gu en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu en gu gu gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en la gu la gu la gu la gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
ડાકુ - વટ, વચન અને વેર
ભૂપતસિંહની શરણાગતિ કે પછી શરણાગતિના નામે ભવાઈ?
અખબારના પહેલા પાને છપાયેલા સમાચાર વાંચ્યા પછી છેલભાઈના મોઢામાં રહેલું થૂંક કડવું થઈ ગયું હતું. છેલભાઈએ અખબારનો ઘા કર્યો અને બીજું અખબાર હાથમાં લીધું. એમાં પણ ભૂપતસિંહના સમાચાર હતા. ત્રીજા અને ચોથા અખબારના પણ એ જ હાલ હતા. છેલભાઈએ ચાનો કપ મોઢે માંડ્યો. ચાના કપની ચૂસકીની સાથે દિમાગ પણ કામે લાગી ગયું હતું અને કામે લાગી ગયેલા દિમાગે છેલભાઈને નજીકના ભૂતકાળમાં તાણી જવાનું કામ પણ કર્યું હતું.
દસ દિવસ. દસ દિવસ થયા ભૂપતસિંહને શરણાગતિ સ્વીકાર્યાને અને એ પછી પણ પત્રકારો આ વાતને પડતી મૂકવા રાજી નહોતા. ભૂપતસિંહ હસ્તી પણ એવી જ હતી. પહેલી સાંજે ભૂપતસિંહે પોતે જ પોતાની જાતને કોટડીમાં બંધ કરી અને એ રાતે છેલભાઈ પણ ત્યાં જ રહ્યા. ભૂપતસિંહની દિલી ખ્વાહિશ હતી કે એક વખત તેને ફોજદાર જોવા મળે પણ એ રાતે ભૂપતની ઇચ્છા પૂરી નહોતી થઈ. ભૂપતસિંહને જમવા માટે રાતે ભોજન આપવામાં આવ્યું, જે છેલભાઈએ બહારથી મગાવ્યું હતું. ભોજન ભૂપતસિંહને પહોંચ્યું એ પછી છેલભાઈ તેની પાસે ગયા હતા અને પ્રેમથી પૂછ્યું પણ હતું.
‘અહીં છું એટલે આ સુવિધા આપી શકીશ પછી જેલના નિયમોનું પાલન કરવું પડશે. હા, જો બીજા કોઈ પાસેથી જમણ આવવાનું હોય તો જેલના નીતિનિયમો મુજબ મને વાંધો નથી.’
‘હવે કોણ મોકલવાનું સાહેબ, મોકલવા માટે મહેનત કરે એવી વ્યક્તિ કે પછી જમ્યો છું કે નહીં એ વાતની ફિકર કરે એવી મા બેઉની હયાતી નથી.’ ભૂપતે રોટલાનો ટુકડો ભાંગીને મોઢામાં મૂક્યો, ‘ચિંતા મેલી દ્યો, જે કાંય હશે એ જમવાની હવે આદત પડી ગઈ છે.’
વાતચીત પૂરી થઈ પછી પણ છેલભાઈ ત્યાં થોડી વાર માટે ઊભા રહ્યા હતા. ભૂપતસિંહની કોટડી પાસે ઊભા રહીને જ તેમણે આજુબાજુની કોટડીનું અને એમાં રહેલા કેદીઓનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું. જેલ આમ તો છલોછલ ભરેલી હતી અને બધી કોટડીમાં કેદીઓ ફાટફાટ થતા હતા. ભૂપતસિંહે જે કોટડી પસંદ કરી હતી એ કોટડી સામાન્ય રીતે રીઢા ગુનેગારને અને જેના પર હજી આરોપ પુરવાર ન થયા હોય એવા કેદીઓને આપવામાં આવતી. નસીબજોગે આ એક કોટડી એવી હતી જે ખાલી હતી. ભૂપતને અન્ય કેદીઓથી દૂર રાખવામાં જ સૌની ભલાઈ હતી એ તો આમ પણ છેલભાઈ સમજતા હતા. ભૂપત જેલમાં રહી શકે અને શાંતિથી રહી શકે એ તો બનવાનું જ નહોતું. જેલમાં આવ્યા પછી ભૂપતસિંહને અદાલતમાં હાજર કરવાનો હતો અને અદાલતમાં હાજર કર્યા પછી તેની વિરુદ્ધ જ્યાં-જ્યાં ફરિયાદ થઈ હતી એ તમામ જગ્યાએ તેને લઈ જવાનો હતો.
