en id en en en en en en en en en en es en en nb en en en en en en ja en en en en en en en en id en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en sv en en en en en en en en fr en fr en en en en gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu sa sa gu sa hi sa sa gu gu gu gu gu gu en en gu gu gu gu gu gu hi hi hi hi hi hi hi hi gu gu gu en en gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu en gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu ml gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en fr en en en en en sv fr en de en de en fr en fr en gu gu gu gu gu en en en it en en en de en fr de en en en en en en en ja en en en en en en en en en en en en es es tr en es es en en
Gujaratilexicon - GL Community | Article
Dictionary Opposites Thesaurus Idioms Proverbs Phrases English - Gujarati Gujarati - English Gujarati - Gujarati Hindi - Gujarati Marathi - Gujarati Word Like Exact Phrases Like Any Word Of Phrase Like Words With Similar Prass
Select Category Kavita Jokes Shayri Article Stories Other
જન્માષ્ટમી પર્વ વિશેષ – નંદ ઘે
હિંદુ પુરાણો પ્રમાણે શ્રાવણ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ-વદ ના આઠમા દિવસને વિષ્ણુ ભગવાનના અવતાર મનાતા શ્રી કૃષ્ણના જન્મ દિવસને જન્માષ્ટમી અથવા ગોકુલાષ્ટમી તરીકે દેશ વિદેશમાં ધામધૂમથી ઊજવવામાં આવે છે.
ભગવાન વિષ્ણુએ ત્રેવીસ અવતાર ધારણ કર્યા એ બધા જ અવતારોમાં તેમનો મહત્વનો જો કોઈ અવતાર હોય તો તે શ્રીકૃષ્ણનો છે.આ અવતાર તેમણે શ્રીકૃષ્ણના રૂપે દેવકીના ગર્ભમાં મથુરાની જેલમાં લીધો હતો. શ્રી કૃષ્ણના જન્મ સમયે ચારે બાજુ પુષ્કળ પાપકૃત્યો અને અધર્મ ફેલાયો હતો.અસુરોનો નાશ કરવા અને ધર્મનું સંસ્થાપન કરવા માટે શ્રીકૃષ્ણએ જન્મ લીધો હતો.
શ્રી કૃષ્ણ આ પૃથ્વી પર બધી જ કળાઓથી પરિપૂર્ણ થઈને અવતરિત થયા હતા.તેમણે જે પણ કાર્યો કર્યા એ ઇતિહાસમાં મહત્વપુર્ણ કાર્યો તરીકે બધે ગવાય છે.પૃથ્વી પરથી બધા જ પાપીઓનો નાશ કરી દેવાના પોતાના ઉદ્દેશ્યને પરિપૂર્ણ કરવા માટે તેમણે સામ-દામ-દંડ-ભેદ બધાનો જ ઉપયોગ કર્યો હતો.શ્રી કૃષ્ણે કરેલી લીલાઓ અપાર છે.
દરેક હિન્દુના શ્રી કૃષ્ણ એ માનીતા આરાધ્ય દેવ છે.ભારતના ગામેગામ શ્રી કૃષ્ણની અને રાધા-કૃષ્ણની વિવિધ અંગ ભંગી વાળી સુંદર મુતીઓ અને રંગીન આકર્ષક ફોટાઓ મંદિરોમાં અને ઘરે ઘર ભક્તિભાવથી પૂજાય છે.
શ્રીકૃષ્ણ ગોકુળ અને વૃન્દાવનમાં કૃષ્ણની મધુર-મુરલીના મોહક સ્વરમાં વ્રજની ગોપીઓ ઘેલી બની ભાન ભૂલી જતી અને કૃષ્ણ મય બની જતી હતી. મીરાની જેમ.
આજે પણ કૃષ્ણ ભક્તોમાં એમની મોહિની એવી જ ખુબીથી ચાલુ રહી છે.બ્રહ્મા,વિષ્ણુ તેમજ શિવ-પ્રભૃતિ દેવતા જેમના ચરણોમાં ધ્યાન કરે છે એવા શ્રી કૃષ્ણના અત્યંત પવિત્ર જન્મ દિવસે એમના અગણિત ગુણોને યાદ કરીએ ,પર્વને આનંદથી ઉજવીએ અને ઉલ્લાસ મય સ્વરે ગાઈએ.
નંદ ઘેર આનંદ ભયો ,જય કનૈયા લાલ કી
હાથી ઘોડા પાલખી ,જય કનૈયા  લાલ કી
શ્રી કૃષ્ણ નામ સ્મરણ મહિમા
શ્રી શુક્રદેવ રાજા પરીક્ષિતને કહે છે -
न ते यमं पाशभृतश्च तद्भटान्‌ स्वप्नेऽपि पश्यन्ति हि चीर्णनिष्कृताः॥
જે મનુષ્ય ફક્ત એકવાર શ્રીકૃષ્ણના ગુણોમાં પ્રેમ કરનારા પોતાના ચિત્તને શ્રીકૃષ્ણના ચરણ કમળમાં લગાવી દે છે, એ પાપોથી છૂટી જાય છે, પછી તેને પાશ હાથમાં લેતા યમદૂતોના દર્શન સપનામાં પણ નથી થતા.
શ્રીકૃષ્ણના ચરણ કમળનું સ્મરણ સદા બની રહે તો તેનાથી પાપોનો નાશ, કલ્યાણની પ્રાપ્ર્તિ, અંત: કરણની શુધ્ધિ, પરમાત્માની ભક્તિ અને વૈરાગ્યયુક્ત જ્ઞાન-વિજ્ઞાનની પ્રાપ્તિ આપમેળે જ થઈ જાય છે.
કૃષ્ણપક્ષની આઠમના ચંદ્રની જેમ એક પગ પર ઊભા થઈને, એક પગ વાંકો રાખીને, શરીરને થોડુંક વાળીને આ મુરલીધરે જે દિવસે સંસારમાં પહેલીવાર પ્રાણ ફૂંક્યા, તે દિવસ ઇતિહાસમાં અમર થઈ ગયો. વાદળોનો ગડગડાટ થઈ રહ્યો હતો, વીજળી કડકી રહી હતી, મૂશળધાર વરસાદ તૂટી રહ્યો હતો, આવા સમયે શ્રી કૃષ્ણનો જન્મ થયો હતો. જ્યારે જીવનમાં અંધકાર છવાઈ જાય છે, નિરાશાનાં વાદળો ઘેરાઈ જાય છે, મુસિબતોની વીજળીઓ પડે છે, વેદનાનો વરસાદ તૂટી પડે છે, દુ:ખ-દૈન્યનાં કાળાં વાદળો ધમકી આપીને ગડગડાહટ કરે છે, ત્યારે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ જન્મ લે છે.
ઘોર અંધકારમાં જ્યારે પ્રકાશનાં કિરણો ફેલાય છે, જાજ્વલ્યમાન સૂર્ય પોતાની આભાને ફેલાવે છે, ત્યારે કયું હૃદય આનંદથી પુલકિત થતું નથી ? સામ્રાજ્યવાદની ચક્કીમાં પિસાતા સમાજને તેનો તારણહાર મળે, સત્તા અને સંપત્તિના શોષણથી છોડાવનારા મુક્તિદાતા મળે, ગરીબો અને ઉપેક્ષિતોને સહાનુભૂતિ આપનારાં સ્નિગ્ધ હૃદય મળે, પડી જનારાઓને ઊભા કરનારો હાથ મળે અને અધ્યાત્મને સહાનુભૂતિ આપનારો સ્નિગ્ધ હૃદય મળે, ત્યારે કયું હૃદય નહી નાચી ઊઠે !?
ભારતમાં અનેક અવતારો થયા છે. નરરત્નોની પરંપરા ભારતમાં છે. એક-એક ધ્યેયને માટે ઘણાં જીવન આ દેશમાં લોકોએ અર્પણ કર્યાં છે. આવા ભારત દેશના રત્નોમાં શોભા આપનારા કૌસ્તુભમણિ અર્થાત શ્રી કૃષ્ણ યશસ્વી, વિજયી યોદ્ધા, ધર્મસામ્રાજ્યના ઉત્પાદક, માનવ વિકાસની પરંપરાના નૈતિક મૂલ્યને સમજાવનારા ઉદ્દગાતા, ધર્મધુરંધર, સત્ય અને નીતિના ઉદ્ગાતા, ભક્તવત્સલ, જ્ઞાનીઓ અને જિજ્ઞાસુઓની જિજ્ઞાસા તૃપ્ત કરનારા સદ્દગુરુ એટલે કે વાસુદેવ શ્રીકૃષ્ણને તેમના જન્મદિનના જ્ન્મોત્સવ પર્વે કોટિ કોટિ પ્રમાણ.
બધી દૃષ્ટિએ કૃષ્ણ પૂર્ણ અવતાર છે. તેમના જીવનમાં ક્યાંય પણ આંગળી ઉઠાવવામાં, ન્યૂનતા જેવુ સ્થાન નથી. એક પણ સ્થાન એવુ નથી કે જ્યા ઉણપ અનુભવી શકાય. આધ્યાત્મિક, નૈતિક કે બીજી કોઈ પણ દ્રષ્ટિએ જોઈશુ તો ખબર પડશે કે કૃષ્ણ જેવા સમાજ ઉદ્ધારક બીજા કોઈ જનમ્યા નથી. કૃષ્ણની તુલનામાં ઉભા રહી શકે તેવો રાજનીતિજ્ઞ આ જગતમાં કોઈ પણ જોવા નથી મળતો.
