gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en ca es es en en en en en en en es en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en gu gu gu en en en es en en en gu en gu en en en en fr en en en en el gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu es en gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu en en en en en en en
ReadGujarati.com: વૃદ્ધાવસ્થાનું નવયૌવન – મીરા ભટ્ટ
પસંદ કરો પ્રથમ પાનું અનુક્રમણિકા – ટૂંકીવાર્તાઓ – નિબંધો – કાવ્યો અને પદ્ય – ગઝલો – અધ્યાત્મિક લેખો – હસો અને હસાવો – સાહિત્ય લેખો – બાળસાહિત્ય – અન્ય લેખો – પ્રકીર્ણ – ડાઉનલોડ – લેખ શોધો – મહિનાવાર લેખો – ગુજરાતીમાં લખો – ગુજરાતી કેલેન્ડર – આપનો લેખ મોકલાવો – આપનું યોગદાન સંપર્ક
તાજેતરમાં એક શિબિરમાં બોલવા માટે મને વિષય સોંપાયો- ધડપણના સંબંધો ! હવે સંબંધ એ સંબંધ છે, તેમાં વળી ઘડપણ શું કે બાળપણ શું ? જિન્દગી આખું ગાયું કે- અસ્ત્યો માંહેથી પ્રભુ પરમ સત્યે લઈ જા !’ તો હવે આ ઉતરાવસ્થામાં એ પરમસત્યનાં કોઈ એંધાણ મળ્યાં કે નહીં એનો તાગ તો મેળવવો પડે ને ! ઉતરાવસ્થા એ કાંઈ જીવનસંધ્યા સ્વાગતનું ટાણું નથી. સૂરજ ક્ષિતિજમાં ડૂબી જાય પછી ક્ષિતિજમાં છવાતાં અંધકારમાં ડૂબવાનો આ સમય છે. શાસ્ત્રોએ કહ્યું કે- સ્થૂલાત્ત્ સૂક્ષ્મમ્ પ્રપધે ! સ્થૂળમાંથી સૂક્ષ્મમાં પ્રવેશવાનું આ ટાણું છે. હવે ઊતરતી રાતનાં ઓળામાં અંધકારના ઉજાશને પાળવાનો છે.
ઉતરાવસ્થા એટલે હિમાલયની નિશ્ચળતા, ભવ્યતા અને શાંતિની અસીમતાને અનુભવવાની યાત્રા ! હિમાલય એટલે ‘અચલાયતન’. જીવનનું એવું કોઈ અચલધામ, જયાંથી કશે આવવા-જવાનું ન રહે ! વૃદ્ધાવસ્થાની ચેતના એ ધસાઈ ગયેલી, ચીમળાઈ- કરમાઈ ગયેલી, ધરેડે ચઢી ગયેલી યાંત્રિક ચેતના ન હોય. વૃદ્ધાવસ્થાની ચેતના અનુભવસમૃદ્ધ ચેતના છે. વિધવિધ સંબંધોમાં આરપાર જીવી જઈને એની પાસે હવે સાચા સફળ સંબંધ જીવવાની કળા પહોંચી ગઈ છે. વૃદ્ધાવસ્થાના સંબંધો બોદા ન હોય, એ તો ખણખણતા સિક્કાના ટંકારા જેવા હોય. જે સંબંધ પરસ્પર સમૃદ્ધ ન કરે તે સંબંધ કેવો ?
વૃદ્ધાવસ્થા એ ચેતનાના બદલાતા સ્તરની અવસ્થા છે. એક અર્થમાં હવે આ નવું બાળપણ જીવવાનું ટાણું છે, કારણ ભીતર એક નવો ચૈત્ય-પુરુષ જન્મયો છે. એટલે સાધકો તો વૃદ્ધાવસ્થાને નવયૌવનની વસંત કહે છે. નવું બાળપણ, નવું યૌવન, નવો પ્રદેશ, નવી ચેતના અને નવો પ્રવેશ ! આ એક નવું આરોહણ છે. પ્રદેશ પણ ઓછો ખેડાયેલો છે. આ નવપ્રયાણમાં ઈન્દ્રિયો સાથેના પુરાણા વ્યવહાર ન ચાલે. આ મનની પેલો પારનો પ્રદેશ છે. એટલે અહીં ‘ઈચ્છા’ નામનું રમકડું નહીં જડે. ન સંતતિ, ન સંપતિ, ન કીર્તિ- કશાયની ખેવના નહીં. હવે ન કશું ઝંખવાનું છે, ન કશું પાળવાનું છે. ફકત ‘હોવા’ નું છે.
