gu en en en en en en en en en en en en en en en tl tr en en en en en en en en en en en en en en en fr tr en en en en es en en en en en en en en en en fi en nl en en pt en gu gu en nl gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en en fa en en en en en ru en en en en en en en en es en en en en ar en en en en en en
કૅન્સર જ્યારે ડિપ્રેશનને તાણી લાવે ત્યારે...
એના નિદાન સાથે લાગતો આઘાત, એના ઇલાજને લીધે થતી શારીરિક વેદના, બદલાઈ જતું શરીર અને એને કારણે આવતી શરમ, પોતાને લીધે પરિવારને પડતી મુશ્કેલીનો અપરાધભાવ, આર્થિક ચિંતા અને મોતનો ડર વગેરે વ્યક્તિને હતાશા એટલે કે ડિપ્રેશન તરફ ધકેલી શકે છે. જોકે ૯૦ ટકા કેસ કાઉન્સેલિંગથી ઉકેલી શકાય છે, પરંતુ અમુક કેસમાં દવાઓની મદદ લેવી પડે છે
કેસ-૧ મુલુંડમાં રહેતી બે બાળકોની માતા નીલાને જ્યારે ૩૨ વર્ષની નાની ઉંમરે બ્રેસ્ટ- કૅન્સર જેવા રોગનું નિદાન થયું ત્યારે તેના માટે આ રોગને જીરવવો સહેલો નહોતો. તેણે તેની મમ્મીને આ રોગમાં મૃત્યુના દ્વાર સુધી જતી જોઈ હતી અને મા વગરનું લાચાર જીવન પણ તેણે જીવ્યું હતું. અને આજે તે પોતે આ રોગનો ભોગ બની હતી ત્યારે તેને લાગ્યું કે હવે મૃત્યુ નક્કી છે અને તેનાં બાળકો પણ મા વગરનાં થઈ જવાનાં. હકીકત એ હતી કે તેનું કૅન્સર ફર્સ્ટ સ્ટેજમાં જ પકડાઈ ગયું હતું એટલે ડૉક્ટરોએ પૂરી બાતમી આપી કે નીલા આ રોગમાંથી બહાર આવી જશે, પરંતુ પોતાની અંદર ઘૂસી ગયેલા ડરને લીધે નીલાએ માનવા જ તૈયાર નહોતી. કેસની સંવેદનશીલતાને ધ્યાનમાં રાખીને નીલા માટે સાઇકોલૉજિસ્ટની મદદ લેવામાં આવી. કાઉન્સેલિંગ, યોગ્ય ઇલાજ અને પરિવારજનોના સાથથી આજે નીલા સંપૂર્ણ સ્વસ્થ છે.
કેસ-૨ વાલકેશ્વરના ભુલાભાઈને ૬૦ વર્ષે મોઢાનું કૅન્સર થયું. ભુલાભાઈ આખું જીવન કોઈના ઓશિયાળા બનીને જીવ્યા નહોતા અને આ કૅન્સરને લીધે આવી પડેલા ખર્ચાએ તેમને હલાવી દીધા. બાળકો તેમને દેવું કરીને પણ બચાવવા તૈયાર હતા, પરંતુ પોતાની તમાકુની આદતને લીધે આજે આખો પરિવાર કેવો હેરાન થાય છે એ જોઈને ભુલાભાઈ ડિપ્રેશનમાં સરી પડ્યા. તેમણે ઇલાજ કરાવવાની સંપૂર્ણ ના પડી દીધી. ડૉક્ટર પાસે જવા જ તૈયાર નહીં. પરાણે લઈ જાય તો હૉસ્પિટલમાં ધમાલ કરી મૂકે. ઓરલ કીમો ચાલુ કરવાની હતી તો દવાઓ જ ન લે. આખો દિવસ એક રૂમમાં ભરાઈ રહે અને હદ તો ત્યાં થઈ જ્યારે એક વખત તેમણે આપઘાતનો પ્રયાસ કર્યો. અંતે ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે સાઇકિયાટ્રિક ટ્રીટમેન્ટ ચાલુ કરી અને લગભગ બે મહિના પછી તે કૅન્સરના ઇલાજ માટે માન્યા.
