gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en ca es es en en en en en en en es en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en gu en en en gu gu gu en gu en gu gu gu gu en en en gu en gu en gu en gu en gu en en en gu en en en nl eo en en uz hbs_lat nl en gu en gu en en en gu en gu en en en en fr en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu en gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu en en en en en en en
ReadGujarati.com: પ્રગતિનો પાયો : શંકા…! – હરેશ ધોળકિયા
પસંદ કરો પ્રથમ પાનું અનુક્રમણિકા – ટૂંકીવાર્તાઓ – નિબંધો – કાવ્યો અને પદ્ય – ગઝલો – અધ્યાત્મિક લેખો – હસો અને હસાવો – સાહિત્ય લેખો – બાળસાહિત્ય – અન્ય લેખો – પ્રકીર્ણ – ડાઉનલોડ – લેખ શોધો – મહિનાવાર લેખો – ગુજરાતીમાં લખો – ગુજરાતી કેલેન્ડર – આપનો લેખ મોકલાવો – આપનું યોગદાન સંપર્ક
(‘ફેસ ટુ ફેસ’ સામયિકના જૂન, ૨૦૧૬ના અંકમાંથી)
આપણા ભારતીયોને જેટલો ઈતિહાસ કે પરંપરામાં રસ છે, તેટલો વિજ્ઞાનમાં રસ નથી દેખાતો. આપણે જેટલા શિવાજી કે પ્રતાપ કે કોઈ ઋષિને ઓળખીએ છીએ, તેટલા સી.વી. રામન, રામાનુજમ કે જગદીશચંદ્ર બોઝને નથી ઓળખતા. હમણાં ગણિતજ્ઞ રામાનુજમની શતાબ્દી ગઈ તેની આપણને જરા પણ ખબર નથી. પશ્ચિમનું જગત તેના પર ફિદા છે. રામાનુજમે બનાવેલ ગણિતનાં સૂત્રો પર કામ કરે છે, અને આપણને આ રામાનુજમ કોણ હતા તેની જરા પણ પડી નથી. આપણને તો બીફ ખાવું કે નહીં કે બાર ડેન્સ ચાલવા જોઈએ કે કેમ એવી વ્યર્થ બાબતોમાં સમય બગાડવામાં રસ છે.
આપણી પ્રજાને વિજ્ઞાનમાં રસ નથી તેનું બીજું કારણ એ છે કે આપણને ક્યારે પણ શંકા કરતાં શીખવવામાં નથી આવતું. આપણને બાળપણથી શ્રદ્ધા રાખવાનો ઉપદેશ આપવામાં આવે છે. શ્રદ્ધા કેળવવાથી સારા ભક્ત થઈ શકાય (જો કે તે પણ શંકા છે !). પણ સારા વિજ્ઞાની તો ક્યારે ન થઈ શકાય. વિજ્ઞાની તો કેવળ શંકાની ટેવ કેળવવાથી થઈ શકાય. આપણે ત્યાં તો કોઈ શંકા કરે તો તેની ખબર લઈ નખાય છે. તેને નાસ્તિક જાહેર કરી દેવામાં આવે છે. તેમાં પણ જો પરંપરા, રિવાજો, મહાન લોકો પર શંકા કરાય, તો તો- હવે તો- મારી નાખવા સુધી પગલાં લેવાય છે. આજે પણ બુદ્ધિનિષ્ઠ-રેશનલ-લોકોને સહન કરવામાં આવતા નથી, તેમને ખૂબ હેરાન કરાય છે અને ક્યારેક- દાભોલકર જેવાને- મારી પણ નખાય છે.
