gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
You need an iframes capable browser to view this content.
આજે વર્લ્ડ ઑલ્ઝાઇમર્સ ડે છે. જોકે કેટલાંક વર્ષોથી આખા સપ્ટેમ્બર મહિનાને ઑલ્ઝાઇમર્સ મન્થ તરીકે ઊજવવાનું પણ શરૂ થઈ ચૂક્યું છે. વૃદ્ધાવસ્થા એમનેમ પણ જીવનનો કપરો પડાવ છે અને એને વધુ જટિલ બનાવતો આ રોગ અને એનાં ચિહ્નો વિશે આજે વિસ્તારથી જાણીએ
પાર્ટ ૧ - જિગીષા જૈન
સંજય લીલા ભણસાલીની ‘બ્લૅક’ ફિલ્મને વર્ષો થઈ ગયાં, પરંતુ એ ફિલ્મના અમિતાભ બચ્ચનને કોઈ ભૂલી નહીં શકે. આ ફિલ્મમાં છેલ્લે તેમને જે રોગ થયો હતો, જેમાં તે પોતાનું નામ સુધ્ધાં ભૂલી જાય છે એ રોગ એટલે જ ઑલ્ઝાઇમર્સ. ઉંમર થાય એટલે આમ પણ યાદશક્તિ પાંખી થઈ જ જાય એવું લોકો માને છે, પરંતુ એટલી હદે યાદશક્તિ નબળી પડે કે માણસ પોતાના આપ્તજનોને કે ખુદને પણ વીસરી જાય એવા એ રોગને ઑલ્ઝાઇમર્સ કહે છે. મોટી ઉંમરે આવતા અને વધતી ઉંમર સાથે વધ્યે જ જતા આ રોગનો વ્યાપ સમગ્ર વિશ્વમાં ઘણો વધારે છે. આજે ૨૧ સપ્ટેમ્બરે સમગ્ર વિશ્વમાં ઑલ્ઝાઇમર્સ વિશેની જાગૃતિ ફેલાવવા માટે વર્લ્ડ ઑલ્ઝાઇમર્સ ડે મનાવવામાં આવી રહ્યો છે. ઘણા દેશોમાં આ આખા સપ્ટેમ્બર મહિનાને વર્લ્ડ ઑલ્ઝાઇમર્સ મન્થ તરીકે પણ ઊજવવામાં આવે છે. ઑલ્ઝાઇમર્સ એ દુનિયામાં છઠ્ઠા નંબરનો રોગ છે જે લોકોનાં મૃત્યુ માટે જવાબદાર છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઑર્ગે‍નાઇઝેશનના આંકડાઓ મુજબ ખાસ કરીને ૬૫ વર્ષની ઉંમરના પાંચથી ૮ ટકા લોકોમાં આ રોગ જોવા મળે છે જે ઉંમર વધતાં ૭૫ વર્ષે ૧૫-૨૦ ટકા લોકોમાં અને ૮૫ વર્ષે ૨૫થી ૫૦ ટકા લોકોમાં જોવા મળે છે. આમ જોવા જઈએ તો ૬૦ વર્ષથી ઉપરના લોકોમાં ૫૦થી ૭૫ ટકા લોકો આ રોગથી પીડાય છે. મોટા ભાગે વૃદ્ધાવસ્થામાં જોવા મળતો આ રોગ નિષ્ણાતના મત મુજબ ક્યારેક ૩૦ વર્ષ જેવી નાની ઉંમરે પણ જોવા મળે છે. જોકે એ ખૂબ ઓછા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
વ્યક્તિની વિચારવાની અને તર્કની શક્તિ એટલી ઓછી થઈ જાય કે એના નૉર્મલ રૂટીનમાં જરૂરિયાતનાં કામોમાં પણ અસર થવા લાગે તો એવા મગજના રોગને ડિમેન્શિયા કહે છે. જે સૌથી કૉમન પ્રકારનો ડિમેન્શિયા છે એ છે ઑલ્ઝાઇમર્સ ડિસીઝ. ઑલ્ઝાઇમર્સ એક ન્યુરોલૉજિકલ ડિસઑર્ડર છે જેમાં મગજના કોષો મરતા જાય છે અને