gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en ca es es en en en en en en en es en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en gu en en en en en gu en gu gu en gu en pl en en en gu en en en en en en en hi en gu en en en en fr en en en en el gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu en en en en en en en
ReadGujarati.com: મધ્યાહ્નનું કાવ્ય – કાકા કાલેલકર
પસંદ કરો પ્રથમ પાનું અનુક્રમણિકા – ટૂંકીવાર્તાઓ – નિબંધો – કાવ્યો અને પદ્ય – ગઝલો – અધ્યાત્મિક લેખો – હસો અને હસાવો – સાહિત્ય લેખો – બાળસાહિત્ય – અન્ય લેખો – પ્રકીર્ણ – ડાઉનલોડ – લેખ શોધો – મહિનાવાર લેખો – ગુજરાતીમાં લખો – ગુજરાતી કેલેન્ડર – આપનો લેખ મોકલાવો – આપનું યોગદાન સંપર્ક
[ શ્રી ભોળાભાઈ પટેલ દ્વારા સંપાદિત ‘પ્રશિષ્ટ ગુજરાતી લલિત નિબંધ’ પુસ્તકમાંથી પ્રસ્તુત નિબંધ સાભાર લેવામાં આવ્યો છે. પુસ્તક પ્રાપ્તિની વિગત લેખના અંતે આપવામાં આવી છે.]
બપોરને કૂતરાની ઉપમા આપનાર નવો કવિ હરીન્દ્રનાથ ચટ્ટોપાધ્યાય છે. એના Feast of Youth (યૌવનની મિજબાની) નામના કાવ્યસંગ્રહમાં એવો જ ચિતાર જોવાને મળે છે. કવિ ત્રિભુવન વ્યાસે પણ બપોરનું વર્ણન આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. જોકે આજની બપોર અનુભવ્યા પછી ઋતુસંહારમાં આવેલું ગ્રીષ્મનું વર્ણન જ ધ્યાનમાં આવે. બપોરના ત્રાસથી ત્રાસેલો ઉંદર નાગની ફણાની છાયા શોધતાં પણ અચકાતો નથી. બીજી ક્ષણે દુર્વાસાનો ભાઈ વિશ્વામિત્ર યાદ આવે છે. એણે હરિશ્ચંદ્રનું સત કસવા ખાતર ચંડ ભાનુને પ્રચંડ તપાવ્યો હતો. છતાં હરિશ્ચંદ્રનું સત તો ઓગળી ન જ ગયું પણ કોમળ રોહિદાસ પણ એથી ન ચળ્યો એ વાત જુદી.
એવા જ પ્રખત તડકામાં મારે નાનપણમાં એક વાર ઉઘાડે પગે દવા લાવવા જવું પડ્યું હતું. મ્યુનિસિપાલિટીના ફાનસના થાંભલાઓ અને ઘરની દીવાલો. કંજૂસની પેઠે પોતાની છાયા પોતાના પગ તળે દબાવીને જ ઊભાં હતાં, એટલે મારા પગને છાયાનો આશ્રય ક્યાંથી મળે ? રસ્તા પરથી ગયેલાં પરોપકારી પશુઓએ છાણના પોદળા નાખ્યા હતા. એ આવે એટલે ક્ષણને માટે એના ઉપર જઈને ઊભો રહેતો. એની ઠંડક કેટલી મીઠી લાગતી ! પગે બાઝીને એનાં જો સુકાયેલાં છાણાં થાત તો જરૂર એ પાદત્રાણની (ચંપલની) ગરજ સારત. એવે વખતે છાણ એ વસ્તુ ગંદી જેવી લાગતી નથી. સૂગ કે સૌંદર્ય આખરે વસ્તુગત નથી પણ ભાવનાગત છે.
