gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
શું તમારું બાળક રોજબરોજ હૅન્ડ-સૅનિટાઇઝર વાપરે છે?
You need an iframes capable browser to view this content.
તો ચેતજો, એનાથી બાળકને બહુ ફાયદો નહીં થાય પણ નુકસાન થઈ શકે છે. ઍન્ટિ-બૅક્ટેરિયલ, ઍન્ટિ-સેપ્ટિક અને ૯૯ ટકા જર્મ-ફાઇટ કરવાનો દાવો કરતી પ્રોડક્ટ્સનો લિમિટમાં ઉપયોગ થાય એ જરૂરી છે. કેમિકલયુક્ત ચીજોનો વપરાશ વધે તો ઍલર્જી અને બૅક્ટેરિયલ રેઝિસ્ટન્સ વધી શકે છે
એક સમય હતો જ્યારે બાળકોને હાનિકારક જંતુઓથી બચવા માટે સ્વચ્છતા જાળવવી જરૂરી છે એવું સમજાવવામાં નાકે દમ આવી જતો. જે નરી આંખે જોઈ શકાતા નથી એવા જંતુઓ સામે રક્ષણ મેળવવા જમતાં પહેલાં હાથ ધોવાનું, એકી-પાણી કરી આવ્યા પછી હાથ ધોવાનું જેવી સાદી વાતો સમજાવવી અઘરી પડી જતી હતી. બાળકોને સવાલ થતો કે હાથમાં કશું છે તો નહીં? તો પછી શા માટે ધોવાના? જનરલ હાઇજીન માટે હવે બાળકોમાં ઘણી જાગૃતિ આવી છે. એનું કારણ છે આજની ઍડ્વર્ટાઇઝમેન્ટ્સ. ક્યુટ બાળકો દ્વારા કૅચી ટૅગલાઇન્સવાળી જાહેરાતો બાળકોને સ્વચ્છતાની આદત પાડવામાં ઘણી મદદરૂપ રહી છે. અલબત્ત, આ સારી બાબતની એક નબળી બાજુ પણ ઊભરી રહી છે. એ છે વધુપડતાં કેમિકલ્સ ધરાવતી હાઇજીન પ્રોડક્ટ્સનો બેફામ ઉપયોગ. હાઇજીન પ્રોડક્ટ્સનો ક્યાં નકામો ઉપયોગ થાય છે અને એનાથી બાળકોના સ્વાસ્થ્ય પર કેવું જોખમ વધે છે એ સમજવું જરૂરી છે.
ઇન્ફેક્શન ઘટ્યું , ઍલર્જી વધી
ભારત અને વિદેશોની વાત હાઇજીનના મામલે થોડીક જુદી પડે છે. વિદેશોમાં જ્યાં ઑલરેડી લોકો સ્વચ્છતા બાબતે વધુ જાગૃત છે ત્યાં ઇન્ફેક્શન ફેલાવાની સમસ્યા ઓછી છે, પણ ઍલર્જીનું પ્રમાણ વધુ છે. ભારતમાં સ્વચ્છતાનો આગ્રહ કેળવવાનું મૂળ કારણ છે જાતજાતનાં ઇન્ફેક્શન્સને રોકવાનું. અહીં બૅક્ટેરિયા અને વાઇરસથી ફેલાતાં ઇન્ફેક્શન્સનું પ્રમાણ વધુ છે એમ જણાવતાં પીડિયાટ્રિશ્યન ડૉ. ચૈતાલી લદડ કહે છે, ‘વિદેશોમાં વધુપડતા ચોખલિયાવેડાને કારણે બાળકો જરાય ડસ્ટ કે બૅક્ટેરિયાથી એક્સપોઝ જ નથી થતાં. એને કારણે બે વર્ષથી નાની ઉંમર દરમ્યાન બાળકોમાં જે ઇમ્યુનિટી ડેવલપ થવી જોઈએ એ નથી થતી. વિદેશોમાં એટલે જ ઍલર્જીનું પ્રમાણ વધુ છે. જ્યારે ભારતમાં સ્થિતિ અવળી છે. સ્વચ્છતાની આદત ન ધરાવતાં બાળકોમાં ચેપી રોગોનું પ્રમાણ વધુ છે. હવે ભારતમાં પણ અમુક અંશે પેરન્ટ્સ બાળકોને સ્વચ્છતાના પાઠ શીખવવામાં સફળ થયા છે જેને કારણે ચેપી રોગોનો ફેલાવો ઘટ્યો છે. અલબત્ત, હાઇજીન માટેની સ્ટ્રૉન્ગ પ્રોડક્ટ્સનો વપરાશ વધ્યો હોવાથી ભારતમાં પણ બાળકોની ઇમ્યુનિટી નબળી રહી જાય એવી શક્યતા વધી છે. આનો એક જ ઉપાય છે કે બાળકોને સ્વચ્છતા માટે કુદરતી વિકલ્પો સમજાવવામાં આવે. સ્ટ્રૉન્ગ કેમિકલયુક્ત હાઇજીન પ્રોડક્ટ્સનો વધુપડતો ઉપયોગ બાળકના ઓવરઑલ સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક બની શકે છે.’
