gu en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
રૅન્સમવેર આખી દુનિયાને બાનમાં લેતો વચ્યુર્અલ ચાંચિયો
વૉન્નાક્રાય નામના વાઇરસયુક્ત રૅન્સમવેર પ્રોગ્રામે તેમનાં કમ્પ્યુટરોનો ડેટા કબજે કરી રાખ્યો છે અને છોડવા માટે બિટકૉઇન સ્વરૂપે ભારેખમ રકમ માગે છે. સૌથી જોખમી બાબત એ છે કે આપણે કોઈ આ જોખમથી મુક્ત નથી. સહેજ ગાફેલ રહ્યા કે ડેટા ગયો સમજો. કેવી રીતે સરજાયો આ અત્યાર સુધીનો સૌથી પાવરફુલ વચ્યુર્અલ વેતાળ?
સાયન્સ ફિક્શન કે ટેક્નૉથ્રિલર પ્રકારની ફિલ્મો અને નવલકથાઓની એક ફેવરિટ થીમ છે. વિશ્વના કોઈક અંધારિયા ખૂણે શેતાની દિમાગ ધરાવતો વિલન છુપાઈને બેઠો છે. એની પાસે હૅકર્સ તરીકે ઓળખાતા ભાંગફોડિયા કમ્પ્યુટર એક્સપર્ટોની ટીમ છે. આ ટોળકી વિશ્વની કોઈ પણ સંસ્થાનાં કમ્પ્યુટરો હૅક કરી નાખે છે એટલું જ નહીં; બૅન્કોનાં ખાતાંમાં ઊથલપાથલ મચાવી દે, વેબકૅમેરા-CCTV કૅમેરાને પણ બાનમાં લઈ લે અને આખી દુનિયા પર ચાંપતી નજર રાખે. થોડી વારમાં તો એ વિલન જાણે ઈશ્વર કે બિગબ્રધરની જેમ સર્વવ્યાપી બની જાય અને એ ભૂતની ચોટલી ક્યાં છે એ જ ખબર ન પડે.
આવી કલ્પના અત્યાર સુધી ફૅન્ટસીથી વિશેષ નહોતી. પરંતુ ગયા શુક્રવાર યાને કે ૧૨ મેથી શરૂ થયેલો વૉન્નાક્રાય (WannaCry એટલે કે રડવું છે?) નામનો રૅન્સમવેર એ ડિસ્ટોપિયન ફૅન્ટસીને કારમી હકીકતમાં ફેરવી રહ્યો છે. શૉપિંગ, બૅન્કિંગ, કમ્યુનિકેટિંગથી લઈને કામ-ઑફિસ, એન્ટરટેઇનમેન્ટ વગેરે બધું જ ઇન્ટરનેટ પર આધારિત થઈ ગયું હોય ત્યારે આપણી હાલત પ્લેગ કે ઇબોલાગ્રસ્ત વિસ્તારમાં ટહેલવા નીકળ્યા હોઈએ એવી જોખમી બની જાય છે. આપણે ત્યાં વધુ ડેન્જરની વાત એ છે કે ભારત જેવા ડિજિટલ યુગમાં પ્રવેશી રહેલા અને જ્યાં સરકાર દ્વારા જ ડિજિટલ ઇન્ડિયા જેવું કૅમ્પેન ચલાવાતું હોય ત્યાં ડેટા સેફ્ટી જેવો કોઈ કન્સેપ્ટ જ નથી. સાઇબરક્રાઇમનો ભોગ બન્યા હોઈએ તો ફરિયાદ લખાવવા ક્યાં જવું એનો પણ લોકોને ખાસ આઇડિયા નથી. આપણા ફોન-નંબરોથી લઈને ક્રેડિટ-ડેબિટ-આધાર કાર્ડ જેવી અત્યંત સંવેદનશીલ વિગતો ગમે ત્યારે લીક થઈ જાય છે. આપણી બૅન્કોએ તો અગમચેતી વાપરીને બેએક દિવસ ATM બંધ રાખ્યાં અને લોકોને પણ થોડા દિવસ નેટબૅન્કિંગ ન કરવાની સલાહ આપી. છતાં નોંધાયેલા આંકડા પ્રમાણે ભારતમાં ૪૮ હજારથી પણ વધુ કમ્પ્યુટરો આ રૅન્સમવેરનો ભોગ બની ચૂક્યાં છે. આ આંકડાએ ભારતને રૅન્સમવેરનો ભોગ બનેલાઓની યાદીમાં ત્રીજા નંબરે મૂકી દીધો છે, જ્યારે સાચો આંકડો આના કરતાં ક્યાંય મોટો હોય એવી પૂરી શક્યતા છે.
