gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
GST ઇન્પુટ ટૅક્સ ક્રેડિટ સંબંધિત જોગવાઈઓનો મર્યાદિત વ્યાપ
You need an iframes capable browser to view this content.
GST કરપ્રણાલી અંતર્ગત કર પર કરની હાનિકારક અસરને અંકુશમાં રાખતી સીમલેસ ક્રેડિટની વ્યાપાર-ઉદ્યોગની અપેક્ષા શું ઠગારી નીવડશે?
GST સ્પેશ્યલ - ઍડ્વોકેટ શૈલેશ શેઠ
GST પરની પ્રસ્તુત લેખમાળા અંતર્ગત આપણે અત્યારે ઇન્પુટ ટૅક્સ ક્રેડિટ (ITC) સંબંધી પ્રસ્તાવિત કાયદાકીય જોગવાઈઓ વિશે અભ્યાસ કરી રહ્યા છીએ. આ અગાઉના લેખમાં આપણે CGST-SGST ઍક્ટના પ્રસ્તાવિત સેક્શન-૧૬ અન્વયે સૂચિત ITC મેળવવા વિશેની મુખ્ય શરતો વિશે ચર્ચા કરી.
સેક્શન-૧૭ અંતર્ગત ITC મેળવવા વિશેની અન્ય જોગવાઈઓ અને શરતો સૂચિત છે જે વિશે અહીં અભ્યાસ પ્રસ્તુત છે. GSTની કરપ્રણાલીનો મુખ્ય હેતુ ‘કર પર કર’ની હાનિકારક અસરને નિયંત્રણમાં રાખવાનો છે. આ હેતુને કેન્દ્રમાં રાખીને ITCની યંત્રણા ગોઠવવામાં આવી છે જે અંતર્ગત કરપાત્ર વ્યક્તિ તેણે મેળવેલા કે ખરીદેલા માલ કે સેવા પર ચૂકવાયેલા GSTની ક્રેડિટ લઈ શકે છે અને એનો વપરાશ તેણે પોતે જે માલ કે સેવા સપ્લાય કરે છે એના પર ભરવાપાત્ર થતા GST માટે કરી શકે છે. પરિણામે વ્યક્તિ કેવળ માલ કે સેવાના મૂલ્યવર્ધન (વૅલ્યુ એડિશન) પર જ GST સૈદ્ધાંતિક દૃષ્ટિએ ચૂકવે છે.
આના પરથી એ પણ સ્પક્ટ છે કે જો કરપાત્ર વ્યક્તિ માલ કે સેવાની જે સપ્લાય કરે છે એના પર GST ચૂકવવાપાત્ર ન હોય તો તેને ITCનો લાભ ïમળી શકે નહીં. આ સિદ્ધાંતને કેન્દ્રમાં રાખીને સેક્શન-૧૭ હેઠળ અમુક જોગવાઈઓ નિર્દિષ્ટ કરવામાં આવી છે. જો કોઈ રજિસ્ટર્ડ કરપાત્ર વ્યક્તિ કોઈ પણ માલ કે સેવાનો આંશિક વપરાશ પોતાના ધંધાર્થે કે વ્યાપારાર્થે  કરે અને આંશિક વપરાશ અન્ય હેતુ (વ્યક્તિગત કે બિનધંધાદારી હેતુ વગેરે) માટે કરે તો સેક્શન-૧૭ (૧)ની જોગવાઈ મુજબ એ કેવળ ધંધાર્થે વપરાશમાં લેવાયેલા માલ કે સેવા પર ચૂકવાયેલા ઇન્પુટ ટૅક્સ પૂરતી જ ક્રેડિટ લઈ શકશે.
સેક્શન-૧૭ (બે)ની આ જોગવાઈ પણ ઉપરોક્ત સિદ્ધાંતને જ અનુસરે છે. જો કોઈ રજિસ્ટર્ડ કરપાત્ર વ્યક્તિ માલ કે સેવાનો વપરાશ આંશિક રીતે કરપાત્ર સપ્લાય અથવા શૂન્ય દર નિર્દિષ્ટ સપ્લાય માટે કરે અને આંશિક વપરાશ એક્ઝમ્પ્ટ એટલે કે કરમુક્ત સપ્લાય માટે કરે તો એ કેવળ કરપાત્ર સપ્લાય કે શૂન્ય દર નિર્દિષ્ટ સપ્લાય માટે વપરાશમાં લેવાયેલા માલ કે સેવા પર ચૂકવાયેલા ઇન્પુટ ટૅક્સની જ ક્રેડિટ લઈ શકશે. સેક્શન-૧૭ (બે)ની જોગવાઈમાં સૂચિત સ્પષ્ટીકરણ મુજબ જે સપ્લાય પર કરપાત્ર વ્યક્તિ સેક્શન-૮ (૩)ની જોગવાઈ અંતર્ગત રિવર્સ ચાર્જ હેઠળ GST ભરપાઈ કરવા માટે જવાબદાર છે એ પ્રકારની સપ્લાય એક્ઝમ્પ્ટ અથવા કરમુક્ત સપ્લાય ગણવામાં આવશે.
