gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
રિફૉર્મ, પર્ફોર્મ અને ટ્રાન્સફૉર્મ છે મોદી સરકારનો ગુરુમંત્ર : યુવાધનનાં અરમાનો પૂરાં કરવાના પડકારને પણ તકમાં ફેરવાશે
You need an iframes capable browser to view this content.
સરકાર પોતાની ત્રણ વર્ષની સિદ્ધિઓથી ગમે એટલી સંતુષ્ટ હોય, દેશના યુવાધનની અપેક્ષાઓ અને અરમાનો સંતોષી શકી નથી એનો એને રંજ પણ છે એટલે સરકાર આ યુવાનોની મોટી ફોજનાં અરમાનો પૂરાં કરવાનું પ્રણ લેશે જ અને એ રીતે ત્રણ વર્ષની પૂર્ણાહુતિની ઉજવણીને યાદગાર બનાવશે
અર્થતંત્રના આટાપાટા - જિતેન્દ્ર સંઘવી
ભારત સરકારના વડા પ્રધાન તરીકે સત્તા સંભાળ્યા પછીના એક ળ્યુવર્ષમાં વિશ્વના અનેક દેશોનો પ્રવાસ કરીને ભારતની એક ઝડપથી વિકસતા દેશ તરીકેની છાપ ઊભી કરવામાં અને જે-તે દેશ સાથેના વિદેશી સંબંધો સુધારવામાં નરેન્દ્ર મોદી સફળ રહ્યા. એટલી હદે વિરોધ પક્ષો તેમની NRI વડા પ્રધાન તરીકેની મજાક કરતા રહ્યા અને તેમના વિદેશપ્રવાસો તથા એક વર્ષમાં કેટલા દિવસ દેશની બહાર રહ્યા એ ટ્રૅક કરતા રહ્યા. એ મજાકને હળવી લઈને તેમણે ભરપૂર આત્મવિશ્વાસથી વિદેશોમાં અને વિશ્વભરમાં કાર્યકુશળ સરકાર અને કામ કરતી સરકાર તરીકેની છાપ ઊભી કરી. પૉલિસી પૅરૅલિસિસથી પીડાતી UPA-2 સરકાર સાથે એ તદ્દન વિરોધાભાસ હતો એટલું જ નહીં, વડા પ્રધાને અન્ય દેશો સાથેના સંબંધોમાં પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષપણે ભારતનાં હિતોને આગળ ધપાવ્યાં અને પોતાની શરતોએ સંબંધો સુધાર્યા જે ટ્રમ્પની અમેરિકા ફસ્ર્ટની વાચાળતાને ટક્કર મારે એવા ગણાય. સુષમા સ્વરાજ જેવાં સક્ષમ વિદેશપ્રધાન હોવા છતાં બધા મહત્વના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્લૅટફૉર્મ પર વડા પ્રધાન હાજર રહેતા એટલું જ નહીં, ભારત એ મીટિંગોમાં ચોમેર છવાઈ જતા. પછી એ G-8નું પ્લેટફૉર્મ હોય, G-20નું હોય, IMF હોય, વિવશ્વ બૅન્ક હોય, UN હોય કે એસિયન (ASEAN) હોય. આવી પરિષદોમાં હાજર રહીને અને એમાં હાજર રહેલા જે-તે દેશના વડાને મળીને ભારતના દ્વિપક્ષી સંબંધો પણ સુધાર્યા. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્લૅટફૉર્મ પરથી આતંકવાદની નાબૂદી માટેની ઝુંબેશ ચલાવી. આ પહેલાં કદી ન હોય એવા પોલાદી નિર્ણયશક્તિવાળા દેશ તરીકે ભારતની છાપ ઊપસાવી. સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક દ્વારા માત્ર પાકિસ્તાન કે ચીનને નહીં, સમગ્ર વિશ્વને આંચકો આપ્યો.
