kk ru ru ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk be fr fr fr fr kk fr en fr en ru fr en en fr ru en en fr fr ru fr fr it it ru fr fr it it kk fr en en en uk fr sv it it ru en en en fr en kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en kk kk en kk kk kk kk en kk kk en kk kk kk kk kk en en en kk en en kk kk en kk en kk kk kk kk kk kk kk en ru ru
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
Газбен қамту жүйелері дегеніміз - табиғи немесе жасанды газды өндіру, оны тасымалдау, сақтау және химиялық шикізат немесе отын ретінде өнеркәсіпке, коммуналдық-тұрмыстық тұтынушыларға жеткізуге арналған техникалық құрылымдардың күрделі кешені.
Басқа отын түрлеріне қарағанда газ тәрізді отынның бірқатар артықшылығы бар: құрғақ, күлсіз жану жылулығы жоғары отын, құбырлар арқылы жеңіл тасымалданады, жеңіл тұтанады және ауаның аз ғана артықтығымен жана береді, жағу процесін механикаландыруға және автоматтандыруға ыңғайлы, сондай-ақ экологиялық таза отын. Газды өндіру тәсіліне байланысты табиғи және жасанды болып бөлінеді. Табиғи газ тәрізді отын метан (СН4) қатарындағы көмірсітекті газдар (оның ішінде метан құрамы 95-99 %-ға дейін жетеді) мен одан аз мөлшерде ауыр газдардың, яғни этан (С2Н6), пропан (С3Н8), бутан (С4Н10), пентан (С5Н12) және басқа да газдардың қоспасы.
Жасанды газ тәрізді отындар қатты және сұйық отындарды техннологиялық өңдеуден өткізу барысында алынады. Шикізат пен технологиялық процестердің алуан түрлі болуынан жасанды газ тәрізді отындардың құрамы, жылу өндіру қабілеті әр түрлі болады.
Коммуналды-тұрмыстық тұтынушыларды газбен қамтуда ерекше орын алатын «сұйытылған газдар» - метан қатарындағы көмірсутекті газдар, қалыпты температурада қысымы сәл артқан жағдайда сұйық күйге айналады.
Сұйытылған газдардың негізгі компоненті пропан (С3Н8) және бутан (С4Н10). Тұтынушыларды жаз кезінде газбен қамтамасыз ету үшін 80% бутаннан және 20% пропаннан тұратын (Qнс ≈ 113,0 МДж/м3), ал қысты күндері 35% бутаннан және 65% пропаннан тұратын (Qнс ≈ 101,0 МДж/м3) сұйытылған газ қолданылады.
Газ тәрізді отындардың тағы бір маңызды сипаты: тұтану температурасы (жарылу) мен концентрациялық жарылу шегі (тұтану).
Тұтану температурасы (жарылу) – газды ауа немесе газ бен оттегі қоспасының өздігінен тұтану немесе жарылуының төменгі температурасы (1-кесте).
Концентрациялық жарылу шегі (тұтану) - газды ауа немесе газ бен оттегі қоспасыныңөздігінен тұтануы жүрмейтін шекті (максималды немесе минималды) температурасы (1-кесте).
Жанғыш газдар құрамында улы заттар мынадай улы қоспалар болады: көміртегі тотығы (СО); күкіртті сутек (Н2S); күкіртті көміртегі (СS2); циан (С2N2); цианды сутегі (HCN); аммиак (NH3) және т.б.
Және де жанғыш газдар құрамындағы күкіртті сутек (Н2S) газ жабдықтары мен газ құбырлары металын таттануға ұшыратады. Жоғары температурада металл таттануын көміртегі тотықтары мен цианидтер де жеделдетеді.
20 0С температурада көлемі бойынша % жарылу шегі
Көптеген табиғи және жасанды газдар иіссіз болады, бұл олардың бөлмеде орын алуын және құбырлардан ағып шығуын уақытылы анықтауды қиындатады. Осыған байланысты, жанғыш газдарға арнайы жағымсыз әрі өткір иіс беретін, физиологиялық залалсыз зат, көбінесе меркаптан қосылады. Жанғыш газдарға иіс беруде этилмеркаптан (С2H5SH) көп қолданылады, оның шығыны 1000 м3 газға 19,1 см3 (16 г).
