gu en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu de gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
કથા-સપ્તાહ : જય-વિજય (ઉતાર-ચડાવ - ૧)
લતા મંગેશકરના કંઠે મઢી ગણેશસ્તુતિથી વાતાવરણ મંગલમય થઈ ગયું.
‘સવારનો પ્રારંભ શુભ હોવો જોઈએ...’ મા કહેતી. એણે જ આ પ્રથા શરૂ કરેલી. એ જમાનામાં મોબાઇલ નહોતા, ગ્રામોફોન વસાવવાની સહુલિયત મરાઠી ફિલ્મોમાં એકસ્ટ્રાની ભૂમિકા ભજવતી વાસંતીમા પાસે ક્યાંથી હોય. અરે, નિયમિત આવકનું ઠેકાણું નહીં તોય બચતમૂડી ભેગી કરી એણે સેકન્ડહેન્ડ ટેપરેકોર્ડર વસાવેલું જેમાં પહેલા ‘જ્યોતિ કલશ છલકે’, ‘એ માલિક તેરે બંદે હમ’ જેવા ભક્તિગીતો વાગતા, લતાજીની ગણેશસ્તુતિ આવ્યા પછી દિવસની શરૂઆત એનાથી જ થાય એવી પરંપરા બની ગઈ. ખારની ખોલીમાંથી મલબારહિલના પેલેસ સમાન નિવાસસ્થાન સુધીની મારી જીવન સફરમાં ઘણુંબધું બદલાયું, કંઈકેટલા ચડાવ-ઉતાર આવ્યા; કારકિર્દી ફિલ્મ અભિનેત્રીથી મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી બનવા સુધી વિસ્તરી, આવિચળ રહી હોય તો દિનના આરંભની આ પરંપરા!
સ્તુતિ પૂરી થવા છતાં ક્યાંય સુધી એ આંખો મીંચી પડ્યા રહ્યા. મન પુરાણી ગલીઓના ખાંચા વળોટી બાળપણના દિવસોમાં પહોંચી ગયું હતું. સાત-આઠ વરસની બાળા હાથમાં ઢીંગલો લઈ ખોબા જેવા ઘરમાં ફરતી દેખાઈ. સાલ હશે ૧૯૬૩ની.
‘બસ, તું ને તારો આ ઢીંગલો!’ રસોઈમાંથી પરવારથી વાસંતીમા સાડીના છેડાથી ભીના હાથ લૂછી એકની એક દીકરીને ખભેથી પકડે છે, ‘નિશાળનું લેશન તો તેં પતાવી દીધું હશે. એમાં તું બહુ હોશિયાર પણ નૃત્યનો રિયાઝ કર્યો?’
ચાર વરસની ઉંમરથી માએ કથકની તાલીમ શરૂ કરાવી છે. ચાલમાં જ રહેતી મધુમતી ઘરે આવીને શીખવે છે, પણ બાળકી સુવર્ણાને એ મજૂરી જેવું લાગે છે. એને તો ભણવાનું ગમે. ને બીજો ગમે સુંદર (રાજ કપૂર)! હજુ હમણાં જ રિલીઝ થયેલી ‘સંગમ’નું ‘બુઢ્ઢા મિલ ગયા’ ગીત આખો દહાડો એના હોઠે રમતું હોય. પોતે રાધા હતી, ને પોતાનો ઢીંગલો સુંદર - ‘સંગમ’ની જોડી. બાળપણ કેવું મુગ્ધ હોય છે! થોડું ભણવાનું, વધુ રમવાનું. આમાં નહીં ગમતા ડાન્સની પ્રેક્ટિસ કરવાનું કોને યાદ રહે?
સુવર્ણાએ રિયાઝ ન કર્યાનું જાણી વાસંતીબાઈનો પિત્તો હટે, ઢીંગલો ફગાવતા સુવર્ણા રડી ઠે - મા,
આમ તો દીકરીના એક આંસુએ દ્રવી ઠતી વાસંતીબાઈ અહીં ધરાર ઢીલા ન પડે: પહેલાં નાચની પ્રેક્સિ પતાવ, પછી જ તને તારો સુંદર આપીશ!
એથી તો ડાન્સ પ્રત્યે વધુ ધિક્કાર ઘૂંટાતો. કમને રિયાઝ પતાવી એ પાછા મળતા ઢીંગલાને છાતીસરસો ચાંપે: સોરી હં સુંદર!
વાસંતીમા મલકી ઠતા. દીકરીને રડાવ્યાનું સાટુ વાળતા હોય એમ એને ભાવતી પૂરણપોળી બનાવી લાલચ પણ આપી; તું રોજ નૃત્ય કરીશ તો હું રોજ પૂરણપોળી ખવડાવીશ!
