gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
આઇસ-પૅકથી ઠંડો શેક ક્યારે કરાય?
You need an iframes capable browser to view this content.
એ તાત્કાલિક દુખાવો ઘટાડવામાં અને લાંબા ગાળે સોજો ઘટાડીને ઇન્જરીને ઠીક કરવામાં મદદરૂપ થાય છે. આ શેક કઈ રીતે લેવાય, કોણે લેવાય અને કોણે ન લેવાય એ વિશે આજે જાણીએ
આપણે કાલે જોયું કે ઘરે-ઘરે હીટિંગ પૅડ અને કૂલિંગ કે આઇસ-પૅક વપરાવાં લાગ્યાં છે. શેક જેવી બાબતો એવી છે કે એમાં આપણે ડૉક્ટરને ખાસ પૂછતા નથી, જાતે જ નિર્ણય લઈને કરવા લાગીએ છીએ. જાતે શેક કરવામાં તકલીફ કોઈ નથી, પરંતુ આવું તમે ત્યારે કરી શકો જ્યારે તમને આ વિશે સંપૂર્ણ માહિતી હોય. પરંતુ બધા લોકોને ખરેખર વૈજ્ઞાનિક રીતે કઈ જગ્યાએ ઠંડો અને કઈ જગ્યાએ ગરમ શેક કરવો એની સમજ હોતી નથી. પરિસ્થિતિ એ છે કે જ્યાં ગરમ શેક કરવાનો હોય ત્યાં આપણે ઠંડો અને ઠંડો શેક કરવાનો હોય ત્યાં ગરમ કરી નાખીએ તો મોટી તકલીફ ઊભી થઈ જતી હોય છે. વળી દરેક વ્યક્તિ ગરમ કે ઠંડા શેક ગમે ત્યારે વાપરી શકે એવું હોતું નથી. ગઈ કાલે આપણે ગરમ શેક કઈ જગ્યાએ, કઈ રીતે અને શું કામ વાપરવો એ વિશે વિસ્તૃત માહિતી મેળવી; હવે આજે આપણે જોઈએ કે ઠંડો શેક કઈ રીતે કામ કરે છે, એને વાપરવાની યોગ્ય પદ્ધતિ શું છે અને એ કઈ જગ્યાએ વપરાય અને કઈ જગ્યાએ બિલકુલ ન વપરાય. આટલી બેઝિક વસ્તુઓ જાણી લીધા પછી જો આપણે શેક કરીએ તો આપણને નુકસાન થતું અટકે.
કઈ રીતે કામ કરે?
હાલમાં ગરમી છે અને જો આઇસ મળી જાય તો બધાને એનાથી રમવું ગમે, હાથમાં લેવો ગમે અને મોઢા પર લગાડવો પણ ખૂબ ગમે. પરંતુ જો તમે બાળકોની જેમ આઇસથી રમ્યા હો તો તમને ચોક્કસ ખ્યાલ હશે કે આઇસને કારણે હાથ એકદમ થીજી જતા હોય છે. બાળકો એવું પણ રમતાં હોય કે એ થીજેલા હાથ પર ઝીણો ચીટિયો ભરીને જુએ અને પછી કહેશે કે મને તો કંઈ જ થતું નથી. બાળકોની આ રમત પાછળ જ કોલ્ડ થેરપીનું રહસ્ય છુપાયેલું છે. એ કઈ રીતે કામ કરે છે એ સમજાવતાં નાઇટિંગલ હોમ હેલ્થ સ્પેશ્યલિસ્ટ રીહૅબિલિટેશનનાં હેડ ડૉ. વિજયા ભાસ્કર કહે છે, ‘જ્યારે આપણે કોલ્ડ થેરપી, જેને સાદી રીતે સમજીએ તો બરફનો શેક કહીએ છીએ ત્યારે એ ભાગ જેમાં પેઇન હોય એ જગ્યા પૂરતો કોલ્ડ પૅક એના પર લગાવીએ છીએ; જેને લીધે એ ભાગની નસો અસરગ્રસ્ત થાય છે. એ થોડા સમય માટે નસોની ઍક્ટિવિટીને બંધ કરી દે છે, જેને લીધે તાત્કાલિકપણે તમને દુખાવો જતો રહે છે. એટલે ક્વિક પેઇન રિલીફરૂપે એ અકસીર છે. વળી એ જગ્યા ઠંડી થઈ જવાને લીધે લોહીનું પરિભ્રમણ ઘટી જાય છે, જેને લીધે એ જગ્યામાં ઉદ્ભવેલું ઇન્ફ્લમેશન; જેને આપણે સોજો પણ કહી શકીએ એ દૂર થાય છે. ખાસ કરીને સાંધા અને ટેન્ડનની આસપાસ આવો સોજો હોય છે. આ સોજો જ એ ભાગમાં થતી પેઇનનો કારક હોય છે. એ સોજો દૂર થાય તો એ પેઇન ધીમે-ધીમે ઓછી થઈ જાય છે. આમ કાયમી ધોરણે પણ એ પેઇનથી મુક્તિ અપાવે છે.’
