kk ru en ru ru ru ru ru ru ru en bg kk ru ru kk ru lb fr kk ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en ru en ru ru ru ru de kk en eu de kk de fr de ru de uk ru da de ru ru de kk da de kk ru ru ru ru ru de ru ru ru ru de fr ru ru ru de fr en ru en de fr ru ru ru de fr ru ru ru de fr ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru hbs_cyr ru ru ru fr ru ru ru ru en en ru ru ru fi ru ru en en fi ru ru ru ru ru ru
АЛАШ ҚАЙРАТКЕРЛЕРІНІҢ РУХАНЫЙ МҰРАСЫ МӘҢГІЛІК | G-Global
Авторы: Атембеков Н.Р. Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің оқытушысы. Повед А. Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің оқытушы, магистрі. Есжанов Ж.Т. Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің оқытушы, магистрі. Багдаулет Т. Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті оқытушы, магистрі
Нағыз ұлт жоқшысы – Зиялы - қай кезде болсын ар тазалығын жоғары ұстаған тұлға деп білеміз. Кез-келген уақытта тек ақиқат, әділдік жолында жүріп, сол үшін міндетті түрде күресе білсе, ол тіпті оқу білімінің терең болмауы, зерттеудің аздығына қарамастан ұлтының зиялысы деп есептелмек. Алаштың бұрынғы азаматтары - билері, батыры, ақсақалы тағы сол сияқты - жоғары оқу орнын бітірмесе де, ғылыми атағы жоқ болса да, ұлтының зиялысы бола білген. Себебі, өмірінің бар мақсаты - қара басының рахаты емес, ел қамы, ел зары, ел тағдыры үшін күресу.
Алаш-арғы ата-бабамыздан келе жатқан көне сөз екені көпшілікке белгілі. Қарттардан естуімізше, "алты алашқа": қазақ, қырғыз, өзбек, түрікпен, башқұрт, қарақалпақ халықтары кіреді. Шынында да, осы халықтардың бұрынғы көшпелі өмірі, тілі, салт-санасы, ғұрып-әдеттері бірыңғай.
Қазақта елге қамқор болған қадірменді адамдарын "алаштың азаматы" деуші еді, ешкімді де жат көрмейтін халқымыз танымаған адамын да  "алаштың азаматының бөтендігі жоқ" деп  құрметтеп қарсы алады. Қай кезде де осы сөз ел аузында жақсы ниетпен айтылған. Ал енді бері келе осы сөзден безіп кеттік. Оған кеңес үкіметінің алғашқы жылдарында, әлі ақ пен қараны айырып біле қоймаған кезімізде "Алаш" тобының құрылу себебі болды. Бұл қауымнан кейін ел көзіне  "құбыжық" көрініп, "алаш"  деген  сөзден ат-тонымызды ала қашатын болдық.Қазір енді әлеуметтік әділет орнап, әркім ойындағысын ашық айтып ойласуға, ақылдасуға мүмкіншілік туып отырғанда, кейбір мәселелерді қайта шешуіміз керек. Солардың бірі –"Алаш" мәселесі.
