જરૂરિયાત અતિશય હોય છે. તેમને અટેન્શન જોઈતું હોય છે, જે પૂરતા પ્રમાણમાં તેમને પોતાના બન્ને પેરન્ટ્સ પાસેથી નથી મળ્યું. એટલે જ નાની ઉંમરમાં કોઈકના પ્રેમમાં પડવું, કોઈકના સહેજ અટેન્શન માટે પોતાનું બધુ જ સમર્પિત કરી દેવું જેવા કિસ્સાઓ બનતા હોય છે. તેમને ચારેય બાજુથી અટેન્શન જોઈતું હોય છે એટલે એ માટે તેઓ ન કરવાનાં કામો પણ કરતાં ખચકાતા નથી હોતા. જેમ સાવ એકલવાયા થવું જોખમી છે એમ વધુપડતા મળતાવડા થઈને કોઈના પર પણ ભરોસો મૂકીને આગળ વધવું એ પણ જોખમી જ છે. આ પ્રકારના માહોલમાં રહેતાં બાળકો રસ્તો ભટકી જાય, ભોળવાઈ જાય અથવા તો કોઈના રવાડે ચડીને પોતાને બરબાદ કરી શકે એ ખૂબ ઈઝી છે.’
જાણીતા સાઇકિયાટ્રિસ્ટ ડૉ. અશિત શેઠના મતે પેરન્ટ્સને છૂટાછેડા માત્ર બાળકના સોશ્યલ બિહેવિયરને જ કે તેની ભવિષ્યની રિલેશનશિપને અફેક્ટ કરે છે એવું નથી, પણ તેમના બ્રેઇનની બાયોલૉજિકલ સ્થિતિ પર પણ એની ઊંડી અસર પડે છે. તેઓ કહે છે, ‘ડિસ્ટર્બ્ડ ચાઇલ્ડહુડ હોય અથવા તો બાળપણમાં સતત પેરન્ટ્સ વચ્ચેના ઝઘડાનો ભોગ બનતા રહેવું પડ્યું હોય એવાં બાળકોના બ્રેઇનના MRI નૉર્મલ નથી હોતા. તેમના બ્રેઇનના ઇમોશનલ જનરેટિંગ એરિયામાં જોઈ શકાય એવા ફેરફાર આવતા હોય છે. મોટા ભાગે બાળપણના અનુભવો અને ઇમોશનની બ્રેઇન પર વધુ ઊંડી અસર પડતી હોય અને એ લાંબો સમય સુધી રહેતી પણ હોય છે. એનું મુખ્ય કારણ નાની ઉંમરમાં બ્રેઇનનું ડેવલપમેન્ટ સતત ચાલુ છે. એ ચાલુ પ્રોસેસમાં તમે એને જે આપ્યું છે એ તો એની સાથે જ જોડાતું જવાનુંને. ટૂંકમાં કહું તો મા-બાપની તમામ હરકતો બાળકોના બ્રેઇનની નૉર્મલનેસને હણવા માટે અને કાયમ માટે એની અસર છોડવા માટે પૂરતી છે. સારી રીતે અને પૉઝિટિવ રીતે રહેશો તો એ પણ અને ઇમોશનલ ટ્રૉમા આપતા રહેશો તો એ પણ.’
ડૉ. અશિત શેઠની દૃષ્ટિએ કોઈ પણ બાયોલૉજિકલ ટ્રીટમેન્ટ કરીને પણ ફૅમિલી વિખવાદને કારણે બ્રેઇનમાં જે ઍબ્નૉર્માલિટી ઊભી થઈ છે એને દૂર કરી શકાતી નથી. એના માટે કોઈ ગોળી, કોઈ ઇન્જેક્શન, કોઈ સર્જરી નથી. આ બાબત કાયમ તમારી સાથે રહેશે. બિહેવિયર થેરપીથી તમે એની અસરને થોડોક સમય માટે હળવી કરી શકો, ઓછી કરી શકો; પણ એને મૂળમાંથી કાઢી નાખવું તો જરાય શક્ય નથી. આ ઉપરાંત માત્ર મા-બાપની બીમારીઓ જ નહીં; તેમનો સ્વભાવ, તેમની વિચારવાની પૅટર્ન પણ વારસાગત બાળકમાં આવતી હોય છે. એટલે જ આ બધી જ બાબતોમાં મા-બાપ અતિશય અલર્ટ રહે એ જરૂરી છે.
આટલું ધ્યાન રાખવું પડશે ખાસ
તમારી વચ્ચેના મતભેદમાં બાળકને ફુટબૉલની જેમ કે મેસેન્જરની જેમ ક્યારેય ટ્રીટ નહીં કરતા. તમારા મેસેજ પહોંચાડવા માટે બાળકનો ઉપયોગ કરો એ યોગ્ય નથી.
એકબીજાને ક્રિટિસાઇઝ કરવાનું, આક્ષેપો મૂકવાનું કે એકબીજાની નબળાઈઓને બાળકની સામે કોસીને તેના મનમાં નફરતનું ઝેર નાનપણથી ભરવાનું યોગ્ય નથી. બાળક મોટું થશે અને જાતે સમજણું થયા પછી કોઈ નિર્ણય પર પહોંચે કે કોઈ સ્ટૅન્ડ પર પહોંચે એ સમય સુધીની રાહ જોવાની તૈયારી તમારે રાખવી પડશે.
પતિ-પત્ની તરીકે તમે જુદાં રહો છો તો પણ બાળક ઇચ્છતું હોય તો તેના પિતાને મળી શકે કે માતા પાસે રહેવા જઈ શકે એટલી છૂટ તટસ્થ રહીને તમારે આપવી પડશે. તમે બન્ને તેને ભરપૂર પ્રેમ કરો છો અને હંમેશ બધી જ પરિસ્થિતિમાં તેની સાથે છો એ વિશ્વાસ તેનામાં જગાડવો જરૂરી છે.
નિષ્ણાતોના મતે ઘણીબધી વાર આ ઘટનામાં બાળક પોતાને ગિલ્ટી સમજતું હોય છે. પોતાના કારણે પણ ક્યારેક ઝઘડા થયા હોય તો એ વાતને પકડીને બાળક ગિલ્ટમાં રહેવાથી ન ભરવાનાં પગલાં પણ ભરી બેસતું હોય છે. આવા સમયે તેની કોઈ જ ભૂલ નથી અને તે ગુડ બૉય કે ગુડ ગર્લ છે એવો આત્મવિશ્વાસ બાળકમાં જગાડવો અતિશય જરૂરી છે.
આપસમાં નહીં બનતું હોવાથી તમે જુદાં રહો છો અને એનો અર્થ એવો જરાય નથી કે પેરન્ટ્સ તરીકે તેઓ જુદા પડી ગયા છે એ વાત તમારે સમજવી પડશે અને બાળકને પણ તેની ભાષામાં સમજાવવી પડશે.
બાળક મા-બાપને જોઈને ઘણું શીખતું હોય છે. તમારા સંબંધમાં રહેલી અસ્થિરતાથી બાળકના માનસમાં તમામ સંબંધો અસ્થિર હોય છે એવું સ્થિર ન થાય એવું ઇચ્છતાં હો તો તેની સાથે ટૉક થેરપી કરો. સંબંધો સુંદર છે અને એની સ્થિરતા માટે પ્રયત્ન કરવા જોઈએ અને રૅરમાં રૅર કેસમાં જ સંબંધો તૂટવાની દિશામાં જતા હોય છે એ સમજદારી ટૉક થેરપીથી અને બીજા લોકોના એક્ઝામ્પલથી બાળકને આપી શકાય.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.