gu en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu fr gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
કથા-સપ્તાહ : ભાઈ-બહેન (વિધિનું કરવું - ૨)
1  |  2  |  3  |
માને કહેવાને બહાને ખરેખર તો નિયતિ બ્રેકફાસ્ટ-ટેબલ પર પપ્પાને ટટોલી રહી હતી, ‘સરલાફોઈ પપ્પાને, કે ફૉર ધૅટ મૅટર, તેમના કોઈ પણ ભાઈને રાખડી તો બાંધતાં નથી. તો પછી દર બળેવે આપણે ગામના ઘરે ભેગા શું કામ થવાનું!’
આનંદે છાપું બાજુએ મૂક્યું, આછું મલક્યો, ‘કેમ, તને ગામ જવાનું નથી ગમતું?’
‘સવાલ ગામ ન જવાનો કે ગામમાં ન ગમવાનો નથી પપ્પા...’
ટોસ્ટ પર બટર લગાવતી અમૃતા જાણતી હતી કે લૉનું ભણતી દીકરી તેના વકીલ પપ્પાને એમ જ છટકવા નહીં દે. અમૃતા એ પણ જાણતી કે આનંદ તેના વિરોધનું ખોટું લગાડવાને બદલે ધીરજથી તેને કન્વિન્સ કરશે... જેમ લગ્ન ૫છી મને કરેલી એમ!
‘મુદ્દો તહેવારનો છે, તહેવારના વહેવારનો છે.’ નિયતિએ સફાઈભેર પોતાની દલીલ મૂકવા માંડી, ‘માન્યું કે તમારા સૌથી નાના ભાઈ માનસિક રીતે અપરિપક્વ હતા, બાળપણમાં ક્યાંક જતા રહ્યા; પણ એથી બીજા ભાઈઓથી પણ બહેને મોં ફેરવી લેવાનું? અરે, હવે તો કોઈ મરનારની પાછળ વરસનો શોક નથી પાળતું એ હિસાબે પણ સરલાફોઈએ હદ કરી ગણાય. એક ભાઈના ગમમાં બહેન અન્ય ભાઈઓને રક્ષાસૂત્ર બાંધવાનું ચૂકે એ કેમ ચાલે?’
પતિ-પત્નીની નજર મળી, છૂટી પડી.
‘તું ખુલ્લા મને ચર્ચા કરી શકે છે; નિયતિ, એ મને ગમ્યું.’
‘થૅન્ક્સ પપ્પા; પણ મને જવાબ જોઈએ, તારીફ નહીં.’
‘હું જવાબ પણ આપીશ બેટા. તેં વહેવાર યાદ અપાવ્યો, પણ એ પહેલાં વહેવાર અને સંબંધની સીમારેખામાં તારે સ્પષ્ટ થઈ જવું ઘટે.’
‘દાખલો આપું. દિવાળીની બોણીમાં તારી મમ્મી સરલાફોઈના દીકરા સંવેદને હજાર રૂપિયા આપે, બદલામાં તારી ફોઈએ પણ તને હજારની બોણી આપવાની જ એવો આગ્રહ હોય તો એ સંબંધ નહીં, વહેવાર થયો; જ્યાં આવક-જાવકનું પલડું સમતોલ રાખવાની વૃત્તિ હોય. જ્યારે આવા આગ્રહ કે અપેક્ષા વિના બોણી અપાય તો જ એ સંબંધ.’
‘મતલબ જ્યાં જતું કરવાની ભાવના હોય એ સંબંધ, બાકી બધો વહેવાર.’
નિયતિની સમજબારી ખૂલી, ‘બીજા શબ્દોમાં તમે કહેવા માગો છો પપ્પા કે ફોઈનું મન અને માન જાળવવા આપણે પણ બળેવનો આગ્રહ જતો કરવો જોઈએ.’
‘માત્ર ફોઈનું જ નહીં બેટા... હું, દેવ-વૈભવ, અમે સૌ. અમે જે ગુમાવ્યું છે એ તું શબ્દોથી નહીં સમજી શકે.’ આનંદનો સ્વર ભીનો બન્યો.
