gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en ca es es en en en en en en en es en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en ja en en en gu en gu en en en en fr en en en en el gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu es en gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu en en en en en en en
ReadGujarati.com: શીખે તેની શિખામણ – પ્રિ. અમીચંદભાઈ પટેલ
પસંદ કરો પ્રથમ પાનું અનુક્રમણિકા – ટૂંકીવાર્તાઓ – નિબંધો – કાવ્યો અને પદ્ય – ગઝલો – અધ્યાત્મિક લેખો – હસો અને હસાવો – સાહિત્ય લેખો – બાળસાહિત્ય – અન્ય લેખો – પ્રકીર્ણ – ડાઉનલોડ – લેખ શોધો – મહિનાવાર લેખો – ગુજરાતીમાં લખો – ગુજરાતી કેલેન્ડર – આપનો લેખ મોકલાવો – આપનું યોગદાન સંપર્ક
(‘અખંડ આનંદ’ સામયિકના મે-૨૦૧૫ના અંકમાંથી સાભાર)
જ્યોતીન્દ્ર દવેનો ગુજરાતી સાહિત્યમાં હાસ્યલેખક તરીકે ડંકો વાગતો. તેમનું એક ઉખાણું : ‘એવી કઈ બે બાબતો છે જે સૌને બીજાને આપવી ગમે છે પણ લેવી ગમતી નથી.’ ઉખાણાનો જવાબ પણ મજા પડે તેવો સરસ છે : ‘એક તો ગાળ અને બીજી શિખામણ.’
અલબત્ત, માણસ જો સંત પ્રકૃતિનો હોય તો તેને ગાળ કે મારની કંઈ પડી હોતી નથી. એ તો સદાબહાર અને આનંદમસ્ત રહે છે. એની મનોદશા તો નીચેના દુહા જેવી હોય છે :
‘ખીજને ખમશું ખંતથી, ભલે ઉપર દેજો ગાળ,
ખીજને ખાજાં માનશું, ને ગાળને ઘીની નાળ.’
જે માણસ ખીજને ખાજાં માને અને ગાળને ઘીની નાળ માને તેનું જીવન ધન્ય છે. ગમે તેવો ક્રોધ કે ગુસ્સો ખમવા માટે પણ આગવો જુસ્સો જોઈએ છે. સહિષ્ણુતા દેવીની આરાધના માટે મનની કેળવણી જોઈએ.
પછી તો મન જીતે જીત. જેને ગાળ અને શિખામણ સદે તેનો તો જયજયકાર છે. પણ ‘શીખે તેની શિખામણ ને !’ જો માણસ બીજાની સલાહ, સૂચના ને શિખામણ સ્વીકારે તો તેના જીવનમાં ઘણી ઓછી ભૂલો પડે, પણ શિખામણ સદે તો ને !
આપણાં કેટલાંક ગુજરાતી સુભાષિતો ‘માણસ’ બનવા માટે અત્યંત પ્રેરક છે :
ને ચોથો સૌ પર પ્રેમ,
રૂડી રીત, ભાઈ રૂડી રીત,
સારા માણસ બનવું કેટલું સરળ છે ! સાચું બોલવું, દયાભાવ રાખવો, નમ્ર રહેવું અને બધા તરફ પ્રેમભાવ રાખવો. આ ચાર જ સાદી સીધી બાબતોથી તો માણસ માણસાઈની આખી બાજી જીતી જાય. પછી તો બેડો પાર.
બીજા એક સુભાષિતમાં ગજબની શિખામણ આપે તેવી હકીકત છે :
હિત કહ્યું સૂણે ન કંઈ તે,
થાય સ્વાધીન ક્રોધને તે,
સારું જે બોલી ન જાણે,
સારું માઠું ન સમજતાને,
સમજાવેલું હિત પણ ન સાંભળે તે બહેરા જેવો છે. વાતવાતમાં ક્રોધને વશ થનારો આંધળા જેવો છે, જે સારું બોલી ન જાણે તે ગૂંગા જેવો છે અને સારું-ખોટું ન સમજનાર તો પશુ જેવો છે. દૂધ સારું કે દારૂ સારો એ ન સમજનારને માણસ શી રીતે કહી શકાય ? કોઈ પણ સમાજ માણસોને બનેલો છે. તત્વવેત્તા સૉક્રેટિસે કહ્યું છે કે, જેનામાં સમજ હોય તે સમાજ, બાકી બધું ટોળું. આમ તો પંથે પંથે પાથેય છે પણ જે સમજે તેને માટે. સમાજમાં વડીલો, શિક્ષક અને ધર્મગુરુઓની આટઆટલી શીખ છતાં કેટકેટલી અરાજકતા અને અંધેર જોવા મળે છે ? કેટકેટલા સમાજો વ્યસનો, કુરિવાજો, વહેમ, અંધશ્રદ્ધા અને ખોટી માન્યતાઓથી સબડે છે !
