gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu en gu la gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu en en ca es es en en en en en en en es en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en gu gu gu en en en en pl en en gu en gu gu gu en en en gu gu gu gu en en en gu en en en en en en en en gu en en en en en gu en en en en fr en en en en fi gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en gu en lt en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu en en en en en en en
ReadGujarati.com: શીર્ષકમાં શું દાટ્યું છે ? – કલ્પના દેસાઈ
પસંદ કરો પ્રથમ પાનું અનુક્રમણિકા – ટૂંકીવાર્તાઓ – નિબંધો – કાવ્યો અને પદ્ય – ગઝલો – અધ્યાત્મિક લેખો – હસો અને હસાવો – સાહિત્ય લેખો – બાળસાહિત્ય – અન્ય લેખો – પ્રકીર્ણ – ડાઉનલોડ – લેખ શોધો – મહિનાવાર લેખો – ગુજરાતીમાં લખો – ગુજરાતી કેલેન્ડર – આપનો લેખ મોકલાવો – આપનું યોગદાન સંપર્ક
(‘શબ્દસૃષ્ટિ’ સામયિકના ઑક્ટોબર, ૨૦૧૫ના અંકમાંથી)
‘ભઈ, કંઈ સમજાય એવું બોલો ને. આ શું છે બધું ? મગજમાં ન ઊતરે તેવું સાવ ધડમાથા વગરનું.’
‘આ બધાં મારી નવી વાર્તાનાં શીર્ષક છે. કેમ લાગ્યાં ?’
‘આવાં ? સા…વ ઉટપટાંગ ? શીર્ષક આવાં છે તો વાર્તા કેવી લખશો ?’
‘બસ, હવે મેં નક્કી કર્યું છે કે, વાર્તાનાં શીર્ષકોમાં પણ હવે બદલાવ આવવો જોઈએ. એના એ જ ઘીસાપીટા શીર્ષક વાંચી વાંચીને એટલીસ્ટ હું તો કંટાળી જ ગઈ છું. કંઈક નવું, મગજને હલાવી નાંખે કે ત્રાસ આપે તેવું કંઈક લખીએ તો તેનું શીર્ષક પણ એવું જ લખવું એવું નક્કી કર્યું.’
‘પણ છેક જ આવાં શીર્ષક ?’
‘તમને ત્યારે ખબર નથી. મેં એક વાર્તાનું શીર્ષક ‘?’ ના રૂપમાં જોયેલું. મને ત્યારે સમજ જ નહોતી પડી કે, આ લેખ છે કે વાર્તા ? અને જે હોય તે, પણ વાંચવાનું છે કે નથી વાંચવનું ? વાંચ્યા પછી શું કરવાનું છે ? આવા હજાર સવાલ ફક્ત એક જ ચિહ્‍ને ઊભા કરી દીધેલા. એટલે કંઈ નહીં તો મારી વાર્તાનાં શીર્ષકોથી લોકોને ખબર તો પડશે કે, વાર્તા વાંચવા જેવી તો છે જ. નક્કી કોઈ નવા ક્રાંતિકારી કે અલગતાવાદી વિચારોવાળા લેખિકા લાગે છે.’
‘હંક ! આપણે એવું વાહિયાત વાંચતાં જ નથી. એવી ઉટપટાંગ વાતોમાં આપણે સમય ના બગાડીએ.’
ખેર, મને તો શીર્ષકમાં પણ રસ એટલે મને તો એવાં જ અટપટાં શીર્ષક ગમે. એક વાર્તાનું શીર્ષક વાંચેલું, ‘ત્રિકોણનો ચોથો ખૂણો.’ બધાંને ખબર છે કે, ત્રિકોણને ત્રણ ખૂણા હોય એટલે જ એને ત્રિકોણ કહેવાય. પણ વાર્તા એટલે કલ્પના ! તમે કંઈ પણ ધારી શકો. ત્રિકોણને ચાર, પાંચ કે દસ ખૂણાવાળો પણ બનાવી શકો. લેખકે તો એ વાર્તાને આગળ ચલાવી એના હપ્તાવાહ નામ રાખવાનાં હતાં. ‘ત્રિકોણનો પાંચમો ખૂણો’, ‘ત્રિકોણનો છઠ્ઠો ખૂણો’… વગેરે.
