gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
દ્રષ્ટિને ક્ષતિગ્રસ્ત કરતાં કારણો કયાં-કયાં છે?
You need an iframes capable browser to view this content.
આમ તો ઘણાં જુદાં-જુદાં કારણોસર ક્ષતિગ્રસ્ત દ્રષ્ટિ એટલે કે વિઝન ઇમ્પેરમેન્ટ આવી શકે છે. આજે જાણીએ કેટલાંક આગળ પડતાં કારણો જેને લીધે દુનિયામાં કરોડો લોકોનું વિઝન અસરગ્રસ્ત થાય છે. આ બધા જ પ્રકારનાં કારણોનો ઇલાજ આપણી પાસે છે, પરંતુ શરત ફક્ત એટલી છે કે એ માટે ૪૦ વર્ષની ઉંમર પછી દર વર્ષે આંખના નિષ્ણાત ડૉક્ટર પાસે જઈને આંખનું ચેક-અપ કરાવવું જ જોઈએ; કારણ કે જ્યાં સુધી લક્ષણો દ્વારા ખબર પડે ત્યાં સુધીમાં મોડું થઇ જાય છે અને આપણે વિઝન ગુમાવી બેસીએ છીએ
પાર્ટ ૨ - જિગીષા જૈન
ગઈ કાલે વલ્ર્ડ સાઇટ ડેના દિવસે આપણે જાણ્યું કે વિઝન ઇમ્પેરમેન્ટ એટલે કે ક્ષતિગ્રસ્ત દ્રિક્ટ કોને કહેવાય છે. ક્યા માપદંડ છે જેને પરખીને આપણે કહી શકીએ કે કોઈ વ્યક્તિ વિઝન ઈમ્પેર્ડ છે કે નહીં. વિઝન ઇમ્પેરમેન્ટનો સામાન્ય અર્થ કરીએ તો વ્યક્તિને બરાબર દેખાવું નહીં પછી એ સામાન્ય ચશ્માંના નંબર હોય કે પછી કોઈ ઇન્ફેક્શન, આંખની કીકીમાં કોઈ તકલીફ, કૉર્નિયાની ડિફેક્ટ કે રેટિનાનો પ્રૉબ્લેમ હોય. કોઈ પણ પ્રકારના રોગ કે જન્મજાત ખામીને કારણે જ્યારે વ્યક્તિને એક નૉર્મલ વ્યક્તિ જેટલું દેખાય નહીં ત્યારે તે વિઝન ઈમ્પેર્ડ બને છે. મહત્વની વાત એ છે કે અમુક સંજોગોમાં જ્યારે વિઝન અસરગ્રસ્ત થાય અને એનો ઇલાજ આપણે ન કરાવીએ ત્યારે એ અંધાપામાં પરિણમી શકે છે. આ વિઝન ઇમ્પેરમેન્ટ માટે ઘણાં જુદાં-જુદાં કારણો જવાબદાર રહે છે. આજે એમાંનાં કેટલાંક ખાસ કારણો વિશે આપણે જાણીશું.
કોઈ પણ પ્રકારના ઍક્સિડન્ટને કારણે જ્યારે આંખમાં ઇન્જરી થાય છે ત્યારે વ્યક્તિની દ્રષ્ટિ પર અસર પડવાની પૂરી શક્યતા રહે છે. આ ઇન્જરીમાં આંખનો કયો ભાગ અસરગ્રસ્ત થયો છે એના પર દ્રષ્ટિ કેટલી અસર પામશે એ નિર્ભર રહે છે. મોટા ભાગે કૉર્નિયામાં જ્યારે ઇન્જરી થાય ત્યારે વિઝન લૉસ થવાની શક્યતા વધી જાય છે. કૉર્નિયાની ઇન્જરી સૌથી સામાન્ય કારણ છે વિઝન લૉસ માટેનું. આ સિવાય કોઈ જન્મજાત ખામી હોય કે પછી વારસાગત કોઈ રોગ હોય તો પણ દ્રષ્ટિ પર અસર રહે છે. રેટિનાઇટિસ પિગમેન્ટોસા નામનો રોગ એક સામાન્ય કારણ છે જેને લીધે વારસાગત અંધાપો આવી શકે છે.
આંખમાં કોઈ પણ જાતનું ઇન્ફેક્શન થાય જે રેટિના સુધી ફેલાઈ જાય તો દ્રષ્ટિ ક્ષતિગ્રસ્ત થઈ શકે છે. કોઈ વાર માને જર્મન મીઝલ્સ પ્રકારનું કોઈ વાઇરલ ઇન્ફેક્શન થઈ ગયું હોય તો તેના ગર્ભમાં આ ઇન્ફેક્શન અસર કરે છે અને એવું બની શકે કે એ બાળક જ્યારે જન્મે ત્યારે તેની દ્રષ્ટિ ક્ષતિગ્રસ્ત હોય કે પછી તે દૃષ્ટિહીન જ જન્મે. આ સિવાય પાણીથી ફેલાતાં અમુક ઇન્ફેક્શન્સને કારણે પણ દ્રષ્ટિ પર અસર પડવાની પૂરી શક્યતા છે.
