gu en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
ભારતમાં ગામડાંના ૭૫ ટકા અને ૬૨ ટકા શહેરી દરદીઓ પોતાના બ્લડ-પ્રેશરના રોગથી અજાણ છે
ખાસ કરીને આ રોગને સાઇલન્ટ કિલર કહે છે, કારણ કે એનાં કોઈ લક્ષણો નથી. ચિહ્નો વગર એ શરીરમાં રહીને શરીરને અંદરથી ડૅમેજ કરે છે. રેગ્યુલર ચેકઅપ દ્વારા જ એનું નિદાન થઈ શકે છે. આજે જાણીએ આ રોગ સંબંધિત મેડિકલ ગાઇડલાઇન્સ શું છે
World Hypertension Day - જિગીષા જૈન
જર્નલ ઑફ હાઇપરટેન્શનમાં છપાયેલા એક સર્વે મુજબ ભારતભરમાં ઍવરેજ ૨૯.૮ ટકા લોકોને હાઇપરટેન્શનનો રોગ છે. ગામડાંઓમાં આ રોગ ૨૭.૬ ટકા લોકોમાં તો શહેરોમાં એનો વ્યાપ ૩૩.૮ ટકા લોકોમાં ફેલાયેલો છે. પરંતુ એનો અર્થ એ નથી કે આટલા લોકોને ખબર છે કે તેમને આ રોગ છે. જેમને આ રોગ છે એમાંથી ૨૫ ટકા ગામડાંના લોકો અને ૩૮ ટકા શહેરી લોકો આ રોગનો ઇલાજ લઈ રહ્યા છે, જેનો અર્થ એ કે બાકીના લોકોને તો ખબર જ નથી કે તેમને આ રોગ છે અને તેમને એના ઇલાજની જરૂર છે. એટલે કે ગામડાંના ૭૫ ટકા અને ૬૨ ટકા શહેરી દરદીઓ પોતાના બ્લડ-પ્રેશરના રોગથી અજાણ છે. જેમને હાઇપરટેન્શન છે તે દસમાંથી એક ગામડાની વ્યક્તિનું અને પાંચમાંથી એક શહેરની વ્યક્તિનું બ્લડ-પ્રેશર કન્ટ્રોલમાં છે. બાકીના લોકોનું બ્લડ-પ્રેશર કન્ટ્રોલમાં નથી અને તેમના શરીરમાં આ રોગને લીધે ભરપૂર નુકસાન થઈ રહ્યું છે, જેની ઘણાને તો જાણ સુધ્ધાં નથી. ૧૯૯૦ના આંકડા તપાસીએ તો ભારતમાં ૨.૩ મિલ્યન મૃત્યુ કાર્ડિયોવૅસ્ક્યુલર ડિસીઝને કારણે થયાં હતાં અને ૨૦૨૦ સુધીમાં આ આંકડો ડબલ થઈ જવાની આશંકા વ્યક્ત થઈ છે. હાઇપરટેન્શન માટે નિષ્ણાતો માને છે કે મુંબઈમાં વયસ્ક લોકોમાં ૨૦-૨૫ ટકા લોકોને હાઇપરટેન્શનનો પ્રૉબ્લેમ છે. આજે વર્લ્ડ હાઇપરટેન્શન ડે છે અને આ વર્ષની થીમ છે નો યૉર નંબર્સ. તમને હાઇપરટેન્શન છે કે નહીં એ ફક્ત બ્લડ-પ્રેશર માપીને જ જાણી શકાય છે. તમારું બ્લડ-પ્રેશર કેટલું રહે છે એ સામાન્ય બાબત જાણી લેવાથી મોટા હેલ્થ પ્રૉબ્લેમ્સને ટાળી શકાય છે. આ બાબતે આજે વિગતથી સમજીએ.