લેખકોને તો વાર્તાનું શીર્ષક નક્કી કરવામાં જરાય તકલીફ ના પડવી જોઈએ. એમને તો કણકણમાં ને ક્ષણક્ષણમાં શીર્ષક મળી જાય. ઘરથી જ શરૂઆત કરે તો ‘પાંચમી દીવાલ’, ‘ખખડતું બારણું’, ‘અફળાતી બારી’, ‘ટપકતી છત’ ને ‘લસરાવતી લાદી’ જેવાં શીર્ષકો ન મળે ? ‘ગૃહલક્ષ્મી’ કે ‘કાળકામાતા પ્રસન્ન, ‘હું અને મારાં બાળગોપાળ’, ‘દેવી ચાકરાણી’ જેવા વિષયો પર તો ખૂટે નહીં એટલું લખાય. ને તોય, લેખક બારીમાંથી દેખાતા આકાશના ટુકડાને જ જોયા કરે !
નદી ને દરિયો, જંગલે ને પહાડ, સીમ, ખેતર તો ઠીક, ઝાડ ને પાંદડાં (ડાળીઓ સહિત) લેખકને વાર્તા લખવા પ્રેરે. એટલે વાર્તાનાં શીર્ષક સ્વાભાવિક છે કે ‘સમુદ્રનો સાતમો રંગ’. ‘અફળાયેલું મોજું’, ‘દરિયાને તળિયે જલપરી’ અથવા તો ‘નદી-નાવ-કાદવ’, ‘રાહ જોતી હોડી’, ‘કિનારાની રેતી’ જેવાં જ હોવાનાં ! કેમ કોઈ સુંદર ખાબોચિયાની કે દેડકા ને કરચલાની વાર્તા નથી હોતી ? જાણે કે, ‘વાર્તાની નાયિકા ખાબોચિયાને રમ્ય કિનારે ઊભી ઊભી ખાબોચિયામાં પકડાપકડી રમી રહેલા દેડકાને અનિમેષ નજરે જોઈ રહી હતી તે જ સમયે નાયકે આવીને એના હાથમાં એક સોનેરી માછલી મૂકી દીધી ! અથવા એક કરચલો મૂકી દીધો !’ કેવું રિયાલિસ્ટિક લાગે ! પણ આપણને તો વિચારના વમળમાં જ ફસાવાની ટેવ તે વાર્તામાં કંઈ પણ રિયલ ના આવવું જોઈએ.
‘પાંપણે બેઠું પતંગિયું’. તદ્દન અસંભવ ! પાંપણના સતત પલકારામાં ધૂળની રજકણને પણ આંખમાં પ્રવેશ નથી તો પાંપણ પતંગિયાને બેસવા ક્યાંથી દે ? આજે લેખકે પતંગિયું બેસાડ્યું તો શક્ય છે કે કાલે ચકલીને બેસાડી દે ! વરસાદની ઋતુમાં શ્રાવણ-ભાદરવો આવે તે સમજ્યાં, પણ કોઈ સ્ત્રી (ફક્ત સ્ત્રી-પુરુષ નહીં) ક્યારેય પણ જોરજોરમાં રડીને ઘરનાંને બિવડાવે એટલે એની અશ્રુધારાને શ્રાવણ-ભાદરવાની ઉપમા મળી છે. ‘આંખ ઝરે તો સાવના !’, ‘આંસુનાં તોરણ !’ (આંસુ તો ટપકપદ્ધતિમાં માને ત્યારે તોરણ ક્યાંથી બંધાય ?) ‘આંખમાં આંજ્યું એક સપનું.’ લેખકને કાજળઘેરી આંખો નથી ગમતી, જીવદયા નેત્રપ્રભા પણ નથી નાંખવું. ફક્ત આંખમાં સપનાં આંજવાં છે. ભઈ, સપનાં આવે તો ઊંઘ બગડે ને બીજે દા’ડે સુસ્તી લાગે. આંખ ને સપનાંનાં શીર્ષક ઘણાં છે પણ ‘કર્ણકોડિયાં’ કે ‘નાસિકાદ્વારે’ જેવાં શીર્ષક કેમ નથી ?
લેખકને તો લોહી-પાણી એક કરીને લખેલી વાર્તાનું કોઈ ઢાંસુ શીર્ષક રાખવું હોય એટલે, ‘મનમંદિરને દ્વારે’ કે ‘મનમૂંઝારો કે તન પિંજારો’ જેવાં અટપટાં, લાંબાં શીર્ષક રાખે, એ બહાને વાચકો ભરમાય કે પ્રભાવિત થાય ? કોણ જાણે. ઘણી વાર એમ તો, બે કે ત્રણ અક્ષરનો શબ્દ હોય કે એને બંધબેસતો પ્રાસ મળી જાય અથવા વિરોધી શબ્દની વાર્તાનાં શીર્ષકો પણ ખૂબ ચાલ્યાં છે. એ શબ્દોનો એવો પ્રભાવ હોય કે વાચક એમાં જકડાઈ જાય તો કોઈ વાર અકળાઈ પણ જાય ! ‘પાપ-પુણ્ય’ કે ‘બંધન-મુક્તિ’ ને બદલે ‘પાપ-બાપ’ કે ‘બંધન-ફંધન’ જેવાં શીર્ષકો પણ ચાલે.
