gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
સરકાર હવે બાકી રહેલા આર્થિક સુધારાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે?
You need an iframes capable browser to view this content.
મોદી સરકારનાં ત્રણ વર્ષમાં ઘણાબધા આર્થિક સુધારાઓ થયા છે અને ઘણાંબધાં વચનો પાળવાનાં બાકી છે. અર્થતંત્રની ગાડી હજી પાટા પર ચડી રહી છે છતાં મોદીની can do છાપે વધુ ને વધુ નાગરિકોનો ટેકો સરકારને મળી રહ્યો છે જે ૨૦૧૯ની ચૂંટણીઓ જીતવાનું સરકાર માટે આસાન બનાવશે
અર્થતંત્રના આટાપાટા - જિતેન્દ્ર સંઘવી
ઉત્તર પ્રદેશ, પંજાબ, ઉત્તરાખંડ, મણિપુર અને ગોવાનાં ચૂંટણીપરિણામોએ એ પુરવાર કર્યું છે કે ૨૦૧૪માં લોકસભાની ચૂંટણીમાં આવેલો મોદી-જુવાળ આજે પણ ચાલુ છે એટલું જ નહીં, એમાં હવે ભરતી આવી છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં વિધાનસભાની ૪૦૩માંથી ૩૧૨ બેઠકો જીતીને (જે ૨૦૧૨ની છેલ્લી ચૂંટણીમાં ૨૮ હતી) ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)એ દેશના રાજકારણમાં તરખાટ મચાવી દીધો છે. પક્ષને મળેલો વોટ-શૅર પણ ૧૫ ટકામાંથી વધીને ૪૦ ટકા થયો છે. મણિપુર અને ગોવામાં BJPને સ્પષ્ટ બહુમતી ન મળી હોવા છતાં (કૉન્ગ્રેસને કોઈ પણ પક્ષ કરતાં વધુ બેઠકો મળી છે) પક્ષે બીજા પક્ષોના ટેકાથી સરકારો રચી છે. ઉત્તરાખંડમાં તો પક્ષને બહુમતી મળી જ છે.
પંજાબને બાદ કરતાં (જે અપેક્ષિત હતું) બીજાં ચાર રાજ્યોનાં પરિણામોએ પક્ષના જોમ અને જુસ્સામાં અકલ્પનીય વધારો કર્યો છે. તો સામે પક્ષે આ પરિણામોએ માત્ર સમાજવાદી પક્ષ કે બહુજન સમાજવાદી પત્ર જેવા રાજકીય મહત્વના પ્રાદેશિક પક્ષોને જ નહીં, કૉન્ગ્રેસ જેવા રાષ્ટ્રીય પક્ષને પણ જમીનદોસ્ત કર્યા છે. આ પક્ષોને જે મરણતોલ ફટકો પડ્યો છે એમાંથી નજીકના ભવિષ્યમાં બેઠા પણ કરી શકે એવી સક્ષમ લીડરશિપ હાલમાં તો દેખાતી નથી.
કદાચ એમ કહેવામાં અતિશયોક્તિ નહીં ગણાય કે BJPએ ૨૦૧૯ની લોકસભાની ચૂંટણીઓ મહદંશે સર કરી લીધી છે. પક્ષનું પલડું ભારે બન્યું છે. વિરોધીઓ પણ આ ઝળહળતી સફળતાનો યશ નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહની જુગલ જોડીને આપે છે. મોદીની ર્દીઘદૃષ્ટિ (Vision) અને શાહની એનો અમલ કરવાની કુનેહ અને અજોડ વ્યવસ્થાશક્તિને આપી શકાય. ૨૦૧૫ની બિહારની ચૂંટણીની હારમાંથી પક્ષે પાઠ શીખીને પોતાનું તંત્ર એટલું મજબૂત કર્યું કે વિરોધ પક્ષો પૂરી લડત પણ ન આપી શક્યા, પણ સામે ચાલીને વિજયની વરમાળા BJPને પહેરાવી. વડા પ્રધાને ઉત્તર પ્રદેશ જેવા દેશના સંખ્યાબળની રીતે સૌથી મોટા અને અગત્યના રાજ્યને કબજે કરવા પોતાની અંગત પ્રતિષ્ઠા પણ હોડમાં મૂકી દીધી હતી.
