gu en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
શિખામણ સાંભળવી ગમતી ન હોવા છતાં જગત શિખામણોથી છલકાય છે
દુનિયાની આ દસ મહાન શિખામણો યાદ રાખવા જેવી છે
દુનિયા રંગરંગીલી - કાન્તિ ભટ્ટ
‘મુક્તક અને રૂબાઇયાં’ નામનું હિન્દી ગઝલોનું પુસ્તક મને નવી દિલ્હીથી શીલા ભટ્ટે મોકલ્યું. એમાં લગભગ ૧૫૦ કવિ-શાયરોની શ્રેષ્ઠ કૃતિઓ ૩૫ વર્ષ પહેલાં છપાયેલી. એમાં કવિ ઓમ પ્રકાશ આદિત્યની આ શાયરી મને અને લોકોને બહુ ગમી છે.
હૃદય કા આયના કિસકો દિખાઉં?
યહાં સબ શક્લ સે પહચાનતે હૈં
ક્યા મૈં નર્યિાત (નિકાસ) કરું
ક્યા વિદેશી ઉસકા મોલ કરેંગે?
નહીં નહીં મૈં મેરે દિલ કી બાત નર્યિાત
મૈં મન કી ખાટ પર
મખમલ બિછાઉંગા, દુ:ખી આત્મા ઉસ પર
સો જાએ તો અચ્છા હૈ
આજે મારે તમને જગતની મહાન દસ શિખામણો જે જગતના એક અજ્ઞાત મહાન માનવીએ કંડારી છે એને ફરીથી તાજી કરવી છે. લગભગ ૪૦૦ વર્ષ પહેલાં કોઈ અનામી ડહાપણના દરિયા જેવા મહાન પુરુષે યાદગાર અને ર્દીઘકાળ સુધી ટકે એવી આ દસ શિખામણો લખેલી. એ શિખામણો આજે મારે ફરી તાજી કરવી છે એ સાંભળો:
શિખામણ પહેલી : તમારી આસપાસ જ્યારે ઘોંઘાટ હોય અને તમારા મિત્રો ઉતાવળે-ઉતાવળે મળીને, વિવેક ખાતર આવીને મળીને ભાગી જાય છે ત્યારે તમે શાંત રહો. બીજા લોકોની ઉતાવળ અને ઉકïળાટનો ચેપ તમને લાગવા ન દો. સૌપ્રથમ સાદી વાત એ છે કે જેમાંથી તમારું લોહી અને તમારી વિચારવાની શક્તિ (જેમાં આધ્યાત્મિક શક્તિ પણ હોય) બને છે એ ખોરાક જમતી વખતે ખૂબ શાંતિથી ખાઓ. બની શકે તો એકાંતમાં ખાઓ. મૌન શ્રેષ્ઠ શક્તિસર્જક ઔષધ છે. જમતી વખતે ખાસ મૌન પાળો. જમતી વખતે તમે સમૂહમાં જમતા હો તો હવે સમય બદલાયો છે. હવે ૨૦૧૭માં તમે તમામ શક્તિ બચાવવાની જ ટ્રિક કરો. માત્ર ક્રીએટિવ પ્રવૃત્તિમાં જ શક્તિ ખર્ચો. અવારનવાર મોરારીબાપુ કે બીજા બાપુની જેમ મૌન પાળો. સ્ત્રીઓ સૌથી વધુ બોલ-બોલ કરે છે એટલે જ તેમની યુવાવસ્થામાં સ્ત્રીઓને મૌન વ્રત લેવડાવાય છે (જેને ‘એવરત’ ને ‘જીવરત’ કહે છે).
સ્ત્રીજાત જાણે પોતાના માટે જીવતી નથી. મને યાદ છે કે મારી બહેન કુંવારી હતી ત્યારે (ટીનેજમાં) ૭૮ વર્ષ પહેલાં ‘એવરત-જીવરત’નાં વ્રત કરતી. એ વ્રત કુંવારી હોય ત્યારે ભાઈઓ અને પિતાના ર્દીઘાયુ માટે અને તંદુરસ્તી માટે કરતી અને પરણે પછી પતિ માટે અને સંતાનો માટે કરતી! ભારતની નારી જાણે પોતાના માટે નહીં, બીજા માટે જ જીવતી. આજે આ એવરત-જીવરતનાં વ્રતો ગુજરાતી બહેનોને યાદ આવે એ માટે આ લખું છું. આજે આ શિખામણનો મુખ્ય સ્વર છે - તમે બીજા માટે જીવો!