Ресей империясының  Қазақстандағы  отарлау  саясаты қазақ жерлерін күшпен тартып алып, оған казактарды, орыс шаруаларын қоныстандырумен  шектелмегендігі түсінікті. Қазақ  жерін отарлаумен бір мезгілде рухани отарлау, ал бұлардан ертерек басталған басқару жүйесін империя мүддесіне қызметке қою сияқты ісі де жүріп жатты. Бұл мәселелердің дербес, арнайы талдауға мұқтаж екендігін айта отырып, біз олардың негізгі бағыттары мен көріністеріне ғана тоқталып өтумен шектелмекпіз. Алашорда автономиясының құрылғанының жарияланғанына тоқсан бес жыл, қасиетті қазақ топырағына ақыл-ой тамырын отап тектік ұйытқысын ірітіп, ұлттық тағдырының ұясын бұзған, қатігез жазалану науқанының алғашқы тергеу ісінің басталғанына 17 желтоқсанда 87 жыл, Ахмет Байтұрсыновтың атылғанына 8 желтоқсанда 81 жыл толады.Өзара сабақтасқан осындай оқиғаларға орай «Алаш ісі» деп аталып келген тарихи маңызы бар деректерді негізге аламыз. Осы орайда болашағы зор жастарымзға Алаш қозғалысының кезеңдерін толық саралап зерттеуді мақсат етеміз.«Алаш» партиясының, Алашорда үкіметінің құрылуы мемлекет үшін қажетті саяси, әлеуметтік, экономикалық және құқықтық атрибуттарды қалыптастыруды қажет етті. Алаш қайраткерлері бұл салада да өнімді еңбек етті. Олардың қазақ ұлтын ұйыстырудағы, оятудағы бірнеше жылдық пәрменді әрекеттерінде жоғарыда аталған қажеттіліктер көрініп жатты. Мемлекеттің іргесін қалау мәселелері Ә.Бөкейханның, М.Шоқайдың, Ж.Досмұхамедұлының, М.Дулатовтың, Б.Құлмановтың, Ғ.Бірімжановтың, Ж.Ақбаевтың, М.Тынышбаевтың, Ж.Сейдалиннің, У.Танашевтың, Х.Ғаббасовтың, А.Тұрлыбаевтың, Ы.Жайнақовтың т.б. жазған еңбектері мен атқарған істерінен айқын аңғарылып жатты. Алаш қайраткерлерінің облыстық, уездік съездер мен комитеттерді, жалпықазақ съездерін ұйымдастыруы, сол тұстағы Уақытша үкіметпен келіссөздері, бағдарлама дайындауы, қаулы-қараулар қабылдауы–олардың қаншалықты дәрежеде саяси өте сауатты қайраткер болғандықтарын көрсетеді.Алаштықтар Қазақстанның сол тұстағы шаруашылық жайын саралай отырып, соған орай экономикалық дамудың бірқатар жолдарын да меңзеді. Бір қызығы, сол кезеңде олар Қазақстанның астанасы жөнінде де орынды мәселе көтерді.
Айталық, 1917 жылы Семейді «Алаш астанасы» деп жариялап, оған «Алаш» деген атау берді.Алашорда мен Түркістан мұхтарияты жетекшілері арасындағы мәселеде олардың арасында бірлік болмады немесе әрқайсысы өздерінше дербес мемлекет ретінде өмір сүргілері келді деудің реті келіңкіремейді. Өйткені біріншіден, олар қазақ елінің тәуелсіздігі жолында бір бағыт ұстанды, екіншіден, олар ортақ мүдде төңірегінде ұйыса алды. Оған М.Шоқай, М.Тынышбаев т.б. Түркістан қайраткерлерінің Алаш съездеріне қатысуы, М.Дулатов, Т.Құнанбаев сияқты Алаш өкілдерінің Сырдария қазақтарының съезіне арнайы баруы, бірлікке шақыруы, ақпан төңкерісінен соң Ә.Бөкейхан, М.Шоқай, М.Дулатов бірлесіп үндеу жариялауы т.б. ірілі-ұсақты байланыстар тарихы бізге Алаш пен Түркістанның мызғымас бірлігін айғақтайды. Үшіншіден, егер кеңестік билік қазақ даласында орнамағанда, Ә.Бөкейхан, М.Шоқай бастаған ұлт-азаттық қозғалыс жетекшілері қалайда бірігіп, туған елінің тәуелсіздігін ту етіп, Қазақ мемлекетін құрар еді. Бұлайша ой қорытуымызға  пікірімізге сол дәуірдегі сыртқы саяси жағдайлар да, қазақ тұрмысының ішкі қоғамдық қажеттіліктері мүмкіндік береді. Сондықтан да тарих жүзінде оларды дербес нысан ретінде қарағанымызбен, өткен ғасырдың басында ең ұлы идея – ұлт бостандығын көтерген екі ірі қозғалысты, Алашорда мен Түркістан мұхтариятын бөлуге әсте болмайды.
