gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en ca es es en en en en en en en es en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en gu gu gu en en en gu en gu en en en en fr en en en en el gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu es en gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu en en en en en en en
ReadGujarati.com: મારો પોશાક એ જ મારો સંદેશ – દિનેશ શુક્લ
પસંદ કરો પ્રથમ પાનું અનુક્રમણિકા – ટૂંકીવાર્તાઓ – નિબંધો – કાવ્યો અને પદ્ય – ગઝલો – અધ્યાત્મિક લેખો – હસો અને હસાવો – સાહિત્ય લેખો – બાળસાહિત્ય – અન્ય લેખો – પ્રકીર્ણ – ડાઉનલોડ – લેખ શોધો – મહિનાવાર લેખો – ગુજરાતીમાં લખો – ગુજરાતી કેલેન્ડર – આપનો લેખ મોકલાવો – આપનું યોગદાન સંપર્ક
[‘શાશ્વત ગાંધી’ સામાયિક જાન્યુઆરી 2013માંથી સાભાર.]
ભાષા અને શબ્દો દ્વારા સંવહન કરવામાં ગાંધીજી માસ્ટર હતા. તેમની ભાષા એકદમ સરળ, સચોટ અને ચોટડૂક હતી. તેમના જ શબ્દોમાં, ‘ભાષા તો કોશિયો પણ સમજી શકે’ તેવી હતી. નિરર્થક શબ્દોનો તેઓ ભાગ્યે જ ઉપયોગ કરતા. તેમના મુખેથી કે કલમમાંથી કોઈ પણ એવો શબ્દ નીકળતો ન હતો, જેનો અર્થ ન હોય. શબ્દાડંબરમાં તેઓ માનતા ન હતા. પોતાની વાત કહેવા માટે જરૂર જેટલા જ શબ્દોનો ઉપયોગ કરતા, વધારે નહીં કે ઓછા પણ નહીં. માત્ર ખપપૂરતા. બીજા શબ્દોમાં, ગાંધીજી શબ્દો અને ભાષામાં પણ કરકસર કરતા. બિનજરૂરી શબ્દોનો ઉપયોગ એમને મન એક પ્રકારનો બગાડ હતો. પોતાની લેખનશૈલી વિશે તેમણે લખ્યું છે કે ‘સત્યાગ્રહમાં મારી અતૂટ શ્રદ્ધા હોવાથી ગુસ્સામાં કે કોઈના પ્રત્યે દુર્ભાવ રાખીને હું લખી શકું નહિ. મારા વિષયો અને શબ્દભંડોળની પસંદગીમાં મારે કેટલો સંયમ રાખવો પડે છે, તેનો વાચકોને કદાચ ખ્યાલ નહીં આવે.’
ગાંધીજીએ માત્ર શબ્દો કે ભાષા દ્વારા જ પોતાના વિચારો અથવા આદર્શોનું સંવહન કર્યું છે, એવું નથી. પોતાની વાત બીજાઓને પહોંચાડવા માટે તેમણે બિનશાબ્દિક (નોન-વર્બલ) સંવહન પદ્ધતિઓનો પણ મોટા પ્રમાણમાં ઉપયોગ કર્યો છે. દાખલા તરીકે મૌન, ઉપવાસ, પોતાનાં વસ્ત્રો અને પોતાની ‘હાજરી’ વગેરે. આ સૌ તેમનાં બિનશાબ્દિક સંવહનનાં માધ્યમો હતાં. ગાંધીજી નિયમિત મૌનવ્રત પાળતા. ગાંધીજીના આ મૌનવ્રત વિશે રવીન્દ્રનાથ ટાગોર લખે છે કે, તેમનું મૌન, ઉચ્ચારાયેલા કે લખાયેલા કોઈ પણ શબ્દ કરતાં વધારે પ્રભાવશાળી હતું. ગાંધીજીના ઉપવાસ સામેથી વ્યક્તિઓના હૃદયને અપીલ કરવા માટેના હતા. જાતે કષ્ટ સહન કરીને તેઓ સામેનાઓના હૃદયને સ્પર્શ કરવાનો પ્રયાસ કરતા. ગાંધીજીની ‘સદેહે હાજરી’ પણ સંવહનક્ષમતાનું સુંદર દષ્ટાંત પૂરું પાડે છે. હાથમાં ઘાતક હથિયારો સાથે મારો-કાપો કરતા ટોળા વચ્ચે તેઓ જાય છે, શાંતિથી ઊભા રહે છે અને તેઓ કેવું ગાંડપણ આચરી રહ્યા છે તે સમજાવે છે અને હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતાનો સંદેશ આપે છે. હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા અને શાંતિ જાળવી રાખવાની પોતાના નિવાસસ્થાને બેસીને અપીલ કરતા નથી. તેમની સદેહે હાજરી જ કશું બોલ્યા વિના ઘણું બધું કહી જાય છે. એ જ રીતે, અસ્પૃશ્યતા વિરુદ્ધનો સંદેશ તેઓ હરિજન કોલોનીમાં જાતે રહીને આપે છે.