એમના મરવાથી વ્યક્તિની યાદશક્તિ ધીમે-ધીમે ઘટતી જાય છે અને બાકીના માનસિક પ્રૉબ્લેમ્સ પણ શરૂ થઈ જાય છે. આ રોગને ન્યુરો ડીજનરેટિવ ડિસીઝ કહે છે. આપણા શરીરમાં એવા ઘણા નકામા પદાર્થો છે જેને મોટા ભાગે આપણે વેસ્ટ કહીએ છીએ જે જુદી-જુદી રીતે શરીરમાંથી બહાર ફેંકાઈ જતા હોય છે અથવા કહીએ કે શરીર એનો નિકાલ કરી દેતું હોય છે, પરંતુ ક્યારેક આવા નકામા પદાર્થો શરીરની બહાર ફેંકાતા નથી અને મગજની અંદર જમા થતા જાય છે. આ સતત જમા થવાની પ્રોસેસને જ ડીજનરેશન કહે છે. એની પાછળનું વિજ્ઞાન સ્પક્ટ કરતાં કોકિલાબેન ધીરુભાઈ અંબાણી હૉસ્પિટલના કૉગ્નિટિવ અને બિહેવ્યરલ ન્યુરોલૉજીના સ્પેશ્યલિસ્ટ કન્સલ્ટન્ટ ન્યુરોલૉજિસ્ટ ડૉ. અનુ અગરવાલ કહે છે, ‘આવા મગજમાં જમા થતા પદાર્થોમાંના બે પદાર્થ એટલે ઍમિલૉઇડ અને ટાઓ. આ બન્ને પદાર્થો જ્યારે મગજમાં જમા થતા જાય ત્યારે એની હાજરીને કારણે મગજના કોષો મરતા જાય છે. વળી જેમ ઉંમર વધે એમ આ બન્ને પદાર્થોનો વ્યાપ પણ વધે અને વધુ ને વધુ કોષો મરતા જાય. ધીમે-ધીમે સમગ્ર મગજ ખતમ થઈ જાય અને વ્યક્તિનું મૃત્યુ થઈ જાય.’
ચિહ્નો કઈ રીતે અલગ
ઘણી ઉંમર વિશેની તકલીફો એવી છે જે ઑલ્ઝાઇમર્સ જેવી લાગે, પરંતુ જરૂરી નથી કે એ ઑલ્ઝાઇમર્સ જ હોય. ઑલ્ઝાઇમર્સ અસોસિએશનની ગાઇડલાઇન્સ મુજબ અમુક ઉદાહરણ સમજીએ. એક વ્યક્તિ દર મહિનાને અંતે ચૂકવાતા બિલને આ મહિને ભૂલી જાય છે તો એ નૉર્મલ છે, પરંતુ જે વ્યક્તિને ઑલ્ઝાઇમર્સ છે એ વ્યક્તિ મહિનાનું બજેટ મૅનેજ નથી કરી શકતી. આખા મહિનાના હિસાબ-કિતાબ, કોને કેટલા રૂપિયા આપવાના છે વગેરે વસ્તુ કરવામાં એને તકલીફ પડતી હોય છે. કોઈ સામાન્ય વૃદ્ધ વ્યક્તિને પૂછો કે આજે કયો વાર છે તો એ કદાચ ભૂલી જાય, પણ પછી વ્યવસ્થિત યાદ કરે તો એને યાદ આવી જાય, પરંતુ જેને ઑલ્ઝાઇમર્સ છે એને યાદ ન આવે. તારીખો, ઋતુઓ, તહેવારો વગેરેનો એક ટ્રૅક જે મગજમાં બંધબેસે છે એ આ દરદીઓને બેસતો નથી. આમ સામાન્ય લોકોને જે તકલીફ હોય એના કરતાં ઘણી વધુ તકલીફ આ દરદીઓમાં જોવા મળે છે જે સરળતાથી ઓળખી શકાય છે.
(આવતી કાલે આપણે જોઈશું ઑલ્ઝાઇમર્સના ઇલાજ વિશે)
ડૉ. અનુ અગરવાલ પાસેથી જાણીએ ઑલ્ઝાઇમર્સને લગતાં કેટલાંક ખાસ ચિહ્નો. જો આ ચિહ્નો હોય તો તાત્કાલિક ડૉક્ટરને મળવું જોઈએ અને જરૂરી તપાસ દ્વારા યોગ્ય નિદાન મેળવવું જરૂરી છે.
