kk en en ar ar ar ar ar ar ar en bg kk en en kk en oc de ba ru ru en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en en kk en de ky ru ru ru ru ru de ru ru ru ru de fr ru ru ru de fr en ru en de fr ru ru ru de fr ru ru ru de fr ru ru ar en en en en en fi en en en en fi en en en en en ru
Қазақстан Республикасы саяси жүйесінің қалыптасуы | G-Global
Саяси жүйе, қоғамның негізгі салаларындағы маңызды саяси құбылыстарды әрекетке келтіріп реттеп тұратын біртұтас әлеуметтік механизм. Ол, қоғамның саяси әлеуметтік және экономикалық дамуын қамтамасыз ететін саяси организм. Саяси жүйе негізін саяси  билікке, мемлекеттік билікке қатынасы бар таптар, ұлттар ірі қоғамдық жіктер мен әлеуметтік топтар құрайды. Оның қызметі, қоғамдағы саяси қатынастардың даму деңгейіне тікелей тәуелді болады. Саяси қатынастардың дамуы саяси институттармен ұымдардың өмірге келуіне ерекше әсер етеді. Себебі осы аталған саяси мекемелер арқылы, таптар мен әлеуметтік жіктер, топтар өздерінің мүдделерін жүзеге асырады. Ал мемлекет, партия және қоғамдық саяси қозғалыстар, еңбек ұжымдары, саяси жүйенің негізгі элементтері. Саяси жүйе қоғамның күрделі, сан қырлы құрылымы болып табылады.
Саяси жүйелер өзінің ұстанған бағытына, тұрақтылығы мен өзгергіштігіне қарай консервативті және трасформацияланушы болып бөлінеді. Трансформацияланушы саяси жүйелердің өзі кері тартпа және прогрессивті мағынада болуы мүмкін. Саяси жүйелер ортамен әрекеттесу сипаты жағынан ашық және жабық түрде болады. Саяси жүйенің өзіндік реформалануы мен қошаған ортасын өзгертіп отыруы, сақталудың, тұрақтылықтың  маңызды шарты. (2)
Айта кетсек, 2017 жылдың 25 қаңтарындағы Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың елімізде Конституциялық реформа жасау, билік тармақтарының лауазымдарын теңгеру туралы арнайы мәлімдемесі осындай үрдістердің нақты дәлелі болады. Президенттің айтуынша, біздер бүгін глобалды және аймақтық сын-қатерлерге көңіл қоюымыз қажет. Сондықтан, Президентің Конституциялық реформасының мәні билік тармақтарының лауазымдарын теңгеру, жалпы саяси жүйені толығымен демократизациялау.
Президент бағдарламасы үш мәселені шешуге мүмкіндік береді:
«Біріншіден, көп жылдарға саяси жүйе тұрақтылығын нығайтады.
Екіншіден, Үкіметпен, Парламен ролін күшейту қазіргі замандық сын-қатерлерге тиімді жауап қайтару механизімін береді.
Үшіншіден, реформалар бағдарламасы – ол Қазақстан қай бағытта жүреді деген сауалға біздің жауабымыз. Жауап айқын жəне дəйекті – демократиялық даму жағына қарай деді Президент» (3).
Сонымен, түрлі саяси жүйелер шеңберінде оның көптеген модификациялары кездеседі. Бұл мемлекет пен қоғамның арақатынасына, саяси күштерге, билік тармақтарына, саяси басқару стиліне, басқару формасына т.б байланысты.
Саяси жүйенің ортаға қатысты атқаратын негізгі қызметтерін топтастырсақ, оның ішінде ең маңыздылары – қоғамның мақсатын, әрекет ету бағдарламасының міндеттерін анықтау; қойылған мақсатқа жету үшін ресурстарды мобилизациялау; жалпы мақсат пен құндылықтарды насихаттау, билікті қолдану арқылы қоғамның барлық элементтерін ынтымақтастыру т.б.
Саяси жүйе элементтерін құрастырушы және бірлестіруші маңызды фактор - ол саяси билік. Саяси билік, саяси жүйенің мәнін, табиғатын, құрылымы мен шеңберін анықтайтын діңгегі ретінде саналады.Саяси жүйе жалпы қоғамның жағдайын, дәлірек айтқанда оның экономикалық тіршілік ету жағдайын, әлеуметтік және ұлттық құрылымын, қоғамдық сананың жағдайы мен деңгейін, мәдениетін, халықаралық орнын көрсетеді. Саяси жүйе арқылы негізгі мүдделі топтар анықталады, әлеуметтік басымдылықтар жасалады, ал соңынан осының бәрі саясатта бекітіледі. Саяси жүйедегі билік саяси инстуттар арқылы жүзеге асады. Олардың ең бастысы- мемлекет пен саяси партиялар. Мемлекет - саяси ұйымның жоғарғы формасы ретінде қоғамның саяси жүйесінің басты бөлігі, түйіні болып табылады. Сондықтан мемлекеттік билік, әлеуметтік күштер мен ұйымдардың мүддесін білдіруші орталық ұйғарушы және басқарушы роль атқарады.
