en en en en cs de en it de en en de pl fi de en en en en en en en en en en en en en en en en id en en en de en fr en en en en en en en en en en en en en en en en en lv en en en en en hi fi hi gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu en en nb en en pa en en en en en en en en en es ckb en en en en en en en en en en en it en de en en de en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en
Article of Ek Bija Ne Gamta Rahiye by Kaajal Oza Vaidya In Madhurima Magazine
Kaajal Oza Vaidya | May 29, 2017, 19:14 PM IST
એક શિક્ષકે શાળામાં પૂછ્યું, ‘તમારી નજર સામે એક સસલું ભાગતું હોય અને તમે શિકાર કરવા નીકળ્યા હો તો તમે શું કરશો?’ વિદ્યાર્થીએ જવાબ આપ્યો, ‘એની પાછળ પડીને એને પકડીશું...’ શિક્ષકે ફરી પૂછ્યું, ‘તમે બે સસલાં દોડતાં જુઓ તો?’ વિદ્યાર્થીએ જવાબ આપ્યો, ‘બંનેને પકડવાનો પ્રયાસ કરીશું...’ શિક્ષક હસી પડ્યા. એમણે કહ્યું, ‘એક સાથે બે સસલાંંની પાછળ દોડનાર બેમાંથી એકેયને પકડી શકતો નથી.’
એક ગામમાં એક ગુરુ આ‌વ્યા. ગામના લોકોએ દુષ્કાળની ફરિયાદ કરી. ગુરુએ કહ્યું, ‘તમે આટલા બધા છો, સાથે મળીને એક કૂવો ખોદી કાઢો. પાણી આપોઆપ મળી રહેશે.’ ગામના લોકોએ ખાડો ખોદવાનો શરૂ કર્યો. દસેક ફૂટ ખોદ્યું હશે પણ પાણી મળવાના કોઇ એંધાણ લાગ્યાં નહીં. ગામના લોકોએ બીજો ખાડો ખોદવાનો શરૂ કર્યો. ત્યાં દસ-બાર ફૂટ ખોદ્યું પણ પાણી મળ્યું નહીં. એટલે ત્રીજો ખાડો ખોદ્યો...
એમ કરતાં લગભગ દસ-બાર ખાડા ખોદાઇ ગયા, પણ પાણી મળ્યું નહીં. ગામ લોકો નિરાશ થઇને ગુરુ પાસે ગયા. ગુરુને આખી વિગત સમજાવી ત્યારે ગુરુ હસવા લાગ્યા. એમણે કહ્યું, ‘દસ ફૂટના દસ ખાડા ખોદ્યા, એને બદલે સો ફૂટનો એક ખાડો ખોદ્યો હોત તો પાણી જરૂર મળી જાત!’
આપણા બધાનો પ્રશ્ન કદાચ આ જ છે! આપણે બધા જ એકાગ્રતાથી કામ નથી કરી શકતા, વિચલિત થઇ જતા, હારી જતા લોકો છીએ. છેલ્લા થોડા વખતમાં નોંધ્યું હોય તો નવી પેઢીના બાળકો બહુ લાંબો સમય સુધી એક જ રમત રમી શકતા નથી. ભાષણમાં, સિનેમામાં કે સંગીતના કાર્યક્રમમાં પણ ઘણાબધા લોકો સળંગ ત્રણ કલાક બેસી શકતા નથી... આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે એમનું ધ્યાન, એકાગ્રતા ઓછાં થતાં જાય છે. બાળકોની સ્કૂલમાંથી પણ સતત એવી ફરિયાદ આવે છે કે એમનું કોન્સન્ટ્રેશન ઓછું થતું જાય છે.
ઘરમાં ટીવી જોવામાં આપણને વધુ મજા પડે છે અને કારણે બહાર જઇને સિનેમા જોવાનો ટ્રેન્ડ ઓછો થતો જાય છે અને ઘરમાં હોમ થિયેટર બનાવવાની ફેશન વધતી જાય છે. પુસ્તક હાથમાં પકડીને વાંચવાનો મહાવરો ઘટતો જાય છે. એની જગ્યાએ આઇ-પેડ, કિન્ડલ અને ફોનના સ્ક્રીન ઉપર વાંચવાની પદ્ધતિ વધતી જાય છે... આ બધાનું કારણ કદાચ એ છે કે આપણે ધીમે ધીમે આપણી એકાગ્રતા ગુમાવી રહ્યા છીએ.
કોઇ એક સમય હતો જ્યારે આપણા મહાત્માઓ, ઋષિમુનિઓ વર્ષો સુધી એક જ જગ્યાએ પલાંઠી વાળીને ‘તપ’ કરતા. આ તપ ઇન્દ્રના આસનને પણ ડોલાવતું...
