gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
પારકો મારે તો મારા રામને સાદ દઉં, પણ...
You need an iframes capable browser to view this content.
રામાયણનો આ પ્રસંગ આજના સમયમાં અક્ષરશ: લાગુ પડે છે. ફરક માત્ર એટલો છે કે રામે પાછા વળીને દેડકાને પૂછવાનું ઔદાર્ય દેખાડ્યું હતું, જ્યારે આજે આ કાર્ય કરવા માટે કોઈ રાજી નથી
સોશ્યલ સાયન્સ - રશ્મિન શાહ
મંથરાની કૂથલી વચ્ચે કૈકેયીની માગ પૂરી કરી પિતાની વચનબદ્ધતા પુરવાર કરવાના હેતુથી રામ અને જાનકીએ અયોધ્યા છોડી દીધું અને લક્ષ્મણ પણ તેમની સાથે જોડાયા એ સમયની વાત છે. રામ, જાનકી અને લક્ષ્મણે વનવાસ ભોગવવાનો હતો અને આ વનવાસ દરમ્યાન જંગલમાં જ તેમણે રહેવાનું હતું. ૧૪ વર્ષની હજી તો માંડ શરૂઆત થઈ હતી અને આ ૧૪ વર્ષ ક્ષેમકુશળ રીતે પસાર થઈ જાય એ માટે રામ કોઈ એવી જગ્યાની શોધમાં હતા જ્યાં કોઈ જાતનાં જંગલી પ્રાણીઓનો ત્રાસ ન હોય. રામ, જાનકી અને લક્ષ્મણ એકધારાં ચાલતાં જાય છે. રાત પડ્યે કોઈ ઝાડ નીચે વિસામો કરી લે છે અને સવાર પડતાં નવેસરથી આ પદયાત્રા આગળ વધે છે. કોઈ એવી જગ્યાની શોધ છે જ્યાં શાંતિથી આગળનાં વર્ષો પસાર થાય. બસ, આ એક જ હેતુ રામના મનમાં છે અને આ હેતુલાયક જગ્યાની શોધ આંખો કરી રહી છે. એક દિવસ, એક અઠવાડિયું, એક મહિનો. પદયાત્રા એકધારી ચાલતી રહે છે અને એ હજી પણ ચાલુ જ છે. એક સાંજે જાનકી થાકી ગયાં. કાળઝાળ ઉનાળાના એ દિવસો હતા. તડકો પોતાના પૂરા સ્વાંગમાં હતો અને સૂર્યદેવ પણ તડકા પર સવાર થઈને પોતાનો આકરો તાપ જંગલ પર વરસાવી રહ્યા હતા.
એક જગ્યાએ ઊભાં રહીને જાનકીએ આગળ પગ મૂકવાની ના પાડી દીધી. ગળામાં શોષ પડી રહ્યો હતો. શરીરનો એકેક કણ પાણી માગતો હતો, પણ પાણી ક્યાંય દેખાતું નહોતું. પતિને હેરાન નહીં કરવાના હેતુથી જ્યાં સુધી ખેંચાય ત્યાં સુધી તો જાનકીએ ખેંચી જ લીધું હતું, પણ હવે પાણી વિના એક ડગલું માંડવું પણ તેમના માટે મુશ્કેલ હતું. જાનકીએ રામ પાસે પાણીની માગ કરી. સુકાઈ ગયેલા ગળાને લીધે શરીરમાંથી પાણી પણ ઘટવા માંડ્યું હતું.
‘પાણી, હવે પાણી વિના આગળ નહીં વધાય.’
રામ માટે આ શબ્દો કોઈ મોટી માગ સમાન નહોતા. રામે તરત જ એક ઝાડ નીચેના છાંયડામાં સીતા માટે બેઠક-વ્યવસ્થા કરી અને પીઠ પરથી તીર ખેંચીને કમાન તાણી. કમાન જમીનની દિશા તરફ હતી.