КСРО- да 1980-і жылдардың ортасында жоғарғы билікке, бұрыңғы режимді біршама жаңартуға дәмелі реформаторлар келе бастады. Бірақ осы реформалау барысында ел ішіндегі жағдайлар (саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени) коммунистік партияның бақылауынан шығып, Кеңес одағы ыдырап билеуші партия өз монополиясынан айрылды. Зерттеуші ғалымдар ХХ-ы ғасырдың 80-і жылдарының ортасында кеңестік қоғам тоталитарлық даму моделінен шегіне бастады дейді. Сондықтан Қазақстан саяси жүйесі дамуының бірінші кезеңі 1985 – 1991 жж. аралығында жатыр. Бұл кезеңде ұлттық үлгіде даму идеясының басымдылығы байқалды. Түрлі әлеуметтік бағыттағы қоғамдық-саяси қозғалыстар, саяси партиялар, бірлестіктер Қазақстанның ұлттық даму идеясы айналасында шоғырланды. Бірақ, ұлттық парадигма, егемендік алу идеясы шеңберімен жасанды түрде шектеліп қалды. Шын мәнінде ұлттық идея мен егемендік идеясы бірігіп кеткен болатын. Сол себептен, Қазақстан де-юре жүзінде мемлекеттік тәуелсіздік пен егемендікке жеткенде, ұлттық идеяның қарқыны басыла бастады. Осыдан кейін ұлттық парадигма, егемендікке жету бағытында өзінің қысқа ғана міндетін атқарып, жаңа мемлекеттік – саяси даму идеясына жол берді. Бұл идея Қазақстанның қоғамдық-саяси процесі эволюциясының келесі кезеңін анықтады. Осы кезеңде қазақстандық қоғамның тірелген мәселесі, республикалық басқарудың президенттік немесе парламенттік формасын таңдау арасында жатты. Алғашында парламенттік режимге көбірек көңіл қойылған сәттен, суперпрезиденттік республиканың қалыптасуына дейінгі уақытта ел ішінде анда-санда байқалған биліктік дағдарыстар орын алды. Мұндай биліктік дағдарыстар Парламентті екі рет тарату, одан кейін билік тармақтарын арасында өкілеттілік пен статустық позицияларды түбегейлі түрде қайта бөлісу әрекеттерінен көрінді. Қазақстан өзінің бұрыңғы Конституциясын екі рет қайта қарастырып (1993ж. және 1995ж.) -  суперпрезиденттік республика формасы генезисі шеңберінде жоғарғы билік тармақтары рессурстары мен заңдық статустеріне сәйкестендірілгеннен кейін - оны қабылдады. Елдің мемлекеттік-саяси дамуының күрделі мәселесі, билікті бейорталықтандыру, құзырлы өкілеттілікті орталық және жергілікті деңгейлердегі биліктер арасында бөлісу. Бейорталықтандыру тенденцияларының нақты көрінісі, ел Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 1997-і жылы Қазақстан халықтарына «Кәсіби мемлекет» деген жолдауындағы – Қазақстан дамуының жетінші стратегиялық басымдылығы осыған дәлел бола алады.
Саяси жүйенің екінші даму кезеңіндегі, мемлекеттілікті институционализациялау процесі ірі құбылыстармен айқындалды. Мемлекеттік-саяси даму парадигмасының басты жетістігі сол кездегі билікке ықпал етуші саяси кландар мен топтардың арасында билікті бөлісу болды. Бұл процесс компетенттік пен ықпал ету өрістерін бөлу жүйесі ретінде қалыптасты да саяси өмірде өздерінің тарихи ролін атқарды. Ғалымдардың дәлелдеулері бойынша бұл процесс 2003 – 2005 жылдар аралығында болды. Ал осыдан кейін үшінші кезең – әлеуметтік – экономикалық парадигма идеясының басымдылығы байқалды.