હકીકતમાં આ વિજય એ પક્ષ અને વડા પ્રધાન માટે ડીમૉનેટાઇઝેશન સામેના જનાદેશ (રેફરેન્ડમ) સમાન છે. મતદાતાઓએ નોટબંધીથી પડેલી ટૂંકા ગાળાની પરેશાનીને અવગણીને અર્થતંત્રના લાંબા ગાળાના હિતમાં લેવાયેલા આ પગલાની કદર કરીને સરકારના હાથ મજબૂત કર્યા. નાલેશી મળે એવી હારથી ક્ષુબ્ધ બનેલા વિરોધ પક્ષોએ આ જીત ઇલેક્ટ્રૉનિક વૉટિંગ મશીન (EVM)માં ગરબડ દ્વારા મેળવ્યાનો વ્યર્થ આક્ષેપ પણ કર્યો જેને ચૂંટણીપંચે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં વખોડ્યો. રાષ્ટ્રીય આવકના ઑક્ટોબર-ડિસેમ્બરના ગયા મહિને જાહેર કરાયેલા આંકડાઓએ એવી શાખ પૂરેલી કે વિપક્ષોએ હોબાળો મચાવ્યો એવું નુકસાન ડીમૉનેટાઇઝેશને અર્થતંત્રને કર્યું નથી. આડકતરી રીતે આ પગલાના વાજબીપણા પર થપ્પો માર્યો.
૨૦૧૨ અને ૨૦૧૭ વચ્ચેનાં છેલ્લાં પાંચ વર્ષમાં BJP મજબૂત બની, કૉન્ગ્રેસ અને અન્ય વિપક્ષો નબળા પડ્યા. ૨૦૧૨માં BJP પાંચ રાજ્યમાં અને કૉન્ગ્રેસ ૧૨ રાજ્યોમાં સત્તા પર હતી. ૨૦૧૭માં આ પરિસ્થિતિ પલટાઈ ગઈ. કૉન્ગ્રેસ માત્ર પાંચ રાજ્યોમાં રહી, BJPએ ૧૦ રાજ્યોમાં સત્તા સંભાળી. અન્ય પક્ષોના જોડાણ સાથે ૨૦૧૨માં BJP ૮ રાજ્યોમાં સત્તા પર હતી તો કૉન્ગ્રેસ ૧૪ રાજ્યોમાં. ૨૦૧૭માં આ આંકડા અનુક્રમે ૧૪ અને ૬ના થયા. BJPના ગઢમાં ૨૦૧૯ સુધીમાં ઓડિશા અને કર્ણાટક પણ ઉમેરાય તો નવાઈ નહીં.
મોદી સરકારે સત્તાનાં સૂત્રો સંભાળ્યાં એ પછીનાં ત્રણ વર્ષના ગાળામાં અનેક આર્થિક સુધારાઓ કર્યા છે જેમાં પ્લાનિંગ કમિશનની જગ્યાએ નીતિ આયોગની સ્થાપના, રિઝર્વ બૅન્કમાં મૉનિટરી પૉલિસી કમિટીની રચના, રેલવે-બજેટને મુખ્ય અંદાજપત્રમાં ભેળવી દેવું, પ્લાન-નૉન પ્લાન ખર્ચના વર્ગીકરણની નાબૂદી અને એની જગ્યાએ રેવન્યુ અને કૅપિટલ ખર્ચના વર્ગીકરણને અગત્યતા આપવી, બ્રિટિશરોના સમયમાં ઘડાયેલા સદીઓ જૂના કાયદાઓ (જે બિનઉપયોગી હતા) નાબૂદ કરવા, ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય હરીફશક્તિ વધે એ માટે ઈઝ ઑફ ડુઇંગ બિઝનેસ વધારવા, ઑનલાઇન અરજીઓ-મંજૂરીઓ, રોકડ સહાય (સબસિડી) ટાર્ગેટ-ગ્રુપને જ મળે એ માટે ડાયરેષ્ટ બૅન્ક ટ્રાન્સફરનો ઉપયોગ અને જન ધન યોજના મારફત ૨૫ કરોડ નવાં બૅન્ક-અકાઉન્ટ્સ ખોલવાનો સમાવેશ થાય છે.