કૅન્સર એક એવો રોગ છે જે માનસિક રીતે સ્ટ્રૉન્ગ માણસોને પણ નબળા બનાવી દેતો હોય છે. ઇલાજ ઘણા ઍડ્વાન્સ થઈ ગયા હોવા છતાં આ ઘાતક રોગ જ્યારે આવે છે ત્યારે દરદી માટે જ નહીં, સમગ્ર પરિવાર માટે એ ડિપ્રેશનનું કારણ બનતો હોય છે. અમુક સ્ટડીઝ મુજબ કૅન્સરના ૨૫ ટકા દરદીઓ તેમના ઇલાજ દરમ્યાન ડિપ્રેશનનો ભોગ બને છે. આ બાબતે વાત કરતાં ફોર્ટીસ હેલ્થકૅર, મુલુંડનાં કાઉન્સેલિંગ સાઇકોલૉજિસ્ટ કોમલ કાઈરા ઘિલ્ડિયાલ કહે છે, ‘કૅન્સરનું નિદાન હંમેશાં આઘાત આપે છે. આ રોગ અને એનો ઇલાજ દરદી માટે જ નહીં, તેના ઘરના લોકો માટે પણ એટલાં જ ચૅલેન્જિંગ બની જાય છે. જો ફક્ત દરદીની વાત કરીએ તો દરદીના મનમાં ભરાયેલો ડર, જીવનને લઈને ઉદ્ભવતી આશંકા અને પોતાને લીધે પરિવારને ભોગવવી પડતી હેરાનગતિનો અપરાધભાવ બધું જ મળીને દરદીને ડિપ્રેશન તરફ દોરી જતું હોય છે. ઘણા દરદીઓ આમાંથી જાતે બહાર આવી શકતા હોય છે. ઘણાની સર્પોટ-સિસ્ટમ એટલી સ્ટ્રૉન્ગ હોય છે કે એને કારણે તેઓ બહાર આવી જતા હોય છે, પરંતુ અમુક લોકો બહાર આવી શકતા નથી. તેમના પર ઊંડી અસર થઈ હોય છે, જેને પ્રોફેશનલ હેલ્પની જરૂર પડે છે.’
કૅન્સરના નિદાન પછી જ્યારે દરદી ઇલાજ માટે તૈયાર થાય ત્યારે એ ઇલાજ તેની અંદર ઘણા ઉતાર-ચડાવ લાવે છે. તેમનું બદલાયેલું શરીર, સતત અનુભવાતી અસમર્થતા, પેઇન, દવાની સાઇડ-ઇફેક્ટ, અતિશય થાક અને મોતનો ડર દરદીમાં હતાશાનાં કારક બને છે. કૅન્સરના દરદીને ડિપ્રેશન છે કે બીજી કોઈ માનસિક તકલીફ છે એ બાબતે નિદાન અત્યંત મહત્વનું છે. એ વિશે વાત કરતાં વૉકહાર્ટ હૉસ્પિટલ, મુંબઈ સેન્ટ્રલનાં ઑન્કોલૉજિસ્ટ ડૉ. મેઘલ સંઘવી કહે છે, ‘૯૦ ટકા દરદીઓની હાલત ખરાબ થઈ જતી હોય છે, પરંતુ એ નૅચરલ છે. જ્યારે તેમનું પ્રૉપર કાઉન્સેલિંગ કરવામાં આવે ત્યારે તે ઠીક થઈ જતા હોય છે. ભાગ્યે જ કોઈ કેસમાં દવાઓની મદદ લેવી પડે કે દરદીને સાઇકિયાટ્રિસ્ટ પાસે મોકલવા પડે. મહત્વનું એ છે કે દરેક દરદીને કાઉન્સેલિંગની જરૂર તો પડે જ છે. એક ઑન્કોલૉજિસ્ટ જો આ કામ કરે તો બેસ્ટ નહીંતર એક સાઇકોલૉજિસ્ટની મદદ લઈ શકાય.’
