gu en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu fr gu gu gu gu fr gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu fr gu gu gu gu gu gu gu fr gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
કથા-સપ્તાહ : વિજયાદશમી (સંસાર-સંન્યાસ - ૨)
‘આનંદ, આવતા મહિને આવતી વિજયાદશમીએ તને સંન્યસ્ત ગ્રહણ કર્યાને દસ વરસ થવાનાં.’
1  |   2  |  3  |
રાત્રે વાળુ સમયે ગુરુજીએ કહ્યું એટલે ખીચડીનો કોળિયો ભરતો આનંદ ટટ્ટાર થયો. ગુરુજીએ એકદમ વરસોની અવધિ કેમ યાદ અપાવી? સવારે અમારી વાત થઈ એના અનુસંધાનમાં પૂછવા માગતા હશે કે હવે તો તું ક્ષમાનું અનુગ્રહણ કરી શક્યોને? તો મારે શું જવાબ દેવો? ના, ગુરુજી સમક્ષ જૂઠું બોલવાનું સંભવ નથી, મારી નિખાલસતાને બિરદાવનારને મારે સત્ય જ જણાવવાનું હોય...
‘આ દરમ્યાન તું હરિદ્વાર-હૃષીકેશની બહાર ક્યાંય ગયો નથી.’
ઓહ! આ તો કંઈક બીજી જ વાત લાગે છે... આનંદે હળવાશ અનુભવી.
આમ તો વિશ્વાનંદજીએ પોતાના ગુરુ ઓમકારનાથની સ્મૃતિમાં શરૂ કરેલા આશ્રમના સંન્યાસીઓએ ગામમાં પણ ઝાઝું જવાનું ન બનતું... સ્વાશ્રયમાં માનનારા ગુરુજીએ વાડામાં શાકભાજી રોપ્યાં હતાં. ગાય-ભેંસને કારણે દૂધ મળી રહેતું. જીવનનિર્વાહની અન્ય વખરી માટે ઝોળી લઈને ફરવા કરતાં મહિનાના પ્રથમ સોમવારે શિવમંદિરમાં શિવપુરાણ વાંચીને દક્ષિણા મેળવવાનો ઉપાય તેમને વધુ પરિશ્રમલક્ષી લાગતો. એમાં પણ નિર્વાહ પૂરતી રકમ લઈને બાકીની રાશિ મંદિરમાં જ દાન કરી દેવાનો નિયમ. વારાફરથી બેની જોડીમાં સંન્યાસીઓ આ માટે જાય એટલે આઠ-દસ મહિને એક વાર ગામ જવાનું થાય... બાકી તો આકરી સાધના-તપશ્ચર્યામાં જ સૌ મચ્યા હોય. ગુરુજી તો ક્યારેક સળંગ પંદર દિવસની સમાધિમાં બેસવાની સિદ્ધહસ્તતા ધરાવતા. તેમનાં અંતરચક્ષુને કાળનું બંધન નહોતું, પરંતુ તે પોતે એનો ચમત્કાર દર્શાવવાથી દૂર રહેતા. મર્યાદા સાધુનું ઘરેણું છે અને ગુણ પણ!
આત્માના મોક્ષ માટે થતી સાધનામાં રત થવાને બદલે વિશ્વાનંદે ધાર્યું હોત તો કરોડો-અબજોનો ધંધો બની જનારા અનેક આશ્રમો સ્થાપી શક્યા હોત... એવી તેમની પ્રતિષ્ઠા હતી. અનેક ધનપતિઓ તેમનું શરણ શોધવા આવતા. આશ્રમ માટે જમીન દાન કરી પોતાને વાંછિત કૃપા ઇચ્છતા, જેનો વિશ્વાનંદ પ્રેમભરી મક્કમતાથી ઇનકાર જતાવતા: તમારે દાન જ આપવું હોય તો દીનદુ:ખીને આપો, અમને એની જરૂર નથી!
