gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en ca es es en en en en en en en es en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en gu en en en gu en en en en en en en gu en gu en en en en fr en en en en el gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu es en gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu en en en en en en en
ReadGujarati.com: બા સતત મારી સાથે છે – ગાંધીજી
પસંદ કરો પ્રથમ પાનું અનુક્રમણિકા – ટૂંકીવાર્તાઓ – નિબંધો – કાવ્યો અને પદ્ય – ગઝલો – અધ્યાત્મિક લેખો – હસો અને હસાવો – સાહિત્ય લેખો – બાળસાહિત્ય – અન્ય લેખો – પ્રકીર્ણ – ડાઉનલોડ – લેખ શોધો – મહિનાવાર લેખો – ગુજરાતીમાં લખો – ગુજરાતી કેલેન્ડર – આપનો લેખ મોકલાવો – આપનું યોગદાન સંપર્ક
[22 ફેબ્રુઆરી, 1944ના રોજ યરવડા જેલમાં બા બાપુના ખોળામાં ચિરનિદ્રામાં પોઢી ગયાં. બાના મૃત્યુ પછી બાપુએ કાઢેલા ઉદ્દગારો કે લખેલા પત્રોમાંથી….]
[1] મારે જન્મોજન્મ સાથીની પસંદગી કરવાની હોય તો હું બાને જ પસંદ કરું.
[2] બાનો ભારે ગુણ કેવળ સ્વેચ્છાએ મારામાં સમાઈ જવાનો હતો. એ કાંઈ મારી ખેંચથી નહોતું બન્યું. પણ બામાં જ આ ગુણ સમય આવ્યે ખીલી નીકળ્યો. હું નહોતો જાણતો કે આ ગુણ બામાં છુપાયેલો છે. મારા પ્રથમ કાળના અનુભવ પ્રમાણે બા બહુ હઠીલી હતી. હું દબાણ કરું તોય તે પોતાનું ધાર્યું કરતી. તેથી અમારી વચ્ચે ક્ષણિક કે લાંબી કડવાશેય રહેતી. પણ મારું જાહેરજીવન જેમ ઉજ્જવળ થતું ગયું તેમ બા ખીલતી ગઈ, અને પુખ્ત વિચારે મારામાં અને મારા કામમાં સમાતી ગઈ. દિવસ જતાં એમ થયું કે, મારામાં અને મારા કામમાં – સેવામાં ભેદ ન રહ્યો. તેમ તેમ બા તેમાં તદાકાર થવા લાગી. આ ગુણ હિન્દુસ્તાનની ભૂમિને કદાચ વધુમાં વધુ ભાવે છે.
બામાં આ ગુણ પરાકાષ્ઠાએ પહોંચ્યો તેનું કારણ અમારું બ્રહ્મચર્ય હતું. મારા કરતાં બાને સારુ એ ઘણું વધારે સ્વાભાવિક નીવડ્યું. આરંભમાં બાને એની ગતાગમ પણ ન હતી. મેં વિચાર્યું અને બાએ એ ઊંચકી લીધું ને પોતાનું કરી મૂક્યું. પરિણામે અમારો સંબંધ સાચા મિત્રનો થયો. મારી સાથે રહેવામાં બાને સન 1906થી, ખરું જોતાં સન 1901થી, મારા કામમાં જોડાઈ જવા ઉપરાંત કે તેની બહાર કંઈ જ ન રહ્યું. તે નોખી રહી શકતી હતી, નોખા રહેવામાં એને કશી હરકત ન આવત, પણ તેણે મિત્ર થવા છતાં સ્ત્રી તરીકે અને પત્ની તરીકે પોતાનો ધર્મ મારા કર્મમાં સમાઈ જવામાં જ માન્યો. તેમાં મારી અંગત સેવાને બાએ અનિવાર્ય સ્થાન આપ્યું. એટલે મરતાં લગી મારી સગવડની દેખરેખનું કામ તેમણે છોડ્યું જ નહીં.
[3] બા સતત મારી સાથે છે, જોકે તેનો દેહ અગ્નિમાં હોમાઈ ગયો છે. આ સત્ય હું બુદ્ધિ અને હૃદય દ્વારા સમજું છું તેમ છતાં દુનિયાભરની સહાનુભૂતિને મેં મહામૂલી ગણી છે. એને લીધે મને પહેલાં કદી નહોતો થયો એવો ઈશ્વરની ભલાઈનો અનુભવ થયો છે.
