gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu el gu el gu gu gu gu el gu gu gu en en ca es es en en en en en en en es en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu en en en en en en gu en gu en gu en en en en fr en en en en el gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu es en gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu en en en en en en en
ReadGujarati.com: જશવંતસિંહ : ૧૯૬૨ના યુદ્ધમાં વીરગતિ પામેલા સૈનિકની સરહદે અખંડ ચોકી ! – લલિત ખંભાયતા
પસંદ કરો પ્રથમ પાનું અનુક્રમણિકા – ટૂંકીવાર્તાઓ – નિબંધો – કાવ્યો અને પદ્ય – ગઝલો – અધ્યાત્મિક લેખો – હસો અને હસાવો – સાહિત્ય લેખો – બાળસાહિત્ય – અન્ય લેખો – પ્રકીર્ણ – ડાઉનલોડ – લેખ શોધો – મહિનાવાર લેખો – ગુજરાતીમાં લખો – ગુજરાતી કેલેન્ડર – આપનો લેખ મોકલાવો – આપનું યોગદાન સંપર્ક
૨૦મી ઓક્ટોબરે ભારત સામે જંગે ચડેલા ચીનના પક્ષે સ્થિતિ રોજ રોજ મજબૂત થતી જતી હતી. ભારત માટે શરણાગતિ સ્વીકારવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ ખુલ્લો ન હતો. કાશ્મીરમાં લદ્દાખ મોરચે અને ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં અરૂણાચલ સરહદે ચીની સૈન્ય ઘણું અંદર ઘૂસી આવ્યું હતું. એ સંજોગોમાં ઠાલી લડત આપી વધુ સૈનિકો અને સરંજામ ગુમાવવા કરતાં પીછેહઠ કરવી સારી એમ માની લશ્કરને ચોકીઓ રેઢી મૂકી સલામત સ્થળે ખસી જવા સૂચના આપી દેવાઈ હતી.
આજનું અરૂણાચલ પ્રદેશ ત્યારે ‘નોર્થ-ઈસ્ટ ફ્રન્ટિચર એજન્સી (નેફા)’ તરીકે ઓળખાતા વિસ્તારનો ભાગ હતું. હિમાલયના સરેરાશ દસેક હજાર ફીટ કરતાં વધારે ઊંચા રણમેદાન પર લડવું ભારત માટે મુશ્કેલ હતું. કેમ કે સરહદ સુધી પહોંચવાનો કોઈ રસ્તો જ ન હતો. સામે પક્ષે ચીને યુદ્ધની પૂર્વતૈયારી રૂપે સરહદ સુધી તત્કાળ લશ્કર અને સાધન-સામગ્રી પહોંચાડી શકાય એવી વ્યવસ્થા કરી હતી. પરિણામ એ આવ્યું કે ટાંચા સાધનોથી લડવા નીકળેલા ભારતીય સૈનિકોના લોહીથી હિમાલયના હિમશિખરો રક્તરંજિત થતાં રહ્યાં.
ભારતના સ્વિત્ઝરલેન્ડ કહેવાતા અરૂણાચલના તવાંગ પર ચીનનો ડોળો વર્ષોથી હતો (આજે પણ છે). નવેમ્બર ૧૯૬૨માં ચીન તવાંગ તરફ આગેકૂચ કરતું હતું. સૈનિકોએ ફરજિયાત પણે નુરનાંગ પાસે આવેલો આજે ‘સેલા પાસ’ કહેવાતો ઘાટ ઓળંગવાનો હતો. એ ઘાટ પાસે ભારતીય સેનાની એક ચોકી હતી. અહીં લડતા સૈનિકો પૈકી કેટલાક મરાઈ ચુક્યા હતાં, જ્યારે બાકીનાએ આદેશ પ્રમાણે પીછેહઠ કરી હતી. ગઢવાલ ઈન્ફન્ટ્રીના જશવંતસિંહ રાવત નામના એક રાઈફલમેન હજુયે આ ચોકી પર મોજુદ હતા (રાઈફ્લ ઈન્ફન્ટ્રીઝ એ ભારતીય લશ્કરની એક શાખા છે). એમને પણ સૂચના હતી કે ચોકી રેઢી મૂકી પરત આવતા રહો, પણ જશવંતસિંહના મનમાં કંઈક અલગ મનસૂબા ઘડાઈ ચૂક્યા હતાં.
