kk ru ru ru kk ru en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en ru ru
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
Жылыжайларда көкөністі өсірудегі басты шарт – жылыжайларды дұрыс салу, дұрыс жабдықтау және қыс кезінде дұрыс күту. От жағылатын жылыжайларда алдын ала мөлшерін және оған кететін шығынды есептеу керек.
Жылыжайда көп егілетін көкөніс түрлері – қияр мен помидор. Оларды өсіру үшін шымтопырақты тең мөлшерде ұсатылған көң мен араластырып бір жыл үиіп қояды да, келесі жылы ол егіске әзір болады.
Көкөністерді жылыжайда өсіру үшін алдын ала 25-30 күндік көшеттерді дайындап алу керек. Көшеттерді 7 бөлігі қарашіріктен, 3 бөлігі шымды топырақтан тұратын қоспамен толтырылған жәшіктерде өсіреді.
Егерде көшеттер күзгі-қысқы айларда өсірілетін болса, жылыжайға электр лампаларын қою керек. Бұл бір жағынан өсімдіктерге жарық берсе, 2-ден қосымша жылу береді. Температурасы 28-30°С, 20-22°С күндіз, +15 +8°С түнде болу керек.
Көшеттерді жайлап жылысумен суару керек. Нағыз жапырақтары шыға бастағаннан бастап 2 жапырақтың жоғарғы жағындағы сабақтың ұшын қиып тастаса, өсімдік мықты болып өседі. Көшетттерді 2-3 рет үстеп қоректендіру керек. Ол үшін 10 л суға 5-10 г аммиак селитрасын, 15-30 г. суперфасфат және 5-10 г калий тұзын ерітіп, сол ертіндімен жылыжайдағы өсімдіктерді суару керек. Егу үшін дайындалған көшеттердің 3-4 жапырағы бар болуы керек. Осындай көшеттерді жылыжайларда арақашықтықтары 40-50 см-дей етіп топырақа отырғызу керек.
Жазды күні желдеткіш, ал қыста жылыжай әйнектерін суық кірмейтіндей етіп бітеп тастау керек, жылыжайдағы өсімдіктерді суару үшін шлангілер пайдаланылады.
Өсімдіктер тік өсу үшін – оларды байлау үшін ұзын қазықтар қағылады. Өсімдіктердегі айқас тозаңдану үдерісін тездету үшін жылыжайда ара омартасын өсіру керек.
Көкөніс-бақша егістіктері басқа дақылдар сияқты үлкен массивтерге егілмей, көбіне, ауыл-қала жандарындағы шағын, топырағы құнарлы жерлерге егіледі. Жауын-шашын кем жерлерде көкөніс бақша дақылдары өзен жиектеріндегі алқаптарға егіледі, өйткені олардың өнуі үшін ылғал өте қажет.
Қала тұрғындарының жылбойы көкөніспен қамтамасыз етуге оларды жылыжайларда өсіру мәселесіне ерекше көңіл бөлінуде.
Басқа дақылдар сияқты көкөніс-бақша егістерінде де ауыспалы егіс жүйесін қолдану керек.
Көкөніс егістерін егуде мынандай сызба бұлжытпай орындалуы керек:
1) Қиярды тамыр түйенділерден, қырыққабаттан, пияздан, томаттан, картоп егістерінен кейін;
2) Томат және бұрышты қияр, қырыққабат, пияз, бұршақ дақылдарынан кейін;
3) Қырыққабатны жүгері, қияр, пияз, картоп, томат, сәбіз, қызылшадан кейін;
4) Пиязды жүгері, қырыққабат, томат, ерте пісетін картоп, асқабақ, сәбіз, қызылшадан кейін ексе жақсы өнім береді.
Осыларды ескере отырып, көкөністің ауыспалы егістігінің:
1) Қырыққабат және шалған; 2) Асқа пайдаланатын тамыр жемістілер;
3) Қияр; 4) Пияз және көкшөптер; 5) Тамыржемістілермен қосып егілетін картоп сияқты сызбасын ұсынуға болады.
Көкөніс-бақша дақылдары үшін топырақты зябь жүйесімен өңдейді. Зябь жыртудың алдында гектарына 10-15 т көң және 2-3 ц азот, 4-5 ц фосфор, 1-2 ц. калий тыңайтқыштарын шашып, оны топырақпен жақсы араластырған жөн.
Сұр топырақты жерлерде азот тыңайтқышын, ал қаратопырақта құнарлы жерлерде фосфор тыңайтқышын берген жөн. Органикалық тыңайтқыштар көп берілген жерлерде минералды тыңайтқыштардың мөлшерін әсересе, калий тыңайтқышының мөлшерін азайту керек.
Көктемде топырақты өңдеу 10-12 см тереңдікте 2 рет культивациялаудан басталады.