૧. યાદશક્તિમાં એવો પ્રૉબ્લેમ જેને લીધે રોજિંદા જીવનમાં તકલીફ પડે : હમણાં જ બનેલી ઘટનાઓ ભુલાઈ જવી અથવા તો ઘટનાની અમુક એવી વસ્તુઓ જે સામાન્ય રીતે ભૂલી જ ન શકાય છતાં પણ ભૂલી જવી. જેમ કે અઠવાડિયા પહેલાં જે લગ્નમાં ગયા હતા, ત્યાં જેને મળ્યા અથવા શું ખાધું હતું જેવી સામાન્ય બાબતો ભુલાઈ જવી કે પછી ખૂબ જાણીતા લોકો અને જગ્યાઓને એકદમ જ ઓળખી ન શકે. પોતાની વસ્તુઓ ક્યાંક છોડી દે અને પછી યાદ જ ન આવે કે એ ક્યાં મૂકી હતી.
૨. જે તમારા માટે ખૂબ જ સરળ કામ છે એ કરવામાં પણ તકલીફ પડે : જે વસ્તુઓ તમે વર્ષોથી કરતા આવ્યા છો એ વસ્તુઓ અચાનક ન થઈ શકે અથવા કેવી રીતે થાય એ સમજી ન શકાય. જેમ કે જે સ્ત્રી વર્ષોથી રસોઈ બનાવે છે એ રસોઈ કેમ બનાવવી એ ભૂલી જાય અથવા બનાવતી વખતે એને સમજણ ન પડે કે કેમ બનાવું.
૩. મુશ્કેલીઓને પાર પાડવામાં કે પ્લાનિંગ કરવામાં નિષ્ફળ રહેવું : કોઈ પણ વસ્તુનું પ્લાનિંગ કરવું હોય, ગોઠવણ કરવી હોય તો તેમને બિલકુલ ફાવે નહીં. જેમ કે બૅલૅન્સશીટ બનાવવી કે બર્થ-ડે પાર્ટીની તૈયારી કરવી.
૪. નિર્ણયશક્તિ નબળી પડી જાય : કોઈ પણ વસ્તુમાં જજમેન્ટ ન લઈ શકે અને બરાબર ધ્યાન ન આપી શકે. જેમ કે ડ્રાઇવિંગ બરાબર ન કરી શકે અથવા પૈસા ખોટી જગ્યાએ ઇન્વેસ્ટ કરી દે
૫. સમય અને સ્થળને સમજવામાં ગોટાળા થાય : જેમ કે કોઈ જગ્યાએ જ્યાં ખૂબ રેગ્યુલર આવવા-જવાનું થતું હોય છતાં રસ્તો ભુલાઈ જાય. ઘણી વખત પોતાના ઘરે પાછો જવાનો રસ્તો પણ ભુલાઈ જાય. સમયનું ખાસ ધ્યાન ન રહે.
૬. બોલવામાં પણ તકલીફ પડે : બોલવા કશું જાય અને બોલાય કંઈક બીજું જ જાય, કારણ કે શબ્દ મળે નહીં. જેમ કે તેઓ ફૅન ને પેન બોલે. આ ઉપરાંત એકને એક વસ્તુ વારંવાર બોલ્યા કરે અથવા ગમે ત્યારે ભળતા જ વિષય પર વાત કરે.
૭. મૂડ અને પર્સનાલિટી બદલાયા કરે : તેમના મૂડ ખૂબ જલદીથી બદલતા રહે. જેમ કે વગર કોઈ કારણે એકદમ શાંત હોય ત્યાં ખૂબ ગુસ્સે થઈ જાય અને પછી એકદમ રડવા લાગે. આવા લોકોની પર્સનાલિટી એકદમ નાટ્યાત્મક રીતે બદલાતી રહે છે. કોઈ વાર એકદમ વાત નહીં કરે, એકલા જ રહે, ભેદી અને ડરથી ભરેલા હોય તો કોઈ વાર એકદમ ઊંધું ખૂબ મળતાવડા અને રંગીન હોય.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.