છેલભાઈનું કામ વધવાનું હતું એ જેટલું સાચું હતું એટલું જ સાચું એ પણ હતું કે છેલભાઈએ ભૂપતસિંહ માટે સાવચેતી પણ રાખવાની હતી. અનેક લોકોનાં ઘરબાર બરબાદ કરનારા ભૂપતસિંહને મારવાના કસમ લેનારાઓનો તોટો નહોતો. જંગલમાં જઈને ભૂપતસિંહ સામે લડવાની તૈયારી તો કોઈ કરી શકે એમ હતું નહીં, પણ પકડાયેલા ભૂપતની સામે બાંયો ચડાવનારાઓ ક્યાંકથી પણ ફૂટી શકે એમ હતા એનો અંદેશો તો છેલભાઈ પોતાના અનુભવ પરથી લગાડી શકે એમ હતા.
‘ભૂપતસિંહ, કાલથી કોર્ટનાં ચક્કર ચાલુ થશે. તૈયારી રાખવાની છે.’
‘જેવો તમારો હુકમ સાહેબ.’ મોઢામાં રહેલો કોળિયો ગળે ઉતારીને ભૂપતસિંહે જવાબ વાળ્યો, ‘તમે ક્યો ઈ વાત હવે સરઆંખો પર.’
છેલભાઈના ચહેરા પર સ્મિત આવી ગયું હતું. તેણે એ જ સ્મિત સાથે ભૂપતની સામે જોયું પણ ભૂપતસિંહનું ધ્યાન હજી પણ જમવામાં જ હતું. કોટડીમાં બલ્બ નહોતો એટલે ભૂપતસિંહ ડાબા હાથથી જમવા પર બણબણવા આવી ગયેલાં માખી-મચ્છરને ભગાડવાનું કામ પણ કરતો હતો. છેલભાઈએ આજુબાજુમાં નજર કરી.
જેલના ચોગાનમાં નકામું છાપું પડ્યું હતું.
છેલભાઈ પરસાળનાં પગથિયાં ઊતરીને એ છાપું લઈ આવ્યા અને તેમણે એ છાપું જેલના સળિયામાંથી અંદરની તરફ સરકાવી દીધું.
વણબોલ્યે જ ભૂપતસિંહ છેલભાઈનો આ ઇશારો સમજી ગયો હતો. તેણે છેલભાઈ તરફ નજર કર્યા વિના જ કહ્યું : ‘સાહેબ, જંગલમાં ર્યો છું, ચોખ્ખી વાત છે કે મચ્છલાં ને માખિયુંનો પનારો ફાવી ગ્યો છે.’
‘સિંહ, જંગલનાં માખી-મચ્છર અને શહેરનાં માખી-મચ્છર વચ્ચે ફરક હોય છે.’
‘હંઅઅઅ... સાવ સાચી વાત. જંગલનાં માખી-મચ્છર સમજાવ્યે સમજી જાય, પણ તમારા આ શહેરનાં માખી-મચ્છર પ્રજા જેવાં હોય, ડોબાં ને હઠીલાં. માને જ નઈ ને લોહી પીધા જ કરે... પણ ચિંતા મૂકી દેજો. હવે આનીયે આદત પડી જાશે.’
છેલભાઈએ પાછા જવા માટે પગ ઉપાડ્યા અને ઉતાવળી ચાલે તેઓ ફરીથી જેલરની ઓરડીમાં પહોંચી ગયા. ફોજદાર હજી ત્યાં જ હતા. મનમાં તો તેને પણ ચચરાટ હતો અને ભૂપતસિંહને જોવાની તાલાવેલી જાગી હતી, પણ આ તાલાવેલી તેણે દબાવી રાખી. જોકે એ દબાવી રાખવાની સાથોસાથ તેણે મનોમન ભગવાનને પ્રાર્થના તો કરી જ લીધી કે ભૂપતસિંહ માત્ર અમરેલી જેલમાં જ રહે,
- અહીંથી હવે તારી લાશ રવાના થાશે ભૂપત.
જો છેલભાઈને કોઈના મનની વાત સાંભળવા મળતી હોત તો ફોજદારના મનમાં ચાલતા આ વિચારો ચોક્કસ સંભળાયા હોત અને જો એવું બન્યું હોત તો એ ફોજદારના હિતમાં જ રહ્યું હોત.