હાથે કાંતેલી અને વણેલી ખાદી અને તેનો પોશાક, એ દ્વારા ગાંધીજીએ એકીસાથે કેટલા બધા આદર્શો કમ્યુનિકેટ કર્યા છે ! એમાં સ્વદેશીનો આગ્રહ તો ખરો જ, પણ ખુદ આપણે બ્રિટિશરો દ્વારા થતા શોષણમાં ભાગીદાર થઈએ છીએ, એવો સ્પષ્ટ સંદેશ પણ રહેલો છે. સસ્તો કપાસ ઈંગ્લૅન્ડ જાય અને ત્યાંથી મોંઘું, મિલો દ્વારા તૈયાર થયેલું કાપડ આપણે ત્યાં આવે અને આપણે તે રાજીખુશીથી વાપરીએ અને વધારે ‘ફૅશનેબલ’ દેખાવાનો પ્રયાસ કરીએ ! ગાંધીજીએ ખાદીના પોશાકને કેવળ લોકપ્રિય નહીં પણ ફૅશનેબલ પણ બનાવ્યો. સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં ખાદી વસ્ત્રધારી આપોઆપ સન્માનનીય બન્યા. જાતે કાંતી અને વણીને પહેરવાના આગ્રહે લોકોને સ્વાવલંબી થવાનો પણ સંદેશ આપ્યો. એટલું જ નહીં, પરંપરાગત એ વ્યવસાય કરનારાઓને સમાજમાં માનભર્યો દરજ્જો આપવાનો પણ પ્રયાસ કર્યો. તમારો ધંધો કયો, એવું જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવતું ત્યારે તેઓ કહેતા કે, હું ‘વણકર’ છું.
એક અસરકારક કમ્યુનિકેટર તરીકે ગાંધીજીની જિનિયસ તો તેમના પોતાના પોશાકમાં ઉત્તરોત્તર થયેલ ફેરફારોમાં જોવા મળે છે. 1915માં જ્યારે ગાંધીજી ભારત આવે છે ત્યારે તેમણે કાઠિયાવાડી પોશાક પહેરેલો હોય છે. તેમને આવકારવા ભેગા થયેલા લોકોને આ પોશાકથી મોટું આશ્ચર્ય થાય છે. તેમણે સૂટબૂટમાં સજ્જ ગાંધીજીને જોવાની અપેક્ષા રાખેલી. દક્ષિણ આફ્રિકામાં હિન્દુસ્તાનનું નામ રોશન કરનાર શું આ ગાંધી છે ? થોડા સમય બાદ ગાંધીજીને લાગ્યું કે આ પોશાક દેશના ચોક્કસ એક ભાગ પૂરતો સીમિત છે અને સમગ્ર દેશના લોકોને તે ઝાઝી અપીલ નહીં કરી શકે. 1917 પછી તેમણે કયો પોશાક દેશના મોટા ભાગના લોકોને સ્વીકાર્ય બનશે એના પ્રયોગો શરૂ કર્યા. ખાદીના ઝભ્ભા-લેંઘાનો પ્રયોગ કર્યો. ઝભ્ભા-લેંઘા ઉપરાંત માથે ટોપી પહેરવાનું પણ શરૂ કર્યું. આ બધા પોશાકોથી પણ ગાંધીજીને સંતોષ ન થયો. તેમણે જોયું કે દેશના મોટા ભાગના લોકો તો અત્યંત ગરીબ છે, તેમાંના ઘણાની પાસે તો પહેરવાનાં પૂરતાં વસ્ત્રો પણ નથી. છેવટે 1921માં તેમણે સીવેલાં નહીં એવાં માત્ર શરીર ઢંકાય એવાં અને એટલાં જ વસ્ત્રો પહેરવાનો નિર્ણય કર્યો. ઢીંચણથી સ્હેજ ઊંચી એવી પોતડી અને ઉપરનું શરીર ઢંકાય એટલું વસ્ત્ર એ તેમનો છેલ્લા દિવસ સુધીનો પોશાક