gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
નિવૃત્તિનો અર્થ તમે શું કરો છો?
You need an iframes capable browser to view this content.
નિવૃત્તિનો અર્થ તમે શું કરો છો? શું રોજિંદા કામકાજમાંથી મુક્તિને તમે નિવૃત્તિ કહેશો કે પછી કંઈ પણ કર્યા વગર બેસી રહેવું એને કહેશો? ઘણા લોકો માટે નિવૃત્તિ એટલે એવો સમયગાળો જેમાં અધૂરાં સપનાં પૂરાં કરી શકાય અને જીવનમાં એ પહેલાં જે સુખ પ્રાપ્ત કરી શકાયું ન હોય એ પ્રાપ્ત કરી શકાય.
રોકાણની રામાયણ - ગૌરવ મશરૂવાળા
નિવૃત્તિ એટલે જીવનનો વધુ એક સંક્રમણકાળ. યુવાનીમાંથી વાર્ધક્યમાં પ્રવેશ. કમાતી વ્યક્તિની કે પછી આર્થિક દ્રષ્ટિએ વાત કરીએ તો સક્રિય જીવનશૈલીમાંથી નિષ્ક્રિયતામાં પ્રવેશ. ઘર ચલાવનાર વ્યક્તિ મટીને નાણાં માટે ક્યાંક અવલંબન રાખવું પડે એવી વ્યક્તિ. અબક બૅન્કના જનરલ મૅનેજર શ્રી ભટ્ટસાહેબ મટીને ફક્ત શ્રી ભટ તરીકે ઓળખાવાની શરૂઆત એટલે નિવૃત્તિ.
આપણે નાનપણથી સાંભળતા આવ્યા છીએ કે કોઈ પણ સંક્રમણ હંમેશાં આકરું હોય છે અથવા તો સહેલું હોતું નથી.
સ્કૂલ-કૉલેજનો પહેલો દિવસ, પહેલી નોકરીનો પહેલો દિવસ, નવવધૂનો નવા ઘરમાં પ્રવેશ વગેરે-વગેરે. નિવૃત્તિમાં સંક્રમણ કરતી વખતની મુશ્કેલી કે ચિંતા સંપૂર્ણપણે દૂર કરી શકાતી નથી, પણ જો આર્થિક બાબતોનું વ્યવસ્થિત આયોજન કરી લેવાયું હોય તો એની તકલીફ મહદંશે ઓછી કરી શકાય છે.
નિવૃત્ત વ્યક્તિને તબિયતની સ્થિતિ પણ અકળાવનારી હોઈ શકે છે. પોતાનો સમય કેવી રીતે પસાર થશે એ બાબતની પણ ચિંતા હોઈ શકે છે. સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ હોય છે કે હું મરી જાઉં ત્યાં સુધી મારા ખપ પૂરતા પૈસા મળી રહેશે કે નહીં?
જોનાથન ક્લેમેન્ટ્સ નામના લેખકે કહ્યું છે કે નિવૃત્તિ એટલે લાસ વેગસમાં ગાળવા માટેનું લાંબું વેકેશન અને એ વેકેશનમાં શક્ય એટલો સંપૂર્ણ આનંદ પ્રાપ્ત કરી લેવો, પણ એમ કરતાં-કરતાં પૈસા ખૂટી જવા ન જોઈએ.
૧૯૦૦ની સાલની વાત કરીએ તો એ વખતની મનુષ્યની સરેરાશ આવરદાને જોતાં નિવૃત્ત વ્યક્તિ ફક્ત એક વર્ષ નિવૃત્તિકાળ ભોગવીને બીજા વર્ષે સ્વર્ગે સિધાવી જતી. ૧૯૮૦-’૯૦ની વાત કરીએ તો નિવૃત્તિકાળ વધીને આશરે ૧૮ વર્ષનો થઈ ગયો.
