gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
તાજેતરમાં તાતા સન્સમાં ને ઇન્ફોસિસમાં બનેલી મૅનેજમેન્ટ સંબંધિત ઘટનાને લીધે કયું જોખમ ઊભું થયું કહેવાય?
You need an iframes capable browser to view this content.
૨૪ ઑક્ટોબર, ૨૦૧૬ના દિવસની વાત છે. હું એક ટીવી-સ્ટુડિયોમાં શો માટે રેકૉર્ડિંગ કરી રહ્યો હતો. સાયરસ મિસ્ત્રીને તાતા સન્સના ચૅરમૅનપદેથી બરતરફ કરવામાં આવ્યા એવા સમાચારની ફ્લૅશ ટીવી-સ્ક્રીન પર દેખાઈ. એ જ સાંજે મારે બીજો પણ લાઇવ-શો કરવાનો હતો, પરંતુ એ રદ કરવામાં આવ્યો. શોના નિર્માતાએ મને ફોન પર એની જાણ કરતાં કહ્યું, ‘અમે સાયરસ મિસ્ત્રીની હકાલપટ્ટીની અસરો વિશે ચર્ચા કરવાના છીએ.’
રોકાણની રામાયણ - ગૌરવ મશરૂવાળા
દેખીતી વાત છે કે એ દિવસના એ બ્રેકિંગ ન્યુઝ હતા. આજે ચાર મહિના કરતાં વધારે સમય વીત્યા બાદ પણ એના વિશે ચર્ચા ચાલી રહી છે.
એ ઘટના બાદ ઇન્ફોસિસ લિમિટેડના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ઑફિસર વિશાલ સિક્કા અને કંપનીના સ્થાપક સભ્યો વચ્ચેના મતભેદ બહાર આવ્યા.
પહેલી ઘટનાને પગલે તાતા ગ્રુપની અનેક કંપનીઓના સ્ટૉકના ભાવ ઘટી ગયા. બીજા કિસ્સામાં પણ ઇન્ફોસિસ લિમિટેડના સ્ટૉકનું મૂલ્ય ઘટી ગયું. આવા બનાવ પહેલી વાર બન્યા હોય એવું નથી. અગાઉ અંબાણી બંધુઓ છૂટા થયા એ વખતે પણ શૅરધારકોના વિશ્વાસ પર પ્રતિકૂળ અસર થઈ હતી.
આ બધી ઘટનાઓ કંપની રિસ્ક/કન્ગ્લોમરટ રિસ્કનાં ઉદાહરણ છે. એને અમુક હદ સુધી ઘટનાસંબંધી જોખમ પણ કહી શકાય છે. જોકે એ ઘટનાઓ કંપનીને લગતી હોવાથી એને કંપની રિસ્ક કહેવાનું જ ઉચિત ગણાશે.
અહીં નોંધવું રહ્યું કે સરળતાથી અને સારી ચાલતી કંપની કે ઉદ્યોગસમૂહમાં પણ એવું કંઈક બની શકે છે, જે કંપની રિસ્ક બની જાય. આવી સ્થિતિમાં રોકાણકારને સરકારી નીતિઓ, અર્થતંત્રનાં ચક્રો, કુદરતી આફતો, કાળબાહ્ય થવું જેવા અનેક ફેરફારોને લીધે નહીં; પરંતુ કંપનીના સંચાલકોમાં વધતા મતભેદોને લીધે જોખમ ઊભું થાય છે.
ક્યારેક અદાલતના આદેશને પગલે કે પછી કુદરતી ઘટનાને લીધે કંપનીના શૅરના ભાવ ઘટી શકે છે. દા.ત. થોડાં વર્ષો પહેલાં આફ્રિકાના અમુક દેશોની સરકારોના નિર્ણયોને લીધે ભારતી ઍરટેલ લિમિટેડના આફ્રિકન સાહસને ભારે નુકસાન થયું હતું.
આપણે ઘણી વાર રોકાણકારો પાસેથી લગડી શૅર એવો શબ્દપ્રયોગ સાંભળીએ છીએ. એનો અર્થ એવો થયો કે એ સ્ક્રિપમાં રોકાણ કરવાનું ઘણું સારું કહેવાય. ક્યારેક લોકો એવું પણ કહેતા હોય છે કે અમુક કંપનીના શૅરમાં રોકાણ કરીને પછી ભૂલી જવાનું. એમાં કહેવાનો ભાવાર્થ એવો હોય છે કે એ શૅરમાં લાંબા ગાળા માટે રોકાણ કરવાનું હોય છે. એનો એવો અર્થ પણ નીકળે છે કે એ રોકાણ સલામત છે.
રોકાણકાર તરીકે આપણે કરેલાં રોકાણોને ભૂલવાં જોઈએ નહીં, કારણ કે એ આપણી મહેનતની કમાણી હોય છે. આપણે જ્યારથી અલગ-અલગ પ્રકારનાં જોખમોની વાત કરી છે ત્યારથી હું કહેતો આવ્યો છું કે સંપૂર્ણપણે જોખમમુક્ત હોય એવું એકેય રોકાણ નથી. દરેક રોકાણને કોઈક ને કોઈક જોખમ લાગુ પડે છે. જોખમ હોય છે એટલે જ તો વળતર મળતું હોય છે! આથી જ જ્યારે વધારે વળતર મળવાની વાત આવે ત્યારે સમજી જવું કે જોખમ પણ વધારે છે.
કંપની રિસ્ક ફક્ત સંબંધિત કંપનીને જ લાગુ પડે છે. સામાન્ય સંજોગોમાં આ પ્રકારના જોખમને બજારની સ્થિતિ, આંતરિક કામકાજ, અકાઉન્ટિંગ નીતિઓ, ગ્રાહકનું વર્તન કે અભિગમ, કામદારોની સમસ્યા વગેરે જેવાં પરિબળો સાથે કોઈ સંબંધ હોતો નથી. ઘણી વાર મૅનેજમેન્ટમાં ઊકળતા ચરુ જેવી સ્થિતિ હોય છે અને પછી અચાનક જ જ્વાળામુખી ફાટતો હોય છે. એવા વખતે રોકાણકારો ઓચિંતા ઝડપાઈ જાય છે. એ સ્થિતિમાં તેમને પોતાના પોર્ટફોલિયોમાં ફેરફાર કરવા જેટલો કે સંબંધિત રોકાણ ઉપાડી લેવા જેટલો સમય પણ મળતો નથી.
આ પ્રકારના જોખમની અસર ઘટાડવા માટે એક સોનેરી નિયમ યાદ રાખવો. ઇક્વિટીમાં રોકાણ કરો ત્યારે શક્ય હોય ત્યાં સુધી એક સ્ક્રિપમાં પાંચથી દસ ટકા કરતાં વધારે રોકાણ કરવું જોઈએ નહીં. મોટું ઉદ્યોગગૃહ હોય તોપણ આ વાત લાગુ પડે છે. જો રોકાણકારની ઇચ્છા હોય તો મ્યુચ્યુઅલ ફન્ડમાં રોકાણ કરી શકાય છે.
(લેખક વિખ્યાત ફાઇનૅન્શિયલ પ્લાનર છે અને તેમણે ‘યોગિક વેલ્થ’ નામનું પુસ્તક પણ લખ્યું છે.)
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.