gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
પ્રીમૅચ્યોર બાળક ઘરે આવે ત્યારે...
You need an iframes capable browser to view this content.
એક સામાન્ય નવજાત બાળકની પણ આપણે પૂરતી કાળજી લેવી પડે છે તો પ્રીમૅચ્યોર બાળકોની કાળજી તો વિશેષ લેવી જ પડે. પ્રીમૅચ્યોર બાળકોને NICUમાં રાખવામાં આવે છે. લગભગ મહિનો NICUમાં રહ્યા બાદ જ્યારે બાળક ઘરે આવે ત્યારે પેરન્ટ્સ અને ઘરના લોકોએ બાળકની કઈ કાળજી લેવી જરૂરી છે એ વિશે આજે જાણીએ
માના ગર્ભમાં બાળક પૂર્ણ રીતે ૯ મહિના એટલે કે ૩૬ અઠવાડિયાં સુધી રહે એ અત્યંત જરૂરી છે, કારણ કે એ ગર્ભમાં રહીને જ તેનો પૂર્ણ વિકાસ થાય છે. પરંતુ અમુક બાળકો ૩૬ અઠવાડિયાં માના ગર્ભમાં રહી શકતાં નથી, જેને આપણે પ્રીમૅચ્યોર બાળકો કહીએ છીએ. જોકે આમાં પણ જુદાં-જુદાં વર્ગીકરણ છે. ૩૪-૩૬ અઠવાડિયાં વચ્ચે જન્મનારાં બાળકો લગભગ નૉર્મલ જેવાં જ હોય છે. તેમને વધુ તકલીફ પડતી નથી. અમુક બાળકો એવાં પણ હોય છે જે ૩૦-૩૪ અઠવાડિયાંની પ્રેગ્નન્સી દરમ્યાન જન્મે છે. આ બાળકોનું તો ખૂબ વધુ ધ્યાન રાખવું પડે છે, કારણ કે જન્મ વખતે તે માંડ ૯૦૦ ગ્રામ જેટલું વજન ધરાવતાં નબળાં હોય છે. પરંતુ એક ગ્રુપ એમાં એવું છે જે ૩૦-૩૪ અઠવાડિયાંની પ્રેગ્નન્સી દરમ્યાન જન્મતાં બાળકો છે. આ બાળકો મોટા ભાગે એકથી સવા કિલો જેટલું વજન ધરાવતાં હોય છે અને તેમને આવતાં વેંત જ નીઓનેટલ ઇન્ટેન્સિવ કૅર યુનિટ, જેને NICU કહે છે એમાં રાખવામાં આવે છે. આ બાળકોને લગભગ એક મહિના જેવો સમય NICUમાં રાખવામાં આવે છે અને એ દરમ્યાન બાળકની એવી કાળજી લેવામાં આવે છે કે તેનો વિકાસ વ્યવસ્થિત થઈ શકે. ઍટ લીસ્ટ તે એવું પરિપક્વ થઈ જાય કે બહારના વાતાવરણનો સામનો કરી શકે. તેની મમ્મી અને તેના ઘરના લોકોને આ બાળકને કઈ રીતે રાખવું, તેની શું કાળજી લેવી એ પણ અમુક સારા NICUમાં શીખવવામાં આવે છે. આ નાની બાબતો પણ અત્યંત જરૂરી છે, કારણ કે આ બાળકોને વિશેષ કાળજીની જરૂર પડે જ છે. આજે જાણીએ NICUમાંથી બાળક ઘરે આવી જાય પછી તેની કઈ કાળજી રાખવી જોઈએ.
