gu en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu fr gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu fr gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
કથા-સપ્તાહ - જિંદગી (મેરી કિસ્મત મેં... - ૧)
વૈશાખનો વાયરો લૂ જેવો દાહક લાગતો હતો.
ગીચ વનરાજીથી ઘેરાયેલા આસામમાં પણ હવે ગરમીનો પારો હદ વટાવી રહ્યો છે. બાકી વીસેક વરસ અગાઉ, વરસેકની શર્વરીને લઈને અહીં મૂવ થઈ ત્યારે ગુવાહાટીથી સહેજ અંતરિયાળ આવેલો આ વિસ્તાર પણ ખાસ્સો નર્જિન હતો. હવે સાવ એવું નથી રહ્યું. શહેરને જોડતી સડક પાકી થઈ છે, યાતાયાતની સુવિધા વધી છે અને ભેગી વસ્તી પણ ઠીકઠીક થઈ ગઈ છે.... માણસ ક્યાં સુધી પોતાનો પથારો પહોળો કરતો રહેશે, ખુદા જાણે!
સહેજ કંપી જવાયું. યામિનીએ અરીસામાં નજર દોડાવી - તું શબનમ નથી રહી, યામિની. તારું નામ બદલાયું, ધરમ બદલાયો, અરે, કાશ્મીરની ઘાટીમાં જન્મ પામેલી તારી જિંદગીમાં કંઈકેટલા પડાવ આવતા રહ્યા; પણ એ કહાણી ભૂલી જવામાં જ સાર છે. તું જુવાન છોકરીની બુઢ્ઢી મા છે, મુસલમાન નથી, હિન્દુ છે માત્ર એટલું જ યાદ રાખ અને રહ્યાં વરસો એમ જ વિતાવી દે જેમ પાછલા બે દાયકા વિતાવ્યા... ગુમનામીમાં, એક એવો ભ્રમ સર્જી‍ જેની પાછળની હકીકત ખુદ શર્વરીને પણ નથી માલૂમ!
સહેજ હાંફી જવાયું. એમાં અહીંના સંજોગો.
આમ તો ભારતનાં પૂર્વોત્તર રાજ્યોમાં નક્સલવાદનું ચલણ પુરાણું છે. આસામની ધરતીને બોડો ઉગ્રવાદીઓએ ધમરોળી છે. પાડોશી નાગાલૅન્ડ સાથેના સરહદી વિસ્તાર બાબત છમકલાં થતાં રહે છે, પણ પાછલા થોડા વખતથી હિંસા વકરી છે. હવે તો મિલિટરી પર હુમલો થાય છે, જાહેર સ્થળોએ બૉમ્બ ફોડી નિર્દો‍ષોને મોતને ઘાટ ઉતારાય છે. બે મહિના અગાઉના, આવા એક હુમલામાં અમે બાલબાલ બચ્યાં છીએ...
પોતે શર્વરી સાથે ગુવાહાટી શૉપિંગ માટે ગયેલાં. મુખ્ય માર્કેટમાં ફરતાં હતાં ત્યાં કાન ફાડી નાખતા ઉપરાઉપરી બૉમ્બધડાકા થયા... કેવી અફરાતફરી મચેલી. નક્સલવાદીઓએ કરેલા બૉમ્બબ્લાસ્ટમાં ૪૦ વ્યક્તિઓનો ભોગ લેવાયો હતો! મોતથી જરા છેટે રહી ગયેલાં અમારા જેવાં હરખ વાગોળવાની સ્થિતિમાં નહોતાં. હુમલા પછી અમારા ચહેરા પર થીજેલો આતંક મીડિયાના કૅમેરામાં ઝિલાઈ દુનિયાભરમાં પ્રસરી ચૂક્યો હતો... ટીવી પર આ રીતે ચમકવાનું મને રુચ્યું નથી. ક્યાંક એ ભૂતકાળ સાથેની કડી જોડી દે તો... ના, ના, એના કરતાં તો આ
ગામ-શહેર-રાજ્ય છોડી દેવામાં જ સાર છે.
