gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
રેગ્યુલર ચેક-અપ દ્વારા ડાયાબિટીઝના દરદીઓ કિડનીના રોગનું નિદાન સમયસર મેળવી શકે છે
You need an iframes capable browser to view this content.
કિડની-ડિસીઝ જેને હોય તેને શરૂઆતમાં કોઈ ચિહ્ન જોવા મળે કે ન પણ મળે. આમ જલદી નિદાન શક્ય બને નહીં જો તમે રેગ્યુલર ચેકઅપ ન કરાવો તો. જલદી નિદાનનો ફાયદો એ છે કે દરદીનો કિડની-ડિસીઝ સંપૂર્ણ રીતે દૂર તો નથી કરી શકાતો, પરંતુ એની ઝડપ ઓછી કરી શકાય છે. કિડની પર આ રોગની અસર ધીમી થાય તો દરદી લાંબું જીવન ટ્રાન્સપ્લાન્ટ વગર જીવી શકે છે. જોકે જે દરદીને ડાયાબિટીઝ અને કિડની-ડિસીઝ બન્ને છે તેને ભવિષ્યમાં ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવું જ પડે છે માટે એ બાબતે તૈયારી રાખવી પણ જરૂરી છે
પાર્ટ ૨ - જિગીષા જૈન
ગઈ કાલે આપણે જોયું કે ડાયાબિટીઝ એક એવો રોગ છે જે શરીરનાં બીજાં કેટલાંય અંગો પર જુદી-જુદી રીતે અસર કરતો હોય છે. આ અસર એ કઈ રીતે કરે છે એની પાછળનું વિજ્ઞાન આપણે વિસ્તારથી સમજ્યું. જ્યારે ડાયાબિટીઝ પાતળી લોહીની નળીઓ પર અસર કરે છે ત્યારે એ અસર કિડની પર થાય છે. દુનિયામાં ટાઇપ વન ડાયાબિટીઝના ૩૦ ટકા દરદીઓ અને ટાઇપ ટૂ ડાયાબિટીઝના ૧૦થી લઈને ૪૦ ટકા દરદીઓ પોતાના જીવનકાળ દરમ્યાન કિડની-ડિસીઝથી પીડાતા હોય છે એ આપણે જોયું, પણ એની સાથે-સાથે એ પણ એક હકીકત છે કે કિડનીના દરદીઓમાંથી ૨/૩ જેટલા દરદીઓને આ રોગ થવાનું કારણ ડાયાબિટીઝ કે પછી બ્લડ-પ્રેશર હોય છે. આમ સમજી શકાય છે કે ડાયાબિટીઝ જેને હોય તેને કિડની-ડિસીઝ થવાનું રિસ્ક ઘણું વધારે છે. આજે જાણીએ એનાં કેટલાંક ચિહ્નો, આ રોગથી બચવાના ઉપાયો, તકેદારી અને ઇલાજ વિશે.
ડાયાબિટીઝના દરદીને જ્યારે કિડનીમાં તકલીફ થાય ત્યારે એમ બને કે તેનું વજન અચાનક વધવા લાગે, તેની પગની ઘૂંટીઓ પર સોજો આવે, એ લોકોને બાથરૂમ વારંવાર જવું પડે કે એને લીધે તેમનું બ્લડ-પ્રેશર વધારે જ આવે. આ ચિહ્નો આમ તો સામાન્ય છે, પરંતુ જરૂરી નથી જ કે ડાયાબિટીઝના દરદીને કિડની-પ્રૉબ્લેમ હોય એનાં ચિહ્નો દેખાય જ, ન પણ દેખાય એમ પણ બને. આ ચિહ્નો સાથે મહત્વની વાત સામે લાવતાં ડૉ. ગાડગે ડાયાબિટીઝ કૅર સેન્ટર-ગોરેગામના ડાયાબેટોલૉજિસ્ટ ડૉ. પ્રદીપ ગાડગે કહે છે, ‘મોટા ભાગે આ દરદીઓને કિડની-પ્રૉબ્લેમ છે એ બાબત રેગ્યુલર ચેકઅપના રિઝલ્ટમાં જ સામે આવતી હોય. કિડનીમાં તકલીફ થવાને લીધે તેમની યુરિન-ટેસ્ટમાં ઍલ્બ્યુમિનનું પ્રમાણ વધારે આવે. આ પ્રમાણ વધારે આવે એ કિડની-ડિસીઝનાં શરૂઆતી લક્ષણો છે જે ટેસ્ટ કરાવ્યા વગર ખબર ન પડે. માટે ડાયાબિટીઝના દરેક દરદીએ કિડનીની બેઝિક ટેસ્ટ દર વર્ષે કરાવવી જ જેને કારણે તેને કિડની-પ્રૉબ્લેમ છે કે નહીં એ તરત જ ખબર પડે અને એનો ઇલાજ શરૂ કરી શકાય.’
