gu en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
સંગીતકાર સચિન દેવ બર્મનની નબળાઈઓ હતી ફુટબૉલ ને પાન
ફુટબૉલની મૅચ જોવા માટે ઉતાવળા થયેલા દિગ્ગજ સંગીતકાર ઘરની બહાર નીકળતા હતા ત્યાં એક પ્રોડ્યુસરનો ફોન આવ્યો,
વો જબ યાદ આએ - રજની મહેતા
‘દાદા, મારી ફિલ્મમાં તમારું જ સંગીત જોઈએ છે. હું હમણાં જ આવું છું. આપણે વાત પાકી કરીએ.’
આ પહેલાં પણ આ પ્રોડ્યુસરને બે-ચાર વખત તેમણે ટાળ્યો હતો, પણ તે પીછો નહોતો છોડતો. તેનાથી છૂટવા સંગીતકારે કહ્યું, ‘પણ હું ફુટબૉલ મૅચ જોવા જાઉં છું.’
તેમની આ વીકનેસની વાત પેલાને ખબર હતી એટલે તેણે ઉત્સાહથી કહ્યું, ‘સરસ! હું પણ ત્યાં જ જાઉં છું. આપણે સાથે જઈએ. હું મારી ગાડી લઈને તમારે ત્યાં આવું છું.’
ખારસ્થિત સંગીતકારને તેમના બંગલોમાંથી કારમાં સાથે લઈને બન્ને ફુટબૉલ મૅચ જોવા નીકળ્યા. રસ્તામાં પેલાએ માનપૂર્વક એક પાન સંગીતકારને ઑફર કર્યું. ફુટબૉલ બાદ પાન તેમની બીજી વીકનેસ હતી એની જાણ પ્રોડ્યુસરને હતી. અને પછી બોલવાનું શરૂ કર્યું તે અટકે જ નહીં. સંગીતકાર પાનનો ડૂચો મોંમાં ભરીને એક અક્ષર બોલ્યા વિના તેની વાત સાંïભળતા રહ્યા.
પ્રોડ્યુસર તેમને સમજાવતો રહ્યો કે શા માટે તેમણે આ ફિલ્મમાં સંગીત આપવું જોઈએ. દાદર સુધી આ વાતો ચાલતી રહી. છેવટે શાંત રહેલા સંગીતકારે ઇશારો કરી ડ્રાઇવરને ગાડી ઊભી રાખવાનું સૂચન કર્યું. ગાડી ઊભી રહી એટલે મોંમાં રહેલા પાનની પિચકારી મારતાં તે કંટાળાપૂર્વક બોલ્યા, ‘શાંતિથી પાન પણ ખાવા દેતો નથી અને પાન પણ કેવું ઘટિયા બનાવ્યું છે. તારી ફિલ્મમાં મારે સંગીત નથી આપવું.’
આમ કહી તે ગાડીમાંથી ઊતર્યા અને ઝપાટાબંધ ચાલવા માંડ્યા.
આવા નોખા-અનોખા સંગીતકાર હતા સચિન દેવ બર્મન. ફુટબૉલ અને પાનના શોખીન સચિનદાએ હિન્દી ફિલ્મોનાં અનેક અમર ગીતોની રચના કરી.
૧૩-૫-૧૭ની રાતે અમારી સંસ્થા સંકેતના ઉપક્રમે અમે સચિન દેવ બર્મનની યાદમાં ‘તેરે મેરે સપને’ કાર્યક્રમનું આયોજન કરી આ મહાન સંગીતકારને સ્વરાંજલિ આપી. આજે તેમની જીવનસફરને યાદ કરીએ.
સંગીતકાર સચિન દેવ બર્મનનો જન્મ થયો હતો ચિત્તાગોંગ ડિસ્ટ્રિક્ટ (હાલનું બંગલા દેશ - એ સમયનું બંગાળ)ના કોમિલ્લા ગામમાં. દિવસ હતો ૧૦ ઑક્ટોબર, ૧૯૦૧. રાજવી પરિવારમાં જન્મેલા પ્રિન્સ સચિનના પિતા નવદ્વીપચંદ દેવ બર્મન ત્રિપુરાના રાજા હતા. એ દિવસોમાં આસામ અને બંગાળના મોટા ભાગના પ્રદેશ પર ત્રિપુરાનું રાજ હતું.
પિતાજી એક ક્લાસિકલ સિંગર હતા અને ઉત્તમ કક્ષાના સિતારવાદક પણ હતા. ધ્રુપદ ગાયકીના ઉત્તમ ગાયકોમાં તેમની ગણના થતી હતી. એમ કહી શકાય કે શ્રી અને સમૃદ્ધિ, લક્ષ્મી અને સરસ્વતીની છત્રછાયામાં બાળક સચિન દેવનો ઉછેર થતો હતો.
પિતા પાસેથી બાળક સચિન દેવ સંગીતના પહેલા પાઠ શીખ્યા. સરગમ, આલાપ અને તાલનું જ્ઞાન તેમને વિરાસતમાં મળ્યું. કિશોરાવસ્થામાં ઉસ્તાદ બાદલ ખાન અને ભીષ્મદેવ ચટ્ટોપધ્યાય જેવા મહારથીઓ પાસેથી તેમને ક્લાસિકલ સંગીતની ટ્રેઇનિંગ મળી. એ ઉપરાંત પૂર્વના પ્રદેશનું લોકસંગીત, જે મોટે ભાગે ભૈતાલી અને ધામિલ પરંપરામાં હતું, એની જાણકારી મળી.
