gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
GST : ઇન્પુટ ટૅક્સ ક્રેડિટની વિભાવના અને એ મેળવવા સંબંધી પૂર્વશરતો
You need an iframes capable browser to view this content.
સપ્લાયર જો ટૅક્સની ચુકવણી ન કરે તો ખરીદદારને ક્રેડિટનો લાભ નહીં મળે : પાડાને વાંકે પખાલીને ડામ દેવા જેવી આ આકરી શરતથી નાના અને મધ્યમ કક્ષાના કરદાતાઓ માટે પારાવાર મુશ્કેલીઓ સર્જાશે
GST સ્પેશ્યલ - ઍડ્વોકેટ શૈલેશ શેઠ
GST પરની પ્રસ્તુત લેખમાળા અંતર્ગત આ અગાઉના ત્રણ લેખોમાં આપણે GST કરપ્રણાલી હેઠળ નિર્દિષ્ટ સપ્લાયની કરપાત્ર ઘટના વિશે અભ્યાસ કર્યો. પ્રસ્તુત લેખમાં પ્રસ્તુત કરપ્રણાલી આત્મા સમાન ઇન્પુટ ટૅક્સ ક્રેડિટની સંકલ્પના તથા એ સંબંધિત સૂચિત જોગવાઈઓ વિશે અભ્યાસ કરીશું.
પ્રસ્તુત લેખમાળાની શરૂઆતમાં જ આપણે પ્રવર્તમાન કેન્દ્રીય અને રાજ્ય સ્તરીય આડકતરા કરવેરાપ્રણાલીમાં રહેલી વિસંગતિઓ અને ઊણપો વિશે ચર્ચા કરી. આ ઊણપોમાં કર પર કરની હાનિકારક અસર મોખરે છે. કરદાતા દ્વારા તેણે ખરીદેલા માલ કે સેવા પર જે પણ રૂપે આડકતરો કર-એક્સાઇઝ કે સર્વિસ-ટૅક્સ કે વૅટ કે CST કે ઑક્ટ્રૉય વગેરે ચૂકવાય છે એની કોઈ પણ કારણોવશાત જ્યારે ક્રેડિટ ઉપલબ્ધ ન થાય ત્યારે કર પર કરની આ હાનિકારક અસર સર્જાય છે. GST કરપ્રણાલીનો મુખ્ય હેતુ આ ઊણપને દૂર કરીને કર પર કરની માઠી અસરને સંપૂર્ણત: નિર્મૂળ ન કરી શકાય એમ હોય તો શક્ય એટલી ઓછી કરવાનો છે. આ પરિપ્રેક્ષ્યમાં આપણે ઇન્પુટ ટૅક્સ ક્રેડિટ સંબંધી પ્રસ્તાવિત જોગવાઈઓ વિશે વિચાર કરીએ.
CGST-SGST ઍક્ટના સેક્શન-૧૬ અંતર્ગત ઇન્પુટ ટૅક્સ ક્રેડિટ (ITC)ની જોગવાઈઓ સમાવિષ્ટ છે. સેક્શન-૧૬ એક સ્વયંસંપૂર્ણ જોગવાઈ છે અને ITCની ઉપલબ્ધતા અને એ વિશેની શરતો એમાં સર્વગ્રાહીરૂપે નિર્દિષ્ટ કરવામાં આવી છે. સેક્શન-૧૬ (૧)ની જોગવાઈ મુજબ પ્રત્યેક રજિસ્ટર્ડ કરપાત્ર વ્યક્તિ પોતાના ધંધાર્થે કે વ્યારાપાર્થે જે માલ કે સેવાને વપરાશમાં લે છે અથવા વપરાશમાં લેવા ધારે છે એની સપ્લાય પર ચૂકવાયેલા ઇન્પુટ ટૅક્સની ક્રેડિટ મેળïવવા હકદાર છે. આ ક્રેડિટ આ સંબંધી સૂચિત શરતો અને અંકુશોને આધીન રહેશે તથા સેક્શન-૪૪ અન્વયે નિર્દિષ્ટ સમયમર્યાદામાં લેવાની રહશે. કરદાતાને ઉપલબ્ધ ક્રેડિટની રકમ તેના ઇલેક્ટ્રૉનિક ક્રેડિટ લેજરમાં જમા થશે.
