gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en pt en en en en en en ca es es en en en en en en en es en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en nl en gu en en en en fr en en en en el gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu es en gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu en en en en en en en
ReadGujarati.com: એક પત્ર – રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર
પસંદ કરો પ્રથમ પાનું અનુક્રમણિકા – ટૂંકીવાર્તાઓ – નિબંધો – કાવ્યો અને પદ્ય – ગઝલો – અધ્યાત્મિક લેખો – હસો અને હસાવો – સાહિત્ય લેખો – બાળસાહિત્ય – અન્ય લેખો – પ્રકીર્ણ – ડાઉનલોડ – લેખ શોધો – મહિનાવાર લેખો – ગુજરાતીમાં લખો – ગુજરાતી કેલેન્ડર – આપનો લેખ મોકલાવો – આપનું યોગદાન સંપર્ક
[ ખૂબ જ અભ્યાસપૂર્ણ અને વિદ્વત્તાભર્યા ઉત્તમ લેખોના અનુવાદ તેમજ સંકલનનું કાર્ય શ્રી કરમશીભાઈ પીરે તેમના તાજેતરમાં પ્રકાશિત થયેલા પુસ્તક ‘બહુવચન’ માં કર્યું છે, જેમાંથી અત્રે આ લેખ સાભાર લેવામાં આવ્યો છે. આ પુસ્તક ‘ક્ષિતિજ સંશોધન પ્રકાશન કેન્દ્ર, મુંબઈ’ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું છે. ‘એતદ’, ‘ગદ્યપર્વ’, ‘ખેવના’, ‘તથાપિ’ જેવા ઉચ્ચ સાહિત્યિક સામાયિકોમાં પ્રકાશિત થયેલા લેખોનું આ પુસ્તકમાં સંકલન કરવામાં આવ્યું છે. રીડગુજરાતીને આ પુસ્તક ભેટ મોકલવા બદલ શ્રી કમલભાઈ વોરાનો ખૂબ ખૂબ આભાર. પુસ્તક પ્રાપ્તિની વિગત લેખના અંતે આપવામાં આવી છે.]
આંખની નિહાળવાની પ્રક્રિયાનું જ ઉદાહરણ લઈએ. આ ક્રિયા માણતા હોઈએ છીએ એનું કારણ એ નહીં કે જે કંઈ આપણે જોતા હોઈએ તે સુંદર કે સુખદ હોય છે; પરંતુ એનું કારણ એ કે આંખ સમક્ષ દશ્યમાન જગતનો જે પ્રવાહ વહી રહ્યો હોય છે તે આપણી સંવેદનાને પ્રદીપ્ત કરે છે. મને મારું બાળપણ યાદ આવી જાય છે. એક ઓરડામાં મને ગોંધી રાખવામાં આવતો, એ વેળા હું તદ્દન એકલો પડી જતો. કેવળ બહારની દુનિયાને શટરવાળી બારીઓમાંથી ખૂબ રસપૂર્વક જોયા કરતો. આનાથી મારું ચિત્ત સતત જાગ્રત રહેતું. ચિત્રોનું જગત પણ આવું હોય છે – ઉત્કટ અભિરુચિથી જગતને જોવું અને માણવું. આપણા ચિત્તની જેમ જ આંખ પણ જે કશું આપણને આકર્ષવામાં નિષ્ફળ નીવડે એમાંથી પ્રત્યાખ્યાન પામતી હોય છે, વૈવિધ્યના અભાવને કારણે એ સઘળું નીરસ બની જાય છે. જે ખોરાક રુચિ પ્રદીપ્ત નથી કરી શકતો એ પોષક પણ નથી નીવડી શકતો. ખોરાક માટેની આવી અરુચિ સાથે જોવાની અરુચિની તુલના કરી શકાય.
