gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en hbs_lat en en en en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
દેતે હૈં ભગવાન કો ધોખા, ઇનસાં કો ક્યા છોડેંગે?
You need an iframes capable browser to view this content.
આપણે જે ભગવાનને માનીએ છીએ, જે કારણસર માનીએ છીએ એ જ ભગવાનના માર્ગ પર અમુક અંશે પણ ચાલીએ છીએ ખરા? ઉપરથી આપણે ઘણી વાર તેમનાથી ઊલટું જીવન જીવીએ છીએ. તો પછી આનો શો અર્થ? શું આ સત્ય વિચારવા જેવું નથી?
સોશ્યલ સાયન્સ - જયેશ ચિતલિયા
આજે ફરી વાર વાતની શરૂઆત સવાલોથી કરીએ. તમે ભગવાનમાં તો માનતા જ હશો, તમારા કોઈ ખાસ ભગવાન પણ હશે. એટલે કે તમને જેમનામાં વધુ શ્રદ્ધા, લગાવ અને ખેંચાણ હોય; તમને એ ભગવાન વિશેની કેટલીક વાતો, કેટલીક માન્યતાઓ, કથાઓ વગેરે વધુ આકર્ષતાં હોય. એક માનવસહજ માનસિકતા યા સ્વાભાવિકતા છે કે આપણે એક યા બીજા કારણસર અમુક ભગવાન પ્રત્યે વિશેષ ભાવ ધરાવતા હોઈએ છીએ. જેમ કે ઘણાને સાંઈબાબા બહુ આકર્ષે તો ઘણાને ગણપતિબાપ્પા, કેટલાકને શ્રીનાથજી, ઘણાને જલારામ બાપા તો ઘણાને માતાજી. અમુક આકર્ષણ પોતાના ધર્મને કારણે પણ થાય, જેમ કે જૈન લોકો મહાવીર ભગવાનને વધુ માને. વૈષ્ણવો શ્રીનાથજીને વગેરે. જોકે આપણે વાત ભગવાનને માનવા વિશેની કે કયા ભગવાનને કોણ માને છે એના વિશે નથી કરવી; પણ આ માન્યતા, શ્રદ્ધા કે માન્યતા બાદ શું તમે એ ભગવાનના સિદ્ધાંતોને જીવનમાં ઉતારો છો? તેના પથ પર ચાલો છો? તેના જેવા થોડા પણ બનવાનો પ્રયાસ કરો છો? તેમણે જેને ખરાં ધર્મ અને સત્ય કહ્યાં છે એ વિચારોને તમારા જીવનમાં અપનાવો છો? અમલમાં મૂકો છો? કે પછી તેઓ તો ભગવાન છે એ બધું કરી શકે, આપણે તેમના જેવું કઈ રીતે કરી શકીએ એવું વિચારીને અટકી જાઓ છો?
ભગવાન વિશે આપણે તો માત્ર સાંભળવાનું, માનવાનું, વાંચવાનું, ચર્ચા કરવાનું, વખાણવાનું. અરે, પૂજવાનું પણ ખરું, પરંતુ આપણે તેમના જેવું પોતે કરવાનું નહીં. કેવું અજીબ લાગે છેને? એમ છતાં આપણે મોટા ભાગે એવું જ માનતા રહીએ છીએ કે આપણે પોતે ન કરીએ તો શું ફરક પડે છે? આ વાતના શ્રીગણેશ પણ ગણપતિબાપ્પાથી જ કરીએ. વરસોથી આપણે બાપ્પાને માનતા આવ્યા છીએ, તેમની પૂજા-અર્ચના કરીએ છીએ, ધામધૂમથી ઉત્સવો મનાવીએ, ઘરે પધરાવીએ, તેમને મંગલમૂર્તિ કહીએ, રિદ્ધિસિદ્ધિના દેવતા કહીએ, દરેક શુભ કાર્યમાં તેમનાં નામ-પૂજા સાથે આરંભ કરીએ; પણ આ ગણપતિબાપ્પાએ જે કર્યું એ આપણે કરીએ છીએ ખરા? હવે તમને સવાલ થશે કે શું તેમણે કર્યું જે આપણે નથી કરતા. ગણેશજી નાના હતા ત્યારે શંકર ભગવાન અને પાર્વતી માતા પાસે બેઠા હતા, એ વખતે તેમના ભાઈ કાર્તિક પણ હાજર હતા અને એ સમયે હરીફાઈ નક્કી થઈ કે કોણ સૌથી ઝડપથી પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરીને પાછું ફરે. એટલે કાર્તિકભાઈ તો પોતાના વિમાનમાં ઊપડી ગયા પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા માટે અને ગણેશજી માત્ર પિતા મહાદેવ અને માતા પાર્વતીની આસપાસ પ્રદક્ષિણા કરીને બેસી ગયા અને કહી દીધું કે મારી પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા પૂરી થઈ ગઈ.
