gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu sv en fr de en en en en ca es es en en en en en en en es en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu en gu en gu en en en en en en en gu gu en en en gu gu gu gu en en en en en en en gu en en en en fr en en en en el gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu es en gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu en en en en en en en
ReadGujarati.com: આપણા શરદબાબુ – વિનોદ ભટ્ટ
પસંદ કરો પ્રથમ પાનું અનુક્રમણિકા – ટૂંકીવાર્તાઓ – નિબંધો – કાવ્યો અને પદ્ય – ગઝલો – અધ્યાત્મિક લેખો – હસો અને હસાવો – સાહિત્ય લેખો – બાળસાહિત્ય – અન્ય લેખો – પ્રકીર્ણ – ડાઉનલોડ – લેખ શોધો – મહિનાવાર લેખો – ગુજરાતીમાં લખો – ગુજરાતી કેલેન્ડર – આપનો લેખ મોકલાવો – આપનું યોગદાન સંપર્ક
2000ની સાલમાં એક સાહિત્યિક સામાયિકે ‘સર્વે’ કરેલો જેમાં વીસમી સદીના શ્રેષ્ઠ નવલકથાકાર લેખે શરદબાબુને પ્રથમ નંબર આપ્યો હતો. મુનશી પ્રેમચંદને ચોથું અને રવીન્દ્રનાથ ટાગોરને પાંચમું સ્થાન આપ્યું હતું. મારા ગીધુકાકાને શરદબાબુએ કરી છે એટલી ‘અપીલ’ ટાગોરે નથી કરી. કાકાને ટાગોર કરતાં શરદબાબુ વધારે આત્મીય લાગ્યા છે. અલબત્ત જે લોકોને વિદ્વાનમાં ખપવું છે, તેમને માટે ટાગોરનું નામ તારણહાર સમું છે.
જો કે ટાગોર એક મહાન સર્જક છે એવું તો ખુદ શરદબાબુ જ હંમેશાં કહ્યા કરતા, ને લખતી વખતે ટાગોરને આંખ સામે રાખીને પોતાનાં લખાણોમાં છેકભૂંસ કર્યા કરતા. ટાગોર તેમના પ્રિય આદર્શ હતા. ટાગોર માટેનો આદર તેમને ભક્તિભાવની હદ સુધીનો હતો. મોટાભાગના લેખક-કવિઓને તેમના સમકાલીનો પ્રત્યે ભાગ્યે જ આવો આદર હોય છે. (રશિયન વાર્તાકાર એન્ટન ચેખવને આવો જ આદર ટૉલ્સ્ટૉય માટે હતો.) એકવાર એક બંગાળી વાચકે શરદબાબુ પાસે જઈને કહ્યું હતું કે તમારું સાહિત્ય મને બહુ ગમે છે, પણ ટાગોરનું લખાણ મને સમજાતું નથી, મારા પલ્લે ખાસ પડતું નથી. આ સાંભળી શરદબાબુએ એ યુવાન વાચકના ખભે હાથ મૂકીને સહજ ભાવે જણાવ્યું હતું કે હું તમારા માટે લખું છું, ટાગોર મારા જેવાઓ માટે લખે છે. (એકવાર આવી જ રીતે આપણા નવલકથાકાર રમણલાલ વસંતલાલ દેસાઈને કોઈએ પૂછેલું કે મુનશી અને તમારા બંનેમાં વધારે મહાન કોણ ? ર.વ. દેસાઈએ હસીને નાગરી શૈલીમાં કહ્યું હતું કે જાહેરમાં મુનશી અને ખાનગીમાં હું.)
