en en en en cs de en it de en en de pl fi de en en en en en en en en en en en en en en en en id en en en de en fr en en en en en en en en en en en en en en en en en lv en en en en en gu de gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en nb en en pa en en en en en en en en en es ckb en en en en en en en en en en en it en de en en de en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en
Article of Tad Ne Fad by Nagindas Sanghvi in Kalash Magazine
Nagindas Sanghvi | Jun 06, 2017, 19:05 PM IST
રાષ્ટ્રપતિ પદની પ્રણવ મુખરજીની મુદ્દત પૂરી થવા આવી છે ત્યારે નવા રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીના ઉમેદવાર અંગેની ચર્ચા જોરશોરથી ચાલી રહી છે. પોતાના ઉમેદવારને જિતાડી લાવવા માટેની મતસંખ્યા ભાજપ પાસે સૌથી વધારે છે, પણ પૂરતી નથી. બહુ થોડા મત ખૂટે છે તે હાથમાં આવી ગયા પછી ભાજપ પોતાના ઉમેદવારનું નામ જાહેર કરશે તેવી રણનીતિ અપનાવવામાં આવી છે. ભાજપને ખૂટતા મત મળે જ નહીં તે માટે સોનિયા ગાંધીએ સત્તર વિરોધ પક્ષોના નેતાઓ વચ્ચે ગઠબંધન ઊભું કરીને વિપક્ષોના આગેવાનને રાષ્ટ્રપતિ પદે બેસાડી દેવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે.
રાષ્ટ્રપતિના હાથમાં કશી સત્તા નથી અને તેમણે હંમેશાં વડાપ્રધાનની સલાહ પ્રમાણે ચાલવું પડે છે છતાં અણીના ટાંકણે રાષ્ટ્રપતિ આડો પગ કરીને વડાપ્રધાનના કામમાં રુકાવટ નાખી શકે છે. વળી, રાષ્ટ્રપતિનાં પગાર અને ભથ્થાં એટલાં જબરદસ્ત છે કે સત્તામાંથી ફેંકાઈ ગયેલા રાજકારણી આગેવાનો આ હોદ્દા માટે હંમેશાં ઝંખના સેવે છે. આઝાદી પછીનાં વીસ વર્ષ કોંગ્રેસ બધાં રાજ્યોમાં છવાયેલી હતી અને વડાપ્રધાન ઠરાવે તે રાષ્ટ્રપતિ બની જાય તેવી પરિસ્થિતિ હતી. છતાં આ હોદ્દા માટે હંમેશાં હુંસાતુંસી થતી રહી છે.
1950ના જાન્યુઆરીમાં બંધારણનો અમલ શરૂ થયો અને રાષ્ટ્રપતિ પદ માટેની હરીફાઈ શરૂ થઈ. 1948થી 1950 સુધી ભારતના છેલ્લા ગવર્નર જનરલનો હોદ્દો ભોગવનાર ચક્રવર્તી રાજગોપાલાચારીને રાષ્ટ્રપતિ બનાવવાની ઇચ્છા વડાપ્રધાન નેહરુએ દર્શાવી. સરદાર પટેલના જૂથના ગણાતા રાજેન્દ્ર પ્રસાદ માટે નેહરુને થોડો અણગમો પણ ખરો. સરદારે લાગ જોઈને સોગઠી મારી. 1942ના આંદોલનમાં રાજાજી કોંગ્રેસમાંથી ખસી ગયા હતા તે મુદ્દો ઉઠાવીને તેમણે રાજેન્દ્ર પ્રસાદની વરણી કરાવી. બે વર્ષ રાષ્ટ્રપતિ રહેલા રાજેન્દ્ર પ્રસાદ 1952ની ચૂંટણી પછી પણ પાંચ વર્ષ ચાલુ રહ્યા.