Газ құбырлары мен газ тармақтары
Газ өндіру орнынан (газ кені немесе зауыты) қалалар мен елді мекендерге магистралды жүйемен тасымалданады. Магистралды газ жүйесіне - газ тасымалдайтын құбырлар, газға қажетті 5 МПа қысым беруге арналған, әрбір 120-150 км сайын орнатылатын компрессор станциялары (КС), елді мекендерге кіргенде орнатылатын басты құрылым болып табылатын, газ сүзгісі орнатылған және газ қысымын Рг≤1,2 МПа дейін төмендететін газ тарату станциялары ГТС кіреді. ГТС кейін газ - жоғары қысымды Рг=1200÷300 кПа, орта қысымды Рг=300÷5 кПа және төмен қысымды Рг<5 кПа болып бөлінетін газ тарату тармақтарына беріледі.
Газ тұтынатын ірі мекемелер (өндірістік, нан зауыттары, монша және т.б.) жоғары және орта қысымды газ тармақтарына жалғанады.
Тұрғын, қоғамдық және ұсақ коммуналдық-тұрмыстық мекемлер төменгі қысымды газ желілеріне қосылады.
Газ тарату желілері газбен қамтылуына байланысты бір сатылы, екі сатылы, үш сатылы және көп сатылы болып бөлінеді.
Газ тұтыну шығыны төмен кішігірім елді мекендер төменгі қысымды бір сатылы газ тарату схемасын қолданады.
Орташа қалаларды көбінесе екі сатылы, ал ірі қалаларда үш сатылы (кейде көп сатылы) газ тарату схемалары қолданылады.
Мысал ретінде қаланы газбен қамтудың үш сатылы схемасы көрсетілген (46-сурет). Газ магистрал газ желісі 1 бойынша ГТС-на 2 беріледі, одан газ жоғары қысымдағы газ құбыры 3 арқылы газгольдер станциясына 4 жіберіледі, онда газ қоры сақталып, оның тұтынылу графигі теңеледі. Газгольдер станцияларынан кейін орташа қысымның газ реттеу орындарынан (ГРО) 5 шыққан газ орташа қысымдық сақиналанған газ тармағына 6 беріледі, одан төменгі қысымдағы ГРО 7 арқылы төменгі қысымдағы газ құбырларымен коммуналдық-тұрмыстық мекемелерге беріледі.
1- магистрал газ желісі; 2- ГТС; 3- жоғары қысымды газ тармағы; 4- газгольдер станциясы; 5- Орташа қысымды ГРО; 6- орташа қысымдағы газ құбыры; 7- төменгі қысымдағы ГРО.
Газ реттеу орындары мен қондырғылары
Газ реттеу орындары (ГРО) мен қондырғылары (ГРҚ) газ қысымын төмендетіп, оны берілген деңгейде ұстап тұруға арналады.
ГРО әдетте, газ тармақтарына газ жеткізу үшін қолданылады және жеке орналасқан ғимараттарда немесе ғимарат сыртына қойылағн арнайы шкафтарда орнатылады. ГРУ жеке тұтынушыларды газбен қамтуға арналады және мекеменің газ тұтынатын агрегат орналасқан бөлмеге орнатылады.
ГРО мен ГРҚ технологиялық схемалары бірдей деуге болады. Мысал ретінде 47-суретте ГРО схемасы берілді.
47-сурет. 1- ажырату ысырмасы; 2- сүзгі; 3- сақтандырғыш-жаппа қақпақ; 4- қысым реттегіш; 5- ысырма; 6- айналма газ құбыры (байпас); 7- байпас ысырмасы; 8- гидрожаппа; 9- манометр; 10,11- газ кіруі және шығуы.
