gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
ટોટલ ની-રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી કરાવવી જોઈએ કે નહીં?
You need an iframes capable browser to view this content.
વળી અઢળક પ્રશ્નો પણ તેમને પજવતા હોય છે અને છૂપો ડર પણ હોય છે, જેને કારણે એ લોકો પેઇન સહન કરે છે અને ઑપરેશન ટાળતા જાય છે. શું એ યોગ્ય છે? આજે જાણીએ આ પ્રશ્નોના જવાબો
બોરીવલીમાં રહેતાં ૬૦ વર્ષનાં કૈલાસબહેનને ઘણા લાંબા સમયથી ઘૂંટણનો પ્રૉબ્લેમ હતો. ૪૦ વર્ષની ઉંમરથી તેમનું વજન ઘણું વધતું જતું હતું, પરંતુ પરિવારની જવાબદારી અને નોકરીના ચક્કરમાં તેમને સમય જ નહોતો કે તે પોતાના પર ધ્યાન આપે. ધીમે-ધીમે વજન એટલું વધી ગયું કે કાબૂની બહાર જ જતું રહ્યું. પછી ઘણા નાના-મોટા ફાવે એવા પ્રયાસો કર્યા, પરંતુ વજન ખાસ ઊતર્યું નહી. આમને આમ ૫૦ પછી ધીમે-ધીમે ઘૂંટણની તકલીફ શરૂ થઈ. પહેલાં દાદરા ચડવામાં દુખાવો થતો. ધીમે-ધીમે દુખાવો એટલો વધ્યો કે ચાલે કે નહીં ચાલે એ રહેતો જ. આથ્રાર્ઇટિસ ઉંમરને લીધે આવી જ ગયું હતું અને તેમનું વધેલું વજન એ સમસ્યાને વધુ ગંભીર બનાવતું હતું. ધીમે-ધીમે તેમની મૂવમેન્ટ અફેક્ટ થવા લાગી. બહાર જાય ત્યારે નૉર્મલ ચાલવામાં પણ તકલીફ પડવા લાગી. ક્યારેક થોડું પણ વધુ ચલાઈ જાય તો એટલો દુખાવો થતો કે સહન જ ન થાય. ડૉક્ટરે તેમને કહ્યું કે ની-રિપ્લેસમેન્ટ કરી નાખો, પરંતુ સર્જરી માટે તેમનું મન માનતું નહોતું. આમને આમ પેઇનમાં તેમણે બીજાં પાંચ વર્ષ કાઢી નાખ્યાં. દવાઓએ પણ કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું.
કૈલાસબહેનને લાગતું હતું કે સર્જરી પછી એવું ન બને કે હું સાવ પથારીવશ થઈ જાઉં. આ બીકે તે પેઇન સહન કર્યે રાખતાં. મૂવમેન્ટ ઘટી જવાને લીધે તેમનું બહાર જવાનું પણ બંધ થઈ ગયું. તે ટીચર હતાં એટલે સતત ઊભાં-ઊભાં ભણાવી શકતાં નહીં માટે ૫૬ વર્ષની ઉંમરે રિટાયર થવું પડ્યું અને નોકરી છોડી દીધી. તેમને હતું કે આરામ કરીશ તો ઠીક થશે પણ એમ ન થયું અને અંતે ૬૨ વર્ષની ઉંમરે તેમણે સર્જરી કરાવવી જ પડી. સર્જરીને કારણે પેઇન સાવ જતું રહ્યું, પરંતુ ડૉક્ટરોનું કહેવું એ હતું કે જો તેમણે પાંચ વર્ષ પહેલાં જ સર્જરી કરાવી લીધી હોત તો આટલું સહન પણ ન કરવું પડ્યું હોત અને સર્જરીનું રિઝલ્ટ પણ જે છે એનાથી ઘણું સારું મળ્યું હોત.