૧૭મી નવેમ્બરની વહેલી સવારે સાડા પાંચ વાગે નુરનાંગની આ ચોકી પર ચીની સૈનિકોએ આક્રમણ કર્યું. ચીની ટૂકડીમાં ૫૦થી ૧૦૦ સૈનિકો હશે. તેમને ખબર ન હતી કે સામે પક્ષે ચોકી પર કેટલા ભારતીયો આપણો સામનો કરવા તૈયાર છે. ચીની સૈનિકોના હુમલાને ખાળવા જશવંતસિંહ એકલા હતા. તેમની સાથે સેલા અને નૂરા નામની બે સ્થાનિક યુવતીઓ હતી. જશવંતસિંહ કરો યા મરો ના મૂડમાં હતા. પરિણામે ચીની સૈનિકોએ આક્રમણ કર્યું એ સાથે જ જશવંતસિંહે લડત આપી. ચીની સૈનિકો સમજી ન શક્યા કે સામનો કરનારા સૈનિકો છે કેટલાં, કેમ કે જશવંતસિંહ બે બંકર વચ્ચે ઘડીક અહીંથી તો ઘડીક ત્યાંથી ગોળીઓ ચલાવતા હતા. એ દોડાદોડીમાં તેમને પેલી બે યુવતીઓ મદદ કરતી હતી. પરિણામે ચીની ટૂકડી અટકી ગઈ અને મદદ માટે વધુ સૈનિકો બોલાવ્યા.
આ બાજુ એકલા જશવંતસિંહે જ્યાં સુધી શક્ય હોય ત્યાં સુધી લડત આપીને ચીનાઓનું મહત્તમ નુકસાન કરવાનું નક્કી કર્યું હતું. જશવંતસિંહને ખબર હતી કે પોતે એકલપંડે આખી ચીની સેનાને રોકી શકવાના નથી. પરંતુ એનો મતલબ એ પણ નથી કે કાયરની માફક શરણાગતિ સ્વીકારી લેવી ! દરમિયાન થોડા વધુ ચીની સૈનિકો ઠલવાયા. આ બાજુ જશવંતસિંહનો જંગ ચાલુ જ હતો. પહાડી પૃષ્ઠભૂમિમાં ક્યાંથી કેટલા સૈનિકો લડત આપી રહ્યાં છે એ ચીની સેનાને સમજાતું ન હતું. સામસામા ગોળીબારમાં ચીની સૈનિકોના પણ મોત થઈ રહ્યાં હતાં.
એમ કરતાં કરતાં એક દિવસ પુરો થયો, બીજો દિવસ પુરો થયો, ત્રીજો દિવસ… લડત હજુય ચાલુ હતી. ભારત તરફે જશવંતસિંહ એકલા અને સામે પક્ષે સંખ્યાબંધ સૈનિકો… મદદ માટે વધુ સૈનિકો આવ્યા બાદ ચીની ટૂકડીની સંખ્યા ૩૦૦ સુધી પહોંચી હતી. આ બાજુ જશવંત એકે હજારા કહેવતને સાર્થક કરતાં વનમેન આર્મીનો રોલ ભજવતાં હતાં. જ્યાં સુધી ચીની સૈનિકોને ખબર ન પડે કે જશવંતસિંહ એકલા છે, ત્યાં સુધી નુરનાંગ જીતવું ચીનાઓ માટે મુશ્કેલ હતું.