‘પણ આઈ, મારે નાચ કેમ શીખવો?’
આઈ એને પળભર તાકી રહેતી, પછી હોઠ મલકાવી કહેતી, ‘જેથી કાલે કોઈ પોતાની ઢીંગલીનું નામ રાધા આપે, તો એ રાધા તું હોય, મારી બચ્ચી!’
થોડી મોટી થયા પછી સુવર્ણાને માનો જવાબ સમજાયો: મા મને ફિલ્મની હીરોઇન બનાવવા માંગે છે!
તેર વરસની ઉંમરે સુવર્ણાની સમજ વિસ્તરી હતી. સુંદર અને રાજકપૂરમાં ફર્ક સમજાય એટલી. બેશક, ફિલ્મો એને ગમતી. રાજકપૂર માટેનો ક્રશ આજીવન રહેવાનો પણ એથી પોતે પણ હીરોઇન બનશે એવું એના સપનામાં પણ નહીં. મારે તો ભણવું છે. હું ડોક્ટર બનીશ.
‘ડોક્ટર બનવામાં ઘણા વરસો લાગે ને ખૂબ બધો પૈસો જોઈએ... મારી ખખડી ગયેલી તબિયત મને એટલું જીવવા નહીં દે, રળવા નહીં દે...’
કેવી કપરી વાસ્તવિક્તા હતી. પહેલીવાર ભોંાઈને એ એક શૂળમાં સુવર્ણાનું બાળપણ છીનવાઈ ગયું.
પિતા તો પોતે છ મહિનાની હતી ત્યારના મૃત્યુ પામેલા. એમના હેતનું સ્મરણ નથી, માએ કદી જોકે વ્હાલની ણપ વર્તાવા નહોતી દીધી. મા ફિલ્મોમાં કામ કરે છે એની તો જાણ હતી, ભલે એ પડદા પર અલપઝલપ પણ ભાગ્યે જ નજરે ચડે. વાસંતી કદી દીકરીને સ્ટુડિયોમાં નહોતી લઈ ગઈ, એકસ્ટ્રા તરીકે પોતે કેવાકેવા અપમાન-અવહેલના સહેવા પડે છે એવા પણ રોદણાં રડતી નહીં.
દીકરીને દુ:ખથી અળગી રાખવાનો એ આયાસ હતો. પોતાની ધૂનમાં પોતાના સુખમાં જીવતી દીકરીને માના કામ અંગે ઝાઝા પ્રશ્નો પણ ન થતા. માને ક્યારેક મોડું થાય તો ચાલમાં રમ્યા કરે, કોઈ પૂછે તો કહી દે - મા સ્ટુડિયો ગઈ છે કામ કરવા! બસ, એથી વધુ એ જાણતી પણ નહીં. એકવાર વાસંતી સુવર્ણાને થિયેટરમાં ‘પોતાની’ ફિલ્મ દેખાડવા લઈ ગયેલી, એમાં ખાસ્સી બે મિનિટ માટે પોતે પડદા પર રહે છે, બેએક ક્લોઝઅપ્સ પણ છે... એણે જોકે દીકરીને કહ્યું નહોતું, મને સ્ક્રીન પર જોઇ સુવર્ણાનું શું રિએક્શન આવે છે એ મારે જોવું છે! પણ સુવર્ણાએ મેકઅપ, જુદા હેરસ્ટાઇલમાં માને ઓળખી જ નહીં. બલકે એ કંટાળી ગયેલી - મરાઠી ફિલ્મમાં હિન્દી ફિલ્મ જેવી મઝા નથી આઈ!
‘આ શું બોલે છે! તું મરાઠી મુલગી આહે..’
દીકરીને મારું કામ ગમે કે ન ગમે, વાસંતીને એની દરકાર નહોતી, પણ મરાઠા સંસ્કાર તો એનામાં તરવા જ જોઈએ એવી ટિપિકલ મહારાષ્ટ્રીયન સંસ્કૃતિના નિભાવમાં એ ચૂકી નહોતી.
ખેર, બે છેડાં ભેગાં કરતાં વાસંતી હવે થાકી હતી.
માએ મને હીરોઇન બનાવવાનું સપનું મારા જન્મથી જોયું છે, એમાં પોતાના અધૂરા સ્વપ્નનું એક્સટેન્શન પણ છે, અને એણે વેઠેલી વેદનાને વસૂલવાની મનસા પણ... તેરની ઉંમરે સ્પષ્ટ થયેલી હકીકતોએ સુવર્ણાને રાતોરાત પરિપક્વ બનાવી દીધી.