‘મા, તું આજકાલ બહુ વિચારમાં
સીડીનાં પગથિયાં ઊતરી હૉલમાં પ્રવેશતી દીકરીને યામિની નિહાળી રહી. ઊંચી-ઊજળી કાયા, ઘાટીલો નાક-નકશો, અંગે બેફામપણે મહોર્યું યૌવન! ખૂબસૂરતી તો અમારા કાશ્મીરીઓમાં વારસાગત છે!
અંહ, કાશ્મીરી નહીં. યામિનીએ જાતને ટપારી : શર્વરી ગુજરાતી મા-બાપની દીકરી છે અને તે એ જ રીતે ઊછરી છે એ મારે વીસરવાનું નથી.
‘તું વિચારનું કહે છે, શર્વરી, પણ જુવાન દીકરીની માને કેટલી ચિંતા હોય એ કેમ સમજાઉં!’
સાંભળીને શર્વરી લજ્જાઈ. ગુવાહાટીની કૉલેજમાં ગ્રૅજ્યુએશન કરતી શર્વરીમાં યૌવનસહજ અરમાનો અંગડાઈ લેતાં, પણ હૈયાની પાટી હજી કોરી હતી.
‘અહીંના સંજોગો તું જાણે છે. ગમે ત્યારે બૉમ્બધડાકા થાય છે. તું કૉલેજ માટે અહીંથી બસમાં શહેર જાય છે; સહેજેય દોઢ કલાકનો રસ્તો છે. પાછી ફરતાં અંધારું થઈ જાય-’ યામિનીએ કપાળે ફૂટેલો પ્રસ્વેદ લૂછ્યો, ‘ક્યારે શું થઈ જાય કેમ કહેવાય! ના, ના, શર્વરી, નથી રહેવું અહીં. એનાં કરતાં આપણું ગુજરાત ભલું.’
શર્વરીને થયું કે એક હુમલામાં મા કેવી ડરી ગઈ છે! વારંવાર આ જગ્યા છોડી જવાનું કહે છે...
‘તારી તસલ્લી ખાતર હું તું કહે ત્યાં જવા તૈયાર છું, પણ ગુજરાત નહીં. જ્યાંથી તમને જાકારો મળ્યો ત્યાં કેમ જવું?’
યામિની શું બોલે? જે જૂઠ પોતે દોહરાવતાં રહ્યાં એ શર્વરી માટે તો પથ્થરની લકીર બની ગયું છે. તે
બિચારી તો એમ જ માને છે કે હું અનાથ હતી એટલે તેના પિતા અમૃતલાલ
શાહના ઘરનાએ મને વહુ તરીકે સ્વીકારી નહીં. પરિણામે ગુજરાત છોડીને અમે આસામ વસ્યા!
‘ઘરથી દૂર પપ્પાએ ગુવાહાટીમાં નોકરી લીધી, પણ બિચારા જીવવા નહીં પામ્યા. ટૂંકી માંદગીમાં તેમના પ્રાણ ગયા. મા, મને તો તેમની સૂરતનું પણ સ્મરણ નથી. અધૂરામાં પૂરું બ્રહ્મપુત્રાના પૂરમાં ઘરનો સામાન તણાઈ જતાં પપ્પાની એક તસવીર પણ ન રહી!’
પપ્પા. શર્વરીનું બીજ નાખનાર પુરુષની યાદ સહેજ કંપાવી ગઈ. શર્વરીને કેમ કહેવું કે તારા પિતાનું નામ સુધ્ધાં કાલ્પનિક છે, પછી તેની તસવીર ક્યાંથી હોય! એટલું ખરું કે પોતે ઊપસાવેલું ‘અમૃત’નું શબદચિત્ર શર્વરીમાં પિતા પ્રત્યે અભિમાન પ્રેરે છે, એકલા હાથે દીકરીને ઉછેરનાર મા પ્રત્યે પારાવાર ગૌરવ છે.
-એ ગૌરવને મારે જાળવવાનું છે. મારી કહાનીમાં ગમે એટલાં જૂઠ હોય, શર્વરી મારી કોખમાં ઊછરી છે, થરથરતી જાંઘે મેં તેને જણી છે એ હકીકત છે. કોઈ પણ માને હોય એમ મારી દીકરી મને અતિ વહાલી છે... તેની સુખાકારી માટે અહીંથી નીકળવું જરૂરી બન્યું છે.