બીજી સવારે આ વાતની સત્તાવાર જાહેરાત કરતી પત્રકાર-પરિષદ ભરવામાં આવી, જેમાં ધારણા કરતાં વધારે આકરી રીતે પ્રશ્નોત્તરી થઈ અને એ પ્રશ્નોત્તરીનો છેલભાઈએ હિંમતપૂર્વક સામનો કરી લીધો. કોઈ એ વાત માનવા તૈયાર નહોતું કે આખો દિવસ અમરેલીને ધમરોળનારી વ્યક્તિ સાંજ પડતાં સુધીમાં કેવી રીતે શરણાગતિ સ્વીકારી લે અને સ્વીકારી લે તો પોલીસ-વિભાગ એ માનવા પણ કેમ રાજી થઈ જાય?
પ્રશ્ન વાજબી હતો અને શંકામાં પણ વજૂદ હતું.
રાત દરમ્યાન આરોપી જાહેરમાં કોઈની હત્યા કરી છુપાઈ જાય, જેને પકડવા માટે પોલીસ-પલટન ઉજાગરો કરે પણ એ પછી પણ તે ક્ષેમકુશળ નીકળી જાય. નીકળી ગયા પછી એ જ ગુનેગાર પોલીસચોકી સળગાવી નાખે, પોલીસચોકી સળગાવ્યા પછી તે આરોપી સીધો જેલ પર પહોંચે અને ત્યાં પણ સરકારી કર્મચારીઓ પર સિતમ ગુજારે અને એ કર્મચારીઓના
નાક-કાન કાપી નાખે, સરકારી દસ્તાવેજો સળગાવી નાખે અને એ પછી પોલીસ સાથે વાર્તાલાપ કરીને શરણાગતિ સ્વીકારે. માનવામાં ન આવે. મિલીભગત દેખાઈ આવે. અને ધારો કે મિલીભગત ન દેખાય તો અંતે ડાકુની ચાલ તો એમાં દેખાઈ જ આવે.
મનમાં જાગેલી શંકા પત્રકાર-પરિષદમાં ઊડતી રહી અને ઊડી રહેલી શંકા એકધારી પ્રશ્નોના માધ્યમથી સામે આવતી રહી. સામે આવી રહેલા પ્રશ્નો માટે છેલભાઈની કોઈ માનસિક તૈયારી નહોતી છતાં છેલભાઈએ યોગ્ય રીતે અને સક્ષમપણે એનો સામનો કરી લીધો અને વાત બગડે એ પહેલાં પત્રકાર-પરિષદ પૂરી પણ કરી લીધી. પૂરી થયેલી પત્રકાર-પરિષદ પછી છેલભાઈ સૌથી પહેલાં સ્થળ છોડીને નીકળી ગયા હતા. તેમણે ભૂપતની શરણાગતિ માટે તાત્કાલિક બ્રિટિશ અમલદાર સાથે બેઠક કરવાની હતી. છેલભાઈ બેઠક માટે જઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેમની સામે આવનારા સમયમાં શું-શું થઈ શકે એની આછીસરખી ઝલક હતી, પણ એ ઝલક સિવાય પણ કંઈક એવું બનવાનું હતું જે વિશે છેલભાઈને કોઈ અણસાર નહોતો.
‘નાઉ વૉટ મિસ્ટર છેલ?’
સર ઍડમન્ડ પિન્ટોની ઑફિસમાં છેલભાઈ દાખલ થયા એટલે પિન્ટોએ તેમને બેસવા માટે ઇશારત કરી અને પછી તરત જ પૂછી લીધું. કોઈ જાતની પૂર્વભૂમિકા નહીં, કોઈ જાતની સ્પષ્ટતા નહીં અને એ પછી પણ અવાજમાં ધારદાર સત્તાકીય તાકાત,
‘આપ ભૂપતસિંહ માટે પૂછી રહ્યા છોને?’
ખબર હોવા છતાં વાતની શરૂઆત જે પ્રકારે થઈ એની કોઈ માનસિક તૈયારી નહીં હોવાથી ભૂપતસિંહે ખોંખારો ખાઈને ગળું સાફ કર્યું અને એ સમય દરમ્યાનમાં મનમાં ચાલતા વિચારોની ક્રમવાર એક યાદી બનાવી લીધી.