‘શેઠની શિખામણા ઝાંપા સુધી’ એવી એક માર્મિક ઉક્તિ આપણે ત્યાં પ્રચલિત છે. સત્સંગના મેળાવડાઓ અને કથાકીર્તનમાં જતા લોકોમાંથી કેટલાને બોધવચનોનો સ્પર્શ થાય છે ? આપણી શાળા-મહાશાળાઓમાં ભણતાં બાળકો તેમના ગુરુજનોની શિખામણ સ્વીકારે તો સમાજ કેટલો સંસ્કારસંપન્ન અને શીલવાન બની જાય ! માણસ પોતાના જીવનમાં ફરી ફરી ભૂલોને દોહરાવે નહિ એટલા માટે પણ શિખામણનું ભારે મહત્વ છે. રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજીએ અગિયાર વ્રતની શિખામણ આપી છે :
‘અહિંસા, સત્ય, અસ્તેય, બ્રહ્મચર્ય, અસંગ્રહ, શરીરશ્રમ, અસ્વાદ, સર્વત્ર ભય વર્જન, સર્વધર્મ સમાનત્વ, સ્વદેશી, સ્પર્શભાવના, વિનમ્ર વ્રત નિષ્ઠાએ, આ એકાદશ સેવોજી.’
આમાંથી એકાદ વ્રતનું પાલન પણ કેટલું પરિવર્તન કરી નાખે ! વિનોબાજીએ તો અનિંદાનું બારમું વ્રત પ્રબોધી સામાજિક-કૌટુંબિક શુદ્ધીકરણનો રામબાણ માર્ગ ચીંધ્યો છે.
અનુભવ જેવું કોઈ શિક્ષણ નથી, એટલે તો ‘જ્યાં ન પહોંચે રવિ, ત્યાં પહોંચે કવિ’ અને ‘જ્યાં ન પહોંચે કવિ ત્યાં પહોંચે અનુભવી’, એવી ઉક્તિઓ પ્રચલિત બની છે. ‘ઘરડાં વિના ગાડાં ન વળે’ એ ઉક્તિનો પણ આવો જ મર્મ છે. કોઈ પણ કામ પોતાની જાતે કર્યા વગર ‘સરસ’ રીતે શીખી શકાતું નથી. અનુભવ એટલે જ લોહીનો સંસ્કારનો વારસો. કારીગરોનાં સંતાનોને કળા-કારીગરી કે હુન્નર ઉદ્યોગ શીખવા કોઈ શાળામાં જવાની ગરજ પડતી નથી, એ તો ગળથૂથીનો સહજ સંસ્કાર બની જાય છે. આમ, અનુભવ એ મહાન શિક્ષકની ગરજ સારે છે.
અનુભવીઓ કહે છે કે, ઊગમણે જાવ, આથમણે નહિ. એટલે કે જોઈ જાળવીને અજવાળામાં કદમ ઉઠાવો. અંધારામાં ભૂસકા મારશો તો પટકાશો. વળી મનમાં સાચની ગાંઠ એવી પાકી વાળો કે કદી સત્યનો માર્ગ ત્યજવો ન પડે, પણ તમારો સત્યાગ્રહ બીજાના સત્યને દબાવી દે તેટલો બરડ ન હોય તે પણ જોજો. અંતે તો સત્યમેવ જયતે. સત્યનો જ જય જયકાર છે. પરમેશ્વર સત્ય છે, એમ સૌ કોઈ કહે છે પણ ગાંધીજી તેથી પણ એક કદમ આગળ વધી કહે છે કે, ‘સત્ય એ જ પરમેશ્વર છે.’
કોઈ વાતે ગતાગમ ન પડે તો પાંચને પૂછીએ. આપણે કોઈ અજાણ્યા સ્થળે જઈએ તો રસ્તાની ખબર ન હોય તો પણ પૂછતાં પૂછતાં છેક પહોંચી શકીએ છીએ. એટલે જે ‘પૂછતા નર ભલા’ એમ કહેવાય છે. છેલ્લી શીખ ધીરજની છે. ‘ધીરજનાં ફળ મીઠાં’ અને ‘ઉતાવળે આંબા ન પાકે’ એ ઉક્તિઓ પણ ઘણું શીખવી દે છે.
આપણે આંખ-કાન ખુલ્લાં રાખીએ તો પણ કેટકેટલું શીખવા મળે ! આ સંસારરૂપી શાળા છે જેમાં શીખે તેની શિખામણ !
– પ્રિ. અમીચંદભાઈ પટેલ
સંપર્કઃ – સુમંગલમ, લક્ષ્મીનારાયણ સોસાયટી, હિંમતનગર, જિ. સાબરકાંઠા – ૩૮૩ ૦૦૧. ફોનઃ (૦૨૭૭૨) ૨૩૫૦૦૨
Share this on WhatsApp
Email This Article ·  Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati
« Previous કેટલું ખાવું પડે છે ત્યારે એક શ્રદ્ધાળુ ઉપવાસ કરી શકે છે ! – દિનેશ પાંચાલ
વૅકેશન જેટલું વિદ્યાર્થીનું છે એટલું વાલીનુંય છે – તુષાર શુક્લ Next »
આ પ્રકારનું અન્ય સાહિત્ય:
સુગંધ અને સ્મૃતિ – વીનેશ અંતાણી
પત્ની-સંતાનોને વાટ જોતાં રાખો નહીં ઉદાહરણ ખાતર ઈન્ફોર્મેશન ટૅકનોલૉજી (આઈ.ટી.)ના ક્ષેત્રમાં કામ કરતા એક યુવકની વાત કરીએ. એ યુવક ભારતમાં રહીને એક અમેરિકન કંપની માટે ઉચ્ચ હોદ્દા પર કામ કરે છે. એના દિવસનો મોટા ભાગનો સમય ઑફિસમાં વીતે છે. એ સવારે નવ વાગે ઑફિસમાં પહોંચી જાય છે. સાંજે ઘેર પાછાં વળતાં સહેજે સાડા આઠ વાગી જાય છે. પછી એ જમે ... [વાંચો...]
