gu en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu pt en es es en en en es en gu en it en gu gu gu gu sa en gu gu gu gu gu en gu en en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu en en en en en en
करिष्ये वचनं तव। – ઉમાશંકર જોશી – Aksharnaad.com
करिष्ये वचनं तव। – ઉમાશંકર જોશી 6 comments
4 Oct, 2011  in ચિંતન નિબંધ  tagged ઉમાશંકર જોશી
આખી ગીતાનો મર્મ કોઈ એક ચરણમાં શોધવો હોય તો તે ઉપરના શબ્દોમાં શોધી શકાય. શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને જીવનના રહસ્યનું વિવિધ રીતે દર્શન કરાવે છે. એને પેરે પેરે બધું સમજાવે છે. મોહવશ થઈને તું જે કરવા નાખુશ છે તે અવશપણે – પરાણે પણ તારે કરવું પડવાનું જ છે એમ પણ એ જરૂર કહે છે. તેમ છતાં એ પછી તરત જ બધી દલીલો પૂરી થતાં, અંતે અર્જુનને મુક્ત રાખે છે – પોતાની મેળે બધી બાજુથી વિચાર કરી તને જેમ ઠીક લાગે તેમ કર – यथेच्छसी तथा कुरु તરત જ એ શબ્દોનો અર્જુનના અંતરમાંથી પડઘો પડે છે; करिष्ये वचनं तव – તમારું કહ્યું કરીશ. ભગવાન બધું વ્યક્તિની સ્વતંત્ર ઈચ્છા પર છોડે છે. વ્યક્તિને જ્ઞાન હોય કે પોતાની સ્વતંત્રતા જેવું આ વિશ્વની યોજનામાં ન જેવું છે તેમ છતાં તે સ્વેચ્છાથી વિશ્વયોજનાની સંવાદિતામાં સૂર પુરાવે અને કમને એમાં જોડાયે એ બે માં ફરક જરૂર છે. એ કમને જોડાય તો વિશ્વસંગીત એટલું બેસુરું રહે છે. એના અહમનો કચવાટ સતત વિક્ષેપકર નિવડ્યા કરે છે. સ્વેચ્છાથી જોડાય તો જ એના રક્તના તાલેતાલે વિશ્વસંગીતનો લય પૂર્ણપણે સચવાય. આ સ્વેચ્છાપૂર્વકના મુક્ત આત્મસમર્પણનું સૂચન તો ઉપરના વચનમાં છે જ. તે ઉપરાંત પણ ગીતાના શિક્ષનનું સારસર્વસ્વ એ ત્રણ શબ્દોમાં રજૂ થયું છે.
ગીતા એ વાદવિવાદ કરતાં કરતાં તત્વબોધ થશે એવા ખ્યાલથી ચલાવેલી શાસ્ત્રચર્ચાનો ગ્રંથ નથી. કોઈની આગળ પહેલી વાર ગીતા સંભળાવો. ધનુષ્યબાણ બાજુએ મૂક્યાં તે પછી શ્રીકૃષ્ણ સાથે સવાલ જવાબ ચાલ્યા તે બધું એ મોં વકાસીને સાંભળ્યા કરશે, પણ આખો વખત એને પ્રશ્ન તો એ થયાં કરશે કે પછી અર્જુન ધનુષ્યબાણ લઈને લડવા ઉભો થયો કે નહીં? બે સૈન્યોની વચ્ચે ઉભેલા અર્જુનના પ્રતીક દ્વારા મનુષ્યમાત્રની આ કાર્ય કરવું કે ન કરવું એવી મૂંઝવણનું એ કાર્યમાંથી છૂટવાનું અશક્ય હોય એવી ક્ષણ વખતનું – ચિત્ર ગીતાકારે આપણી સમક્ષ રજૂ કર્યું છે. ગીતાકારનો જવાબ અર્જુનના પહેલા શબ્દમાં જ છે – करिष्ये એટલે હું કરીશ. અર્જુને – માણસમાત્રે કાર્ય તો કરવાનું જ છે.