‘આપણે હવે તમામ કેસની યાદી... આઇ મીન, લિસ્ટ. લિસ્ટ બનાવીને એ બધા કેસ એક જ કોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કરી દઈશું તો કામ આસાન થઈ જશે.’
‘વાય?! શું કામ આસાન કરવું છે તમારે?’ પિન્ટોના પ્રશ્નએ છેલભાઈના ચહેરા પર અચરજ આંજવાનું કામ કર્યું, ‘મિસ્ટર છેલ, ડોન્ટ ફર્ગેટ. ભૂપત વૉઝ અ ડેકોઇટ. ડાકુ હતો તે અને ડાકુ માટે કોઈ રહેમ નથી રાખવાની. અન્ડરસ્ટૅન્ડ વૉટ આઇ મીન ટુ સે?’
‘નો ઇફ ઍન્ડ નો બટ.’ પિન્ટોએ પહેલી વખત છેલભાઈ સામે જોયું હતું, ‘સીધી વાત કરવાની છે, સીધી દિશા લેવાની છે. આપણે ભૂપતસિંહને કોઈ જાતની રાહત નહીં આપીએ અને તેને બચાવવાની ટ્રાય પણ નહીં કરીએ. રાઇટ? કેસમાં ભૂપતસિંહને જે પણ સજા થશે એનો અમલ પણ આપણે તરત જ કરવાના છીએ. ઇમિડિયેટ્લી. તરત. ફટાફટ. રાઇટ?’
છેલભાઈએ માત્ર મસ્તક નમાવીને હકારનો ઇશારો કરી દીધો. મન માનતું નહોતું એ કામ કરવાની તાકીદ કરવામાં આવતી હતી એટલે અત્યારે તેને અહીંથી નીકળી જવાની ઇચ્છા પણ થઈ આવી હતી, પણ એ ઇચ્છાને પ્રાધાન્ય આપવા કરતાં પિન્ટોના મનમાં શું ચાલી રહ્યું છે એ જાણવું પણ જરૂરી હતું. છેલભાઈએ હવે રિપોર્ટ આપવાને બદલે સાંભળવાનું શરૂ કરી દીધું,
‘ઍગ્રી કે તમે બધાને એવું જાહેર કરી દીધું છે કે ભૂપતસિંહે સરેન્ડર કર્યું છે, પણ સરેન્ડર જુદું હોય. આ રીતે ન હોય. એમાં ડકૈત મેસેજ મોકલે, પછી મીટિંગ થાય અને પછી ડાકુ આવીને પોતાની ટોળી સાથે બધાની હાજરીમાં, વૉટ આઇ સેઇડ, બધાની હાજરીમાં સરેન્ડર કરે. આ સરેન્ડર માટે તો કોઈને માનવામાં આવતું જ નથી. કોઈને એવી પણ ખબર નથી પડી કે બંદૂક વિના ભૂપતસિંહ કેવો લાગે છે. ઈવન આઇ હેવ, આઇ હેવ ડાઉટ કે ખરેખર આ સરેન્ડર છે કે પછી ડિલ થઈ છે?’
‘વૉટ રાઇટ? જવાબ આપો મને.’ પિન્ટો તાડૂકી ઊઠ્યા, ‘શું થયું છે. સરેન્ડર કે પછી કોઈ ડિલ? ગિવ મી આન્સર મિસ્ટર છેલ.’
‘સર, સરેન્ડર સિવાય કંઈ નથી.
‘આઇ ઍમ નૉટ, આઇ ઍમ નોટ વરિડ મિસ્ટર છેલ. જો કંઈ ગડબડ કરવાના તો તમને ગડબડ સહન કરવાના. કોણે ગડબડ સહન કરવાના, તમને. એટલે જે કોઈ વાત હોવાની એ મને અત્યારે જ ક્લિયર કરવાના. પછી હું તમને કોઈ હેલ્પમાં નહીં આવું.’