સેક્શન-૧૭ (બે)ની જોગવાઈ એક ઉદાહરણ દ્વારા સમજવાનો પ્રયત્ન કરીએ. ધારો કે કોઈ રજિસ્ટર્ડ કરપાત્ર વ્યક્તિ સૉફ્ટવેર ટેક્નૉલૉજી સંબંધિત સેવાઓ સ્થાનિક સ્તરે આપે છે તથા એની નિકાસ પણ કરે છે. આ વ્યક્તિ અન્ય સેવા પણ આપે છે જે કરચુકવણીમાંથી મુક્ત હોય. આ બન્ને પ્રકારની સેવાઓ આપવા માટે આ વ્યક્તિ વિવિધ માલ કે સેવાઓનો વપરાશ કરે છે જેના પર એ GST ચૂકવે છે. આ સંજોગોમાં એ જે માલ કે સેવાનો વપરાશ દેશમાં સપ્લાય કરવામાં આવેલી સેવા (જેના પર તે GST ચૂકવે છે) તથા નિકાસાર્થે સપ્લાય કરવામાં આવેલી સેવા માટે કરવામાં આવ્યો હોય એટલા પૂરતી જ ITC માટે દાવો કરી શકશે. અહીં એ યાદ રહે કે GST કરપ્રણાલી હેઠળ માલ કે સેવાની નિકાસને શૂન્ય દર નિર્દિષ્ટ સપ્લાય સૂચિત કરવામાં આવી છે. શૂન્ય દર નિર્દિષ્ટ સપ્લાય (ઝીરો રેટેડ સપ્લાય) એટલે કે એ પ્રકારની સપ્લાય જેના પર કરપાત્ર વ્યક્તિએ GST ભરપાઈ કરવાનો રહેતો નથી, પરંતુ એ માટે એણે વપરાશમાં લીધેલા માલ કે સેવા પર ચૂકવાયેલા ઇન્પુટ ટૅક્સની તેને ક્રેડિટ મળી શકે છે અને એનું રીફન્ડ પણ તે મેïળવી શકે છે, પરંતુ આ વ્યક્તિ કરમુક્ત કે એક્ઝમ્પ્ટ સપ્લાય માટે વપરાશમાં લેવાયેલા માલ કે સેવા પર ચૂકવાયેલા ઇન્પુટ ટૅક્સ પૂરતી ક્રેડિટ નહીં લઈ શકે.
સેક્શન-૧૭ (બે) હેઠળ નિર્દિષ્ટ સ્પષ્ટીકરણ પણ ધ્યાનમાં રાખવું ઘટે, કારણ કે એની ગંભીર અસર પડી શકે છે. આ સ્પષ્ટીકરણ મુજબ રિવર્સ ચાર્જની યંત્રણા હેઠળ સમાવિક્ટ સપ્લાયને એક્ઝમ્પ્ટ સપ્લાય ગણવામાં આવશે. પરિણામે કરપાત્ર વ્યક્તિ આ પ્રકારની સપ્લાય કરે જેના પર સપ્લાય મેળવનારે રિવર્સ ચાર્જ હેઠળ GST ચૂકવવાનો હોય તો કરપાત્ર વ્યક્તિ માટે તે સપ્લાય એક્ઝમ્પ્ટ સપ્લાય કરશે અને એથી એ પૂરતો તેને વપરાશમાં લેવાયેલા માલ કે સેવા પર ચૂકવાયેલા ઇન્પુટ ટૅક્સની ક્રેડિટ નહીં મળે.