પણ ધનુષ્યબાણ મૂકી દઈ વિષાદમાં સરી પડનારા અર્જુનમાં અને પછી ધૃતિ અને ઉત્સાહપૂર્વક ફરી ધનુષ્યબાણ હાથમાં લેનારા – કર્મને સ્વીકારનારા અર્જુનમાં ફેર છે. વચલી ક્ષણોમાં એને કશુંક સમજાયું છે. એ કહે છે करिष्ये वचनं  – કહ્યા પ્રમાણે કરીશ. એટલે કે શું કહ્યું હતું એ બરાબર સમજવા જેટલી એનામાં વિવેકશક્તિ, સૂઝ, જ્ઞાનશક્તિ હોય અને એ કાર્ય કરે તો જ એનું કર્મ કૃષ્ણે કહ્યા પ્રમાણેનું હ્યોઅ, નહીં તો આપણો અખો કહે છે તેમ ‘કહ્યું કંઈ ને સમજ્યું કશું, આંખનું કાજળ ગાલે ઘસ્યું’ એના જેવું થાય. અર્જુનના वचनं શબ્દમાં જ્ઞાન સૂચવાયું છે. કર્મ કરીશ એમ અર્જુન કહે છે પણ તે કર્મ જ્ઞાન પૂર્વકનું હશે.
करिष्ये वचनं પણ તે કોનું? મારું? નામારો કક્કો ઘૂંટીશ એમ નહીં,  तव – તમારા વચન પ્રમાણે આચરણ કરીશ એવો અર્જુનનો ઉદગાર છે. तव શબ્દથી સંપૂર્ણ પ્રપતિભાવ ભક્તિ સૂચવાય છે.
આમ આ એક करिष्ये वचनं तव એ ચરણમાં કર્મ જ્ઞાન અને ભક્તિ એ ત્રણેયના સમન્વયપૂર્વકના મુક્ત આત્મસમર્પણનો ગીતાનો સંદેશ વ્યક્ત થયો છે.
આપ સૌ વાચકમિત્રોને નવરાત્રી અને દુર્ગાષ્ટમીની શુભકામનાઓ. આપણા અંતરમનમાં પણ માતાજીના આશિર્વાદે જ્ઞાનનો અને જાગૃતિનો પ્રકાશ લાધે તેવી શુભેચ્છાઓ.
6 thoughts on “करिष्ये वचनं तव। – ઉમાશંકર જોશી”
ashish dave April 18, 2012 at 6:52 PM
mare hundi vaanchvi che.maro vahloji thayo che vaniyore. naath .thx .pl guide
Dhirajlal Vaidya October 17, 2011 at 1:49 PM
करिष्यामि वचनम् तव II = હું તમારા કહ્યા પ્રમાણે કરીશ.
મતલબ અધર્મ સામે યુદ્ધ કરીશ.
ગીતામાં બીજુ પણ કહ્યું છે.” आततायीन हन्तव्यम् व्याधिरूपेण संस्थिताम् મતલબ આતઁકવાદીને નેસ્તનાબુદ કરવો એ જ રાજધર્મ છે. ચાણક્યનું પણ
તે જ કહેવું છે.ત્યારે આસ્વાર્થઅંધ નિર્માલ્ય રાજકરણીઓ જો રાજધર્મનું પાલન ન કરશે તો હવે લોહિયાળ ક્રાંતિ નજીક લાગે છે.
ईश्वरेच्छा बलियसि केवलम् II
KATAKIYA DINESH October 6, 2011 at 11:08 AM
મન વચને અને કર્મથેી ભગવાન અને ભગવાન ના ધારક સઁત ને
શરણે જવુ એજ મક્ષનુ અસાધરણ સાધન છે.–દિનેશ કટકિયા.
રમેશભાઈ ચાંપાનેરી (હાસ્ય કલાકાર) October 5, 2011 at 7:46 AM
આ ત્રણજ શબ્દમાં કેટલો દમ છે? કરિષ્યે તવ વચનમ….ના સાર્થને વાસ્તવ જીવનમાં ઉતારવામાં આવે તો, બ્રહ્મા-વિષ્ણુ-મહેશની આરાધના ફળી ગયા જેટલી પ્રાપ્તિ મળ્યાનો આસવ મળે. તું મારા શરણે આવ…..અને કરિષ્યે તવ વચનમ આ બંને વિધાન જીવન વિકાસની દિશાઓને ખુલ્લી મુકે છે. અહી, અહંકાર અને અભિમાન ના ભેદ પણ સમઝાશે.હું એક કલાકાર છું, એ મારો નિર્મળ અહંકાર છે. પણ, મારા જેવો બીજો કોઈ કલાકાર નથી…એ મારું મલિન અભિમાન છે.