ડિપ્રેશનની કૅન્સર પર અસર
જો વ્યક્તિને કૅન્સર હોય અને સાથે-સાથે ડિપ્રેશન પણ આવે તો કયા પ્રકારની તકલીફો ઊભી થઈ શકે છે? શું ડિપ્રેશન વ્યક્તિના કૅન્સરના ઇલાજમાં નડતરરૂપ બને છે ખરું? આ પ્રશ્નનો જવાબ આપતાં એસ. એલ. રાહેજા ફોર્ટિસ હૉસ્પિટલ, માહિમના કન્સલ્ટન્ટ સાઇકિયાટ્રિસ્ટ ડૉ. કેદાર ટીળવે કહે છે, ‘કૅન્સર સામે લડવા માટે શારીરિક ઇલાજની સાથે- સાથે મક્કમ મનોબળની પણ જરૂર પડે છે. કૅન્સર તો શું, કોઈ પણ ઇલાજમાં જો વ્યક્તિ ખુદ જ ઠીક થવા ન ઇચ્છતી હોય તો કોઈ દવા તેને ઠીક નથી કરી શકતી. ડિપ્રેશનમાં વ્યક્તિ એટલી હતાશ થઈ ગઈ હોય છે કે તે પોતાના ઇલાજ પ્રત્યે બેદરકાર બની જાય છે. જો કૅન્સરનો દરદી ડિપ્રેસ્ડ હોય તો પહેલાં તો કાઉન્સેલિંગથી જ એને એમાંથી બહાર કાઢવાના પ્રયત્નો કરવા જોઈએ. તેનામાં આસ જગાવવી જોઈએ. પરંતુ જો એનાથી ફાયદો ન થાય તો જ દવાઓની જરૂરિયાત પડે છે. પરંતુ એ હકીકત છે કે ડિપ્રેશન કૅન્સરના ઇલાજને વધુ કઠિન બનાવે છે અને એને કારણે જ એને અવગણવું ન જોઈએ.’
કૅન્સરનો દરદી ડિપ્રેશનમાં સરી પડ્યો હોય તેની સાથે શું કરવું અને શું ન જ કરવું એ બાબતે અમેરિકન કૅન્સર સોસાયટીની ગાઇડલાઇન્સ જાણીએ.
૧. ડિપ્રેશન ધરવતી વ્યક્તિ કૅન્સરનો કે ડિપ્રેશનનો પણ ઇલાજ કરાવવા તૈયાર હોતી નથી. આ સમયે તેના ઘરના લોકોએ તેમને ઇલાજ ચાલુ રાખવા માટે પ્રેરણા પૂરી પાડવી જોઈએ. વળી જો ડિપ્રેશનની દવાઓથી બે અઠવાડિયાંમાં ફરક ન દેખાય તો ડૉક્ટરની સલાહ લઈને દવા બદલી શકાય.
૨. આ દરદીઓએ ફિઝિકલ ઍક્ટિવિટી ચાલુ રાખવી. વધુ ન થઈ શકે તો સામાન્ય વૉક લેવી, પરંતુ જેટલું બને એટલું શરીર પાસેથી કામ લેવું.
૩. દરદીને બને ત્યાં સુધી એકલા ન છોડો. તેની મનગમતી પ્રવૃત્તિ કે વાતચીતમાં તેમને વ્યસ્ત રાખો.
૪. ઘણી વાર લોકો દરદીને દુ:ખી થવા જ ન દેવાના અઢળક પ્રયત્નો કરતા હોય છે. હકીકત એ છે કે દુ:ખી થવું નૉર્મલ છે. મનમાં જે દુ:ખ હોય એ વ્યક્ત કરવું જરૂરી છે. એનાથી ભાગો નહીં.
૫. નકારાત્મક વિચારો અને કોઈ જ આશા ન હોય એ સ્ટેટ જ ડિપ્રેશનની સૂચક છે. કાઉન્સેલિંગ અને દવાઓ સાથે એ ઠીક થઈ શકે છે. બસ, હિંમત અને ધીરજ બન્નેની જરૂર રહે છે.
શું ન જ કરવું?
૧. ભાવનાઓને પોતાની અંદર દબાવીને ન જ રાખો.
૨. સાથે-સાથે એ પણ મહત્વનું છે કે જ્યારે દરદી કંઈ બોલવા તૈયાર ન જ હોય ત્યારે તેને બોલવા માટે દબાણ ન કરો.
૩. પોતાને કે બીજાને આ અવસ્થા માટે જવાબદાર ન ગણો.
૪. જ્યારે દરદી દુ:ખી હોય કે હતાશ હોય ત્યારે તેને ખુશ રહો-ખુશ રહો એમ વારે-વારે કહેવાની ભૂલ ન કરો.
૫. જ્યારે ઘરના લોકોને લાગે કે તેમના પ્રયત્નોથી ફરક પડતો નથી ત્યારે મેડિકલ હેલ્પ લેતાં ક્ષોભ ક્યારેય ન અનુભવવો.
Subscribe via email (Registered users only)
Write the displayed characters
Please enable JavaScript to post a new comment
You need an iframes capable browser to view this content.
Copyright © 2012 Mid-day Infomedia Ltd. All Rights Reserved.