Author: Gurjar Upendra Read More...
શિક્ષકદિન – આદર્શ શિક્ષકની પ્ર
સ્વતંત્ર ભારતના દ્વિતીય રાષ્ટ્રપતિ, પ્રખર ચિંતક, વિચારક, તત્ત્વજ્ઞાની, ભારતીય સંસ્કૃતિના પુરસ્કર્તા,  ભારતરત્ન, ઉત્તમ વક્તા અને ખાસ તો આજીવન શિક્ષક અને  આદર્શ શિક્ષક તરીકે આજે પણ જેમને યાદ કરાય છે એવા ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનનો જન્મદિન 5 સપ્ટેમ્બર –‘શિક્ષક દિન’ તરીકે જાણીતો છે. સમગ્ર શિક્ષકગણ સમાજમાં મોભો અને પ્રતિષ્ઠા મળે, તે હેતુથી આ દિવસ ઉજવાય છે. 5 મી સપ્ટેમ્બરના ગરિમાયુક્ત દિવસને ભારતભરમાં રાષ્ટ્રીય શિક્ષકદિન તરીકે મનાવાય છે.  મિત્રો, આપણા માનસપટ પર કોઈ આદર્શ શિક્ષક પોતાના અસરકારક વ્યક્તિત્વની ઊંડી અસર છોડી જાય છે. તેને આપણે આજીવન ભૂંસી નથી શકતા. આવા શિક્ષકો પ્રત્યે આપણો આદરભાવ – અહોભાવ વ્યક્ત કરવાનો ખાસ દિવસ એટલે ‘શિક્ષક દિન’.
“ હું કદી શીખવતો નથી,  હું તો એવા સંજોગો પેદા કરું કે જેમાં વિદ્યાર્થી શીખે. ” આ વાક્યો છે આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇનના.જે દરેક  શિક્ષકોને રાહ બતાવે છે. આજના ટેકનોલૉજી-સ્માર્ટ યુગમાં દરેક બાળક સ્માર્ટ છે જ અને શિક્ષકે માત્ર એને રાહ ચીંધવાનો છે. આજના  વિદ્યાર્થી પાસે અગાધ જ્ઞાન છે પણ તેને યોગ્ય રસ્તે વાપરવા માટે શિક્ષકે માત્ર પથદર્શક જ બનવાનું છે. બાળક ભાવિ નાગરિક કે જેના દ્વારા ભાવિ સમાજ ઘડાય અને એ ભાવિ સમાજનો ઘડવૈયો  શિક્ષક છે. વિદ્યાર્થીના માનસિક, શારીરિક, ચારિત્રિક ગુણોનો વિકાસ એ તેની પહેલી ફરજ છે. હકારાત્મકતા વાવીને વિદ્યાર્થીને ઊંચાં સ્વપ્નો જોવડાવી તેને સાકાર કરવાના પ્રયત્નમાં મદદરૂપ થનાર ભોમિયો છે આ અર્થમાં શિક્ષક વિદ્યાર્થીનો મિત્ર, માર્ગદર્શક અને ભોમિયો બની  રાષ્ટ્ર નિર્માણનો પાયો રચનાર  છે.
માનનીય વડાપ્રધાનશ્રી નરેન્દ્ર મોદીજી એ તેમના પુસ્તક ‘કેળવે તે કેળવણી’માં લખ્યું છે કે, “ એક મિકેનિક જો ચૂકે તો એક મોટર બગડે, એક ડ્રાઇવર જો ચૂકે તો ગાડીમાં બેઠેલ  ૪ થી ૫ વ્યક્તિની જિંદગી બગડે, પણ જો એક શિક્ષક ચૂકે,  તો એક આખી પેઢી બરબાદ થાય !” આ દૃષ્ટિએ જોતાં આજે જ્યારે માત્ર માહિતીઓ મગજમાં ભરી પરિક્ષાલક્ષી શિક્ષણ બની ગયું છે ત્યારે વ્યવહાર જગત સાથેનો નાતો, ચારિત્ર્ય, પ્રમાણિકતા, નીતિમત્તા, સત્ય, રાષ્ટ્રપ્રેમ, સદભાવના, બન્ધુતાના ગુણોનો વિકાસ કરવો એ આજના શિક્ષકની પ્રથમ અને આજના સમાજની તાતી જરૂરિયાત બની રહી છે. જયપ્રકાશ નારાયણે સાચું જ કહ્યું છે કે, “ કેળવણીનો ઉદ્દેશ જ્ઞાન અને તાલીમ આપવા સાથે એક સર્વસામાન્ય ઉદ્દેશ માણસ બનાવવાનો પણ છે.”
પ્રખર જ્ઞાની અને મહાન લોકશિક્ષક પૂ.મોરારીબાપુના શબ્દોમાં, ‘શાળાનો ઓરડો પડી જાય તો વિદ્યાર્થીને વૃક્ષ નીચે ભણાવી શકાય પણ શિક્ષકની પ્રમાણિકતા પડી જશે તો સમાજના તમામ ક્ષેત્રમાં સડો પેદા થશે. સમાજ શિક્ષકના હાથમાં પોતાનું વહાલું બાળક સોંપી, શિક્ષક્ને શ્રદ્ધા અને વિશ્વાસનું પ્રતીક બનાવે છે.‘ કેળવણીકાર અને સમાજસુધારક સંત શ્રી પૂ.પાંડુરંગ શાસ્ત્રીના શબ્દોમાં વિદ્યાર્થીના મતે શિક્ષક દેવ અને શિક્ષક્ને  માટે વિદ્યાર્થી દેવ… આમ “પરસ્પર દેવો ભવ”ની ભાવના દ્વારા ઉભયનું કલ્યાણ થવું જોઈએ. રાધાકૃષણનું જીવનચરિત્ર વાંચીએ તો એક જ પ્રસંગ દ્વારા ખ્યાલ આવે કે શિક્ષક રાધાકૃષ્ણ જેમાં બેઠા હતા એ ઘોડાગાડીના ઘોડાઓને છોડી જાતે ગાડી હંકારનાર શિષ્યોના આંખમાં ગુરુ પ્રત્યેનો આદરભાવ અને એ જોઈ ગુરુની આંખમાંથી એ શિષ્યો માટે વરસતા પ્રેમ અશ્રુ તેમના ગુરુ-શિષ્ય સંબંધો માટેના  ભાવાવરણની યથાર્થતાની સાબિતી આપે છે ત્યારે, “ગુરુનું સરનામું શિષ્યનું મસ્તક અને શિષ્યનું સરનામું ગુરુનું હૃદય !” ઉક્તિ સાર્થક થાય છે.
આમ, શિ-ક્ષ-ક એ શિસ્ત, ક્ષમા અને કરુણાનો એટલે કે ઈશુ, મહાવીર, બુદ્ધનો ત્રિવેણી સંગમ છે. જે દ્વારા સમાજનું, રાષ્ટ્રનું એક મહાન પાત્ર છે…સહુ શિક્ષકોને વંદન સહ શ્રી રાધાકૃષ્ણનના જન્મદિનની  ભાવાંજલિ !!
शिक्षक है : कबीर की वाणी, मीरा का ध्यान
चाणक्य की प्रतिज्ञा, सूफी का ज्ञान
शिक्षक है : धरा का गुरुत्व, चुप आसमान
समुंदर की लहरें, परमाणु विज्ञान
शिक्षक है : पहली बारिश, खमरछठ का धान
बंजर धरती का सफल किसान
शिक्षक है : भौंरे का गुंजन, बंसी की तान
नदियों की कल-कल, परमाणु विज्ञान
- શ્રી યોગેશ અગ્રવાલ (કવિ અને અધ્યાપક)
આ મહત્ત્વપૂર્ણ દિવસે  શાળાઓ-મહાશાળાઓમાં શિક્ષકદિનની ઠેર-ઠેર ઉજવણી થાય છે. કે.જી, બાલવર્ગના વિદ્યાર્થીઓથી માંડીને ધો-12 અને કૉલેજના વિદ્યાર્થીઓ જે-તે વિષયના શિક્ષકના ગૌરવને શોભે તેવાં વસ્ત્રો પહેરી શિક્ષકની ભૂમિકા નિભાવે છે,  તેમના જ સહાધ્યાયીઓ મિત્રો એક દિવસ માટે આ શિક્ષકો પાસેથી શિક્ષણ મેળવશે અને શિક્ષક-વિદ્યાર્થીના આદર્શ સંબંધોને પ્રસ્થાપિત કરે છે.
સૌ ભારતવાસીઓને શિક્ષકદિનની ખૂબ ખૂબ હાર્દિક શુભેચ્છાઓ પાઠવવામાં આવે છે.
Author: Gurjar Upendra Read More...
હૃદયની તંદુરસ્તી માટે બપોરે ઝો
એક સારા સમાચાર છે અને એક ખરાબ. સારા સમાચાર એ છે કે એવું સાબિત થયું છે કે બપોરના સમયે ઝોકું લેવાથી બ્લડ પ્રેશરનું લેવલ ઘટે છે જ્યારે ખરાબ સમાચાર એ છે કે જે યુવાન વ્યક્તિઓને હાઈ બ્લડ પ્રેશરની તકલીફ હોય તેઓ વધારે કોફી પીએ તો એમને હાર્ટ એટેકનું જોખમ વધી જાય છે.