‘તારા પપ્પા સાચું કહે છે નિયતિ...’ અમૃતાએ ટાપસી પૂરી, ‘શરૂ-શરૂમાં મને, તારાં સાધનાકાકી, મિતાલીકાકીને પણ આ ખટકતું. ભાઈઓને અમે વઢતીયે ખરી. ત્યારે તારા પપ્પાએ અમને આમ જ સમજાવેલી : બીજાની સંવેદનાનું મૂલ્યાંકન પોતાની ફુટપટ્ટીથી કદી ન કરવું જોઈએ... પત્ની તરીકે અમારી વેદના સમજવાને બદલે તમે એને વધુ આળી કરવા માગો એ કેટલું વાજબી ગણાય એ તમે જ વિચારો. અને રાખડી તો પ્રતીક છે, એ બાંધ્યા વિના પણ મોટી બહેન પળ-પળ અમારી રક્ષાની દુઆ કરતાં જ હોય એમાં કમસે કમ અમને તો આશંકા નથી... તું જ કહે, પછી કઈ દલીલ ટકે?’
નિયતિ ડોક હલાવીને રહી ગઈ.
ના, સરલાફોઈ પ્રત્યે તેને પણ લાગણી હતી, ફોઈનું હેત પણ તે અનુભવી શકતી. બલ્કે અમે કઝિન્સ તો ફોઈને તેમનાં સંવેગ-સ્વાતિ જેટલાં જ લાડકાં છીએ. મનોહરદાદા હયાત નથી; મમ્મી-કાકીઓ ફોઈને નણંદનું નહીં, મા તરીકેનું જ માન આપે છે. સામે ફોઈ પણ કદી સાસુ તરીકે વત્ર્યા નથી. પોતાના સંસારને સમાંતર અમને સૌને તેમની ઓથમાં રાખ્યાં છે. હસમુખાં ફોઈ આજે પણ લાલાકાકાના જન્મદિને મૌનવ્રત પાળે છે અને બળેવમાં રાખડી નથી બાંધતાં. સૌ ગામના ઘરે ભેગા થઈએ, અમે કઝિન્સ રાખડી બાંધીએ; પણ એ બહેન પોતાના પણમાંથી નથી ચળતાં. તેમની આમન્યા ત્યજીને પૂછવાનું કોઈનું ગજું નહીં અને પપ્પાની સમજાવટ પછી આ વિષય ચર્ચવાનો પણ ન હોય....
છતાં નિયતિ બીજું કંઈ પૂછ્યા વિના ન રહી શકી, ‘પપ્પા, લાલાકાકા ત્રણેક વરસના હશે ત્યારનો તમારા સૌનો ફોટો સ્ટુડિયોમાં પડાવેલો બ્લૅક ઍન્ડ વાઇટ ફૅમિલી ફોટોગ્રાફ અમે જોયો છે... એ સિવાય તેમની કોઈ નિશાની નહીં હોયને?’
‘ક્યાંથી હોય? એ જમાનામાં તો આવો ફોટો પડાવવો પણ લક્ઝરી ગણાતી.’ આનંદે વાગોળ્યું, ‘જોકે માના ગયા પછી ફૅમિલીફોટોનો હરખ પણ કોને રહ્યો? સાચું કહું તો માનું પણ અમને એટલું સ્મરણ નથી, મોટી બહેન જ અમારી મા.’
પિતાનું ભાવવિશ્વ એકની એક દીકરીથી અજાણ નહોતું. છતાં આજે એ નવા પરિપ્રેક્ષ્યમાં પરખાતું હોય એમ તેમને ભીના થતા ભાળીને તેય ભાવુક બની.
‘ના, હું આ ઉપરકારવશ નથી કહેતો. સંતાનને માનું હેત ક્યારેય અહેસાનરૂપ ઓછું લાગે?’
‘તારા પપ્પા મને પહેલી વાર જોવા આવ્યા નિયતિ ત્યારે તેમની પહેલી વાત મોટી બહેન વિશે જ હતી : અમારાં મોટી બહેનને મા સમજવાની, સ્વીકારવાની તૈયારી હોય તો જ આગળ વધીએ... આવા જ તારા કાકાઓ. તું તો જાણે છે કે ભાઈઓને પરણાવીને સરલાફોઈએ સંસાર માંડ્યો, એય તારા મનોહરદાદાએ સોગંદ દઈ મનાવ્યાં ત્યારે.’
‘તેમને પાત્ર પણ એવું જ કુટુંબવત્સલ મળ્યું.’ નિયતિ ટહુકી. ‘અમૂલખફુઆનો જોટો જડે એમ નથી.’