આપણા શરીરમાં પ્રવેશતા અને કમ્પ્યુટરોમાં પ્રવેશતા વાઇરસ ટેક્નિકલી (કે બાયોલૉજિકલી) ભલે અલગ હોય, પરંતુ બન્નેનું કામ લગભગ સરખું જ છે. બહાર પડ્યા હોય ત્યારે લગભગ નિષ્ક્રિય હોય, પરંતુ જેવા એ સિસ્ટમમાં પ્રવેશે કે તરત જ પોતાનું ભાંગફોડિયું કામ શરૂ કરી દે. સાદા શબ્દોમાં કહીએ તો દરેક કમ્પ્યુટર વાઇરસ એક કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામ છે. આવો દરેક પ્રોગ્રામ કોઈ ને કોઈ ચોક્કસ કામ કરવા માટે લખાયેલો હોય છે. સારા હેતુથી યોગ્ય કામ કરવા માટે લખાયેલો પ્રોગ્રામ આપણને મદદરૂપ થાય. પરંતુ ભાંગફોડના ઇરાદે લખાયેલો પ્રોગ્રામ તમારા કમ્પ્યુટર કે મોબાઇલની સિસ્ટમમાં પ્રવેશે અને પોતાની ખુરાફાત ચાલુ કરી દે એવો હોય ત્યારે એને માલિશિયસ સૉફ્ટવેર અથવા તો માલવેર કે કમ્પ્યુટર વાઇરસ કહે છે. આવા વાઇરસ અને એનાં કામ પણ ઘણા પ્રકારનાં હોય છે. જેમ કે કોઈ કમ્પ્યુટર વાઇરસ તમારી સિસ્ટમમાં પ્રવેશીને ધડાધડ પોતાની વસ્તી વધારવા માંડે. ત્યાર બાદ એ જે સિસ્ટમમાં પ્રવેશ્યો હોય એને જ બાનમાં લઈ લે. શરીરમાં પ્રવેશતા વાઇરસ પોતાની વસ્તી વધારીને શરીરના રોગપ્રતિકારક તંત્રને નકામું કરી દે, તંદુરસ્ત કોષોને મારી નાખે અથવા તો એને મૉડિફાય કરી નાખે અને કશું કરવામાં ન આવે તો શરીરની સિસ્ટમ કાયમ માટે ઠપ્પ કરી નાખે. કમ્પ્યુટર વાઇરસ પોતાની મૂળ ફાઇલના ર્સોસ કોડને આપમેળે જ કૉપી કરીને પોતાની અનેક નકલચી ફાઇલો બનાવી નાખે છે. ત્યાર પછી એ વિવિધ સૉફ્ટવેર-પ્રોગ્રામની ફાઇલોને મૉડિફાય કરવા માંડે, એને કરપ્ટ કરી નાખે કે હાર્ડ ડિસ્કને પણ અસર કરે. ખાસ પ્રકારના ઍન્ટિવાઇરસ સૉફ્ટવેરની મદદથી ઊડી ગયેલો ડેટા રિટ્રીવ થાય તો ઠીક છે નહીંતર આખું કમ્પ્યુટર ભૂંસીને મતલબ કે એની તમામ મેમરીને ફૉર્મેટ માર્યા વિના બીજો કોઈ છૂટકો નહીં. એમાં જૂનો ડેટા ફરી પાછો ન મળે એવુંય બને.