ઠંડા શેક માટે ઘણી જુદી-જુદી પ્રોડક્ટ આવે છે જેને યુઝ કરીને કોલ્ડ થેરપી લઈ શકાય છે એટલું જ નહીં, કોલ્ડ થેરપી ઘણી જુદી-જુદી રીતે લઈ શકાય છે; જેમ કે આઇસ-પૅક કે ફ્રોઝન જેલ પૅક, કૂલન્ટ સ્પ્રે, આઇસ-મસાજ, આઇસ-બાથ વગેરે. કોલ્ડ થેરપીને ક્રાયો થેરપી પણ કહે છે. વળી એના અમુક ખાસ પ્રકાર પણ છે, જેમ કે સ્નાયુ ખેંચાઈ ગયો હોય તો એને ઠીક કરવા ક્રાયો સ્ટ્રેચિંગ વાપરવામાં આવે છે; જેમાં સ્ટ્રેચિંગ દરમ્યાન કોલ્ડ થેરપીથી સ્નાયુ ઠીક કરવામાં આવે છે. આ સિવાય લિગમન્ટની તકલીફ માટે વાપરવામાં આવતી કોલ્ડ ટ્રીટમેન્ટને ક્રાયો કાઇનેટિક્સ કહે છે.
જે ક્રિકેટના કે બીજી કોઈ આઉટડોર સ્પોટ્ર્સના રસિક છે તેમને ખ્યાલ હશે કે જ્યારે પણ કોઈ પ્લેયરને કંઈક ઈજા થાય ત્યારે જે ટીમ દોડીને આવે છે એ તેની ક્વિક રિલીફ માટે સ્પ્રે અને કોલ્ડ પૅક વાપરતી હોય છે. કોલ્ડ પૅકનો ઉપયોગ ક્યાં કરાય એ સમજાવતાં ડૉ. વિજયા ભાસ્કર કહે છે, ‘અક્યુટ ઇન્જરીમાં કોલ્ડ પૅક વાપરવામાં આવે છે. અક્યુટ ઇન્જરી એટલે અચાનક જ સ્નાયુમાં જે તકલીફ ઊભી થાય જેમાં સ્નાયુ ખેંચાઈ જાય કે પગ મચકોડાઈ જાય, લિગમન્ટ કે ટિશ્યુની ઇન્જરી થાય તો આ બધી જ પરિસ્થિતિમાં કોલ્ડ થેરપી ઉપયોગી બનતી હોય છે. રમતાં-રમતાં કે મૅરથૉન દોડતાં કે ડાન્સ કરતાં આ પ્રકરની ઇન્જરી થતી હોય છે. ઘણી વાર આવું કંઈ ન કરતા હોય, પરંતુ બેધ્યાન હોવાને લીધે પગ ઢચકાઈ જાય એવું બનતું હોય છે અને શરીરનું વજન એના ઉપર આવી જાય તો એની વધુ ખરાબ હાલત થઇ જતી હોય છે. આ પરિસ્થિતિમાં કોલ્ડ થેરપી રાહત આપતી હોય છે.’