Harshad Dave October 4, 2011 at 8:54 AM
આપણા અહંકારને ગીતાની ગંગોત્રીમાં ઓગાળી દેવાનું, અર્જુનનો સમર્પણ ભાવ કેળવવાનું, એટલું સરળ નથી. તે વચનોનો અમલ વધારે કપરો છે. આપણે અર્જુન જેવો સમર્પણ ભાવ કેળવવો જોઈએ. રોજ એક એક પગલું ભરીને એ ભાવ-અભાવનું અંતર ઘટાડતા જવું એજ જીવનનું લક્ષ હોઈ શકે. અહીં તવ શબ્દ જ અહં નો સમજ પૂર્વકનો ત્યાગ સૂચવે છે. -હર્ષદ દવે.
PRAFUL SHAH October 4, 2011 at 6:03 AM
GEETA AND UMASHANKER JOSHI – WELL NARRATED… IN THE END OF GEETA BODHA. ARJUN COMMIT TO WORK, IS TOTAL SURRENDER TO LORD KRISHNA THROUGHLY UNDERSTANDING JHANNA KARMA AND BHAKTI
REAL SANDESH OF GEETA.
HAPPY NAVRATRI TO ALL
← પ્રયત્નો કરે છે… – ગની દહીંવાલા
શકુની ની રોજનીશી (ભાગ ૫) – લોકશાહીની ઠોકશાહી →
અક્ષરનાદ પર પ્રસ્તુત થતી નવી કૃતિઓની ઝલક મેળવો આપના ઈનબોક્સમાં,
આપનું ઈ-મેલ એડ્રેસ લખો...
‘સર્જન’ સામયિકના બીજો દિપોત્સવી અંક – જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ
લેખકો અને ઓનલાઈન ઈ-બુક પાયરસી.. – જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૧૦)
જિંદગીની આશ.. ઉત્સવ! દીપોત્સવ! – ગોપાલ ખેતાણી
મને હું મળી ગયાંની ક્ષણ… ચીમેર ટ્રેકિંગ – મીરા જોશી
રાષ્ટ્રીય આધુનિક કલા સંગ્રહાલય.. આપણી ભૂલાઈ રહેલી મિરાંત
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૯)
નમનીય નોરતા – હર્ષદ દવે
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૮)
રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય : ઈન્ડિયા ગેટની બાજુમાં ઉભેલો આપણા ઈતિહાસનો દરવાજો – જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ
Know More ઇન્ટરનેટ (51)
ગુજરાતી વાર્તાઓ પૉડકાસ્ટ (3)
કવિતા, ગઝલ તથા સર્વ પદ્ય (654)
ચાલો ગઝલ શીખીએ (14)
ચાલો સંસ્કૃત શીખીએ (5)
જત જણાવવાનું કે (79)
આવો વાર્તા લખીએ (1)
દોસ્ત મને માફ કરીશ ને (24)
પ્રાર્થના, ગરબા અને ભજન (87)
ગુજરાતી માઈક્રોફિક્શન લીગ (29)
Micro Fiction Competition (13)
Theme based microfiction (1)
લોકમત – ભેટ યોજના (2)
હિન્દી / અંગ્રેજી ગીતો (13)
૨૫૧ ઉપયોગી વેબસાઈટ્સ (2)
© અક્ષરનાદ.કોમ વેબસાઈટ ગુજરાતી સાહિત્યને ઈન્ટરનેટના માધ્યમથી વિશ્વના વિવિધ વિભાગોમાં વસતા ગુજરાતીઓ સુધી પહોંચાડવાનો તદ્દન અવ્યાવસાયિક પ્રયાસ છે.
આ વેબસાઈટ પર સંકલિત બધી જ રચનાઓના સર્વાધિકાર રચનાકાર અથવા અન્ય અધિકારધારી વ્યક્તિ પાસે સુરક્ષિત છે. માટે અક્ષરનાદ પર પ્રસિધ્ધ કોઈ પણ રચના કે અન્ય લેખો કોઈ પણ સાર્વજનિક લાઈસંસ (જેમ કે GFDL અથવા ક્રિએટીવ કોમન્સ) હેઠળ ઉપલબ્ધ નથી. વધુ વાંચો ...
હું, જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ, આ વેબસાઈટ અક્ષરનાદ.કોમ ના સંપાદક તરીકે કામ કરૂં છું. વ્યવસાયે મરીન જીયોટેકનીકલ ઈજનેર છું અને પીપાવાવ શિપયાર્ડમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિભાગમાં મેનેજર છું. અક્ષરનાદ ગુજરાતી ભાષા સાહિત્ય પ્રત્યેના મારા વળગણને એક માધ્યમ આપવાનો પ્રયત્ન છે... અમારા વિશે વધુ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો...
· © 2017 Aksharnaad.com By Jignesh Adhyaru ·
· All Rights Reserved ·
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.