બપોરે એકાદ ઝોકું લેવાથી તબિયતને ફાયદો થતો હોવાથી ઘણી દવાઓ લેવામાંથી મુક્તિ મળે છે.
તબીબી નિષ્ણાતોએ આર્ટેરિયલ હાઈપરટેન્શનવાળા પ્રૌઢ વયના ૩૮૬ દર્દીઓ પર એક સર્વેક્ષણ કર્યું હતું. આ તમામના શરીરમાં બપોરે ઝોકું લેવાથી, તેમના બ્લડ પ્રેશરમાં શું ફરક પડે છે તેની ચકાસણી કરવામાં આવી હતી. નિષ્ણાતોને માલૂમ પડ્યું હતું કે જે લોકો બપોરે ઊંઘ લેતા નહોતા તેમની સરખામણીમાં બપોરે ઝોકું લેનારાઓમાં બ્લડ પ્રેશરનું પ્રમાણ ઘટ્યું હતું. એમાંય લાંબા સમયના ઝોકાં લેનારાઓને વધારે ફાયદો થતો માલૂમ પડ્યો હતો.
બીજી બાજુ, કોફીના સ્ટડી પરથી માલૂમ પડ્યું હતું કે હાઈ બ્લડ પ્રેશરવાળા યુવા લોકોને કોફી પીવાથી વધારે તકલીફ થઈ હતી. તેથી તેમણે કેફીનનો વપરાશ ઘટાડવો જ જોઈએ. તેમણે દિવસમાં બે કે ત્રણ કપથી વધારે કોફી પીવી ન જ જોઈએ. હેવી કોફી ડ્રિન્કર્સને હાર્ટ એટેક આવવાનું જોખમ વધી જાય છે.
Author: Gurjar Upendra Read More...
અભ્યાસ દરમિયાન તમારા મનમાં જાત જાતના અને ભાતભાતના પ્રશ્ર્નો થતા હશે. મારો અભ્યાસક્રમ, મારી ડિગ્રી બરાબર તો છે ને ! મને કેવું કામ મળશે? મને ગમશે કે નહીં? મને મઝા આવશે કે નહીં? જેવા પ્રશ્ર્નો ઉદ્ભવતા હશે અને સ્વાભાવિક છે.
આપણે ત્યાં કૉલેજ-યુનિ.નો અભ્યાસ અને વ્યવસાય વચ્ચે બરાબર અનુસંધાન સધાયું નથી - વિદ્યાર્થી, માતા-પિતા, કેળવણીકારો... બધા અંધારામાં ગોળીબાર કરતાં રહે છે. રુચિ, આવડત, કુશળતા પ્રમાણેનો અભ્યાસ ન હોય તેવા લાખો વિદ્યાર્થીઓ અનિશ્ર્ચિતતા, અસંતોષમાં ભટકતા રહે છે.
ઘણા યુવાનો એવા છે જેમને માટે વ્યાવસાયિક શિક્ષણ, કૌશલ્યનું શિક્ષણ વધુ ઉપયોગી અને સંતોષકારક બની શકે. કલા-કૌશલ્ય (Skills)માં પ્રવીણ એવા વિદ્યાર્થીને આર્ટ્સ - કોમર્સ - સાયન્સમાં ધકેલી દેવાથી તે પ્રતિભાનો બગાડ થાય છે, એટલુ જ નહીં Skillsનું એક બહુ મોટુ ક્ષેત્ર ઉપેક્ષિત રહે છે.
આટલી મોટી માનવસંપદા યુવાશક્તિ હોવા છતાં, ફક્ત આયોજનના અભાવે અપૂર્ણતા અને નિરાશાનો સામનો કરવો પડે છે. ઉચ્ચ શિક્ષણમાં ગાડરિયા પ્રવાહ થકી ટોળાંઓ પેદા કરવા (Massifying)થી વિકૃતિઓ પેદા થાય છે. કોરિયામાં ૫૦ ટકા ટેક્સી ડ્રાઇવર અને ભારતમાં ૪૫ ટકા સિક્યુરિટી ગાર્ડ્સ ડિગ્રીધારીઓ છે.
મિત્રો, તમારી Skillsને પૂરતી તક મળતી રહે તે માટે વાસ્તવમાં ૧૯૪૭થી પ્રયત્નો થવા જોઈતા હતા. કૌશલ્યવિહીન અને બેકાર વ્યક્તિને સ્વતંત્ર ભારતીય કહી ના શકાય. તે સ્વતંત્ર ભારતમાં રહેતી હોવા છતાં ગુલામની અવસ્થામાં જ છે એમ કહેવું જોઈએ. સબસિડી જે પરિવર્તન ન લાવી શકે તે પરિવર્તન  Skills અસંખ્ય રીતે લાવી શકે છે.
તાજેતરમાં શરૂ થયેલ Skills India કાર્યક્રમો ભૂતકાળની ભૂલોને દૂર કરીને એક નવા પ્રકરણની શરૂઆત કરે છે. કારીગરી કૌશલ્ય ધરાવતા યુવાનો માટે, દેશના અર્થતંત્ર માટે તે આશાનું કિરણ લઈને આવે છે.
Skills educationની બાબતમાં ભારતમાં ત્રણ તબક્કાઓ જોઈ શકાય છે.
પહેલો તબક્કો : સ્વતંત્રતા (૧૯૪૭)થી માંડીને UPA સરકાર સુધી જેમાં દૃષ્ટિ, સંસ્થાકીય માળખું અને અમલ ત્રણેનો અભાવ હતો.
બીજો તબક્કો : સરકારે શરૂ કર્યો. તેમાં દૃષ્ટિ તો હતી પણ સંસ્થાકીય માળખું અને અમલીકરણનો અભાવ હતો. લશ્કર ક્યાં લડે છે તે જ ખબર નહોતી.
ત્રીજો તબક્કો : તાજેતરમાં જાહેર થયેલ Skill India એ ત્રીજો તબક્કો છે.
ત્રીજા તબક્કામાં પહેલા બે તબક્કાઓની ત્રુટિઓ દૂર થવાની પૂરેપૂરી સંભાવના છે. તેનાં બે કારણો છે.
(૧) તે બહુઆયામી મુદ્દાઓનો કાર્યક્રમ છે (Multi-point agenda).. તેમાં એક સાથે આનુષંગિક અનેક બાબતોની ચિંતા કરવામાં આવી છે જેથી સફળતાની સંભાવના વધી જાય છે.
(૨) સાતત્ય અને પરિવર્તન વચ્ચે હવે પછી સંતુલન સાચવી શકાશે. ભૂતકાળની બાબતોનાં સારાં તત્ત્વોને સાચવીને નવી નવી પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા તે સક્ષમ બનશે.
પહેલાંના National Skill Development Corporation (NSDC) A“¡ National Skill Developmentને જાળવીને હવે નવી યોજનાઓ કામ કરશે.
Skill India કાર્યક્રમમાં હજુ ફેરફારો અને સુધારાઓને અવકાશ છે. નાની નાની રીસર્ચ યુનિવર્સિટી અને મોટી વોકેશનલ યુનિ.નું નિર્માણ કરવાની જરૂર છે. ડિગ્રી કોર્સના ટોળાંઓને વ્યાવસાયિક શિક્ષણ તરફ વાળવાની જરૂર છે. સાથે સાથે Right to Education Act અને Right to learningમાં પણ સુધારા કરવાની જરૂર છે. પરંતુ મિત્રો, Skill India એ ભારત સરકારનું સાચી દિશાનું સાચું પગલું છે. જેમ આતંકવાદ અને ભ્રષ્ટાચાર સામે યુદ્ધ કરવાની વ્યૂહરચના (strategy) કરવી પડે તે જ રીતે બેકારી અને ગરીબી સામેના યુદ્ધમાં પણ લાંબા ગાળાનું આયોજન જરૂરી છે. ભારતના યુવાનોના લાખો કરોડો હાથના કૌશલ્યને પૂરેપૂરી તક મળ્યા વગર આ યુદ્ધ જીતવાની કલ્પના મિથ્યા છે.