ત્રીજા દિવસે જશવંતસિંહને ખોરાક-પાણી આપવા જઈ રહેલો એક સ્થાનિક ગ્રામવાસી ચીની સૈનિકોના હાથે પકડાઈ ગયો. ચીની સૈનિકોએ ત્રાસ આપ્યો એટલે તેણે માહિતી આપી દીધી કે ત્યાં તો એક જ સૈનિક છે ! પહેલાં તો ચીની સૈનિકોને આઘાત લાગ્યો અને પછી જશવંતસિંહની બહાદુરી પર માન પણ થયું. એક જ લડવૈયો છે એવી ખબર પડતાં ચીનાઓએ અંધાધૂંધ ફાયરિંગ અને બોમ્બમારો કરી જશવંતસિંહને શરણે આવા મજબૂર કરી દીધાં. ત્યાં સુધીમાં જશવંતસિંહ પાસે પણ ગોળા-બારૂદનો જથ્થો ખતમ થવા આવ્યો હતો. ‘પોઈન્ટ ૩૦૩’ રાઈફલમાં માત્ર એક ગોળી રહી હતી. દસેક હજાર ફીટની ઊંચાઈએ ચાલતી એ લડાઈ હવે નિર્ણાયક તબક્કે પહોંચી હતી.
ચીની સૈનિકો આવી પહોંચ્યા. શરણાગતિ સ્વીકારવી અથવા એક ગોળી ખાઈ મોતને આવકારવું એ બે જ વિકલ્પો હતાં જશવંતસિંહ પાસે. તેમણે બીજો વિકલ્પ પસંદ કર્યો. પોતાની બંદુકની છેલ્લી ગોળી પર ખૂદ જશવંતસિંહનું જ નામ લખાયેલું હતું ! વધુ એક જવાન શહીદ થયો. ગુસ્સે થયેલા ચીની કમાન્ડરે મૃતક જશવંતસિંહનું માથુ વાઢી લીધું અને પોતાની સાથે ચીન લેતો ગયો… ત્યાં સુધીમાં ૭૨ કલાક પસાર થઈ ગયા હતાં. એક એકલા સૈનિકે ૩૦૦ સૈનિકોને ૭૨ કલાક સુધી લક્ષ્મણ રેખા ઓળંગતા અટકાવ્યા હોય એવો દાખલો યુદ્ધના ઈતિહાસમાં બીજે ક્યાં મળવાનો ?
૨૧મી નવેમ્બરે તો યુદ્ધવિરામ થઈ ગયો. ભારતે હથિયારો હેઠા મુકી દીધા. બન્ને દેશો વચ્ચે રાબેતા મુજબ વાટા-ઘાટો ચાલી. કેદ થયેલા ભારતીય સૈનિકો પરત આવ્યા. જે ચીની કમાન્ડરે જશવંતસિંહનું માથુ વાઢી લીધું હતું એ જશવંતસિંહના પરાક્રમોથી એટલો બધો પ્રભાવિત થયો કે તેણે જશવંતસિંહના મોઢાનું તાંબાનું પૂતળું (બસ્ટ) બનાવી ભારતને પરત આપ્યું. ભારત સરકારે પણ જશવંતસિંહના પરાક્ર્મની કદર કરતાં તેમને મરણોત્તર મહાવીર ચક્રથી નવાજ્યા.
અરૂણાચલમાં તવાંગ જતી વખતે રસ્તામાં જશવંતગઢ આવે છે. એ જશવંતગઢનું નામ જ જશવંતસિંહના પરાક્રમોને અંજલિ આપવા પડ્યું છે. અહીં રાઈફલમેન જશવંતસિંહનું ‘મંદિર’ છે ! જશવંતસિંહ તો ૧૯૬૨માં વીરગતિ પામ્યા પણ અહીં આજેય તેમને જીવંત સૈનિકની માફક માન અપાય છે. રોજ સવારે સાડા ચારે જશવંતસિંહને પથારીમાં ચા આપવામાં આવે છે ! નવ વાગે જશવંતસિંહ નાસ્તો કરે છે અને સાંજે સાત વાગે તેમના ભોજનની થાળી પણ જશવંતસિંહની તસવીર આગળ મૂકવામાં આવે છે.