તે દિવસે તડકા ઉપર હું છેલ્લો ચિડાયો. ત્યાર પછી હું હંમેશાં તડકા ઉપર પ્રેમ જ કરતો આવ્યો છું. એ પરિવર્તન શાથી થયું એ જાણવું મુશ્કેલ છે. વખતે ‘ત્રાટિકા’ નાટકમાં પ્રતાપરાવ પોતાની નવોઢા વધૂને તડકામાં ચાંદરણું કહીને લઈ જાય છે એની સાથેના સમભાવને લઈને થયું હોય તો કોણ જાણે ! પણ એમ ન હોય. સાચે જ તડકાનો રંગ મને ખૂબ ગમે છે. કેટલીક વસ્તુઓ પ્રત્યે આપણે તટસ્થ નથી થઈ શકતા તેથી તેનું સૌંદર્ય ગુમાવીએ છીએ. બિહારમાં તળાવ ઉપર લાલ રંગની લીલ બાઝે છે. તેથી અંજીરી રંગના ગાલીચાની કેટલી અનેરી શોભા ફૂટે છે ! પણ અંદર જવા જતાં તો પગ જ લપસે છે; અને વળી એ પીવા લાયક હોતું નથી. માટે એનું સ્મરણ કરીને માણસ દિવેલિયું મોઢું કરે છે. માણસ ઉપયોગિતાના ખ્યાલમાંથી ઊગરી ન જાય ત્યાં સુધી સૌંદર્યનું હાર્દ સમજી ન શકે. મારી દલીલ એ છે કે જે તડકામાં કુમળાં ફૂલો પણ ખીલે છે તે તડકાનો વાંક તમે શી રીતે કાઢી શકો ? જે તડકો કેળના પેટમાંનું પાણી પણ લૂંટતો નથી તેને તમે ત્રાસદાયક કહો શા હિસાબે ?
તડકો પુરજોશમાં પડતો હોય તે વખતે આકાશની શોભા ખાસ જોવા લાયક હોય છે. ભેંસો દૂધ દેતી વખતે જેમ આંખ મીંચીને નિસ્તબ્ધ ઊભી રહે છે તેમ આકાશ તડકાની સેરો છોડતું જ રહે છે. ન મળે વાદળાં, ન મળે ચાંદલો. ચાંદો હોય તોયે વાસી રોટલાના કકડા જેવો ક્યાંક પડ્યો હોય. બધે એક જ રસ ફેલાયેલો હોય છે. એને વીરરસ કહીએ કે રૌદ્ર ? હું તો એને શાંતરસ જ કહું ! શાંતરસ શીતળ જ શા માટે હોય ? તપ્ત પણ કેમ ન હોય ?
તડકાની લહેજત પારખે છે એકલો પવન. એ સુખેથી ફાવે તેમ દોડે છે. નદીઓ પર પણ દોડે છે અને ટેકરીઓ ઉપરથીયે દોડે છે. સમુદ્ર હોય કે રણ હોય, એને દોડતાં જરાયે મુશ્કેલી પડતી નથી. એને કંઈ છાણાંનાં પગરખાં શોધવાં નથી પડતાં. એ જઈ જઈને વૃક્ષોને પૂછે : ‘કેમ મજામાં છો ને ?’ ઊંઘણશી ઝાડ માથું ધુણાવીને જવાબ વાળે છે : ‘કેમ નહીં ? કેમ નહીં ?’
આવા તડકામાં જો મુસાફરીનો પ્રસંગ આવે તો શરૂઆતમાં ઘડી-અબઘડી જે તકલીફ થાય તે ખરી, પણ એક વાર પરસેવો છૂટ્યો એટલે પછી એવો તો આનંદ આવે છે કે જાણે તળાવમાં નહાતા હોઈએ. હા, પગ તળે રેતી હોય તો પગનાં બિસ્કિટ થાય ખરાં. પણ એ વાંક કાંઈ તડકાનો નથી. अन्यस्मात लब्धपदो नीचो प्रायेण दुस्सहो भवति । रविरपि न दहित तादक यादक दहति बालुका-निकरः || માણસ ધારે તો એનો ઉપાય કરી શકે છે. રજપૂતાનાના લોકો જોડા પહેરે છે એમાં ઉપરની નાની જીભને ઠેકાણે મોરની કળા જેવું મોટું ચામડું જ બેસાડી દે છે. રેતીમાં ચાલતાં રેતી તો ખૂબ ઊડવાની, પણ આ કળાને લીધે પગ બચી જાય છે. રજપૂતો એને શું કહે છે કોણ જાણે. અરસિક અંગ્રેજો એને sand guard (રેતીરક્ષક) કહેવાના. હું તો એને ખાસડકળા કહું.