હાથને કામ ન મળે તેવા મનોવૈજ્ઞાનિક આયામો પણ ઘણા છે. Skill India દ્વારા તેની સાથે જોડાયેલા મનોવૈજ્ઞાનિક, સામાજિક, સાંસ્કૃતિક આયામોની પણ ચિંતા થશે. યુવાન મિત્રો, આપણા સૌ માટે ઉજ્જ્વળ ભવિષ્ય રાહ જોઈ રહ્યું છે. આ સંદર્ભમાં ડૉ. અબ્દુલ કલામના શબ્દો ખૂબ સૂચક છે : ‘ઉચ્ચ શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં આપણે ત્યાં નોંધપાત્ર ફેરફારો થયા છે. દરવર્ષે આપણે ૩૦ લાખથી પણ વધુ સ્નાતકો ઉત્તીર્ણ થતા જોઈએ છીએ. તેમ છતાં રોજગારીની વ્યવસ્થા યુનિવર્સિટીમાંથી બહાર પડનારા સ્નાતકોને સમાવી લેવા જેટલી સક્ષમ બની નથી. પરિણામે શિક્ષિત બેકારોની સંખ્યામાં વૃદ્ધિ થતી જાય છે. બીજું કારણ એ પણ છે કે વર્તમાન અર્થવ્યવસ્થામાં જે કૌશલ્યની જરૂર છે તે અને યુનિ.માં મળતા શિક્ષણ વચ્ચે કોઈ મેળ ખાતો નથી. આ પરિસ્થિતિ આર્થિક માળખામાં અસ્થિરતા લાવે છે. રોજગારીની તકો જન્માવે તેવા શિક્ષણની આપણને જરૂર છે. શિક્ષણ આકર્ષક બને અને સાથે સાથે રોજગારીનું સર્જન કરનારું હોય તે માટે આપણે બહુઆયામી વ્યૂહરચના ગોઠવવી જોઈએ. તે કેવી રીતે કરીશું?
શિક્ષણ વ્યવસ્થા ઔદ્યોગિક સાહસિકતા (entrepreneurship)ના મહત્ત્વ પર ભાર આપનારી હોવી જોઈએ. કૉલેજકાળથી જ તે વ્યક્તિગત રીતે કે સંયુક્ત રીતે નાના નાના ઉદ્યોગો અને તે માટેનું સાહસ કરે તેવા પ્રયત્નો થવા જોઈએ. પરિણામે તેમનામાં સર્જનાત્મકતા, સ્વાતંત્ર્ય અને મૂડી પેદા કરવાની આવડત આવે. કૌશલ્ય (Skills)માં વૈવિધ્ય અને કામમાં ખંત સારા સાહસિક માટેની બે જરૂરિયાતો છે. બધા વિદ્યાર્થીઓને આ પ્રાપ્ત થવું જોઈએ.’
આ સંદર્ભમાં ભારત સરકારની Skill India યોજના આવકારદાયક છે. દેર આયે દુરસ્ત આયેનો ભાવ વ્યક્ત કરવા માટે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે ક્યાંક કોઈ બીજા સંદર્ભમાં કહેલા શબ્દો આપણી ચર્ચાના સંદર્ભમાં બિલકુલ બંધબેસતા છે કે : ‘વૃક્ષો રોપવાનો એક યોગ્ય સમય ત્રીસ વર્ષ પહેલાં હતો અને બીજો યોગ્ય સમય આજે છે.’
Author: Gurjar Upendra Read More...
તારે ક્યાં સુધી એ વાતને પકડી ર
ઇસ દૌર કે રિશ્તોં મેં વફા ઢૂંઢ રહે હો,
અચ્છા હૈ ચલો, કુછ તો નયા ઢૂંઢ રહે હો.
દરેક વાત, દરેક વાદ, દરેક વિવાદ અને દરેક ફરિયાદનો એક અંત હોવો જોઈએ. દરેક દિવસને એક રાત હોય છે. દરેક વાક્યને એક પૂર્ણવિરામ હોય છે. જેનો આરંભ હોય એનો અંત પણ હોય જ છે. જિંદગીમાં ઘણી બાબતો એવી હોય છે જે ખેંચાતી જ હોય છે. કઈ વાતને કેટલી ખેંચવી અને તેનો અંત ક્યારે લાવવો એ માણસના હાથની વાત હોય છે. ઘણી વખત આપણે જે કરી શકવા સમર્થ હોઈએ એ જ કરતા હોતા નથી. વાતને ખેંચતા રહીએ છીએ. વિવાદને વકરાવતા રહીએ છીએ. ઝઘડાને એટલે જામવા દઈએ છીએ કે પછી એ ઓગળતો જ નથી. આપણા દિલ ઉપર જે ભાર હોય છે એનું સર્જન મોટાભાગે તો આપણે જ કર્યું હોય છે. દોષી આપણે હોઈએ છીએ અને જવાબદાર કોઈને ઠેરવતા હોઈએ છીએ.
રાત ગઈ, બાત ગઈ, એવું આપણે બોલીએ છીએ, પણ હકીકતમાં કેટલી વાત એવી હોય છે જે રાત સાથે ખતમ થતી હોય છે?ઘણી વખત તો શ્વાસ ખૂટી જાય છે પણ જીદ ખૂટતી નથી. આપણાં મોટાભાગનાં દુઃખનું કારણ એ જ હોય છે કે આપણે કંઈ છોડતા નથી. દર્દને પંપાળ્યે રાખવાથી દર્દ ખતમ થતું નથી. શરીરનું કોઈ અંગ નક્કામું થઈ જાય ત્યારે તેને પણ ઓપરેશન કરીને કપાવવું પડતું હોય છે. આપણી અંદર પડેલી કેટલી બધી નક્કામી ચીજોને, વાતોને, ઘટનાઓને અને ઝઘડાઓને આપણે સંઘરી રાખતા હોઈએ છીએ.
એક પતિ-પત્ની હતાં. બંને વચ્ચે સામાન્ય બાબતમાં ઝઘડો થયો. ત્રણ દિવસ બંને એકબીજા સાથે ન બોલ્યાં. ચોથા દિવસે પત્નીએ કહ્યું કે હવે ક્યાં સુધી આપણે આ વાત લંબાવવી છે? આવું કરીને આપણે એકબીજાને સજા આપીએ છીએ કે આપણે જ આપણી સજા ભોગવીએ છીએ? ભૂલ થાય એ સ્વાભાવિક છે. ભૂલ થઈ જતી હોય છે. ભૂલની સજા મળે એ પણ સ્વીકારી લઈએ. સજા પણ કેટલી હોવી જોઈએ? દરેક ભૂલની એક ચોક્કસ સજા હોય છે. સજા ભૂલથી મોટી ન થઈ જાય એની પણ માણસે દરકાર રાખવી જોઈએ.
આપણે ઘણી વખત એવું કહેતાં હોઈએ છીએ કે, બસ હવે બહુ થયું. આ વાતનો અંત લાવ. વાત પૂરી તો કરવી પડશેને? આપણે જીદ પણ કોની સાથે કરતાં હોઈએ છીએ? મોટાભાગે આપણી વ્યક્તિ સાથે જ આપણે પંગો લેતા હોઈએ છીએ. જેના વગર આપણને ચાલવાનું નથી, જેને આપણા વગર ચાલતું નથી એની સાથે જ આપણે વાત લંબાવતા રહીએ છીએ. એક પતિ-પત્ની વચ્ચે ઝઘડા થતા રહેતા. કંઈ ઝઘડો થાય એટલે પતિ તરત જ સોરી કહી દેતો. એનો વાંક ન હોય તોપણ એ સોરી કહી દેતો. એક વખત પત્નીએ કહ્યું કે તને ખબર છે કે તારો વાંક નથી, મને પણ ખબર હોય છે કે ભૂલ મારી હોય છે છતાં પણ તું કેમ સોરી કહી દે છે? પતિએ કહ્યું કે, મારે તારી સાથે ઝઘડો વધારવો હોતો નથી. હું તને ખૂબ પ્રેમ કરું છું. સોરી કહેવું એ પણ મારા પ્રેમનો જ એક પ્રકાર છે. તારી સાથે ઝઘડો વધારીને મારે શું કરવું છે? હા, ઘણી વખત ગુસ્સો આવી જાય છે. ઘણી વખત એમ થઈ આવે છે કે તારી સાથે વાત જ નથી કરવી. જોકે, પછી હું વિચારું છું કે તારી સાથે પ્રેમ થયો ત્યારે તારી સાથે વાત કરવા હું કેટલો બેતાબ બની જતો હતો. તારું મોઢું જોવા તલસતો હતો. તારા ઘરની બહાર ચક્કર માર્યા રાખતો. તારા મોઢે માત્ર હલો સાંભળવા ફોન કર્યે રાખતો. આજે તું મારી સાથે છે. તારી સાથે રહેવા મેં પ્રાર્થનાઓ કરી છે. હવે મારે તારી સાથેની એકેય ક્ષણ બગાડવી નથી. હા, હું સોરી કહી દઉં છું, તને રાજી રાખવા તને હસતી જોવા, તને હળવી જોવા અને તારી સાથે ખુશીથી જીવવા! મારા માટે તું દુનિયાની સૌથી ઇમ્પોર્ટન્ટ વ્યક્તિ છે. સોરી કહી દેવાથી જો કોઈ વાતનો અંત આવી જતો હોય તો હું હજાર વખત પણ સોરી કહેવા તૈયાર છું. મારી તને એટલી જ રિક્વેસ્ટ છે કે હું સોરી કહીં દઉં પછી તું એ વાતનો અંત લાવી દેજે અને પાછી હતી એવી જ થઈ જજે.
વિવાદ અને ઝઘડા એની સાથે જ થવાના છે જે આપણી નજીક છે. દૂરના લોકો સાથેની દુશ્મની માણસ નિભાવી લે છે, એની સામે લડી પણ લે છે. પોતાની વ્યક્તિ સાથે જ માણસ લડી શકતો નથી. પ્રોબ્લેમ એ હોય છે કે એ જતું પણ કરી શકતો નથી. આખી દુનિયાને સારું લગાડવા મથતો માણસ પોતાની સૌથી અંગત વ્યક્તિને સારું લાગે એ માટે ભાગ્યે જ કંઈક કરતો હોય છે. સારું લાગે એવું ન કરે તોપણ કંઈ નહીં, ખરાબ લાગે એવું ન કરે તોપણ એ મોટી વાત છે. દરેક માણસની એક પ્રકૃતિ હોય છે. આ પ્રકૃતિને આપણે કેટલી સમજતાં અને સ્વીકારતાં હોઈએ છીએ? આપણી પણ એક પ્રકૃતિ હોય છે.
