gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
હાડકાં મજબૂત રાખવા ૫૦ વર્ષની ઉંમર પહેલાં એક્સ્ટ્રા કૅલ્શિયમની જરૂર નથી
You need an iframes capable browser to view this content.
બોન-હેલ્થ માટે આ મિનરલ ખૂબ જરૂરી છે, પણ નાની ઉંમરમાં જ એનાં સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાનું શરૂ કરી દેવાથી હાડકાંને કોઈ ખાસ ફાયદો નથી થતો. વધુ માત્રામાં આ ખનિજદ્રવ્ય શરીરને ફાયદો નહીં પણ નુકસાન કરે છે
શારીરિક સ્વાસ્થ્યને લગતા લેખો અને સલાહોનો એટલોબધો મારો થઈ રહ્યો છે કે ક્યારેક આપણે બિનજરૂરી હોય એવી દવાઓના ચક્કરમાં ફસાઈ જઈએ છીએ. એમાંય કેટલીક મલ્ટિનૅશનલ કંપનીઓ દ્વારા વિટામિન-સપ્લિમેન્ટ્સની જરૂરિયાત વિશેનું એટલું ભ્રામક ચિત્ર ઊભું કરવામાં આવ્યું છે કે કેટલાક લોકોને લાગે છે કે મલ્ટિ-વિટામિન્સ કે મિનરલ્સનાં સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાથી જ તેઓ સાજા રહી શકશે. જોકે હકીકત સાવ જ જુદી છે. ઍટ લીસ્ટ કૅલ્શિયમની બાબતમાં તો આ વાત સાચી છે જ.
કહેવાતી જાગૃતિને કારણે હવે આજકાલ ૩૫ વર્ષથી મોટી વયની સ્ત્રીઓ કૅલ્શિયમના ટીકડા ગળતી થઈ ગઈ છે, એ પણ સેલ્ફ-મેડિકેશન સાથે. ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના જાતે જ હેલ્ધી રહેવા માટે થઈને મહિલાઓ કૅલ્શિયમનાં સપ્લિમેન્ટ્સ લેવા લાગી છે એ વિશે વાત કરતાં ગોરેગામની SRV હૉસ્પિટલના ઑર્થોપેડિક સજ્ર્યન ડૉ. સચિન ભાટ કહે છે, ‘મહિલાઓમાં હાડકાં નબળાં પડવાની તકલીફ વધુ જોવા મળે છે, પણ એ માટે આજકાલ સ્ત્રીઓ ત્રીસ વર્ષ પછીથી જ કૅલ્શિયમનાં સપ્લિમેન્ટ્સ લેવા લાગી છે. વધારાના કૅલ્શિયમની જરૂરિયાત સામાન્ય રીતે મહિલાઓમાં ૪૦થી ૪૫ વર્ષ પછી અને પુરુષોમાં પચાસથી પંચાવન વર્ષ પછી ઊભી થાય છે. ત્યાં સુધી જો ડાયટમાં પ્રૉપર કાળજી રાખવામાં આવે તો વધારાના કૅલ્શિયમની જરૂર નથી હોતી. હાલમાં જે કૅલ્શિયમનાં સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાનો ટ્રેન્ડ શરૂ થયો છે એ બિનજરૂરી તો છે જ, ક્યારેક નુકસાનકારક પણ છે.’
ઑસ્ટિઓપોરોસિસ ન થાય એટલે કે હાડકાં નબળાં ન પડે એ માટે કૅલ્શિયમની કમી ન થવા દેવી જોઈએ. રોજિંદા કૅલ્શિયમની જરૂરિયાત જણાવતાં ડૉ. સચિન ભાટ કહે છે, ‘પુખ્ત વયની વ્યક્તિને રોજ ૧૦૦૦થી ૧૩૦૦ મિલીગ્રામ જેટલા કૅલ્શિયમની જરૂર હોય છે. સૌથી પહેલાં તો આ જરૂરિયાત ડાયટથી પૂરી થાય એની કાળજી રાખવી જોઈએ, કેમ કે સપ્લિમેન્ટ્સમાંના કૅલ્શિયમ કરતાં ખાદ્ય ચીજોમાંથી મળતું કૅલ્શિયમ સરળતાથી શોષાય એવું હોય છે. પચાસ વર્ષ સુધી જો સંતુલિત આહાર લેવામાં આવે તો હાડકાં માટે વધારાના કૅલ્શિયમની જરૂર નથી પડતી. એ પછી પણ દરેક વ્યક્તિની જરૂરિયાત કેટલી છે એની તપાસ કર્યા પછી જ સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાનું શરૂ કરવું જોઈએ.’
