gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
ઉનાળામાં ડાયાબિટીઝના દરદીએ કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે?
You need an iframes capable browser to view this content.
ડાયાબિટીઝના એક દરદીએ પોતાનું વિશેષ ધ્યાન રાખવુંજરૂરી છે; કારણ કે આ સીઝનમાં આવેલો બદલાવ તેમના પર અમુક રીતે ભારે પડી શકે છે. આજે જાણીએ તેમણે કઈ બાબતે સાવચેત રહેવું જરૂરી છે
આમ તો ઉનાળાની ગરમી દરેક વ્યક્તિને કોઈ ને કોઈ રીતે અસર કરતી હોય છે, પરંતુ ડાયાબિટીઝના દરદીઓએ આ બાબતે થોડી વધુ કાળજી રાખવી જરૂરી છે. જો તમે ડાયાબિટીઝના દરદી છો તો તમારી શુગરનું મૅનેજમેન્ટ અને ડાયાબિટીઝને લીધે થતી બીજી તકલીફોમાં ગરમીને લીધે પ્રૉબ્લેમ્સ આવી શકે છે. માર્ચ મહિનામાં જ સખત ગરમી પડવા લાગી છે ત્યારે હજી જૂન-જુલાઈમાં વરસાદ શરૂ થાય એ પહેલાંના સમયમાં ચોક્કસ કાળજી રાખવી જરૂરી છે નહીંતર તકલીફ ઊભી થઈ શકે છે. આજે જાણીએ કયા-કયા પ્રૉબ્લેમ્સ એક ડાયાબિટીઝના દરદીને ગરમીને લીધે આવી શકે છે.
આ વિશે ચેતવતાં શ્રેયા ડાયાબિટીઝ કૅર સેન્ટર, મલાડનાં ડાયાબેટોલૉજિસ્ટ ડૉ. રોશની ગાડગે કહે છે, ‘ગરમીમાં શરીરમાંથી પાણી ઓછું થવાની તકલીફ ઘણી વધારે રહે છે. એમનેમ પણ ડાયાબિટીઝના દરદીના શરીરમાંથી શુગર વધુ હોવાને લીધે નૉર્મલ લોકો કરતાં પાણી ઘણી વધુ માત્રામાં ઓછું થતું હોય છે. એને લીધે જ તેમને વારંવાર યુરિન પાસ કરવા જવું પડતું હોય છે. ઉનાળામાં ગરમીને કારણે હજી વધુ પાણી પરસેવા વાટે નીકળી જાય ત્યારે ડીહાઇડ્રેશન થાય છે. એક સામાન્ય વ્યક્તિ કરતાં એક ડાયાબિટીઝના દરદીને ડીહાઇડ્રેશન થવાનું રિસ્ક ઘણું વધારે રહે છે અને ખૂબ સરળતાથી તે શરીરમાંથી પાણી ગુમાવી દે છે. આ દરમ્યાન તેમણે સતત પાણી પીતા રહેવું ખૂબ જ જરૂરી છે. ડીહાયડ્રેશન થાય તો સ્નાયુ ખેંચાઈ જાય એટલે કે ક્રૅમ્પ આવે, હીટ સ્ટ્રોકનું રિસ્ક પણ વધી શકે અને વ્યક્તિ બેભાન પણ થઈ શકે. ડાયાબિટીઝના દરદી, જેમને કિડનીની તકલીફ છે તેઓ ઉનાળામાં જો ડીહાયડ્રેશનનો ભોગ બને તો તેમની કિડની પર અસર થઈ શકે છે, મોટા પાયે કિડનીને ડૅમેજ પણ થઈ શકે છે.’