શરદબાબુમાં લઘુતાગ્રંથિ ઘણી હતી. આ કારણે એક વાર્તાસ્પર્ધામાં તેમણે પોતાની એક વાર્તા બીજા એક મિત્રના નામથી મોકલી હતી જેને હરીફાઈમાં આવેલી દોઢસો વાર્તાઓમાં પહેલું ઈનામ મળ્યું હતું. નાનપણમાં તેમણે પારાવાર ગરીબી ભોગવી હતી. જોકે આ ગરીબીની સાથે તેમને એક વરદાન પણ મળ્યું હતું. તેમનો ખોરાક ઘણો ઓછો હતો, બચપણથી જ તેમને ભૂખ સદી ગઈ હતી. શરદબાબુને ભૂખ્યા રહેતાં આવડી ગયું હતું. ભૂખ્યા પેટેય તે નિરાંતે ઘસઘસાટ ઊંઘી શકતા, સમજુ હોવાને કારણે ભૂખ તેમની ઊંઘની આડે આવતી નહીં કે પેટ પણ બિલાડા બોલાવતું નહીં, ફી નહીં ભરી શકવાને કારણે કૉલેજનો અભ્યાસ તે કરી શક્યા નહોતા. આથી નોકરીમાં તે કારકુનથી આગળ વધી શકેલા નહીં. તે કહેતા કે સાહિત્યમાંથી મને જો મહિનેદા’ડે માત્ર એકસો રૂપિયા જેટલી રકમ મળી રહે તો પણ રંગુનની મારી નોકરી છોડી દઉં. પણ સો રૂપિયા એ બહુ મોટી રકમ ગણાતી એ દિવસોમાં (કવિઓ માટે તો આજેય ગણાય છે. એક જૂની રમૂજ પ્રમાણે એક જણે કવિ સામે રૂપિયા એકસોની નોટ ધરતાં પૂછ્યું કે : ‘સોના છૂટા મળશે ?’ કવિએ એ ભાઈ સામે જોઈ જણાવ્યું કે સૉરી…નથી. પણ આવો સવાલ મને પૂછીને મારું બહુમાન કરવા બદલ તમારો ખૂબ ખૂબ આભાર.) જો કે શરદબાબુ ઑફિસ માટે ‘ગુડ ફૉર નથિંગ’ હતા. તેમના કામથી ઉપરીઓને સંતોષ નહોતો થતો. એમાંય એક દિવસ ઑફિસ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટને એક ફાઈલની જરૂર પડી એટલે તેણે શરદને પૂછ્યું. શરદે કહી દીધું કે ફાઈલ મારી પાસે નથી. શોધખોળ કરતાં એ ફાઈલ પાછી શરદના ખાનામાંથી જ જડી એટલે પેલા સાહેબે શરદને ખૂબ ફટકાર્યા, તેમનાં કપડાં લોહીથી ખરડાઈ ગયાં. ઉપરી અમલદારને આ આખાય મામલાની ખબર પડી એટલે ઑફિસ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટને તરત જ સસ્પેન્ડ કરી તેનો નેવું રૂપિયા દંડ કરવામાં આવ્યો, જે રકમ માર ખાવાના વળતર પેટે શરદને આપવામાં આવી. નોકરીના સમયગાળામાં તેમના હાથમાં આટલા બધા રૂપિયા આવ્યા હશે, તે પણ નોકરી માટે તો નહીં જ. જોકે લખવામાંય તેમને શરૂઆતમાં બહુ પૈસા મળતા નહીં. આર્થિક વિટંબણાઓને લીધે ફક્ત ત્રણસો રૂપિયામાં તેમણે પોતાનાં ચાર પુસ્તકોનાં પ્રકાશનના તમામ હક્કો છાપનારને ખંડવાળી આપ્યા હતા. એ ચાર પુસ્તકો તે ‘રામેર સુમતિ’, ‘પથ-નિર્દેશ’, ‘બિંદુર છેલે’ અને ‘વિરાજ વહુ’. એમ તો જૂનું દેવું ચૂકવવાની ત્રેવડ નહોતી એટલે તેમના પિતાએ ગામનું મકાન માત્ર બસો પચ્ચીસ રૂપિયામાં ફટકારી માર્યું હતું.