રહ્યો. એ જ પોશાક પહેરીને તેઓ રાઉન્ડ ટેબલ કૉન્ફરન્સમાં હાજરી આપવા ઈંગ્લૅન્ડ ગયા અને એ જ પહેરવેશ સાથે બ્રિટનનાં રાજા-રાણીને પણ મળ્યા. ચર્ચિલે તો તેમને ‘નેકેડ ફકીર’ કહીને નવાજ્યા પણ ખરા ! આ પોશાક દ્વારા ગાંધીજી ભારતના તમામ દેશવાસીઓના, પણ ખાસ તો કરોડો ગરીબોના સાચા પ્રતિનિધિ તરીકે પોતાને રજૂ કરી શક્યા. સંવહનની આ કલામાં બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય સામે ગાંધીજી જીત્યા. ગાંધીજીની વાણી અને લેખન પર તે પ્રતિબંધ મૂકી શકે, પણ મૌન, ઉપવાસ, પોશાક પર કેવી રીતે પ્રતિબંધ મૂકી શકે ?
Email This Article ·  Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati
« Previous ખેલ – દુર્ગેશ ઓઝા
અષ્ટાવક્રનું જનક અને બંદીને જ્ઞાન આપવાનું વચન – સ્વામી અમન આનંદ
(‘જોગિયા મોરે ઘર આયો રે !’ પુસ્તકમાંથી સાભાર. રીડ ગુજરાતીને આ પુસ્તક ભેટ મોકલવા બદલ ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલયનો ખૂબ ખૂબ આભાર. પુસ્તક પ્રાપ્તિની વિગતો લેખના અંતે આપવામાં આવી છે.) મિથિલાનગરીમાં એક દિવસનો નિયત થયેલો ઉત્સવ જનઉત્સાહને કારણે ત્રણ દિવસ ચાલ્યો. આ ત્રણેય દિવસ રાજા જનક અને અષ્ટાવક્ર સૌને મુક્ત રીતે મળ્યા. સૌએ એક મહાન સદ્‍ગુરુનાં દર્શન કરી પરમ સંતુષ્ટિ અનુભવી. મિથિલા ... [વાંચો...]
પતંગિયાની પાંખે – સંકલિત
વચન મીઠાં-અશ્રુ ખારાં – જિતેન્દ્ર શાહ બાર વર્ષના રાજુને ગરીબી ગળથૂથીમાં મળી હતી. ગરીબ અને અભણ બાપને શાકભાજીની લારી ફેરવતા અને તેની જ માને પારકા ઘરનાં ઘરકામ કરતી તે નાનપણથી જોતો આવ્યો હતો. બાપે નિજ અનુભવ પરથી નક્કી કર્યું હતું કે રાજુને ખૂબ ખૂબ ભણાવવો છે. લારીની પાછળ પાછળના ભાગમાં રાજુ નહીં – તેને તો સમણું હતું કોઈ ભવ્ય ઓફિસમાં ... [વાંચો...]
ગુજરાતી ભાષા…બકરી બેં – ડો. ગુણવંત શાહ
કેટલાક શબ્દો જે તે ધરતીની ધૂળમાંથી ઊગી નીકળે છે. ‘ધાડ મારવી’ જેવા શબ્દપ્રયોગને અંગ્રેજીમાં, હિન્દીમાં કે અન્ય ભાષામાં ઢાળવાનો પ્રયત્ન કરી જોવા જેવો છે. તમે લાખ પ્રયત્ન કરો અને અનુવાદને સહજ બનાવવા મથો તોય કોઠે ટાઢક નહીં વળે એ નક્કી. આ વાત ન સમજાય તો ‘કોઠે ટાઢક થવી’ જેવા કાઠિયાવાડી શબ્દપ્રયોગને અંગ્રેજીમાં કે હિન્દીમાં ઉતારવા પ્રયત્ન કરી જોજો. સુરત બાજુ ... [વાંચો...]