Қазақстанның саяси жүйесінің бірінші даму кезеңінде (1985-1991жж.) ұлттық парадигманың басымдылығы әсерінен, тәуелсіздікке жету мақсатында билік пен халық өз мүдделерімен тұтастықта болды. Бұл кезеңде ұлттық өркендеу мен мемлекеттік егемендік үшін күрескен қоғамдық бірлестіктер мен саяси қайраткерлер тұрғын халықтың қолдауына ие болып беделге жетті. Басқарушы элита мен контрэлита арасындағы шекара ұлттық мәселеге байланысты болды. Сонымен ұлттық идея 1985 – 1991жылдарға дейін саяси процестің басым мотвациясы ретінде қос азаматтық, орыс тілінің статусы және мемлекеттіліктің сипаты туралы мәселелердің айналасында болды. Ол 1995-і жылға дейін сезілді. Бірақ келесі кезеңде этникалық мобилизация процесі, мемлекеттік-саяси парадигмамен артыңғы қатарға ығыстырылды.
Екінші кезеңде (1992 -2002, 2005 жж.) тәуелсіздік жағдайын сезініп, тиімді мемлекеттік құрылысты жасау мәселесі туындайды. Элиталар арасында саяси күрес басталды. Президенттік және Кеңестік квазипарламенттік басқару формасының бір-бірімен үйлеспушілігінен Жоғарғы Кеңес екі рет таратылды. Осы Кезеңде Президенттік институт қалыптаса бастады. Конституциялық процесс қарқынды жүріп жатты. Орыстілді және қазақ тілді оппозициялар ұлттық айырмашылықтарға көп мән бермей, олар билікке қарсы ықпал көрсету үшін ынтымақтасу жолына түсті.  Негізгі қарама-қайшылықтар бағыты, демек оппозиция құрылымы өзгерді: ендігі жерде бұл оппозиция қазақ-орыс емес, ол халық – билік оппозициясы. Халық пен билік арасындағы қарама-қарсылық жекеменшіктендірудің сипаты мен нәтижелеріне байланысты болды. Оппозициялардың басты талаптары саяси демократиялауды жүргізу, себебі сол кездегі саяси жүйе, биліктік ресурстарды бөлісуден контрэлитаны шеттетіп отыр деп саналды. Оппозициялық партиялар мен қозғалыстар нағыз билікке жіберілмей олар саяси жүйенің шет жағына ығыстырылды. Солай болса да басқарушы элитаның өз ішінде де жергілікке қарай бөліну, трайбализмдік сана элементтерінің көрінуі сияқты қайшылықтар болды. Бірақ, қалай болған жағдайда да мемлекеттік-саяси идеяның басым кезеңі, ол Қазақстанның тәуелсіз саяси жүйесінің институционализациялану кезеңі болып саналады. Сонымен, мемлекеттік-саяси құрылыс мәселелерінің шешілуі мен ықпалды топтар,  кландар арасындағы саяси билікті бөлісудің аяқталуымен 2002 – 2005 жылдары саяси процестің үшінші кезеңі басталды. Бұл кезеңде әлеуметтік-экономикалық идея басымдылық көрсетті. Сол кезде экономикалық реформаның тежелісі тұрғындардың өмір сүру деңгейін төмендетті, жұмыссыздық, кедейшілік, табыстардың айырмашылығы көбейді, тегін білім алу, медициналық көмек алу, тұрғын үй алу мүмкүншіліктері азайды, әлеуметтік өрістегі бюджеттік ғылым мен мәдениет дағдарысқа түсті, өмір сүру сапасының деңгейі жалпы төмендеді. Осының барлығы әлеуметтік-экономикалық идеяны өзекті мәселеге айналдырды. Әлеуметтік-экономикалық идеяның, мемлекеттік-саяси идеяға қарағанда, көпшілікті мобилизациялау әлуеті  жоғары болды. Әлеуметтік-экономикалық идея қазақстандық қоғам үшін күрделі көп мәселелерді шешудің алғышарттарын қалыптастырды. Бұл кезде бұхаралық және электоральдық саясат жанданды. Осы кезеңде, билікті тұрақтандырудың теориясы мен парактикасынан, саяси режим қоғамды тұрақтандыруға көшті. Саяси жүйені жетілдіруде халықтың әлеуметтік жағдайлары мен қоғамды демократияландыруға, әлемдік экономика жүйесіне енігуге, ұлттық қауіпсіздік мәселелеріне нақты бет бұрыс жасалды.(2) Мысалы ел Президенті Н.Ә.Назарбаев 2006-ы жылғы «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында» (Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы) деген Қазақстан халқына жолдауын былай деп бастаған:- «Қазақстан бүгінгі таңда әлеуметтік-экономикалық жаңару мен саяси демократияландырудың жаңа кезеңіне қадам басқалы тұр» (4).