એણે આવા એકાગ્ર તપને ભંગ કરવા માટે અપ્સરાઓ મોકલવી પડતી, એવી કથાઓ આપણે સાંભળી છે. છેલ્લા થોડા વખતમાં સેલ્ફ હેલ્પ અને મોટિવેશનના પુસ્તકો ઉભરાવા લાગ્યાં છે. મોટિવેશનલ સ્પિકર્સ અને એની સાથે જોડાયેલા વર્કશોપ્સનો રાફડો ફાટ્યો છે. આમાં કેટલા સાચાં અને કેટલા ખોટાં એ પણ હવે તો સમજી શકવું અઘરું છે. સ્વામી વિવેકાનંદ એકાગ્રતાની મહત્તા વિશે એક જગ્યાએ લખે છે, ‘જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવાની આપણી પાસે માત્ર એક જ રીત છે. એ રીત એકાગ્રતાની છે. પ્રયોગશાળામાં કામ કરતો રસાયણશાસ્ત્રી પોતાના મનની તમામ શક્તિ એક બિંદુમાં કેન્દ્રિત કરીને મૂળ તત્ત્વો ઉપર પ્રયોગ કરે છે,
ત્યારે તે તત્ત્વોનું પૃથક્કરણ થાય છે અને આ રીતે તેને જ્ઞાન મળે છે. ખગોળશાસ્ત્રી પણ પોતાના મનની શક્તિઓને એકાગ્ર કરીને એક કેન્દ્ર ઉપર લાવે છે અને દૂરબીનની સહાયથી તેમનો આકાશી પદાર્થો ઉપર પ્રયોગ કરે છે. પરિણામે તારાઓ અને નક્ષત્ર મંડળો પોતાનું રહસ્ય તેની પાસે ઉઘાડું કરે છે. ખુરશી પર બેઠેલો અધ્યાપક કે પુસ્તક લઇને બેેઠેલો વિદ્યાર્થી કે કંઇ પણ જાણવાનો પ્રયાસ કરતો માણસ સૌને માટે આ જ રીત છે.
તમે મને સાંભળો છો, જો મારા શબ્દોમાં તમને રસ પડશે તો તમારું મન તેના ઉપર એકાગ્ર બનશે. તે વખતે જો ઘડિયાળના ટકોરા પડે તો પણ આ એકાગ્રતાને લીધે તે તમે સાંભળશો નહીં. તમારા મનને જેેમ વધારે ને વધારે એકાગ્ર બનાવશો તેમ તેમ મનને વધારે સારી રીતે સમજી શકશો. જેટલા પ્રમાણમાં હું મારો પ્રેમ અને શક્તિઓ વધારે એકાગ્ર કરીશ, તેટલા પ્રમાણમાં તમને જે કહેવાનું છે, તે હું સારી રીતે કહી શકીશ, જેટલી તમારી એકાગ્રતાની શક્તિ વધારે તેટલું તમને વધારે જ્ઞાન મળશે. હલકામાં હલકો બૂટપોલિશવાળો પણ જેટલો વધુ એકાગ્ર થશે તેટલો તે જોડાને વધારે ચમકવાળા બનાવશે.
ધન મેળવવામાં કે ઇશ્વરની આરાધના કરવામાં કે કોઇ કાર્યમાં એકાગ્રતાની શક્તિ જેટલી વધારે તેટલું તે કાર્ય વધારે સારું થશે. આ એક જ પોકાર છે. તેના વડે પ્રકૃતિના દ્વાર ઊઘડી જશે અને પ્રકાશનાં પૂર રેલાશે, જ્ઞાનના ભંડારની એકમાત્ર ચાવી એકાગ્રતાની શક્તિ છે.’  ગીતામાં કૃષ્ણને અર્જુને કહ્યું છે, चंचलं हि मन: कृष्ण प्रमाथि बलवद् दृढम्। तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम।। (મનમન ચંચળ છે, વિહ્વવળ કરનારું, બળવાન અને હઠીલું છે તેથી તેને રોકવું એ વાયુને રોકવા જેટલું કઠીન લાગે છે.)
જેના જવાબમાં કૃષ્ણ કહે છે, असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम्। अभ्यासेन तु कौन्तेन वैराग्येण च गुहाते।। (तारताતારી વાત સાચી છે, પરંતુ અભ્યાસ અને વૈરાગ્યથી તે જરૂર વશ થાય છે. એ સિવાય પણ પાતંજલિ યોગ સૂત્ર કહે છે કે, ‘મનની ચિત્તવૃત્તિને નિરોધની સ્થિતિમાં રાખવાનો પ્રયાસ એ અભ્યાસ છે.’ કૃષ્ણ કહે છે, ‘બહાર જાય તે વિષયમાંથી હટાવીને એને વશ કરીને ફરી ફરીને ત્યાં જ લઇ આવવાનો પ્રયાસ એ એકાગ્રતા છે.’
સમય બદલાતો જાય છે. મનને ચંચળ કરે એવા ઘણા સાધનો અને પ્રલોભનો આપણી આસપાસ ઊભા થતાં જાય છે. ચોવીસ કલાક ચાલતી અસંખ્ય ચેનલથી શરૂ કરીને વ્હોટ્સએપ, ફેસબુક અને મિડિયા સાથે હવે ફોનમાં મળતી ગેમ્સ પણ આપણા મનને એકાગ્ર થતું અટકાવે છે. એક સાદા પ્રયોગ તરીકે આંખ બંધ કરીને સાવ પ્રવૃત્તિ કે અવાજ વગરના સ્થળે આપણે કેટલી વાર બેસી શકીએ? પ્રવાસમાં કેટલી વાર તદ્દન એકલા અને ચૂપચાપ રહી શકીએ?