આંખ બંધ અને દૃષ્ટિ તમામ ઇãન્દ્રય પર. હવામાં રહેલી ઠંડકના આધારે તેમણે જાણી લીધું હતું કે આજુબાજુમાં ક્યાંક નદી હોવી જોઈએ અને જો નદી આજુબાજુમાં હોય તો ચોક્કસ આ જગ્યાએથી પાણીની સરવાણી છૂટવી જોઈએ.
કમાનમાંથી છૂટેલું તીર સીધું જમીનમાં ખૂંપ્યું અને કાંડાની કમાલને લીધે તીર એક ફુટ જમીનમાં ઊતરી ગયું. પાણીનો ફુવારો થયો અને ટાઢાબોળ પાણીની સરવાણી જમીનમાંથી સીધી બહાર આવી. રામના ચહેરા પર સંતોષ અને સીતાના ચહેરા પર તૃપ્તિ આવી ગઈ. સીતાએ બે હાથનો ખોબો બનાવ્યો અને ખોબો બનાવીને તેણે પાણી એ ખોબામાં ઝીલ્યું. પણ આ શું?
શરૂઆતમાં નીકળેલું ચમકતું પાણી અચાનક જ લાલ રંગનું થઈ ગયું. સીતાનો ખોબો ખૂલી ગયો અને તે બે ડગલાં પાછળ હટી ગયાં. સ્વાભાવિક રીતે રામ સમજી ગયા અને તેમણે તરત જ પાણીની સરવાણી જ્યાંથી નીકળી હતી ત્યાં ખાડો ખોદવાનો શરૂ કરી દીધો. લક્ષ્મણ પણ હાથ આપવા માટે પાસે આવી ગયા અને તે પણ ખાડો ખોદવા માંડ્યા. એક મિનિટ, બે અને ત્રણ મિનિટ અને ખાડામાં એક દેડકો દેખાયો. રામનું તીર એના શરીરમાં ખૂંપેલું હતું અને અંતિમ શ્વાસ ચાલતા હતા. રામે ધીમા હાથે દેડકાના શરીરમાંથી પહેલાં તીર ખેંચ્યું અને પછી બે હાથે સંભાળપૂર્વક દેડકાને હાથમાં લીધો. દેડકા પાસે લાંબો સમય બચ્યો નહોતો. તીરની ધારદાર અણી દેડકાના શરીરને છિન્નભિન્ન કરવાનું કામ કરી ગઈ હતી. અંતિમ ક્ષણો વચ્ચે દેડકાની આંખોમાં આંસુ હતાં અને આંસુ ભરેલી એ આંખોમાં યાતના હતી, લાચારી હતી.
‘તું ભાઈ અંદર હતો તો તારે અવાજ તો કરવો હતો.’
રામે પ્રેમથી દેડકાની પીઠ પર હાથ પ્રસરાવ્યો. પોતાના હાથે કોઈ નિર્દોષનો જીવ જાય, કોઈએ પીડા વેઠવી પડે અને કોઈએ હેરાન થવું પડે એ પ્રભુને કેવી રીતે ગમે? રામની આંખોમાં પણ આંસુ આવી ગયાં હતાં. આ આંસુ દેડકાના શબ્દોએ ભસ્મીભૂત કરી નાખ્યાં.
‘પારકો મારે તો અવાજ કરું પ્રભુ, પણ મારો પોતાનો ભગવાન જ મને મારવા નીકળે તો હું કોને સાદ દઉં?’
- મારો જ મને મારવા નીકળે તો હું કોને સાદ દઉં?