આના બે મહિના પછી વાસંતીને ટીબીની બીમારી વળગતા પોતાના અરમાનને દબાવી એણે માનું શમણું અપનાવી લીધું.
‘એવું હોય તો હાલ કોઈના ઠામવાસણ બાંધી દે, બેન, ફિલ્મોમાં કામ મેળવવું સરળ નથી. મને સાજી થવા દે, થોડીઘણી ઓળખાણ મેં રાખી છે એના આધારે પ્રયાસ કરીશું તો મેળ પડે કદાચ!’
પાડોશણની મદદથી સુવર્ણાએ નજીકની શેઠાણીને ત્યાં કચરા-પોતાનું કામ બાંધ્યું. ગાડી-બંગલાનો વૈભવ પહેલીવાર રૂબરૂ થયો. સાથે કાર્યસ્થાને કેવો તુચ્છકાર મળે છે એ જાતે અનુભવ્યું. કામ પર જવામાં જરાક મોડું થાય તો શેઠાણી કાગારોળ મચાવી દે, નખરાળી, કામચોર કહીને અપમાનિત કરે...
કેમ કે હું ગરીબ છું?
કાળજે કરવત જેવી ફરતી.
શેઠાણીના બાથરૂમમાં ફુલસાઇઝ મિરર હતો. ક્યારેય એમાં નરજ પડતી ને અંજાઈ જવાતું - આ સૌંદર્ય મારું છે?
ગોરો રંગ, સર્જનહારે ફુરસતમાં ઘડ્યો હોય એવો નાકનકશો... યૌવનની વસંત હજુ પૂરબહાર નહાતેી, પણ કળીથી એના ગુલઝારની આગાહી સાબૂત હતી. મારું આ રૂપ પડદા પર ત્રાટકશે ત્યારે નરસિગથી માંડી નૂતન સુધીના સહુ કોઈને વિસારી દેશે! મારું અગાધ સૌંદર્ય મને ફિલ્મો અપાવશે, ફિલ્મો પ્રસિદ્ધિ, મબલખ નાણાં તાણી લાવશે ને ત્યારે આ શેઠાણી જેવા મારે કંઈ વિસાતમાં નહીં હોય!
ગુરૂર છવાતું. આ ખુમાર શેખચલ્લીપણાનો નહોતો. સુવર્ણાની મહત્વાકાંક્ષા ઘડાઈ, કહો એક ભૂખ ઘડી- પૈસાની, પોઝિશનની.
ફિલ્મોમાં કામ કરવું હજુય એની મરજી નહોતી. એમ હવે એ માત્ર માના સપનાંનું અનુસંધાન નહોતું. એ જ એક રસ્તો હતો જેનાથી વહેલામાં વહેલું મંઝિલે પહોંચી શકાય...
અલબત્ત, એ માર્ગ સરળ નહોતો. વાસંતીમા સાજી થયા પછી એની જોડે સ્ટુડિયોના ચક્કર કાપવા માંડ્યા ત્યારે સમજાવા માંડ્યું કે અહીં સ્ત્રીની કદર શું છે! બદનજર, મોટા-જૂઠા વાયદાના સોદા. મા જોડે ન હોત તો હું હવસનો શિકાર થઈ ગઈ હોત, ભોળપણથી ભોળવાઈ ચૂકી હોત...
‘ફિલ્મી ચમકદમક પાછળની આ અંધારી બાજુ છે, દીકરા... સાચવ્યું નહીં તે પડ્યા કળણમાં.’
મા શરીરથી ખખડધજ થતી જતી હતી, પણ દિમાગ ચોક્કસ હતું. દીકરીની ઢાલની જેમ રહેતી. પછી તો માણસની નજર પારખવાની આવડત સુવર્ણામાં પણ વિકસી. અને હવે તો યૌવન પણ પૂરબહાર હતું. સોળની ઉંમરે એ સાડીમાં સ્વર્ગની અપ્સરા જેવી લાગતી. ફિલ્મો જોઈજોઈ, અભિનેત્રી તરીકે એ સ્વયંને સજ્જ કરી ચૂકી હતી. રડવામાં કેવા ભાવ લાવવા, કોમેડીમાં રિએક્શનનું મહત્વ વધુ છે, નૃત્ય તો વીજળીજેવું ચમકદાર જોઈએ... ખોલીની રૂમમાં એ ફિલ્મી દ્રશ્યોનું રિહસલ્ર્સ કરતી રહેતી.