ટ્રોજન પ્રકારના વાઇરસ કોઈક ભળતું જ સ્વરૂપ ધારણ કરીને આપણા કમ્પ્યુટરમાં કે સ્માર્ટફોનમાં ઘૂસે. જેમ કે તમે કોઈ ઉપયોગી પ્રોગ્રામ, ઍપ્લિકેશન, એક્સ્ટેન્શન વગેરે ડાઉનલોડ કર્યા હોય. એની અંદર આ ટ્રોજન વાઇરસ પ્રકારનો પ્રોગ્રામ છુપાઈને બેઠો હોય. આપણી સિસ્ટમમાં આવ્યા બાદ એ જાસૂસની જેમ આપણી તમામ ખુફિયા માહિતી પોતાને મોકલનારને પાસ ઑન કરતા રહે. મતલબ કે તમે ઈ-મેઇલ અકાઉન્ટ, નેટબૅન્કિંગ, ઑનલાઇન શૉપિંગ વગેરે માટે જે કંઈ ડેટા એન્ટર કરો એ તમામ માહિતી બહાર લીક થતી રહે. સૌથી ડરામણી વાત તો એ કે તમને એની ખબર સુધ્ધાં ન હોય. આવા સ્પાયવેર ઉપરાંત એક ઍડવેર પણ છે, જે તમારા કમ્પ્યુટરમાં રહીને ઇન્ટરનેટ સર્ફિંગ દ્વારા જાતભાતની જાહેરખબરો અને વણજોઈતી વેબસાઇટો આપમેળે જ ખોલ્યા કરે. અહીં પણ તમારો પ્રાઇવેટ ડેટા લીક થવાની પૂરી શક્યતા રહે છે.
જ્યારે અત્યારે આખી દુનિયામાં હાહાકાર મચાવનારો રૅન્સમવેર એનાથીયે ખતરનાક વાઇરસનો પ્રકાર છે. આપણી કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ પર એનો અટૅક થાય એટલે કે કોઈક રીતે એ આપણા કમ્પ્યુટરમાં કે સ્માર્ટફોનમાં ઘૂસી જાય ત્યારે એ સિસ્ટમમાં રહેલો તમામ ડેટા બાનમાં લઈ લે. શરૂઆતમાં ઈ-મેઇલ, વૉટ્સઍપ જેવા કોઈ કમ્યુનિકેશનના માધ્યમથી કે અન્ય કોઈ વેબસાઇટ દ્વારા આપણને કોઈ ચોક્કસ લિન્ક પર ક્લિક કરવા પ્રેરે. પહેલી નજરે નિર્દોષ લાગતું કોઈ અટૅચમેન્ટ પણ આપણને મોકલવામાં આવે. એવી કોઈ અજાણી લિન્ક પર ક્લિક કરીએ કે અટૅચમેન્ટ ખોલીને એને ઓપન કરીએ એટલે ખલ્લાસ. એ બૉટલની અંદર રહેલો જિન બહાર આવી જાય. એક વખત એમાં રહેલો ખુરાફાતી વાઇરસયુક્ત પ્રોગ્રામ આપણા કમ્પ્યુટરની સિસ્ટમમાં આવી જાય પછી હૅકર્સ માટે કામ આસાન થઈ જાય. આપણી સિસ્ટમની હાર્ડ ડિસ્ક એના ખુફિયા કોડથી એન્ક્રિપ્ટ થઈ જાય. કહો કે લૉક થઈ જાય. કમ્પ્યુટરમાં રહેલી કોઈ પણ ફાઇલ ઍક્સેસ ન કરી શકાય. કમ્પ્યુટર ઑન કરીએ એટલે માત્ર એક જ સ્ક્રીન ડિસ્પ્લે થાય, જેમાં લખ્યું હોય કે તમારું કમ્પ્યુટર એન્ક્રિપ્ટ થઈ ગયું છે. જો તમારો ડેટા પાછો જોઈતો હોય તો આટલા દિવસની અંદર બિટકૉઇન કે ક્યારેક ક્રેડિટ કાર્ડ સ્વરૂપે અમુક-તમુક નાણાં ચૂકવી દો નહીંતર તમારો ડેટા કાયમ માટે ડિલીટ કરી નાખીશું. ડિટ્ટો કિડનૅપિંગના કે વિમાન હાઇજૅકિંગના કિસ્સામાં બને છે એવું જ અહીં ડેટાની બાબતમાં થાય છે. અહીં તો ખંડણીનાં નાણાં ચૂકવવા માટે તમારી પાસે કેટલો સમય બચ્યો છે એનું રિવર્સ કાઉન્ટડાઉન પણ સતત ચાલતું રહે છે.