‘ખેલ’ શીર્ષક કે વિષયવાળી વાર્તાઓ ઘણી લખાઈ. એ ખેલમાં લંગડી, સાતતાળી, ગિલ્લીદંડા જેવી રમતો કેમ નથી દેખાતી ? કાયમ શતરંજ હોય કે બાવન પાનાંની રમત હોય. નિર્દોષ રમતને બદલે જુગાર ! એમાં ‘લાલતો બાદશાહ’ કે ‘ચોકટની રાણી’ કે ‘રમત દૂરી-તીરીની’ જેવાં શીર્ષક આવે, ‘ગુલામ-બેગમ-બાદશાહ’ આવે તો બીજાં પાનાંનો શો વાંક ?
વાર્તામાં જાતજાતના રંગ ભર્યા હોય ‘સુખનો સફેદ રંગ’, ‘યુદ્ધનો લાલ રંગ’, ‘પીળા સૂરજનો તડકો’, ‘લીલા ઘાસનું તણખલું’, ‘સોનેરી હરણ’, ‘કાળા વાદળની રૂપેરી કોર’ ને એવાં તો કંઈ મેઘધનુષી શીર્ષક આપણને મળે. ‘કથ્થઈ રંગના વાળની લટ’ કે ‘ચળકતી ટાલ પર શ્વેત ધજા’ જેવું શીર્ષક કેમ નહીં ? તમે જો વાર્તા વાંચવાના શોખીન હશો તો, ‘સ્ટેશન’, ‘એરપૉર્ટ’, ‘બસસ્ટૅન્ડ’ જેવાં શીર્ષકોવાળી વાર્તાઓ વાંચી હશે. ‘સ્ટેશનનું ઘડિયાળ’ કે ‘એરપૉર્ટનો ડોરકીપર’ અથવા ‘બસ-સ્ટૅન્ડનો કન્ડક્ટર’ કેમ નહીં ?
વાર્તાના નાયક કે નાયિકાને જો સંગીતમાં રસ હોય તો ગિટાર કે સિતારના તાર જ ધ્રુજાવે. કેમ ‘તબલાંની થાપ’, ‘ઢોલક બાજે ઢમ ઢમ ઢમ’ કે ‘હાર્મોનિયમની હવા’ જેવાં શીર્ષકો કોઈને પસંદ નથી આવતાં ? નાયક-નાયિકાના બૂટ-ચંપલને લગતું શીર્ષક આપવું હોય તો ‘કાળા બૂટનું તળિયું’ કે ‘ચંપલની ચમરાટી’ અથવા ‘સૅન્ડલના સટાકા’ ચાલી શકે. ચાલી શકે શું ? ચાલી જ જાય. આવું શીર્ષક જોઈને જ વાર્તા હાથમાં લેવાઈ જાય. વાર્તાનો અંત આવતા સુધી તો વાચક એ જ ઈંતેજારીમાં હોય કે, ક્યારે બૂટનું તળિયું ફાટે કે ચંપલની ચમરાટી દૂર થાય અથવા સૅન્ડલના સટાકા ચાલે !
વાર્તાલેખિકાઓ તો આજકાલ કેટલી પ્રગતિ કરી રહી છે ! ઘરમાંથી જે એમને કેટલા શીર્ષક મળી આવે. એમને થોડી મદદ કરવાની આશાથી થોડાં શીર્ષક સૂચવું છું :
‘બે પડી રોટલીની અંદર’
‘ઝીણો તોય રાઈનો દાણો’
‘કડવું તોય કારેલું, સૌને માથે મારેલું.’
બસ. શીર્ષકકથા અહીં જ સમાપ્ત કરું અને આશા રાખું કે કવિ પછી કોઈ લેખક કે કવિને શીર્ષક બાબતે બહુ મૂંઝાવું નહીં પડે.’