સાચી કળાનું રહસ્ય આ વાતમાં રહેલું છે : એ આપણા માટે જોવાના પદાર્થો પૂરા પાડે છે, એ પદાર્થો આપણે જોયા વિના રહી શકતા નથી અને એમને જોવામાત્રથી ભારે પુલકિત થઈ ઊઠીએ છીએ. આદિમકાળથી મનુષ્ય પોતાને માટે જોવાયોગ્ય પદાર્થો પ્રાપ્ત કરતો રહ્યો છે. આ રીતે, આજે મનુષ્યનું ચિત્ત રૂપરચનાઓ અને બહિર્જગતની છાપના અજસ્ત્ર વૈવિધ્યની સ્મૃતિઓથી ભર્યું ભર્યું છે. જે રેખાઓથી રૂપરચનાનું નિર્માણ થતું હોય એવી રેખાઓ અપરિહાર્ય હોવાથી આવશ્યક હોય, અંતર્નિહિત ગુણવૈશિષ્ટ્યને કારણે ચિત્તનો કબજો લઈ લેતી હોય – ભલે ને પછી રૂપરચના પોતે સમગ્રતયા સુંદરતાનો પ્રભાવ પાડે કે નયે પાડે- તો આ રેખાઓ મનુષ્યનું ધ્યાન આકર્ષવાનો કે સ્વીકૃતિ પામવાનો આવો દાવો કરવા હકદાર બને છે. અમે એની દષ્ટિમર્યાદાનો વિસ્તાર કરી આપીએ છીએ, એની યાત્રા પરિપૂર્ણ કરાવી આપીએ છીએ.
આપણને જોવાની ઈચ્છા થયા જ કરતી હોય છે, કેમ કે પદાર્થો જોવા આપણને ગમતા હોય છે. આવી ઈચ્છામાંથી દશ્યમાન પદાર્થો વૈવિધ્યબહુલ રૂપોથી વિસ્ફુરિત થાય છે. એ કોઈ દાર્શનિક વિભાવનાને સાથે લઈને પ્રગટતા નથી, આપણા રોજ-બ-રોજના જીવનની કોઈ સમસ્યાઓ ઉકેલી આપવાનો દાવો કરતા નથી કે નથી હોતો એમને કોઈ નીતિબોધ આપવાનો. એમની પાસે કેવળ એક જ સંદેશ હોય છે, અને તે એ કે અમે છીએ; નિસંદેહ, અબાધિતરૂપે અમે છીએ. એમના હોવાની હકીકતમાત્ર આપણી ભીતર પણ એવી અભિજ્ઞતા જગાડે છે કે આપણું પણ અસ્તિત્વ છે.
ચિત્ર એટલે શું ? ચિત્ર પણ આપણા નક્કર હોવાપણાના અબાધિત અને આકલનક્ષમ સત્યના ભાવની શાખ પૂરે છે. જેટલી દઢ એની રજૂઆત એટલી એનાં પ્રયોજન અને સાર્થકતાની અપૂર્વતા. એ સિવાયનું સઘળું અપ્રસ્તુત. એ કશોક સંદેશ લઈને આવતું હોય – બોધવાચક કે નીતિવાચક – તો એ એનું વધારાનું અંગ, એનું વિશેષ કર્મ. મેં હજુ ચિત્રો દોરવાનો પ્રારંભ પણ નહોતો કર્યો ત્યારે આ ભૂલોકમાંથી સૂરો આવી આવીને મારા કાનમાં પ્રવેશ કરતા અને એવી લાગણીઓ, એવા ભાવ જગાડી મૂકતા કે એમના શ્રવણના પ્રભાવથી મારું ચિત્ત ઝંકૃત થઈ ઊઠતું. પણ જ્યારે મેં ચિત્રો કરવાનું શરૂ કર્યું કે તરત દશ્યમાન જગતની વણજારમાં મને પણ મારું સ્થાન પ્રાપ્ત થઈ ગયું. વૃક્ષો અને લતાઓ, મનુષ્યો અને પ્રાણીઓ, પ્રત્યેક વસ્તુ એનાં વિશિષ્ટ રૂપો દ્વારા તાદશ વાસ્તવને પામતી ગઈ. એ વખતે રેખાઓ અને રંગનો, પ્રકૃતિના મૂર્ત પદાર્થોના હાર્દનો મારી સમક્ષ આવિષ્કાર થતો રહ્યો. એક વાર કળાકારને પોતાને પોતાની શુદ્ધ અને સરલ દ્રષ્ટા તરીકેની ભૂમિકા સમજાઈ જાય પછી અને વસ્તુઓના હોવાના હેતુઓ વિશે વધુ ખુલાસાની જરૂર ન રહે. કેવળ સાચો કળાકાર આ દશ્યમાન જગતનાં રહસ્યનું આકલન કરી શકે અને એને પ્રગટ કરીને આનંદવિભોર થઈ શકે. બીજા જે બધા ચિત્રોમાં નાહકના અર્થ શોધવા ફાંફાં મારે છે એ સઘળા વ્યર્થતાની ભુલભુલામણીમાં અટવાઈ જવાના.