હૈયા સોંસરવા ઊતરી જાય એવા શબ્દો છે આ અને આ જ તો આજના સમયની વ્યથા છે. તમારો જ તમને મારવા નીકળે છે અને એટલે જ સાદ ગળામાં રૂંધાઈ જાય છે. વાત જરા પણ ખોટી નથી. જરા આજુબાજુમાં નજર કરશો તો તમને દેખાશે પણ ખરું અને તમને સમજાશે પણ ખરું કે તમને પડતી, તમને નડતી અને તમને પીડા આપતી દરેક ક્ષણમાં તમારું જ કોઈ અંગત જોડાયેલું હોય છે. જીવનમાં પીડા સહન કરવી જરા પણ અઘરી નથી અને આ અંગત અનુભવના આધારે પણ કહી શકાય છે, કહેવાની સમર્થતા છે; પણ એ પીડા અકલ્પનીય હોય છે, જેનું નામ એક સમયે તમને સવિશેષ ખુશી આપવાનું કામ કરી ચૂક્યું હોય છે. મારો જ મને મારવા નીકળે તો હું કોને સાદ દઉં? કેટલી સરસ વાત! કેટલો ઉમદા જવાબ! દીકરો જ બાપને પીડા આપવાનું કામ શ્રેષ્ઠ રીતે કરે છે અને દીકરી માને દુ:ખી કરવાની એકપણ ક્ષણ જતી નથી કરતી. જેના માટે અથાગ પ્રેમ છે, જેના માટે અઢળક લાગણી છે અને જેનું નામ માત્ર શ્વસનપ્રક્રિયાને થંભાવી દે છે એ જ વ્યક્તિ તમને બેતહાશા પીડા આપી જાય છે અને શરમની વાત એ છે કે એ પીડા આપ્યા પછી જાણે કે એ પીડા આપવાનો પોતાનો હક છે એવું પણ માની અને ધારી લેવામાં આવે છે.
યાદ રહે, જીવનમાં તમને તકલીફ આપવાનું કામ રોકડા આઠ, દસ, બાર કે પંદર લોકો જ કરતા હોય છે. બિલ્ડિંગનો સિક્યૉરિટી-ગાર્ડ કે પછી લિફ્ટમૅન ક્યારેય દુ:ખ નથી આપતો. તે ગુસ્સો આપી શકે, પણ દુ:ખ આપવાનું કામ તો એ જ કરે જે દિલની નજીક છે અને એટલે જ દિલની નજીક રહેતા અને જેના દિલની નજીક તમે છો એ સૌને માફ કરવાની માનસિકતા કેળવી લેવાની જરૂર છે. હંમેશાં કહ્યું છે, આજે ફરીથી કહેવાનું મન થાય છે કે જીવનમાં જો તમે તમારી આજુબાજુના અને તમારા જીવનમાં જે મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે કે પછી મહત્વના સ્થાને છે એવા દસથી બાર લોકોને માફ કરવાની નીતિ અપનાવી લેશો, આ દસથી બાર લોકોની પાસે માફી માગી લેવામાં જરા પણ ખચકાટ નહીં રાખો તો લડી લેવા માટે, તકલીફો આપવા માટે અને બાંયો ચડાવવા માટે આખી દુનિયા પડી છે. મન પડે એવી ગાળાગાળી કરી લો અને ઇચ્છા પડે એવી બદદુઆ એ બધાને આપી દો; પણ બસ, માત્ર આજુબાજુમાં રહેલા આઠથી દસ કે પછી બારથી પંદર લોકોને માફ કરીને અને એની સામે કોઈ જાતના વાંધાવચકાઓ કાઢ્યા વિના જીવવાનું શરૂ કરી દો. માનવામાં ન આવતું હોય તો એક વખત, માત્ર એક વખત તમારા પોતાના કેટલા છે એની યાદી બનાવવા બેસજો. આંગળીના વેઢા વધી પડશે અને એટલા જ લોકોને જીવનમાં માફ કરવાના છે અને એટલા જ પાસે માફી માટે તત્પર રહેવાનું છે. જો ઇચ્છતા હો કે જીવનમાં ક્યારેય એ સાંભળવું ન પડે કે મારો જ મને મારવા નીકળે તો હું કોને સાદ દઉં.
તમારો ઘમંડ, તમારું અભિમાન કોઈને મારે અને એ પછી આ જ શબ્દો સાંભળવાની નોબત આવે ત્યારે રામ જેવી પીડા ભોગવવી ન હોય તો ઍટ લીસ્ટ આજથી, હવેથી જાગી જાઓ.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.