શા માટે આ બધી ઘરડે-ઘડપણ-ઘડપણ ? કારણ એક જ કે મૃત્યુમાં ડૂબી જવું નથી, મૃત્યુને તરી જવું છે. પ્રાર્થનામાં ગાતાં રહ્યાં કે મહામૃત્યુમાંથી અમૃત સમીપે, નાથ, લઈ જા ! અમૃતના પ્રદેશમાં દાખલ થવા માટે મૃત્યુને મહામૃત્યુ બનાવવું પડે. અખો કહે છે તેમ-મરતાં પહેલા મરી જવું પડે. વિકાસક્રમની, ઉત્ક્રાંતિની આ અનિવાર્ય શરત છે. ઈંડું ફૂટે તો જ પાંખ ફફડે.
એટલે જ આ અવસ્થામાં સંબંધોને પણ નવો આયામ આપવો પડશે. સંબંધોને ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા, રાગ-દ્વેષ, વગેરે દ્વંદ્વોંને પેલે પાર લઈ જવા પડશે. કેવળ વિકાર મુકિત નહીં, સંસ્કારોથી પણ ઉપર ઊડવું પડશે. ચેતનાને સંસ્કારમુકત પ્રવાહમાં વહેવડાવવી પડશે. આ એક શૂન્યતાનો પ્રદેશ છે. જયાં સઘળું શમી જાય છે. આપણે દ્રષ્ટા બનીને તમામને શમી જતું જોવાનું છે. આવો સાક્ષીભાવ કેળવવો આ જ આ અવસ્થાની સાધના છે.
આપણે શમીશું, મટીશું તો જ કશુંક ઊગશે, આવિર્ભાવ પામશે. જેને ફૂટી નીકળવું છે તે રાહ જોઈને બેઠો છે. હું મરે આવે. અસ્મિતા શમે તો પારમિતા પ્રગટે. આ નિર્વાણનો પ્રદેશ છે. દીવો બુઝવવાનો નથી. દીવાની જયોત સીધી ઉપરની દિશામાં એક્ધારું અજવાળું ફેંકી શકે તે માટે આસપાસના પ્રદેશને નિર્વાત, હવા વગરનો કરવો જરૂરી છે.
શૂન્યતાનો આ એક એવો પ્રદેશ છે, જયાં પ્રભુતાની પૂર્ણતાના એક નવા ચહેરાની ઝાંખી થઈ શકશે. આપણે વિજ્ઞાનયુગમાં જન્મયા છીએ. આપણને હવે સ્થૂળ જગતમાં પણ ગોડ-પાર્ટીકલ હોવાના સમાચાર મળી ગયા છે. એટલે પ્રાચીન અધ્યાત્મવાદીઓની જેમ આપણે જગતને માયા-મિથ્યા ગણી નમસ્કાર કરી લેવાના નથી. આપણે તો ભગવાન ઈશુ કહે છે તેમ- ઈશ્વરના સામ્રાજયને નીચે લાવવું છે. ગાંધી કહે છે તેમ સાવ છેવાડાના માણસ સુધી પહોંચવું છે. વિનોબા કહે છે તેમ સામૂહિક મુક્તિ સાધવી છે. આપણે વૈશ્વિક ચેતનામાં વિહરવા માગીએ છીએ. તે માટે આપણને સત્યની ખોજ છે. વિકાસક્રમમાં શૂન્યતાનાં ક્ષેત્રને ખેડીને અનંતતા મળતી હોય તો તે પણ આપણું કર્તવ્ય જ છે. આપણે હવે કશું બનવું નથી, કશું પાળવું પણ નથી, પરંતુ આપણે જે હોઈએ તે તો હોવુ જ જોઈએ. એક વાર સ્વરૂપની ઝાંખી થાય, પછી એ સ્વરૂપ પર સ્થિર થઈ આગળની યાત્રાનાં મડાંણ કરવાનાં છે, પરંતુ જૂનાં કપડાં ઉતાર્યા વગર નવાં કપડાં પહેરતાં નથી. એટલે આ વચગાળાની સાધનામાંથી પસાર થવું અનિવાર્ય છે.