મજાની અને કરુણ વાત તો એ છે કે ભારતીય-સંકુચિત શબ્દ વાપરીએ તો હિન્દુ-સંસ્કૃતિનો પાયો જ શંકા છે. ભારતીય સંસ્કૃતિના પાયાના ગ્રંથ બે : ઉપનિષદો અને ગીતા. આ બે ના જબરદસ્ત આલોચક શંકરાચાર્ય ! અને આ બધાનું પાયાનું શિક્ષણ શંકા કરવી ! ઉપનિષદમાં ક્યાંય માની લેવાની વાત નથી કરી. શરૂઆતમાં શંકા અને પછી પ્રયોગ. એટલે નથી આસ્તિક થવાનું, નથી નાસ્તિક થવાનું, અજ્ઞેયવાદી થવાનું છે. અજ્ઞેયવાદી એટલે માનું છું એમ પણ નહીં, નથી માનતો એમ પણ નહીં, તપાસ કરીશ, પ્રયોગ કરીશ અને સબિત થશે તો માનીશ એ વલણ. ગીતામાં ચોખ્ખી સૂચના છે કે ગુરુને સતત સવાલો કરો. (પરિપ્રશ્નેન સેવયા.) આખી ગીતા કહ્યા પછી કૃષ્ણે તે પાળવાની આજ્ઞા ન કરી. તેમણે કહ્યું કે – મેં તને કહેવું હતું તે કહી દીધું. હવે તને ઇચ્છા પ્રમાણે કર. (યથા ઇચ્છસિ તથા કુરુ.) અને શંકરાચાર્ય તો દરેક બાબતમાં એક જ સવાલ પૂછે છે – ‘તતઃ કિમ ?’ પછી શું અને તેના ભક્તો કહે છે – ‘માની લો.’ ‘શંકા ન કરો’ ‘શંકા કરનાર નાસ્તિક છે.’ પણ વિકાસ કરવા માટે શંકા જ ઉપયોગી છે. જે પશ્ચિમને આપણે ભોગવાદી કહી ગાળો આપીએ છીએ, તેણે જ શોધેલ બધી સગવડો આપણે ભોગવીએ છીએ. આપણે તો પ્રાઇમસની પીન પણ શોધી શક્યા નથી. હા, એવાં બણગાં ફૂંકીએ છીએ કે પ્રાચીન જમાનામાં આ દેશમાં વિજ્ઞાનીઓ હતા. હશે, પણ આજે તો આપણે દરેક બાબતમાં પશ્ચિમ પર જ આધારિત છીએ. આપણે એક શોધ પણ નથી કરતા. હા, પશ્ચિમ જે શોધ કરે છે, તેની નકલ ઉત્તમ રીતે કરી શકીએ છીએ. પણ મૌલિક શોધ ? રામ રામ કરો ! કનૈયાઓને ગાળ આપવામાંથી ઉંચા આવીએ તો કરીએ ને ? આપણા દેશનાં વિદ્યાર્થી સંગઠનો યુનિવર્સિટીમાં સગવડો નથી તેની ફરિયાદ કરે છે, પણ કોઈ વિદ્યાર્થી સંગઠન યુનિવર્સિટીમાં સંશોધનની સગવડો વધારવી જોઈએ એવી માગણી કરે છે ? એક પણ નહીં !
વિજ્ઞાનનો પાયો છે – ‘શા માટે ?’ સવાલ ! કોઈ પણ ઘટના શા માટે બને છે, કોઈ પણ વર્તન શા માટે ઊભું થાય છે, એટલે કે તેના મૂળમાં જવું એ કામ વિજ્ઞાન કરે છે. આપણા દેશમાં ક્યાંક પૂર આવે છે, ક્યાંક દુકાળ પડે છે, ક્યાંક આગ લાગે છે. તેને થીગડાં મારવાના પ્રયાસો થાય છે, પણ આ બધું સતત કેમ થાય છે અને તેના કાયમી ઉપાયો શું હોઈ શકે તે બાબતે આપણે ક્યારેય નથી વિચારતા. આ કામ કેવળ વૈજ્ઞાનિક મગજ જ કરી શકે.
અને વિજ્ઞાન માત્ર ‘શા માટે’નો જ વિચાર નથી કરતું. તે શોધ્યા પછી તે ‘કેમ’નો પણ વિચાર કરે છે. દાખલા તરીકે ગરમી કે ઠંડી શા માટે પડે છે તેનાં કારણ શોધે છે (શા માટે) અને પછી તેને હળવાં ‘કેમ’ કરી શકાય તેના પણ ઉપાય શોધે છે. આપણે તે સહન કરીએ છીએ અને પાછા વટ પડાવીએ છીએ કે આપણે બહુ સહનશીલ છીએ. ગરમી-ઠંડી સહન કરી તપસ્યા કરીએ છીએ, હકીકતે આપણે ઉપાય શોધતા જ નથી. શોધી શકતા નથી, પણ વિજ્ઞાની ચિત સહન ન કરે. ઉપાય શોધે. તે તપસ્યા ચોક્કસ કરે, પણ ઉપાય શોધવાની. એટલે જ આજે યોગ, અધ્યાત્મ, ધ્યાન જેવી બાબતોમાં પશ્ચિમમાં ઊંડાં સંશોધનો થાય છે. આપણે કેવળ ધ્યાનમાં બેસવાનો ઢોંગ કરીએ છીએ. સ્વામી યોગાનંદ, સ્વામી રામ વગેરે જેવા આપણા ઉત્તમ યોગીઓને પણ સંશોધન કરવા અમેરિકા જવું પડ્યું. અહીં શક્ય ન હતું. અહીં તેમની પૂજા થઈ શકે, મંદિર બાંધવા થોકબંધ પૈસા મળે, પણ તેમને પ્રયોગશાળા બાંધવા પૈસા ન મળે.