એમ્બ્લોપિયા કે લેઝી આંખ
બાળપણમાં જ્યારે આ પ્રૉબ્લેમને અવગણવામાં આવે ત્યારે આ પ્રૉબ્લેમ વધી જાય છે જેને આપણે લેઝી આઇ કે ફાંગી આંખ કહીએ છીએ. અહીં આંખ અને મગજ વચ્ચેનું કનેક્શન છે જે બરાબર ન હોવાને કારણે તકલીફ સરજાય છે. બન્ને આંખો જુદું-જુદું વિઝન પ્રોજેક્ટ કરે છે અને જુદા મેસેજિસ બ્રેઇન સુધી પહોંચે છે તો મગજ એક નબળી આંખનો મેસેજ સ્વીકારતું જ નથી અને બીજી આંખનો મેસેજ સ્વીકારીને દૃશ્ય ઉત્પન્ન કરે છે. પરંતુ આમ જે નબળી આંખ છે એ નકામી બનતી જાય છે જેને લીધે એનો વિકાસ અટકી જાય છે અને એ એમ્બ્લોપિયામાં પરિણમે છે. આ માટે ઉપાય સૂચવતાં હિન્દુજા હેલ્થકૅર સર્જિકલ, ખારના કન્સલ્ટન્ટ ઑપ્થેલ્મોલૉજિસ્ટ, વિટ્રિઓ-રેટિનલ સજ્ર્યન અને યુવિઆઇટિસ સ્પેશ્યલિસ્ટ ડૉ. નિશાંત કુમાર કહે છે, ‘બાળકોમાં આવો કોઈ પણ પ્રૉબ્લેમ નાનપણમાં દેખાય તો નાની ઉંમરમાં જ ઇલાજ શરૂ કરવામાં આવે એ જરૂરી છે. જેટલું મોડું થશે એટલો ઇલાજ મુશ્કેલ બની જશે.’
મોતિયામાં આંખનો જે લેન્સ છે એની આગળ થોડા ભાગમાં કે સંપૂર્ણ રીતે વાદળાં છવાઈ ગયાં હોય એવી હાલત થઈ જાય છે. સામાન્ય રીતે આંખનો લેન્સ ક્લિયર હોય છે અને પોતાનામાંથી પ્રકાશને પસાર થવા દે છે એટલું જ નહીં, આ પ્રકાશ રેટિના પર ફોકસ કરે છે. હવે જ્યારે મોતિયાની પરિસ્થિતિમાં આ વાદળો વચ્ચે આવી જાય ત્યારે પ્રકાશને એ અંદર જતાં રોકે છે. એને કારણે દ્રષ્ટિમાં ક્ષતિ આવે છે. આ પ્રૉબ્લેમ ધીમે-ધીમે વધતો જાય છે અને વ્યક્તિમાં અંધાપો આવી જાય છે. આ બાબતે વાત કરતાં થાણેના ઑપ્થેલ્મોલૉજિસ્ટ ડૉ. આશિષ બછાવ કહે છે, ‘આ અંધાપો એવો નથી કે એક વખત આવ્યો તો દૂર જ ન થઈ શકે. એ રિવર્સેબલ બ્લાઇન્ડનેસ છે. એક વખત ઑપરેશન થઈ જાય પછી વ્યક્તિ આરામથી જોઈ શકે છે. મોટા ભાગે આ પ્રૉબ્લેમ મોટી ઉંમરના લોકોમાં જ જોવા મળે છે. મોતિયો દુનિયામાં અંધાપા માટેનું સૌથી આગળ પડતું કારણ છે. બધાં કારણોમાં મોતિયાને લીધે દૃષ્ટિહીન બનનારા લોકોનું પ્રમાણ ૪૭.૮ ટકા જેટલું છે. મોતિયામાં મહત્વની વસ્તુ છે કે દરેક વ્યક્તિને એનો ઇલાજ ઉપલબ્ધ થઈ શકે જેથી કોઈને સામાન્ય મોતિયા જેવા રોગ માટે અંધાપો સહન ન કરવો પડે.’