સંઘરવાની વૃત્તિ કેટલી યોગ્ય – કામિની મહેતા
હમણાં વેકેશનમાં પિયર ગઈ તો જૂની સખી મીરા યાદ આવી ગઈ. એક દિવસ તેના ઘરે જઈ ચડી. મને જોઈને તે એકદમ હરખાઈ ગઈ. 'અરે, તું ! આમ સાવ અચાનક, ફોન તો કરવો તો.' 'અરે યાર ! તારા ઘરે આવવામાં શું ફોન કરવાનો.' અને હું ઘરમાં પ્રવેશી. જોયું તો આખો હૉલ સામાનથી ભરેલો હતો. જૂની ધજીયો, જૂનું ગીઝર, ગૅસનો ચૂલો, બારીની વધેલી જાળી, ... [વાંચો...]
દાનત – પ્રિયકાન્ત બક્ષી
રવિવારનો દિવસ હતો. ઉનાળાની ગરમી એટલે કાળ-ઝાળ ઉકળતો ચરુ, એવા સમયે બહાર જવાનું તો નામ જ ન લેવાય. અમે મિત્રો, બપોરનું ભોજન પતાવીને ગપસપ કરતા ભુવનને ત્યાં બેઠા હતા. વાતચીત કરતા- કરતા વિષય નિકળ્યો કે આજકાલ ભલાઈનો જમાનો ક્યાં રહ્યો છે! સુબંધુ કહે, 'કંઈક સારુ કરવા જાવ અને બલા તમારા પર આવી જાય. કોઈનો માર્ગમાં અકસ્માત થયો હોય અને તમે મદદ ... [વાંચો...]
2 પ્રતિભાવો : શીખે તેની શિખામણ – પ્રિ. અમીચંદભાઈ પટેલ
May 30, 2015 at 12:48 pm
Implementation your knowledge or any experience in every situation is biggest key for made a good human being, but your implementation positive way type & also for helps others people!
June 1, 2015 at 11:04 am
હિખમન શિખવા વલ હવે ક્યા રહ્યા ચ્હે
Click here to cancel reply.
Select language:   Gujarati   English   (Press F12 to change language) Show Keyboard
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
* * * * *
Download First Issue Absolutely Free !!
Click Here for download page
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
ગરમાળો, ગુલમોર અને ખખડેલું બસસ્ટોપ ! – રામ મોરી
વિધવા : પ્રથમ તો એક માણસ – સ્વાતિ બારોટ સિલ્હર
દો પલ કે જીવન સે એક ઉમ્ર ચુરાની હૈ… – રોહિત શાહ
મારી સાઇકલ – રમણ સોની
ભાઈ એન્ડ બા વીથ ગોડ એટ જી-મેલ ડોટ કોમ – રાહુલ શુક્લ
pritesh patel: wish u many many happy returns of the day...
Amrut Gosai: વાહ સ્વાતિબેન ….ખુબ સુન્દર રિતે સમાજ...
બટુક ઠુંમર: અદભુત, અવર્ણનિય અને અકલ્પનિય. ડો.એટલુ સરળ અને...
Vijay Panchal: Bau Saras… che….
Sheela Patel: Good story
NEELAM GUPTA: આ ને બચ્પન માટૅ લખો.સારી કવિઆ હે.
jigisha dave: Very nice story its really hart...
Darshan: 30/૩/1987 time 21ઃ00 birtha peels ઃ godhara...
Arvind Patel: અંતઃસપુરના. હું જયારે એમ માનુ કે બધું હું જ...
Keyur Patel: પૂરાણૉમા પણ વાર્તા છે જ કે દધિચીએ પોતાના...
રીડગુજરાતી પરના વિશેષ લેખો કે અન્ય અગત્યની માહિતી આપના ઈ-મેઈલ પર મેળવવા માટે અહીં આપનું ઈ-મેઈલ સરનામું લખીને જોડાઓ.(4500 થી વધુ વાચકો)
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
રીડગુજરાતી વિશે : પ્રેસ વિભાગ
દિલ્હીનું અનોખું રવિવારી પુસ્તકબજાર.. દરિયાગંજ બુકમાર્કેટ – જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૧)
એક ડેટકથા – યામિની પટેલ
This site is dedicated to Shrimad Bhagvat Mahapuran
Back to top ↑
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.