સેક્શન-૧૬ (૧)માં નિર્દિષ્ટ પ્રોવાઇઝ મુજબ ધરતીમાં ખોડાયેલી પાઇપલાઇન અને ટેલિકમ્યુનિકેશન ટાવર તથા સ્ટ્રક્ચરલ સપોર્ટ અને ફાઉન્ડેશન સંબંધી ITC લેવા વિશે વિશિષ્ટ જોગવાઈ કરવામાં ïઆવી છે. આ પ્રોવાઇઝ મુજબ આ સંબંધી મેળવવામાં આવેલા ગુડ્સ પર કરપાત્ર વ્યક્તિ જે નાણાકીય વર્ષમાં ગુડ્સ રિસીવ કરવામાં આવ્યા હોય એ વર્ષમાં કુલ ઇન્પુટ ટૅક્સના એક-તૃતીયાંશ જેટલી જ ક્રેડિટ લઈ શકશે. ત્યાર બાદ પછીના નાણાકીય વર્ષમાં અગાઉ લેવાયેલી ક્રેડિટ મïળીને કુલ ઇન્પુટ ટૅક્સના બે-તૃતીયાંશ કરતાં વધારે ક્રેડિટ નહીં લઈ શકે અને એ પછીના નાણાકીય વર્ષમાં બાકીની ક્રેડિટ લઈ શકશે.
ITC સંબંધી નિર્દિષ્ટ કે શરતો વિશે ચર્ચા કરતાં પહેલાં અમુક મહત્વના શબ્દપ્રય્ાોગોની વ્યાખ્યા સમજી લેવી આવશ્યક છે. સેક્શન-૧૬ (૧) અન્વયે રજિસ્ટર્ડ કરપાત્ર વ્યક્તિને ઇન્પુટ ટૅક્સની ક્રેડિટ ઉપલબ્ધ છે. સેક્શન-બે (૫૫) અંતર્ગત ઇન્પુટ ટૅક્સની વ્યાખ્યા આપવામાં આવી છે જે મુજબ કરપાત્ર વ્યક્તિ સંબંધી ઇન્પુટ ટૅક્સમાં માલની આયાત સહિત આંતરરાજ્ય સપ્લાય પર ભરપાઈ કરવામાં આવતો IGST અને સેક્શન-૮ (૩) હેઠળ માલ કે સેવાની સપ્લાય પર લાગુ પાડવામાં આવતો CGST અને SGSTનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ સેક્શન-૯ની જોગવાઈ હેઠળ ભરપાઈ કરવામાં આïવતો કર એટલે કે કમ્પોઝિટ ટૅક્સનો ઇન્પુટ ટૅક્સમાં સમાવેશ થતો નથી.
ઇન્પુટ ટૅક્સની ઉપરોક્ત સૂચિત વ્યાખ્યાનો જો સેક્શન-૧૬ની જોગવાઈના પરિપ્રેક્ષ્યમાં વિચાર કરવામાં આવે તો સૌપ્રથમ એ સ્પષ્ટ બને છે કે કેવળ IGST કે CGST કે SGSTની ક્રેડિટ જ કરદાતાને ઉપલબ્ધ થશે. અન્ય કોઈ પણ પ્રકારે ભરપાઈ કરવામાં આવેલા આડકતરા કરવેરાની ક્રેડિટ મળી શકશે નહીં. અહીં સેક્શન-બે (૯૬) હેઠળ નિર્દિષ્ટ ટૅક્સની વ્યાખ્યા પણ ઉલ્લેખ માગી લે છે. આ સૂચિત વ્યાખ્યા મુજબ ટૅક્સ એટલે માલ કે સેવાની સપ્લાય પર કાયદા અનુસાર લાદવામાં આવેલા ગુડ્સ ઍન્ડ સવિર્સિસ ટૅક્સ  (GST) અને એમાં સેક્શન-૯ હેઠળ ભરવાપાત્ર થતો કમ્પોઝિટ ટૅક્સ તથા સેક્શન-૧૮ (૧૦) હેઠળ કૅપિટલ ગુડ્સ અથવા પ્લાન્ટ કે મશીનરીના રિમૂવલ સમયે ભરવાપાત્ર થતી ઇન્પુટ ટૅક્સ ક્રેડિટની રકમનો સમાવેશ થઈ જાય છે.