ઓવર ધ કાઉન્ટર કૅલ્શિયમનાં સપ્લિમેન્ટ્સ છૂટથી મળે છે, પણ સામાન્ય લોકોને એ ખબર નથી પડતી કે જે-તે સપ્લિમેન્ટમાં કયું સૉલ્ટ વપરાયું છે. સામાન્ય રીતે કૅલ્શિયમનાં ત્રણ સૉલ્ટ હોય છે : કૅલ્શિયમ સાઇટ્રેટ, કૅલ્શિયમ ઍસ્કોર્બેટ અને કૅલ્શિયમ કાબોર્નેટ. એ વિશે વાત કરતાં ડૉ. સચિન ભાટ કહે છે, ‘કૅલ્શિયમ સાઇટ્રેટ ખૂબ સરળતાથી શોષાય એવું હોય છે અને દિવસમાં કોઈ પણ સમયે એ લઈ શકાય છે. બાકીનાં બે સૉલ્ટ ઓછાં ઍબ્સૉર્બ થાય છે અને એના મૅક્સિમમ બેનિફિટ માટે ફૂડની સાથે આ સપ્લિમેન્ટ લેવામાં આવે એ જરૂરી છે. બધાં જ પ્રકારનાં સપ્લિમેન્ટ્સ બધાને દરેક પ્રકારની ઊણપમાં ફાયદાકારક નથી હોતાં. એટલે આંખ બંધ કરીને જાતે જ ડૉક્ટરને કન્સલ્ટ કર્યા વિના દવાની દુકાનેથી કોઈ પણ ટીકડા લાવીને ગળવા લાગવાનું યોગ્ય નથી.’
કૅલ્શિયમ વિથ વિટામિન D3
બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે કૅલ્શિયમ શરીરમાં બરાબર શોષાય અને હાડકાં એ વાપરી શકે એ માટે એકલું કૅલ્શિયમ કામનું નથી. એવા ફૉર્મમાં કન્વર્ટ થાય એ માટે વિટામિન D3ની જરૂર પડે છે. પચાસ વર્ષની વય સુધી રોજ ૬૦૦ યુનિટ વિટામિન D અને પચાસ વર્ષથી મોટી વયે રોજ ૮૦૦ યુનિટ વિટામિન Dની જરૂર પડે છે. ડૉ. સચિન ભાટ કહે છે, ‘આટલું વિટામિન D3 ૩૦ મિનિટ માટે સૂરજના કુમળા તડકામાં ફરવાથી મળી જાય છે. સૂર્યનાં કિરણો આપણા શરીરમાં વિટામિન D3નું ઉત્પાદન કરવામાં મદદ કરે છે.’
સપ્લિમેન્ટ્સથી નુકસાન થઈ શકે છે
કૅલ્શિયમની જરૂર શરીરનાં વિવિધ કાર્યો માટે હોય છે. હાડકાંની મજબૂતાઈ એમાંનું એક છે. જોકે હાડકાં માટે જે ફૉર્મમાં કૅલ્શિયમ જોઈએ છે એ સપ્લિમેન્ટ્સમાંથી પૂરતું નથી થતું. તમે જે સપ્લિમેન્ટ્સ લો છો એમાંથી મોટા ભાગનું કૅલ્શિયમ વપરાયા વિનાનું જ નીકળી જાય છે. માંડ દસથી પચીસ ટકા જેટલું કૅલ્શિયમ જ હાડકાં માટે વપરાય છે. વધારાના કૅલ્શિયમના નિકાલ વિશે વાત કરતાં ડૉ. સચિન ભાટ કહે છે ‘શરીરમાં શોષાયા વિનાનું કૅલ્શિયમ બહાર કાઢવા માટે કિડનીને વધુ કામ કરવું પડે છે. વધારાનું કૅલ્શિયમ જમા થઈને કિડનીમાં સ્ટોન પેદા કરે છે. આ ઉપરાંત શરીરમાં અન્ય જગ્યાઓએ પણ કૅલ્સિફિકેશન થઈ શકે છે. સ્નાયુઓ, રક્તવાહિનીઓ અને હાડકાંની ઉપર કૅલ્સિફિકેશન થાય છે.’