આખરે એમના પ્રયાસો રંગ લાવ્યા. હિન્દી તો નહીં, પણ મરાઠી ચિત્રપટમાં તક મળે એમ હતી... અનુભવ માટે રિજનલ ફિલ્મ શું ખોટી! દામ પણ સારા મળે છે... અને સૌથી અગત્યની વાત-બેનર પીઢ સર્જક શાંતારામનું છે!
સુવર્ણા વતી એની માએ કોન્ટ્રાક્ટ સાઇન કર્યા કેમ કે દીકરી હજુ પુખ્ત વયની નહોતી. એ દહાડાથી વાસંતી નિવૃત્ત થઈ ગઈ.
સુવર્ણાની જિંદગીનું નવું પ્રકરણ ખૂલ્યું. શૂટ પર જાવ, મેકઅપ કરાવો, ડાયલોગ ગોખો, અભિનય કરો... ડાયરેક્ટર પેકઅપ કહે એટલે ઘરભેગા!
સુવર્ણાની પસંદનું આ કામ નહોતું, પણ કરતી એ પૂરેપૂરી નિષ્ઠાથી. ઝીણી ઝીણી વાતો પણ શીખતી રહેતી. હીરો જોડે ગોસિપ કરવાને બદલે સ્ટોરી બુક્સ લઈ બેસી જતી. કોને કેટલું માન આપવું, જાતને ક્યાં કેમ અળગી રાખવી - આ બધું એના વ્યક્તિત્વમાં વણાતું ગયું. કશું પણ નવું શીખતા એને વાર ન લાગતી. અને ટીમની મહેનત ફળી. ૧૯૭૨માં રિલીઝ થયેલી મરાઠી ફિલ્મ ‘બંધન’ સુપરડુપર હીટ નીવડી.
એ એક ફિલ્મે સુવર્ણ માટે સફળતાનો રાજમાર્ગ કંડારી આપ્યો...
સુવર્ણા ઝબક્યા. જોયું તો સામે ભી માલિની ચિંતા દાખવી રહી છે, ‘તમને ફરી તાવ ભરાયો લાગે છે, દીદી. હવે લાપરવાહી ઠીક નહીં. નાગપુરનું અધિવેશન પડતું મૂકી ચાલો મુંબઈ, બ્રિચકેન્ડીમાં ચેકઅપ કરાવી દઈએ.’
વરસ અગાઉની ચૂંટણીમાં બહુમતિનો ભવ્ય વિજય મેળવી પોતે ચોથીવાર મહારાષ્ટ્રના મુખ્યપ્રધાન તરીકે શાસનધુરા સંભાળી. રાજ્યની વિધાનસભાનું એક સત્ર નાગપુરમાં મળતું હોય છે એટલે પણ અહીં પોતે આવાસસ્થાન રાખ્યું છે. અનધર પેલેસ!
જોકે પાછલા બેત્રણ માસથી તબિયતમાં કશીક કચાશ લાગે છે ખરી. સમથિંગ રિઅલી અનયુઝઅલ. અહીં આવતા અગાઉ મુંબઈમા રૂટીન ચેકઅપ કરાવ્યું હતું, જેમાં બધું ર્નોમલ હતું. આ માંદગી પણ સામાન્ય હશે. એના હાઉમાં સત્ર છોડીને જાઉં તો કાનાફૂસી શરૂ થઈ જાય, નેતા માંદો છે એવું જાહેર થતાં પાર્ટીમાં સત્તાની સોગઠબાજી જામવા માંડે. એથી તો પોલિટિકલ લીડર્સ બીમારી છૂપાવતા હોય છે.
‘મને કંઈ નથી થયું, માલિની તું અમથી ગભરાય છે.’
સુવર્ણાદેવીએ કહ્યું તો ખરું, પરંતુ બપોરે તબિયત વધુ લથડી. લગભગ બેહોશ જેવા બની ગયા. પેલેસમાં દોડધામ મચી ગઈ. એમ્બ્યુલન્સ મંગાવવામાં આવી.
એની તીણી સાયરનથી સુવર્ણાદેવી ઝબકી ઠ્યા. પોતાને હોસ્પિટલ લઈ જવાય છે એ તો સમજાયું. પ્રવેશદ્વારમાંથી બહાર નીકળતી એમ્બ્યુલન્સની ગ્લાસ વિન્ડોમાંથી દૂર સરકતા નિવાસસ્થાન તરફ નજર ગઈ.
એવું લાગ્યું ઘર મને વિદાય આપી રહ્યું છે... એવું થયું જાણે ફરી અહીં આવવાનું નહીં થાય!
એમ્બ્યુલન્સ મુખ્ય રસ્તા પર આવી. ઘર દેખાતું બંધ થયું. સુવર્ણાદેવીએ પાંપણના પડદા ઢાળી દીધા.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.