કોઈ પણ બાળક જન્મે એટલે તેને માના દૂધની જ જરૂર હોય છે પછી ભલે બાળક પ્રીમૅચ્યોર હોય તો પણ. પ્રીમૅચ્યોર બાળકોના હોઠ હજી ડેવલપ થયા હોતા નથી એટલે તેમને ચૂસતાં આવડતું હોતું નથી. એટલે તે સામાન્ય બાળકની જેમ સીધું મા પાસેથી દૂધ લઈ શકતું નથી. વળી તેને તરત જ NICUમાં શિફ્ટ કરી દેવાતું હોય છે, પરંતુ આ પરિસ્થિતિમાં પણ પમ્પનો ઉપયોગ કરીને બાળકને દૂધ આપવું જ જોઈએ. રિસર્ચ કહે છે કે પ્રીમૅચ્યોર બાળકોને માનું દૂધ મળે તો તેમનો વિકાસ જલદી થાય છે. આ તો થઈ NICUમાં બાળક હોય ત્યારની વાત. પરંતુ ઘરે આવે પછી શું પ્રૉબ્લેમ થઈ શકે છે એ બાબતે વાત કરતાં ક્રિટિકૅર હૉસ્પિટલ, જુહુનાં અને હિન્દુજા હૉસ્પિટલ, ખારનાં લૅક્ટેશન સ્પેશ્યલિસ્ટ અને પીડિયાટ્રિશ્યન ડૉ. ઝીનલ ઉનડકટ કહે છે, ‘બાળકોમાં ફીડિંગનો એક રિધમ હોય છે. ચૂસવું, ગળે ઉતારવું અને શ્વાસ લેવો. ફરી ચૂસવું, ગળે ઉતારવું અને શ્વાસ લેવો. આ રિધમ એક વિકસિત બાળકમાં ડેવલપ થયો હોય છે, પરંતુ પ્રીમૅચ્યોર બાળકમાં એ ડેવલપ થયેલો નથી હોતો. બ્રેસ્ટ-ફીડિંગ પ્રીમૅચ્યોર બાળકમાં ડેવલપ થતાં વાર લાગે છે, કારણ કે આ રિધમ તેમનામાં હોતો નથી. ઘણી વખત આ બાળકોને માની છાતી પર રાખીએ તો તે સૂઈ જતાં હોય છે. ત્યારે માને લાગે છે કે બાળક દૂધ પીતું જ નથી; પરંતુ હકીકત એ હોય છે કે NICUમાં રહેલા બાળકને એટલું સ્ટ્રેસ, અસલામતી હોય છે કે તે મા પાસે આવે ત્યારે સલામતી અનુભવે છે અને શાંતિથી સૂઈ જાય છે. ધીમે-ધીમે તે સિક્યૉર બને છે અને દૂધ વધુ પીવાનું શરૂ કરે છે. ક્યારેક તેને ફીડિંગ કરાવતી વખતે તેની શ્વાસનળીમાં થઈ ફેફસામાં દૂધ જતું રહે છે. એટલે તેને હંમેશાં ઊભું રાખીને સીધી પોઝિશનમાં ખવડાવવું જોઈએ. એક વખત તેને ચૂસતાં આવડી જાય પછી વાંધો નહીં.’
અઢળક સ્ટડીઝ સાબિત કરી ચૂક્યા છે કે NICUમાં જે બાળક હોય છે તે ખૂબ જ સ્ટ્રેસમાંથી પસાર થાય છે. આ એક ખૂબ જ ભાવનાત્મક પાસું છે જેને સમજવું જરૂરી છે. આ બાબતે વાત કરતાં ડૉ. ઝીનલ ઉનડકટ કહે છે, ‘એક બાળક પોતાને સૌથી સુરક્ષિત તેની માના ગર્ભમાં ફીલ કરતું હોય છે. જન્મ પછી જ્યારે તે તરત જ તેની માથી અલગ કોઈ અજાણી જગ્યા પર પહોંચી જાય છે ત્યારે અજાણ્યા અવાજોમાં પેટીની અંદર લાઇટમાં તે ડિસ્ટર્બ થઈ જાય છે, અસુરક્ષિત બની જાય છે અને ખૂબ જ સ્ટ્રેસમાં હોય છે. આવા સમયે  જો તેની મા તેની પાસે રહે તો તેને સારું લાગે છે. વિદેશોમાં કાંગારૂ મધરકૅર નામનો કન્સેપ્ટ વિકસાવવામાં આવ્યો છે. જ્યારે NICUમાં રહેલું બાળક થોડું સ્ટેબલ થઈ જાય એ પછી બાળકને એકાદ કલાક માના શરીર સાથે લગોલગ બૅગમાં રાખવામાં આવે છે કે એમ જ કપડું વીંટાળીને બાંધી દેવામાં આવે છે. આ એક પ્રકારની ટચ થેરપી છે. બાળક માના ધબકારા થકી તેના સ્પર્શથી શાંતિ, સલામતી અને આનંદ અનુભવે છે. આ થેરપી બાળકોના વિકાસમાં અત્યંત મદદ કરે છે. વિદેશોમાં થયેલાં રિસર્ચ કહે છે કે આ બાળકોમાં શ્વાસની તકલીફ થતી નથી. NICUમાંથી બાળક ઘરે આવી જાય પછી પણ એ ચાલુ રાખવું જોઈએ.’