આપણે ૨૦૫૦માં શ્રેષ્ઠ દેશ થવું હોય, તો દેશનાં બાળકોને વિજ્ઞાનમાં રસ લેતાં કરવાં પડશે. તેમને શંકા કરતાં શીખવવું પડશે. શ્રદ્ધા ચોક્કસ શીખવવાની છે, પણ કેવળ પોતા પર રાખવાની. આત્મશ્રદ્ધા ! બાકી દરેક બાબતમાં શંકા શીખવવાની છે. તેમાં પણ ધર્મ, પરંપરા, રિવાજો, જ્ઞાતિ, જાતિ – આ બધા પર તો ભયંકર શંકા કરતાં શીખવવાનું છે. તો જ તેમનું મગજ સાફ થશે. તો જ સમાજ સ્વસ્થ થશે.
અલબત્ત, તેની શરૂઆત તો થઈ ગઈ છે, પણ હજી સેંકડો માઈલ ચાલવાનું છે. જ્યારે પ્રગતિશીલ બળો આવવા પ્રયત્ન કરે છે, ત્યારે રૂઢિચુસ્ત બળો ખળભળી ઉઠે છે અને તેના પર તીવ્ર હુમલો કરે છે. અત્યારે આપણે તે જ જોઈ રહ્યા છીએ.
અત્યારે ચારે બાજુ પછાત બાબતોનો જબરો ફેલાવો થતો દેખાય છે. જ્ઞાતિવાદ, જાતિવાદ, ધાર્મિકતા વધતી દેખાય છે. અરે, ટી.વી.ની સીરિયલો જોઈએ તો તેમાં પછાત બાબતો, રૂઢિચુસ્તતા, ખાનદાનવાદ, દેવી દેવતાઓની ભરમાર વધતી દેખાય છે. આ બધાને નામે સ્ત્રીઓને દબાવવાની સીરિયલો કેટલી ચાલે છે. રૂઢિ સાચવવાની હાયવોયમાં કુટુંબને ખેદાનમેદાન કરતાં દેખાડાય છે. કેવળ ટી.આર.પી. વધારવા પછાત બાબતોને ચગાવવામાં આવે છે. તો છાપાંઓ પણ રૂઢિચુસ્તો જે વ્યર્થ અને નુકસાનકારક કામો કરે છે કે બડબડ કરે છે, તેને પહેલા પાને આપે છે. પણ જે લોકો કે સંસ્થાઓ પરંપરાહનન કે રૂઢિને પડકારતાં કામો કરે છે, તેને નાના અક્ષરે છાપે છે. ટી.વી. પર આવતી ચર્ચાઓમાં પણ રૂઢિગુસ્ત બળોને વધારે મહત્વ અપાય છે.
પણ આ બધું આધુનિકતા, વૈજ્ઞાનિકતાને નુકસાન કરે છે. હવે તો શિક્ષણમાં કેવળ વૈજ્ઞાનિકતાને જ મહત્વ આપવાનું છે. શંકા કરવાનાં શિક્ષણને જ મહત્વ આપવાનું છે. ભૂતકાળને સતત પડકારતાં શીખવવાનું છે. શંકા પર જ શ્રદ્ધા રાખતાં શીખવવાનું છે. કેવળ શંકા, પ્રશ્નો જ પ્રશ્નો, પડકાર જ વિદ્યાર્થીને બુદ્ધિનિષ્ઠ બનાવી શકશે. માત્ર વિશાળતા, વૈશ્વિકતા જ તેને આગળ વધારી શકશે. હા, તેનાથી રૂઢિચુસ્તો, પરંપરાવાદીઓ ભૂંરાટા થશે, બમણો હલ્લો કરશે, પણ છતાં એ જ કામ કરવાનું છે. ભૂતકાળનું ગૌરવ લઈ રાજી થવાનું નથી. ભવ્ય વર્તમાન કાળ ઊભો કરવાનો છે. નવા ઋષિઓ, નવા વિજ્ઞાનીઓ ઊભા કરવાના છે.