Ұлт тағдырына қатысты кез-келген өміршең идеяның із-түзсіз жоғалып кетпейтіні сияқты алаштық идея да ұлтжанды азаматтардың ойында жүрді. М.Шоқайдың эммиграцияда жүргендегі еңбектері, М.Әуезовтің шығармашылығы, тарихшы Е.Бекмахановтың зерттеулері, І.Есенберлиннің, М.Мақатаевтың, Ж.Нәжімеденовтің, Қ.Мырзалиевтің, О.Сүлейменовтің, Ә.Кекілбаевтың, М.Мағауинның, Қ.Жұмаділовтің т.б. ақын-жазушылардың көркем туындылары, Қытайдағы, Еуропадағы қазақ диаспорасының санасындағы ұлттық идеялар, Желтоқсан көтерілісі сияқты көрнекті мысалдар Алаш идеясының, азаттық идеясының тәуелсіздікке дейін үзілмей келе жатқандығын аңғартады.
Алаш қозғалысының тарихы – отандық ғылым үшін қазақпенбіргежасайтын мәңгілік тарих. Ұлтының мәңгілігін ойлаған ұлы азаматтардың жүріп өткен жолын, ерлікке татырлық еңбектерін бағалау – есі бар ұрпақтың жадынан шықпайтын қастерлі борышы деп білеміз. Бұл бағытта осы уақытқа дейін бірқатар үлкенді-кішілі ізденістер жасалды. Әсіресе, К.Нұрпейісов, Ғ.Ахмедов, Р.Нұрғали, М.Қойгелдиев, Т.Омарбеков, Ү.Субханбердина, Т.Жұртбай, М.Әбдешев, М.Құл-Мұхамед, Ө.Әбдиманұлы, Ғ.Әнес, Д.Қамзабекұлы, М.Тәж-Мұрат, А.Ісмақова, Ә.Қара, Д.Аманжолова, А.Махаева, Д.Сүлейменова, К.Ілиясова, Қ.Сақ т.б. еңбектері – алаштануға қосылған қомақты үлес. Алаш тарихы, әлбетте, сан тарапты зерттеулерді қажет етеді десек те, біздің ойымызша, қазіргі кезеңде Алаш қозғалысының мәнін, идеяларын халық санасына сіңіру – қазақ қоғамы үшін аса көкейкесті мәселелердің бірі. Өйткені, Алаш қозғалысының идеялары – ұлтымыз үшін ең қасиетті, ең қымбатты құндылық – тәуелсіздігімізді нығайтумен сабақтасып жатыр
Ата-бабаларымыздың қазақ елінің тәуелсіздігі мен азаттығы жолындағы күрестері, істері, ұрандары – бүгінгі ұрпаққа үлгі һәм аманат. Қазіргі қол жеткен еркін шағымызды баянды ету үшін біз азаттық жолы арман болған ата ұрпақтың аманатына берік болуды борышқа айналдыруымыз қажет. Ал бүкіл қазақ даласын осыдан бір ғасыр уақыт бұрын Алаш рухына бөлеген ұлы қазақтар аманатының жөні бөлек. Біздің ата рухы алдындағы адалдығымыз бен перзенттік парызымыз Алаштың аманатын санамызға сіңіру, соған лайық еңбек ету, өткенге құрмет көрсету. Ал құрметтің көкесі – Алаш идеясын ұрпақ бойына сіңіру.  Алаш идеясы – ұлтты біріктіруші, тұтастырушы идея ретінде қашан да қазақпен бірге жасайды десек, онда сол орасан мақсатты орындау үшін қазақтың тілі мен мәдениеті, өнері мен әдебиеті, тарихы мен салт-дәстүрі, айналып келгенде, қазақты ел ететін, мемлекет ететін рухани олжасы Қазақстанда айрықша орынға ие болу керек. Сонда ғана ұлттығымызды әлемге әйгілейтін, жасампаздығымызды жаһанға жариялайтын тұрпатымыз бен тұлғамыз айқын көрінбек.