આપણી પ્રકૃતિ, આપણો સ્વભાવ, આપણી આદતો, આપણી માન્યતા અને આપણી ફિતરત જે સ્વીકારતા હોય છે એનો પણ આપણે કેટલો સ્વીકાર કરતાં હોઈએ છીએ?
એક પતિ-પત્ની હતાં. બંનેના સ્વભાવમાં આસમાન-જમીનનો ફર્ક હતો. પતિને સતત એવું લાગતું કે મારી પત્ની મને ગમે એ રીતે મને પ્રેમ કરતી નથી. હું ઇચ્છું એમ મારી સાથે રહેતી નથી. છતાં એ તેને પ્રેમ કરતો હતો. પત્નીને સમજાવવાના પણ ખૂબ પ્રયાસો કર્યા. પતિને કોઈ સફળતા મળતી ન હતી. શું કરવું એની એને સમજ પડતી ન હતી. એક વખત તેણે મિત્રને પોતાની સમસ્યા કહી અને કંઈક રસ્તો બતાવવા કહ્યું. મિત્ર કંઈ રસ્તો બતાવે એ પહેલાં તેણે બે વાત કરી અને કહ્યું કે આ બે સિવાયનો ત્રીજો કોઈ રસ્તો તારી પાસે હોય તો જ તું મને કહેજે.
તેણે મિત્રને કહ્યું કે એક તો એ કે તું છોડી દેવાની કે છેડો ફાડવાની વાત ન કરતો. મારે તેનાથી જુદું નથી થવું. એના મનમાં જે હોય તે પણ હું એને ખૂબ પ્રેમ કરું છું. એની મને ખબર છે. એ વાત કરવી બહુ ઇઝી છે કે ન ફાવતું હોય તો છોડી દેવાનું. હું એને ઉકેલ નથી માનતો. એટલે છોડવાની વાત ન કરતો. બીજી વાત એ કે તેને કન્વીન્સ કરવાની કે સમજાવવાની વાત પણ ન કરતો. હું એને પૂરતું સમજાવી ચૂક્યો છું. તેનામાં કોઈ ફેર નથી. આ બે સિવાયની કંઈ વાત હોય તો તું મને કર. મિત્રએ કહ્યું, હા છે, એ બે સિવાયનો પણ એક રસ્તો છે. એ રસ્તો એ છે કે એ જેવી છે એવી તું એને સ્વીકાર. તેની રીત, તેની સમજણ અને તેના વિચાર કદાચ જુદા હશે. સ્વીકાર એ પણ સમર્પણ જ છે. તું એને પ્રેમ કરતો રહે. એને તારા પર પ્રેમ નથી એવું લાગતું નથી. જો એવું હોત તો એના તરફથી જ કંઈક થયું હોત. પ્રેમ આપણી જ રીતે મળે એ જરૂરી નથી. એની રીતે પ્રેમ મેળવી જો. પ્રેમ તો દરેક વ્યક્તિમાં હોય જ છે, એની રીતો અલગ અલગ હોય છે.
તમને જેના પર લાગણી હોય છે, તમે જેને પ્રેમ કરો છો એના માટે જરૂરી છે કે તમે તમારી રીતે પ્રેમ કરો અને એને એની રીતે કરવા દો. વાદવિવાદ કે ઝઘડા ત્યાં સુધી જ લંબાતા હોય છે જ્યાં સુધી આપણે તેને ખેંચતા રહીએ છીએ અને લંબાવતા હોઈએ છીએ. પૂર્ણવિરામ આપણા હાથમાં જ હોય છે, બસ એને યોગ્ય સમયે મૂકતાં આવડવું જોઈએ!
કંઈ પણ કરતા પહેલાં જરાક વિચારજો કે એવું કરીને તમે શું સાબિત કરવા ઇચ્છો છો? જેનો કોઈ અર્થ ન હોય એવું સાબિત કરવાના ખોટા પ્રયાસોમાં જ ઘણી વખત અનર્થ થઈ જતો હોય છે. -કેયુ
('સંદેશ', સંસ્કાર પૂર્તિ, તા. 02 ઓગસ્ટ, 2015. રવિવાર. 'ચિંતનની પળે' કોલમ)
ચિંતનની પળે : કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ
Author: Gurjar Upendra Read More...
આપણે આપણા વેપારધંધાનો – આપણી ધંધામાં થતી આવક-જાવકનો હિસાબ રાખીએ છીએ પરંતુ આપણે આપણા તન-મનના ચલણ-વલણનો હિસાબ રાખીએ છીએ ખરા ? એમ મનાય છે કે ભગવાન જ્યારે કોઈ જીવને મનખાવતાર આપે છે ત્યારે તેને આ ધરતી પર રહી કેટલા શ્વાસ લેવા તે પણ એના થકી નક્કી થયેલું હોય છે ! ઑટોરિક્ષામાં બેસતાં જેમ ભાડાનું મીટર શરૂ થઈ જાય તેમ આપણે મનખાદેહે અવતરીએ એ સાથે આપણું આયખાનું મીટર ચાલુ થઈ જતું હોય છે. આપણે ખાઈએ, પીએ કે ઊંઘીએ ; શ્વાસોચ્છ્‍વાસનું આપણું મીટર તો અવિરત ચાલતું જ રહે છે. ગોળીમાંથી પાણી ઝમે-ટપકે એમ આપણામાંથી આયખાની માત્રા પલ-વિપલના હિસાબે ઓછી થતી જ રહેતી હોય છે. તેથી જ ખિસ્સામાંથી પૈસા ઓછા થાય તો જેમ એ આપણને ગમતું નથી એમ ફાલતુ – નકામી બાબતોમાં આપણા આયખાનું કિંમતી દ્રવ્ય વેડફાય તે પણ આપણને ન જ પોષાય – ન જ ગમવું જોઈએ.
આપણે આપણી જાગૃતિને ઊંઘમાંથી કે તંદ્રામાંથી મુક્ત થવા પૂરતી મર્યાદિત ન કરવી જોઈએ. આપણે આપણા આયખાની એકેએક પળ સોનામહોરની જેમ સાવધાનીપૂર્વક ઉત્તમ રીતે – સાર્થક રીતે કામમાં લેવાય એ જોવાનું રહે છે. એ રીતે આપણે જોતા-કરતા થઈએ ત્યારે જ આપણામાં સાચી જાગૃતિ આવી એમ ગણી શકાય.
સાચી જાગૃતિ એટલે આપણી જાતની પૂરેપૂરી ચોકી અને તેની સારસંભાળ. પ્રમાદ નામનો ચોર આપણા તન-મનમાં ઘૂસી જઈને, જેમ ઊધઈ લાકડાને કોરે છે તેમ તે આપણને બરબાદ ન કરે એ માટેની પૂરી સાવધાની એ જ ખરી જાગૃતિ. જ્યાં જાગૃતિ ત્યાં જ પ્રકાશ અને જ્યાં પ્રકાશ ત્યાં જ ખરો વિકાસ. જે જાગે છે એનું નસીબ – એનું જીવતર જાગતું રહે છે ; જે સૂઈ રહે છે એનું નસીબ – એનું જીવતર પણ સૂતું જ રહે છે.
સવાર થાય પછી જાગીએ એમ નહીં ; પહેલાં આપણે જાગીએ, આપણી સવાર તો આપણા જાગ્યા પછી જ ઊગે. આપણે જાગીશું – જાગતા રહીશું તો જ આપણા મનજી મુસાફરની જીવનયાત્રામાં પરિવર્તનની નવી હવા, પ્રફુલ્લતાનો પ્રોત્સાહક પરિમલ અનુભવવાનો રૂડો અવસર સાંપડશે.
આપણે પ્રશ્નથી – પરિપ્રશ્નથી ખરેખર તો આપણી જ સતત ચાંપતી તપાસ કરતા રહેવાની છે. સવારની પ્રાર્થના શરૂ કરતાં પહેલાં તનમનની શુદ્ધિ કેટલી ને કેવી કરી એ અંગેની પૃચ્છા આપણે આપણા મનને કરવાની રહે છે. કોઈ તત્ત્વદર્શી જ્ઞાનીનો સત્સંગ કરી એની પાસેથી ઘણું જાણવા – સમજવા જેવું જાણીએ – સમજીએ ; પરંતુ એ પહેલાં આપણે આપણા તન-મનની હાલત કેવી છે તેનો પણ યથાતથ ખ્યાલ મેળવી લેવાનો રહે છે અને તે માટે આપણી જાતની તરતપાસ નિર્મમભાવે કરવાની રહે છે. બાલ્યાવસ્થાથી જ ધ્રુવ-પ્રહ્‍લાદે જેવી દાખવેલી એવી જાગૃતિ અને ચાનક આપણે પણ દેખાડવાની રહે. ‘जो सोवत है सो खोवत है’ –  એ બાબત જરાયે ભૂલી જવી આપણને ન પાલવે. જેમ રોગાણુઓ કે વિષાણુઓ આપણા શરીરમાં ન પેસી જાય તેમ અનિષ્ટ તત્ત્વો આપણા અંતઃકરણને અભડાવી કે આભડી ન જાય તે માટે આપણે સાવધ અને સક્રિય રહેવું જરૂરી છે. અધ્યાત્મના માર્ગે આગળ વધવું હોય તો તન-મનની શુદ્ધિ, એમનું નરવાપણું ને ગરવાપણું બરોબર સચવાય એ છે માટે સતત સાવધાન – સતર્ક રહેવાનું અપેક્ષિત છે.