રોગ અને એની અસર
એક ગ્લોબલ આંકડા અનુસાર સ્ટ્રોકને લીધે થતાં મૃત્યુના ૫૭ ટકા અને કૉરોનરી આર્ટરી ડિસીઝને લીધે થતાં મૃત્યુના ૨૭ ટકા કેસ પાછળ હાઇપરટેન્શન જવાબદાર હોય છે. એને કારણે માણસનું અંગ ફેલ થઈ શકે છે, જેમ કે કિડની-ફેલ્યર. બ્લડ-પ્રેશરને કારણે મુખ્યત્વે મગજ, હૃદય, આંખ અને કિડની પર અસર થાય છે. ખાસ કરીને મગજમાં સ્ટ્રોક આવી શકે છે કે હૅમરેજ થવાની શક્યતા વધી જાય છે. હૃદયમાં અટૅક આવી શકે છે, કિડની ફેલ થઈ શકે છે અને આંખમાં રેટિના એટલે કે આંખના પડદા પર અસર થાય છે. ખાસ કરીને રેટાઇનલ હૅમરેજ થવાની શક્યતા વધી જાય છે, જેની અસર વિઝન પર પડે છે. હાઇપરટેન્શનને સામાન્ય ભાષામાં સમજાવતાં દહિસરના ફૅમિલી-ફિઝિશ્યન ડૉ. સુશીલ શાહ કહે છે, ‘શરીરમાં હૃદય ધબકે એટલે લોહીની નળીઓમાંથી પસાર થઈને લોહીનું પરિભ્રમણ થાય છે. આ લોહી એ નળીઓ પર જે દબાણ આપે છે એ દબાણને બ્લડ-પ્રેશર કહે છે. એનાં બે રીડિંગ હોય છે. એક એ રીડિંગ, જેમાં લોહીની નળીઓ પર આવતું સૌથી વધુ પ્રેશર અને બીજું સૌથી ઓછું પ્રેશર બન્ને માપવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે ૧૨૦/૮૦નું પ્રેશર હોવું જરૂરી છે. એનાથી વધે તો એ ચિંતાનું કારણ હોઈ શકે છે.’
જો વ્યક્તિને બ્લડ-પ્રેશર ૧૨૦/૮૦થી વધી જાય, ખાસ કરીને ૧૪૦/૯૦ને વટી જાય ત્યારે ક્યારેક એવું બને કે માથું ભારે થઈ જતું હોય, ગરદનમાં દુખાવો રહેતો હોય, ચાલવામાં હાંફી જવાતું હોય. આ પ્રકારનાં ચિહ્નો કોઈ-કોઈ વ્યક્તિઓમાં જોવા મળે છે, દરેક વ્યક્તિમાં આ ચિહ્નો જોવા મળતાં નથી. ચિહ્નો દેખાયા વગર તકલીફ છે એ સમજવું  અઘરું થઈ જાય છે. આ બાબતે સમજાવતાં ઝેન હૉસ્પિટલના ઇન્ટરનલ મેડિસિન અને કાર્ડિયો-ડાયાબિટીઝ એક્સપર્ટ ડૉ. અમોલ પવાર કહે છે, ‘જ્યારે વ્યક્તિનું બ્લડ-પ્રેશર વધી જાય છે ત્યારે ભલે ચિહ્નો દેખાય નહીં, પરંતુ એ શરીરમાં અસર તો કરે જ છે. મોટા ભાગના દરદીઓ સાથે જે થાય છે એ પરિસ્થિતિ સમજીએ તો તેમના શરીરમાં બ્લડ-પ્રેશર વગર ચિહ્નોએ વર્ષોથી રહે છે અને તેમને અંદરથી ડૅમેજ કરે છે. ઘણા દરદીઓ તો એવા છે જેમને સ્ટ્રોક આવે કે હાર્ટ-અટૅક આવે પછી ધ્યાનમાં આવે છે કે તેમને હાઇપરટેન્શન છે, જે આજના સમય માટે ઘણા જ દુ:ખની વાત કહેવાય. બ્લડ-પ્રેશર વિશે લોકો જાગૃતિ લાવે અને સમજે કે આ તકલીફ વગર ચિહ્ને પણ શરીરમાં હોય એમ બનતું હોય છે એટલે ચિહ્નોની રાહ જોયા વગર રેગ્યુલર ચેકઅપ કરાવો.’
હાઇપરટેન્શનના બે પ્રકાર છે - (૧) એસેન્શિયલ હાઇપરટેન્શન અને (૨) સેકન્ડરી હાઇપરટેન્શન. મહત્વની વાત એ છે કે ૯૫ ટકા કેસમાં વ્યક્તિને હાઇપરટેન્શન શું કામ થયું છે એનું કારણ અજ્ઞાત જ હોય છે. બાકીના અમુક ટકા કેસમાં ખ્યાલ આવતો હોય છે કે અમુક કારણોને લીધે જ વ્યક્તિને હાઇપરટેન્શન આવ્યું છે. આ બાબતે સમજાવતાં હિન્દુજા હેલ્થકૅર સર્જિકલ, ખારના જનરલ ફિઝિશ્યન ડૉ. અનિલ બલ્લાણી કહે છે, ‘જેમને એસેન્શિયલ હાઇપરટેન્શન થયું છે એટલે કે જેમને ઉંમર થવાને લીધે કે જિનેટિક કારણોસર કે અજ્ઞાત કારણો થકી હાઇપરટેન્શન થયું છે તેમણે આ રોગ માટે જીવનભર દવાઓ ખાવી જરૂરી છે જેના લીધે તેમનું બ્લડ-પ્રેશર કાબૂમાં રહે. પરંતુ જો વ્યક્તિને સેકન્ડરી હાઇપરટેન્શન હોય એટલે કે કિડની-ડિસીઝ, એડ્રિનલિન ગ્રંથિની કોઈ તકલીફ, થાઇરૉઇડ પ્રૉબ્લેમ, હૃદયની ધમનીનો પ્રૉબ્લેમ, પ્રેગ્નન્સી કે દવાઓના લીધે આ રોગ આવ્યો હોય તો જેને કારણે આ તકલીફ થઈ છે એને દૂર કરતાં આ બ્લડ-પ્રેશરની તકલીફને દૂર કરી શકાય છે. આમ ફક્ત એ જાણવું પૂરતું નથી કે તમારું બ્લડ-પ્રેશર વધુ છે કે ઓછું, પરંતુ એ પણ જાણવું જરૂરી છે કે એની પાછળ કારણ શું છે. એ જાણીને જ તમે તમારો ઇલાજ કરાવી શકો.’