એનો મતલબ એ કે ૯૯.૯ ટકા જર્મ-ફાઇટ કે ૯૯ ટકા બૅક્ટેરિયાનો ખાતમો બોલાવે એવી સ્ટ્રૉન્ગ પ્રોડક્ટ્સની જરૂર નથી. ડૉ. ચૈતાલી લદડ કહે છે, ‘આ પ્રોડક્ટ્સ હૉસ્પિટલમાં કામ કરતા ડૉક્ટરો, નર્સો કે દરદીઓ માટે હોવી જોઈએ. બાળકોમાં કુમળી વયે આવી હાઇજીન પ્રોડક્ટ્સની જરૂર નથી.’
બે સેકન્ડમાં હાથની સફાઈ
બાળકો હવે બે સેકન્ડમાં હાથ ચોખ્ખા થઈ જાય એવો સ્વચ્છતાનો શૉર્ટ-કટ શીખી ગયાં છે. કેટલીયે સ્કૂલોમાં બાળકો હવે નાસ્તાના ડબ્બાની સાથે સૅનિટાઇઝરની બૉટલ લઈને જાય છે. કેમ? તો કહે હાથ સાફ રાખવા માટે. નાસ્તો ખાતા પહેલાં કે વૉશરૂમ જઈ આવ્યા પછી હાથ જર્મ-ફ્રી કરવા માટે રોજ હૅન્ડ-સૅનિટાઇઝર વાપરવું કેટલું યોગ્ય? એનો જવાબ આપતાં પીડિયાટ્રિશ્યન ડૉ. ચૈતાલી લદડ કહે છે, ‘આ એવું કેમિકલ-બેઝ્ડ સૉલ્યુશન છે જેને રોજબરોજના જીવનમાં વાપરવું યોગ્ય નથી. સૅનિટાઇઝર હૉસ્પિટલોમાં વાપરવું જોઈએ, જ્યાં રોજેરોજ વ્યક્તિ અત્યંત હાનિકારક બૅક્ટેરિયાના સંસર્ગમાં આવવાની સંભાવનાઓ ઘણી જ ઊંચી હોય છે. બાળકો રોજિંદી લાઇફમાં સૅનિટાઇઝર વાપરે એ જરાય યોગ્ય નથી. જ્યારે પાણી ઉપલબ્ધ ન હોય ત્યારે અને ત્યારે જ એનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. પિકનિક, ટ્રેકિંગ કે ટ્રાવેલિંગ દરમ્યાન સૅનિટાઇઝરનો સહારો લેવાય એ ઠીક છે; પણ રોજ ખાતા પહેલાં હાથ સાફ કરવા માટે સૅનિટાઇઝર વાપરવું યોગ્ય નથી. આ વિવેક પેરન્ટ્સે બાળકોને શીખવવો પડશે. ઍડ્વર્ટાઇઝમેન્ટ્સ જોઈને બાળકને હાથ ધોવાના વિકલ્પ તરીકે સૅનિટાઇઝર વધુ ગમે એ સ્વાભાવિક છે, પણ એનાથી તેઓ બિનજરૂરી અને હાનિકારક રસાયણોના સંસર્ગમાં આવે છે જેની એની ઘણી આડઅસરો છે. ’
ઍન્ટિ-બૅક્ટેરિયલ સાબુ કે હૅન્ડ-વૉશમાં વપરાયેલાં કેમિકલ્સ મોટા લોકો માટે તો હાનિકારક હોય જ છે, પણ એ નાનાં બાળકોમાં દસગણી વધુ માઠી અસર કરનારાં હોય છે એવું તાજેતરમાં અમેરિકાના રિસર્ચરોએ તારવ્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે સફાઈ માટે વપરાતી પ્રોડક્ટ્સમાંનાં ૨૦ ટકાથી વધુ કેમિકલ્સ કૅન્સરજન્ય છે. એની અસર બાળકોમાં વધુ થાય છે. હાઇજીન પ્રોડક્ટ્સને સુગંધીદાર બનાવવા માટે ખાસ ફ્થૅલૅટ્સ પ્રકારનાં કેમિકલ્સ હોય છે જે કૅન્સરજન્ય અને શરીરના મૂળભૂત કોષોને મ્યુટેટ કરવા શક્તિમાન છે. કેમિકલની આડઅસરો વિશે ડૉ. ચૈતાલી લદડ કહે છે, ‘હાઇજીન પ્રોડક્ટ્સમાં વપરાયેલાં કેમિકલ્સની માઠી અસરો વિશે અનેક અભ્યાસો થાય છે અને એનાથી બાળકના ગ્રોથથી માંડીને ઇમ્યુનિટી પર જોખમ ઊભું થવાની સંભાવના વધી છે. અમુક કેમિકલ્સ બાળકોમાં હૉમોર્નલ અસંતુલન કરી શકે છે જેને કારણે બાળકના શારીરિક-માનસિક ગ્રોથમાં પણ માઠી અસર થાય છે.’