ડાયાબિટીઝની અસર આંખના રેટિનાની નાની નસો પર થાય ત્યારે ડાયાબેટિક રેટિનોપથી નામનો રોગ થાય છે જે થવાનું રિસ્ક ડાયાબિટીઝના દરેક દરદી પર રહેલું છે. ખાસ કરીને એવા દરદી જેમને લાંબા સમયથી ડાયાબિટીઝ હોય તેમને આ રોગ થવાની શક્યતા વધુ રહે છે. એક આંકડા મુજબ લગભગ ૪૦-૪૫ ટકા ડાયાબિટીઝના દરદીઓમાં ડાયાબેટિક રેટિનોપથીનો પ્રૉબ્લેમ આવે છે જેના ઇલાજ વિશે વાત કરતાં ડૉ. નિશાંત કુમાર કહે છે, ‘ઇલાજમાં પહેલી મહત્વની વસ્તુ છે કે વ્યક્તિની શુગર કન્ટ્રોલમાં જ હોવી જોઈએ. બાકી ઇલાજમાં વ્યક્તિને આ રોગ કયા સ્ટેજ પર છે, કેટલો ફેલાયેલો છે એ પ્રથમ જાણીને એનો ઇલાજ કરી શકાય છે. મહત્વનું એ છે કે ડાયાબિટીઝના દરેક દરદીએ વર્ષમાં એક વાર તેમની આંખની તપાસ આંખના ડૉક્ટર પાસે કરાવવી જ જોઈએ, કારણ કે એક વાર જે રેટિના ડૅમેજ થઈ જાય અને એને કારણે જે વિઝન પર અસર થાય એ વિઝન કોઈ પણ ઇલાજ દ્વારા પાછું લાવી શકાતું નથી. એટલે ગફલતમાં રહેવું નહીં અને મોડું કરવું નહીં. આંખનું રેગ્યુલર ચેક-અપ કરાવતા રહેવું.’
વધતી ઉંમરે ઝામર નામનો આંખનો થઈ શકે છે જેનો ઇલાજ ન કરાવો તો થોડાં વર્ષોની અંદર વ્યક્તિ દ્રષ્ટિ ગુમાવી શકે છે. પ્રૉબ્લેમ એ છે કે આ રોગનાં લક્ષણો શરૂઆતમાં દેખાય જ નહીં એવું પણ બને અને જ્યારે દેખાય ત્યારે દ્રષ્ટિ જતી રહી હોય છે. આ પરિસ્થિતિને રોકવા માટે ફરજિયાતપણે દરેક વ્યક્તિએ ૪૦ વર્ષની ઉંમર પછી આંખના ડૉક્ટર પાસે ઝામરની ટેસ્ટ કરાવવી જરૂરી છે. એનાથી મોટું ડૅમેજ અટકાવી શકાય છે. એ વિશે વાત કરતાં ડૉ. નિશાંત કુમાર કહે છે, ‘જો વ્યક્તિનાં માતા-પિતાને ઝામર હોય તો તે વ્યક્તિ પર ઝામર થવાનું રિસ્ક સામાન્ય લોકો કરતાં આઠગણું વધારે હોય છે. આ ઉપરાંત જે વ્યક્તિને ડાયાબિટીઝ છે તેમને પણ આ રોગ થવાનું રિસ્ક ઘણું વધારે છે. આ લોકોએ ૪૦ વર્ષ પછી દર વર્ષે ચેક-અપ કરાવી વહેલું નિદાન કરાવવું ખૂબ જરૂરી છે. નિદાન બાદ ફક્ત એક આઇ-ડ્રૉપના નિયમિત વપરાશથી ઝામરને લીધે આવતા અંધાપાથી બચી શકાય છે.’
મોટી ઉંમરે થતું મૅક્યુલર ડીજનરેશન
રેટિનાનો અત્યંત સંવેદનશીલ ભાગ જેને મૅક્યુલા કહે છે એ વધતી ઉંમરે ડૅમેજ થઈ શકે છે અને એને કારણે દ્રષ્ટિ ધીમે-ધીમે ઓછી થતી જાય છે. આ રોગમાં વ્યક્તિ સંપૂર્ણ દૃષ્ટિહીન થતી નથી, પરંતુ જે રીતે તેની દ્રષ્ટિ અસર પામે છે એ અંધાપા જેટલું જ કારમું કહી શકાય છે. એના ઉદાહરણ સાથે સમજાવતાં ડૉ. નિશાંત કુમાર કહે છે, ‘જેમ કે આવી વ્યક્તિને છાપું દેખાય છે, પરંતુ એ વાંચતી વખતે કાળું ધાબું દેખાય અને વાંચી ન શકાય. વાંચવાની સાથે-સાથે આવી વ્યક્તિ માટે કોઈનો ચહેરો ઓળખવાનું, ટીવી જોવાનું, કોઈ દૃશ્યની બારીકાઈ જોઈને ઓળખી શકવાનું દુર્લભ બને છે. ઘડપણમાં અંધાપા માટે જવાબદાર રોગ મૅક્યુલર ડીજનરેશનનાં લક્ષણો દેખાય પછી જો ડૉક્ટર પાસે જઈએ તો બને કે મોડું થવાને કારણે રેટિના ડૅમેજ થઈ જાય અને પછી એનો ઇલાજ શક્ય ન બને. આ પરિસ્થિતિને ટાળવા માટે વર્ષે એક વાર આંખનું રેગ્યુલર ચેક-અપ જરૂરી છે. ઉંમરની સાથે-સાથે જીન્સ, સ્મોકિંગ, ઓબેસિટી, અયોગ્ય ડાયટ જેવાં ઘણાં પરિબળો છે જે રોગનું રિસ્ક વધારે છે.’
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.