1957માં નેહરુએ રાજેન્દ્ર પ્રસાદને ખસેડવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેમણે ઉપરાષ્ટ્રપતિ સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનનું નામ સૂચવ્યું, પણ રાજેન્દ્ર પ્રસાદે બીજી ટર્મ ચાલુ રહેવાની ઇચ્છા દર્શાવી, પણ રાજેન્દ્ર પ્રસાદ કોંગ્રેસી છે, રાધાકૃષ્ણન નથી તેવી દલીલ કોંગ્રેસ કારોબારી મંડ‌ળમાં કરવામાં આવી. ગુસ્સે ભરાયેલા જવાહરલાલે પોતે રાધાકૃષ્ણનને વચન આપી દીધાની દલીલ કરી. આ નિર્ણય કોંગ્રેસ કારોબારી જ લઈ શકે અને આવું વચન આપવાની તમને કોઈ સત્તા નથી તેવી દલીલ કરીને મૌલાના આઝાદે નેહરુની વાત કાપી નાખી અને રાજેન્દ્ર પ્રસાદ ફરી ચૂંટાયા.
1962માં નેહરુનું વચન પળાયું અને રાધાકૃષ્ણન રાષ્ટ્રપતિ બન્યા, પણ 1967માં તેમણે કોંગ્રેસની આકરી ટીકા આડકતરી ભાષામાં પોતાના રેડિયો પ્રવચનમાં કરી અને ગુસ્સે થયેલાં ઇન્દિરા ગાંધીએ તેમને હાંકી કાઢીને ડો. ઝાકીર હુસૈનને રાષ્ટ્રપતિ બનાવ્યા, પણ તેમનું અવસાન થયું. 1967-69 દરમિયાન કોંગ્રેસના મોવડી મંડળ અને ઇન્દિરા ગાંધી વચ્ચેના સંબંધો ઘણા વણસી ગયા હતા અને સિન્ડિકેટે ઇન્દિરા ગાંધીની હકાલપટ્ટી કરવા સંજીવ રેડ્ડીને રાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવાર બનાવ્યા.
કારણ આપીને અથવા આપ્યા વગર રાષ્ટ્રપતિ વડાપ્રધાનને પદભ્રષ્ટ કરી શકે છે તે સત્તા પોતાની સામે વાપરવામાં આવશે તેવા સંભવના કારણે ઇન્દિરા ગાંધીએ કોંગ્રેસી ઉમેદવાર સંજીવ રેડ્ડીનો સ્વીકાર કર્યો, પણ ખાનગીમાં અપક્ષ ઉમેદવાર વી.વી.ગીરીને ટેકો આપીને જિતાડ્યા. પરિણામે કોંગ્રેસમાં ભંગાણ પડ્યું અને બધા આગેવાનો ઇન્દિરાથી અળગા થયા. લોકસભામાં લઘુમતી હોવા છતાં ઇન્દિરા ગાંધી સામ્યવાદી પક્ષના ટેકાથી ટકી રહ્યા અને 1971ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં ઇન્દિરા ગાંધીએ જ્વલંત વિજય મેળવ્યો. 1972માં બાંગ્લાદેશની લડતને પ્રોત્સાહન આપીને ઇન્દિરાએ પાકિસ્તાનના બે ટુકડા કરી નાખ્યા.
ઇન્દિરા ગાંધીએ 1974માં ફખરુદ્દીન અલી અહમદને રાષ્ટ્રપતિ પદે બેસાડ્યા. કટોકટી જાહેર કરવાની બાબતમાં રાષ્ટ્રપતિ અને વડાપ્રધાન વચ્ચે થોડો ખટરાગ થયાની જોરદાર અફવા થોડો વખત ચાલી અને 1977માં ઇન્દિરા ગાંધીએ કમરતોડ પરાજય વેઠ્યો. જનતા પક્ષની મોરારજી સરકારે સત્તા સાંભળી લીધી. પ્રમુખ ફખરુદ્દીન અલી અહમદ 1977માં અવસાન પામ્યા પછી જનતા પક્ષે પોતાના જૂના ઉમેદવાર નીલમ સંજીવ રેડ્ડીને રાષ્ટ્રપતિ બનાવ્યા, પણ જનતાપક્ષની સરકાર ટકી નહીં અને 1980માં ઇન્દિરા ગાંધી બહુમતી મેળવીને જીત્યાં.