ડૉ. અમોલ પવાર પાસેથી જાણીએ હાઇપરટેન્શન માટેની મેડિકલ ગાઇડલાઇન્સ
૧. તમારી ઉંમર ૩૫ વર્ષની હોય તો ત્યારથી લઈને તમે જીવો ત્યાં સુધી દર ૬ મહિને બે વાર બ્લડ-પ્રેશર મપાવવું જરૂરી છે. આ નિયમ એ લોકો માટે છે જેમના ઘરમાં કોઈને આ રોગ નથી અને તેમને પણ હજી સુધી હાઈ બ્લડ-પ્રેશર આવ્યું નથી.
૨. જેમના ઘરમાં વડીલોને કે કોઈ બીજાને હાઈ બ્લડ-પ્રેશર છે તેમણે વધુ સતર્ક રહેવાની જરૂર છે. રેગ્યુલર ચેકઅપ તેમના માટે ૩૦ વર્ષની ઉંમરથી જ શરૂ થઈ જાય છે. તેમને આ રોગ ભવિષ્યમાં આવવાની ઘણી મોટી સંભાવના છે એમ માનીને ચાલવું અને ખૂબ જ સતર્ક રહેવું.
૩. આ લોકોએ કે સામાન્ય લોકોએ પણ ઓબેસિટીથી બચવું. શારીરિક હેલ્થની સાથે-સાથે માનસિક હેલ્થનું પણ ધ્યાન રાખવું, કારણ કે સ્ટ્રેસ પણ હાઇપરટેન્શનને ટ્રિગર કરી શકે છે. એટલે રેગ્યુલર એક કલાકની શારીરિક એક્સરસાઇઝ સાથે પ્રાણાયામ અને ધ્યાનને પણ મહત્વ આપવું જરૂરી છે.
૪. એક વખત રીડિંગ વધારે આવ્યું તો તાત્કાલિક તમને હાઇપરટેન્શન છે જ એવા નિદાન પર આવી જવું નહીં. ઘણી વાર કોઈ જુદાં-જુદાં કારણોસર એકદમ જ બ્લડ-પ્રેશર વધી જતું હોય એમ બને. જુદા-જુદા સમયે કરેલાં ૩ રીડિંગને ધ્યાનમાં લેવાં. ગાઇડલાઇન્સ મુજબ જો ત્રણેય વખત બ્લડ-પ્રેશર વધુ આવે તો મેડિકલ સાયન્સ માને છે કે આ વ્યક્તિને હાઈ બ્લડ-પ્રેશર છે.
૫. એક વખત હાઈ બ્લડ-પ્રેશરનું નિદાન આવ્યું પછી એ જાણો કે તમારા રોગ પાછળ જવાબદાર કારણ શું હોઈ શકે છે. બને કે એ સેકન્ડરી હાઇપરટેન્શન હોય અને એ દૂર થઈ શકે એમ હોય.
૬. જો તમને એસેન્શિયલ હાઇપરટેન્શન છે તો તમારી લાઇફ-સ્ટાઇલમાં સુધારો કરો. યોગ્ય ડાયટ, એક્સરસાઇઝ અને રેગ્યુલર દવા દ્વારા પ્રેશરને કન્ટ્રોલમાં રાખો. રેગ્યુલર દર બે મહિને ડૉક્ટરની મુલાકાત લો અને તેમના સૂચન મુજબ જરૂરી ટેસ્ટ કરાવતા રહો, કારણ કે આ રોગમાં એ સતત જાણતા રહેવું જરૂરી છે કે બ્લડ-પ્રેશરને લીધે કોઈ અંગમાં અસર થઈ છે કે નહીં. જો દરરોજ દવા લેશો, ટેસ્ટ કરાવતા રહેશો તો મોટા રોગોથી બચવામાં ઘણી મદદ મળી રહેશે.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.