‘ઠીક છે, મા, તારો આગ્રહ છે તો આપણે બીજે જઈશું, પણ મારી ડિગ્રી આવી જાય પછી-’
શર્વરીનો મુદ્દો માન્ય રાખવો પડે એમ હતો. કૉલેજમાં તેનું છેલ્લું વરસ છે. અંતિમ પરીક્ષા ઢૂંકડી છે. ડિગ્રી આવતાં સહેજેય બેત્રણ મહિના થવાના, પણ છેવટે તો બધું સમેટીને નીકળવામાં જ સાર છે. આધુંઅધૂરું મૂકીને નીકળવામાં શર્વરી વહેમાય, તે મને કોઈ કાળે નહીં પરવડે!
યામિનીએ દીકરી સાથે આસામ છોડવાનું નક્કી તો કર્યું, પણ બે-ત્રણ મહિનાના એ ગાળામાં શું થવાનું હતું એની કોને ખબર હતી?
‘નક્સલવાદીઓએ પાછું જોર પકડ્યું છે. તાજેતરમાં સેન્ટ્રલ રિઝર્વ પૅરામિલિટરી ફોર્સના જવાનો પર કરેલો હુમલો જઘન્ય છે.’
નવી દિલ્હીમાં મિલિટરી ઇન્ટેલિજન્સની ખૂફિયા મીટિંગમાં હેડ જયસ્વાલ તેમના હોનહાર ઑફિસર્સને કહી રહ્યા છે, પાછળ સ્ક્રીન પર પૂર્વોત્તર રાજ્યોનો નકશો છે.
‘આંતરિક વિખવાદોનો લાભ ઉઠાવવાનું આપણું દુશ્મન નંબર વન કેમ ચૂકે? બંગલા દેશના રસ્તે પાકિસ્તાન પૂવોર્ત્તર રાજ્યોમાં પગપેસારો કરવા માગે છે એ નવી વાત નથી.’
જયસ્વાલે કળ દબાવતાં સ્ક્રીન પર નકશાના સ્થાને ૩૦-૩૫ વરસના
પુરુષની તસવીર પ્રગટી, ‘આ છે નીલાંબર હજારિકા.’
‘યસ, અર્ણવસિંહ.’ જુવાન ઑફિસર તરફ થમ્બ અપ કરી જયસ્વાલે કડી સાંધી, ‘પાકા ખબર છે કે ખૂનખાર નક્સલવાદી પાકિસ્તાનના ખોળે બેસી ગયો છે. સો આવનારા દિવસો વધુ ઘાતક પુરવાર થઈ શકે... વી નીડ ટુ ફિક્સ હીમ.’
સાદા શબ્દોમાં આનો અર્થ થાય નીલાંબરને પતાવી દેવાનો!
‘જોકે એ સરળ નથી. આસામનાં જંગલોમાં છુપાઈ રહેતા નીલાંબરની તસવીર પણ દુર્લભ છે.’
‘સર, આઇ ટેક ચૅલેન્જ.’ અર્ણવસિંહે ઊભા થઈને ખુમારીથી કહ્યું, ‘મને ત્રણ મહિના આપો, હી વિલ બી ડેડ.’
જયસ્વાલ પળવાર તેને નિહાળી રહ્યા. ત્રીસેક વરસનો અર્ણવસિંહ જાસૂસીમાં નીવડેલો છે. સરહદનાં કેટલાંય આૉપરેશન્સ તેણે સફળતાપૂર્વક પાર પાડ્યાં છે. અર્ણવસિંહના કસાયેલા શરીરમાં પાર વિનાનું કૌવત છે, તીક્ષ્ણ બુદ્ધિમત્તા ધરાવતા અત્યંત સોહામણા જુવાનનું એક સ્મિત કોઈનું પણ હૈયું જીતી લે એવું મોહક છે!
‘ડન, અર્ણવસિંહ. મિશન નીલાંબર તમારું. ઑલ ધ બેસ્ટ.’