[4] બાના મૃત્યુ પછી હિન્દુસ્તાનના વાઈસરૉય લોર્ડ વેવેલને 9 માર્ચ, 1944ના રોજ પત્ર લખ્યો, તેમાં બાપુ લખે છે : ‘જો કે એના મૃત્યુને લીધે સતત વેદનાથી તે છૂટ્યાં એટલે એ ખાતર મેં એના મૃત્યુને આવકાર આપ્યો છે. તો પણ મેં ધાર્યું હતું એના કરતાં આ ખોટથી મને વધારે લાગે છે. અમે અસાધારણ દંપતી હતાં. 1906માં એકબીજાની સંમતિ પછી અને અજાણી અજમાયશ પછી અમે આત્મસંયમનો નિયમ નિશ્ચિતરૂપે સ્વીકાર્યો. આને લીધે અમારી ગાંઠ પહેલા કદી નહોતી એવી દઢ બની તેથી મને ભારે આનંદ થયો. અમે બે ભિન્ન વ્યક્તિ મટી ગયાં. મારી એવી ઈચ્છા નહીં છતાં તેણે મારામાં લીન બનવાનું પસંદ કર્યું. પરિણામે તે સાચે જ મારું શુભતર અર્ધાંગ બન્યાં. તે હંમેશાં બહુ મજબૂત ઈચ્છાશક્તિવાળાં સ્ત્રી હતાં, જેને નવપરિણીત દશામાં હું ભૂલથી હઠીલાં ગણી કાઢતો. પણ મજબૂત ઈચ્છાશક્તિને લીધે તે અજાણમાં જ અહિંસક અસરકારકની કળાના આચરણમાં મારાં ગુરુ બન્યાં. આચરણનો આરંભ મારા પોતાના કુટુંબથી જ કર્યો. 1906માં જ્યારે મેં એને રાજદ્વારી ક્ષેત્રમાં દાખલ કર્યો ત્યારે એનું વધારે વિશાળ તથા ખાસ યોજેલું સત્યાગ્રહ નામ પડ્યું. દક્ષિણ આફ્રિકામાં હિંદી જેલયાત્રા શરૂ થઈ ત્યારે શ્રી કસ્તૂરબા સત્યાગ્રહીઓમાંનાં એક હતાં.’
[5] કસ્તૂરબા ગાંધી સ્મારક નિધિ માટે એકઠાં કરેલાં નાણાંના વિનિમય અંગે બોલતાં કહ્યું : ‘કામ ઝપાટાભેર ચાલે એ માટે અધીરો છું તેમ છતાં આ નાણાં છૂટે હાથે ખર્ચાય અથવા બેપરવાઈથી વપરાય એવું નહીં થવા દઉં. એ નાણાં એક અભણ અને સરળ હૃદયની નારીને નામ એકઠાં કરવામાં આવ્યાં છે. મારી નિંદા કરનારા તો છે પણ બાના કોઈ નથી.’
[6] બાના અગ્નિસંસ્કારની ક્રિયા પૂરી થઈ ગયા પછી સૌ પાછાં ફર્યાં. બાપુ હૃદયમાં તીવ્ર વેદના અનુભવતા હતા. રાતે ખાટલામાં સૂતાં સૂતાં બાપુ દર્દભર્યા અવાજે બોલ્યા : ‘બા વિહોણા જીવનની હું કલ્પના જ નથી કરી શકતો ! હું ઈચ્છતો હતો કે બા મારા હાથમાં જ ચાલી જાય, જેથી મને ચિંતા ન રહે કે મારી પાછળ એનું શું થશે. પરંતુ એ મારા જીવનનું અવિભાજ્ય અંગ હતી. એના જવાથી મારા જીવનમાં જે ખાલીપણું પેદા થયું છે, તે કદી ભરાઈ શકવાનું નથી.’
Email This Article ·  Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati
« Previous વિક્રમભાઈ : સંસ્થાઓના ઘડવૈયા – ડૉ. કમલા ચૌધરી
તારી આંખનો અફીણી – કલ્પના દેસાઈ Next »
આ પ્રકારનું અન્ય સાહિત્ય:
ચમત્કાર તો તમે પણ કરી જ શકો છો ! – રોહિત શાહ
(‘યુ-ટર્ન’ પુસ્તકમાંથી સાભાર. રીડગુજરાતીને આ પુસ્તક ભેટ આપવા બદલ ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલયનો ખૂબ ખૂબ આભાર. પુસ્તક પ્રાપ્તિની વિગતો લેખના અંતે આપવામાં આવી છે.) એક માણસ બૅન્કમાં ગયો. પોતાના અકાઉન્ટમાંથી થોડીક રકમ ઉપાડવા માટે સેલ્ફનો ચેક લઈને તે કાઉન્ટર પાસે ઊભો રહ્યો. એ વખતે કૅશિયર થોડે દૂર સ્ટાફના બીજા મિત્રો સાથે ટોળટપ્પાં કરવામાં બિઝી હતો. પંદર-વીસ મિનિટ સુધી પેલો માણસ રાહ જોતો ... [વાંચો...]