સેક્શન-૧૭ (૩)ની જોગવાઈઓ બૅન્કિંગ તથા નૉન-બૅન્કિંગ ફાઇનૅન્શિયલ સંસ્થા સહિત અન્ય ફાઇનૅન્શ્યિલ સંસ્થાઓ સંબંધી છે. આ જોગવાઈ અંતર્ગત આ પ્રકારની કંપનીઓ જે ડિપોઝિટનો સ્વીકાર કે નાણાકીય મદદ (લોન કે ઍડ્વાન્સ) આપવાની સેવાઓમાં પ્રવૃત્ત છે તેઓને ITC લેવા માટે બે વિકલ્પ આપવામાં આવ્યા છે; કાં તો આ પ્રકારની કંપની સેક્શન-૧૭ (બે)ની જોગવાઈ મુજબ કેવળ એની કરપાત્ર સપ્લાય (શૂન્ય દર સૂચિત સપ્લાય સહિત) માટે વપરાશમાં લેવાયેલા માલ કે સેવાઓ પર ચૂકવાયેલા ઇન્પુટ ટૅક્સ પૂરતી જ ક્રેડિટ ક્લેમ કરે અને અન્ય એક્ઝમ્પ્ટેડ સપ્લાય માટે વપરાશમાં લેવાયેલા માલ કે સેવા પરની ક્રેડિટ જતી કરે અથવા એ સંબંધિત મહિના દરમ્યાન તેણે મેળવેલ ઇન્પુટ કૅપિટલ ગુડ્સ અથવા ઇન્પુટ સર્વિસ પર ચૂકવાયેલા કુલ ઇન્પુટ ટૅક્સના કેવળ ૫૦ ટકા એટલે કે અડધા પ્રમાણમાં જ ક્રેડિટ ક્લેમ કરે. અહીં સૂચિત એક સ્પષ્ટીકરણ મુજબ એક વખત સંબંધિત કંપની આ બે વિકલ્પોમાંથી એકને અપનાવે પછી એ નાણાકીય વર્ષ દરમ્યાન એમાં ફેરબદલ નહીં કરી શકે.
સેક્શન-૧૭ (૧), ૧૭ (બે) તથા ૧૭ (૩)ની ઉપરોક્ત પ્રસ્તાવિત જોગવાઈઓ પ્રવર્તમાન સેન્વેટ ક્રેડિટ રૂલ્સ ૨૦૦૪ના રૂલ-૬ હેઠળ નિર્દિષ્ટ જોગવાઈઓ પ્રકારની જ છે. અહીં એ ઉલ્લેખનીય છે કે GST ક્રેડિટ રૂલ્સ હજી સૂચિત કરવામાં આવ્યા નથી અને એ રૂલ્સ હેઠળ આ સંબંધી વિસ્તૃત જોગવાઈઓ નિર્દિષ્ટ કરવામાં આવશે એવી આશંકા છે.
સેક્શન-૧૭ (૪)ની જોગવાઈઓ પણ અતિ મહત્વની છે અને ગંભીર છે. આ જોગવાઈ અંતર્ગત માલ કે સેવાની એ સપ્લાય સૂચિત કરવામાં આવી છે જેના પર કરપાત્ર વ્યક્તિને ITCનો લાભ નહીં મળી શકે. અન્ય શબ્દોમાં કહીએ તો, સેક્શન-૧૭ (૪) હેઠળ નિર્દિષ્ટ માલ કે સેવાની સપ્લાય ITCના દાયરાની બહાર રહેશે. આ સૂચિત યાદીમાં સમાવિક્ટ માલ કે સેવાની સપ્લાય પર GST ચૂકવવામાં આવ્યો હોય તથા એનો વપરાશ સીધી યા આડકતરી રીતે કરપાત્ર સપ્લાય માટે કરવામાં આવ્યો હોય તો પણ એના પર ITCનો લાભ નહીં મળી શકે એ યાદ રાખવું આવશ્યક છે. આ અપવાદરૂપ સૂચિ વિગતે ઉલ્લેખ માગી લે છે.
ITCના લાભથી વંચિત રાખવામાં આવેલા માલમાં સૌપ્રથમ મોટર વેહિકલ તથા અન્ય પ્રકારનાં વાહનો સૂચિત કરવામાં આવ્યાં છે. કરપાત્ર વ્યક્તિને તેણે ધંધાર્થે વપરાશમાં લીધેલા ટૅક્સ પેઇડ મોટર વેહિકલ પર પણ ITCનો લાભ નહીં મળી શકે. જોકે આમાં અમુક અપવાદો પણ સૂચવવામાં આવ્યા છે એ મુજબ જો કરપાત્ર વ્યક્તિ મોટર વેહિકલ્સ કે કન્વેયન્સની પુન: સપ્લાય (કારના વેચાણમાં પ્રવૃત્ત ડીલર્સ)ની પ્રવૃત્તિ માટે અથવા પ્રવાસીઓના પરિવહન માટે અથવા માલના પરિવહન માટે અથવા ડ્રાઇવિંગ કે ફલાઇંગ કે નેવિગેટિંગની શિક્ષાર્થે આ મોટર વેહિકલ્સ કે કન્વેયન્સનો ઉપયોગ કરે તો એના પર તે ઇન્પૂટ ટૅક્સની ક્રેડિટ લઈ શકશે.