આપણે સખત રેશનલ, તીવ્ર બુદ્ધિવાદી થવાની તાતી જરૂર છે. સતત ‘શા માટે’ અને ‘કેમ’ની સાધના કરવાની છે. સતત ‘તતઃ કિમ’ પૂછતા રહેવાનું છે. કશું પણ માની ન લેતાં તેના પ્રયોગો કરતાં શીખવાનું છે. આપણે આ વાક્ય યાદ રાખવાનું છે : ‘કેટલાક લોકો વસ્તુઓ જુએ છે અને પૂછે છે શા માટે… હું તો એવી બાબતોનાં સ્વપ્ન જોઉં છું જે ક્યારે ન હતી અને સવાલ પૂછું છું શા માટે નહીં !’ અજ્ઞાતની શોધ જ જીવનનો હેતુ હોવો જોઈએ. તે માટે જ જીવવાનું છે.
(ફેસ ટુ ફેસ કાર્યાલય : ૧૦૪, મેવાવાલા કોમ્પલેક્ષ, બસ સ્ટેશન રોડ, અંજાર (કચ્છ) ૩૭૦ ૧૧૦
Email This Article ·  Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati
« Previous પાનખરનો પમરાટ – વર્ષા તન્ના
હાઈ-વે પર હેલ્મેટ! – ચિત્રસેન શાહ Next »
આ પ્રકારનું અન્ય સાહિત્ય:
તમારા આવેગોનું વળતર તમારે જ ચૂકવવું પડશે – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
(‘આનંદ ઉપવન’ સામયિક, ડિસેમ્બર ૨૦૧૪ના અંકમાંથી સાભાર) ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા અને એક દિશામાં સડસડાટ જતાં તીવ્રવેગી, લક્ષ્યવેધી બાણની માફક વ્યક્તિમાં આવેગ આવે છે, ત્યારે વધુને વધુ આવેગના આવેશમાં આગળ વધે છે, સતત તીવ્ર બનતો આવેગ અનિષ્ટ પર પૂર્ણવિરામ પામે છે. ઈંગ્લૅન્ડની પોસ્ટ ઑફિસમાંથી નિવૃત્ત થતા પોસ્ટમેનના હ્રદયમાં પોતાના સાથીઓ માટે એટલો બધો ગુસ્સો ધૂંધવાતો હતો કે એણે આડેધડ પિસ્તોલ કાઢીને દસેક સાથીઓને ... [વાંચો...]
માતૃદેવો ભવ – મોરારિ બાપુ
(‘થેંક યૂ મમ્મી’ પુસ્તકમાંથી. આ પુસ્તકમાં જુદા જુદા ક્ષેત્રની વ્યક્તિઓએ પોતાની મા વિશેના પોતાના વિચારો અભિવ્યક્ત કર્યા છે. તેમાંથી આ લેખ અહીં લેવામાં આવ્યો છે. પુસ્તકની વિગતો અંતે આપવામાં આવી છે.) ‘માતૃદેવો ભવ’ સૂત્રાત્મક, સત્યાત્મક અને સ્નેહાત્મક વાત કહીને ઉપનિષદના ઋષિએ અદ્‍ભુત અનુભવ કહ્યો છે. કોઈક અપવાદને બાદ કરતાં આ પૂર્ણરૂપેણ સુનો અનુભવ છે. મેં કથાઓમાં ઘણીવાર કહ્યું છે કે ‘મા’ ... [વાંચો...]