સંપર્ક : ગુલમહોર, ઉચ્છલ, જિ.તાપી-૩૯૪૩૭૫
Share this on WhatsApp
Email This Article ·  Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati
« Previous પ્રેમ એટલે લગ્ન પહેલાંનો સંબંધ નહીં – કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ
બહાદુર બાળકો – રાજ ભાસ્કર Next »
આ પ્રકારનું અન્ય સાહિત્ય:
તાજમહેલ ?….વેરીટેસ્ટી…. -વિનોદ ભટ્ટ
'આ વખતે રજાઓમાં કઈ તરફ ઊપડવાનું વિચારો છો ?, બાપુ ?' 'હજી કંઈ નક્કી નથી કર્યું, છોકરાઓ આગ્રા જવાનું કહે છે. તાજમહેલ જોવાની એમની બહુ ઈચ્છા છે.' 'વાહ, સરસ. ટેસ્ટી.' 'તાજમહેલ અને ટેસ્ટી ?' 'એમ નહિ, ત્યાં તાજમહેલની ઉત્તરે ખાડામાં એક દાળવડાંવાળો ઊભો રહે છે, સાલો શું બ્યુટિફુલ દાળવડાં બનાવે છે ! સુપર્બ.... અમે તો જ્યારે જ્યારે આગ્રા જઈએ ત્યારે ત્યારે હું તો તાજની ... [વાંચો...]
બુફે : વાનગી સાથે વ્યાયામ ફ્રી…! – કિશોર અંધારિયા
એક વાર અમારે અમારા સ્નેહી અવંતીલાલને ત્યાં જમવા જવાનું થયું. કોઈ લગ્નપ્રસંગે જમાવાનું આમંત્રણ આપે ત્યારે મોંમાં પાણી આવે. લગ્નસમારંભ જેમના ઘરે હતો એ અવંતીલાલ અતિઉત્સાહી હતા. આવો કોઈ પણ સમારંભ હોય તેમાં કશાચ ન રહી જવી જોઈએ એ બાબતના તે ચુસ્ત હિમાયતી હતા. વળી તેણે પોતાની ઑફિસના લગભગ બધા સ્ટાફને જમવાનું આમંત્રણ પાઠવેલ. એ બહાને પોતાના સંબંધોનું કેટલું વિસ્તૃતિકરણ ... [વાંચો...]
ખાટી-મીઠી દ્રાક્ષ એક હતું શિયાળ. તે મુત્સદ્દી હતું. તે તકવાદી હતું. કોઈ એક દ્રાક્ષની વાડીમાં તે ઘૂસી ગયું. લીલી મજાની દ્રાક્ષ. શિયાળના મોંમાં પાણી છૂટ્યું. શહેરમાં લારીવાળાઓ આ દ્રાક્ષ બાર આનાની સો ગ્રામ વેચતા. અહીં તો દ્રાક્ષની કિંમત માત્ર એક જ કૂદકો હતી ! શિયાળે કૂદકો માર્યો. દ્રાક્ષ સુધી તે પહોંચી શક્યું નહિ. સફળતા ન મળી. ત્રીજો, ચોથો, પાંચમો.... તેણે પ્રયત્નો ચાલુ રાખ્યા ! તેણે ‘કરતાં જાળ કરોળિયો’વાળી કવિતા વાંચી હતી. કરોળિયાની જેમ ... [વાંચો...]
8 પ્રતિભાવો : શીર્ષકમાં શું દાટ્યું છે ? – કલ્પના દેસાઈ
October 28, 2015 at 7:28 am
કલ્પનાબેનની કલ્પનાને સો સલામ.
આવી જ એક મારી કલ્પના….
અંધાર ભેર્યા પ્રદેશનો આંધળોરાજા’
October 28, 2015 at 8:40 am
maja padi ho !
kaik navu lagyu.saras lekh.
કાલિદાસ વ. પટેલ {વાગોસણા} says:
October 28, 2015 at 10:50 am
કલ્પનાઓ તો બહુ સારી અને અધધધ … કરી, પરંતુ કવિ-લેખકોને કંઈ તમે કલ્પનાઓ કરી કરીને આપેલાં શીર્ષકો થોડાં કામ લાગવાનાં ?
કાલિદાસ વ. પટેલ {વાગોસણા}
October 30, 2015 at 3:41 pm
કલ્પનાબેને બહુ સરસ કલ્પનાઓ શિર્ષક માટે કરી. મજા પડી. કંઈક ચટાકેદાર શિર્ષક હોય તો જ વાચક આકર્ષાય. બાકી કોઈ ફિલોસોફીકલ શિર્ષક થી કોઈ આકર્ષાય નહીં. ફીલોસોફર પોતે પણ ન વાંચે.