સવાર-સાંજ કરતાં બપોરે આકાશનો રંગ કંઈક આછો હોય છે એથી જ તડકો આટલો શોભે છે. ખગ્રાસ ગ્રહણ વખતે તડકો કાળાશ પડતો થાય છે. અને આકાશ પણ એવું ગમગીન દેખાય છે કે એને આશ્વાસન આપવા માટે તારાઓને પણ દોડી આવવું પડે છે. એના કરતાં તો ચોમેર ફેલાયેલું ફિક્કું આકાશ હજારગણું સારું. અને એમાં જો પાતળાં વાદળાં આવી જાય તો તો સંગેમરમરની શોભા જ જોઈ લો. પણ તડકાનો આનંદ પ્રત્યક્ષ મળતો હોય તો તે વખતે શબ્દો લખવાનું પણ સૂઝવું ન જોઈએ. લાંબું લખીએ તો લેખિની પણ સુકાઈ જવી જોઈએ. પછી કવિ વિલિયમ કૂપર વિલાપ કરે તોપણ શાહી વિના તે લખાય ક્યાંથી ?
શાંતિનિકેતનમાં ઉનાળાના દિવસો હતા. ખરે બપોરે કવિશ્રીને મળવા ગયો હતો. મેં એમને કહ્યું : ‘કઅવસરે આવીને આપને તકલીફ આપું છું.’ એમણે કહ્યું : ‘તમે પણ તકલીફ ઉઠાવી છે સ્તો.’ મેં કહ્યું : ‘ના, મને તો તડકો ગમે છે; હું તો એનો આનંદ લૂંટું છું.’ આ સાંભળતાંવેંત કવિશ્રી એકાએક પ્રસન્ન થયા અને કહે, ‘હેં, તમને પણ તડકામાં આનંદ આવે છે ? હું તો ખૂબ તડકો હોય છે ત્યારે બારી આગળ આરામખુરશી નાખીને લૂમાં નાહું છું. મને એમાં ખૂબ જ આનંદ આવે છે. પણ હું તો માનતો હતો કે એવો શોખીન હું એકલો જ છું.’ મેં બીતાં બીતાં વિનોદ કર્યો : ‘રવિને પોતાનો તડકો ન ગમે તો તે ક્યાં જાય !’
[કુલ પાન : 176. કિંમત રૂ. 135. પ્રાપ્તિસ્થાન : અરુણોદય પ્રકાશન. 202, હર્ષ કૉમ્પ્લેક્સ, ખત્રીપોળ, પાડાપોળ સામે, ગાંધી રોડ, અમદાવાદ-380001. ફોન નં : +91 79 22114108. ઈ-મેઈલ : arunodayprakashan@yahoo.co.in ]
Email This Article ·  Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati
« Previous તારંગા હિલ – શ્રીદેવી અતુલકુમાર ભટ્ટ
ફરી આવો ફોરેન – તારક મહેતા Next »
આ પ્રકારનું અન્ય સાહિત્ય:
લહેરખીનો હાથ હું ઝાલું…. – રીના મહેતા
સરરર.... અવાજ સાથે બારીનો કાચ બંધ થઈ જાય છે. હમણાં-હમણાંથી આ કાચ બંધ જ રહે છે. કોઈક ને કોઈક વ્યક્તિ, કોઈ ને કોઈ બહાને એને બંધ કરી જાય છે. પહેલા બિલાડી આવી દૂધ પી જશે-નું બહાનું હતું અને હવે ઠંડીનું. ખાલી સવારે જ થોડીવાર અનિવાર્યપણે બારી ખૂલે છે – તેય જરાક જ. એટલી અમથી જગ્યામાંથી બહારનું આકાશ અંદર-બારીની અંદર, ઘરની ... [વાંચો...]
સુગંધનું સરોવર – ધૂની માંડલિયા
વાજબી અને વ્યાવહારિકપણું આપણું દુઃખ મોટે ભાગે આપણે સર્જેલું હોય છે. ઘણી વાર આવી પડેલા દુઃખની પ્રોડક્ટ પર બીજી કંપનીનો સિક્કો દેખાતો હોય છે, પણ એ કંપનીએ આપણા માટે દુઃખની જે પ્રોડક્ટ બનાવી એ માટેનો કાચો માલ તો આપણે જ પૂરો પાડ્યો હશે. દુઃખ આવે છે ત્યારે એ વાત આપણે ભૂલી ગયા હોઈએ છીએ. તમને કોઈ અન્ય સુખી કે ... [વાંચો...]
સાચો મિત્ર કેવો હોય ? – ભૂપત વડોદરિયા
સંપત્તિ મિત્રો મેળવી આપે છે અને વિપત્તિ મિત્રોની પરીક્ષા કરે છે. સંસ્કૃતમાં આવાં અનેક સુભાષિતો છે અને દરેક ભાષામાં મૈત્રી વિશે કંઈ કંઈ ઉક્તિઓ મળી આવે છે. આજે ધંધાદારી મૈત્રીઓની બોલબાલા છે, પણ માત્ર બે વ્યક્તિઓ વચ્ચેની જ દોસ્તી હતી જૂના જમાનામાં – આજના જમાનામાં વળી દોસ્તીને કોણ પિછાને છે ? પણ આજના જમાનામાં પણ ક્યાંક ને ક્યાંક બે સારા ... [વાંચો...]