હાઇપોગ્લાઇસેમિયા એક એવી તકલીફ છે જેનાથી દરેક ડાયાબિટીઝના દરદીએ સાવચેત રહેવું જોઈએ, ખાસ કરીને ગરમીના સમયમાં; કારણ કે ગરમીના સમયમાં એનર્જી‍ ખૂબ વપરાય છે. આ બાબતે વિસ્તારથી સમજાવતાં ડૉ. રોશની ગાડગે કહે છે, ‘એનર્જી‍ એટલે શુગર. જો શુગર વધુ વપરાય તો ઓછી થઈ જાય અને આમ પણ ડાયાબિટીઝના દરદીઓ દવાઓ લઈ રહ્યા હોય છે, જેને લીધે શુગર ઓછી રહે. આમ ઘણી વાર અચાનક જ શુગર ખૂબ જ ઝડપથી નીચે જતી રહે છે, જેને હાઇપોગ્લાઇસેમિયા કહે છે. ખૂબ ગરમી પણ શરીર માટે એક સ્ટ્રેસ બની જાય છે, જે સ્ટ્રેસ હાઇપોગ્લાઇસેમિયા તરફ લઈ જઈ શકે છે. આ કન્ડિશનમાં વ્યક્તિ બેભાન થઈ શકે છે કે કોમામાં પણ સરી પડી શકે છે. જો પાણીની કમી થાય અને ડાયાબિટીઝના દરદીને ડીહાઇડ્રેશનની તકલીફ થાય તો પણ તેને આ કારણસર હાઇપોગ્લાઇસેમિયા થઈ શકે છે. આમ ડાયાબિટીઝના દરદીઓએ ખાસ ધ્યાન રાખવું કે તેમના શરીરમાં પાણીની કમી ન સરજાય.’
ડાયાબિટીઝના દરદીઓ, જેમને પેરિફેરલ ન્યુરોપથીની તકલીફ છે તેમણે ઉનાળા દરમ્યાન તેમના પગની ખાસ સંભાળ રાખવી જોઈએ. ખાસ કરીને ખુલ્લા પગે ગરમ સપાટી પર ચાલવાની ભૂલ ન કરવી. આ બાબતે સમજાવતાં રોશની ગાડગે કહે છે, ’ઘણા દરદીઓ મંદિર મોડા જાય છે. ખુલ્લા પગે મંદિરના ગરમ પથ્થરો પર ચાલે છે અને મોટી ઇન્જરીનો ભોગ બને છે. આમ તો ખુલ્લા પગે ચાલવું જ ન જોઈએ. પણ ચાલવું પડે તો કૉટનનાં મોજાં પહેરી લેવાં. ગરમીમાં જૂતાં કે શૂઝ જેટલાં ન પહેરો એટલું સારું. પરંતુ પહેરવા જ પડે તો જાડા કૉટનનાં મોજાં પહેરવા જેથી પરસેવો શોષાઈ જાય. નહીંતર પરસેવાને લીધે ડાયાબિટીઝના દરદીને ફંગલ ઇન્ફેક્શન થઈ શકે છે. ઘરમાં પણ સ્લીપર્સ પહેરવાં અને જેમને પગમાં ખૂબ પરસેવો વળતો હોય તેમણે ઑફિસમાં ચંપલ પહેરવાં કે જૂતાં કાઢી નાખવાં.’
ઇન્સ્યુલિનનું સ્ટોરેજ હંમેશાં ઠંડી જગ્યાએ કરવું જરૂરી છે. ઉનાળામાં લોકો બહાર ફરવા જાય અને ત્યારે તેમની પાસે ઇન્સ્યુલિનને ઠંડી જગ્યાએ રાખવાની સહુલિયત ન હોય તો તકલીફ થઈ શકે છે, કારણ કે ઠંડી જગ્યાએ ન રાખેલું ઇન્સ્યુલિન લેવાથી એની અસર નહીં થાય. આવામાં એને માટલામાં રાખી શકાય છે, જેની આજુબાજુ પાણીવાળું ઠંડું કપડું સતત વીંટાળીને રાખવું. આ સિવાય ગ્લુકોમીટરની જે સ્ટિÿપ્સ હોય છે જેના પર લોહી રાખીને રીડિંગ લેવાનું હોય છે, એ પણ ૪૫ ડિગ્રીથી ઉપરના વાતાવરણમાં રહેવી જોઈએ નહીં. નહીંતર એ ખરાબ થઈ જાય છે અને રીડિંગ ખોટું આવે છે. એટલે એને પણ ઘરમાં થોડી ઠંડક રહેતી હોય એવી જગ્યાએ રાખવી, બારી કે દરવાજા પાસે નહીં.