શરદબાબુની નવલકથા ‘બડીદીદી’, ‘ભારતી’ સામાયિકમાં છપાઈ ત્યારે રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના કેટલાક ચાહકો તો એવું જ માનતા હતા કે ટાગોરે જ જુદા નામથી આ ઉત્તમ વાર્તા લખી છે. તેમના એક સ્નેહીએ તો તેમને અભિનંદન આપતાં કહ્યું હતું કે તમે એમ ન માનશો કે તમે નામ ન આપો એટલે અમે તમને પકડી ન પાડીએ. આ કથા ટાગોરે પણ વાંચી. એ વાંચીને તેમણે એમ ના કહ્યું કે શું નાખી દીધા જેવી વાત કરો છો ! આ ટાગોર તે કંઈ આવી ચાલુ, ફરમાસુ, લોકપ્રિય નવલકથા લખતો હશે ? તેમણે પ્રસન્ન થઈને જણાવ્યું હતું કે એને શોધી કાઢો, એ લેખકને અહીં ખેંચી લાવો. એની બરાબરીનો બીજો કોઈ લેખક આપણે ત્યાં નથી. બસ, પછી તો શરદના નામનો છાકો પડી ગયો. તેમનાં પુસ્તકો લોકો હોંશે હોંશે વાંચવા લાગ્યા. આથી ખુદ શરદબાબુને પણ પોતાના માટે થવા માંડ્યું કે ‘હું મોટો લેખક હોઉં તો હોઉં પણ ખરો.’ દબાતા અવાજે તે મિત્રોમાં કહેતાય ખરા કે પ્રથમ, હું ગર્વથી કહું છું કે રવિબાબુ સિવાય મારા જેવો નવલકથા લખનાર બીજો કોઈ જ નથી. તો પણ શરદ નમ્ર હતા એ કારણે બીજો નંબર તેમણે સ્વેચ્છાએ સ્વીકારી લીધો હતો. ધીરે ધીરે તેમનો આત્મવિશ્વાસ વધી ગયો હતો. સાચું લાગે તે કહેવાની હિંમત પણ ખૂલી ગઈ હશે, કેમ કે એક વાર મહાત્મા ગાંધીએ પૂછ્યું હતું કે હેં શરદબાબુ, તમને રેંટિયામાં શ્રદ્ધા નથી ?’ ‘ના, સહેજ પણ નહીં.’ શરદે ઉમેર્યું હતું : ‘સ્વરાજ્ય મેળવવામાં સૈનિક જ ખપમાં આવે છે, રેંટિયો નહીં.’
વિધિની વક્રતા એ હતી કે ધીરુ, નિરદા, નિરુપમા અને કાલિદાસી જેવી પ્રભાવી સ્ત્રીઓને તે કાગળ પર, નવલકથાઓમાં લઈ આવ્યા, પણ એવું સ્ત્રીરત્ન તે જીવનમાં- સંસારમાં પામી શક્યા નહોતા. બંને વખત તેમણે પોતાના માટે નહીં, પણ સામેથી આવી પડેલ સ્ત્રીઓને કારણે લગ્ન કરેલાં. બંને લગ્નોમાં સ્નેહનું સ્થાન સહાનુભૂતિએ લીધેલું. દેવદાસ લખવા છતાં પોતે રોમૅન્ટિક હોવાની છાપ પ્રજા પર પાડી શક્યા નહોતા. તેમનાં પ્રથમ પત્ની શાંતિદેવી પ્લેગમાં ગુજરી ગયેલાં અને બીજાં પત્ની નામે હિરણ્યમયીદેવી, લેખક-કવિઓ પોતાની પત્નીને માનતા હોય છે એવાં એક સીધાંસાદાં, સરળ, એવરેજ, અલ્પશિક્ષિત, ગ્રામીણ સ્ત્રી હતાં. આ સ્ત્રી સાથે જ્યારે કોઈ શરદ-સાહિત્યનાં અમર સ્ત્રીપાત્રોની ચર્ચા શરૂ કરતું ત્યારે તે હસી પડતાં બબડતાં : ‘હું તો મૂર્ખ છું. મને એ લોકો વિશે શું સમજ પડે ! તમારા દાદુ જ બધું જાણે. એકવાર એક જણે ‘દેવદાસ’ની વાત કાઢી ત્યારે તે બોલ્યાં હતાં : ‘જાવા દો તમારા દાદુની વાત, ‘દેવદાસ’ જોઈને એક છોકરા-છોકરીએ ઝીલમાં પડીને આત્મહત્યા કદી નાખી, બોલો !’ હિરણ્યમયીદેવી એક દિવસ જલધરસેનનું કોઈ પુસ્તક વાંચતાં હતાં. વાંચતાં જાય અને રડતાં જાય. એટલામાં શરદબાબુ ત્યાં આવી ગયા. પત્નીએ તેમને રડતાં રડતાં કહ્યું : ‘તમેય શું બધંજ કચરા જેવું લખો છો ? આવી ચોપડી લખોને !’ મને સ્વાનુભવે લાગે છે કે લેખકોની પત્નીઓનો તેમના પતિના લખાણ બાબત સર્વત્ર લગભગ આવો જ મત હશે. શક્ય છે કે કવિ કાલિદાસની પત્નીએ પણ ગાંગા તેલીના નામનો ઉલ્લેખ કરીને તેને કહ્યું હશે કે, ‘શાકુન્તલ-બાકુન્તલ અને મેઘદૂત-ફેઘદૂત જેવાં ઢંગધડા વગરનાં નાટકોને તડકે મૂકીને પેલા ગાંગા તેલી જેવી ફેફસાંફાડ કોમેડી કેમ નથી લખતા ?’
જોકે આ દેવદાસ તેમની પ્રિય નવલકથા નહોતી. 1913ના જૂન માસની પચ્ચીસમી તારીખના પત્રમાં તેમણે પ્રકાશકને લખ્યું હતું કે ‘દેવદાસ’ ન છાપો. આ માત્ર નિરાશાની પળોમાં જ નથી લખાઈ, મને એ લખવા બદલ શરમ અને સંકોચ પણ થાય છે. એ અનૈતિક છે. એમાં વેશ્યાનું ચરિત્ર તો આલેખાયેલું છે, પણ એમાં બીજું શું શું છે એ કહેવાની પણ હિંમત ચાલતી નથી. આ નવલકથા પ્રગટ થઈ ત્યારે ઝવેરચંદ મેઘાણીએ તેની સખ્ત ઝાટકણી કાઢતાં લખ્યું હતું કે બાપના પૈસે છાકટા થઈને દારૂ અને રંડીબાજીમાં પડેલા માણસની વાર્તા તે કંઈ લખાતી હશે ? પ્રજા આ વાંચીને શો જીવનબોધ લેશે એમાંથી ?
શરદબાબુને ‘દેવદાસ’ લખવા બદલ અંદરથી ચચરાટ થતો હશે, કેમકે પી. બરૂઆ જ્યારે ‘દેવદાસ’ પર ફિલ્મ બનાવવાનો પ્રસ્તાવ લઈને શરદ પાસે ગયા ત્યારે તેમણે એ ઉતારવા સંમતિ આપવાની ચોખ્ખી ના પાડી દીધી હતી. આમ તો દેવદાસ તેમનો માનસપુત્ર કહેવાય એટલે તેના સ્વભાવનો, લખ્ખણોનો પરિચય હોવાથી શરદે બરૂઆને લાગણીથી જણાવ્યું હતું કે મારો દેવદાસ અત્યંત ઊર્મિશીલ છે, એને ફિલ્મના પડદા પર ખડો કરવો એ સહેલું નથી. પણ પછી અનેક વિનંતીઓ બાદ તેમણે બરૂઆને એ શરતે અનુમતિ આપી હતી કે નવલકથા સાથે સ્હેજ પણ છૂટછાટ લીધા વગર પડદા પર તેને વાસ્તવિક રૂપે, એઝ ઈટ ઈઝ રજૂ કરવાની રહેશે. આ ફિલ્મના શરૂઆતના શૂટિંગ વખતે શરદબાબુ સેટ પર હાજર પણ રહેતા, દિગ્દર્શક કંઈ ગરબડ ન કરે એ માટે. ‘દેવદાસ’ ફિલ્મ માટે શરદચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય, આપણા શરદબાબુને રૂપિયા 3000 (અંકે રૂપિયા ત્રણ હજાર પૂરા) મળ્યા હતા.