‘થૅન્ક્સ સર.’ અર્ણવસિંહે અનુભવેલા રોમાંચમાં અંગત ઉત્તેજના પણ હતી. અધરવાઇઝ પણ પોતે રજા મૂકીને આસામ જવાનું વિચારતો હતો ત્યાં આ અસાઇનમેન્ટે તક પૂરી પાડી...વરસો જૂનો હિસાબ ચૂકતે કરવાની!
પોતાની રૂમ પર જઈને તેણે ડ્રૉઅરમાંથી એક તસવીર કાઢી - ટીવીના ફુટેજમાં ઝડપાયેલી મા-દીકરીની એ તસવીર હતી.
હું આવી રહ્યો છું શબનમબાનુ... વેરની વસૂલાત કરવા.
‘કાશમીર કી કલી હૂં મૈં...’
બપોરનો સમય છે. શર્વરી કૉલેજ ગઈ છે. જમ્યા પછી હિંચકે બેઠેલાં યામિની દૂર ક્યાંક ગુંજતા લતાના ગીતે એકઝાટકે ભૂતકાળમાં ખૂંપી ગયાં...
સ્વર્ગ સમાન કાશ્મીરનો ખીણપ્રદેશ... ૧૯૮૫ના ગાળામાં પાકિસ્તાનની બૉર્ડર નજીક આવેલા ગામમાં છૂટીછવાઈ વસ્તી રહી ગઈ હતી. આતંકવાદને લીધે ટૂરિસ્ટ આવતા બંધ થયા, કામધંધા વિનાના અસ્થિર માહોલમાં જીવવું પણ કેમ?
પાછા જ્યાં જુઓ તો ભારતીય સેનાના ચોકિયાતો.
‘એ જ આપણા દુશ્મન છે,’
અબ્બુ કહેતા. બીજાં ભાઈબહેનો ભેગી ૧૪-૧૫ની થયેલી શબનમ પણ ધ્યાનથી સાંભળતી રહેતી. અબ્બુ ભારત વિરુદ્ધ આગ ઓકતા, પાકિસ્તાનની તરફેણ કરતા, આઝાદીની વાતો કરતા, બાળકોના હાથમાં પથ્થર થમાવીને સેનાના જવાનોને મારવા ઉશ્કેરતા.
પણ પછી ઝેલમના પૂરમાં આ જ જવાનો અમને બચાવતાં તોય તેમનો ગણ મનાતો નહીં એ વિડંબના શબનમને ક્યારેક અકળાવી જતી. અબ્બુનાં
તેજાબી ભાષણો સામે તેને પોકારવાનું મન થતું - ગલત!
અંગે પુરબહાર યૌવન મહોર્યું હતું, કાશ્મીરની કલી જેવું બેનમૂન સૌંદર્ય ધરાવતી શબનમ નાદાન નહોતી રહી. શ્રીનગરમાં બૉમ્બધડાકા થાય કે સરહદે ભારતીય જવાનનું માથું વઢાય એની જ્યાફત ઘરે ઊજવાય અને એમાં પાકિસ્તાનના જવાનો હાજરી પુરાવે એ ઘટના જ સાક્ષી પૂરતી હતી કે અબ્બુ પાકના ખોળે બેઠેલા બળવાખોર છે જેને દુનિયા આતંકવાદી તરીકે નવાજે છે.
અબ્બુના ધાક, ઘરના વાતાવરણ છતાં શબનમમાં ભારત માટે કે ભારતીયો માટે આંધળી નફરત કદી ન જન્મી. આર્મીના જુવાનોને પથ્થર મારવાનું ગમતું, પણ તેમણે દાખવેલી ઇન્સાનિયત કઈ રીતે ભુલાય? અબ્બુની ચળવળ ગાંધીચીંધ્યા માર્ગની નહોતી... મને મારા વતન પ્રત્યે મોહબ્બત છે, પણ એની આઝાદીની વાતો સમજ બહારની છે. ભારતથી અમારે આઝાદ થવાનું હોય તો શા માટે પાકિસ્તાનનો હાથ થામવો પડે? શબનમને સંતોષકારક જવાબ ન મળતા, બધું બહુ ગૂંચવાડાભર્યું લાગતું. એમાંય ઘરે આવતા પાક લશ્કરના જુવાનોની પોતાના બદન પર ફરતી નજર કંપાવી જતી.