2 પ્રતિભાવો : મારો પોશાક એ જ મારો સંદેશ – દિનેશ શુક્લ
Kalidas V. Patel { Vagosana } says:
February 1, 2013 at 8:24 am
ભારતના એ ‘નાગા ફકીર’ ના પોશાકની અપીલ એવી જબરજસ્ત હતી કે તેમને અનુસરવા માટે સૌને મજબૂર કરતી હતી. તે ‘કથની કરતાં કરણી ભલી’ નું ચોટડૂક ઉદાહરણ હતું. ખાદી પણ આ પોશકને લીધે જ આદરપાત્ર થયેલી ને ?
કાલિદાસ વ. પટેલ { વાગોસણા }
January 21, 2017 at 12:55 am
મહા પુરુષો ના જીવનમાં થી કેટલીક સારી વસ્તુઓ હોય છે જે આપણે જીવનમાં ઉતારી શકાય. જેમ કે ગાંધીજી નું આત્મ બળ. પોતે સાચા હોય તો બીજા લોકોની ચિંતા નહિ કરવાની વગેરે વગેરે. તેમને જે કરેલું બધું જ સારું હતું અને બધું જીવન માં ઉતારવા જેવું હતું તેમ માનવું નહિ. તેમનો જિદ્દી સ્વાભાવ, કદીય આદર્શ ના કહેવાય. કપડાં ના પહેરવા, અને નાગા કહેવડાવવું, તે પણ સારું નથી જ પણ, ગાંધીજી આદર્શ પુરુષ હતા, તેથી તેમની ટીકા થાય નહિ.
Click here to cancel reply.
Select language:   Gujarati   English   (Press F12 to change language) Show Keyboard
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
* * * * *
Download First Issue Absolutely Free !!
Click Here for download page
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
ગરમાળો, ગુલમોર અને ખખડેલું બસસ્ટોપ ! – રામ મોરી
વિધવા : પ્રથમ તો એક માણસ – સ્વાતિ બારોટ સિલ્હર
દો પલ કે જીવન સે એક ઉમ્ર ચુરાની હૈ… – રોહિત શાહ
મારી સાઇકલ – રમણ સોની
ભાઈ એન્ડ બા વીથ ગોડ એટ જી-મેલ ડોટ કોમ – રાહુલ શુક્લ
pritesh patel: wish u many many happy returns of the day...
Amrut Gosai: વાહ સ્વાતિબેન ….ખુબ સુન્દર રિતે સમાજ...
બટુક ઠુંમર: અદભુત, અવર્ણનિય અને અકલ્પનિય. ડો.એટલુ સરળ અને...
Vijay Panchal: Bau Saras… che….
Sheela Patel: Good story
NEELAM GUPTA: આ ને બચ્પન માટૅ લખો.સારી કવિઆ હે.
jigisha dave: Very nice story its really hart...
Darshan: 30/૩/1987 time 21ઃ00 birtha peels ઃ godhara...
Arvind Patel: અંતઃસપુરના. હું જયારે એમ માનુ કે બધું હું જ...
Keyur Patel: પૂરાણૉમા પણ વાર્તા છે જ કે દધિચીએ પોતાના...
રીડગુજરાતી પરના વિશેષ લેખો કે અન્ય અગત્યની માહિતી આપના ઈ-મેઈલ પર મેળવવા માટે અહીં આપનું ઈ-મેઈલ સરનામું લખીને જોડાઓ.(4500 થી વધુ વાચકો)
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
રીડગુજરાતી વિશે : પ્રેસ વિભાગ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૨)
દિલ્હીનું અનોખું રવિવારી પુસ્તકબજાર.. દરિયાગંજ બુકમાર્કેટ – જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૧)
This site is dedicated to Shrimad Bhagvat Mahapuran
Back to top ↑
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.