gu en en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
ડાયાબિટીઝના દરદીઓએ સ્મોકિંગની આદત પાડવી ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે
You need an iframes capable browser to view this content.
ડાયાબિટીઝ અને સ્મોકિંગ બન્ને સ્ટ્રોક માટેનાં ખૂબ જ મહત્વનાં કારણો છે. જો બન્ને ભેગાં થાય તો સ્ટ્રોકનું રિસ્ક બમણું થઈ જાય છે. ડાયાબિટીઝ અને સ્ટ્રોક વચ્ચે સીધો અને આડકતરો બન્ને પ્રકારનો પ્રમાણભૂત સંબંધ છે. આ સંબંધ વિશે આજે જાણીએ
સ્ટ્રોક એક એવી બીમારી છે જે લાખો લોકોને અસર કરે છે છતાં આજની તારીખે પણ એના વિશે જાગૃતિનો અભાવ જોવા મળે છે. ઘણા લોકો હજી પણ સ્ટ્રોક અને હાર્ટ-અટૅકને એક જ માને છે. હકીકતે હાર્ટ-અટૅક હાર્ટ સાથે સંબંધિત અને સ્ટ્રોક મગજ સાથે સંબંધિત રોગ છે. આમ જોઈએ તો એને મગજમાં આવતો અટૅક પણ કહી શકાય છે. ઘણા લોકો એને લકવો પણ કહે છે. પરંતુ લકવો એટલે પૅરૅલિસિસ, જે સ્ટ્રોક નહીં પરંતુ સ્ટ્રોકનાં ઘણાં પરિણામોમાંનું એક પરિણામ હોઈ શકે છે. સ્ટ્રોકના આમ તો ઘણા જુદા-જુદા પ્રકારો છે પરંતુ સરળ રીતે સમજીએ તો મગજની એક પણ નસમાં બ્લૉકેજ હોય ત્યાં લોહી આગળ વહેતું અટકે અને એને કારણે અટૅક આવે, જેને સ્ટ્રોક કહે છે. સ્ટ્રોકને કારણે વ્યક્તિને સામાન્ય બોલવામાં તકલીફ પડે કે કોઈ અંગ ખોટું થઈ જાય અથવા દેખાવામાં પ્રૉબ્લેમ થાય આવાં સામાન્યથી લઈને મૃત્યુ સુધીનાં પરિણામો પણ આવી શકે છે. આ સ્ટ્રોક શા માટે થાય એની પાછળ પણ ઘણાં જુદાં-જુદાં કારણો હોઈ શકે છે. પરંતુ એના એક મહત્વના કારણ અને સ્ટ્રોક વચ્ચેના સંબંધ વિશે આજે આપણે વાત કરવાના છીએ અને એ કારણ છે ડાયાબિટીઝ. એક આંકડા મુજબ ૪૦ ટકા સ્ટ્રોકના દરદીઓને ડાયાબિટીઝ છે.