તો પછીનાં બે વર્ષમાં ઘરઆંગણાની આર્થિક નીતિઓ તરફ લક્ષ કેન્દ્રિત કરીને અર્થતંત્રનાં મોટા ભાગનાં ક્ષેત્રોમાં વિદેશી મૂડીરોકાણ, માળખાકીય સવલતો, ઊર્જાક્ષેત્ર, સ્પેકટ્રમ, કોલસો જેવા કુદરતી સંપત્તિના ઑક્શન બાબતે, મૉનિટરી પૉલિસી, હાઉસિંગ, ફાઇનૅન્શ્યલ સર્વિસિસ સેક્ટર (રિઝર્વ બૅન્ક, કમર્શિયલ બૅન્કો, મૂડીબજાર, શૅરબજાર, કૃષિક્ષેત્ર, મૅન્યુફૅક્ચરિંગ ક્ષેત્ર કે સિવિલ એવિયેશન હોય)માં માળખાકીય અને સિસ્ટમૅટિક સુધારા દખલ કર્યા. વિક્રમસર્જક ઉપગ્રહો સાથે ૧૦૪ સૅટેલાઇટ્સ એકસાથે લૉન્ચ કરી વિશ્વવિક્રમ સર્જીને અવકાશક્ષેત્રે ભારતની ક્ષમતાની ખાતરી કરાવી.
ગુડ્સ ઍન્ડ સર્વિસિસ ટૅક્સ (GST) અને ડીમૉનેટાઇઝેશન તો આ સરકારના માસ્ટર સ્ટ્રોક સાબિત થયા. ત્રણ વર્ષના ૧૦૯૫ દિવસમાં લગભગ ૧૨૦૦ જેટલા બિનજરૂરી, આઉટડેટેડ કાયદાઓ રદબાતલ કર્યા. એટલે કે સરેરાશ રોજનો એકથી વધુ કાયદો નાબૂદ કર્યો. વચનો પૂરાં કરવા માટે હાઇપરઍક્ટિવ બનેલી સરકારે પ્રજાનો, ખાસ કરીને યુવાવર્ગ (મોટા ભાગના પહેલી વખત મતદાતા બનેલા યુવાનોના પીઠબળે)નો સંપૂર્ણ વિવશ્વાસ સંપાદન કર્યો. ઉત્તર પ્રદેશમાં ૧૫ વર્ષ પછી BJPએ ફરી એક વાર સત્તા મેળવી અને દેશના નૉર્થ-ઈસ્ટમાં ધીમે-ધીમે પગલે પગપેસારો શરૂ કર્યો.
આમ દેશના ઘણાબધા પ્રશ્નોનો એકસાથે સામનો કરવામાં અને એમાં પ્રજાનો ભારોભાર સાથ મેળવવામાં સફળ રહેલી સરકાર માટે તો ત્રણ વર્ષની પૂર્ણાહુતિ આનંદ અને ઉજવણીનો અવસર બને જ, પણ જાણે મોદી સરકારની ત્રણ વર્ષની પૂર્ણાહુતિનાં વધામણાં સ્વરૂપે શૅરબજાર પણ ઉત્સાહના અતિરેકમાં આવ્યું અને સેન્સેક્સે પ્રથમ વાર ૩૧,૦૦૦ની વિક્રમજનક સપટી ઓળંગી અને નિફ્ટીએ પ્રથમ વાર ૯૬૦૦ની સપાટી વટાવી. મોદી સરકારનાં ત્રણ વર્ષમાં શૅરબજારના સેન્સેક્સે ૨૪ ટકાનું અને નિફ્ટીએ ૨૯ ટકાનું વળતર આપ્યું.
વડા પ્રધાને આ ઉજવણીનો પ્રારંભ ધોલા (અરુણાચલ પ્રદેશ) અને સાદિયા (આસામ)ને જોડતા ભારતના સૌથી લાંબા ૯.૩ કિલોમીટરના બ્રિજ (પુલ)ના ઉદ્ઘાટનથી કર્યો. આસામમાંથી આ ઉજવણીની શરૂઆત ૨૦૫૬ કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે બંધાયેલા પુલના ઉદ્ઘાટનથી વડા પ્રધાનના હેતુ સર્યા : (૧) બ્રહ્મપુત્રા પરનો આ પુલ અત્યાર સુધી ધ્યાન ન અપાયેલા નૉર્થ-ઈસ્ટ પ્રદેશની આર્થિક ક્રાન્તિ માટે તેમની સરકાર સજ્જ છે એમ દેશવાસીઓને સ્પષ્ટ ખાતરી કરાવી. આસામમાં BJPની સરકારે એક વર્ષ પૂરું કર્યું એટલે એ પ્રસંગે આસામવાસીઓને આ કીમતી ભેટ ધરીને વડા પ્રધાને તેમના પ્રત્યેનું પક્ષનું ઋણ અદા કર્યું. બ્રિજને કારણે અરુણાચલ પ્રદેશ અને આસામ વચ્ચેના મુસાફરી-સમયમાં છ કલાકનો ઘટાડો થશે અને આ પ્રદેશમાં વપરાતા ઈંધણમાં રોજના દસ લાખ રૂપિયાની બચત થશે. એથી આગળ વધીને આ બ્રિજની વ્યૂહાત્મક અગત્ય પણ એટલી જ છે, કારણ કે એ ચીનની બૉર્ડરથી માત્ર ૧૦૦ કિલોમીટર દૂર છે એટલે મુશ્કેલી કે સંકટ (યુદ્ધ)ના સમયે એ માલસામાન કે આર્મીની હેરાફેરી માટે આર્શીવાદરૂપ બની રહેશે. (૨) આ બ્રિજના ઉદ્ઘાટન દ્વારા તેમની સરકાર માળખાકીય સવલતો (ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર)ને કેટલું મહત્વ આપે છે એનો નિર્દેશ કર્યો છે.