શિખામણ બીજી : આજે ૨૦૧૭ની સાલમાં ઉપયોગી થાય એવી શિખામણ છે. ખાસ કરીને કાઠિયાવાડના લોકોને ટેવ છે અને એ ગુજરાતના લોકોમાં આવી છે કે સૌને પ્રિય થવું. ‘પ્રિયં વદ, ધર્મમ્ ચર’. પ્રિય બોલો અને ધર્મને આચરોના સૂત્રને ગુજરાતી સૌથી વધુ પાળે છે. ગુજરાતીઓ દરેક વ્યક્તિ સાથે સારપ રાખવાની ટેવવાળા છે. સારપ રાખવાની ટેવને કારણ આજે ગુજરાતનો એક સુપુત્ર ભારતનો વડો પ્રધાન છે. આપણે દરેક વ્યક્તિ સાથે સારપ રાખવી, પણ તમારું સ્વમાન તો જાળવવું જ. તમારું સ્થાન અને આત્મસન્માન જાળવીને દરેક સામાજિક કે વ્યક્તિગત કામ કરવું.
શિખામણ ત્રીજી : હું નાનો હતો ત્યારથી મારા પિતા મને એક શિખામણ આપતા કે સ્પષ્ટ બોલ. સત્ય કહેવું હોય એ ખચકાટ વગર સીધું કહી દેવું (ચોપડાવી દેવું). આ શિખામણ મને બહુ કામ લાગી છે. કાઠિયાવાડી ભાષામાં વાત રજૂ કરતી વખતે ગળચવાં ગળવાં નહીં. આપણા દિલની વાત સ્પષ્ટ કહેવી. લાંબા ગાળે સ્પષ્ટ બોલનારો ફાવે છે. આપણા દિલની વાત શાંતિથી અને સ્પષ્ટતાથી કહી નાખવી અને તમે પોતે પણ બીજાની વાત શાંતિથી સાંભïળો.
શિખામણ ચોથી : ઘોંઘાટિયા અને ઝઘડાળુ માણસ સાથેની ઊઠબેસ ટાïળો. તમારા આત્માને આવા ઝઘડાળુ લોકો સંતાપશે. તમારી ટીકા કરનારો લેખક, પત્રકાર, નણંદ, ભોજાઈ, સાસુ, તમારી ઑફિસના તમારી ઈષ્ર્યા કરનારા બીજા તમામ કર્મચારીને તમે લાખ ચાહો તો પણ ખુશ કરી શકશો નહીં. આ અનુભવ છે મારો. તમારા આ સમાજમાં ૧૦૦ ટકા ચાહકો અને ચાહકો જ હોય એવું માનશો નહીં. પશ્ચિમમાં દાનની ટીકા કરનારા લોકો પણ છે. તો તમે મુંબઈમાં ગુજરાતી અખબારમાં પ્રસિદ્ધ હો, પણ રાજકોટમાં તમારો કોઈ ટીકાકાર તો પેદા થયો હશે જ. એ ટીકાકારને સંતોષવા શક્તિ વેડફશો નહીં. તેને જ તમારી ટીકા કરવા માટે તેની શક્તિ વેડફવા દો. તમે ક્રીએટિવ પ્રવૃત્તિ અને ક્રીએટિવ વિચારોમાં જ મગન રહેશો. અમુક લોકોને તમે લાખ મીઠા થાઓ, પણ તેને સંતોષી શકશો નહીં. એ લોકો રીઝશે નહીં. એટલે જે થોડાક તમારા ચાહક હોય તેને રીઝવવામાં જ તમામ શક્તિ ખર્ચો.
શિખામણ પાંચમી : આ શિખામણ બહુ જ કામની છે. તમારી જાતને કોઈ બીજા સાથે બિલકુલ સરખાવો નહીં. આમ કરવાથી તમારી ઓરિજિનાલિટી જïળવાશે. તમારે સંપૂર્ણ રીતે મૌલિક રહેવાનું છે. તમે તમારા જ વિચારો પ્રમાણે ચાલો, બીજાના મત પ્રમાણે ચાલવું નહીં. આ જગતમાં તમારા કરતાં ઘણા મોટા આત્માઓ પેદા થયેલા છે અને તમારાથી બહુ નાના માણસો પણ છે. તમે જે પુરુષાર્થ કરીને સિદ્ધિ મેળવી હોય, કોઈ યોજના તમે સ્વબïળે પાર પાડી હોય એને ઉત્તમ માનીને એમાંથી આનંદ લો. બીજા લોકોની સિદ્ધિ સાથે તમારી સિદ્ધિને સરખાવો નહીં. વળી તમામ લોકો તમારી કદર કરશે કે તાળીઓ પાડશે એવી આંકાક્ષા કે મોહ ન રાખો, એ માટે ટાંટિયા ન પછાડો. તમે જે-જે વખાણને લાયક હો એ જ પ્રશંસા તમને મળી રહેશે અને મïળશે જ.