જશવંતસિંહ વાપરતા એ બધી જ ચીજો અહીં સાચવી રખાઈ છે. જશવંતસિંહના શૂઝ નિયમિત પોલિશ થાય છે. તેમના કપડાંની ધોલાઈ અને ઈસ્ત્રી થાય છે, પથારી પરની ચાદર નિયમિત બદલાવાય છે… ટૂંકમાં એક જીવંત વ્યક્તિની થતી હોય એ રીતે જ એમની સેવા થાય છે. ગઢવાલ રાઈફલની ટૂકડી ગમે તે સરહદે ફરજ બજાવતા હોય, તેનાં ૫-૬ જવાનો અહીં જશવંતસિંહની સેવામાં હાજર રહે છે.
જશવંતસિંહની ગણતરી એક કાર્યરત જવાન તરીકે થાય છે, એટલે આટલા વર્ષોની નોકરીમાં પ્રમોશન પણ આવે ને ! ૧૯૬૨માં જે જશવંતસિંહ રાઈફલમેન હતા એ કેપ્ટન, લેફ્ટનન્ટ કર્નલ, કર્નલ અને બ્રિગેડિયરથી પણ ઊંચી પાયરીના ગણાતા હોદ્દા મેજર જનરલ સુધી પહોંચ્યા છે. જશવંતસિંહને નિયમિત રજાઓ પણ મળે છે ! પણ મરેલો વ્યક્તિ કેવી રીતે રજાની અરજી કરે ? ના, જશવંતસિંહ નહીં, તેમના ઘરના સભ્યો વાર-તહેવાર-પ્રસંગે રજા માટે અરજી કરે છે, જે કાયદેસર રીતે મંજૂર થાય એટલે જશવંતસિંહ રજાનો આનંદ માણી શકે છે. અહીં તેમના સ્મારકમાં જ એક સર્ટિફિકેટ લટકે છે. જેમાં જશવંતસિંહને તેમના કુટુંબના એક સભ્ય યોગિન્દ્રના લગ્ન માટે દસ દિવસની રજા અપાઈ હોવાનું મંજૂરીપત્ર છે ! રજા મંજૂર થાય એટલે અહીં રાખેલી જશવંતસિંહની છબી તેમના ઘરે લઈ જવાય છે, જાણે જશવંતસિંહ ઘરે જઈ રહ્યાં છે ! એ પણ એક મેજર જનરલને મળતાં હોય એ બધા જ લશ્કરી સન્માન સાથે. તેમનો પગાર અને બીજી સુવિધાઓ તેમના ઘરના સભ્યોને મળતી રહે છે.
ચીની કમાન્ડરે આપેલું તાંબાનું પૂતળું જશવંતગઢ ખાતેના કિલ્લેબંધ સ્મારકમાં જ રાખવામાં આવ્યું છે. પરંપરા પ્રમાણે અહીંથી નીકળતા દરેક લશ્કરી અધિકારીએ જશવંતસિંહને સલામી આપવા રોકાવવું ફરજિયાત છે. જશવંતસિંહ સાથે શરૂઆતમાં ત્રિલોક અને ગોપાલ નામના બે સૈનિકો પણ હતાં જેમના બહુ પહેલા મોત થઈ ચૂક્યા હતા. એને પણ વીર ચક્રથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતાં. જ્યારે જશવંતસિંહને મદદ કરનારી પેલી બે યુવતીઓ પૈકી એકના નામે આજે ત્યાંનું એક સ્થળ સેલા ઘાટ નામે ઓળખાય છે. પૌરાણિક કથાઓમાં માથા વગરના ઘડ લડતાં એમ અહીં જશવંતસિંહનો સ્થૂળ નહીં પણ સૂક્ષ્મ દેહ લડત આપી રહ્યો છે.