હવે વિચારીએ કે આપણે આપણાં માતા-પિતા સાથે શું કરીએ છીએ? જે દેવ, જે ગણેશજીને આપણે માનીએ, પૂજીએ, જેમનામાં અખૂટ શ્રદ્ધા ધરાવીએ તેમનાં માતા-પિતા પ્રત્યેના ભાવ, લાગણી, શ્રદ્ધા, વિશ્વાસને આપણે સમજી શકતા નથી. સમજવાની વાત તો બાજુએ રહી, આપણે આપણાં માતા-પિતા સાથે ઘણી વાર તો આનાથી વિરુદ્ધ વ્યવહાર કરતા હોઈએ છીએ. શું તમને લાગે છે કે આપણા આવા વ્યવહારથી બાપ્પા રાજી થશે?
ગણપતિબાપ્પા બાદ જેમના સૌથી વધુ ભક્તો હોવાનું કહેવાય છે તે સાંઈબાબાએ આખી જિંદગી અલગારી સંતસાધુ જેવું સાદું જીવન વિતાવ્યું. તેમને આજે લાખો-કરોડોનું સોનું, સોનાના મુગટ-હાર વગેરે પહેરાવાય છે, તેમના માટે પદયાત્રા કરાય છે; પણ આમાંના કેટલા ભક્તો તેમના જેવું જીવન તો બાજુએ રહ્યું, તેમની જેમ ગરીબો-દુખીજનોને સહાય પણ કરે છે? આ ભક્તો સાંઈબાબાની મૂર્તિને લાખો રૂપિયા પધરાવી દેશે; પરંતુ ગરીબોને, નિસહાયને નાની મદદ પણ ન કરે તો એનો શો અર્થ? જેમણે શ્રદ્ધા અને સબૂરીની શીખ આપી એ બાબાના નામે આ વર્ગ શ્રદ્ધાના નામે અંધશ્રદ્ધા ફેલાવે અને સબૂરીના નામે બીજાની મજબૂરીનો ગેરલાભ ઉઠાવે તો પણ સમાજમાં તેઓ ગણાય તો મોટા ભક્ત જ. શું આ બધું જોઈને સાંઈબાબા રાજી થશે એવું તમે માનો છો?
આપણે ભગવાન રામને ખૂબ માનીએ, તેમના સિદ્ધાંતોને માનીએ, વરસોથી રામાયણ સ્વરૂપે તેમની કથા સાંભળીએ; પરંતુ તેમના જેવા સિદ્ધાંતોને અનુસરવાની વાત આવે તો આપણે કેટલા લોકો તૈયાર હોઈએ છીએ? શ્રીરામ જેવી નિષ્ઠા, કર્તવ્યપરાયણતા, ત્યાગની ભાવના બાબતે આપણે તેમનાથી કેટલા દૂર? રઘુવંશ રીત સદા ચલી આયી, પ્રાણ જાએ પર વચન ના જાએ જેવું આપણે બોલીએ, પણ વાસ્તવમાં આપણે કેટલું કરીએ? એ જ ભગવાન રામના પરમભક્ત ભગવાન હનુમાનજીની પણ આપણે સૌ પૂજા કરીએ, ભક્તિ કરીએ, પણ તેમના જેવા ભક્ત બનવાની આપણી સજ્જતા કેટલી અને કેવી? આપણે તો દર શનિવારે તેમને તેલ ચડાવીને ભક્તિનો સંતોષ માની લઈએ.
ઈસુને આપણે ખૂબ માનીએ. જગતભરમાં સૌથી વધુ ભક્તો તેમના ગણાય. પણ ઈસુએ કહેલી વાતનું શું? તેમણે કહેલું કે સદા બાળક જેવું મન રાખજો તો ઈશ્વરના ઘરમાં પ્રવેશ મળશે, પણ આપણે તો બાળકનેય ચાલાક બનાવવાની હોડમાં દોડી રહ્યા છીએ. ઈસુએ જે દદર્‍, જે પીડા લોકો માટે સહી એનો કેટલામો અંશ આપણે સહેવા તૈયાર હોઈએ છીએ? ઈસુના નામે આપણે ઘણું ન કરવાનું પણ કરીએ અને પછી કન્ફેશન (માફી) માટે ચર્ચમાં પહોંચી જઈએ એનો શો અર્થ? શું એ સાચો ભાવ છે કે પછી પાપ કર્યા બાદ સજાનો ભય છે? કદાચ એટલે જ ઈસુએ કહ્યું હશે કે હે પરમાત્મા, આ લોકોને માફ કરી દેજે, તેમને ખબર નથી કે તેઓ શું કરી રહ્યા છે.