કોઈ ભક્તના ઘરે પધરામણી કરવાનો તો પ્રશ્ન જ નહોતો; પણ હા, ક્યારેક શિવકથા માટે નિમંત્રણ આવે અને એની પાછળનો હેતુ ઉમદા હોય તો મંદિર નાનું છે કે મોટું, ગામ છે કે શહેર એના પિષ્ટપેષણમાં પડ્યા વિના હકાર ભણતા...
‘આ વખતે આપણને મુંબઈથી નિમંત્રણ મળ્યું છે.’
ગુરુજીના શબ્દોએ આનંદ એકાગ્ર બન્યો.
‘સંન્યાસ આશ્રમ મંદિરમાં નોરતાંના નવ દિવસ અનોખી ઢબે ઊજવવાના છે. માતાનો પરંપરાગત ગરબો રમાડીને પ્રાંગણમાં રોજ કથાનો દોર ચાલશે. રામાયણ, શિવપુરાણ, ભગવદ્ગીતા... આઠમા અને નવમા નોરતે શિવકથાનું આયોજન છે. એ માટે મારી ઇચ્છા છે આનંદ કે તું મુંબઈ જાય.’
આનો ઇનકાર હોય જ નહીં. શિવકથાની આનંદને ફાવટ હતી.
તેની રસાળ શૈલીથી શ્રોતાગણ મંત્રમુગ્ધ બનતો.
‘આર્મીના જવાનો માટે થતા કાર્યક્રમમાં સંતોનું યોગદાન ભળે એ વિચાર જ કેવો ઉમદા છે!’ ગુરુજીએ ઉમેર્યું, ‘મંદિરના પૂજારી દેવશંકર આપણા આશ્રમમાં આવી ચૂક્યા છે... ત્રિલોક, તેમના ફોન-સરનામાની વિગત આનંદને આપી રાખ અને કાલે સવારે ફોનબૂથ પરથી મુંબઈ જાણ પણ કરી દે.’
વાળુ લઈને સૌ વિખરાયા. ગુરુજીએ ઇશારાથી આનંદને રોકી રાખ્યો.
‘તને મુંબઈ જવાનો વાંધો નથીને આનંદ?’
વિશ્વાનંદ દાઢી પસવારતા આનંદને તાકી રહ્યા. સવારે આનંદ સાથેની ચર્ચા પછી બપોરે મુંબઈથી નિમંત્રણપત્ર મળ્યો ત્યારે અગમ્ય સ્ફુરણા થઈ હતી. આનંદ મુંબઈ જાય તો કંઈક બનવાનું... શું? એ સમજવા ધ્યાનમાં બેસવું પડે, પરંતુ વિશ્વાનંદ બને ત્યાં સુધી ભાવિમાં ડોકિયું કરવાનું ટાળતા. જે નિર્ધારિત છે એને રોકી તો શકાવાનું નથી પછી કુદરતના ક્રમને શું કામ વળોટવાની ચેષ્ટા કરવી?
‘એટલું કહી શકું આનંદ કે મુંબઈ-પ્રવાસ તારા માટે કસોટીરૂપ રહેશે... શક્ય છે તારા પ્રશ્નનો તને જવાબ મળે અથવા નવો જ ઝંઝાવાત સર્જા‍ય...’
ગુરુજીની અગમવાણી સહેજ કંપાવી ગઈ. પછી તરત તેણે મુસ્કાન ફરકાવી, ‘અને છતાં આપ મને મુંબઈ મોકલો છો ગુરુજી, એ એટલું તો સાબિત કરે જ છે કે હું કસોટીને લાયક છું.’ તેણે શીશ ઝુકાવ્યું, ‘આપના આશિષ હશે તો હું ભવસાગર તરી જઈશ ગુરુજી, કસોટી શું ચીજ છે.’
‘સવર્‍નું મંગળ થાઓ.’ માથે હાથ મૂકી આશીર્વચન દઈને ગુરુજીએ રુખસદ લીધી. તેઓ નજરથી ઓઝલ થયા, તેમની ચાખડીનો અવાજ સંભળાતો બંધ થયો ત્યાં સુધી આનંદ પોતાની જગ્યાએ ખોડાઈ રહ્યો.