ડાયાબિટીઝ સીધી રીતે જવાબદાર
ડાયાબિટીઝ આજે એક વ્યાપક બીમારી છે, જે ઘર-ઘરમાં વ્યાપી ચૂકી છે. આ એક સાઇલન્ટ કિલર છે. વર્ષો સુધી શરીરમાં રહીને આ રોગ નસો પર અસર કરે છે અને નસોને નુકસાન પહોંચાડે છે. એ વિશે વાત કરતાં ગાડગે ડાયાબિટીઝ કૅર સેન્ટર, ગોરેગામના ડાયાબેટોલૉજિસ્ટ ડૉ. પ્રદીપ ગાડગે કહે છે, ‘લોહીમાં જ્યારે શુગરની માત્રા વધારે હોય ત્યારે એ નસોને ડૅમેજ કરે છે. આ ડૅમેજ ધીમું હોય છે. ખાસ કરીને એ ધમનીઓને કડક બનાવે છે અને એને લીધે ધમનીઓ ડૅમેજ થાય છે અને એ ડૅમેજ્ડ ભાગને રિપેર કરવાનું કામ કૉલેસ્ટરોલ કરે છે. આ દરમ્યાન એ જગ્યાએ વધુ માત્રામાં કૉલેસ્ટરોલ જમા થઈ જાય તો ક્લૉટ રચાય છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને ઍથરોસ્ક્લેરોસિસ કહે છે. ડાયાબિટીઝ આ પ્રક્રિયા માટે જવાબદાર છે. આ ક્લૉટ સ્ટ્રોક માટેનું અત્યંત મહત્વનું કારણ છે. ક્લૉટને કારણે બે પ્રકારના સ્ટ્રોક થાય છે. એક છે એમ્બોલિક સ્ટ્રોક, જેમાં શરીરમાં કોઈ પણ જગ્યાએ બનેલો ક્લૉટ નસો મારફતે મગજ સુધી પહોંચી જાય અને એને કારણે સ્ટ્રોક આવે. બીજો છે થ્રૉમ્બોટિક સ્ટ્રોક, જેમાં ગળાની નસોમાં ઍથરોસ્ક્લેરોસિસ થાય અને એને કારણે સ્ટ્રોક આવે. આ બન્ને સ્ટ્રોક પાછળ ડાયાબિટીઝ સીધી રીતે જવાબદાર કારણ છે.’
આડકતરી રીતે પણ જવાબદાર
સ્ટ્રોકના બે પ્રકાર એમ્બોલિક અને થ્રૉમ્બોટિક બન્નેમાં ડાયાબિટીઝ સીધી રીતે જવાબદાર છે અને સ્ટ્રોકનો ત્રીજો પ્રકાર છે હેમરેજિક સ્ટ્રોક. આ પ્રકાર પાછળ પણ ડાયાબિટીઝ સીધી રીતે નહીં તો આડકતરી રીતે તો જવાબદાર બને જ છે. એ વાત સમજાવતાં ડૉ. પ્રદીપ ગાડગે કહે છે, ‘ડાયાબિટીઝ જેને પણ હોય એ વ્યક્તિને હાઇપરટેન્શન થવાનું રિસ્ક ઘણું વધારે હોય છે. આમ જોવા જઈએ તો ડાયાબિટીઝ અને હાઇપરટેન્શન બન્ને રોગો હોય એવા દરદીઓ ઘણા છે. આ બન્ને રોગોનું કૉમ્બિનેશન પણ ખતરનાક છે, કારણ કે એ રોગોના રિસ્કને બમણું કરી નાખે છે. હૅમરેજ થવા પાછળ મુખ્ય કારણ હાઇપરટેન્શન રહે છે. આમ હેમરેજિક સ્ટ્રોક પાછળ પણ ડાયાબિટીઝ જવાબદાર રહે છે.’
મોટા ભાગે ડાયાબિટીઝને કારણે સ્ટ્રોક થાય તો એ મગજના કયા ભાગમાં થાય અને એની અસર કેવી હોય એ સમજાવતાં વૉકહાર્ટ હૉસ્પિટલ, મુંબઈ સેન્ટ્રલના ન્યુરોલૉજિસ્ટ ડૉ. શિરીષ હસ્તક કહે છે, ‘ડાયાબિટીઝ સીધી રીતે પાતળી અને નાની મગજની નસો પર અસર કરતો હોય છે. આડકતરી રીતે તો મોટી નસો પર પણ અસર કરતો રહે છે, પરંતુ જો આપણે માનીએ કે ફક્ત ડાયાબિટીઝને કારણે સ્ટ્રોક આવવાનું રિસ્ક નાની નસોમાં આવતા પરિવર્તનને કારણે હોય છે, જેને લેક્યુનર સ્ટ્રોક કહે છે. આજે મેડિકલ સાયન્સ એટલું આગળ વધી ગયું છે કે મગજની નસોમાં બ્લૉકેજ હોય તો સ્ટેન્ટ નાખીને એ બ્લૉક ક્લિયર કરી સ્ટ્રોકને રોકી શકાય છે. પરંતુ ડાયાબિટીઝને કારણે આવતો સ્ટ્રોક નાની નસોને અસર કરે છે. એટલી નાની નસોમાં સ્ટેન્ટ નાખી શકાય નહીં. આમ ડાયાબિટીઝને કારણે જે સ્ટ્રોક આવે છે એને રોકી શકાતો નથી.’