Тағылымды істі аманат ретінде қабылдау – алаш баласының әуелгі қасиеті, дәстүрлі жоралғысы десек, Алаштың жолы, Алаш қайраткерлері қалыптастырған ұлттық санамызды жаңғырту сапары –бүгінгі тәуелсіздігімізді тұғырлы етер берік ұстанмдардың бірегейі болатынын естен шығармағанымыз абзал.Қазақ демократиялық интеллигенциясының ХХ ғасырдың бас кезіндегі   қоғамдық саяси қызметін зерттеудегі шын мәнінде жаңа кезең 80-жылдардың соңына қарай басталды. Оған жол ашып берген сол кездегі бүкіл кеңестер  Одағын қамтыған қайта құру процесі, соған байланысты тоталитарлық  жүйенің құрбаны болған  қазақ мәдениеті мен ғылымының  көрнекті қайраткерлерінің шығармашылық мұрасын қайта қарау үшін  Қазақстан  Коммунистік  партиясы Орталық Комитеті жанынан құрылған комиссияның шешімдері болды. Соның нәтижесінде, сталиндік жазалау құрбаны болған қазақ зиялыларының шығармашылық мұрасы 1988 жылдан бастап жарық көре бастады.Осы кезеңнен бастап  қазақ зиялыларының қоғамдық-саяси қызметі "дөңгелек столдардың" тақырыбына айнала бастайды. "Қазақстан коммунисі" журналы мен "Социалистік Қазақстан" газеті Алаш қозғалысына арналған мақалалар топтамасын жариялайды. Түрлі басылымдарда Алаш қозғалысы  қайраткерлердің  қоғамдық қызметі мен саяси көзқарасын талдауға арналған мақалалар жарық көреді.
Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев: «Егеменді ел болуымыз- өткен тарихымызды танып, жаңаша бажайлауға кең жол ашты. Ұлттық тарихқа, өткен кезеңдерімізге батыл бетбұрыстар жасалды»,- деп, дөп басып тұжырымдағандай, қоғамымыз өзінің өткені мен бүгіні туралы ішкі пайымдауларға бет бұрды.Сонымен, ел қорғайтын ер азаматтар, ұрпақ тәрбиелейтін азаматшаларымыз Алаш мұрасынан тағылым ала білсе бұл қазақ халқының дәстүрлері негізінде берілген адамгершілік патриоттық тәрбие берудің этнопедагогикалық әдісі деп білеміз.
Ұлттық спорт, дәстүр, ойын және болашақ тәрбиесіндегі рөлі
ДЕНЕ ТӘРБИЕСІНДЕГІ ТҮРЛІ СПОРТ ЖАТТЫҒУЛАРЫНЫҢ ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ МЕХАНИЗМДЕРІ
Комментарии 3 Добавить комментарий
Алаш қайраткерлерінің руханый мұрасы мəңгілік атты тақырыбында өте керемет мазмұнды жазылған мақала.
Комментарии 46 Добавить комментарий
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
да больше бы такого!
It is impossible to say when silk, the product that lends its name to the trade route, came to be traded. And while the main object of travelling the early caravan routes was to buy or sell goods to or from faraway places, silk ended up the most eagerly traded and mysterious item. It was so rare that the Romans could only afford to sew a thin strip onto their togas.
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
Виртуальный проект IX Астанинского экономического форума
Итоги VII АЭФ и II ВАК
© 2010-2017 Ассоциация "Евразийский экономический клуб ученых"
Attach account from old site
В случае наличия у Вас аккаунта старого сайта, Вы можете использовать его здесь. Таким образом, все публикации данной учетной записи будут перемещены сюда.
Для подтверждения своего согласия, необходимо в меню пользователя выбрать команду «Прикрепить уже существующий аккаунт». Также Вы можете проигнорировать это сообщение, нажав на кнопку «Не показывать это сообщение».
Ошибка. Пожалуйста проверьте введенные данные.
Don't show this dialog
Укажите ваше имя на сайте G-Global.
Укажите пароль, соответствующий вашему имени пользователя.
Для того, чтобы использовать функционал сайта в полном объеме, Вам необходимо зайти с Вашего аккаунта в Facebook. Для этого вам следует нажать кнопку "Продолжить" и заполнить поля "E-mail" (или телефон) а также, "пароль" от Вашего аккаунта в Facebook. Если у Вас нет аккаунта в Facebook, то мы рекомендуем зарегистрироваться. В ином случае Вам будут доступны только функции просмотра контента сайта.