ડાયાબિટીઝના દરદીઓ જે નિયમિતરૂપે ડૉક્ટર પાસે જાય છે અને પોતાનું રેગ્યુલર ચેક-અપ કરાવતા રહે છે તેમને ખ્યાલ હશે જ કે દર ૬ મહિને કે વર્ષે તેમના ડૉક્ટર તેમને રેગ્યુલર ટેસ્ટમાં કિડનીની ટેસ્ટ કરવાનું કહે જ છે. જે નૉર્મલ કિડની ટેસ્ટ છે એના દ્વારા એ જાણ થઈ શકે છે કે કિડનીમાં કોઈ પ્રૉબ્લેમ છે કે નહીં. આ રીતે જો કિડનીમાં કોઈ તકલીફ હોય તો એને જલદી પકડી શકાય છે અને કિડની જેટલી ડૅમેજ થઈ રહી છે એ પ્રોસેસને ઇલાજ દ્વારા ધીમી કરી શકાય છે. સામાન્ય રીતે કોઈ વ્યક્તિ જેને ડાયાબિટીઝ નથી અને એ એક સામાન્ય હેલ્ધી લાઇફ જીવે છે અને વાર્ષિક રેગ્યુલર ચેકઅપ કરાવતી નથી એને પોતાને કિડની-ડિસીઝ છે એવી કોઈ ખાસ લક્ષણો દ્વારા ખબર પડતી જ નથી, કારણ કે ક્રૉનિક કિડની-ડિસીઝનાં ખાસ કોઈ લક્ષણો છે જ નહીં જ્યાં સુધી આ રોગ ખૂબ આગળ ન વધે. જ્યારે ખૂબ વધી જાય પછી આમ પણ એનો ઇલાજ શક્ય નથી બનતો. એટલે એક રીતે જોવા જઈએ તો જેમને ડાયાબિટીઝ છે તેમનું નિદાન જેમને નથી એના કરતાં જલદી થઈ જાય છે, કારણ કે ડાયાબિટીઝને કારણે દરદી રેગ્યુલર ડૉક્ટરની વિઝિટ લેતો જ હોય છે. જે નથી લેતા તેમનું નિદાન જલદી થઈ શકતું નથી. આમ તમને ડાયાબિટીઝ હોય કે ન હોય, વાર્ષિક રેગ્યુલર ચેકઅપ અનિવાર્ય છે.