શિખામણ છઠ્ઠી : બીજાની પ્રગતિ કે બીજાની ઊંચી કારર્કિદીમાં વધુપડતો કે બહુ રસ ન લો. તમારી પોતાની કરીઅર કે કારર્કિદીને ઉજાળવાની સતત કોશિશ કરો. પત્રકાર હો કે વિદ્યાર્થી હો કે આધુનિક વેપારી હો તો ખૂબ-ખૂબ પુસ્તકો વાંચો. જુદા-જુદા દેશોમાં જાઓ અને માનવોને મળો. ખાસ તો ગરીબ લોકોની પીડાને જાણો. તમારે ડૉક્ટર કે વૈદ્ય પાસે જવાનું નથી. તમે જ તમારા વૈદ્ય બનો અને તમે પોતે આયુર્વેદનો ઊંડો અભ્યાસ કરો. આયુર્વેદની આહાર પદ્ધતિને જાણો અને અપનાવો. તમારા વ્યવસાયમાં કે બિઝનેસમાં-ધંધામાં સાવધ રહો. આજે જગતમાં ઠેર-ઠેર તમારી પાસેથી મફતનું પડાવી લેવાની ઘણાની વૃત્તિ હોય છે; પણ સાથે બીજા લોકો માટે, તેમની પ્રામાણિકતા માટે આશાવંત રહો. તમારો ડ્રાઇવર, તમારં  ઘરકામ કરનારી અગર તમારો કચરો ઘરેથી લઈ જનારી ઝાડુવાળી પણ એક નંબરની પ્રામાણિક હોઈ શકે છે. તેમના પર વિશ્વાસ રાખો.
શિખામણ સાતમી : તમે જેવા છો એવા જ દેખાઓ. કોઈને પ્રેમ કર્યાનો ડોળ ન કરો. પ્રેમનો ડોળ ખતરનાક છે. એ ડોળ ઘણી ભોïળી-પ્રેમાળ યુવતીઓ જ નહીં, હવે યુવકના જાનનો પણ ભોગ લે છે. વળી એવું પણ ન માનશો કે તમામ લોકો પાકા અને લુચ્ચા છે. આ જગતમાં પાકા અને લુચ્ચા કરતાં ભોળા અને પ્રામાણિક લોકોની વસ્તી મોટી છે. મુંબઈ-અમદાવાદ કે દિલ્હીમાં પણ તમારા જીવનની સૂકી વાડીને હરિયાળી બનાવનારું જણ તો હાજર હશે જ.
શિખામણ આઠમી : તમારાથી મોટી ઉંમરના અને અનુભવીની સલાહને ધ્યાનથી સાંભળો. જુવાનીના જુસ્સાને વખતોવખત સંયમમાં રાખો.
શિખામણ નવમી : વિશ્વમાં જે આકાશમાં તારાગણ, ગ્રહો અને પૃથ્વીમાં વૃક્ષો છે એના જેવા જ તમે પણ કુદરતના એક સંતાન છો. આ સૃષ્ટિમાં માનપૂર્વકનું અસ્તિત્વ ધરાવવાનો એમને પણ હક છે. આવી પૉઝિટિવ ભાવના રાખો. યાદૃશી ભાવના યસ્ય સિદ્ધિર ભવતિ તાદૃશી - ભાવના પ્રમાણે સિદ્ધિ મળે છે.
શિખામણ દસમી : સતત તમારા ધર્મ પ્રમાણે ઈશ્વર-અલ્લાહ સાથે તન્મય રહો. ઈશ્વરને તમે જેવા પણ કલ્પતા હો એવા કલ્પીને તેની સાથે શાંતિથી તમારા મનનું જોડાણ કરો. તમે જ ઈશ્વર-અલ્લાહ બની જાઓ-બની જશો.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.