ડીમૉનેટાઇઝશન (વિવાદાસ્પદ હોય તો પણ) જેવું વિશ્વમાં અભૂતપૂર્વ પગલું ભર્યું જેનો ઉદ્દેશ છે કાળાં નાણાંની અને એ દ્વારા સર્જાતી લાંચ-રુશવતનું નિયમન કરવાનો. વિશ્વમાં આજ પહેલાં માત્ર ત્રણ દેશો - ઉત્તર કોરિયા, મ્યાનમાર અને રશિયાએ બહુ મર્યાદિત ઉદ્દેશ માટે નાના પાયે આવું પગલું લીધેલું અને સૌથી મહત્વનું આડકતરા વેરાના ક્ષેત્રે સ્વતંત્ર ભારતનું સૌથી મોટું ઐતિહાસિક પગલું એ GSTનું. રાજ્યસભામાં નંબરની મર્યાદા છતાં વિપક્ષોને સાથે લઈને GST વિશેના બંધારણીય સુધારા વિશેનાં બિલ પસાર કરાવ્યાં. બધું સમુંસૂતરું ઊતરે તો સંસદના ચાલુ સત્રમાં GSTને લગતાં બાકીનાં બે બિલો પસાર કરાવીને જુલાઈની પહેલી સુધીમાં ગુડ્સ ઍન્ડ સર્વિસિસ ટૅક્સ (GST)નો અમલ કરાવવાની સરકારની ધારણા છે. આ બિલો (સ્ટેટ GST અને યુનિયન ટેરિટરી GST) GST કાઉન્સિલે પસાર કરી દીધાં છે.
આટલા સુધારા કર્યા છતાં રાજ્યસભામાં બહુમતીના અભાવે સરકાર કામદારોને લગતા કાયદા (લેબર લૉઝ) અને જમીનસંપાદન ક્ષેત્રે ખાસ પગલાં લઈ શકી નથી. ઉત્તર પ્રદેશની જીતે રાજ્યસભામાં BJPના સંખ્યાબળમાં મોટો વધારો કર્યો છે. હવે કદાચ પરિસ્થિતિ એવી છે કે ૨૦૧૮ની શરૂઆતમાં ઑલ ઇન્ડિયા અન્ïના દ્રવિડ મુન્નેત્ર કઝઘમ અને બિજુ જનતા દલ જેવા પ્રાદેશિક પક્ષોના સહકાર સાથે રાજ્યસભામાં અત્યારસુધી પસાર નહીં કરાવી શકેલા કાયદાઓ પણ સહેલાઈથી પસાર કરાવી શકશે. ઉત્તર પ્રદેશની જીતનો આ સૌથી મોટો ફાયદો શાસકીય પક્ષને મળ્યો છે જેનો ૨૦૧૪ની લોકસભાની ચૂંટણીઓની ઐતિહાસિક જીત પછી સરકારને ઇંતેજાર હતો, પણ એપ્રિલ ૨૦૧૮માં રાજ્યસભાની ૬૮ બેઠકો ખાલી પડશે ત્યારે જ આ શક્ય બનશે.
રાજકીય પક્ષોએ લોકશાહીની સંસ્થાઓ પર આક્ષેપ કરવાનું દુ:સાહસ ન કરવું જોઈએ. EVM સાથે ચેડાં કરાયાં હોવાનો આક્ષેપ હોય તો એ ઇલેક્શન-કમિશન પર ઘા કરવા જેવું છે. એવી રીતે રાષ્ટ્રીય આવકના આંકડાઓ પર શંકા લાવવી એ સેન્ટ્રલ સ્ટૅટિસ્સ્ટિકલ ઑફિસ પર ઘા કરવા જેવું છે અને ડીમૉનેટાઇઝેશન માટે રિઝર્વ બૅન્કની ઇન્ટિગ્રિટી પર ઘા કરવો એ વિપક્ષો માટે વાજબી નથી. આ બધી સંસ્થાઓ લોકશાહીના પ્રાણ જેવી છે. જોકે ડીમૉનેટાઇઝેશન બાબતે રિઝર્વ બૅન્કની સ્પષ્ટતાનો અભાવ એ સંસ્થાની સ્વાયત્તતા વિશે ચિંતા પ્રેરે એવો છે, જ્યારે ઇલેક્શન કમિશને EVM સામેના આક્ષેપોનો સંતોષકારક જવાબ આપ્યો છે.