ન આવડતી ગુજરાતી સાથે પિન્ટોનો ગુસ્સો આમ તો હસવું અપાવનારો હતો અને છેલભાઈને આવતું પણ હતું, પરંતુ સિનિયર અધિકારી હોવાથી અને સાથોસાથ સિરિયસ વાત ચાલતી હોવાથી છેલભાઈએ હસવાનું પરાણે દબાવવું પડ્યું,
‘સર, જે છે એ ફેક્ટ જ છે. જેલમાં ગયા પછી ભૂપતસિંહને શરણાગતિનો વિચાર આવ્યો અને એ વિચાર સાથે તેણે સંદેશો મોકલાવ્યો કે ફોન પર વાત કરીએ. વાત થઈ અને એ સરેન્ડર માટે તૈયાર થયો. સરેન્ડર પહેલાં તેને રૂબરૂ મળવું હતું, હું મળવા માટે જેલમાં ગયો અને બસ, પછી તો બધાને બધી જ ખબર છે, મારે કંઈ કહેવાની જરૂર નથી.’
‘ડોન્ટ બી નૉનસેન્સ. મને કંઈ ખબર નથી. બધી વાત કરો.’
‘સૉરી સર. ઇટ્સ માય મિસ્ટેક.’
માફી માગી શકનારો માણસ જ પોતાની ઇચ્છા મુજબનો માર્ગ કંડારી શકતો હોય છે. છેલભાઈને હજી પોતાની ઇચ્છા, પોતાની ધારણા મુજબનો માર્ગ બનાવવાનો હતો અને એટલે જ તેણે કોઈ જાતની શાબ્દિક મૂઠભેડને બદલે વાતને શરણાગતિના રસ્તે વાળીને સુફિયાણી અદા અપનાવી લીધી,
‘સર, જેલમાં અમે મળ્યા, જેમાં ભૂપતને સરેન્ડર થવા માટે સમજાવ્યો. વાત થોડી બરાબર રીતે થઈ એટલે મેં જ મારા હાથે તેને જેલમાં પૂર્યો અને વહેલી સવારે હું અહીં આવ્યો. અત્યારે ભૂપત જેલમાં છે અને તેણે શરણાગતિ સ્વીકારી લીધી છે.’
‘શરત વિના, ઇઝ ધેટ પૉસિબલ?! એક આવડો મોટો ડાકુ અને તે શરત વિના તમારી સાથે ખાસડા લેવા માંડે?!’
‘સર, ખાસડા?! કાંઈ સમજાયું નહીં?!’
‘સૉરી, નૉટ ખાસડા, ધેટ રાઉન્ડ-રાઉન્ડ ફરીને તમે રમોને...’ પિન્ટોએ શબ્દ યાદ કરવાની કોશિશ શરૂ કરી, ‘અરે પેલું, શું કહેવાય એને. રાઉન્ડ-રાઉન્ડ ફરવાનું અને એ જ રીતે ડાન્સ પણ કરવાનો. તમારી દેવીમાની સામે...’
‘ઓહ, ધેટ્સ રાસ. રાસડા નૉટ ખાસડા. ખાસડા એટલે જૂતાં, ચંપલ, શૂઝ.’
‘ઓહ, ગૉટ ઇટ નાઉ. ઍનીવેઝ, હું શું કહેતો હતો...’ પિન્ટોને પોતાની વાત યાદ આવી ગઈ, ‘હા, શું આવડો મોટો ડાકુ કોઈ જાતની શરત વિના સરેન્ડર કરીને તમારી સામે રાસડા લેવા માંડે. નૉટ પૉસિબલ.’
‘સર, પૉસિબલ બન્યું છે. આ પૉસિબલ બન્યું છે અને અત્યારે ભૂપતસિંહ આપણી જેલમાં છે. શરત વિના અને કોઈ જાતની દયાની ભીખ માગ્યા વિના.’ પિન્ટોએ લાંબું બોલવાની તક આપી એટલે છેલભાઈએ દોર પોતાના હાથમાં લઈ લીધો, ‘હા, આપણે તેને સરેન્ડર માટે, સરેન્ડર થવા માટે સમજાવવા કેટલીક છૂટ આપી છે, પણ એ પણ આપણે કેવી રીતે પાળીશું એની સાથે ડાયરેક્ટ્લી આપણે જ નિસબત છે.’
‘ઓકે, શું છૂટ આપી છે આપણે?’
પિન્ટોએ કાગળ અને કલમ હાથમાં લઈ ટેબલ પર પડેલા શાહીના ખડિયામાં કલમની ટાંક ઝબોળી,
‘ટેલ મી ફાસ્ટ, મારે પણ આગળ વાત કરવાની છે.’