૧૯૬૨ના યુદ્ધમાં ભારતે સત્તાવાર રીતે ૨,૪૨૦ સૈનિકો ગુમાવ્યા હતા. એ બધામાં જશવંતસિંહ એકમાત્ર એવા છે, જેઓ મર્યા પછી પણ જીવતાં છે. દરમિયાન ૫૦ વરસ પહેલાં પણ ચીનની નજર અરૂણાચલ પ્રદેશ પર હતી અને આજે પણ છે. ચીને ભારતની સરહદને અડીને રોડ – રસ્તાં – રેલવે લાઈનો બાંધી દીધી છે, જેથી જરૂર પડે ત્યારે ચીની સૈન્ય અને પુરવઠો બન્ને ગણતરીના કલાકોમાં સરહદે પહોંચાડી શકાય. સામે પક્ષે ભારતના રાજનેતાઓ પાસે લશ્કર હિમાલયના સરહદી મોરચે કઈ રીતે પહોંચશે એ ચિંતા કરવાનો પાસે સમય નથી… અડધી સદી પછી પણ ભારત ભારત છે અને ચીન ચીન છે.
(બ્રેવહાર્ટ્સ પુસ્તકમાંથી સાભાર, પુસ્તક પ્રાપ્તિની વિગતો – બુકશેલ્ફ, ૧૬, સિટી સેન્ટર, સ્વસ્તિક ચાર રસ્તા પાસે, સી.જી. રોડ, નવરંગપુરા, અમદાવાદ – ૯, પેજ – ૯૬, કિંમત – ૧૯૯/- રૂ. પુસ્તક સમીક્ષા માટે પાઠવવા બદલ લલિતભાઈ અને બુકશેલ્ફનો આભાર. આ પુસ્તકની સમીક્ષા અહીં ક્લિક કરીને વાંચી શક્શો.)
Share this on WhatsApp
Email This Article ·  Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati
« Previous આ ઉપભોક્તાવાદ.. – ડૉ. દિનકર જોષી
સાતસો ફૂટની ટેકરી – ધીરુબહેન પટેલ Next »
આ પ્રકારનું અન્ય સાહિત્ય:
થોડાક પ્રેમપત્રો – ગુણવંત શાહ
મહાત્મા ગાંધીનો પત્ર કસ્તૂરબાને (તા. 09-11-1908) તારી તબિયત વિષે શ્રી વેહરે આજે તાર કર્યો છે. મારું મન ટુકડે ટુકડા થઈ રહ્યું છે, પણ તારી ચાકરી માટે પહોંચી શકું એ શક્ય નથી. સત્યાગ્રહની લડાઈમાં મેં બધું જ અર્પિત કરી દીધું છે. હું ત્યાં આવી જ નહિ શકું. દંડ ભરી દઉં તો જ આવી શકું, પણ દંડ તો કદી નહિ ભરી શકું ... [વાંચો...]
નિવૃત્તિને નમાવનારો – કુમારપાળ દેસાઈ
(‘તન અપંગ, મન અડીખમ’ પુસ્તકમાંથી સાભાર. આ પુસ્તક રીડ ગુજરાતીને ભેટ મોકલવા બદલ ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલયનો ખૂબ ખૂબ આભાર. પુસ્તક પ્રાપ્તિની વિગતો લેખના અંતે આપવામાં આવી છે. આ પુસ્તકમાં એવા લોકોની સત્યકથા આલેખવામાં આવી છે જેમણે પોતાની શારીરિક મર્યાદાઓને ઓળંગીને મનની મજબૂતીથી સફળતાના શિખરો સર કર્યાં છે.) રેગ હેરિસ ઉંમર પૂરી ચોપન વર્ષની. માથે ધોળા વાળ. હજી એકતાલીસ વર્ષની ઉંમરે પગ મૂકે ... [વાંચો...]