મોટા ભાગના લોકોને પોતાની આંખનો ઉપયોગ કેમ કરવો એ આવડતું નથી અથવા તો એવો કોઈ ઉપયોગ એ કરવા નથી માગતા. એ બધા પોતાના ક્ષુદ્ર વ્યવહારમાં ખૂંપેલા હોઈને અવલોકનહીન અને ઉદાસીન રહી જતા હોય છે. કળાકારને તો સાદ પાડવામાં આવ્યો હોય છે. એણે દષ્ટિવિહીનોની બહુજન સંખ્યાને, આ દશ્યમાન મૂર્ત જગતના પોતે કરેલા અવ્યવહિત દર્શનના સહભાગી બનાવવાના એને ફાળે આવેલા કર્તવ્યનો પડકાર ઝીલી લઈ પ્રતિસાદ પાડવાનો છે. એ ગીત ગાતો નથી કે નથી બોધ આપતો. એ પોતાની કૃતિને જ બોલવા દે છે. એનો સંદેશ હોય છે : જુઓ, હું તો આવો છું. અયમહમ ભોઃ॥
(જામિની રાયને લખેલો એક પત્ર-1941. ક્ષિતીશ રોયના અંગ્રેજી અનુવાદ પરથી.)
(ગદ્યપર્વ, વર્ષ:2, અંક 6, સળંગ અંક 12, માર્ચ 1990.)
શ્રી રવીન્દ્રનાથ ઠાકુરનું જન્મવર્ષ કયું છે ?
Share this on WhatsApp
Email This Article ·  Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati
« Previous વિશ્વના સર્વોત્તમ જ્ઞાનની વેબસાઈટ : વેદમંત્રો – ડૉ. હર્ષદેવ માધવ
ઊભી ચોટલીવાળો – રમણલાલ સોની Next »
આ પ્રકારનું અન્ય સાહિત્ય:
‘અખેપાતર’ નવલકથા વિશે… – વંદના શાંતુઈન્દુ
ગુજરાતી સાહિત્યમાં સ્ત્રી-લેખનની એક ગૌરવશાળી પરંપરા રહી છે. આધુનિક સમયમાં બિન્દુબેન ભટ્ટ આ પરંપરાના સશક્ત હસ્તાક્ષર છે. બિન્દુબેન હિન્દીના પ્રાધ્યાપિકા છે અને ગુજરાતી-હિન્દી એમ બંને ભાષામાં સમાન રીતે સક્રિય છે. આજે નારી મુક્તિના નામે જે લેખન થઈ રહ્યું છે તે વાંચીએ ત્યારે લાગે છે કે ખરેખર આ મુક્તિ છે ખરી ? હિન્દી ફિલ્મોમાં જે દશા અભિનેત્રીઓની છે કે આગળ આવવું હોય ... [વાંચો...]