પછી આભમાં એક દ્રષ્ટિ ફેંકીને પોતાની કુટિર તરફ ચાલ્યો.
આનંદ અચંબિત બન્યો. મુંબઈ કથા કરવા જવાનું છે એમાં ફોટોની શું જરૂર?
‘ફોટોની જરૂર યાત્રા માટે નહીં, કથાના કાર્યક્રમ માટે છે.’ આછા સ્મિતભર ત્રિલોકે ફોડ પાડ્યો : થોડી વાર પહેલાં મારી દેવશંકરજી જોડે વાત થઈ. પ્રોગ્રામના પ્રચાર-પ્રસાર માટેનાં બૅનર્સ, પૅમ્ફ્લેટ્સ, છાપાની જાહેરાતમાં દરેક કથાકારની જેમ તારો પણ ફોટો આવશે... પછી હસ્યો : તને શું વાંધો છે. તારી સૂરતમાં ક્યાં ખોટ છે?
આનંદે પણ હસી નાખ્યું : સાધુને પણ સેલિબ્રિટી સ્ટેટસ આપતા સંસારીઓને શું કહેવું!
બબ્બે ભગવાધારીને પોતાની દુકાનનાં પગથિયાં ચડતા જોઈને કાઉન્ટર પર બેઠેલો ગંગા ફોટોગ્રાફનો માલિક-કમ-ફોટોગ્રાફર ઉમેદ ઊભો થઈ ગયો.
ત્રિલોકે તેને કામ સમજાવતાં ઉમેદે ધ્યાનથી આનંદને નિહાળ્યો.
પાંત્રીસેકની વય, ગોરો વાન, શિલ્પકારે ઘડ્યા હોય એવાં અણીદાર નાકનકશો, સુદૃઢ બાંધા પર શોભતા કેસરિયા વાઘા! અતિમોહક રૂપ ધરાવતા સ્વામીજીના સંસારમાં એવું તે શું બન્યું હશે કે તે સંન્યાસના માર્ગે ફંટાયા?
હશે. સાધુની પૂછપરછ ન હોય.
‘અંદર આવો. એવો ફોટો પાડીશ કે શીશ આપોઆપ ભક્તિભાવથી ઝૂકી પડે.’
ઉમેદની પાછળ દોરાતા આનંદને કહેવાનું મન થયું કે ભક્તિ સાધુનો ફોટો જોઈને નહીં, ભગવાનનાં દર્શને જાગવી જોઈએ!
‘ઓકે...’ આનંદને પોઝિશનમાં ઊભો રાખીને ઉમેદ કૅમેરા પાછળ ગયો, ‘પર્ફેક્ટ! નાઓ સ્માઇલ પ્લીઝ!’
હોઠ મલકાવતા આનંદના બદનમાં હળવી ઝણઝણાહટ ફરી વળી. વરસો અગાઉ રાજકોટના આઠમના મેળામાં તસવીર પડાવતી વેળા ફોટોગ્રાફરે આમ જ કહ્યું હતું - સ્માઇલ પ્લીઝ! અને ત્યારે મારા પડખે ઊભેલી કેસર કેવું ખિલખિલ હસી પડેલી!
ફ્લૅશલાઇટના ઝબકારાએ આનંદને ઝબકાવી દીધો.
‘બહાર બેસો. દસ જ મિનિટમાં તમને પ્રિન્ટ કાઢી આપી દઉં છું. ત્રિલોકબાબાએ કહ્યું ત્યાં ઈ-મેઇલ પણ કરી દઈશ...’
ડોક ધુણાવીને આનંદ બહાર સરકી ગયો.
‘ફોટો હાઇક્લાસ આવ્યો છેને!’ સૉફ્ટ કૉપી મેઇલ કરી, પ્રિન્ટ કવરમાં સરકાવતાં ઉમેદે તારીફ કરી, ‘મહારાજ છે જ એવા રૂપાળા.’
સ્થિર થતાં આનંદને ભૂતકાળ ચીરીને આવતો કેસરનો સ્વર પડઘાયો : બિલકુલ જૂઠ ફોટોગ્રાફરસાહેબ; અતીત રૂપાળો છે એટલે નહીં, જોડે હું ઊભી છું માટે ફોટો સરસ આવ્યો છે એમ કહો!