Жоғары немес орташа қысымды газ ГРО кіреді және ажырату ысырмасынан 1 кейін сүзгі2 арқылы өтеді де шаңнан және механикалық қоспалардан тазартылады. Сүзгіден кейін газ сақтандырғыш-жаппа қақпақ 3 арқылы қысым реттегішке 4 келіп түседі, онда газ қысымы белгіленген деңгейге дейін төмендетіледі. Қысымы төмендеген газ ысырма 5 арқылы қысымы сәйкес қалалық газ тармағына өтеді. ГРО жабдықтарын жөндеу жұмыстары кезінде газбен қамтуда үзілістер болмауы үшін айналма газ құбырын 6 технологиялық желіде жүргізеді. Байпас арқылы өтетін газ қысымын төмендеті мақсатында, оған ысырма 7 орнатады. ГРО кіретін және шығатын газ қысымын бақылауда ұстау үшін манометрлер орнатылады. Қысым реттегіштен кейін ГРО-дан шығу құбырында гидравликалық сақтандырғыш жаппа (майлы гидрозатвор) 8 орнатылады, ол арқылы артық газ атмосфераға шығарылады. Егер артық газ мөлшері көп болып, гидро жаппаның шамасы келмесе, онда оны алып тастаған дұрыс, сонда сақтандырғыш-жаппа қақпағы іске қосылады.
Газ тармақтарының жабдықтары мен құрылымы
Газ құбырлары, әсіресе, орташа және жоғары қысымдағы газ құбырлары қалалық жер асты коммуникациясы үшін қауіпті болып табылады, себебі газ құбыры зақымданған жағдайда шыққан газ топырақ арқылы ғимараттар төлесіне, құдықтарға және каналдарға (коллектор) жиналып, газды-ауа қоспасын түзіп, жарылыс қаупін туғызады.
Сондықтан, газ құбырларын жер үстімен тарту тиімді болып саналады (эстакада, ғимарат фасады және т.б. бойынша). Бірақ мұндай жағдайлар мүмкін болмаған кезде, жер астымен тартады. Жер астымен тартқан жағдайда газ құбырларын мүмкіндік бойынша ғимараттар, құрылымдар жіне коммуникациялардан, әсіресе, канализация, жылу тармақтары, сонымен қатар, су құбырлары мен телефон құдықтарынан, трамвай жолдарынан аулағырақ тартқан жөн.
Газ құбырлары болаттан дайындалады. Газ аспаптары, арматуралары және басқа жабдықтар орнатылған тұсқа фланец және оймалы қосылыстар қолданылады. Құбырларды таттанудан сақтау мақсатында алдын-ала оқшаулайды. Газ құбырлары төсеу тереңдігін топырақтың қату тереңдігін ескере отырып, бірақ жер бетінен 0,8 м тереңдіктен таяз төсейді. Газ құрамындағы шық арнайы шық жинағыштарға жиналуы үшін құбырларды 1,5мм/п.м. еңіспен тартады және бұл су тығындарын болдырмайды.
Газ құбырларының жекелеген бөліктерін немесе тұтынушыларды газдан ажырату үшін құдықтарға орнатылған жаппа арматуралар қолданылады. Сол құдық ішіне құбырлардың температуралық деформацияға ұшырауын ескере отырып, линзалық компенсаторлар орнатады (48-сурет).
48-сурет. 1- ысырма; 2- компенсатор; 3- құдық.
Ішкі газ құбырларының құрылымы
Тұрғын ғимараттқа газ құбырлары баспалдақ алаңдары, ас бөлмелер немесе коридор арқылы тартылады. Ғимаратқа кірер алдында жаппа арматура орнатылады (49-сурет). Пәтерлерге газбаспалдақ алаңында, ас бөлмелерде немесе коридорларда тартылған желілер арқылы беріледі. Ғимарат ішіне болаттан жасалған құбырлар тартылады. Фланец және ойма қосылыстар тек арматуралар немесе газ аспабы орнатылар жерде орындалады. Әрбір газ аспабы алдында тығынды кран орнатылады.
49-сурет. 1- газ кіруі; 2- тығынды кран; 3- газ желісі; 4- газ есептегіш; 5- газ плитасы; 6- газды су қыздырғыш; 7- желдетудің ауа шығару жүйесі.
Ұсынылатын әдебиеттер: 6-негізгі [5-10; 23-45; 138-164; 400-401]; 9-қосымша [192-198]; 13-қосымша [334-348].
1. Табиғи және жасанды газдардың сипаты.
2. Қаланы газбен қамту схемасы және газ тарату құбырларының қысымы бойынша жіктелуі.
3. Газ реттеу орындары және қондырғылары.
4. Газ тармақтары құрылымы мен жабдықтары.
5. Ішкі газ құбырларының құрылымы.
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.155 сек.)Пожаловаться на материал