જેમ સવારે ઊઠી, નિત્યકર્મ કરી, સ્નાનશુદ્ધ થઈ પૂજાની ઓરડીમાં દેવતા આગળ ધૂપદીપ કરી, કૃતજ્ઞતાભાવે આપણા ઈષ્ટદેવતાને વંદીએ છીએ તેમ આપણે શક્ય તેટલા અંતઃશુદ્ધ થઈ આપણી અંદર પરમશક્તિ રૂપે સંસ્થિતા પરમ ચેતના સાથેના આપણા અંતરતમ સાયુજ્યને પ્રત્યક્ષપણે સુદૃઢતાથી અનુભવગોચર કરવાની વંદનાપ્રેરિત સાધના કરવાની રહે છે. રાત્રે સૂતાં પૂર્વે પણ એવી રીતની વંદનાપ્રેરિત સાધના થતી રહે તો જ આપણી અંદરની આંખ સજાગ થઈને આપણામાં અંતર્હિત સચ્ચિદાનંદમયતાનો ભાવસંદર્ભ પ્રતીત કરી શકે અને તો જ આપણને આપણા મનખાવતારની સાર્થકતાનો ખ્યાલ આવે અને એ રીતે આપણા જીવનના ચોપડે જમાપક્ષે આપણો હિસાબ કેવો રચનાત્મક ને રૂડો છે તેનો વાસ્તવિક અંદાજ પણ આવે.
(લેખકઃ શ્રી ચંદ્રકાન્ત શેઠ, ‘અખંડ આનંદ’ સામયિકમાંથી સાભાર)
Author: Gurjar Upendra Read More...
જન્મદિન વિશેષ – કવિ શ્રી નર્મદ
આજે ૨૪ ઑગસ્ટના રોજ ગુજરાતી ભાષાના મૂર્ધન્ય કવિ શ્રી નર્મદનો જન્મદિન છે. ગુજરાતી ભાષા અને સાહિત્યમાં તેમનું બહુમૂલ્ય પ્રદાન છે. તેમના જન્મદિન નિમિત્તે આ  દિવસ ‘વિશ્વ ગુજરાતી દિવસ’ તરીકે પણ ઉજવાય છે.
નર્મદ માત્ર કવિ જ નહીં પણ નિબંધકાર, આત્મકથાકાર, પિંગળકાર, સંપાદક, કોશકાર અને નાટ્ય સંવાદ લેખક તરીકે પણ પ્રખ્યાત હતા. સુરતની ધરાનું ગુજરાતી સાહિત્યક્ષેત્રે ઊંચું યોગદાન રહ્યું છે. સુરતે અનેક સાહિત્યકારે અને કવિઓ પ્રદાન કર્યા છે. તેમાંનું એક મુઠ્ઠી ઊંચેરું નામ એટલે નર્મદાશંકર લાલશંકર દવે. કવિ નર્મદ. નર્મદ ગુજરાતી સાહિત્યિક ક્ષેત્રના સુધારક ગણાય છે. તેમણે ચીલાચાલુ કવિતાઓથી વિમુખ જઈને કવિતાઓ લખી. સુરતની સાહિત્યિક ભૂમિ પર જન્મ લેનાર વીર કવિ નર્મદની આજે ૧૮૨મી જન્મજયંતી શહેરભરમાં વિવિધ કાર્યક્રમો રૂપે મનાવાશે. એમણે એમની કવિતાઓ અને નિબંધોમાં સમાજ સુઘારણાને મુખ્ય લક્ષ્ય આપ્યું અને કાવ્યોમાં સાહસ અને વીરરસનું નિરુપણ કર્યું. ‘યાહોમ કરીને પડો, ફતેહ છે આગે’ જેવાં કાવ્યોથી તેમણે યુવાનોમાં જોમ અને જુસ્સો પૂરો પાડ્યો છે. ચાલો, તેમની અમર બનેલી રચનાઓને માણીએ.
સહુ ચલો જીવતા જંગ, બ્યૂગલો વાગે;
યા હોમ કરીને પડો ફતેહ છે આગે.
કેટલાંક કરમો વિષે, ઢીલ નવ ચાલે,
શંકા ભય તો બહુ રોજ, હામને ખાળે;
હજી સમય નથી આવિયો, કહી દિન ગાળે,
જન બ્હાનું કરે નવ સરે, અર્થ કો કાળે;
ઝંપલાવવાથી સિદ્ધિ જોઈ બળ લાગે.
યા હોમ.. સહુ ચલો.. યા હોમ…
સાહસે કર્યો પર્શુએ પૂરો અર્જુનને,
તે પરશુરામ પરસિદ્ધ, રહ્યો નિજ વચને;
સાહસે ઈંદ્રજિત શૂર, હણ્યો લક્ષ્મણે,
સાહસે વીર વિક્રમ, જગ્ત સહુ ભણે;
થઈ ગર્દ જંગમાં મર્દ હક્ક નિજ માગે.
યા હોમ.. સહુ ચલો.. યા હોમ…
સાહસે કોલંબસ ગયો, નવી દુનિયામાં,
સાહસે નિપોલ્યન ભીડ્યો યૂરપ આખામાં;
સાહસે લ્યુથર તે થયો પોપની સામાં,
સાહસે સ્કાટે દેવું રે, વાળ્યું જોતામાં;
સાહસે સિકંદર નામ અમર સહુ જાગે,
યા હોમ.. સહુ ચલો.. યા હોમ…
સાહસે જ્ઞાતિનાં બંધ કાપી ઝટ નાખો,
સાહસે જાઓ પરદેશ બીક નવ રાખો;
સાહસે કરો વેપાર, જેમ બહુ લાખો,
સાહસે તજી પાખંડ, બહ્મરસ ચાખો;
સાહસે નર્મદા દેશ-દુ:ખ સહુ ભાગે.
યા હોમ.. સહુ ચલો.. યા હોમ…
જય જય ગરવી ગુજરાત !
જય જય ગરવી ગુજરાત,
ધ્વજ પ્રકાશશે  ઝળળળળ કસુંબી, પ્રેમશૌર્યઅંકીત;
તું ભણવ ભણવ નિજ સંતતિ સઉને, પ્રેમ ભક્તિની રીત –
ઊંચી તુજ સુંદર જાત,
જય જય ગરવી ગુજરાત.
છે દક્ષિણ દિશમાં કરંત રક્ષા, કુંતેશ્વર મહાદેવ;
ને સોમનાથ  ને દ્ધારકેશ એ, પશ્વિમ કેરા દેવ-
જય જય ગરવી ગુજરાત.
નદી તાપી નર્મદા જોય,
મહી ને બીજી પણ જોય.
વળી જોય સુભટના જુદ્ધરમણને, રત્નાકર સાગર;
પર્વત પરથી વીર પૂર્વજો, દે આશિષ જયકર-
સંપે સોયે સઉ જાત,
જય જય ગરવી ગુજરાત.
તે  રંગથકી પણ અધિક સરસ રંગ, થશે સત્વરે માત !
શુભ શકુન દીસે મધ્યાહ્ન શોભશે, વીતી  ગઈ છે રાત-
જન ઘૂમે નર્મદા સાથ,
જય જય ગરવી ગુજરાત.
આજના વિશેષ દિને ગુજરાતીલેક્સિકન પોતાની વિવિધ ભાષા-પ્રસ્તુતિઓના બહોળા ઉપયોગ માટે સમગ્ર ભાષાપ્રેમીઓને આમંત્રણ આપે છે, જે દ્વારા ગુજરાતી ભાષાનો વિશ્વ સ્તરે વિસ્તૃત પ્રચાર-પ્રસાર થઈ શકે. સમગ્ર ગુજરાતી ભાષા-સાહિત્યપ્રેમી મિત્રોને ‘જય જય ગરવી ગુજરાત” ના નારા સાથે હાર્દિક શુભેચ્છાઓ પાઠવે છે. ચાલો, સૌ સાથે મળી ગુજરાતી ભાષાનું ગૌરવ વિશ્વ સ્તરે વધારીએ.
Author: Gurjar Upendra Read More...