‘તારા બેપનાહ હુશ્નનો જામ પીવા મળે તો અલ્લાહ કસમ, જન્નત ન માગું!’
અશરફ કહેતો. પાકિસ્તાનની આર્મીમાં ઊંચો હોદ્દો ધરાવતો પચીસેક વરસનો જુવાન ફીલ્ડમાં ભલે ખોફનાક ગણાતો હોય, શબનમ સાથે તો તક મળતાં દિલ્લગી જ આચરતો. અબ્બુને તેના પર આંધળો ભરોસો. અમ્મી પણ કહેતી- અશરફ તુઝે કાફી પસંદ કરતા હૈ, શાદી કરેગી તો રિશ્તેદારી કા વજન ભી રહેગા...
કદાચ એવું જ બન્યું હોત, પણ કુદરતને એ મંજૂર નહોતું. પાકિસ્તાને સરહદ પર છમકલું કરતાં ભારત સરકારે સંયમ વળોટીને કડક કાર્યવાહી કરી એમાં ભારતનું નાક દબાવતા રહેતા હિજાબુદ્દીનનોય સફાયો થઈ ગયો.
શબનમના તે પિતા. માનવતાવાદીઓ જેના મોતથી રાહતનો શ્વાસ લેતા હતા તે આતંકવાદીનો પરિવાર પણ આર્મીના અટૅકમાં બેરહેમપણે રહેંસાઈ ગયો. બચી માત્ર શબનમ. સુરંગરસ્તે પાકિસ્તાનથી આવ-જા કરતા રહેતા અબ્બુના વિશ્વાસુ અશરફના આદમીઓએ તેને ઉગારી, ગુપ્ત રસ્તેથી પાકિસ્તાન પહોંચાડી...
‘તારા અબ્બુનું જવું પાકિસ્તાન માટે મોટી ખોટ છે, શબનમ. આપણે એનું વેર લેવાનું છે.’
સરહદ પરના ગામની એક કોઠીમાં શબનમને રખાયેલી. રોજ તેની મુલાકાત લેતો અશરફ તેને વેરના, નફરતના પાઠ ગોખાવતો પણ શબનમને ભાગ્યે જ કશું સ્પર્શતું. ક્યાંથી સ્પર્શે? ભારતીય આર્મીના સકંજામાંથી પોતાને ‘બચાવનાર’ પાકના જુવાનોએ અહીં સુધી પહોંચતાં પહેલાં બેફામપણે તેનું બદન નોચ્યું હતું. એઠવાડ બની ગયેલી માશૂકાને બેગમ બનાવવાને બદલે અશરફે તેના હુશ્નનો જુદો જ ઉપયોગ કરવાનું વિચારી રાખ્યું હતું. વેરની આગ ભડકાવવાની મિથ્યા કોશિશ કરીને તનની આગ બુઝાવી જતા અશરફને શબનમે પૂછવું હતું - મારી બોટી નોચનાર પ્રત્યે તને વેર નથી જન્મતું? આ જ તારી મર્દાનગી?
પણ પ્રશ્નો અર્થહીન હતા. અબ્બુ ગયા પછી અશરફને તેમની શરમ ન રહી એટલે જિસ્મની જ્યાફત માણવા નિકાહના નાટકની જરૂર પણ ક્યાં રહી?
ખેર, એ પરિસ્થિતિ પણ સ્વીકાર્ય બનતી ગઈ. રોજ રાત્રે થતું અશરફનું આગમન તેને ગમવા લાગ્યું. ગમે તે હોય, અશરફમાં સ્ત્રીની પ્યાસ ભડકાવવાની અને પછી બુઝાવવાની મર્દાનગી હતી. તેની વેરીની વાતો જોકે કંટાળો આપતી,
‘હું ભીતરથી ખાખ છું, અશરફ, મને વેરના હિસાબ ન પૂછો. મારે કરવાનું શું છે એ કહો.’
‘તારા આ જાલિમ હુશ્નથી પુરુષોને ભરમાવવાના છે...’ છેવટે અશરફે ભેદ ખોલ્યો હતો, ‘જાસૂસીની દુનિયામાં આને હનીટ્રૅપ કહે છે.’
-એ યાદે અત્યારે પણ સહેમી જવાયું.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.