પણ લાખો વાચકોનો અઢળક પ્રેમ મેળવી 16મી જાન્યુઆરી 1938ના રોજ ફક્ત એક્સઠ વર્ષની ઉંમરે, પેટની બીમારીને લીધે તે સદગતિ પામ્યા. જે પેટને તે જીવતે જીવ ગાંઠ્યા નહોતા એ પેટે જ બીમાર થઈ વેર વાળવા પોતાની કામગીરી છોડી દીધી.
'દેવદાસ' ફિલ્મ કુલ કેટલીવાર બની છે ?
Email This Article ·  Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati
« Previous જેમને નથી એમ કહી શકાય એમ નથી ! – દિનકર જોષી
વિચારબિંદુઓ (ભાગ-7) – મૃગેશ શાહ Next »
આ પ્રકારનું અન્ય સાહિત્ય:
મોરારિબાપુ : પૂળા બચાવનારા પુરૂષાર્થી – જયદેવ માંકડ
સાઈંઠના દાયકામાં, સૌરાષ્ટ્ર યુનિ.નાં સ્થાપક કુલપતિ, સાક્ષર અને ગંગાજળા વિદ્યાપીઠ અલીઆબાડાનાં સ્થાપક સ્વ. ડોલરભાઈ માંકડે જામનગર જીલ્લાનાં શિક્ષણ જગતને એક પત્ર પાઠવેલો. શિક્ષણક્ષેત્રની બગડતી જતી સ્થિતિનું તેમાં આંકલન હતું અને ઉકેલ પણ હતો. એમણે લખેલું કે જયારે આખો ઓઘો સળગે, ત્યારે બધું ઠારવાને બદલે... બચે એટલા પૂળા બચાવી લેવા....! અત્યારે પણ ઓઘો સળગ્યો છે. વ્યક્તિને સ્પર્શતાં જીવનનાં તમામ પાસાઓમાં સડો ફેલાઈ ... [વાંચો...]
પત્નીને પગાર આપવો કે નહીં ? – કલ્પના દેસાઈ
(‘પંદરમું રતન’ પુસ્તકમાંથી સાભાર. રીડ ગુજરાતીને આ પુસ્તક ભેટ મોકલવા બદલ ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલયનો ખૂબ ખૂબ આભાર. પુસ્તક પ્રાપ્તિની વિગતો લેખના અંતે આપવામાં આવી છે.) કોઈ પણ પુરુષને એના લગ્ન પછીનાં બે-ચાર વર્ષો (જો શાંતિથી ન વીતાવ્યાં હોય તો !) પછી પૂછવામાં આવે કે, ‘તમારો મોટામાં મોટો પ્રશ્ન?’ ‘મારી પત્ની.’ ‘તમારો માથાનો દુખાવો?’ ‘એ જ, મારી પત્ની.’ ‘તમારી અશાંતિ કે બેચેનીનું કારણ?’ ‘હા ભાઈ હા, એ જ. ... [વાંચો...]
અમારો વનપ્રવેશ – આશા વીરેન્દ્ર
(‘જનકલ્યાણ’ સામયિકના એપ્રિલ, ૨૦૧૬ના અંકમાંથી સાભાર) જીવનનાં વનમાં પ્રવેશ કરતાંની સાથે તનની સમસ્યાઓ પરચો બતાવવા માંડી. ઘનઘોર વનમાં દાખલ થતાં જ ગીચ ઝાડી પાછળ છુપાયેલ વિકરાળ પશુઓ ત્રાડ પાડીને ડરાવવા માંડે તેમ એકાવન, બાવન કે બહુ બહુ તો ત્રેપનમાં પેઠાં કે ડરામણા રોગો- જેવા કે, ડાયાબિટીસ, બ્લડપ્રેશર, હૃદયરોગ, સંધિવા, આર્થરાઈટીસ ને આની સિવાયના નીતનવા રોગો જડબું ફાડીને ઊભા જ હોય. સિંહને ... [વાંચો...]