ઉપરોક્ત કાનૂની વ્યાખ્યાઓ પરથી એ ફલિત થાય છે કે રજિસ્ટર્ડ કરપાત્ર વ્યક્તિ માલ કે સેવાની સપ્લાય પર ચૂકવાયેલા IGST કે CGST અને SGSTની જ ક્રેડિટ લઈ શકશે. એ સિવાય ચૂકવાયેલા ટૅક્સ જેમ કે પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટસ પર ભરપાઈ થયેલી એક્સાઇઝ ડ્યુટી અને વૅટ કે CST કે પ્રૉપર્ટી સંબંધી ચૂકવાયેલા પ્રૉપર્ટી ટૅક્સ કે સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી કે ઇલેક્ટ્રિસિટી ડ્યુટીની ક્રેડિટ નહીં લઈ શકે. અહીં એ પણ નોંધવું આવશ્યક છે કે ઇન્પુટ ટૅક્સની આ મર્યાદિત વ્યાખ્યાને કારણે માલ કે સેવાની સપ્લાય પર કોઈ પણ પ્રકારે લાદવામાં આવેલી અને વસૂલ કરવામાં આવેલી સેસની ક્રેડિટ પણ નહીં મળી શકે. એ ઉપરાંત ટૅક્સની વ્યાખ્યામાં સેક્શ- ૯ હેઠળ ભરપાઈ થયેલા કમ્પોઝિટ ટૅક્સનો સમાવેશ થતો હોવા છતાં ઇન્પુટ ટૅક્સની વ્યાખ્યામાંથી એને બાકાત રાખવામાં આવેલી હોવાથી કમ્પોઝિટ ટૅક્સની ક્રેડિટ નહીં મળી શકે.
સેક્શન-બે (૧૬) અંતર્ગત ઇન્પુટ ટૅક્સ ક્રેડિટ લેવા સંબંધી મુખ્ય શરતો નિર્દિષ્ટ કરવામાં આવી છે. સેક્શન-૩૬ની જોગવાઈ આધારિત આ શરતો ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે. એક, ITC મેળવવા ઇચ્છુક કરદાતા પાસે GST સંબંધી કાયદા અંતર્ગત રજિસ્ટર્ડ સપ્લાય દ્વારા ઇશ્યુ કરવામાં આવેલા ટૅક્સ ઇન્વૉઇસ અથવા ડેબિટ નોટ અથવા કરચુકવણી સંબંધી અન્ય નિર્દિષ્ટ ડૉક્યુમેન્ટ્સ હોવાં ફરજિયાત છે. બે, કરદાતાઓએ માલ કે સેવાની સપ્લાય મેળવી હોવી જાઈએ. ત્રણ, સંબંધિત સપ્લાય વિશે સપ્લાયર દ્વારા સરકારી તિજોરીમાં રોકડમાં અથવા ઇન્પુટ ટૅક્સ ક્રેડિટના વપરાશ દ્વારા એ સપ્લાય પર ચાર્જ કરવામાં આવેલો ટૅક્સ જમા કરવામાં આવ્યો હોવો જોઈએ અને ચાર, કરદાતાએ સેક્શન-૩૪ની જોગવાઈ હેઠળ સૂચિત રિટર્ન ફાઇલ કર્યું હોવું જોઈએ.