સ્ટ્રૉન્ગ ઍન્ટિ-બૅક્ટેરિયલ કેમિકલ્સના નિયમિત એક્સપોઝરથી બાળકોમાં જે-તે ઍન્ટિ-બૅક્ટેરિયલ ડ્રગ સામે રેઝિસ્ટન્સ ડેવલપ થાય છે. જેમ જરૂર કરતાં વધુ માત્રામાં ઍન્ટિ-બાયોટિક દવાઓનો ડોઝ લેવામાં આવે તો શરીર અને બૅક્ટેરિયા એનાથી ટેવાઈ જાય છે અને વધુ સ્ટ્રૉન્ગ અને અલગ પ્રકારની ઍન્ટિ-બાયોટિક્સની જરૂર પડે છે. એવું જ હાઇજીન પ્રોડક્ટ્સમાં પણ થઈ શકે છે. ડૉ. ચૈતાલી લદડ કહે છે, ‘ખૂબ નાની ઉંમરથી જે બાળકો સ્ટ્રૉન્ગ ઍન્ટિ-બૅક્ટેરિયલ પ્રૉપર્ટી ધરાવતી પ્રોડક્ટ્સ ભરપૂર માત્રામાં વાપરવા લાગે છે. તેમનામાં એ પ્રોડક્ટ્સ થોડાક સમય પછી બેઅસર થવા લાગે છે.’
બાળક બેથી ત્રણ વર્ષનું થાય એ દરમ્યાન તેની ઇમ્યુન સિસ્ટમ ડેવલપ થતી હોય છે. આ દરમ્યાન તેનું શરીર જે કોઈ પણ હાનિકારક બૅક્ટેરિયા કે વિષાણુના સંસર્ગમાં આવે એની સામે લડત આપવા માટે કુદરતી રીતે ઍન્ટિ-બૉડીઝ ડેવલપ કરવાનું કામ કરે છે. જો આ સમયગાળા દરમ્યાન તેને સાવ જ રોજબરોજના જીવનમાં આવતા બૅક્ટેરિયાનું એક્સપોઝર જ ન મળે તો એની સામે લડત આપે એવાં ઍન્ટિ-બૉડીઝ જ પેદા નથી થતા. એને કારણે ઇમ્યુન સિસ્ટમ નબળી રહી જાય છે. ડૉ. ચૈતાલી લદડ કહે છે, ‘નબળી ઇમ્યુન સિસ્ટમ ધરાવતાં બાળકોને નૉર્મલ ચીજોની ઍલર્જી થવાની સંભાવના વધી જાય છે. વિદેશોમાં હવે ઍલર્જિક રોગોને હાઇજીન હાઇપોથિસિસ નામ આપવામાં આવ્યું છે.’
હાઇજીન પ્રોડક્ટ્સમાં વિવેક જરૂરી
સ્વચ્છતા જાળવવી અને બાળકને એ માટે સજાગ કરવું ખૂબ જરૂરી છે, પરંતુ ચોખ્ખાઈ અને ચોખલિયાવેડા વચ્ચે સંતુલન હોવું જરૂરી છે. જાતજાતની હાઇજીન પ્રોડક્ટ્સ ન વાપરીને માત્ર સાચી આદતો પાડવામાં આવે એના પર વધુ ભાર મૂકવો જોઈએ. એટલું યાદ રાખવું કે ટીવીમાં જોવા મળતી આકર્ષક ઍડ્વર્ટાઇઝમેન્ટ્સથી કંપનીને ફાયદો થશે, બાળકને નહીં. સાચી આદતો વિશે ડૉ. ચૈતાલી લદડ કહે છે, ‘સૌથી પહેલાં તો બાળકને ખાવાની કોઈ પણ ચીજ હાથમાં લેતાં પહેલાં સાદા સાબુ અને પાણીથી હાથ ધોવાની આદત પાડો. માત્ર પૉટી ગયા પછી જ નહીં, યુરિન પાસ કરીને આવ્યા પછી પણ હાથ ધોવાની આદત પાડો. માત્ર હથેળી જ નહીં, કોણી સુધીનો હાથ ધોવો જરૂરી છે. ખાંસી, ઉધરસ કે છીંક ખાતી વખતે રૂમાલથી હાથ ઢાંકી રાખવો.’
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.