૨૦૧૦-’૧૨ની સાલ સુધીમાં નિવૃત્તિકાળ વધીને લગભગ વીસથી પચીસ વર્ષનો થઈ ગયો. જો આપણે બાવીસમા વર્ષે કારકિર્દી શરૂ કરીએ અને ૬૦ વર્ષ સુધી એટલે કે ૩૮ વર્ષ કામ કરીએ તો એટલા સમયગાળામાં પોતાનું ઘર લેવું, લગ્ન કરવાં, સંતાનોને શિક્ષણ અપાવવું, તેમનાં લગ્ન કરવાં, રોજિંદા ખર્ચ કાઢવા અને નિવૃત્તિ પછી બીજાં પચીસ વર્ષ ચાલે એટલું ધન કમાવું. આ કંઈ નાનીસૂની વાત નથી.
શહેરીકરણને લીધે પારિવારિક વાતાવરણ પણ બદલાયું છે. હવે સંયુક્ત કુટુંબો ઘણાં ઓછાં રહ્યાં છે. હવેના પરિવારોમાં સંતાનો અને વડીલો અલગ-અલગ રહેવા લાગ્યાં છે. સંતાનો પોતાનાં માતા-પિતાની સારસંભાળ લેવા માગતાં હોય તો પણ તેમની પોતાની આર્થિક સ્થિતિ કદાચ તેમને એમ કરવા દેતી ન હોય.
મનુષ્યના જીવનમાં એક મોટો રાક્ષસ પણ છે. એ છે ફુગાવો-મોંઘવારી. ૧૯૮૭માં જે સાબુ ૩.૦૫ રૂપિયામાં મળતો એ ૧૯૯૭માં ૭.૮૫ રૂપિયાના ભાવે વેચાતો અને આજે એની કિંમત ૩૯ રૂપિયા છે. રાંધણગૅસનો બાટલો ૧૯૮૭માં ૫૬.૧૫ રૂપિયામાં મળતો. ૧૯૯૭માં એના ભાવ વધીને ૧૩૭.૮૫ રૂપિયા થઈ ગયા હતા. આજે એટલા જ ગૅસનો બાટલો ૭૩૦ રૂપિયામાં ઘરે આવે છે.
વળી આપણી જીવનશૈલી ક્યાં નથી બદલાઈ! એક વખત હમામ સાબુ વાપરનારા લોકો આજે એ વાપરતા હશે કે કેમ એ મોટો પ્રશ્ન છે. ૧૯૮૨માં ઘરમાં રંગીન ટીવી અને વૉશિંગ મશીન હોય એ મોટી સુખસાહ્યબી ગણાતી. આપણે ઘણાં એવાં સર્વેક્ષણોનાં ફૉર્મ ભર્યા હશે જેમાં જવાબ આપનારને પૂછવામાં આવતું કે તેમના ઘરમાં રંગીન ટીવી કે વૉશિંગ મશીન છે કે કેમ. આ બન્ને વસ્તુઓ ધરાવતા પરિવારો સંપન્ન ગણાતા. આજે એ જરૂરિયાત ગણાવા લાગી છે.
મનુષ્યની આવરદા વધી છે, રહેણીકરણી બદલાઈ છે તથા ફુગાવો વધતો ગયો છે. આ બધાં કારણોને લીધે આપણને હંમેશાં વધારે ને વધારે પૈસા કમાવાની જરૂર પડતી ગઈ છે. મહિનાના પગારમાંથી પ્રોવિડન્ટ ફંડમાં પૈસા જાય, બૅન્કની ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટમાં રોકાણ કરાય અને પોસ્ટ-ઑફિસની વિવિધ યોજનાઓમાં નાણાં રોકવામાં આવે એ બધા ઉપાયો હવે પૂરતા નથી. નિવૃત્તિ માટેનું આયોજન લાંબા ગાળાની દ્રષ્ટિએ ધ્યાનપૂર્વક કરવાનું હોય છે.
આગામી લેખોમાં આપણે નિવૃત્તિનાં વિવિધ પાસાં વિશે વાતચીત કરીશું. એમાં ફક્ત નાણાકીય બાબતો જ નહીં; નિવૃત્તિકાળની પ્રવૃત્તિ, ઘર, આરોગ્યસેવા અને માનસિક પરિબળ એ બધા વિષયોને આવરી લઈને સવાર઼્ગી ચર્ચા કરીશું.
(લેખક વિખ્યાત ફાઇનૅન્શિયલ પ્લાનર છે અને તેમણે ‘યોગિક વેલ્થ’ નામનું પુસ્તક પણ લખ્યું છે.)
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.