આ ચારેય શરતો થોડી વિગતે ચર્ચા માગી લે છે. સૌપ્રથમ તો એ ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે કે સેક્શન-૧૬ (૧)ની મુખ્ય જોગવાઈ મુજબ ITCનો લાભ કેવળ રજિસ્ટર્ડ કરપાત્ર વ્યક્તિને જ મળી શકશે. પરિણામે જે કરપાત્ર વ્યક્તિ CGST/SGST ઍક્ટ હેઠળ રજિસ્ટ્રેશન ન ધરાવતી હોય અથવા કાયદાકીય જોગવાઈ પ્રમાણે નિર્દિષ્ટ સમયમર્યાદામાં રજિસ્ટ્રેશન ન મેળવે તો તેને ITCનો લાભ તે જ્યાં સુધી અનરજિસ્ટર્ડ હોય ત્યાં સુધી નહીં મળે. કરદાતાઓએ આ જોગવાઈને ગંભીરતાથી લેવી જોઈએ. રજિસ્ટ્રેશન મેળવવાની જોગવાઈ એ કેવળ ઔપચારિક જોગવાઈ છે અને એનું પાલન ન થાય તો ITCનો વિશિષ્ટ લાભ નકારી શકાય નહીં એવી માન્યતાને અહીં તિલાંજલિ આપવી હિતાવહ છે. અત્યારે અનેક કાનૂની ચુકાદા દ્વારા પ્રસ્થાપિત સિદ્ધાંતના આધારે એ દલીલ જરૂર થઈ શકે કે રજિસ્ટ્રેશન વિશેની જોગવાઈ એ ઔપચારિક કે ગૌણ જોગવાઈ છે અને કરદાતા આ જોગવાઈનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ નીવડે તો કેવળ એને કારણે ઇન્પુટ ટૅક્સ ક્રેડિટનો વિશિષ્ટ લાભ નકારી શકાય નહીં, પરંતુ આ કાયદાકીય સિદ્ધાંત GST કરપ્રણાલીમાં કેટલી હદે પ્રસ્તુત બની રહેશે એ એક પ્રશ્ન છે. વાસ્તવમાં આ કાનૂની દાવપેચ કે વિવાદને આમંત્રણ આપવાને બદલે એ કરદાતાના હિતમાં છે કે એ નિર્દિષ્ટ સમયમર્યાદામાં રજિસ્ટ્રેશન મેળવવાની જોગવાઈને અતિ ગંભીરપૂર્વક લે જેથી એ ITCના વિશિષ્ટ લાભથી વંચિત ન રહે.
એ જ પ્રમાણે સેક્શન-૧૬ (૨)માં સૂચિત શરત મુજબ કરદાતા જેની પાસેથી માલ કે સેવાની સપ્લાય મેળવે છે એ સપ્લાયર પણ કાયદા અનુસાર રજિસ્ટ્રેશન ધરાવતો હોય એ આવશ્યક છે. ટૂંકમાં કેવળ રજિસ્ટર્ડ સપ્લાયર દ્વારા સપ્લાય કરવામાં આવેલા માલ કે સેવા પર ચાર્જ કરવામાં આવેલા ટૅક્સ (GST)ની જ ક્રેડિટ મળી શકશે. જો કોઈ વ્યક્તિ GSTનું રજિસ્ટ્રેશન ન ધરાવતી હોય અથવા તો તે GST ભરપાઈ કરવા માટે જવાબદાર ન હોય છતાં જો પોતાની સપ્લાય પર GST ચાર્જ કરે તો તેની ક્રેડિટ ખરીદદાર કરપાત્ર વ્યક્તિને નહીં મળી શકે.
સેક્શન-૧૬ (૨)ની અન્ય શરત રિટર્ન ફાઇલ કરવા સંબંધી છે. સૂચિત શરત મુજબ ITCનો લાભ લેવા ઇચ્છુક રજિસ્ટર્ડ કરપાત્ર વ્યક્તિએ સેક્શન-૩૪ની જોગવાઈ મુજબ નિર્દિષ્ટ રિટર્ન ફાઇલ કરવું આવશ્યક છે. આનો અર્થ એ થયો કે કાયદા અનુસાર રિટર્ન ભરવામાં જો કરદાતા નિષ્ફળ જાય અથવા એમાં વિલંબ કરે તો કેવળ એ કારણથી પણ એ ITCના લાભથી વંચિત રહે એવી પ્રબળ શક્યતા છે.
ઉપરોક્ત શરતો પૈકી સૌથી મહત્વની અને આકરી શરત સપ્લાયર દ્વારા કરચુકવણી સંબંધી છે. સેક્શન-૧૬ (૨)ના ક્લોઝ (સી) હેઠળ એ સ્પષ્ટપણે સૂચિત કરવામાં આવ્યું છે કે માલ કે સેવાની જે સપ્લાય પર સપ્લાયરે ટૅક્સ ચાર્જ કર્યો છે એ ટૅક્સ તેણે રોકડેથી કે ITCના ઍડ્જસ્ટમેન્ટ દ્વારા સરકારી તિજોરીમાં જમા કર્યો હશે તો જ આ સપ્લાય મેળવનાર કરદાતાને ITCનો લાભ મળી શકશે.
