kk en en zh ja zh zh zh zh zh en bg kk en en kk en fr en kk ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en en kk en en ru ru ru ru ru de ru ru ru ru de fr ru ru ru de fr en ru en de fr ru ru ru de fr ru ru ru de fr ru ru zh en en en en en fi en en en en fi en en en en en ru
ӘЛИХАН ЖӘНЕ АЛАШОРДА | G-Global
Authors: Окимбаева А.Е. (ЖББ №77 МБК-нің тарих пәні мұғалімі, тарих магистрі)
Тарихи әділдіктің салтанат құруы, көшпелі халық санасын ояту және қорғау жоғарыда аттары айтылған тұлғалар іс-әрекетінің өзегіне айналады.
Алаш қозғалысының алдыңғы қатарына жоғары білікті заңгер, публицист, екі рет шақырылған мемлекеттік Думаның депутаты Әлихан Бөкейхан шығады. Аласапыран заман ағымын көрегенділікпен бағалаған Әлихан Бөкейхан, Міржақып Дулатов пен Ахмет Байтұрсынов қазақ халқын сол кезеңдегі қатерлі тарихи оқиғалар дүрмегінен аман алып шығуды көздейді [2,194б].
Әлихан және Алашорда Ресейде патшаның тақтан құлатылуы мен Ақпан буржуазиялық демократиялық революциясын қуанышпен қарсы алып, өкімет басына Милюков, Чхеидзе, Керенскийдің келуін қазақ халқын ғасырларға созылған отаршылдық қамытынан құтылудың басы деп санайды. Әлихан Бөкейхан  Орынбордан қазақ даласына жіберген телеграммасында: «Бостандықтың, Теңдіктің, Азаттықтың күні туды...»,- деп жазады [3,36б]. Орталық Азияда дәл сол кезеңде білімді де білікті, саяси көзқарасы болаттай берік, ой-санасы заман ағымымен құрыштай болып шыңдалған Әлихан Бөкейхандай басшысы бар, алдына қойған айқын мақсаты бар, саяси маңызы жоғары «Алаш» партиясына тең келетін партия жоқтың қасы еді. Негізінен «Алашорда» қозғалысының бағдарламасы Ресейдің либераль-демократтары мен социаль-демократтарының идеяларымен үндесетін еді. Олардың да идеясы Ресей империясының азиялық бөлігіндегі халықтарды түртіп оятып күреске араластыру болатын. Ал бұл кезеңде Ресейде оқиға күтпеген бағытта өрістейді. Қазан айында билік басына большевиктер келеді. Ал бұл кезеңде Қазақстанда билік бірнеше топқа бөлінген еді. Уақытша үкімет билігі мен жер-жерде Кеңестер құрылып жатады. Орынбор, Сібір, Жетісу казактары әскери өзін-өзі басқару органдарын, шаруалар мен майданнан қайтқан солдаттар өздерінің билігін орнатып жатқан болатын. Іле-шала, 1918 жылы азамат соғысы қарқын алып бүкіл ел ақтар мен қызылдардың соғыс лагеріне айналады.
Азамат соғысының от-жалынына шарпылған Алашорда большевиктерге қарсы күресті бастайды. Сонымен бірге,          жас Алашорда автономиясы күрделі жағдайларды бастан кешіреді. Билік органдары далалық аймақтың көптеген жерінде құрыла бастайды. Алашорданың жергілікті органдары өздерін уәлаят деп атап, онда соттар мен милиция органдары құрылады.
1918 жылдың көктеміне қарай жағдай өзгереді. Ахмет Байтұрсынов «Ұлт өмірі» журналының 1919 жылғы тамыз айындағы санында: «Монархиялық билік тенденциясын ұстанған Колчактың пайда болуы бізді екі билікті тандауға мәжбүр етті. Өзінің халықтығын сақтап қалуды арман еткен қазақ халқы үшін біз кеңес билігі жағына шықтық. Бірақ жергілікті большевиктер әрекетінен бұны байқамадық. Шет аймақтардағы жасанды большевиктер әрекеті орталықтан қадағалауды қажет етеді»,-деп жазады [1,130б].