Тұқымды сорттар тандалып алынады – себуге дайындау үшін тұқымды 2-5 см қалың етіп, үлкен брезентің үстіне жайып, күн сәулесі жақсы түсетін жерге 10-15 күн ұстайды. Бұдан кейін – себуден 10-15 сағат бұрын (48-72 сағат бұрын) суға шылап, одан кейін ылғанданған тұқымды еденге жұқалап жайып үстін ылғал шүбірекпен жауып қояды. Бұл тұқымның ісініп, топыраққа түскенде жақсы өніп шығуына себеп болады.
Көкөніс егістігінен мол өнім алу үшін оның егу мерзімдерін, егу нормаларын, егу тереңдігін аса қадағалап отыру керек және мына сызбаны пайдалану керек.
- Қырыққабатты гектарына 0,5 кг тұқым есебінен алып,тұқымның сіңіруі тереңдігін 1-2 см етіп,шаршы ұялап (60 см) себеді.
- Пияз тұқымын гектарына 5-7 кг есебіне алып,сіңіру тереңдігін 2-3 см етіп қатарлап (20 х 50 см) себеді.
- Сәбіздің тұқымын гектарына 6-7 кг есебінен алып тұқымын 2-3 см тереңдікке сіңіреді.
- Томаттың тұқымын гектарына 0,5 кг алып,оны да шаршы – ұялап (70-х70 см ) себеді.
Көп жерлерде көкөніс егістерін көшет арқылы өсіру көп таралуда.
Қызанақ пен қырыққабаттың көшеттерін жылыжайда өсіру. Қырыққабат қөшетін өсіруге арналған жылыжайді ыссы тоңмен толтырады да үстінен 10 -15 см құнарлы топырақпен жауып, аздап (0,5 кг) әк себеді.
Соңынан жылыжай үстінен кең қатарлы маркермен қатар аралықтарын 5 см етіп бөледі де, тұқымды (20-25 г) 0,5 см тереңдікке отырғызады. Жылыжай температурасы 18-20°С болу керек. Өскіндер шыға бастағаннан жылыжай раммаларын ашып, жылыжайды желдетеді де, температураны +6 + 80С-қа дейін төмендетеді. Осы күйде 4-5 күн ұстайды, кейіннен температураны күндіз 14-16°С-қа түнде +8­+10°С-қа дейін көтереді. Шыға бастағаннан өсімдіктерді қыш құмыраларға отырғызады. Бұл кезде жылыжай топырағын аздап қопсытып, суғаруға болады. Өсу кезінде 2 рет суарып және 2 рет үстеп қоректендіреді. Әрбір 10 күннен кейін суарып тұру немесе 20 г аммиак селитрасы, 40 г суперфасфат, 10 г хлорлы калиймен үстеп қоректендіреді.
Өскіндерді егістікке отырғызудан 1-2 күн бұрын жылыжай рамаларын түгел ашып қояды да тұқымдардағы көшеттерді алып жәшіктерге орналастырып, 12 пайыздық гексахлоран ертіндісімен аздап бүркіп егістікке жөнелтеді.
Көкөніс егістігін арамшөптерден таза ұстау үшін 3-4 реткультивациялайды. Қалың бітік шыққан егісті сирету және әр ұяда 2-3 өсімдіктен (көптармақты ұзын өсімдіктер үшін) және 3-5 өсімдіктен (азтармақты) қалдырылып сиретіледі.
Көкөніс өсімдігін үстеп қоректендірудің маңызы зор. Өсімдіктің маңызы 4 жапырағы шыққан кезде гектарына 50 кг аммиак селитрасы, 100 кг суперфасфат, 30 кг хлорлы калций мөлшерінде үстеп қоректендіреді.
Қиярды 1 рет жинау мерзімі алдында гектарына тікелей әсер етуші 20-25 кг азот, 25-30 кг калий мөлшерінде 2 рет үстеп қоректендіреді.
Көкөніс егістерінде 2 түрлі суару:
– атыздар арқылы суару;
– жанбырлатып суару қолданылуда.
Атыздардың арасы 20-25 м болып егістіктің ұзына бойы тартылады. Жаңбырлатып суғаруда гектарына 150-120 куб метр, ал атыздар арқылы суаруда 300-400 куб метр су жұмсалады.
Кейбір көкөніс егістерін (қияр – қырыққабат) түптейді. Өсімдіктердің 4-5 жапырағы шыға бастағанда түптей басту керек. Көкөніс егістіктерінің жақсы гүлдеуі үшін ара ұяларын ұстаған дұрыс. Көкөністер көбіне, бәрі бір мерзімде піспейді, сондықтан жалпы егістің 20-30%-ы бастап пісе бастағанда жинай бастайды да, әрбір 2-3 күнге қайталап отырады
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.149 сек.)Пожаловаться на материал