અત્યારનો આ વૉન્નાક્રાય એ વાસ્તવમાં વૉન્ના ડિક્રિપ્ટર (Wanna Decryptor) નામનો રેન્સમવેર પ્રોગ્રામ છે. રડવું છે? એવો અર્થ થતો હોવાને કારણે એનું શૉર્ટ ફૉર્મ વૉન્નાક્રાય કરવામાં આવ્યું છે. આમેય એક વાર એ કમ્પ્યુટરમાં ઘૂસ્યા પછી કમ્પ્યુટરના માલિકને રડવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ રહેતો નથી.
એક સવાલ એ થાય કે આ ભાંગફોડિયો રૅન્સમવેર આવ્યો ક્યાંથી? વેલ, આનો ચોક્કસ જવાબ તો અત્યારે કોઈનીયે પાસે નથી. છે તો બસ અમુક થિયરીઓ. આ હુમલા પાછળ શૅડો બ્રોકર્સ નામનું હૅકર્સનું એક ગ્રુપ જવાબદાર છે. આ ગ્રુપ વિવિધ કંપનીઓ-સંસ્થાઓની ફાયરવૉલ સિક્યૉરિટી સિસ્ટમ, ઍન્ટિવાઇરસ સૉફ્ટવેર અને માઇક્રોસૉફ્ટના આઉટડેટેડ પ્રોગ્રામમાં રહેલાં છીંડાં શોધીને એમાંથી આરપાર નીકળી જાય એવા વાઇરસ પ્રોગ્રામ તૈયાર કરે છે અને એને ઇન્ટરનેટ પર લીક કરે છે. ગયા વર્ષના ઑગસ્ટથી લઈને અત્યાર સુધીમાં આ ગ્રુપે આવાં કુલ પાંચ લીક વહેતાં કર્યાં છે. વળી દરેક લીકને એ લોકોએ ચોક્કસ નામ પણ આપ્યાં છે. જેમ કે ટ્રિક ઑર ટ્રીટ, બ્લૅક ફ્રાઇડે / સાઇબર મન્ડે સેલ, ડોન્ટ ફર્ગેટ યૉર બેઝ, લૉસ્ટ ઇન ટ્રાન્સલેશન વગેરે.