1918 жылдың наурызында Алашорда Кеңес өкіметінің орталық органдарымен тікелей келіссөз жүргізуге көшеді. Келіссөз тақырыбы – Қазақстан автономиясы туралы мәселе болатын. Бірақ Алашорда жетекшілерінің ол мақсаттарына жетпегеніне тарих куә.
Басында Ақмола кеңесіне жіберілген телеграммада: қазақ халқы өз территориясына сәйкес аумақта автономия құруға дайындалсын делінген. Мұнда ескеретін бір жайт, большевик-қазақтар бұл кезде билікті басып алып, пролетариат диктатурасын құру мәселесімен айналысып жатқан-ды. Алашорда үшін бұл «өмір мен өлім» мәселесі еді. Олардың талабы тұрақты және жүйелі болды. Ұлт істерін басқару комиссары И.В.Сталин Ә.Жангелдинге жіберген телеграммасында: «Ұлттық-буржуазиялық топтар автономияны өз жақтастарын қанау қаруына айналдырғысы келгендіктен сұрап отыр»,-деп жазады [1,133б].
Ахмет Байтұрсынов бастаған бірқатар Алашорда мүшелері большевиктермен келіссөз жүргізуді жөн көреді. Осы жылдың сәуір айында олар Ә.Жангелдин арқылы 1919 жылы В.И.Ленинмен кездеседі. 1919 жылдың жазы мен күзінде өзінің көптеген жақтастарынан айырылған Алашорда үкіметі большевиктердің қысымымен қызметін тоқтатуға мәжбүр болады.
1919 жылдың 21 желтоқсанында  Алашорданың Семей облыстық комитеті партияның атынан өз жақтастарын «Орталық Кеңес үкіметінің өлкелік революциялық комитеті шығарған директивалар мен өкімдердерге бағынуға» шақырады. Осы жылдың 5 наурызында Қырғыз өлкесін басқарудың әскери-революциялық комитеті Алашорда үкіметі мен оған бағынышты органдарды түпкілікті орнату жөнінде шешім шығарады [1,136б].
Қорыта айтқанда, аз ғана уақыт – 2 жыл ғана өмір сүрсе де Әлихан Бөкейхан бастаған Алашорда мен алашордашылар қызметінің Қазақстан тарихында қалдырған ізі мәңгілік екенін бүгінгі тарихи өрістеу үрдісі, Қазақстанның тәуелсіз ел болып қалыптасу жолы дәлелдеп отыр. Алашорда жетекшілерінің де басты мақсаты – егеменді ел, тәуелсіз мемлекет құру мұраты бүгінгі күні толық орындалғанын көріп отырмыз.
1. Аяган Б.Г. Красные и черные. Алматы. 2005.-Б 126-136. 2. Бөкейхан Ә. Таңдамалы шығармалар жинағы. Алматы: Қазақстан.-1994.-Б 194.
Download this publication 38.50Kb
You have to login to post comments.
Комментарии 46 Добавить комментарий
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
да больше бы такого!
It is impossible to say when silk, the product that lends its name to the trade route, came to be traded. And while the main object of travelling the early caravan routes was to buy or sell goods to or from faraway places, silk ended up the most eagerly traded and mysterious item. It was so rare that the Romans could only afford to sew a thin strip onto their togas.
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
© 2010-2017 2010- 2016年的 “欧亚科学家经济俱乐部” 协会
Attach account from old site
If you have an account at the old Group-Global site you can attach it to the new site. This action will link all the content you published at the old site to your new account so we highly recommend to do this.
Otherwise just click the "Don't show this dialog" button and this message will never appear again. You can attach your account anytime by selecting the item "Attach account from old site" from the user menu.
Error ataching account. Please recheck the entered data.
Don't show this dialog
Enter your G-Global username.
Enter the password that accompanies your username.
In order to use the functionality of the site in its entirety, you need to login with your account to Facebook. Press the "Continue" button and fill in the "E-mail" (or phone) as well as the "password" for your account to Facebook. If you do not have an account in Facebook, we recommend that you create it. Otherwise, you will only function with viewing web content.