gu en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
સચિનદાના નોકરે તેમને કયો પાઠ શીખવાડ્યો?
૧૯૪૬માં સચિનદા ફિલ્મીસ્તાનની ફિલ્મ ‘શિકારી’માં સંગીત આપવા માટે મુંબઈ આવ્યા. પૈસેટકે સુખી એવા સચિનદા શરૂઆતમાં ખારમાં આવેલી એક હોટેલમાં રહેતા હતા. પાછળથી તેમણે જે. જે. હૉસ્પિટલ ભાયખલા નજીક એક જગ્યામાં રહેવાનો બંદોબસ્ત કર્યો.
વો જબ યાદ આએ - રજની મહેતા
રૂપિયા-પૈસાની તેમની પાસે કોઈ કમી નહોતી, પરંતુ કમી હતી તો હિન્દી ભાષાની જાણકારીની. આમ છતાં તેમની સંગીતની સમજ એવી હતી કે ગીતના ભાવને સમજીને, એને અનુરૂપ થઈ તે સંગીત આપવાનો પ્રયત્ન કરતા.
સમય જતાં તેમણે આ બાબતમાં માસ્ટરી મેળવી લીધી.
ફિલ્મીસ્તાનમાં નોકરીની શરૂઆત કરતાં ફિલ્મ ‘શિકારી’માં તેમણે સર્વપ્રથમ સંગીત આપ્યું. આ ફિલ્મમાં કલાકારો હતાં અશોકકુમાર, વીણા, પારો અને અન્ય. ગીતકાર ગોપાલ સિંહ નેપાલી લિખિત ગીત ‘હર દિન હૈ નયા, હર રાત નિરાલી હૈ’ (ગાયક અશોકકુમાર અને
અમીરબાઈ કર્ણાટકી) લોકોને પસંદ આવ્યું. પરંતુ બાકીનાં ગીતો શ્રોતાઓને પસંદ ન આવ્યાં. ફિલ્મ ટિકિટબારી પર નિષ્ફળ ગઈ.
ત્યાર બાદ તેમણે ફિલ્મ ‘આઠ દિન’માં સંગીત આપ્યું, જેનાં કલાકારો હતાં અશોકકુમાર અને વીરા. આ ફિલ્મમાં સચિનદાએ પોતાનું ગાયેલું પ્રથમ હિન્દી ગીત રેકૉર્ડ કર્યું, ‘ઉમ્મીદ ભરા પંછી, થા ખોજ રહા સજની’. જોકે આ ફિલ્મ પણ નિષ્ફળ નીવડી.
આમ બ્ાન્ને ફિલ્મોનું સંગીત શ્રોતાઓને ખાસ પસંદ ન આવ્યું. નાસીપાસ થઈ સચિનદા કલકત્તા પાછા ફરવાનો વિચાર કરતા હતા. પરંતુ એસ. મુખરજીએ તેમને હિંમત આપતાં કહ્યું કે શરૂઆતની નિષ્ફળતાથી ડરવાની જરૂર નથી. તેમના આગ્રહથી તેમણે થોડો સમય રાહ જોવાનું નક્કી કર્યું.
૧૯૪૭માં સંગીતકાર તરીકે તેમની બે ફિલ્મો આવી ‘ચિત્તોડ વિજય’ અને ‘દિલ કી રાની’. ‘ચિત્તોડ વિજય’ના કલાકારો હતાં રાજ કપૂર, મધુબાલા, મદનપુરી, વાસ્તી. એમાં રાજ કપૂરના સ્વરમાં સચિનદાએ હરિકૃષ્ણ પ્રેમી લિખિત ગીત રેકૉર્ડ કર્યું. શબ્દો હતા ‘હર ઝબાં પે એક નારા હૈ, હમારા દેશ પ્યારા’. ફિલ્મ ‘દિલ કી રાની’ના કલાકારો હતાં રાજ કપૂર, મધુબાલા, શ્યામ સુંદર અને અન્ય.
આ ફિલ્મમાં રાજ કપૂરના સ્વરમાં ગવાયેલું યશોદાનંદન જોષી લેખિત એક ગીત સચિનદાએ રેકૉર્ડ કર્યું હતું. શબ્દો હતા ઓ દુનિયા કે રહનેવાલે બોલો કહાં ગયા ચિત્તચોર (બન્ને ગીત સાંભળી આપણને ગાયક મુકેશની જ યાદ આવે).
તેમના સંગીતને પહેલી સફળતા મળી ૧૯૪૭ની ફિલ્મ ‘દો ભાઈ’થી. ગીતા રૉયના અવાજમાં રેકૉર્ડ થયેલું ગીતકાર રાજા મેહંદી અલી ખાન લિખિત ગીત ‘મેરા સુંદર સપના બીત ગયા’ ખૂબ જ લોકપ્રિય થયું. ૧૫ વર્ષની ઉંમરમાં ગીતા રૉયે આ ગીતથી પોતાની ફિલ્મી કરીઅરની શરૂઆત કરી. આ જ ફિલ્મનું બીજું ગીત ‘યાદ કરોગે, યાદ કરોગે એક દિન હમકો યાદ કરોગે’ પણ ખૂબ લોકપ્રિય થયું.