જનતા પક્ષના રાષ્ટ્રપતિ અને ઇન્દિરા ગાંધી વચ્ચે અવારનવાર ઘર્ષણ થતાં, પણ ખાસ કશા ખટરાગ વગર સંજીવ રેડ્ડીએ 1982માં નિવૃત્તિ લીધી. નવા રાષ્ટ્રપતિ માટે ‘ઇન્દિરાજી આજ્ઞા કરે તો હું ઝાડુ લગાવવા પણ તૈયાર છું.’ તેવું જાહેરમાં કહેનાર ઝૈલસિંહને ઇન્દિરાએ પસંદ કર્યા.  ખાલિસ્તાની ચળવળ, પંજાબના મુખ્યમંત્રી દરબારાસિંહ અને ગૃહમંત્રી ઝૈલસિંહ વચ્ચેની અદાવતના કારણે ઇન્દિરા ગાંધી અને ઝૈલસિંહના સંબંધોમાં કડવાશ શરૂ થઈ અને 1983ની અધવચ્ચે તો કડવાશ ઘણી વધી ગઈ તેવું ઇન્દિરાના સેક્રેટરી એલેક્ઝાન્ડરે પોતાની આત્મકથામાં લખ્યું છે.
આ કડવાશ બધા જાણતા હતા અને તેથી ઇન્દિરાની હત્યા પછી રાજીવ ગાંધીને વડાપ્રધાન પદની નિમણૂકમાં ઝૈલસિંહ સહકાર નહીં આપે તેવો ડર અરુણ નેહરુ, શિવશંકર, નરસિંહરાવને લાગતો હતો તેવું પણ એલેક્ઝાન્ડરે કહ્યું છે, પણ આ ડર ખોટો ઠર્યો અને રાજીવ ગાંધીની તાજપોશીમાં ઝૈલસિંહે કશી અગવડ ઊભી કરી નહીં, પણ ત્યાર પછી આ સંબંધો ઘણા બગડ્યા. 1985-86માં તો રાજીવ ગાંધીએ રાષ્ટ્રપતિ સામે મહાભિયોગનો દાવો માંડીને તેમને પદભ્રષ્ટ કરવાની વાત કરી અને ઝૈલસિંહ રાજીવ ગાંધીને સત્તાભ્રષ્ટ કરવાના છે તેવી અફવા પણ હતી. 1987માં ઝૈલસિંહની ટર્મ પૂરી થઈ.
રાજીવ ગાંધીએ વેંકટરામનને રાષ્ટ્રપતિ પદની લગામ સોંપી. પછીનાં બે વર્ષ બોફોર્સનું તોફાન ચાલ્યું. કોંગ્રેસે બહુમતી ગુમાવી અને વિશ્વનાથ પ્રતાપસિંહના જનતાદળની સરકાર રચવામાં આવી. આ સરકાર માંડ એક વર્ષ ચાલી અને રાજીવ ગાંધીએ તેને તોડી પાડીને ચંદ્રશેખરને ટેકો આપીને વડાપ્રધાન બનાવ્યા. પોતે આ સરકારને પછાડશે નહીં તેવું વચન આપ્યા છતાં રાજીવ ગાંધીએ તેનું પાલન કર્યું નહીં તેનો ખેદ રાષ્ટ્રપતિ વેંકટરામને દર્શાવ્યો છે.
ત્યાર પછીના બંને રાષ્ટ્રપતિઅો શંકરદયાલ શર્મા અને આર. નારાયણનો સત્તાકાળ શાંતિથી વીત્યો. ગુજરાતનાં હુલ્લડોના કારણે પોતે વડાપ્રધાન વાજપેયીને નરેન્દ્ર મોદીની સરકારને હાંકી કાઢવાની સલાહ અાપી હતી અને વાજપેયી તે માટે કબૂલ પણ થયા હતા તેવું નારાયણે એક નિવેદનમાં કહ્યું છે, પણ નરેન્દ્ર મોદીના રક્ષક ગૃહપ્રધાન લાલકૃષ્ણ અડવાણી રાજીનામું આપવા તૈયાર થયેલા અને મોદીને સાચવી લીધા તે હકીકત જાણીતી છે.