નાનાં હોય ત્યારે બધાંય થોડાંઝાઝાં તોફાની તો હોય જ… પણ હું જરાક ઝાઝી વાંગડ હતી. ચોરના માથાની જેમ રખડ્યે રાખતી. ઘરમાં ટાંટિયો સપરમા દા’ડે જ ટકતો. થોડું-ઘણું (એટલે થોડુંક જ) કામ કરી નિશાળે જવાનું, છાણાં-બળતણ ભેળાં કરવાં ને બાકી રખડ્યે રાખવાનું. વાંચતાં-લખતાં કેમની શીખી ઈ તો ઉપરવાળો જાણે… કોઈ દા’ડો લેસન કરવા બેઠી હોઉં, પરીક્ષા પહેલાં વાંચવા બેઠી હોઉં એવું મને યાદ નથી. ઈ બધું સાતમા ધોરણ પછી શરૂ થયું. બાકી તો નિશાળમાં ભણ્યા ઈ માફ. લેસન પણ મોટી રિસેસમાં થઈ જાય. ખંભેથી ખલતો ઊતરે તે બીજે દા’ડે પાછો ખંભે ચડે… ને તોય રખડવા હાર્યે, ક્રિકેટ, ફિલમ ને રાજકરણમાં બધું જીભને ટેરવે રે’તુ… ઊઠતાંવેત બધાંય છાપાં વંચાઈ જાતાં ને થોડીઘણી કાતર પણ ચાલતી. કતરણોનો મારો ખજાનો બઉ મોટો હતો.
નિશાળ નો હોય એવા દિવસોમાં મા-બાપ જરાક આડા પડખે થયાં નથી ને અમારી ટણકટોળી નીકળી પડે ઘરની બા’રી. દવાખાનાનાં ઘરોની વચાળે એક ઘેઘૂર લીમડો… અખાત્રીજે ગામ આખાની વેજાં ઈ લીમડે જ હીંચકા બાંધતી. ઈ લીમડા હેઠ્યે બધાંય ભેળાં થાય ને પછી કાળા દેકારા વચાળે જાત્યભાત્યની રમત્યં શરૂ થાય. બાજુમાં રે’તાં ચંપાબેન જરાક આડે-પડખે થયાં હોયને અમારું રીડિયારમણ શરૂ થાય. કાળઝાળ ચંપાબેન, સાડલો વીંટાળતાંક, મણમણની જોખતાં બા’રાં નીકળે. ‘માયું મજાની ઘોરે… ને આ બાર બાપની વેજાને મોકલી દ્યે મારી છાતી પર મગ દળવા…’ અમારાં બધાંનાં મા-બાપ તો ઠીક, સાત પેઢીને ફરી વળે એમની સરસતી. હાથે ચડી જાય કોઈ તો એકાદા ધૂંબાની પરસાદી પણ મળી રે’તી. ઘડીકની વારમાં તો બધાં ભરરભટ દેતાંકને વેરાઈ જાય… પણ ઈ તો ઘડીક વાર… જેવાં ઈ માલીપા જાય કે પાછાં બધાં હતાં એવાં ને એવાં… ચંપાબેન અમને બધાને ‘નકટીનાંવ’ કહી હાર માની લ્યે. ગાળ્યુંનું ભંડોળ સમૃદ્ધ થાવા સિવાયની કોઈ અસર અમારા પર નો થાતી. અમારા ગામમાં ચંપાબેન સિવાયની પણ બીજી બે બાયું હતી જેને મૌલિક ગાળ્યુંની હરીફાઈમાં ઉતારી હોય તો ભાર છે કોઈના કે એમને હરાવી જાય… જોખી જોખીને દીધેલી મૌલિક ગાળ્યું વચ્ચે મોટી થઈ હોવાને કારણે કોઈ જ્યારે એવું કહે કે ‘મને ગાળ નથી આવડતી’ ત્યારે મને હંમેશાં રમૂજ જ થાય… ભલા માણસ એમાં વળી નંઈ આવડવા જેવું છે શું ?
ગામડામાં રત્યે રત્યની રમત્યું બદલાય. ટાઢ્યમાં વાળેલાં ટૂંટિયાં છૂટતાં જાય, ટાંટિયા લાંબા થતા જાય ઈ ખબર્ય પડે પણ રમત્યું કંઈ બડલાઈ જાય ઈ નો ખબર્ય પડે. ઉનાળામાં મોંઈડાંડિયા, પત-પત, કુંડાળા ને કિક્રેટ… ચોમાસે પાંચીકા, નવકૂકરી, ચલ્લસ ને કૂક્કી… શિયાળામાં ટાણું ઓછું મળે રખડવાનું. દિ’ ટૂંકો ને એમાં છાણ ભેળું કરવા વાંહે ગાંડી હોઉં… પણ તોય હોળીના હાયડા બનાવવાનો વખત કાઢી જ લઈએ. જેવી હોળી જાય કે ખજૂરના ઠળિયાથી રમવાનું હાલી નીકળે… તો થોડાક દા’ડામાં જ ઈ રમત્ય લગ્ગીમાં ફેરવાઈ જાય… નાનેથી જ મને છોકરિયુંની રમત્યમાં ઓછો રસ મોંઈ-દાંડિયા ને લગ્ગીયું ટીચવામાં ઝાઝો રસ. એમાંય પાછી કાકાના કરા જેવડા છોકરાવ ભેળી રમવાવાળી થાઉં તે ઘડીકની વારમાં ઈ બધા ખંખેરી લ્યે. શીશો ભરીને ભેળી કરેલી લગ્ગીયું હારીયાવું. પણ હારવાની હામ નો મળે. તે ગામ આખું સાંભળે એવો ભેંકડો તાણતી ઘર્યે જાઉં. બાએ જોકે કોઈ દિ’ ભેર્ય તાણી હોય એવું યાદ નથી. હળવી-ભાર્યે ગાળ્યું ને એકાદી થપાટથી હાર પચી જતી. મોઈ-દાંડિયામાંય તે દાવ દેવાની તેવડ્ય નંઈ… સામેવાળા પછી ખાડો ગાળી સાંઠીકડા દાટવા બેહે… મા-બાપ-ભાઈ-બેનેને દાટતા જાય ને બોલતા જાયઃ
અમારો દાવ ક્યાં જાય, પીપળિયાની પાળ્યે જાય,
પીપળિયો ખોદાતો જાય, અમારો દાવ ક્યાં જાય…
ને કાં તો ‘દા દે નકર દાદો કવ…’ કે’તા વાંહે ધોડે… મા-બાપને થોડાં મરવા દેવાય ? એટલે પછી ફીણના ફોહા નીકળી જાય મોઢેથી ન્યાં લગણ ધોડ્યા કરવાનું.
હોળીમાં આખી ટોળી ગાઉ-બે ગાઉ આઘી નીકળી પડે. સીમમાંથી કેસૂડાં ભેળાં કરીએ ને પછી ઘરની પછવાડે મંગાળો માંડીને મોટું તપેલું ભરીને ઉકાળીએ. પણ આમાં તો બધાં ભાઈ-બેનનાં ભાગ પડે. એટલે મને તો કાયમ ચપટી વગાડતાંક તૈયાર થાતો રંગ વધુ ગમતો, લૂગડાં ધોવાના સોડામાં ચપટીક હળદર ભેળવો કે લાલઘૂમ રંગ તૈયાર… ઈ જમાનામાં પિચકારી તો મારી ફરે… અમે તો શીશા ભરી ભરીને ઉલાળીએ… ને જો કોઈની આંખ્યુંમાં ઈ સોડાનું પાણી જાય તો કાં તો ગાળ્યું ને કાં તો માર ખાવાનો… જેવી સામેવાળાની ત્રેવડ્ય. ઢોર જ પાણી પી શકે એટલી લીલ જામી હોય અવેડામાં. પણ હોળીમાં બધા એકબીજાને ઉપાડી ઉપાડીને અવેડામાં નાખે. જોકે આ રમત મોટાઓ પૂરતી મર્યાદિત હતી. પણ મેં ચોથી ભણતી ત્યારે મારાથી ત્રણ ગણા મોટા એક છોકરાની સળી કરેલી તે એણ્યે મને પાણી પી જાઉં ન્યાં લગણ અવેડામાં બોળી રાખેલી.