૨૦૧૪માં સારો અને સુઘડ વહીવટ (ગુડ ગવર્નન્સ) પૂરો પાડવાનું વચન આપીને ચૂંટાયેલી BJPએ ઉત્સાહના અતિરેકમાં સસ્તી પ્રસિદ્ધિ અપાવે એવાં વચનોથી દૂર રહેવું જોઈએ. ઉત્તર પ્રદેશની ચૂંટણી વખતે આપેલ ખેડૂતોની લોન માંડવાïળ કરવાના વચનનું પાલન કરવામાં આવશે એવી કેન્દ્રીય કૃષિપ્રધાને કબૂલાત કરી છે. ઉત્તરાખંડમાં પણ આમ થઈ શકે છે. એને પગલે મહારાષ્ટ્રમાં અને કર્ણાટકમાં પણ ખેડૂતોનાં દેવાં માફ કરી દેવાની વિપક્ષોની માગે જોર પકડ્યું છે. આ સંદર્ભે થયેલા અભ્યાસોના તારણ પ્રમાણે આવાં પગલાં જે-તે ક્ષેત્રના ક્રેડિટ-કલ્ચરનું ધોવાણ કરે છે. સરકારી તિજોરી પર બિનજરૂરી નાણાકીય બોજો નાખે છે અને પરિણામે કૃષિક્ષેત્રે જરૂરી એવા આર્થિક સુધારાઓ પરથી સરકારનું ધ્યાન વિકેન્દ્રિત કરે છે.
મોદીની ઇમેજ પ્રો-બિઝનેસ (ધંધા-ઉદ્યોગની તરફેણ કરનાર) હતી. હવે ૨૦૧૯ની લોકસભાની ચૂંટણીઓને અનુલક્ષીને સરકાર ગિઅર બદલે અને સરકારી ખર્ચની ગુણવત્તા પરથી ધ્યાન હટાવે (પ્રજાના નબળા વર્ગ માટે ઓછા વ્યાજવાળી હોમ લોન્સ, ગરીબોને જન ધન યોજના હેઠળ ઓછા વ્યાજની લોનો અને જીવન વીમા-અકસ્માત વીમા કે આરોગ્ય વીમાની સેવા દ્વારા ફિસ્કલ ડિસિપ્લિન નજરઅંદાજ કરે) તો અર્થતંત્રને નુકસાનકારક બની શકે. સ્ટેટ બૅન્ક ઑફ ઇન્ડિયાનાં અધ્યક્ષ અરુંધતી ભટ્ટાચાર્યે ખેડૂતોનાં દેવાંની માફી દ્વારા બૅન્કોને થનારા નુકસાન સામે ચેતવણીનો સૂર ઉચ્ચાર્યો છે.
મફતમાં લૅપટૉપ-બ્રૉડબૅન્ડ, મફતમાં રાંધણ ગૅસ અને મફતમાં વીજળીનાં જોડાણ અને સાથે ઓછી કિંમતે વીજળીનો પુરવઠો પૂરો પાડવાની વાતો તો ગરીબને સહાયના નામે સરકાર કલ્યાણલક્ષી વેલ્ફેર ઓરિયેન્ટેડ બની રહી હોવાની છાપ ઊભી કરે છે.
તાજેતરની પાંચ રાજ્યોની ચૂંટણીનાં પરિણામોએ મૂડીરોકાણકારો (દેશી અને વિદેશી)નો સરકાર પરનો વિશ્વાસ વધાર્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રેડિટ રેટિંગ એજન્સી મૂડીઝના મતે દેશના સૉવરિન ક્રેડિટ રેટિંગ માટેનું આ મોટું હકારાત્મક પરિબળ ગણાય. આ ચૂંટણીઓનાં પરિણામો પછી મુંબઈનાં શૅરબજારો વધ્યાં છે. નૅશનલ સ્ટૉક ઍક્સચેન્જના ૫૦ - સ્ટૉક નિફ્ટી ઇન્ડેક્સે ૯૧૦૦ની સપાટી કુદાવી નવો રેકૉર્ડ સ્થાપ્યો છે. નિફ્ટી પ્રથમ વાર ૯૧૦૦ ઉપરના લેવલે બંધ રહ્યો. સેન્સેક્સ એની બે વર્ષની ઊંચી સપાટીએ પહોંચ્યો (માર્ચ ૨૦૧૬). આ લેવલ એના ભૂતકાળના સર્વોચ્ચ લેવલ (પિક)થી ૪૩૮ પૉઇન્ટ દૂર છે.