ખાસ કરીને સ્ત્રીઓનો સ્વભાવ સહન કર્યે રાખવાનો હોય છે એ સ્વભાવ તેમને ઘણી જગ્યાએ નડે છે. માણસનો સ્વભાવ છે કે જો પ્રૉબ્લેમ એમનેમ મટે તો એ કંઈ જ ન કરે, જો એક્સરસાઇઝથી પતતું હોય તો એ દવા ન લે, જો દવાથી પતતું હોય તો એ સર્જરી તો ન જ કરાવે. એટલે કે જ્યાં સુધી ખૂબ જ ખરાબ પરિસ્થિતિ ન આવે ત્યાં સુધી તે આગળ સર્જરી તરફ ન વધે. એ ઘણે અંશે સાચી રીત છે, પરંતુ દરેક પ્રૉબ્લેમમાં એ વાત સાચી નથી ઠરતી. ની-રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી એક મોટી સર્જરી છે, પરંતુ આજકાલ ઍડ્વાન્સ ટેક્નૉલૉજી સાથે એ ઘણી જ સામાન્ય બનતી જાય છે. આ સર્જરી વિશે દરદીઓમાં ઘણી આશંકાઓ અને પ્રશ્નો હોય છે અને એને કારણે આ સર્જરીથી એક છૂપો ડર દરદીના મનમાં ભરાઈ જાય છે, જેને કારણે બિનજરૂરી સર્જરી લંબાય છે અને દરદીએ વેઠવું પડે છે. આજે જાણીએ આ સર્જરી વિશે વિસ્તારથી.
કોઈ પણ પ્રકારના આથ્રાર્ઇટિસ જેને આપણે સાદી ભાષામાં સંધિવા કહીએ છીએ એ રોગમાં જ્યારે ઘૂંટણ પર અસર થાય અને એ અસર ઘણી પ્રબળ હોય ત્યારે ડૉક્ટર દરદીને સજેશન આપે છે કે તેણે આ સર્જરી કરવી જોઈએ. નિષ્ણાતોના મતે ટોટલ ની-રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી એ એન્ડ સ્ટેજના ઘૂંટણને અસર કરતા આથ્રાર્ઇટિસ માટે બેસ્ટ ગણાતો ઇલાજ છે. દરેક ઘૂંટણના આથ્રાર્ઇટિસ ધરાવતા દરદીએ પોતાના જીવનકાળ દરમ્યાન આ સર્જરી વિશે વિચારવું જ પડે છે, કારણ કે આ એક પ્રોગ્રેસિવ રોગ છે. આ અસર કેટલી અને કેવી હોય એ વિશે સમજાવતાં લ્ય્સ્ હૉસ્પિટલ-ગોરેગામના ઑર્થોપેડિક સજયર્ન ડૉ. સચિન ભટ કહે છે, ‘જ્યારે દરદી ૧૦ મિનિટથી વધારે ચાલી ન શકે, જો ચાલે તો ઘૂંટણનો દુખાવો શરૂ થઈ જાય, દાદરા ઊતર-ચડ ન થઈ શકે, નીચે બેસવામાં ખૂબ તકલીફ થતી હોય તો અમે દરદીને સલાહ આપીએ છીએ કે એ ની-રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી કરાવી લે. વળી અમે ઉંમરને પણ ખાસ ધ્યાનમાં રાખીએ છીએ. મોટા ભાગે પંચાવન વર્ષની ઉંમર પછી જ અમે સર્જરી રેકમન્ડ કરીએ છીએ, એના પહેલાં નહીં.
ઘૂંટણનો જે સાંધો છે જ્યાં બે હાડકાં એકબીજાને અડે છે એ કાર્ટિલેજ વડે ઢંકાયેલા હોય છે. આ કાર્ટિલેજ કારના ટાયરમાં રબ્બર જે કામ કરે એ રીતે કામ કરે છે. કાર્ટિલેજ બે હાડકાં જે એકબીજા સાથે ઘસાય અને જે ઘર્ષણ ઊભું થાય એ ઘર્ષણને ઘટાડે છે અને શૉક જે ઉત્પન્ન થાય એને શોષી લે છે. આ રચના અને સર્જરીની જરૂર સમજાવતાં ર્ફોટિસ હૉસ્પિટલ-મુલુંડના ની અને હિપ સજ્ર્યન ડૉ. કૌશલ મલ્હાન કહે છે, ‘આથ્રાર્ઇટિસના દરદીઓમાં આ કાર્ટિલેજ ઘસાતી જાય છે. એક સમય એવો આવે છે કે એ એકદમ પાતળી થઈ જાય છે અને સાવ જતી રહે છે જે એક્સ-રેમાં જોઈ શકાય છે. જ્યારે એ ઘસાઈ જાય ત્યારે ત્યાં સોજો આવવા લાગે છે, જેને કારણે પેઇન થાય છે અને હલન-ચલન પર અસર થાય છે. જો આમ જ ચાલે તો સાંધા ડૅમેજ થઈ શકે છે. આમ જ્યારે દરદીની હાલત ત્યાં સુધી પહોંચી જાય કે કાર્ટિલેજ સાવ ઘસાઈ જાય ત્યારે આ સર્જરીની જરૂર પડે છે.’