લગ્ન માટે હા-ના કરવામાં વિલંબ કરશો તો પસ્તાશો હોં ! – રોહિત શાહ
યુવાનીનો સૂરજ ઉંમરથી ઊગતો નથી, એમ ઉંમરથી આથમતો પણ નથી. યૌવન એ કોઈ એજ-ગ્રૂપ નથી. વ્યવસ્થા ખાતર ભલે આપણે શિશુઅવસ્થા, બાળવય, કિશોરાવસ્થા, યુવાની, પ્રૌઢાવસ્થા, ઘડપણ જેવાં ખાનાં બનાવ્યાં હોય અને એનું અનુસંધાન ઉંમર સાથે જોડી દીધું હોય; હકીકતમાં એ દરેક તબક્કાની આગવી ઓળખ હોય છે અને આ ઓળખ કદીયે ઉંમરને ગાંઠતી નથી. કોઈ તોફાની ગીત સાંભળતી વખતે પગ તાલ આપતો ... [વાંચો...]
10 પ્રતિભાવો : પ્રગતિનો પાયો : શંકા…! – હરેશ ધોળકિયા
hiral vyas "vasantiful" says:
July 29, 2016 at 8:47 am
July 29, 2016 at 10:56 am
“અજ્ઞાતની શોધ જ જીવનનો હેતુ હોવો જોઈએ. તે માટે જ જીવવાનું છે.”
કાલિદાસ વ. પટેલ {વાગોસણા} says:
July 29, 2016 at 9:24 pm
બહુ જ સત્ય કથન રજૂ કર્યું. આભાર.
એક હકીકતઃ ભારતમાં છેલ્લા ૧૦૦ વર્ષોમાં એક પણ નવી શોધ થઈ નથી ! … બસ, આનું કારણ કે આપણે ” શંકા ” કરતા જ નથી, આપણને એવું ઠસાવી દેવામાં આવ્યું છે કે … સંસયેન વિનસ્યતિ ! … પછી ક્યાંથી નવું શોધાય ?
કાલિદાસ વ. પટેલ {વાગોસણા}
July 29, 2016 at 11:59 pm
શંકા શબ્દ કદાચ અયોગ્ય છે, જિજ્ઞાસા એ સાચો શબ્દ છે. પ્રગતિ નો પાયો જિજ્ઞાસા છે. તર્ક નીકળે જિજ્ઞાસામાં થી. જિજ્ઞાસા અથવા કુતુહલ હોઈ તો સવાલો ઉભા થાય. ત્યાર બાદ તે માટે આગળની પ્રક્રિયા શરુ થાય. આને કહેવાય વિજ્ઞાન.
July 30, 2016 at 2:31 am
સરસ રજૂઆત કરી છે. શંકા કરીએ તો પ્રગતિ થાય એ વાત જરા અરૂચિકર જણાય છે.અને વ્યર્થ મેસેજ પણ જઇ શકે. એવી જ રીતે કદાચ ભાગ્યે જ એવા ગુરૂ મળે કે સવાલ કરનારા ને સાંભળે અને યથાયોગ્ય માર્ગદર્શન મળે અને પ્રગતિ થાય. મોરારી બાપૂ મોટાભાગે ” સદ્ ગુરૂ ” શબ્દ વાપરે છે. જે મળવા મુશ્કેલ છે.
August 1, 2016 at 7:52 pm
ખરેખર સારો અને પ્રેરણા દાયક લેખ.શોધ માટે પાંચ પગથિયા છે. અવલોકન (observation), સમસ્યા (problem), અનુમાન (assumption), પ્રયોગો (experiments) અને તારણ(conclusion).સમસ્યા માટે આમ કેમ સવાલ જ્યાં સુધી ઉભો ન થાય ત્યાં સુધી તેનું નિરાકરણ ન આવે. આપની વાત યથાર્થ છે કે આપણે વિજ્ઞાની ઉપેક્ષા કરી છે.
Natavarbhai Patel ,memnagar says:
August 3, 2016 at 5:35 pm
હરેશ્ભાઈ,પુર્વ અને પશ્ચિમનેી સ્થિતિનો ભેદ વૈગ્નાનિકતાનેી અસર બતાવે છે.સુન્દર લેખ્.
August 7, 2016 at 10:32 pm
jordaar vastavikta batavi dhihdi
jidgi ma prasna puchta shikho ne shokvo
a ne a na javab sodhta sikhisu tyare j desh aagad vadhse
baki dhrma na naame desh vehchayo ne fari vechase
dharmo ne dhandho banavi dhidho che
badha a magaj ma leva jevi vaat ne potana badako ne sikhav va je vi vaat
August 12, 2016 at 4:07 pm
તમારી એક શંકા તમારી જીંદગી બદલાવી નાખે છે.