વિચારો અને પસંદગીઓનું પરિણામ એટલે જ . . . . ! – હરેશ ધોળકિયા
દરેક વ્યવસાયમાં બે પ્રકારના લોકો હોય છે. એક માને છે કે એ વ્યવસાયમાં અવાયું છે એટલે કામ કરવું. અલબત્ત, સારી રીતે અને વફાદારીપૂર્વક કામ કરવું. પણ ચૂપચાપ કરવું. તે વિશે બહુ ન વિચારવું. સામે આવે તે કામ કરવું. કામ પૂરું થાય એટલે ભૂલી જવું. કામ કરતી વખતે તેમાં ભૂલ દેખાય કે કે એમ લાગે કે આને સુધારવાની જરૂર છે, તો ... [વાંચો...]
વાહ, ભાવનગર ! – પ્રો. જશવંત શેખડીવાળા
સૌરાષ્ટ્રનાં દેશી રજવાડાંમાં ભાવનગરનું સ્થાન હંમેશાં વિશિષ્ટ રહ્યું છે. તે પ્રગતિશીલ રાજ્ય હતું. ત્યાંના રાજા પ્રજાવત્સલ અને કલ્યાણ રાજ્યના હિમાયતી હતા. સ્વાતંત્ર્ય પછી ભારતમાં ભળી જનારાં રાજ્યોમાં ભાવનગર એક અગ્રણી રાજ્ય હતું. પ્રજાને જવાબદાર રાજતંત્ર આપનારા સૌરાષ્ટ્રનાં રાજ્યોમાં ભાવનગર પ્રથમ હતું. અન્ય રજવાડાં ભાવનગરના રાજા અને રાજ્ય તરફ માન અને અહોભાવથી જોતાં હતાં. ભાવનગર ભૌગોલિક દષ્ટિએ સૌરાષ્ટ્રમાં હતું, પરંતુ તેનો ... [વાંચો...]
1 પ્રતિભાવ : એક પત્ર – રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર
January 6, 2016 at 8:52 pm
Ek kharaa kalakaar ni vat! Adbhoot
Click here to cancel reply.
Select language:   Gujarati   English   (Press F12 to change language) Show Keyboard
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
* * * * *
Download First Issue Absolutely Free !!
Click Here for download page
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
ગરમાળો, ગુલમોર અને ખખડેલું બસસ્ટોપ ! – રામ મોરી
વિધવા : પ્રથમ તો એક માણસ – સ્વાતિ બારોટ સિલ્હર
દો પલ કે જીવન સે એક ઉમ્ર ચુરાની હૈ… – રોહિત શાહ
મારી સાઇકલ – રમણ સોની
ભાઈ એન્ડ બા વીથ ગોડ એટ જી-મેલ ડોટ કોમ – રાહુલ શુક્લ
pritesh patel: wish u many many happy returns of the day...
Amrut Gosai: વાહ સ્વાતિબેન ….ખુબ સુન્દર રિતે સમાજ...
બટુક ઠુંમર: અદભુત, અવર્ણનિય અને અકલ્પનિય. ડો.એટલુ સરળ અને...
Vijay Panchal: Bau Saras… che….
Sheela Patel: Good story
NEELAM GUPTA: આ ને બચ્પન માટૅ લખો.સારી કવિઆ હે.
jigisha dave: Very nice story its really hart...
Darshan: 30/૩/1987 time 21ઃ00 birtha peels ઃ godhara...
Arvind Patel: અંતઃસપુરના. હું જયારે એમ માનુ કે બધું હું જ...
Keyur Patel: પૂરાણૉમા પણ વાર્તા છે જ કે દધિચીએ પોતાના...
રીડગુજરાતી પરના વિશેષ લેખો કે અન્ય અગત્યની માહિતી આપના ઈ-મેઈલ પર મેળવવા માટે અહીં આપનું ઈ-મેઈલ સરનામું લખીને જોડાઓ.(4500 થી વધુ વાચકો)
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
રીડગુજરાતી વિશે : પ્રેસ વિભાગ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૨)
દિલ્હીનું અનોખું રવિવારી પુસ્તકબજાર.. દરિયાગંજ બુકમાર્કેટ – જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૧)
This site is dedicated to Shrimad Bhagvat Mahapuran
Back to top ↑
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.