સાક્ષી બનીને જોવાતી-અનુભવાતી આ નિરવતામાં એક સક્રિય શાંતિનો આપણને અનુભવ થાય છે. ભીતર કશોક સૂક્ષ્મ સળવળાટ અનુભવાય છે. કશુંક વહી જતું આપણને વીંટળાઈ વળે છે. સાધકે આ નવા અવતરણને નિર્વિધ્ને અવતરવા દેવાનું છે. અવતરિત થતી આ નવી શક્તિને શબ્દોમાં બાંધવી અશક્યવત્ત્ છે. જેટલો સાક્ષીભાવ ઉત્કટ થશે, તેટલી અવતરણ-પ્રકિયા વધુ સધન બનશે. ચેતનાનું ઉર્ધ્વારોહણ અને કોઈ અજ્ઞાત શક્તિનું નિમ્ન-અવતરણ એવી આ બેવડી પ્રકિયા છે. રાંધેલી વાનગીઓના રંગરૂપ- આકારનું વર્ણન કરી શકાય, પણ કદી સ્વાદનું વર્ણન ન કરી શકાય. ગૉળની મીઠાશ અનુભવવા ગૉળ ખાવો જ પડે ! એવું આ અનુભૂતિનું છે.
આપણે તો ભીતર અનુભવાતાં શાંત આંદોલનોને વધુ ને વધુ ઝીલતાં રહેવાનું છે. આપણે કોઈ ‘વદન્તિ’ ને અનુસરવાનું નથી. આપણે શૂન્યવત્ત્ બનીને માત્ર જોતાં રહેવાનું છે. મન ઉધામા કરે તો તેને ‘ચૂપ’ કહેવાનું છે, ‘વિચારો’ માટે તો ‘નો એડ્મિશન’ નું પાટિયું જ લગાડી દેવાનું છે. આપણે હવે કોઈ કાર્યો પાર પાડવાનાં નથી કે આયોજનો કરવાં પડે. હવે તો અંતઃપ્રેરણાઓને જ બોલવા દેવાની છે. શરૂ શરૂમાં તો આપણું હંમેશનું મનોજગત અને વિચારજગત આ નવા વિચારો સાથે વાદ-વિવાદમાં ઊતરવા પણ તૈયાર થઈ જાય, પરંતુ આપણે તો મન-બુદ્ધિને પૂરેપૂરાં કામ કરતાં જ બંધ કરી દેવાનાં છે. મન-બુદ્ધિ શાંત થાય ત્યારે જ આપણાથી જુદી એવી કોઈ પરાચેતનાના જગતનું કશુંક આવિર્ભાવ પામે !
Email This Article ·  Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati
« Previous બાળક એક ગીત (ભાગ-૧૧) – હીરલ વ્યાસ “વાસંતીફૂલ”
લંડનમાં એક રાત – પ્રવીણસિંહ ચાવડા Next »
આ પ્રકારનું અન્ય સાહિત્ય:
માનવતાના માર્મિક પ્રસંગો – સંકલિત
ભાઈ ! હું તારી બહેન થાઉં હોં ! આ એક સત્ય ઘટના છે. સપ્ટેમ્બર મહિનો ચાલતો હતો. શાળા અને કૉલેજોમાં પરીક્ષાની શરૂઆત થઈ ગઈ હતી. આજે પરીક્ષાનો છેલ્લો દિવસ હતો. સાંજે છ વાગ્યા અને ઘંટ વાગ્યો. સુપરવાઈઝરે વિદ્યાર્થીઓનાં પેપર્સ લેવા માંડ્યાં. પેપર્સ આપી આપીને પરીક્ષાર્થીઓ પરીક્ષા ખંડની બહાર નીકળી એકબીજાની સાથે વાતો કરતા કરતા ઘર તરફ વળ્યા. એ સમયે સુશક્તિ પણ ... [વાંચો...]
અન ટુ ધીસ લાસ્ટ અને ગાંધીજી – ડૉ. મહેબૂબ દેસાઈ
(‘કોડિયું’ સામયિકના ડિસેમ્બર-૨૦૧૫ના અંકમાંથી સાભાર) યુનાઈટેડ નેશને ગાંધીજીના જન્મ દિવસ ૨ ઑક્ટોમ્બરને ‘અહિંસા દિન’ તરીકે ઊજવવાની જાહેરાત કરી છે. ભારત માટે એ ગર્વની બાબત છે. જાન્યુઆરી ૨૦૦૪માં ઇરાની નોબેલ વિજેતા શિરીન અબ્દીએ મુંબઈના એક એક હિન્દી શિક્ષક પાસેથી ‘અહિંસા દિવસ’ માટે દરખાસ્ત લીધી હતી. એ વિચારમાં ભારતીય કોંગ્રેસના કેટલાક નેતાઓને રસ પડ્યો. સોનિયા ગાંધી અને આર્કબિશપ ટુટુ દ્વારા જાન્યુઆરી ૨૦૦૭ના આરંભમાં ... [વાંચો...]