આર. નારાયણની વિદાય પછી વિખ્યાત વિજ્ઞાનશાસ્ત્રી અબ્દુલ કલામ આ પદ પર નિમાયા. પોતે આ પદ પર બીજી ટર્મ માટે આતુર છે તેવું લગભગ જાહેરમાં કહેનાર અબ્દુલ કલામની યોગ્યતા માટે બેમત નહોતો, પણ વિપક્ષે કરેલી વરણી તૈયાર રાખવા માટે સોનિયા ગાંધીએ વિરોધ દર્શાવ્યો અને રાજીસ્થાનનાં ગવર્નર પ્રતિભા પાટીલની રાષ્ટ્રપતિ પદે વરણી થઈ. ભારતના તમામ રાષ્ટ્રપતિઅોમાં સૌથી નિસ્તેજ પ્રતિભા પાટીલ પોતાની નિવૃત્તિ પછી પણ પોતાની આબરૂ ઘટાડતાં રહ્યાં છે.
2012માં તેમની નિવૃત્તિ પછી ડો. મનમોહનસિંહના પ્રધાનમંડળના સૌથી વધારે ઓજસ્વી અને સૌથી વધારે સક્રિય પ્રણવ મુખરજીને રાષ્ટ્રપતિ પદે બેસાડીને તેમને સત્તાકારણના વિસ્તારમાંથી દૂર હડસેલી મૂકવામાં આવ્યા. રાજીવ ગાંધી અને પ્રણવ મુખરજી વચ્ચેના સંઘર્ષની કથા જાણીતી છે. ઇન્દિરા ગાંધીના પ્રધાનમંડળમાં બીજા નંબરનું સ્થાન ધરાવનાર અને સૌથી વધારે પ્રભાવશાળી ગણાતા પ્રણવ મુખરજીને રાજીવ ગાંધીએ પડતા મૂકેલા. તેમને કોંગ્રેસ કારોબારી અને કોંગ્રેસ પાર્લામેન્ટરી બોર્ડમાંથી પણ હાંકી કાઢવામાં આવ્યા અને 1986માં તેમને કોંગ્રેસ પક્ષમાંથી પણ ખારિજ કરવામાં આવ્યા.
આટલી ઉગ્ર નફરતનાં કારણોની ઘણી ચર્ચા થઈ છે, પણ ગળે ઊતરે તેવી સાચી વાત કોઈ કહેતું નથી. પ્રતિભા પાટીલના જમાનામાં હાંસીપાત્ર બનેલા રાષ્ટ્રપતિના હોદ્દાને પ્રણવ મુખરજીએ નવી ગરિમા આપી છે તેમાં કશો મતભેદ નથી અને બીજો કોઈ વધારે લાયક ઉમેદવાર ન મળે તો તેમને ફરી વખત નીમવાની દરખાસ્ત મમતા બેનરજીએ જાહેરમાં કરી છે. {
(Kalash Gujarati News) સાથે જોડાયેલા અન્ય (Magazines Gujarati News) મેળવવા માટે અમને Facebook અને Twitter પર ફોલો કરો. વાંચતા રહો 76 લાખ+ વાચકોની મનપસંદ અને વિશ્વની નં.1 Gujarati News વેબસાઇટ divyabhaskar.co.in, જાણો સમાચારોથી વધુ. દરેક ક્ષણ અપડેટ રહેવા માટે ડાઉનલોડ કરો Gujarati News App & Divya Bhaskar epaper App.
Web Title: Article of Tad Ne Fad by Nagindas Sanghvi in Kalash Magazine
(Read News in Gujarati from Divya Bhaskar)
Terms & Conditions – D&W contest
Local News Website in English
divyamarathi.com A Leading Marathi News Website
moneybhaskar.comMost comprehensive Business News Website
myfmindia.comRadio Division, wholly owned company of Bhaskar group
dainikbhaskargroup.comGroup Website of India’s Largest Newspaper Group
About UsInvestor|Contact Us|Advertise with Us|Terms of Use|Feedback|Sitemap|Cookie Policy
Copyright © 2017-18 DB Corp ltd., All Rights Reserved.