હાલમાં ચૈત્રી નવરાત્રિ ચાલે છે. ઘણા લોકો આ દરમ્યાન ઉપવાસ કરતા હોય છે, પરંતુ ડાયાબિટીઝના દરદીઓએ ઉપવાસ કરવા નહીં જ. આ વાત પર ભાર આપતાં રોશની ગાડગે કહે છે, ‘કોઈ પણ સીઝનમાં આમ તો ડાયાબિટીઝના દરદીઓએ ઉપવાસ કરવા જોઈએ નહીં અને એમાં પણ ઉનાળામાં તો બિલકુલ જ નહીં. ઉનાળામાં એનર્જી‍ વધુ વપરાતી હોય છે. એટલે સમય-સમય પર સતત ખાતા રહેવું ખૂબ જરૂરી છે. જો ઉપવાસ કરવાની ભૂલ કરી તો એ ભૂલ ભારે પડી શકે છે. ફક્ત ફળો અને દૂધ પર પણ ઉપવાસ કરવા ન જોઈએ. ભૂખ્યા રહેવું ડાયાબિટીઝના દરદી માટે બિલકુલ યોગ્ય નથી. એનાથી તેમના શુગર મૅનેજમેન્ટમાં મોટો પ્રૉબ્લેમ આવી શકે છે.’
શું ખાવું અને પીવું?
ડાયાબિટીઝ હોય ત્યારે ગરમીમાં શું ખાવું અને પીવું જોઈએ એ બાબતે થોડું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. આ બાબતે સમજીએ ક્રિટિકૅર હૉસ્પિટલ, જુહુનાં ડાયટિશ્યન યોગિતા ગોરડિયા પાસેથી કેટલીક મહત્વની બાબતો.
૧. હાઇડ્રેશન માટે ફ્રૂટ જૂસને બદલે પાણીદાર ફળો જ ખાઓ. જેમ કે તરબૂચ, ટેટી, તાડગોળા વગેરે.
૨. આ સિવાય ઇલેક્ટ્રલ પાઉડર પીવાને બદલે લીંબુપાણી પીવો. લીંબુ શરબત નહીં, લીંબુ અને મીઠું નાંખેલું પાણી. છાશ અને નાળિયેરપાણી પણ પી શકાય.
૩. ઉનાળામાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એક ડાયાબિટીઝના દરદી માટે એ આવે છે કે કેરી ખાવી કે નહીં. દરેક દરદીએ આ જવાબ જુદો હોઈ શકે છે. જેમ કે જો તમે ઇન્સ્યુલિન પર હો કે તમારી શુગર કન્ટ્રોલમાં રહેતી જ ન હોય તો તમે કેરી ન ખાઈ શકો. પરંતુ તમે એકદમ ફુલ કન્ટ્રોલમાં છો અને શુગર પર્ફેક્ટ બૅલૅન્સમાં રહેતી હોય તો સવારે ૧૦ વાગ્યે કે સાંજે ૪ વાગ્યે તમે કેરી ખાઈ શકો છો. કેરી તો શું, કોઈ પણ બીજું ફળ જમતી વખતે કે રાત્રે સૂતી વખતે ખાવું ન જોઈએ. પરંતુ કેરી વિશે એક વખત તમારા ડાયટિશ્યન કે ડૉક્ટરને ચોક્કસ પૂછો અને પછી જ એની મજા લો.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.