ઉસ્તાદ અલાઉદ્દીન ખાન પાસેથી તેમણે બાંસુરીની તાલીમ લીધી. કદાચ આ જ કારણસર તેમનાં ગીત-સંગીતમાં બાંસુરીનો મીઠો પ્રભાવ જોવા મળે છે. કુમાર સચિન દેવ ઝડપથી સંગીતમાં નિપુણતા મેળવતા જતા હતા. આ જ કારણોસર ખૂબ જ નાની વયમાં તેમણે રેડિયો પરથી લોકગીતો ગાવાનું શરૂ કર્યું.
૧૯૩૦ સુધીમાં તો તેમનું નામ ક્લાસિકલ અને લોકસંગીત માટે ખૂબ જ લોકપ્રિય બની ચૂક્યું હતું. ૧૯૩૩માં પ્રથમ વાર તેમણે પંકજ મલિકના સંગીતમાં ફિલ્મ ‘યહૂદી કી લડકી’ માટે એક ગીત ગાયું. આ ગીતનું રેકૉર્ડિંગ થયું એ બાદ એ જ ગીત માટે તેમને ફિલ્મમાં અભિનય પણ કરવાનો હતો, પરંતુ એ સમયે એ જ ગીત પહાડી સંન્યાલના અવાજમાં રેકૉર્ડ થયું. આમ તેમના ગીતની રેકૉર્ડ બહાર પડી જ નહીં.
આ સમયમાં તેમની મુલાકાત ન્યુ થિયેટર્સમાં વિખ્યાત પ્રજ્ઞાચક્ષુ ગાયક કૃષ્ણચંદ્ર ડે - કે. સી. ડે સાથે થઈ. વિખ્યાત ગાયક કલાકાર મન્ના ડેના કાકા કે. સી. ડે સચિન દેવના અવાજથી ખૂબ જ પ્રભાવિત થયા. સચિન દેવે તેમના માર્ગદર્શનમાં સંગીતની બારીકીઓનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો. આ જ દરમ્યાન સચિન દેવ મશહૂર કવિ કાઝી નઝરૂલ ઇસ્લામના પરિચયમાં આવ્યા, જેનાથી તે ખૂબ જ પ્રભાવિત થયા.
આ સાથે સચિન દેવ કલકત્તામાં પ્ખ્નો અભ્યાસ કરી ચૂક્યા હતા. તેમનું માનવું હતું કે સંગીત સાથે ઍકૅડેમિક કરીઅર પર પણ એટલું જ મહત્વ આપવું જોઈએ. કલકત્તામાં તેમણે ‘સાંજેર પીડીમ’ અને ‘બિદ્રોહી’ જેવી બંગાળી ફિલ્મોમાં નાનો રોલ પણ ભજવ્યો. ૧૯૩૭માં તેમણે પ્રથમ વાર બંગાળી ફિલ્મ ‘રાજશ્રી’માં સંગીત આપ્યુંં.
એ બાદ તેમણે ‘જાખેર ધામ’, ‘અમર ગીતી’, ‘પ્રતિશોધ’, ‘પ્રતિકાર’, ‘કલંકિની’, ‘માતૃહરા’ જેવી ૧૬ બંગાળી ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું. ધીરે-ધીરે તેમની ગણના બંગાળી ફિલ્મોના સફળ સંગીતકારમાં થવા માંડી હતી.
૧૯૪૬માં ફિલ્મીસ્તાનના શશધર મુખરજી (અભિનેતા જૉય મુખરજીના પિતા)એ તેમને મુંબઈ બોલાવ્યા. અહીં તેમની હિન્દી ફિલ્મોના સંગીતકાર તરીકેની કારકર્દિીની શરૂઆત થઈ ફિલ્મીસ્તાનની પહેલી ફિલ્મ ‘શિકારી’થી.
એ સમયે કોઈને કલ્પના નહોતી કે બંગાળથી આવેલા આ ગાયક-સંગીતકાર સચિન દેવ બર્મન સમય જતાં હિન્દી ફિલ્મસંગીતને એવી ઊંચાઈ પર લઈ જશે જેની નજીક પહોંચવાની ક્ષમતા ભાગ્યે જ કોઈ બીજા સંગીતકારની હશે. પહેલી ફિલ્મ ‘શિકારી’ના ક્રેડિટ-ટાઇટલ્સમાં તેમનું નામ હતું કુમાર બર્મન. પણ સમય જતાં તેઓ સચિનદા - મોટે ભાગે દાદાને નામે જાણીતા થયા.
જોકે ‘શિકારી’ ફિલ્મના સંગીતથી શ્રોતાઓ પ્રભાવિત ન થયા. મોટાં સપનાં લઈને આવેલા સચિન દેવના મનમાં થયું, મુંબઈ આવીને ભૂલ તો નથી કરીને?
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.