ઉપહાર – વિકાસ ઘનશ્યામ નાયક
(‘ઉપહાર’ પુસ્તકમાંથી સાભાર. પ્રસ્તુત પુસ્તક રીડ ગુજરાતીને મોકલવા બદલ શ્રી વિકાસ નાયક અને ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલયનો ખૂબ ખૂબ આભાર. આ પુસ્તકમાં જીવનમાં ઉપયોગી થાય તેવા વિચારો, સુભાષિત, બાબતોનો સારો ઉલ્લેખ કર્યો છે. અહીં તેમાંથી થોડી જીવનલક્ષી વાતો લીધી છે. પુસ્તક પ્રાપ્તિની વિગતો લેખના અંતે આપવામાં આવેલ છે.) (૧) જીવન જીવવાની રીત તમારા હ્રદયમાંથી તિરસ્કારને ટાટા કહી દો. તમારા મનમાંથી ચિંતાઓને વાળી-જૂડીને સાફ કરી ... [વાંચો...]
મારો પોશાક એ જ મારો સંદેશ – દિનેશ શુક્લ
ધીજીના જીવન અને કાર્ય વિશે ઘણું લખાયું છે, ઘણાં સંશોધનો અને અભ્યાસો થયા છે. ગાંધીવિચાર આજના સંદર્ભમાં કેટલો પ્રસ્તુત એ વિશે મોટા પ્રમાણમાં વિમર્શ ચાલી રહ્યો છે, પણ ગાંધીજીના એક મહત્વના પાસા વિશે પ્રમાણમાં ઓછું લખાયું છે અને તે છે કે અત્યંત અસરકારક સંવહનકાર કમ્યુનિકેટર તરીકે ગાંધીજી. સ્વાતંત્ર્ય ચળવળમાં સામેલ થવા અને પોતાનાથી થઈ શકે તેટલું યોગદાન આપવા તેમણે લાખો ... [વાંચો...]
4 પ્રતિભાવો : બા સતત મારી સાથે છે – ગાંધીજી
V B NAIK says:
February 9, 2012 at 6:34 pm
આ બહુજ સ્રરસ લેખ – બા ના સ્વભાવ નુ સુન્દર આલેખન ગાન્ધિજિ દ્વરા જોવા મલે ચ્હે
February 9, 2012 at 11:49 pm
જીવનસાથીના પ્રેમ, સમર્પણ અને કાળજી બાબતનો સાચો અહેસાસ, હૃદયદ્રવ્ય હોય છે, લેખ અદભૂત લાગ્યો …..
January 17, 2013 at 2:37 pm
she was such a better half of bapu.
Triku C . Makwana says:
June 28, 2014 at 2:55 pm
કસ્તુરબા ત્યાગ નિ મુર્તિ હતા.
Click here to cancel reply.
Select language:   Gujarati   English   (Press F12 to change language) Show Keyboard
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
* * * * *
Download First Issue Absolutely Free !!
Click Here for download page
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
ગરમાળો, ગુલમોર અને ખખડેલું બસસ્ટોપ ! – રામ મોરી
વિધવા : પ્રથમ તો એક માણસ – સ્વાતિ બારોટ સિલ્હર
દો પલ કે જીવન સે એક ઉમ્ર ચુરાની હૈ… – રોહિત શાહ
મારી સાઇકલ – રમણ સોની
ભાઈ એન્ડ બા વીથ ગોડ એટ જી-મેલ ડોટ કોમ – રાહુલ શુક્લ
pritesh patel: wish u many many happy returns of the day...
Amrut Gosai: વાહ સ્વાતિબેન ….ખુબ સુન્દર રિતે સમાજ...
બટુક ઠુંમર: અદભુત, અવર્ણનિય અને અકલ્પનિય. ડો.એટલુ સરળ અને...
Vijay Panchal: Bau Saras… che….
Sheela Patel: Good story
NEELAM GUPTA: આ ને બચ્પન માટૅ લખો.સારી કવિઆ હે.
jigisha dave: Very nice story its really hart...
Darshan: 30/૩/1987 time 21ઃ00 birtha peels ઃ godhara...
Arvind Patel: અંતઃસપુરના. હું જયારે એમ માનુ કે બધું હું જ...
Keyur Patel: પૂરાણૉમા પણ વાર્તા છે જ કે દધિચીએ પોતાના...
રીડગુજરાતી પરના વિશેષ લેખો કે અન્ય અગત્યની માહિતી આપના ઈ-મેઈલ પર મેળવવા માટે અહીં આપનું ઈ-મેઈલ સરનામું લખીને જોડાઓ.(4500 થી વધુ વાચકો)
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
રીડગુજરાતી વિશે : પ્રેસ વિભાગ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૨)
દિલ્હીનું અનોખું રવિવારી પુસ્તકબજાર.. દરિયાગંજ બુકમાર્કેટ – જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૧)
This site is dedicated to Shrimad Bhagvat Mahapuran
Back to top ↑
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.