એક જમાનાનું પોતાનું મૂળ નામ ખયાલોમાં અફળાતાં આનંદના કપાળે પ્રસ્વેદની બુંદ જામી.
ગુરુજીએ મુંબઈની યાત્રા કસોટીરૂપ હોવાનું ભાવિ ભાખ્યું છે, એની શરૂઆત તો અતીતના સ્મરણે માનો અત્યારથી જ થઈ ગઈ!
વરસો પછી ભૂતકાળના પટારામાંથી કશુંક ઊછળીને બહાર પડ્યું છે, જાણે એ ભવિષ્યમાં શું રંગ દેખાડે!
મોડી રાતના સૂનકારામાં પણ આનંદસ્વામીને જંપ નથી. સ્થિતિ સિગ્નલ આગળ ઊભી કાર જેવી છે, જે આગળ જવા ધમધમે છે પણ લાલ સિગ્નલ નથી બદલાતું! નફ્ફટ ડ્રાઇવર નાકાબંધી તોડીને ભાગે એમ યાદદાસ્ત સંયમની લગામ તોડી પાછલી ગલીમાં ભાગી.
‘મારી કેસરે જરૂર પુણ્યો કર્યા હશે જો તે તમને પામી અતીતકુમાર.’
આવું કહેનાર છે મારાં સાસુ અને કેસરનાં મધર! સ્થળ રાજકોટ અને સમય આજથી બાર વરસ અગાઉનો.
રાજકોટની સૌથી રૂપાળી મનાતી કન્યા જોડે વલસાડના ભદેલી ગામના ખેડૂત જુવાનના વિવાહ થયા છે.
જોડી સાચે જ મેડ ફૉર ઈચઅધર જેવી શોભે છે.
‘માવતરના દેહાંત પછી સંસારમાં હું એકલો છું, ખરો સંસાર તો તારા આગમન બાદ શરૂ થશે કેસર.’
અતીત વાગ્દત્તાના આગોશમાં સમણાં ગૂંથે છે. કેસર ટહુકો પૂરે છે : આપણા એ સંસાર પર હું મારું સર્વસ્વ ન્યોછાવર કરી દઈશ!
થોડી ચંચળ, થોડી મસ્તીખોર જણાતી કેસર આવું બોલી ગઈ? અતીતને ક્યારેક નવાઈ લાગતી. તે પોતે ઠરેલ-ઠાવકો હતો, સંસારમાં એકલા પડ્યા પછી અનાયાસ પીઢતા પ્રવેશી ગયેલી. એથી અતીતનું કામણ વધતું જ. તેનો કોઈ અંગત મિત્ર નહોતો કે નહોતી એવી જરૂર મહેસૂસ થઈ. પોતાની તમામ ભાવના તેણે પત્ની જોડે વહેંચવી હતી અને સગાં દ્વારા ચાર-છ પાત્રો જોયા પછી રાજકોટની કેસર એક નજરમાં તેને ગમી ગયેલી.
એકવીસની થયેલી કેસરમાં ભરપૂર નદીનું જોબન હતું, એટલી જ અલ્લડતા હતી. કદાચ એ જ વધુ અપીલ કરી ગઈ. રાજકોટના મેળામાં તસવીર પડાવવાની હોય કે ગામની નદીની સહેલગાહ... કેસરની જીવંતતા તેમના રિશ્તામાં પ્રણયનો ધબકારો પૂરતી.
પત્ની તરીકે તેને પામીને અતીત ધન્યતાની લાગણી અનુભવતો હતો.
એ તો બીજા વરસે જાણ થઈ કે તે બેવફા છે. મારાથી છાનો તેને આડો સંબંધ છે... એ પણ પોતાના દૂરના કઝિન જોડે!
- એ યાદ અત્યારે પણ અતીત ઉર્ફે આનંદ સ્વામીને રણની રેતીની જેમ દઝાડી ગઈ!
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.