જૉન એફ. કેનેડીએ એક વાર કહેલું કે અમેરિકા સમૃદ્ધ હોવાનું એક કારણ અમેરિકાના સારા રસ્તાઓ છે. ઉજળ્યુવણીના આ પ્રસંગે આસામના આ બ્રિજના ઉદ્ઘાટન દ્વારા વડા પ્રધાને માત્ર રસ્તાઓ જ નહીં, ભારતની આર્થિક પ્રગતિ માટે ભારતમાંની સમગ્ર માળખાકીય સવલતોનું કેટલું મહત્વ છે એનો આડકતરો નિર્દેશ કર્યો છે. સરકાર એનાં પ્રથમ ત્રણ વર્ષની મુદતમાં રોજના ૨૩ કિલોમીટર રોડ બાંધી શકી છે. UPA સરકારની ઍવરેજ ૧૦ કિલોમીટરથી પણ ઓછી હતી અને મોદી સરકારનું લક્ષ્ય રોજના ૪૦ કિલોમીટર રસ્તા બાંધવાનું છે. NDA સરકારની મુદતની શરૂઆતમાં ૩.૮૫ લાખ કરોડ રૂપિયાની યોજનાઓ પ્રોસીજરના તાણાવાણામાં અટવાઈ પડી હતી જે આજે લગભગ નામશેષ બની છે.
આર્થિક વિકાસનો દર જે ૨૦૧૨થી ૨૦૧૪ (૨૦૧૨-’૧૩ અને ૨૦૧૩-’૧૪)માં વાર્ષિક ૬.૧ ટકાનો હતો એ મોદી સરકારનાં ત્રણ ળ્યુવર્ષ (૨૦૧૪-’૧૫, ૨૦૧૫-’૧૬ અને ૨૦૧૬-’૧૭)માં વધીને ૭.૪ ટકાનો થયો છે. ભૂતકાળમાં પણ નવી નીતિઓના અમલ અને એની આર્થિક વિકાસના દર પર પણ અસર પડવા વચ્ચે ખાસ્સો ગાળો (ગૅપ) પડવાના પુરાવા છે. ઘણાં ળ્યુવર્ષોના આર્થિક સુધારાઓ પછી (પહેલા વડા પ્રધાન નરસિંહ રાવના સમયમાં અને પછી વડા પ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીના સમયમાં) ૨૦૦૩-’૦૪થી ૨૦૧૧-’૧૨નાં નવ વર્ષના ગાળામાં સરેરાશ આર્થિક વિકાસનો દર વધીને ૮.૩ ટકાનો રહ્યો હતો.
મોદી સરકારનાં ત્રણ વર્ષના આર્થિક સુધારાઓની અસર (અને હજીનાં બે વર્ષમાં જે સુધારાઓ થશે એની અસર)ને કારણે એ પછીનાં પાંચ વર્ષમાં (૨૦૧૯-’૨૪)માં ભારતના આર્થિક વિકાસનો દર ડબલ ડિજિટ (બે આંકડામાં) એટલે કે દસ ટકાનો થાય તો નવાઈ નહીં. GSTના ઐતિહાસિક સુધારાનો અમલ આમાં મહત્વનો ભાગ ભજવશે.