‘પહેલી તો એ કે તેને ફાંસી મળે એ માટે આપણે કોઈ જાતનું દબાણ ન્યાયાધીશ કે પંચ કે પછી પૅનલ સામે નહીં મૂકીએ. આરોપી તરીકે ફરિયાદીના બૅરિસ્ટર આવી માગણી કરે તો આપણે એ માગણીને ખંડિત કરવાની કોશિશ પણ કરીશું.’
‘ઓકે. નો ઇશ્યુ, પણ હા યાદ રહે કે એ પછી પણ મૅજિસ્ટ્રેટ પોતાની વાતને વળગી રહે તો આપણે કંઈ નહીં કરીએ.’
‘હા, આપણે બીજું કંઈ નહીં કરીએ, પણ ઉપરની કોર્ટમાં જવાની અને છેલ્લી કોર્ટ સુધી લડવાની તૈયારી રાખીશું. ઉપરની કોર્ટ નહીં માને તો ભૂપતે એ ચુકાદો સ્વીકારી લેવાનો, કોઈ જાતની દલીલ વિના.’
‘ધેટ રાસ્કલ, ઉપરની કોર્ટ પણ તેને ફાંસી જ આપશે. આઇ ઍમ સ્યૉર.’ પિન્ટોના મોઢામાંથી ગાળ નીકળી, પણ તેણે આ બહાને વાત સ્વીકારી લીધી હતી એની છેલભાઈએ નોંધ લીધી હતી, ‘નેક્સ્ટ. બીજી શું તક આપી છે આપણે.’
‘ભૂપતની ઇચ્છા હતી કે તે સરેન્ડર અમરેલીમાં કરે.’ પિન્ટો લખતાં-લખતાં અટક્યા એટલે પૂછu વિના જ છેલભાઈએ ચોખવટ કરી લીધી, ‘ભૂપતનો જન્મ આ વિસ્તારમાં થયો છે એટલે, એટલે તેની એવી ઇચ્છા હતી. સાહેબ, આપણે ભૂપતને છૂટ આપી છે કે તે હવે અમરેલી જેલમાં જ રહેશે.’
‘આવી તે કેવી છૂટ?’
‘લેટ મી ટ્રાય ટુ એક્સપ્લેઇન સર...’ છેલભાઈએ કહેવાનું શરૂ કર્યું, ‘કેસ માટે ભૂપતને જ્યાં પણ જવું પડે ત્યાં જવાની તેણે છૂટ લેવી પડશે, પણ એ કેસની તપાસ પૂરી થાય એટલે તે ફરીથી અમરેલી જેલમાં ટ્રાન્સફર થઈ જાય. સાહેબ, મને લાગે છે કે ભૂપત પોતે ઇચ્છે છે કે પછી માને છે કે હવે તેનો જીવ જશે અને માણસને જ્યારે એવું લાગવા માંડે ત્યારે તે પોતાની ફૅમિલી કે પછી પોતાના વતનમાં રહેવાનું પસંદ કરે. ઈવન, તમે પણ જોયું હશે કે આપણે ત્યાં અનેક ઑફિસરો એવા છે જેઓ પોતાની પાછલી જિંદગી જીવવા માટે ફરીથી બ્રિટન જતા રહે. સેમ, સેમ થિન્ગ સર.’
પિન્ટોએ પોતાના શબ્દોમાં આ પૉઇન્ટ પણ ટપકાવી લીધો. આ પૉઇન્ટ ટપકાવતી વખતે પિન્ટોને બીજી વાત યાદ આવી એટલે તેણે તરત છેલભાઈ સામે જોયું,
‘ભૂપતના બીજા સાથીઓનું શું થયું, ગૅન્ગ?’
‘યેસ, ભૂપત સાથે એની વાત થઈ પણ એમાં બહુ સ્પષ્ટ વાત થઈ છે કે ભૂપત આપણને એ સાથીઓને સરેન્ડર કરવા માટે કોઈ હેલ્પ નહીં કરે, પણ આપણે તેને સમજાવવા માટે સ્ટેપ લઈએ તો તેને કોઈ વાંધો નથી.’
‘મતલબ કે તેની ગૅન્ગ હજી કામ કરશે, કોણ છે તેની ગૅન્ગનો નવો સરદાર?’
‘આઇ થિન્ક, કાળુ, એક સમયનો ભૂપતસિંહનો રાઇટ હૅન્ડ હતો.’
‘કાળુ અને ભૂપતસિંહ વચ્ચે કોઈ ઝઘડો થયો હોય એવું કાંઈ...’