પણ તકલીફ ત્યારે પડે અને તે પણ મારા જેવાને જ્યારે આખાલેખમાં ફીલોસોફીકલ વાક્યો પડ્યાફોય અને તે પણ બ્રહ્મસત્ય રુપે. દા.ત. બોલવાથી મૂક્તિ મળે છે…. ગાંધીજીની અહિંસામાં પણ હિંસા હતી… માણસ જીવતો હોય ત્યારે મરવા વિષેના વિચારે છે અને મરવાના સમયે જીવવાના વિચારો કરે છે…
ગભરાશો નહીં. આ તો સંત રજનીશમલના વાક્યો છે.
તેના કરતાં નરેન્દ્ર મોદી સારા શિર્ષવાક્યો બોલે છે.
Triku C. Makwana says:
November 3, 2015 at 11:43 am
કલ્પનાજી બહુ જ સરસ કલ્પ્ના
November 3, 2015 at 10:56 pm
Mata- Pita e tamarun naam Kalpana kem rakhyun e vishe kalpana karva havey koine chhetey javani jaroor nathi. Ha.Ha.Ha. Sache j bahu saras lakhyun. Dhanyvad.
November 8, 2015 at 5:04 pm
February 3, 2017 at 12:05 pm
you suggested so many titles that even iam tempted to use one of them and start writing. thanks for that
Click here to cancel reply.
Select language:   Gujarati   English   (Press F12 to change language) Show Keyboard
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
Download Latest Issue NOW!!
Click Here to download
ભીડનાં એકાંત – મોહનલાલ પટેલ
નૂતન વર્ષના સાલમુબારક – સંપાદક
જરા કહેશો, માબાપની શા કારણે કરો છો અવગણના? – અવંતિકા ગુણવંત
ચરિત્રકીર્તન – અંતિમ વાચનયાત્રા – સં. મહેન્દ્ર મેઘાણી
સલાહ આપનારને એટલી જ સલાહ આપવાની કે… – વિનોદ ભટ્ટ
ચા વિના સૂનો સંસાર! – ગોપાલ ખેતાણી
બ્રિટિશ – અમેરિકન ડાયસ્પોરિક ગુજરાતી કવિતા – રમેશ ચૌધરી
મા ભૂમિની મહેકના સંબંધો – શ્યામ ખરાડે
તરસ – પ્રફુલ્લા વોરા
કવિશ્રી રઘુવીર ચૌધરીની પ્રતિભાવ પ્રેરક કાવ્યરચના – લાભશંંકર ઠાકર
SHARAD: ઇશ્વર જે આપે તે ઘનુ સમજાય તો સુખ નો અર્થ બદ્લાય્
SHARAD: TRUE LOVE , AND SEVERE DISEASE CAN MAKE RELATION...
SHARAD: GOD REWARDS GOOD DEEDS, AND DOCTOR MAY BE MEENA !
SHARAD: PUNRJANM ANE RUNANUBADH PREM NI STORY
Mansukh Savaliya: Thanks for such a needful social...
sandip: રીડગુજરાતી ટીમ ને…….. “સાલ...
SHARAD: FAMILY LIFE AND PROFESSIONAL LIFE ARE DIFFERENT....
SHARAD: PATNI PASE SAFAI PRASTUTKARTA BADCHALAN PATI NE...
SHARAD: BIMAR SHARIR ANE MAN NI DAVA , BE YADGIRIO RAKHI...
રીડગુજરાતી પરના વિશેષ લેખો કે અન્ય અગત્યની માહિતી આપના ઈ-મેઈલ પર મેળવવા માટે અહીં આપનું ઈ-મેઈલ સરનામું લખીને જોડાઓ.(4500 થી વધુ વાચકો)
ભીડનાં એકાંત – મોહનલાલ પટેલ
નૂતન વર્ષના સાલમુબારક – સંપાદક
જરા કહેશો, માબાપની શા કારણે કરો છો અવગણના? – અવંતિકા ગુણવંત
ચરિત્રકીર્તન – અંતિમ વાચનયાત્રા – સં. મહેન્દ્ર મેઘાણી
સલાહ આપનારને એટલી જ સલાહ આપવાની કે… – વિનોદ ભટ્ટ
રીડગુજરાતી વિશે : પ્રેસ વિભાગ
‘સર્જન’ સામયિકના બીજો દિપોત્સવી અંક – જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ
લેખકો અને ઓનલાઈન ઈ-બુક પાયરસી.. – જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૧૦)
This site is dedicated to Shrimad Bhagvat Mahapuran
Back to top ↑
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.