7 પ્રતિભાવો : મધ્યાહ્નનું કાવ્ય – કાકા કાલેલકર
Hiral Vyas "Vasantiful" says:
April 24, 2012 at 10:14 am
સુંદર વર્ણન…શાળા જીવનમાં પાઠ્યપુસ્તકમાં આ નિબંધ આવતો ત્યારે પણ આટલો જ ગમેલો.
May 3, 2012 at 11:06 pm
wonderful article … pahelivaar tadkanu sundar swaroop samjayu
May 15, 2012 at 2:56 pm
સ્કૂલમાં ભણતા ત્યારે આ નિબંધ આવતો, આજે ફરીવાર વાંચીને મજા પડી ગઈ.
એલ પી બેરાણી says:
June 8, 2012 at 9:35 am
NIBANDH VANCHI KHUBAJ MAJA AVI.
June 14, 2013 at 6:01 pm
December 24, 2014 at 4:41 pm
manobhav nu khubaj saras nirupan che.avu lage jane tadkaman chali rhya chiye.aapna mahanubavo tadka ma pan saundarya jota hata.sache ja tadka nu saundarya adbhut che.
April 29, 2016 at 1:38 pm
मैं एक प्रकृति प्रेम इंसान हूं मुझे naseeb निबंध से बुक काव्य और प्रकृति के विषय में पोयम कुछ भी होता है मुझे अच्छा लगता है मुझे
Click here to cancel reply.
Select language:   Gujarati   English   (Press F12 to change language) Show Keyboard
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
* * * * *
Download First Issue Absolutely Free !!
Click Here for download page
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
ગરમાળો, ગુલમોર અને ખખડેલું બસસ્ટોપ ! – રામ મોરી
વિધવા : પ્રથમ તો એક માણસ – સ્વાતિ બારોટ સિલ્હર
દો પલ કે જીવન સે એક ઉમ્ર ચુરાની હૈ… – રોહિત શાહ
મારી સાઇકલ – રમણ સોની
ભાઈ એન્ડ બા વીથ ગોડ એટ જી-મેલ ડોટ કોમ – રાહુલ શુક્લ
પતિવ્રતા ધર્મની આહુતિ પછી જ ને! – વલીભાઈ મુસા
બાકોરું – ધરમાભાઈ શ્રીમાળી
રાધાબેન શાહ: ખૂબ જ સુંદર લેખ છે
રાધાબેન શાહ: હું પણ શિક્ષક છું આજે મને પણ અહેસાસ થયો કે...
gopal khetani: લાગણી સભર વાર્તા
Hiral Vyas "VAsantiful": ખુબ સુંદર.
Ruchita Rathod: ખૂબજ સુંદર આજે પણ આવા જ રામુદાદાની જરૂર...
Karasan Bhakta usa: દાદા અને પૌત્ર વચ્ચેના લગણિસભર સબન્ધો...
જગદીશ કરંગીયા ‘સમય’: @આશા વીરેન્દ્ર – અતિ સુંદર...
Dr. Prashant Sandipan: Hello sir, Really it is heartfelt...
સુબોધભાઇ: માનવી ની અદમ્ય ઇચ્છા અંતિમ ક્ષણો સમયે સુક્ષ્મ...
Nayi Sudhir: Nice stories Air koi stories hoo to muje...
રીડગુજરાતી પરના વિશેષ લેખો કે અન્ય અગત્યની માહિતી આપના ઈ-મેઈલ પર મેળવવા માટે અહીં આપનું ઈ-મેઈલ સરનામું લખીને જોડાઓ.(4500 થી વધુ વાચકો)
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
ગરમાળો, ગુલમોર અને ખખડેલું બસસ્ટોપ ! – રામ મોરી
વિધવા : પ્રથમ તો એક માણસ – સ્વાતિ બારોટ સિલ્હર
રીડગુજરાતી વિશે : પ્રેસ વિભાગ
દિલ્હીનું અનોખું રવિવારી પુસ્તકબજાર.. દરિયાગંજ બુકમાર્કેટ – જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૧)
એક ડેટકથા – યામિની પટેલ
This site is dedicated to Shrimad Bhagvat Mahapuran
Back to top ↑
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.