કોલ્ડ થેરપી વાપરીએ તો એની સીધી અસર વ્યક્તિની નસો પર થાય છે, ચેતાઓ પર થાય છે. જે વ્યક્તિને સેન્સરી ડિસઑર્ડર હોય એ વ્યક્તિઓએ કોલ્ડ થેરપી ન જ વાપરવી જોઈએ. આ ઉપરાંત જેને નસોને લગતા કોઈ પ્રૉબ્લેમ હોય તેણે પણ આ થેરપી ન વાપરવી જોઈએ. ડાયાબિટીઝના દરદીઓને આ થેરપી માફક ન આવી શકે એમ બને, કારણ કે લાંબા ગાળાનો ડાયાબિટીઝ નસોને ડૅમેજ કરે છે અને સેન્સિટિવિટી ઘટાડે છે. આ ઉપરાંત જે સ્નાયુઓ કે સાંધા સ્ટિફ થઈ ગયા હોય કે અકડાઈ ગયા હોય એના પર પણ કોલ્ડ થેરપી વપરાય નહીં. જે વ્યક્તિના શરીરમાં લોહીનું પરિભ્રમણ યોગ્ય ન હોય તેણે પણ આ થેરપી વાપરવી નહીં.
ડૉ. વિજયા ભાસ્કર પાસેથી જાણીએ કે કોલ્ડ પૅક કઈ રીતે વપરાય.
૧. ઇન્જરી થયા પછી તરત જ આઇસ-પૅક વાપરી શકાય છે અને એને તરત જ વાપરવો જોઈએ, કારણ કે એની જરૂર પણ ત્યારે જ હોય છે. ઇન્જરીના ૪૮-૭૨ કલાક પછી આઇસ-પૅકનું કોઈ કામ નથી. ઊલટું ૪૮ કલાકમાં ન ઠીક થાય તો તરત જ ડૉક્ટરને મળવું જોઈએ.
૨. કોલ્ડ પૅક ૧૦-૧૫ મિનિટ સુધી લગાડી શકાય. ઓછા સમય માટે લગાડવો અને વારંવાર એટલે કે દિવસમાં ૩-૪ વાર કોલ્ડ પૅક વાપરી શકાય. વીસ મિનિટથી વધારે સમય એ લગાડવો જોઈએ નહીં નહીંતર નસો, ટિશ્યુ કે સ્કિન ડૅમેજ થવાની શક્યતા રહે છે.
૩. કેટલાક લોકો સીધો બરફ જ એ જગ્યાએ ઘસવા લાગે છે તો કેટલાક લોકો ફ્રીઝ કરેલી વસ્તુઓ જ સીધી જે જગ્યાએ પ્રૉબ્લેમ હોય ત્યાં મૂકી દે છે. આવું ન કરવું. આમ કરવાથી સ્કિન અને સ્કિનના ટિશ્યુ ડૅમેજ થઈ શકે છે.
૪. આજકાલ વૅક્સવાળા આઇસ-પૅક મળે છે એ વાપરવા સારા છે.
૫. જો એ ન વાપરવા હોય તો સરળ ઉપાય એ છે કે બરફને એક ટુવાલમાં લપેટીને જે જગ્યાએ દુખતું હોય ત્યાં રાખવું. ઘણા લોકો પ્લાસ્ટિક બૅગમાં બરફ ભરીને પણ શેક કરતા હોય છે.
૬. આ સિવાય બરફનું ઠંડું પાણી જ અસરગ્રસ્ત જગ્યાએ રેડી શકાય છે. એનાથી પણ ઘણું સારું રહે છે.
૭. જો તમે હાર્ટના દરદી હો તો ડૉક્ટરને પૂછીને જ તમારે કોલ્ડ થેરપી વાપરવી જોઈએ.
૮. જો તમને આ થેરપીથી પરિસ્થિતિ વણસતી લાગે તો તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.