એ સિવાય ખાદ્ય પદાર્થો કે પીણાંઓ, આઉટડોર કેટરિંગ, બ્યુટી ટ્રીટમેન્ટ, આરોગ્ય સંબંધી સેવાઓ તથા કૉસ્મેટિક કે પ્લાસ્ટિક સર્જરી પર ITCનો લાભ મળી શકશે નહીં, પરંતુ જો આ પ્રકારના નિર્દિષ્ટ માલ કે સેવાનો ઉપયોગ એ જ પ્રકારના માલ કે સેવાની સપ્લાય માટે કરવામાં આવે તો એના પર ક્રેડિટનો લાભ લઈ શકાશે. ઉદાહરણ તરીકે જો કોઈ આઉટડો કેટરર અન્ય આઉટડોર કેટરરની સેવા મેળવે તો એના પર ચૂકવાયેલા ઇન્પુટ ટૅક્સની ક્રેડિટ મળી શકશે.
એ ઉપરાંત ક્લબ કે હેલ્થ તથા ફિટનેસ કેન્દ્રના સભ્યપદ પર પણ ક્રેડિટનો લાભ નહીં મળી શકે. રેન્ટ-અ-કૅબની સેવા, જીવન વીમાની સેવા તથા આરોગ્ય વીમાની સેવા પર પણ ITCનો લાભ નહીં મળી શકે, પરંતુ જો કોઈ કાયદા અંતર્ગત આ પ્રકારની સેવા માલિકે તેના કર્મચારીઓને આપવી ફરજિયાત હોય અને એ સેવાને જો સરકાર નિર્દિષ્ટ કરે તો એના પર ITCનો લાભ મળી શકશે.
સેક્શન-૯ હેઠળ કમ્પોઝિશન ટૅક્સ ભરવાની સુવિધા અમુક ચોક્કસ વર્ગની કરપાત્ર વ્યક્તિઓને નિર્દિષ્ટ શરતોને આધીન ઉપલબ્ધ છે. જે કરપાત્ર વ્યક્તિએ આ સુવિધાનો લાભ લીધો હોય તેને કમ્પોઝિશન ટૅક્સ તરીકે ભરપાઈ કરેલા ટૅક્સની ક્રેડિટ નહીં મળી શકે.
જો કોઈ ટૅક્સ-પેઇડ માલ કે સેવાનો વ્યક્તિગત વપરાશ માટે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોય તો એના પર પણ ક્રેડિટ નહીં મળી શકે. એ ઉપરાંત જો કોઈ માલ નાશ પામે અથવા એની ચોરી થઈ જાય અથવા એ ગુમાઈ જાય કે એને બુક્સ ઑફ અકાઉન્ટમાં Writeoff કરવામાં આવે તો એને સંબંધિત પણ ITC નહીં મળી શકે અને એ અગાઉ ITC લેવામાં આવી હોય તો એને રિવર્સ કરવાની રહેશે. એ જ પ્રમાણે ભેટ-સોગાદ (ગિફ્ટ) અથવા ફ્રી સૅમ્પલ તરીકે માલ સપ્લાય કરવામાં આવે તો એ પૂરતી પણ ITC નહીં મïળી શકે અથવા લેવોયલી ITC રિવર્સ કરવી પડશે. આ જોગવાઈ અતિ મહત્વની છે. ગિફટ કે ફ્રી સૅમ્પલ તરીકે સપ્લાય કરવામાં આવેલા માલ કે પ્રોડક્ટના વ્યવહારમાં વળતર ન હોવાથી GST ભરવાની જવાબદારી ઊભી થતી નથી, પરંતુ એને સંબંધિત ITCનો લાભ પણ નહીં મળી શકે.
અન્યથા સેક્શન-૬૮ હેઠળ જો કરચોરી સામે કોઈ રકમ ભરપાઈ કરવામાં આવી હોય અથવા સેક્શન-૮૯ અને ૯૦ હેઠળ કાયદાકીય જોગવાઈઓના ભંગ બદલ જપ્ત કરવામાં આવેલા માલ પર જો ટૅક્સ ચૂકવવામાં આવે તો એની ક્રેડિટ નહીં મળી શકે.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.