અમેરિકાની ઇન્ટેલિજન્સ સંસ્થાઓ વિશે લખતા બેસ્ટસેલિંગ લેખક જેમ્સ બેમફર્ડ તથા ફ્રેન્ચ હૅકર મેટ સ્યુશે આ વૉન્નાક્રાય રૅન્સમવેર પાછળ અમેરિકાની નૅશનલ સિક્યૉરિટી એજન્સીના કોઈ જાણભેદુ તરફ આંગળી ચીંધી છે. દરઅસલ અમેરિકાની નૅશનલ સિક્યૉરિટી એજન્સી છેક ૧૯૯૮થી ટેઇલર્ડ ઍક્સેસ ઑપરેશન્સ નામે સાઇબર ઇન્ટેલિજન્સ યુનિટ ચલાવે છે. એ કોઈ પણ શંકાસ્પદ નેટવર્ક કે કમ્પ્યુટરોમાં ઘૂસીને અમેરિકા માટે જોખમી કે ઉપયોગી હોય એવી માહિતી શોધી લાવે છે. સ્વાભાવિક છે, આમાં હૅકિંગ સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો હોય નહીં. એટલે આ બન્ને એક્સપર્ટોની દલીલ છે કે આ યુનિટમાંથી જ કોઈએ ડેટા તફડાવીને એમાંથી આ વાઇરસ વહેતો કર્યો છે. જોગાનુજોગ ૨૦૧૬ના ઑક્ટોબરમાં વૉશિંગ્ટન પોસ્ટ અખબારે અહેવાલ પ્રસિદ્ધ કરીને હેરલ્ડ માર્ટિન નામના ભૂતપૂર્વ કમ્પ્યુટર કૉન્ટ્રૅક્ટર પર નૅશનલ સિક્યૉરિટી એજન્સીમાંથી ૫૦ ટેરાબાઇટ જેટલા ગંજાવર અને અત્યંત સંવેદનશીલ ડેટાની ચોરીનો આક્ષેપ લગાવ્યો. દરઅસલ અમેરિકાની ખુફિયા સંસ્થા FBIને શૅડો બ્રોકર્સનું પગેરું શોધતી વખતે આ મહાશયની હરકતોની સંડોવણીનો ખ્યાલ આવ્યો. અત્યારે માર્ટિન પર સંવેદનશીલ ડેટાની ચોરીનો ગંભીર કેસ ચાલી રહ્યો છે.
અમેરિકા માટે લાંબા સમયથી માથાનો દુખાવો બની રહેલા એડ્વર્ડ સ્નોડને ૨૦૧૬ના ઑગસ્ટમાં ટ્વીટ મૂકીને આ સાઇબર અટૅક પાછળ રશિયાનો હાથ હોવાની થિયરી પેશ કરી. તેનું કહેવું હતું કે રશિયા આ રીતે સાબિત કરવા માગે છે કે વિશ્વમાં આવા દરેક મોટા સાઇબર અટૅકનો કાચો માલ અમેરિકાનાં સવર્રોર પર જ તૈયાર થયેલો હોય છે (બાય ધ વે, એડ્વર્ડ સ્નોડન અને હેરલ્ડ માર્ટિન બન્ને અમેરિકાની એક જ મૅનેજમેન્ટ કન્સલ્ટિંગ કંપની બૂઝ ઍલન હેમિલ્ટનમાં કામ કરી ચૂક્યા છે). અન્ય એક અગ્રણી અમેરિકન દૈનિક ‘ધ ન્યુ યૉર્ક ટાઇમ્સ’એ તો આ સમગ્ર વૉન્નાક્રાયના ઘટનાક્રમને છેલ્લાં એક વર્ષથી અમેરિકાને પજવી રહેલા હિલેરી ક્લિન્ટન હૅકિંગ પ્રકરણ અને અમેરિકન ચૂંટણીઓમાં થયેલા હૅકિંગ સાથે પણ જોડ્યું છે. બન્ને પાછળ રશિયાનો હાથ જોવાઈ રહ્યો છે. હમણાં ૧૫ એપ્રિલના રોજ છપાયેલા અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે રશિયન સાઇબર આર્મીની આ ગર્ભિત ધમકી છે કે આ તો હજી શરૂઆત છે. કોઈ સુપરહિટ ક્રાઇમ થ્રિલર નૉવેલ કે ફિલ્મના પ્લૉટ જેવી લાગતી આ થિયરીઓમાં ખરેખરું સત્ય લગભગ ક્યારેય બહાર નહીં આવે. પરંતુ ધારો કે એમાં તસુભાર પણ સત્ય હોય તોય બે મહાસત્તાઓની લડાઈમાં આપણા જેવા સામાન્ય લોકોનો મરો થાય એ તો ખોટું જ છે. લેકિન આપણે સાવચેતી સિવાય ઍટ લીસ્ટ અત્યારના તબક્કે બીજું કશું કરી શકીએ એમ નથી.