પ્રીમૅચ્યોર બાળકને NICUમાંથી ઘરે લાવ્યા પછી શું ધ્યાન રાખવું પડે છે એ જાણીએ ડૉ. ઝીનલ ઉનડકટ પાસેથી.
૧. આ બાળકોનો શ્વાસ અનિયમિત રહે છે અને એને નિયમિત થતાં વાર લાગે છે. એટલે તેને ઘરે લઈ જાઓ પછી ગભરાવું નહીં. ધીમે-ધીમે તે એક રિધમમાં શ્વાસ લેતું થઈ જશે.
૨. આ બાળકો બીજાં બાળકો જેવાં અલર્ટ અને ઍક્ટિવ નથી હોતાં. આ બાબતે પણ ચિંતા કરવી નહીં. સમય આવ્યે તે ઍક્ટિવ થઈ જશે.
૩. આ બાળકોની ઇમ્યુનિટી ખૂબ જ ઓછી હોય છે એટલે તેમને ઘરે લાવો પછી ઇન્ફેક્શન ન થઈ જાય એની બધી જ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. ઘરે વધુ સંબંધીઓને ન આવવા દો.
૪. બધાના હાથમાં તેને દેવાની જરૂર નથી. બાળક શાંતિથી સૂતું હોય તો તેને ઉપાડો નહીં. રડે તો જ ઉપાડો. તેના હાઇજીનનું પૂરું ધ્યાન રાખો. ખાસ કરીને જ્યાં સુધી તે ત્રણ કિલોનું ન થઈ જાય અને ટોટલ ચાલીસ અઠવાડિયાંનું થાય ત્યાં સુધી કોઈ ફંક્શન જેમ કે નામકરણ કે વેલકમ પાર્ટી જેવું કંઈ પણ ન રાખો.
૫. આ બાળકને દર બે કલાકે સ્તનપાન ફરજિયાત કરાવો. દિવસના ૮-૧૨ વાર ફીડિંગ કરાવવું ફરજિયાત છે.
૬. ડૉક્ટર તરફથી મમ્મીને જે વિટામિન, આયર્નની દવાઓ અપાય છે એ ખાવી જ.
૭. સાથે-સાથે પહેલા મહિને દર અઠવાડિયે એક વાર, બીજા-ત્રીજા મહિને દર ૧૫ દિવસે એક વાર રેગ્યુલર ચેક-અપ માટે ડૉક્ટર પાસે લઈ જાઓ. ખાસ કરીને આ
ચેક-અપમાં તેનો શારીરિક અને માનસિક વિકાસ બરાબર થાય છે કે નહીં એ જોવામાં આવે છે. આ ડેવલપમેન્ટનું અસેસમેન્ટ એટલે કે તેના વિકાસની ચકાસણી અત્યંત મહત્વની છે.
૮. બાળક સાથે વાતો કરો. અવાજ અને સ્પર્શ આ બન્ને વડે તમે તમારા બાળક સાથે જોડાઈને તેના વિકાસમાં તેનો પૂરો સાથ આપી શકો છો.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.