દુનિયાના ૧૦૦ જેટલા દેશોમાં GST અમલમાં છે એમાં યુરોપના દેશો (ફ્રાન્સ, જર્મની, ઇટલી); એશિયાના દેશો (કોરિયા, જપાન, ચીન, સિંગાપોર, ઇન્ડોનેશિયા); રશિયા, સાઉથ આફ્રિકા અને નૉર્થ અમેરિકાના દેશો (મેક્સિકો) અને ઑસ્ટ્રેલિયાનો સમાવેશ થાય છે. ફ્રાન્સમાં ૧૯૫૪થી તો મલેશિયામાં ૨૦૧૫થી GST અમલમાં છે. આમ વિશ્વના અમુક દેશોમાં કરવેરાની જે પદ્ધતિ ૪૦ કરતાં વધુ વર્ષોથી અમલમાં છે એનો અમલ કરીને સરકારે ભારતને આ દેશોની હરોળમાં મૂક્યું છે.
સરકારે ઘણીબધી સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી, પણ એના ઘણા મોટા એજન્ડાનો અમલ હજી બાકી પણ છે. ઇનન્યુમરેબલ એ અસંખ્યાતનો આંકડો દર્શાવે છે એમ ભારતના પ્રશ્નો-સમસ્યાઓ અગણિત હોવાથી એમાંથી થોડી સમસ્યાઓ હલ કરો તો પણ એ આંક અસંખ્યાત જ રહે.
સરકારે એની દૃઢ ઇચ્છાશક્તિ દ્વારા અમલદારશાહી પર પણ અસર કરી છે. વડા પ્રધાન તેમના પ્રધાનોને બાજુ પર રાખીને જે-તે ખાતાના ઉચ્ચ કક્ષાના સચિવ (સેક્રેટરી) લેવલના અમલદારો સાથે સીધા સંપર્કમાં રહી તેમના પર નૈતિક દબાણ રાખે છે. કોઈ પણ પ્રશ્ને આ સેક્રેટરીઓ માટે વડા પ્રધાન ઉપલબ્ધ હોય છે. આ પદ્ધતિ સેક્રેટરીઓ પર થોડી વધુ જવાબદારી પણ નાખે છે. એમ છતાં એ દ્વારા તેમને થોડી સત્તા હોવાનો અહેસાસ પણ થાય છે જે તેમની કાર્યપદ્ધતિનું બૅલૅન્સ જાળવી રાખે છે. સરકારે કાર્યક્ષમ ન હોય એવા ૧૦૦થી વધુ અધિકારીઓને પાણીચું પકડાવ્યું છે.
બેરોજગારીના પ્રશ્ને થોડા સમય પહેલાં નિયમિત આંકડાઓ મળતા રહે એવા ટાસ્ક ફોર્સની રચના કરી હતી. ઍન્યુઅલ સર્વે ઑફ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (ASI) દ્વારા ઉદ્યોગોની રોજગારીના આંકડા સરકારને થોડા મોડા-વહેલા પણ મળે છે. જેનો ફાળો GDPમાં ૫૭ ટકા હોય એવા સેવાના ક્ષેત્રની રોજગારીના આંકડા મળતા રહે એ માટે સરકાર ઍન્યુઅલ સર્વે ઑફ સર્વિસિસ (ASS)ની યોજના માટે પણ વિચારી રહી છે. સ્ટાર્ટઅપની વ્યાખ્યા વિસ્તૃત કરી છે અને પાંચ વર્ષને બદલે સાત વર્ષ જૂના એકમોનો સ્ટાર્ટઅપમાં સમાવેશ કર્યો છે જેથી વધુ ને વધુ એકમો આ યોજના હેઠળ મળતા કરવેરાનો લાભ મેળવી શકે છે.
સરકાર પોતાની ત્રણ વર્ષની સિદ્ધિઓથી ગમે એટલી સંતુષ્ટ હોય, પણ દેશના યુવાધન (જેના થકી આવતી કાલ ઊજળી છે)ની અપેક્ષાઓ અને અરમાનો સંતોષી શકી નથી એનો એને રંજ પણ છે. રિફૉર્મ, પર્ફોર્મ અને ટ્રાન્સફૉર્મ જેનો ગુરુમંત્ર રહ્યો છે એ સરકાર આ યુવાનોની મોટી ફોજનાં અરમાનો પૂરાં કરવાનું પ્રણ લેશે અને એ રીતે ત્રણ વર્ષની પૂર્ણાહુતિની ઉજવણીને યાદગાર બનાવશે.
(લેખક ઇન્ડિયન મર્ચન્ટ્સ ચેમ્બરના ભૂતપૂર્વ ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટર જનરલ છે)
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.