‘દો ભાઈ’નું સંગીત જ્યારે સચિનદાએ આપ્યું હતું ત્યારે તેમની ઉંમર ૪૬ વર્ષની. આ ઉંમર એવી હતી જ્યારે ત્યાં સુધી પહોંચતાં સંગીતકાર નૌશાદ, ઓ. પી. નૈયર, મદન મોહન અને બીજા અનેક તેમના જીવનનું સર્વોત્તમ આપી ચૂક્યા હતા. પરંતુ સચિનદાની સફળતાની શરૂઆત આટલી મોટી ઉંમરે થઈ હતી. જોકે તેમણે ૭૫ વર્ષની ઉંમર સુધી બહેતરીન સંગીત આપ્યું, જેની બરોબરી ભાગ્યે જ કોઈ કરી શકે.
એમ લાગતું કે જેમ જૂની શરાબનો નશો વધુ એમ સચિનદાના સંગીતમાં તેમની વય વધવા સાથે નવી તાજગી આવતી જતી હતી. આશા ભોસલે એક મુલાકાતમાં સચિનદાને યાદ કરતાં કહે છે, ‘મેં એક વાર દાદાને પ્રfન કર્યો કે તમે જેમ ઉંમરમાં મોટા થતા જાઓ છે એમ તમારા સંગીતમાં નશો વધતો જાય છે. એનું કારણ શું? તમારાં ગીતોમાં તમે આટલું રોમૅન્ટિક સંગીત આપો છો એટલે એમ જ લાગે તમે હજી જુવાન છો.’
દાદા કહે, ‘જબ હમ જવાન થા બહોત છોકરી લોગ હમારે પીછે પાગલ થી. હમારા મિજાજ રંગીન હા. બસ હમારા હાથ મેં ગજરા પહના દો, ફિર દેખો હમારે સંગીત કા કમાલ. હમ દિલ સે અભી ભી જવાન હૈ.’
ત્રીસ વર્ષની કારકિર્દીમાં સચિનદાએ અંતિમ ક્ષણ સુધી જે ગીતો આપણને આપ્યાં એ એ વાતની પ્રતીતિ છે કે સાચે જ સચિનદા અંત લગી એક રંગીન મિજાજના યુવાન સંગીતકાર હતા.
‘દો ભાઈ’ના સંગીતની સફળતા બાદ સચિનદાની ફિલ્મો હતી વિદ્યા (૧૯૪૮) અને કમલ (૧૯૪૯). જોકે આ બન્ને ફિલ્મોમાં સચિનદાના સંગીતને જોઈએ એટલી લોકપ્રિયતા ન મળી.
આ દિવસોમાં એક એવો બનાવ બન્યો જેને કારણે સંગીત લોકભાગ્ય બનવું જોઈએ એની જાણ સચિનદાને થઈ. સચિનદા એ દિવસોમાં સંગીત ઊંચી કક્ષાનું આપતા હતા એ વાત સાચી, પણ એને જોઈએ એટલી લોકપ્રિયતા મળતી નહોતી.
એક દિવસ સચિનદા બેઠાં-બેઠાં છાપું વાંચતા હતા. ઘરનો નોકર સાફસૂફી કરતો ગીત ગણગણતો હતો.
અંખિયાં મિલા કે, જિયા ભરમા કે
સચિનદાના કાન ચમક્યા. મનમાં થયું અરે આ તો નૌશાદની ફિલ્મ ‘રતન’નું ગીત છે.
ચૂપચાપ તેમણે સાંભળ્યા કર્યું. નોકર તેના કામમાં મશગૂલ ગીત ગાતો હતો. થોડી વાર થઈ અને તેણે બીજું ગીત ગણગણવાનું શરૂ કર્યું.
ઓ જાનેવાલે બાલમવા લૌટ કે આ, લૌટ કે આ.
નૌશાદના સંગીતવાળી ફિલ્મ ‘રતન’નાં બીજાં અનેક ગીતો એ સમયે એટલાં લોકપ્રિય થયાં હતાં કે ચારે તરફ એની ધૂમ મચતી હતી. મનોમન સચિનદા શરમાયા હશે. પોતાનો જ નોકર પોતાનાં નહીં ને બીજા સંગીતકારનાં ગીતો ગાય? આવું કેમ? આ પ્રfન તેમણે પોતાની જાતને પૂછuો અને અચૂક એક ઉત્તર મેળવ્યો.
ફિલ્મનું સંગીત કેવળ સારું હોય એ પૂરતું નથી, એ સામાન્ય માણસના હોઠ પર રમતું હોવું જોઈએ. બસ, આ જ પાઠ મનમાં ઠસાવીને સચિનદાએ એને આચરણમાં મૂકવાનું એ જ ઘડીએ નક્કી કર્યું.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.