સ્વાભાવિકપણે GST કરપ્રણાલી અંતર્ગત ITC મેળવવા સંબંધી આ પૂર્વશરતથી ભારે ઊહાપોહ જાગ્યો છે અને એનો તીવþ વિરોધ થઈ રહ્યો છે, પરંતુ અત્યારે તો આ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકાર કે રાજ્ય સરકારો નમતું જોખવા તૈયાર નથી અને એવી કોઈ શક્યતા પણ જણાતી નથી. આ આકરી શરતનાં મૂળ પ્રવર્તમાન આડકતરા કરવેરા હેઠળ પ્રકાશમાં આવેલા બૉગસ સેન્વેટ ક્રેડિટ કે વૅટ ક્રેડિટના કરોડો રૂપિયાનાં કૌભાંડો સુધી પહોંચે છે.
આ સૂચિત શરતને કારણે ITCનો લાભ લેતી પ્રત્યેક કરપાત્ર વ્યક્તિએ એ બાબતની તકેદારી રાખવી પડશે કે તેણે જે સપ્લાય પર ITCનો લાભ લીધો છે એના પર લાગુ પાડવામાં આવેલા ટૅક્સની ચુકવણી સંબંધિત સપ્લાય દ્વારા વાસ્તવિકપણે કરવામાં આવી છે. જો સપ્લાયરે કોઈ પણ કારણોવશાત તેણે કરેલી સપ્લાય પર ચાર્જ કરવામાં આવેલા ટૅક્સની ચુકવણી ન કરી હોય તો એ સપ્લાય સંબંધી ખરીદદારને ITCનો લાભ નહીં મળી શકે. એટલું જ નહીં, આ જોગવાઈ અતિ અસ્પષ્ટપણે અને શિથિલ હોવાથી એની ગંભીર અસર થઈ શકે છે.
ધારો કે કોઈ સપ્લાયરે માલની સપ્લાય પર કુલ ૧,૦૦,૦૦૦ રૂપિયાનો ચાર્જ કર્યો હોય અને એ આ ટૅક્સની સંપૂર્ણ કે આંશિક સુધ્ધાં ચુકવણી કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો આ સપ્લાય મેળવનાર કરદાતાને આ સપ્લાય સંબંધી ITCનો લાભ સંપૂર્ણપણે નહીં મળે.
આ શરત અત્યંત આકરી છે અને એનાથી પ્રામાણિક કરદાતાઓ માટે પારાવાર મુશ્કેલીઓ સર્જાશે એ નક્કી છે. ટૅક્સ ચૂકવીને માલ કે સેવાની સપ્લાય મેળવનાર કરદાતા પણ સપ્લાયરે કાયદાનુસાર ટૅક્સ નહીં ચૂકવ્યો હોય તો ITCનો લાભ ગુમાવશે. પરિણામે પ્રત્યેક કરદાતાએ એ બાબતની સતત ચોક્સાઈ રાખવી પડશે કે એ જેની પાસેથી કરયુક્ત સપ્લાય મેળવે છે તે સપ્લાયર કાયદાનુસાર સરકારી તિજોરીમાં ટૅક્સ જમા કરે છે. પ્રત્યેક કરદાતા માટે આ શરતનું વાસ્તવિક અને વ્યાવહારિક પાલન કરવું શક્ય બનશે કે નહીં એ એક ગંભીર પ્રશ્ન છે. પાડાને વાંકે પખાલીને ડામ દેવા જેવી આ શરતથી ખાસ કરીને નાના કે મધ્યમ કદના કરદાતાઓ માટે ગંભીર સમસ્યા સર્જાય એવી શક્યતા છે એટલું જ નહીં, લઘુ કે મધ્યમ કક્ષાના સપ્લાયર્સ પાસેથી માલ કે સેવા મેળવવા માટે કરદાતાઓ ખાસ તો વિશાળ કક્ષાના કરદાતાઓ ઉત્સાહ ન બતાવે એ પણ શક્ય છે. છેવટે તો અસંખ્ય નાના સપ્લાયર્સ કાયદા અનુસાર ટૅક્સની ચુકવણી કરે છે કે નહીં એની તકેદારી રાખવાની કડાકૂટમાં વિશાળ કક્ષાના કરદાતાઓ શા માટે પડે?
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.