ભગવાનના નામે આપણે કરોડો રૂપિયાનાં મંદિરો-દેરાસરો બનાવીએ છીએ. જોકે આપણે તેમના નામે કે તેમના પ્રત્યેની ભક્તિ સ્વરૂપે ખૂબ અઢળક દાન પણ કરીએ છીએ, પરંતુ આ દાન જ્યારે લોકોને બતાવવા માટે કે લોકોની સ્પર્ધામાં ઊતરીને કરાય ત્યારે ખુદ ભગવાનની દૃષ્ટિએ એનું મહત્વ કેટલું રહી શકે?
ઇન શૉર્ટ, આપણે ભગવાન, પ્રભુ, પરમાત્મા, અલ્લાહ, ખુદા, પરમેશ્વરના નામે જેમને પૂજીએ, માનીએ, જેમનામાં શ્રદ્ધા રાખીએ, જેમનાં ગુણગાન ગાઈએ, સાંભળીએ, વાંચીએ તેમના જ જીવન જેવું થોડું પણ જીવવા માટે આપણે કેટલા તૈયાર થઈએ છીએ એ સવાલ જાતને કરવા જેવો છે. જો આપણે માત્ર તેમને માનવાથી કે પૂજવાથી સંતોષ લઈ લેતા હોઈએ અને કર્મોમાં તેમનાથી જીવનથી વિપરીત જીવતા હોઈએ તો આ પૂજા, માન્યતા કે શ્રદ્ધાનો કોઈ અર્થ રહે છે ખરો? અહીં કોઈની ધાર્મિક લાગણી અને શ્રદ્ધા સામે સવાલ કે શંકા ઉઠાવવાનો કે તેમને દૂભવવાનો ઉદ્દેશ યા હેતુ નથી એયાદ રાખશો.
સવાલ માત્ર ભગવાનનો નથી, આપણે જગતમાં થઈ ગયેલી અને આજની તારીખમાં પણ શ્રેષ્ઠ કાર્યો કરતી, જગતને બહેતર બનાવવા મથતી, સમાજને કંઈક નક્કર આપવા થનગનતી, સતત જગતના-માનવતાના હિતમાં કાર્ય કરતી અનેકવિધ હસ્તીઓને વિવિધ માધ્યમો મારફત માનીએ છીએ, સાંભળીએ છીએ, વાંચીએ છીએ, વંદન કરીએ છીએ;પણ તેમના જેટલું નહીં તો કમસે કમ થોડું તેમના જેવું કરવા માટે શું કંઈ કરીએ છીએ ખરા? અહીં ભગવાનના દાખલા વધુ આપવાનું કારણ એ છે કે તે સર્વોપરી છે અને આપણે તેમને વરસોથી સતત માનતા, પૂજતા આવ્યા છીએ. આપણી એમાં અખૂટ શ્રદ્ધા હોય છે. માણસો તો આખરે માણસો છે એમ છતાં આપણે કેમ માત્ર સાંભળી, વાંચી, માની કે પૂજીને સંતોષ લઈ લઈએ છીએ? જેની સાથે આપણે ભયથી અથવા આશા-અપેક્ષાથી સતત વાતો કરતા રહીએ છીએ એ રાજી થાય એવાં કાર્ય કરવામાં આપણને શું અવરોધ આવે છે? આપણે કેમ એનું અનુકરણ તો જવા દો, તેને માન્યા-પૂજ્યા બાદ પણ તેમને ન ગમે એવાં કાર્ય કરતા રહીએ છીએ? તો પછી આપણો તેમને માનવા-પૂજવાનો અર્થ શો? એટલે જ વરસો જૂના આ ગીતની પંક્તિ વરસો પછી પણ અકબંધ છે - દેતે હૈં ભગવાન કો ધોખા , ઇનસાં કો ક્યા છોડેંગે? કસમે વાદે પ્યાર વફા સબ, બાતેં હૈં, બાતોં કા ક્યા?
પરમાત્માને ખરેખર શું ગમે છે?
પરમાત્માને ખરેખર શું ગમે છે એ સમજવું કઈ રીતે? એવો સવાલ કોઈને હોય તો એનો જવાબ છે કે જ્યારે આપણું કાર્ય જોઈ, આપણો સ્વભાવ અને વ્યવહાર જોઈ બીજા માણસો કહી ઊઠે યા મનોમન માનવા લાગે કે આ તો ભગવાનનો માણસ છે ત્યારે પરમાત્મા રાજી-રાજી. આવા ઘણા અર્થ થઈ શકે, પણ દોસ્તો શબ્દોને નહીં પકડતા, ભાવને પકડજો અને એનાં પૉઝિટિવ અર્થઘટન કરજો. જિંદગી જેટલી કૉમ્પ્લેક્સ છે એટલી જ સરળ પણ છે.
written by CHANDRAKANT SANGOI, April 27, 2017
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.