અખબારો અને સામાયિકોનું વાચન કરીએ તો ન ચાલે ? – હસમુખ પટેલ
અખબારો અને સામાયિકો વાંચવામાં વાંધો નથી, પણ તે પર્યાપ્ત નથી. અખબારોમાં મુખ્યત્વે સમાચારો અને લેખોનો સમાવેશ થાય છે. તંત્રીલેખ અને બીજા લેખોમાં વર્તમાન પ્રવાહોની સમીક્ષા કરવામાં આવી હોય છે. તેના વાચનથી યુવાન એક જ બાબતમાં વિવિધ પાસાંઓથી વાકેફ થાય છે. એટલું જ નહિ તેનો પોતાનો સ્પષ્ટ અભિપ્રાય કેળવાય છે. નોકરી માટેના ઈન્ટરવ્યૂમાં વિચારોની સ્પષ્ટતા ખૂબ જ ઉપયોગી થાય છે. કેટલાક લેખો ... [વાંચો...]
3 પ્રતિભાવો : વૃદ્ધાવસ્થાનું નવયૌવન – મીરા ભટ્ટ
February 9, 2014 at 1:47 am
બહુ જ સુન્દર લેખ સમજવા વિચારવા અને આચરન્ મા મુક્વાનેી વાત
February 20, 2014 at 2:39 am
Aham nirvikalpo,nirakar rupo Vibhur vyap sarvatra sarvendriyam sada me pravarte na mukti na bandh CHIDANAND RUP SHIVOHAM SHIVOHAM.
September 23, 2014 at 1:57 pm
આપનો લેખ વાંચ્યો, આપ સારા લેખીકાા જ નહીં પરંતું તત્વ િચંતક અને દારશનિક પણ છો,એવું પર્િતત થાય છે.સારા લેખન બદલ શુભેચ્છા.
Click here to cancel reply.
Select language:   Gujarati   English   (Press F12 to change language) Show Keyboard
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
* * * * *
Download First Issue Absolutely Free !!
Click Here for download page
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
ગરમાળો, ગુલમોર અને ખખડેલું બસસ્ટોપ ! – રામ મોરી
વિધવા : પ્રથમ તો એક માણસ – સ્વાતિ બારોટ સિલ્હર
દો પલ કે જીવન સે એક ઉમ્ર ચુરાની હૈ… – રોહિત શાહ
મારી સાઇકલ – રમણ સોની
ભાઈ એન્ડ બા વીથ ગોડ એટ જી-મેલ ડોટ કોમ – રાહુલ શુક્લ
pritesh patel: wish u many many happy returns of the day...
Amrut Gosai: વાહ સ્વાતિબેન ….ખુબ સુન્દર રિતે સમાજ...
બટુક ઠુંમર: અદભુત, અવર્ણનિય અને અકલ્પનિય. ડો.એટલુ સરળ અને...
Vijay Panchal: Bau Saras… che….
Sheela Patel: Good story
NEELAM GUPTA: આ ને બચ્પન માટૅ લખો.સારી કવિઆ હે.
jigisha dave: Very nice story its really hart...
Darshan: 30/૩/1987 time 21ઃ00 birtha peels ઃ godhara...
Arvind Patel: અંતઃસપુરના. હું જયારે એમ માનુ કે બધું હું જ...
Keyur Patel: પૂરાણૉમા પણ વાર્તા છે જ કે દધિચીએ પોતાના...
રીડગુજરાતી પરના વિશેષ લેખો કે અન્ય અગત્યની માહિતી આપના ઈ-મેઈલ પર મેળવવા માટે અહીં આપનું ઈ-મેઈલ સરનામું લખીને જોડાઓ.(4500 થી વધુ વાચકો)
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
રીડગુજરાતી વિશે : પ્રેસ વિભાગ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૨)
દિલ્હીનું અનોખું રવિવારી પુસ્તકબજાર.. દરિયાગંજ બુકમાર્કેટ – જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૧)
This site is dedicated to Shrimad Bhagvat Mahapuran
Back to top ↑
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.