Бұл жолдаудан әлеуметтік-экономика мәселелері басты орында тұрғанын анық байқаймыз. Ел Президенті мұндай басымдылықтарды іске асыру үшін саяси жүйені ұдайы жетілдіріп отыруды алға қойып отырады. Өзінің 2010 жылдың қаңтарындағы «Жаңа онжылдық, жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты жолдауында – «Жаңа онжылдықта біз өзіміздің экономикалық жоспарымыздың жетістігін бірізді саяси модернизация арқылы нығайта отырып, саяси жүйемізді жетілдіруді жалғастырамыз» (5) деп көрсетті.
2017 жылдың 25 қаңтар күні Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев халыққа арнайы үндеу жолдап, мемлекеттік басқаруға енгізілетін өзгерістердің мәнін түсіндірген болатын. Олар тиісті заңдарға және Конституцияға өзгертулер жасауды қажет етеді. Бұл үндеу, 2010 жылдағы жолдауда саяси жүйемізді жетілдіру туралы қойылған мақсаттың айқын жалғасы. Елбасының конституциялық реформаларға қатысты үндеуі елімізді модернизациялау жолында маңызды әрі айтулы қадам болып отырғаны айқын. Мемлекет басшысы жариялаған реформалар елдің әлеуметтік-экономикалық және саяси тұрғыда жаңғыртудың логикалық жалғасы болып табылады.
Президент Н.Ә.Назарбаевтың ұсынған саяси реформа бағдарламасы мемлекет дамуының жаңа бағыты мен оның сапалы даму кезеңін көрсетіп отыр. Бұл елдің мүддесін көздейтін стратегиялық тұрғыдағы маңызды реформа. Себебі, жаңашылдық мемлекет ұстанып отырған бағыттың тұрақтылығын қамтамасыз ететін ұзақ мерзімді даму мақсаттарына сай келеді. Сонымен қатар бұл бағдарлама Қазақстанның дүние жүзінде болып жатқан өзгерістерге бейімделуіне, өзіне тиесілі орынға ие болуға негіз болады және құзіретті қайта бөлу биліктің барлық тармақтары атқаратын жұмыстың тиімділігін арттырады. Бұл конституциялық реформа саяси жүйе стратегиясының заңды жалғасы болады
1.Соловьёв А.И. Политология. Политическая теория. Политические технологии. М., 2004. 2.Қазбеков Н.А. Саяси жүйелер мен режимдер. Оқу құралық. Қарағанды, 2010. 3.Қазақстан Республикасы Президентінің билік тармақтары арасында өкілеттіктерді қайта бөлу мәселелері жөніндегі Үндеуі. Егемен Қазақстан No17(28998) 26 қаңтар, Бейсенбі 2017 жыл. 4.Н.Ә.Назарбаев 2006-ы жылғы «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында» (Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы) Қазақстан халқына жолдауы. 5.Н.Ә.Назарбаев. 2010 жылдың қаңтарындағы Қазақстан халқына жолдауы. «Жаңа онжылдық, жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері».
Download this publication 30.39Kb
КарГТУ СГД саяси жүйе
Комментарии 46 Добавить комментарий
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
да больше бы такого!
It is impossible to say when silk, the product that lends its name to the trade route, came to be traded. And while the main object of travelling the early caravan routes was to buy or sell goods to or from faraway places, silk ended up the most eagerly traded and mysterious item. It was so rare that the Romans could only afford to sew a thin strip onto their togas.
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
© 2010-2017 جمعية2010-2016 "نادي العلماء الاقتصادي الأوراسي
Attach account from old site
If you have an account at the old Group-Global site you can attach it to the new site. This action will link all the content you published at the old site to your new account so we highly recommend to do this.
Otherwise just click the "Don't show this dialog" button and this message will never appear again. You can attach your account anytime by selecting the item "Attach account from old site" from the user menu.
Error ataching account. Please recheck the entered data.
Don't show this dialog
Enter your G-Global username.
Enter the password that accompanies your username.
In order to use the functionality of the site in its entirety, you need to login with your account to Facebook. Press the "Continue" button and fill in the "E-mail" (or phone) as well as the "password" for your account to Facebook. If you do not have an account in Facebook, we recommend that you create it. Otherwise, you will only function with viewing web content.