ઉનાળાની રજામાં મોંઈ-દાંડિયા, લગ્ગી ઉપરાંત વાળાની ગાડિયું બનાવીને ફેરવતાં… ગાડી માટે રસ્તો બનાવવા આવળનાં ડાળખાં ને હાથથી મેદાન સાફ કરતાં… કેરી તો મોસમમાં એકાદ બે વાર ભાળતાં પણ લીંબોળીની વખાર્યું બોવ નાખતાં. ગોઠણ એક ઊંડો ખાડો ગાળી એમાં રાખ નાખવાની, પછી લીમડાના પાન પાથરવાના, પછી લીંબોળી નાખી વળી પાંદડાં ને ઉપર્ય રાખ… બધાંએ પોતાની વખાર્યની રખેવાળી કરવાની… રોજરોજ પાકી કે નંઈ ઈ જોવા પાછા બધું ઉખેળીએ પણ ખરાં… એકબીજાની વખાર્ય ચોરી જવાના બનાવ દર વર્ષે બને ને પછી ગાળ્યું કે છૂટા હાથની મારામારી પણ થાય. ઉનાળાની રજામાં રખડવા ઉપરાંત બળતણ ભેળાં કરવાનાં… બળતણ હાર્યે વરહ આખું હાલે એટલાં કેયડાં (કેરડાં) પણ પાડી આવતાં. મીઠા-હળદરનાં પાણીમાં બોળેલાં કેયડાંના ગોળા લગભગ ઘરેઘરના ફળિયામાં પડ્યા જ હોય. ઉનાળામાં ઘઉં ભરી શકવાની ત્રેવડ્યવાળા ઘરની બાયું ગાળ્યું ને બદલે ગોળિયું દેતી. ઈ ખાટી-મીઠી ગોળિયું ને રેવડીના લોભે ખબર નથી મેં કેટલાના ઘઉં વીણ્યા હશે ! ઘરમાં તો વીણવાપણું હતું નંઈ એટલે કોઈ વઢતું પણ નંઈ. આ મોસમમાં ઘર્યે ઘર્યે શેવ વણાય. ઓશીકાં લઈને ચાળવા બેસી જાવાનું… બદલામાં ઓહાવેલી શેવ ખાવા મળે ને જો સારી ભાત્ય પાડી હોય ચાળવામાં તો વખાણ થાય ઈ નફામાં. ફળિયામાં બધાંએ આથાણાંની કેરીઓ સૂકવવા નાખી હોય… હાલતાં-ચાલતાં એમાંથી એકાદું ચીરિયું ઉપાડતાં જાવાનું. ઘર કરતાં પરની ખાવાની ત્યારે ઝાઝી મઝા આવતી. ભાળી જાય તે ગાળ્યું દેવા સિવાય તો શું કરી લ્યે ? ને ગાળ્યું તો અમને અડ્યા પેલાં જ ખરી પડતી…
ચૈતર મઈને ઠેર ઠેર ઓખાહરણ મંડાય ને કાં તો રામદેવપીરની આખ્યાનવાળા આવે… હવે મારા ઘરમાં હું એક જ રસનું ઘોયું… જ્યાં ને જેટલી વાર ઓખાહરણ મંડાય… મારે સાંભળવા ગ્યા વગર્ય લાહે નંઈ. ઘર તો વગડામાં હતું… એટલે કોઈ લેવા નો આવે તો પાછા વળતાં બીક લાગે. દાદી સિવાય એવી દયા કોઈ નો કરતું. રામદેપીરનું આખ્યાન તો વહેલાં ચાર-પાંચ વાગ્યા સુધી ચાલે… પછી કોણ ઘર્યે જાય ? ‘વાલી વીજળીને કેમ લાગી વાર ?’ કે ‘ઈશનમાં વીજળી ચમકી ઓલ્યા ખેડુભાઈ, ઈશનમાં વીજળી ચમકી રે…’ ગાતાં ગાતાં માંડવા હેઠ્યે જ ઘોંટાઈ જાતાં… મારી જેવાં બીજાંય થોડાંક હતાં એટલે વાંધો નો આવતો…
મારું એકમાત્ર કામ છાણાં-બળતણ ભેળાં કરવાનું હતું. એમાંય અમારી ટોળી હતી… નિશાળેથી આવતાં આવતાં જ પોદળામાં સાંઠીકાં નાખી બોટી લેવાનાં… લુશલુશ ખાઈ, સૂંડલા લઈ નીકળી પડીએ… ગાયું-ભેસું બેઠિયું હોય ત્યાંથી રોકવાની શરૂઆત થઈ જાય… અધીરાઈ આવી જાય તો વળી ભેંસુને ઉઠાડી પણ દઈએ… પૂંસડા પતપતાવવાનો લાગ પણ લઈ લઈએ… વણ ભેળાય તંઈ તો નિશાળેય એકકોર્ય રઈ જાય ને ખાવાનું ઓહાણેય નો રયે. સીમમાં ઢગલા કરી રાખીએ ને પછી ફેરા માર્યે રાખીએ… નીતરતા છાણના સૂંડામાં બઉ ભાર હોય… મોટો ભાઈ અર્ધે રસ્તે ઉપડાવે પણ નાનો ભાર્યે કાહળિયો. ‘મને શરમ આવે’ કહી છટકી જાય. એક વાર પરાણ્યે માથે મેલ્યો તો ફરંગટી ખાઈને પાડ્યો હેઠો… પછી તો હૈયું બાળવા કરતાં હાથ બાળવા સારા માનીને એને કે’તાં જ નંઈ.
વરસાદની મોસમ આવવાની થાયને ટણકટોળીથી અમે નોખાં પડી જાંઈ. ઈ બધાં દવાખાનાનાં પાક્કાં મકાનમાં રયે ને અમે તો બા ને દાદીએ ચણેલા ઘરમાં રે’તાં. જરાક ઊંચો માણસ ભટકાય એટલું હેઠું પતરાવાળું ઘર હતું. માથે મણ મણના પાણા. વરસાદ આવે ત્યારે નગારા પર દાંડી પડતી હોય એવો અવાજ આવે… એટલે જ તો મને છેલ્લાં ઘણાં વરસોથી વરસાદ મૂંગો લાગે છે… ધાબાવાળા મકાનમાં કાન અને વરસાદનો નાતો તૂટી ગ્યો. વરસાદ આવે ઈ પેલા ભીંત્યુની જાળવણી શરૂ થઈ જાય… એમાં અમે ભાઈ-બેન બાની હાર્યે જ હોઈએ. શિયાળે ભેળું કરી રાખેલું કુંવળ, છાણ, ધૂડ્ય ભેળું કરી ગારિયું ખૂંદાય… ને પછી બા એની ચાર આંગળ જાડી થાપ દ્યૈ. પછી જ્યાંત્યાંથી માંગી લાવેલી સાંઠિયુંનાં ત્રાટાં બંધાય… ત્રાટાંની ગાંઠ્ય પાડવામાં નાનોભાઈ પાવરધો… પણ પોતાનું મહત્ત્વ નો ઘટે એટલે કોઈને શિખવાડે નંઈ. ભીંત્યે ત્રાંટા દેવાઈ જાય પછી અમે છુટાં… જેવો વરસાદ આવે કે વાટક્યા લઈ કૂબલા પાડવા નીકળી પડીએ… ગામ આખાની ગંદકી લઈને આવતા પાણીના ખાડા મારા ઘરની પડખે ભરાય… ટિંગરવેજા બધી એમાં નાવા પડે… ઘરના લાખ ના પાડે પણ ધરાર નાવાનું એટલે નાવાનું. હું તો આમેય નાનેથી જ સડેલી હતી… આ પાણીમાં નાહ્યા પછી ગૂમડાં વકરી જાતાં… માછલી ઠોલે તો મટી જાય એવી અમારી માન્યતા… એટલે હું એ પ્રયોગ પણ કરતી.. પણ કોઈ દિ’ મટ્યું હોય એવું યાદ નથી, માછલિયું ધરાણી હશે ઈ ખરું.
આમ તો મારી સવાર મોડી પડતી… પાછી હતી ટાઢ્યવલી તે ઊઠ્યા પછી પણ ચૂલાની આવગુણ્ય પાંહેથી ખહતી નંઈ… પણ છાપાનાં બિલ નો ભરાયાં હોય, ને છાપાં બંધ થયાં હોય ત્યારે વેલાં ઊઠવું પડતું… ઘરાકને તો છાપું જોયે. તમે ક્યાંથી લાવો છો એની ચિંતા એ શા માટે કરે ? એટલે મને ભળકડે ઉઠાડી બાજુના સિહોર ગામે છાપાં લેવા મોકલતાં. ચોથા-પાંચમા ધોરણમાં હું રોજ દસ-બાર ગાઉ આઘેથી ૫૦-૭૫ છાપાં લઈ આવતી. જે વાહન મળે એમાં જવાનું… આવવાનું બસમાં… કોઈના બાપથીય બીવું નંઈ એવું કદાચ આ સવારની સફરે જ શિખવાડ્યું હશે.
કોઈના બાપથી નો બીતી પણ ભૂતની વાતું નીકળે ને રાડ્ય પાડું. મારા દાદા અને મારા મોસાળવાળા જાણે ભૂત હાર્યે રમીને મોટા થયા હોય ને કંઈક ભૂતડાં ભેળી ભાઈબંધી હોય એવી મોજથી વાતું માંડતા. માસીના ગામનો ટીંબો જ જાણે ભૂતનો… માણસ કરતાં ભૂત ઝાઝાં. એક એક વાતે રૂંવાડાં ઊભાં થઈ જાય. કો’કે ભૂત ભેળી બીડી પીધી હોય, કો’કે બાક્સ દીધી હોય, કો’કનો ભૂતે ટાંટિયો ખેંચ્યો હોય… ને એ ઉંમરે તો આ બધાં ગપ્પાં છે એવું કહેવાની હિંમતેય ક્યાંથી હોય ? હું કાન આડા હાથ દેતી, રોતી, ઘરમાં પાણી પીવા એકલી નો જાતી… પણ તોય વાતું કરવાવાળા તો હાંક્યે જ રાખતા… ને બધી વાતે બહાદુર હું આજેય ભૂત-પ્રેતની ફિલમો નથી જોઈ શકતી… કદાચ નાનપણનાં ભૂતોએ હજી મારો કેડો નથી મેલ્યો.
Author: Gurjar Upendra Read More...
કોઈ મુશ્કેલી જ ન હોય તો જ
જીવનમાં બનવું હોય તો પુલ
થોડા સમય માટે કડવાશને ભૂલ
'શ્રી રતિલાલ ચંદરયા સ્મૃત
Copyright © 2017 www.gujaratilexicon.com | All Rights Reserved |Disclaimer |Privacy Policy
Designed by Arnion Technologies