‘હવે ખબર પડશે એ બધી...’ છેલભાઈએ ત્વરાથી જવાબ આપીને ચોખવટ પણ કરી દીધી, ‘ખબરીઓને કામ પર લગાડી દીધા છે. બનશે તો કાળુને સમાચાર આપીને મળવાનું પણ ગોઠવી લઈશ. બને કે બન્ને વચ્ચે કંઈ ન થયું હોય અને કાળુ પણ ભૂપતની સાથે સરેન્ડર કરવા રાજી થઈ જાય.’
‘યેસ, પૉઇન્ટ. ઝડપથી, ઝડપથી આ કામ પર લાગો અને યસ, મને રિપોર્ટ પણ કરતા રહેવાનું છે.’ પિન્ટોએ બીજા એક કાગળ પર ફરીથી નોંધ કરી, પણ નોંધ કરતાં-કરતાં પણ તેમણે સૂચના આપવાનું ચાલુ રાખ્યું, ‘કાળુને મળીને તેની આખી ગૅન્ગને સરેન્ડર કરાવો મિસ્ટર છેલ. પ્રમોશન કન્ફર્મ. મારી જવાબદારી અને લિસન, આ કામ કરવા માટે વધારે ર્ફોસની જરૂર પડે તો એનો પણ ઉપયોગ કરો. બાય હૂક ઑર ક્રૂક. આ ડાકુઓને પૂરા કરી નાખો. સામેથી સરેન્ડર ન થાય તો પકડી લ્યો, મારી નાખો, પણ કામ પર લાગી જાઓ. આપણી પાસે સમય ઓછો છે અને સમયનો બેસ્ટ ઉપયોગ કરવાનો છે.’
‘ઈવન આઇ વૉન્ટ ટુ સે સમથિંગ સર.’ છેલભાઈએ કાંડા ઘડિયાળ પર નજર કરી, ‘મોડું થાય છે. હજી અમરેલી પહોંચીને ભૂપત સાથે બેસવાનું છે. ભલે તે કોઈ માહિતી આપવા રાજી ન હોય, પણ બને કે વાતોમાં કોઈ અગત્યની માહિતી મળી જાય.’
‘બીજા કોઈ પૉઇન્ટ્સ ન હોય તો તમે જઈ શકો છો. આઇ ડોન્ટ માઇન્ડ.’
ઊભા થઈ છેલભાઈએ એક કડક સલામી પિન્ટોને આપી અને ત્યાંથી રવાનગી લીધી. છેલભાઈ જ્યારે ભાવનગરથી રવાના થઈ રહ્યા હતા ત્યારે પહેલી વખત, પહેલી વખત ફોજદાર અને ભૂપતસિંહ આમનેસામને આવી રહ્યા હતા.
મગરના ચામડામાંથી બનેલા બૂટનો અવાજ જેલની ખાલી પરસાળમાં જેવો પડઘાવાનો શરૂ થયો કે તરત કોટડીમાં આંખ બંધ કરીને આડા પડેલા ભૂપતની આંખ ખૂલી ગઈ હતી. આ અવાજ તે વષોર્થી સાંભળતો આવ્યો હતો.
આ અવાજે તેની જિંદગી બરબાદ કરી નાખી હતી. ફોજદાર નામનું પ્રાણી જો હયાત ન હોત તો આજે ભૂપતસિંહની આખી જિંદગી સાવ જ જુદી હોત. તેણે ક્યારેય લોહીનો છાંટો ન જોયો હોત કે ન તો તેણે આ રીતે ભાગતા ફરવું પડ્યું હોત. જેલથી તે બાર ગાઉ છેટો રહેતો હોત અને સૌથી મહત્વનું કે અત્યારે તે આ ચાર દીવાલ વચ્ચે બંધ ન હોત અને દુનિયાની નજરમાં આરોપી ન હોત.
અવાજ જેમ-જેમ નજીક આવતો ગયો એમ ભૂપતના ચહેરા પર લોહી જમા થવા માંડ્યું. મગજની નસોમાં ગરમાટો પ્રસરી ગયો અને હૃદયની ધડકનમાં ઉછાળો આવવાનો શરૂ થઈ ગયો હતો.
ભૂપત એક ઝાટકે બેઠો થઈ ગયો અને સીધો કોટડીના સળિયા પાસે પહોંચી ગયો.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.