6 પ્રતિભાવો : આપણા શરદબાબુ – વિનોદ ભટ્ટ
December 18, 2012 at 12:53 pm
“દેવદાસ ફિલ્મ કેટલી વાર બની છે?” આવા પ્રશ્ન પરનું વોટીંગ શું કામનું?
December 18, 2012 at 12:56 pm
આ લેખમાંથી શરદબાબુ વિષે ઘણુબધું જાણવા મળ્યું અને આ લેખ વાંચવો પણ ગમ્યો …………
December 18, 2012 at 4:08 pm
good information given about the author
Karasan Bhakta usa says:
December 18, 2012 at 8:45 pm
કયા લેખકની એક જ વાર્તા ઉપરથી આજસુધીમા ત્રણ-ત્રણ ફીલ્મો બની ???
જેના વોટીંગ સામે વાંધો શાને ??
Kalidas V. Patel { Vagosana } says:
December 19, 2012 at 11:25 am
ફિલ્મ કેટલી વાર બની છે ? નો જવાબ ” એક જ ” હોય , તેનું વોટીંગ ના હોય.
કોઈ કહે ‘ બે વાર ‘ તો ” તે અમુક ટકા સાચો છે ” એમ ગણતરી કરાય ખરી?
કાલિદાસ વ. પટેલ { વાગોસણા }
V.A.Patel Dantali (Tampa,Fla.U.S.A> says:
August 4, 2013 at 11:03 pm
It Is informative article about Sharadbabu. I like your other humarious articles.
Click here to cancel reply.
Select language:   Gujarati   English   (Press F12 to change language) Show Keyboard
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
* * * * *
Download First Issue Absolutely Free !!
Click Here for download page
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
ગરમાળો, ગુલમોર અને ખખડેલું બસસ્ટોપ ! – રામ મોરી
વિધવા : પ્રથમ તો એક માણસ – સ્વાતિ બારોટ સિલ્હર
દો પલ કે જીવન સે એક ઉમ્ર ચુરાની હૈ… – રોહિત શાહ
મારી સાઇકલ – રમણ સોની
ભાઈ એન્ડ બા વીથ ગોડ એટ જી-મેલ ડોટ કોમ – રાહુલ શુક્લ
pritesh patel: wish u many many happy returns of the day...
Amrut Gosai: વાહ સ્વાતિબેન ….ખુબ સુન્દર રિતે સમાજ...
બટુક ઠુંમર: અદભુત, અવર્ણનિય અને અકલ્પનિય. ડો.એટલુ સરળ અને...
Vijay Panchal: Bau Saras… che….
Sheela Patel: Good story
NEELAM GUPTA: આ ને બચ્પન માટૅ લખો.સારી કવિઆ હે.
jigisha dave: Very nice story its really hart...
Darshan: 30/૩/1987 time 21ઃ00 birtha peels ઃ godhara...
Arvind Patel: અંતઃસપુરના. હું જયારે એમ માનુ કે બધું હું જ...
Keyur Patel: પૂરાણૉમા પણ વાર્તા છે જ કે દધિચીએ પોતાના...
રીડગુજરાતી પરના વિશેષ લેખો કે અન્ય અગત્યની માહિતી આપના ઈ-મેઈલ પર મેળવવા માટે અહીં આપનું ઈ-મેઈલ સરનામું લખીને જોડાઓ.(4500 થી વધુ વાચકો)
રીડગુજરાતી : તેરમા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ
શોપિંગ – મૃગેશ શાહ
ભગવાનની ખોજ – આશા વીરેન્દ્ર
વાત પરભામહારાજની… – મહેશ યાજ્ઞિક
રાષ્ટ્રશહીદોનાં સ્મારકમાં શરમ કેવી? – ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈ
રીડગુજરાતી વિશે : પ્રેસ વિભાગ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૨)
દિલ્હીનું અનોખું રવિવારી પુસ્તકબજાર.. દરિયાગંજ બુકમાર્કેટ – જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ
જીવન અંંતરંગ – લઘુનવલ (ભાગ ૧)
This site is dedicated to Shrimad Bhagvat Mahapuran
Back to top ↑
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.