સાવચેતી એ જ સલામતી
AIDS જેવા રોગો માટે કહેવાય છે કે ઝરા સી સાવધાની, ઝિંદગીભર આસાની જેવું આ રૅન્સમવેરથી બચવાની બાબતમાં પણ છે. સૌપ્રથમ તો તમારા તમામ અગત્યના ડેટાનો બૅકઅપ રાખી લો. મતલબ કે અગત્યનો ડેટા એક્સટર્નલ હાર્ડ ડિસ્ક જેવા સ્વતંત્ર માધ્યમમાં વધારાની એક કૉપી તરીકે સેવ કરી લો જેથી રખે ને તમારા કમ્પ્યુટરમાં રૅન્સમવેર ત્રાટકે તો તમારે કોઈ ડેટા ગુમાવવો ન પડે. રૅન્સમવેરને તમારા કમ્પ્યુટરમાં કે સ્માર્ટફોનમાં ઘૂસવા માટે પોતાનો પ્રોગ્રામ ઇન્સ્ટૉલ કરવાની જરૂર પડે છે. એટલે કોઈ પણ અજાણી ઈ-મેઇલને ઓપન ન કરવી. કોઈ પણ અજાણ્યા સૉફ્ટવેર ડાઉનલોડ ન કરવા. ટૉરન્ટ જેવી ગેરકાયદે ડાઉનલોડિંગ સાઇટોની મુલાકાત મુલતવી રાખવી. આ ઉપરાંત ભળતી સળતી વેબસાઇટોની મુલાકાત પણ ટાળવી. મોબાઇલમાં પણ પ્લે સ્ટોર સિવાય ઝેન્ડર જેવી ઍપ્સ વગેરેથી ફોનમાં અજાણી ઍપ્લિકેશનોની એન્ટ્રી ન કરાવવી. સૌથી અગત્યનું તો એ કે થોડા રૂપિયા ખર્ચીને પણ કમ્પ્યુટરમાં અને મોબાઇલ ફોનમાં પણ સારામાંનો ઍન્ટિવાઇરસ સૉફ્ટવેર ઇન્સ્ટૉલ કરી રાખવો એટલું જ નહીં, એને સતત અપડેટ કરીને અપ ટુ ડેટ પણ રાખવો. ઍન્ટિવાઇરસ સૉફ્ટવેરની ગળણી મોટે ભાગે આવા ભાંગફોડિયા પ્રોગ્રામને તમારા કમ્પ્યુટરમાં ઘૂસવા જ નહીં દે. ઍન્ટિવાઇરસ સૉફ્ટવેર કોઈ પણ ફાઇલને ડાઉનલોડ કરતાં પહેલાં સ્કૅન કરે છે અને જો એમાં કશુંય શંકાસ્પદ લાગે તો એને ડાઉનલોડ કરવાની જ ના પાડી દે છે.
હજીય તમે વિન્ડોઝ XP કે વિન્ડોઝ ૨૦૦૩ જેવી ઑપરેટિંગ સિસ્ટમનાં જૂનાં વર્ઝન વાપરતા હો તો વહેલી તકે વિન્ડોઝ ૧૦માં અપગ્રેડ થઈ જાઓ, કેમ કે વૉન્નાક્રાયનો ભોગ બનનારાઓમાં સૌથી વધુ આ જૂની ઑપરેટિંગ સિસ્ટમના વાપરનારાઓ જ છે. ઇન ફૅક્ટ, ખુદ માઇક્રોસૉફ્ટે જ કબૂલ્યું છે કે એના જૂના પ્રોગ્રામમાં રહેલા છીંડાનો આ રેન્સમવેરે વાહક તરીકે ઉપયોગ કર્યો છે. આ માટેનો સિક્યૉરિટી પૅચ (સલામતી માટેના થીગડા જેવી સૉફ્ટવેર અપડેટ) માઇક્રોસૉફ્ટે રિલીઝ કર્યો છે. પરંતુ જૂનાં વર્ઝન વાપરતી મોટા ભાગની કંપનીઓએ એને ઇન્સ્ટૉલ કરવામાં આળસ કરી.