શ્રીકૃષ્ણ : નવી દ્રષ્ટિએ – વસંતરાય પ્રભુદાસ સંઘવી
(પ્રસ્તુત લેખમાં લેખકશ્રીએ શ્રીકૃષ્ણના જીવનને એક નવી દ્રષ્ટિથી જોવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે, આ માટે તેમણે શ્રીકૃષ્ણ પર આધારિત અમુક ધાર્મિક અને અન્ય પુસ્તકોનો પણ આધાર લીધો છે.) ૧) શ્રીમદ્ ભાગવત શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણમાં રાસલીલાનું વર્ણન છે. તે અતિસુંદર અલૌકિક વર્ણન છે. શૃંગારરસ તેમાં ભરપૂર દેખાય છે. આ વર્ણન વાંચ્યા પછી ઘણાંના મનમાં આ નિમ્નકોટિની માન્યતાઓ બંધાય છે. આ માટે શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણમાં ... [વાંચો...]
3 પ્રતિભાવો : જશવંતસિંહ : ૧૯૬૨ના યુદ્ધમાં વીરગતિ પામેલા સૈનિકની સરહદે અખંડ ચોકી ! – લલિત ખંભાયતા
July 1, 2015 at 1:18 am
બહુ જ સરસ અને પ્રેરણાદાયી જીવન.
કિશોરો / વાલીઓ/ શિક્ષકોના વાંચન માટે આ પુસ્તકની માહિતી અહીં આપી છે –
July 1, 2015 at 10:06 pm
Very good . Thanks for this kind of article . Feeling so proud for him .
July 11, 2015 at 1:07 am
સલામ જશવંતસિંહ ને ..સાચા દેશ ભક્ત
Click here to cancel reply.
Select language:   Gujarati   English   (Press F12 to change language) Show Keyboard
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
* * * * *
Download First Issue Absolutely Free !!
Click Here for download page
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
ગરમાળો, ગુલમોર અને ખખડેલું બસસ્ટોપ ! – રામ મોરી
વિધવા : પ્રથમ તો એક માણસ – સ્વાતિ બારોટ સિલ્હર
દો પલ કે જીવન સે એક ઉમ્ર ચુરાની હૈ… – રોહિત શાહ
મારી સાઇકલ – રમણ સોની
ભાઈ એન્ડ બા વીથ ગોડ એટ જી-મેલ ડોટ કોમ – રાહુલ શુક્લ
pritesh patel: wish u many many happy returns of the day...
Amrut Gosai: વાહ સ્વાતિબેન ….ખુબ સુન્દર રિતે સમાજ...
બટુક ઠુંમર: અદભુત, અવર્ણનિય અને અકલ્પનિય. ડો.એટલુ સરળ અને...
Vijay Panchal: Bau Saras… che….
Sheela Patel: Good story
NEELAM GUPTA: આ ને બચ્પન માટૅ લખો.સારી કવિઆ હે.
jigisha dave: Very nice story its really hart...
Darshan: 30/૩/1987 time 21ઃ00 birtha peels ઃ godhara...
Arvind Patel: અંતઃસપુરના. હું જયારે એમ માનુ કે બધું હું જ...
Keyur Patel: પૂરાણૉમા પણ વાર્તા છે જ કે દધિચીએ પોતાના...
રીડગુજરાતી પરના વિશેષ લેખો કે અન્ય અગત્યની માહિતી આપના ઈ-મેઈલ પર મેળવવા માટે અહીં આપનું ઈ-મેઈલ સરનામું લખીને જોડાઓ.(4500 થી વધુ વાચકો)
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
રીડગુજરાતી વિશે : પ્રેસ વિભાગ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૨)
દિલ્હીનું અનોખું રવિવારી પુસ્તકબજાર.. દરિયાગંજ બુકમાર્કેટ – જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૧)
This site is dedicated to Shrimad Bhagvat Mahapuran
Back to top ↑
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.