અમેરિકામાં ફેડરલ રિઝર્વે વ્યાજના દરમાં ૨૫ બેઝીસ પૉઇન્ટનો વધારો કર્યો (માર્ચ ૨૦૧૫) અને વિદેશી મૂડીરોકાણ પાછું ખેંચાઈ શકે એવા ભય વચ્ચે પણ શૅરબજાર વધ્યું છે એનાં બે કારણો ગણાય; એક, ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા વ્યાજના દર વધારાશે એવી ચોક્કસ અટકળોને કારણે આ ફૅષ્ટર ડિસ્કાઉન્ટ થઈ ગયું હોય અને શૅરબજારમાં પ્રત્યાઘાતી ઘટાડો થઈ ગયો હોય અને બે, ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા હવે પછીના વ્યાજદરના વધારા ધીમા હશે એવી હૈયાધારણ. ૨૦૧૭માં પહેલા અઢી મહિનામાં ફૉરેન ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ ઇન્વેસ્ટર દ્વારા ભારતમાં ૩૩૩૭ મિલ્યન ડૉલર (અંદાજે ૨૨૦૦૦ કરોડ રૂપિયા)નું મૂડીરોકાણ થયું છે જે સાઉથ કોરિયા પછીનું એશિયા-પૅસિફિક પ્રદેશના દેશોના બીજા નંબરનું રોકાણ છે. પરિણામે રૂપિયો ડૉલર સામે મજબૂત થઈને ૬૫.૪૧ (માર્ચ ૨૦૧૬) પર છે જે ૧૭ મહિનાની ઊંચી સપાટીએ છે. રૂપિયાની કિંમત આ વર્ષે ૩.૮ ટકા વધી છે અને એશિયન દેશોના ચલણમાં એનો ત્રીજા નંબરનો શ્રેષ્ઠ દેખાવ છે. છેલ્લાં ૨૦ વર્ષમાં ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા વ્યાજના દર વધારાયાના ત્રણ મહિનામાં સેન્સેક્સનું રોકાણ ચાર વખતમાંથી ત્રણ વખત પૉઝિટિવ રહ્યું છે એટલે શૅરબજાર પર ગ્લોબલ કરતાં લોકલ પરિબળોની અસર વધુ જોવા મળે એવો સંભવ છે.
ફેડ દ્વારા કરાયેલા વ્યાજદરના વધારાની પણ રિઝર્વ બૅન્કના પૉલિસી રેટના ઘટાડાના નિર્ણય પર અસર પડે જ. એમાં પણ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૭ માટે ષ્ભ્ત્માં ૬.૬ ટકાના વધારા (જાન્યુઆરીમાં ૫.૩ ટકા) અને કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (CPI) ના ૩.૭ ટકાના વધારા (જાન્યુઆરીના ૩.૨ ટકા) પછી એપ્રિલ ૨૦૧૭ની મૉનિટરી પૉલિસીની જાહેરાત વખતે પણ વ્યાજના દર ઘટે એવી શક્યતા ઓછી થઈ છે. હોલસેલ પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (WPI)નો વધારો છેલ્લા ૩૯ મહિનાનો સૌથી ઊંચો વધારો છે.  CPIનો ભાવવધારો માર્ચમાં વધીને ૪.૫ ટકા જેટલો થવાની સંભાવના છે. ઊંચી ઇન્પુટ કૉસ્ટને કારણે થયેલો WPIનો વધારો કંપનીઓનાં માર્જિન ઘટાડી શકે જેની અવળી અસર શૅરબજાર પર પડી શકે. કંપનીઓના અર્નિંગ અને માર્જિન શૅરબજાર માટે મહત્વનાં પરિબળો છે.
મોદી સરકારનાં ત્રણ વર્ષમાં ઘણાબધા આર્થિક સુધારાઓ થયા છે. ઘણાંબધાં વચનો પાળવાનાં બાકી છે. અર્થતંત્રની ગાડી હજી પાટા પર ચડી રહી છે છતાં મોદીની can do છાપે વધુ ને વધુ નાગરિકોનો ટેકો સરકારને મળી રહ્યો છે જે ૨૦૧૯ની ચૂંટણીઓ જીતવાનું સરકાર માટે આસાન બનાવશે.
(લેખક ઇન્ડિયન મર્ચન્ટ્સ ચેમ્બરના ભૂતપૂર્વ ડેપ્યુટી ડાયરેષ્ટર જનરલ છે)
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.