ધ્યાન રાખવા જેવી વધુ એક બાબત છે સ્પિઅર ફિશિંગથી બચવું. ધારો કે તમને કોઈ બૅન્ક તરફથી એક ઈ-મેઇલ આવે અને એમાં તમારી વિગતો અપડેટ કરવાની છે એવું કહે. તમે એમાં આપેલી લિન્ક ક્લિક કરીને એમાં તમારા બૅન્ક-અકાઉન્ટની બધી માહિતી ભરી દો. વાસ્તવમાં એ ઈ-મેઇલ એ બૅન્કનો હોય જ નહીં. ભાંગફોડિયાં તત્વો બૅન્ક જેવી નકલી વેબસાઇટ તૈયાર કરીને કાં તો તમારો ડેટા તફડાવી લે અથવા તો તમારા કમ્પ્યુટરમાં પોતાના વાઇરસ ઘુસાડી દે. આ થયું ફિશિંગ. સ્પિઅર ફિશિંગ એનાથીયે વધુ જોખમી છે. એમાં તમને તમારી જ કોઈ જાણીતી વ્યક્તિ કે તમારી ઑફિસના બૉસ કે અન્ય કર્મચારીના નામની પર્સનલાઇઝ ઈ-મેઇલ આવે. એટલે તમને શંકા કરવાની કોઈ તક ન મળે. અથવા તો તમારી ઈ-મેઇલ કંપની તમને પાસવર્ડ બદલવાનો આગ્રહ કરે. ગયા વર્ષે થયેલા એક સર્વેમાં બહાર આવ્યું કે ઍટ લીસ્ટ ૫૬ ટકા લોકો પોતાના પર આવતી આવી લિન્ક્સ પર ક્લિક કરીને ભેંસનાં શિંગડાંમાં માથું નાખે છે અને આફત વહોરી લે છે.
આ તો થઈ પાણી પહેલાં પાળ બાંધવાની વાત. ન કરે નારાયણ ને તમે આવા કોઈ રૅન્સમવેરનો ભોગ બની ગયા તો? વેલ, જો તમારી પાસે બૅકઅપ હોય તો કમ્પ્યુટર ફૉર્મેટ મરાવીને નવેસરથી ડેટા ઇન્સ્ટૉલ કરાવી લો. અથવા કમ્પ્યુટર એક્સપર્ટને મળીને ઇન્ટરનેટ પરથી ડિક્રિપ્શન માટેનાં ટૂલ્સની મદદથી શક્ય એટલો ડેટા રિકવર કરવાનો પ્રયત્ન કરી જુઓ. તમે સાઇબર ક્રાઇમ સેલનો સંપર્ક પણ કરી શકો. પરંતુ ક્યારેય હૅકર્સને તેમણે માગેલાં નાણાં આપવાની ચેક્ટા ન કરવી, કેમ કે એક તો એનાથી તેમને ઉત્તેજન મળે અને ખંડણીનાં નાણાં ચૂકવ્યા પછીયે તમને તમારો ડેટા પાછો મળશે જ એની કોઈ ખાતરી હોતી નથી. વૉન્નાક્રાય રેન્સમવેરના હૅકર્સ બિટકૉઇનમાં ખંડણી માગે છે એનું કારણ એ છે કે એમાં એ લોકોનું પગેરું શોધવું લગભગ અશક્ય બની રહે છે.