રક્તવાહિનીઓમાં કૅલ્સિફિકેશન થાય તો એ વધુ કડક થાય છે જેને કારણે હાર્ટ-અટૅકનું જોખમ વધે છે એવું કૅલિફૉર્નિયા યુનિવર્સિટીના કાર્ડિયોલૉજિસ્ટોના અભ્યાસમાં બહાર આવ્યું છે. આ ઉપરાંત સ્વીડનની યુનિવર્સિટી ઑફ ગુથેનબર્ગના અભ્યાસીઓએ શક્યતા જણાવી છે કે કૅલ્શિયમનાં વધુપડતાં સપ્લિમેન્ટ્સને કારણે મહિલાઓમાં ડિમેન્શિયા એટલે કે ચિત્તભ્રાંતિનું જોખમ વધે છે.
નાની ઉંમરે જ્યારે ઑસ્ટિઓપોરોસિસની સમસ્યા થાય છે ત્યારે એમાં માત્ર કૅલ્શિયમની કમી જ કારણભૂત નથી હોતી, આપણું બેઠાડુ જીવન પણ જવાબદાર હોય છે. ઉપરોક્ત બન્ને ઘટકો લીધા પછી પણ જો તમે શરીરને જરૂરી કસરત ન આપો તો બહારથી લીધેલાં સપ્લિમેન્ટ્સ હાડકાંને મજબૂત નથી કરતાં. જૉઇન્ટ્સ મજબૂત થાય એ માટે કસરત ખૂબ જ જરૂરી છે. આયુર્વેદનિષ્ણાત ડૉ. રવિ કોઠારી કહે છે, ‘પાછલી ઉંમરે તમે કૅલ્શિયમનાં સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાનું શરૂ કરો તો દવા લીધા પછી ઓછામાં ઓછું અડધો કલાક ચાલવાનું રાખો. ઘણા લોકો ગોળી લઈને સૂઈ જાય છે. એમ કરવાથી એનું પૂરતું શોષણ નથી થતું. ધારો કે ૪૫ વર્ષની ઉંમર પહેલાં તમને સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાનું કહેવામાં આવ્યું હોય તો એટલું યાદ રાખવું જોઈએ કે આ સપ્લિમેન્ટ્સ છે, કાયમી દવા નથી. થોડાક સમય માટે ખૂટતી ઊણપ પૂરી કર્યા પછી ટાર્ગેટ એવો જ રહેવો જોઈએ કે ડાયટ દ્વારા એની ઊણપ પૂરી થાય, કેમ કે ૪૫ વર્ષની ઉંમર સુધી કૅલ્શિયમની જેટલી જરૂર હોય છે એ પૂરી થઈ શકે એવી હોય છે.’
રોજિંદા ખોરાકમાં મિલ્ક-પ્રોડક્ટ્સની બે વાટકી લેવામાં આવે તો ચાલે એમ જણાવતાં ડૉ. સચિન ભાટ કહે છે, ‘શાકાહારીઓને લીલાં પાનવાળાં શાકભાજીમાંથી ઉત્તમ કૅલ્શિયમ મળી શકે છે; જેમ કે બ્રૉકલી, કોબી, પાલક અને ભીંડા. લો-ફૅટ મિલ્ક, દહીં, યૉગર્ટ, છાશ, લસ્સી, લો-ફૅટ ક્રીમ અને ચીઝ જેવી મિલ્ક-પ્રોડક્ટ્સ લેવી. સાદા દૂધમાં જેટલું કૅલ્શિયમ નથી હોતું એનાથી ઘણું વધારે ચીઝમાં હોય છે.
નૉન-વેજિટેરિયન ફૂડમાં ઈંડાં અને ફિશમાં સારી માત્રામાં કૅલ્શિયમ મળે.’
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.