ડાયાબિટીઝ તો સ્ટ્રોકને આમંત્રે છે જ, પરંતુ જો ડાયાબિટીઝ સાથે કૉમ્બિનેશનમાં બીજા પ્રૉબ્લેમ હોય તો આ રિસ્ક બેવડાઈ જાય છે. ડાયાબિટીઝ સાથે ઓબેસિટી, બ્લડ-પ્રેશર, હાર્ટ પ્રૉબ્લેમ કે ડિપ્રેશન જેવાં કૉમ્બિનેશન હોય તો આ રિસ્ક ઘણું વધી જાય છે. આ સિવાય પણ અમુક રિસ્ક છે જે વિશે ખૂબ ઓછા લોકો જાણે છે. આવા ઓછા જાણીતા રિસ્ક વિશે જાણીએ ડૉ. પ્રદીપ ગાડગે પાસેથી.
૧. મહત્વની વાત એ છે કે ડાયાબિટીઝ જો તમને હોય તો એને એકદમ કાબૂમાં રાખો. એ માટે દવાઓ, ડાયટ પર કન્ટ્રોલ અને રેગ્યુલર એક્સરસાઇઝ જરૂરી છે. જો ડાયાબિટીઝ કન્ટ્રોલમાં હશે તો એની નસો પર અસર નહીંવત હશે. આમ સ્ટ્રોકથી બચવાનો પ્રયાસ આપણે કરી શકીએ.
૨. ડાયાબિટીઝના દરદીએ સ્મોકિંગ કે તમાકુની લત રાખવી જ નહીં. એ ખૂબ જ જરૂરી છે કે આ દરદીઓ એક હેલ્ધી લાઇફ-સ્ટાઇલ રાખે અને કુટેવો અપનાવે નહીં. સ્મોકિંગ પહેલા નંબરનું રિસ્ક છે સ્ટ્રોક માટે અને ડાયાબિટીઝને બીજા નંબરનું રિસ્ક માનીએ તો બન્ને મળીને આ રિસ્ક ઘણું વધી જાય છે. એટલે આવી ભૂલ એક ડાયાબિટીઝના દરદીને પોસાય નહીં.
૩. ડાયાબિટીઝના દરદીએ પેઇનકિલર્સ પણ વધુ ખાવી નહીં, કારણ કે વધુપડતી પેઇનકિલર્સને કારણે શરીરમાં પાણીનો ભરાવો થઈ જાય છે. એને કારણે બ્લડ-પ્રેશર વધે છે અને સ્ટ્રોક આવવાનું રિસ્ક વધે છે.
૪. આ ઉપરાંત જે શાકાહારી લોકો છે તેમણે પણ ખાસ ધ્યાન રાખવું. શાકાહારી લોકોમાં ફોલિક ઍસિડ અને વિટામિન ગ્૧૨ની ઊણપ રહેતી જ હોય છે. આ પ્રકારની ઊણપ શરીરમાં સ્ટ્રોક માટે જવાબદાર બની શકે છે એવું ઘણાં રિસર્ચ સાબિત કરી ચૂક્યાં છે. ડાયાબિટીઝની સાથે-સાથે જો ફોલિક ઍસિડ કે વિટામિન B૧૨ની કમી હોય તો સ્ટ્રોકનું રિસ્ક ઘણું વધી જાય છે. એટલે રેગ્યુલર ચેક-અપ કરાવી જો ઊણપ હોય તો સપ્લિમેન્ટ લઈ લેવાં.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.