‘તેમનાં ભાઈભાંડુડાંને પણ મોટી બહેને એટલી જ મમતાથી જાળવ્યાં છે. બસ, એક લાલાનું દુ:ખ રહ્યું. વધુ પીડા એ છે કે તે ક્યાં ગયો, કોણ તેને લઈ ગયું કશું જ જાણી ન શક્યા અમે....’
આનંદને એ ઘટના એવી જ તાજી હતી.
બળેવનો તહેવાર નજીક હતો. આનંદે જ સૂચવ્યું : મોટી બહેન દર મહિને આપણી પિગી બૅન્કમાં પૈસા મૂકતી હોય છે, એમાંથી તેના માટે સાડી લાવીએ તો?
ત્રણ ભાઈઓની ગુફ્તગોમાં મૂક પ્રેક્ષક જેવો ચોથો લાલો પણ હાજર છે એનું ધ્યાન જતાં વૈભવે તેને પટાવ્યો હતો : મોટી બહેનને કશું કહીશ નહીં હોં લાલા, બળેવ પર આપણા તરફથી તેને સરપ્રાઇઝ હશે! બહેન રાખી બાંધે ત્યારે ભાઈએ ગિફ્ટ આપવાની હોયને...
‘અલ્યા, પણ એ માટે શહેર જવું પડશે...’ દેવે યાદ અપાવ્યું.
‘એમાં શું, નદીએ રમવા જઈએ છીએનું બહાનું બનાવી છકડામાં વલસાડ જઈને આવીયે રહીશું....’
ચોક્કસ આ જ વાત લાલાના મગજમાં બેસી ગઈ. મોટી બહેન તેને અળગો ન થવા દે એટલે અમારી સાથે આવવાની જીદ કરવી ચાડી ખાવા જેવું થાત... પરિણામે અંધારી સાંજે લાઇટ જતાં જેવી મોટી બહેન ફાનસ પેટાવવા ઘરમાં ગઈ કે ઓટલેથી તે ભાગ્યો!
‘મોટી બહેન માટે તેનો અનુરાગ ઓછો નહોતો. ક્યારેક બધું ભૂલી જાય ત્યારે પણ બહેનનો ખોળો તેને યાદ રહેતો. એટલે અમારી વાત યાદ રાખી હોય, તક મળતાં શહેર જવા જ તે ભાગ્યો હોય એ સાવ શક્ય છે.’
આ ગણતરી તાર્કિક હતી. આનંદ-દેવ-વૈભવની કેફિયત સાંભળી મોટીને બહેન રિક્ષા-સ્ટૅન્ડ તરફ દોડી હતી, મનોહરભાઈ પાડોશી જોડે બાઇક પર વલસાડ જવા નીકળ્યા... પરિણામ શૂન્ય. પોલીસતપાસમાં પણ કોઈ ક્લુ ન મળી. લાલાના ગુમ થવાનો ગાળો વધતો ગયો એમ સરલાની હાલત બદતર થવા માંડી. ન કશું ખાય, ન પીએ. હૉસ્પિટલાઇઝ કરવાની નોબત આવી ત્યારે મનોહરભાઈનો પુણ્યપ્રકોપ ફાટ્યો : માન્યું લાલો તને વધારે વહાલો હતો, પણ એથી અમે અકારા હોઈએ તો જા આજથી અમારે પણ અન્નપાણી હરામ!
‘બાપુજી એવું ન કરો. તમે મારા બીજા ભાઈઓને જાળવજો, લાલા વિના હું નહીં જીવી શકું. મને મા પાસે જવા દો. તેને દીધેલું વચન હું પાળી ન શકી!’
‘તારે જવું જ હોય મોટી બહેન તો અમને પણ લેતી જા...’ આનંદે હઠથી કહેલું.
‘અમારી મક્કમતાએ લાચાર થઈને મોટી બહેને પારણાં કરેલાં...’ અત્યારે પણ એ ગતખંડ વાગોળતાં આનંદ ગળગળો બન્યો. ‘જોકે બળેવ ન મનાવી, અમે લાવ્યા એ સાડીને અડકી પણ નહીં...’