કોઈ પણ પ્રકારની દવાઓ અને ફિઝિયોથેરપીમાં કાર્ટિલેજ બનાવી શકતી નથી કે એનું ઘર્ષણ અટકાવી શકતી નથી. દવાઓ અને એક્સરસાઇઝ સોજો ઘટાડવા અને ખાસ તો રોગના પ્રારંભિક સ્ટેજમાં ઉપયોગી થાય છે, પરંતુ જ્યારે રોગ આગળ વધી જાય અને છેલ્લા સ્ટેજ પર પહોંચે ત્યારે એક જ ઉપાય છે વ્યક્તિ પાસે જેનાથી એ ઠીક થઈ શકે અને એ છે સર્જરી. આ સર્જરીને એકદમ સરળ ભાષામાં સમજાવતાં ડૉ. કૌશલ મલ્હાન કહે છે, ‘ટોટલ ની-રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરીનો અર્થ એવો નથી કે એમાં આખો ઘૂંટણ જ બદલી નાખે. એનો સરળ અર્થ એ થાય છે કે ખરાબ થઈ ગયેલી કે સંપૂર્ણ ગયેલી સાંધાની સપાટીની જગ્યાએ કાર્ટિલેજને સિન્થેટિક મટીરિયલ ફિટ કરવામાં આવે છે જેથી ઘૂંટણ ઉપયોગમાં લઈએ ત્યારે દુખાવો ન થાય.
ની-રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી કરાવ્યા પહેલાં દરદીને અમુક પ્રકારના પ્રશ્નો હોય છે અને કેટલીક ધારણાઓ પણ હોય છે. આવી કેટલીક કૉમન ધારણાઓ કેટલી હદે સાચી છે એ જાણીએ ડૉ. સચિન ભટ પાસેથી.
પ્રશ્ન : આ સર્જરી પછી હું પથારીવશ થઈ જઈશ?
જવાબ : બિલકુલ નહીં. ઊલટું સર્જરી પછી એ જ દિવસે પણ દરદી ચાલવાની શરૂઆત કરી દઈ શકે છે. ૨-૩ દિવસ વૉકરની મદદથી ચાલે પછી એ એમનેમ નૉર્મલ ચાલી શકે છે.
પ્રશ્ન : આ સર્જરીને લીધે કોઈ પ્રકારની અપંગતા તો નહીં આવી જાય?
જવાબ : ના, ઊલટું તમે તમારા દુખાવાને લીધે જે હલનચલન નહોતા કરી શકતા એ હવે સરળતાથી કરી શકશો એટલે તમે વધુ બહાર જઈ શકશો અને લોકોને મળી શકશો.
પ્રશ્ન : તો શું આ સર્જરી પછી હું એકદમ પહેલાંની જેમ હરી-ફરી શકું?
જવાબ : બિલકુલ, પરંતુ એ માટે જરૂરી છે કે તમારી રિકવરી બેસ્ટ આવે. સર્જરી પછી સારી રિકવરી માટે જરૂરી કસરતો કરવી જ. ફિઝિયોથેરપીની મદદથી સંપૂર્ણ રિકવરી આવી જાય પછી જો ઓબેસિટી હોય તો એને પહેલાં દૂર કરવાની કોશિશ કરવી.
પ્રશ્ન : સર્જરી પછી મૂવમેન્ટ ઘટાડવી કે વધારવી?
જવાબ : આથ્રાર્ઇટિસમાં મૂવમેન્ટ વધારો એટલો પ્રૉબ્લેમ થાય, પરંતુ ની-રિપ્લેસમેન્ટ પછી મૂવમેન્ટ ઘટાડો તો સ્નાયુ જકડાઈ જાય માટે સર્જરી પછી એક ઍક્ટિવ લાઇફ જીવવી વધુ યોગ્ય છે.
પ્રશ્ન : સર્જરી થોડા સમય પછી કરાવીએ તો?
જવાબ : ઘૂંટણના આથ્રાર્ઇટિસમાં છેલે સર્જરી જ એકમાત્ર ઉપાય છે. જ્યારે પરિસ્થિતિ એકદમ ખરાબ થઈ જાય ત્યારે ઑપરેશન કરાવવા કરતાં ડૉક્ટર સજેસ્ટ કરે ત્યારે ઑપરેશન કરાવવું, કારણ કે જ્યારે એકદમ ખરાબ હાલત હોય ત્યારે ઑપરેશન પછીની રિકવરી પણ ઓછી જ રહે છે. ઑપરેશન ક્યારે કરાવવું જોઈએ એનો નિર્ણય ડૉક્ટર લે એ વધુ યોગ્ય છે.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.