રોગ વધે ત્યારનાં ચિહ્ન
જ્યારે ડાયાબિટીઝના દરદીને કિડનીનો રોગ વધી ગયો હોય ત્યારે અમુક ખાસ ચિહ્નો સામે આવી શકે છે. આ ચિહ્નો વિશે સમજાવતાં ડૉ. પ્રદીપ ગાડગે કહે છે, ‘કિડની ફેલ થાય તો શરીરમાં બ્લડ યુરિયા નાઇટ્રોજનનું લેવલ ઊંચું આવે છે અને એની સાથે લોહીમાં ક્રીઆટનીનનું પ્રમાણ વધારે આવે છે. આ વસ્તુ ટેસ્ટ દ્વારા જ ખબર પડે છે. આ સિવાય ચક્કર આવવાં, ઊલટી થવી, ભૂખ મરી જવી, નબળાઈ, વધુપડતો થાક, ખંજવાળ, સ્નાયુઓ જકડાઈ જવા અને એનીમિયા જેવાં ઘણાં બીજાં ચિહ્નો પણ છે જેના દ્વારા ખબર પડે છે કે દરદીને કિડની-પ્રૉબ્લેમ છે. આ સિવાય આ દરમ્યાન ડાયાબિટીઝના દરદી ઇન્સ્યુલિન લેતા હોય તો તેને ઓછા ઇન્સ્યુલિનની જરૂર લાગે, કારણ કે કિડની ઓછા પ્રમાણમાં ઇન્સ્યુલિનને બ્રેક કરે છે. આમ આ ચિહ્નો જો ક્યારેય ડાયાબિટીઝના દરદીમાં જોવા મળે તો તેને તાત્કાલિક ડૉક્ટર પાસે લઈ જવો જોઈએ.’
જોકે ક્રૉનિક કિડની ડિસીઝ જો ખૂબ વધી જાય તો એને ઇલાજ દ્વારા ઠીક કરવો અઘરો જ છે. એમાં પણ જો તમે ડાયાબિટીઝના દરદી છો તો એ હંમેશ માટે ઠીક થવો અઘરો જ છે. એમનેમ પણ કિડની-ડિસીઝ એક એવો રોગ છે જે થાય એટલે ડાયાબિટીઝની જેમ જ તમારે સતત એની દવા લેવી જ પડે એટલું જ નહીં, દવા લેતાં-લેતાં પણ કિડનીના ડૅમેજને ધીમું પાડી શકાય, સદંતર બંધ કરાવવું અઘરું છે. માટે જે પણ ડાયાબિટીઝના દરદીને કિડનીની તકલીફ છે તેમણે માનસિક રીતે એ તૈયારી રાખવી કે એક ઉંમરે તેમની કિડની ફેલ થઈ જ જશે અને તેમને કિડની-ટ્રાન્સપ્લાન્ટની જરૂર પડશે જ. આ વાત સમજાવીને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પછીની કન્ડિશન સમજાવતાં ડૉ. પ્રદીપ ગાડગે કહે છે, ‘ડાયાબિટીઝના દરદીઓમાં પણ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ શક્ય છે. એ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ થઈ જાય પછી એવું બને કે નવી કિડની સાથે દરદીનો ઇન્સ્યુલિનનો ડોઝ વધારવો પડે છે. આ સિવાય તમારી ભૂખ વધે છે અને તમારી કિડની ઇન્સ્યુલિનને બ્રેક સારી રીતે કરી શકે છે. જો નવી કિડની તમારા શરીરમાં બરાબર ગોઠવાઈ જાય તો ફરીથી એક હેલ્ધી લાઇફ તમે શરૂ કરી શકો છો.’
૧. તમારા ડાયાબિટીઝને કન્ટ્રોલમાં રાખવો
૨. તમારા હાઈ બ્લડ-પ્રેશરને પણ કન્ટ્રોલમાં રાખવું
૩. જો યુરિનરી ટ્રૅક્ટ ઇન્ફેક્શન થયું હોય તો એનો ઇલાજ ચોક્કસ કરાવો
૪. એના સિવાય પણ જો તમારી યુરિનરી સિસ્ટમમાં કોઈ પ્રૉબ્લેમ હોય તો ચોક્કસ ઇલાજ કરાવો
૫. પેઇનકિલર જેવી દવાઓ જે કિડનીને ડૅમેજ કરે છે એ ન લો
૬. જે ડાયાબિટીઝના દરદીને કિડની-પ્રૉબ્લેમ હોય તેને બે-ત્રણ વર્ષમાં આંખનો પ્રૉબ્લેમ એટલે કે ડાયાબેટિક રેટિનોપથી પણ થાય જ છે એવું જોવા મળે છે. માટે આ દરદીઓએ પોતાની આંખ બાબતે પણ સતર્ક રહેવું અને સતત ચેકઅપ કરાવતા રહેવું.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.