સરલા માટે એ શક્ય પણ નહોતું. જે બળેવ નિમિત્તે મારો લાલો મારાથી દૂર થયો એ તહેવાર મારે ઊજવવો જ નથી! પાણિયારે દીવો કરીને પ્રતિજ્ઞા લીધી : જ્યાં સુધી મારો લાલો ન મળે ત્યાં સુધી હું કોઈ ભાઈઓને રાખડી નહીં બાંધું!
પછી જીવન તો વહેતું રહ્યું. ભાઈઓ ભણ્યા, પરણ્યા, થાળે પડ્યા. વકીલ થઈને આનંદ મુંબઈ વસ્યો, દેવે બિલ્ડર તરીકે સુરતમાં નામ જમાવ્યું. વૈભવ નવસારીની કૉલેજમાં પ્રાધ્યાપક બન્યો.
‘તારા ભાઈઓનો સંસાર મંડાયો, તારી ભાભીઓને તું ઘડી ચૂકી. હવે તો તારું સુખનું વિચાર.’ પિતાએ દબાણભર્યો આગ્રહ કરતાં સરલાબહેન લગ્ન માટે તૈયાર થયાં. વલસાડના શિક્ષક અમૂલખભાઈ જોડે તેમનું સહજીવન મધુરું એટલું જ આદર્શમય રહ્યું છે.
‘મોટી બહેન અમારા જીવનનું સૌથી મોટું સદ્ભાગ્ય છે...’ આનંદે કડી સાંધી, ‘આજે કોઈને ત્યાં કશી ખોટ નથી. છતાં અમારા સુખમાં એક અધૂર૫ છે, અમારા લાલાની!’
અમૃતાએ પતિનો પહોંચો દબાવ્યો.
‘એ સમયમાં બાળકોનું અપહરણ કરી તેમને ભિખારી બનાવી દેવાના કિસ્સા બહુ બનતા. એમાં લાલાના પગે ખોડ હતી, દિમાગી હાલત સંદિગ્ધ. ઘરેથી શુભ હેતુથી નાસેલો તે ખોટા હાથોમાં ન પડ્યો હોય અને જ્યાં હોય ત્યાં સલામત હોય એટલી જ પ્રાર્થના કરીએ છીએ ઈશ્વરને.’
‘આટલાં વરસેય લાલાભાઈની મળી આવવાની આશ આપણે છોડી નથી આનંદ. સરલાબહેને કેવી આકરી પ્રતિજ્ઞા પાળી છે, ઈશ્વર ક્યારેક તો એનું ફળ આપશેને?
ક્યાંય સુધી અમૃતાના શબ્દો હૉલમાં ઘૂમરાઈ રહ્યા.
‘હવે કેમ છે અંકલને?’
બીજી બપોરે કૉલેજથી છૂટતી નિયતિ કૂપર હૉસ્પિટલમાં ખબર કાઢવા ગઈ. તેની ખાસ સહેલી રિચાના ફાધરને ચેસ્ટ-પેઇન થતાં બે દિવસથી ઍડ્મિટ કર્યા હતા. સદ્ભાગ્યે ચિંતાજનક કશું ન નીકળ્યું છતાં અઠવાડિયાનો બેડરેસ્ટ કમ્પલ્સરી હતો.
અંકલને મળી, આન્ટીને કામનું પૂછીને તે રિચા સાથે કૉરિડોરમાં જવા માંડી ત્યાં રિચાના કોઈ રિલેટિવ અંકલને જોવા આવ્યા. ઠસ્સાદાર દંપતીની પાછળ ફ્રૂટનો કરંડિયો ઊંચકીને મજૂર જેવો માણસ ચાલતો હતો. ના, મજૂર નહીં, એ ફ્રૂટવાળો જ છે! હવે યાદ આવે છે, હું આવી ત્યારે હૉસ્પિટલના ગેટની બહાર ફ્રૂટની લારી પર આ જ આદમી ફળો વેચી રહ્યો હતો...
‘પપ્પાના ડિસ્ટન્ટ કઝિન છે...’ રિચા કહેતી રહી, પણ નિયતિનું ધ્યાન તેના શબ્દો પર નહોતું. તેની નજર પેલા ફ્રૂટવાળાની ચાલ પર મંડાઈ હતી.
તેનો જમણો પગ સહેજ ટૂંકો હોવાથી ચાલતી વખતે તે ખોડંગાતો હતો... પપ્પાના લાલાભાઈની જેમ જ!
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.