August 12, 2016 at 10:37 pm
બહુ સરસ અને આજના સન્દર્ભ મ બહુ ઉપયોગિ છે.સાથે માતાપિતા નિ ભુમિક બદ્લાય તે પણ જરુરી છે.બાળક ઘોડીયા મા હોય ત્યરે તેને શુ બનાવવો તે નક્કિ કરાય છે બાળક ને શેમા રુચિ છે તેનિ ઉપેક્શા કરાય છે અને પૈસા રળવા નુ મશિન બનાવિ દેવાય છે
Click here to cancel reply.
Select language:   Gujarati   English   (Press F12 to change language) Show Keyboard
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
રીડગુજરાતી.કોમ પર પ્રસ્તુત થતા લેખ ટાઈપ કરવા માટે યોગ્ય વ્યક્તિઓની જરૂર છે. પૂરતું વળતર આપવામાં આવશે. વોટ્સએપ : ૯૯૭૪૪૧૦૮૬૮
પુણ્યનું વાવેતર – મનસુખ સલ્લા
હાથનાં કર્યાં – અર્જુનસિંહ કે. રાઉલજી
રાજાને જે ચરણપ્રહાર કરે તેને શી સજા કરવી જોઈએ? – આચાર્ય શ્રી ‘વાત્સલ્યદીપ’ સૂરિજી
ત્રણ ગીત – કાંતિલાલ એમ. કામરિયા
માઈન્ડ યોર ઓન બિઝનેસ? – ગિરીશ ગણાત્રા
હાસ્યનો હોજ.. – સં. તરંગ હાથી
સરિતાની શરત – રમણ મેકવાન
છે(છો)ડ સખી સરગમ – સ્વાતિ મેઢ
શ્રદ્ધા સ્મૃતિમંદિર – ડૉ. ચંદ્રકાન્ત મહેતા
થોડાસા રુમાની હો જાયે.. – નમ્રતા દેસાઈ
ઉદય ત્રિવેદી: હું મૂળ સાવરકુંડલાનો જ છું અને લલ્લુભાઈ શેઠ...
tia: સત્ય ઘટના પર આધારીત વાર્તા હમેશા હૃદયસ્પર્શી હોય છે...
tia: બીચરી વાર્તા તો પોતાના ઠેકાણે રહી અને લેખ કહો કે...
viren machwala: Give me more quotes
CD VORA: મને મજા આવી હું પણ આવા તબક્કાઓમાંથી વરસાદ થયો...
સંજય કે સંઘવી: જેમ પુ રવિશંકર મહારાજ કેહતા તેમ ડૉ કલામ...
ગોપાલ ખેતાણી: અદભૂત વર્ણન. આપની સાથે દરિયાઈ સફર કરી તેવો...
જગદીશ કરંગીયા ‘સમય’: ટૂંકી વાર્તા કે લેખ ? અતિ સુંદર...
Yogesh pandya: I m writter yogesh pandya..u hv read my...
રીડગુજરાતી પરના વિશેષ લેખો કે અન્ય અગત્યની માહિતી આપના ઈ-મેઈલ પર મેળવવા માટે અહીં આપનું ઈ-મેઈલ સરનામું લખીને જોડાઓ.(4500 થી વધુ વાચકો)
પુણ્યનું વાવેતર – મનસુખ સલ્લા
હાથનાં કર્યાં – અર્જુનસિંહ કે. રાઉલજી
રાજાને જે ચરણપ્રહાર કરે તેને શી સજા કરવી જોઈએ? – આચાર્ય શ્રી ‘વાત્સલ્યદીપ’ સૂરિજી
ત્રણ ગીત – કાંતિલાલ એમ. કામરિયા
માઈન્ડ યોર ઓન બિઝનેસ? – ગિરીશ ગણાત્રા
રીડગુજરાતી વિશે : પ્રેસ વિભાગ
નવરસમાં ઝબોળાયેલી માઈક્રોફિક્શન – ડૉ. હાર્દિક નિકુંજ યાજ્ઞિક
એક અપીલ – ધ્રુવ ભટ્ટ
વન ડે માત્રમ – કુલદીપ લહેરુ
This site is dedicated to Shrimad Bhagvat Mahapuran
Back to top ↑
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.