ઘરમાં કશું જ કર્યા વગર કુદરતને જોતાં કે કુદરતના બદલાતા રંગોને અનુભવતા કશું જ વિચાર્યા વગર કેટલો સમય પસાર થઇ શકે? આપણે બધા જ એટલા ચંચળ થઇ ગયા છીએ કે એક વિચારમાં પણ કાયમ રહી શકતા નથી. આજકાલ કેટલાય લોકો ઊંઘ ઓછી હોવાની ફરિયાદ કરે છે. યાદશક્તિ ઓછી થતી જાય છે. બી-12ના ઇન્જેક્શન કે વિટામિન લેવાથી કદાચ કામચલાઉ ફેરફાર થતો હશે, પણ યાદશક્તિ માટે સૌથી મોટી જરૂરિયાત એકાગ્રતા છે. અર્જુનને દેખાતી પક્ષીની આંખની કથા દર વખતે વિદ્યાર્થીને સંભળાવવામાં આવે છે, પરંતુ એ કથા પાછળનું તાત્પર્ય કે હાર્દ સમજાવવાનો પ્રયાસ ભાગ્યે જ કોઇ કરે છે.
એને જે વીંધવાનું છે એ સિવાયનું કશું દેખાતું નથી... માટે એ પક્ષીની આંખ ઉપર એકાગ્ર થઇ શકે છે. જે પ્રાપ્ત કરવાનું છે, મેળવવાનું છે, જે આપણું ધ્યેય છે, લક્ષ્ય છે એ સિવાયની તમામ બાબતોમાં આપણે રસ લેતા થઇ ગયા છીએ. શાક સમારતી ગૃહિણી ટીવી જુએ છે, જમતું ટીનએજ બાળક કાં તો ટીવી જુએ છે અથવા ઇયર ફોન ભરાવી સંગીત સાંભળે છે, વાંચતી વખતે ધ્યાન ઘરમાં ચાલતી વાતચીતમાં વધારે હોય છે.
એકાગ્ર હોવું એટલે તમામ ઇન્દ્રિયોને સંકોરીને આપણી તમામ શક્તિ, બુદ્ધિ, આવડત અને ઊર્જાને એક કેન્દ્રમાં લઇ આવવી. એક અગ્ર... એટલે આપણું અગ્ર, પ્રાયોરિટી એક જ હોવી જોઇએ. જો એમ થઇ શકે તો આપણે જે ઇચ્છીએ તે, આપણને મળી શકે. આપણે બેકાર ચીજોમાં સમય વધારે વેડફીએ છીએ. કેટલા વાગે ઉઠવું એ અગત્યનું નથી, ઊઠ્યા પછી શું કરવું તે અગત્યનું છે. આસપાસ ચાલતી બધી જ પ્રવૃત્તિઓમાંથી મનને ખેંચીને એને શાંત કરવાની, વિચારમુક્ત કરવાની અને અંતે તાણમુક્ત કરવાની પ્રક્રિયા ધ્યાન છે.
સતત ચાલતા મગજને અને કામ કરતી ઇન્દ્રિ યોને થોડી મિનિટો માટે શાંત કરી શકાય તો એ અપૂર્વ ઊર્જાનો સંચય કરે છે. મશીનને સ્ટેગરિંગમાં બંધ કરવું પડે એમ શરીરને થોડા કલાકો માટે એકાગ્ર કરીને શાંત કરી શકાય તો ઘણા વધુ કામ વધુ સારી રીતે થઇ શકે.
(Madhurima Gujarati News) સાથે જોડાયેલા અન્ય (Magazines Gujarati News) મેળવવા માટે અમને Facebook અને Twitter પર ફોલો કરો. વાંચતા રહો 76 લાખ+ વાચકોની મનપસંદ અને વિશ્વની નં.1 Gujarati News વેબસાઇટ divyabhaskar.co.in, જાણો સમાચારોથી વધુ. દરેક ક્ષણ અપડેટ રહેવા માટે ડાઉનલોડ કરો Gujarati News App & Divya Bhaskar epaper App.
Web Title: Article of Ek Bija Ne Gamta Rahiye by Kaajal Oza Vaidya In Madhurima Magazine
(Read News in Gujarati from Divya Bhaskar)
Terms & Conditions – D&W contest
Local News Website in English
divyamarathi.com A Leading Marathi News Website
moneybhaskar.comMost comprehensive Business News Website
myfmindia.comRadio Division, wholly owned company of Bhaskar group
dainikbhaskargroup.comGroup Website of India’s Largest Newspaper Group
About UsInvestor|Contact Us|Advertise with Us|Terms of Use|Feedback|Sitemap|Cookie Policy
Copyright © 2017-18 DB Corp ltd., All Rights Reserved.