અત્યારના વૉન્નાક્રાય રૅન્સમવેરને નવા જમાનાનું તૂત ગણતા હો તો તમે ભૂલ કરો છો. સૌથી પહેલો જાણીતો રૅન્સમવેર AIDS ટ્રોજન છેક ૧૯૮૯માં જોસેફ પોપે તૈયાર કર્યો હતો. કમ્પ્યુટરમાં પ્રવેશીને એ ફાઇલોનાં નામ એન્ક્રિપ્ટ કરી નાખતો હતો અને સૉફ્ટવેર એક્સપાયર્ડ થઈ ગયાનો મેસેજ ડિસ્પ્લે કરતો હતો. ખંડણી માટે એ ખાસ્સા ૧૨ હજાર રૂપિયા માગતો હતો. પછી તો જોસેફ પોપ પર કેસ ચાલ્યો અને એને માનસિક રીતે અસ્થિર પણ સાબિત કરાયેલો.
આખી દુનિયાનું ધ્યાન ખેંચનારો બીજો મોટો રૅન્સમવેર અટૅક ૨૦૧૦ના ઑગસ્ટમાં થયેલો. રશિયન વિનલૉક નામનો આ રૅન્સમવેર કમ્પ્યુટરની તમામ વિગતો ઢાંકી દઈને યુઝરને અશ્લીલ તસવીરો જ ડિસ્પ્લે કરતો હતો. પછી યુઝર જો ૬૫૦ રૂપિયાની ખંડણી મોકલે તો જ તેને પોતાનું કમ્પ્યુટર અનલૉક કરવાનો સીક્રેટ કોડ મળે. રશિયાથી શરૂ થયેલા આ રૅન્સમવેરથી ખંડણીખોર હૅકર્સને ૧.૦૩ અબજ રૂપિયાની કમાણી થયેલી.
ટ્રોજન તરીકે કમ્પ્યુટરમાં ઘૂસીને લોકોને મૂર્ખ બનાવનારો સ્કેરવેર નામનો રૅન્સમવેર ૨૦૧૨માં ત્રાટકેલો. એ કમ્પ્યુટરની સ્ક્રીન પર તમારું કમ્પ્યુટર ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિમાં વપરાયું છે એવો કોઈ પોલીસ કે સલામતી સંસ્થાના નામનો મેસેજ ડિસ્પ્લે કરીને ડરાવે. પરંતુ હકીકતમાં આવું કંઈ હોય નહીં.
૨૦૧૩ના સપ્ટેમ્બરમાં ક્રિપ્ટોલૉકર નામનો રૅન્સમવેર ત્રાટકેલો, જેણે બિટકૉઇન સ્વરૂપે ખંડણી માગવાની શરૂઆત કરેલી. આ રૅન્સમવેરને જેર કરવા માટે અમેરિકન જસ્ટિસ ડિપાર્ટમેન્ટે ઑપરેશન ટોવર નામનું ઑપરેશન આદર્યું અને એવજેની બોગાચેવ નામના રશિયન હૅકરની સંડોવણી પકડી પાડી. પરંતુ એ રૅન્સમવેર બંધ થયો ત્યાં સુધીમાં એ હૅકર દુનિયાભરમાંથી વીસેક કરોડ રૂપિયા ઉસેટી ચૂક્યો હતો.
૨૦૧૫ના એપ્રિલથી ૨૦૧૬ના માર્ચ દરમ્યાન જેટલા રૅન્સમવેર ત્રાટકેલા એમાંથી ૫૬ ટકા તો ફુસોબ નામનો ભાંગફોડિયો પ્રોગ્રામ જવાબદાર હતો. ખાસ કરીને મોબાઇલ ફોન પર પૉર્નોગ્રાફિક મટીરિયલ જોવાના શોખીન લોકો આ વાઇરસની અડફેટે આવી ગયેલા.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.