av ru ru ru av ru kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk en kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en ru ru
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
Д. И. Менделеевтің периодтық заңын, периодтық жүйесін және атом құрылысын оқып- үйрену методикасы.
1. Периодтық заң және атом құрылысы- мектептегі химия курсының негізі.
Д.И.Менделеев ашқан периодтық заң – табиғат дамуының жалпы заңдарының бірі. Ол химиялық элементтер және олардың қосылыстары туралы білімді бір жүйеге түсіруге және батыл болжамдар жасауга мүмкіндік берді. Атомдық құрылысын анықтауга, жаңа элеманттерді ашуга және синтездеуге жол- жоба көрсетті. Периодтық заңның негізінде атомдық физика, геохимия және басқа да жаратылыстану ғылымы жедел дамыды.
Периодтық заң және атом құрылысы туралы оқу материалы элементтер және олардың қосылыстарының қасиеттері периодты түрде өзгеретіні және оның себептері жөнінде ұгым қалыптастырады. Химиялық әрекеттердің жүру заңдылықтарын терең түсінуге жәрдемдеседі, бейорганикалық және органикалық химияның негіздерін санлы меңгеруге жәрдемдеседі.
Периодтық заң атом құрылысы оқу материалын игеру барысында оқушылар өте көп салыстырулар жасап қисынды ойлау барысын ұштай түседі.
Периодтық заң және периодтық жүйе тақырыбының орта мектеп курсындагы орны үздіксіз өзгеріске ұшырады.ең алғашқы үлгілі бағдарламаларда химия курсыының соңына орналастырылды. Одакн кейінгі бағдарламада шығып қалды. Химиялық тұрақты бағдарламалардағы орны жөніндегі екі пікір үстем болды.
Біріншісі бойынша периодтық заңдылықты түсіну үшин оқушылардың деректі материалдардан едәуір үлкен әсерлігі болуы тиіс. Осы көзқарасқа сәйкес периодтық заң 9-класта галогендер, оттекке ұқсас элементтер және сілтілік металдар өтілгеннен кейін оқылды.
Екінші пікірді қолдаушылар периодтық заң мен жүйені ертерек өтіп, химиялық элементтерді солардың негізінде оқып үйрену тиімді деп есептеді. Осы пікірге сәйкес бұл тақырып 8- класта оқылады.
2.Тақырыпты оқып-үйренудің методикалық тәсілдері.
Периодтық заң және атом құрылысы туралы оқу материалын қарастырудың үш тәсілі қалыптасты.
Бірінші тәсіл- химия ғылымының даму қисынына негізделеді. Ғылымда алдымен периодтық заң ашылып, периодтық жүйе жасалды, соңынан периодтық жүйедегі заңдылықтарды түсиндіретін атом құрылысы мәліменттер анықталды . Д.И.Менделеев периодтық заңды тәжірибелік білімге сүйеніп қорытты, ішкі мәнісін түсиндіре алмады. Бірақ оның болашақта дамитынына, жаңа көзқараспен толысатынына кәміл сенді.Сондықтан Д.И.Менделеевтің данышпандығын, жалпы заңды ашудағы ғылыми ерлігін көрсету үшин алдымен периодтық жүйе және периодтық заң толық өтілді. Содан соң атом құрылысы қарастырылып, периодтық жүйе электрондық теория тұрғысынан қайтадан оқытылды.
Екінші тәсіл – біріншіге керісінше жүзеге асырылды. Алдымен атом құрылысы туралы оқу материалы өтіледі. Соның тұрғысынан периодтық заңдылықтар қорытылып шығарылды.
Үшінши тәсіл бойынша периодтық заң мен атом құрылысы бір мезгілде өтіледі. Жаңа бағдарлама бойынша оқыту осы тәсілге негізделген. Периодтық заң және атом құрылысы туралы негізгі мәліменттер 8-класта қарастырылады да 11-кластағы жалпы химия курсында кеңейтіледі.
3.Оқушыларды периодтық заңды өтуге әзірлеу.
Алғашқы сабақтарда ғылыми жіктелудің маңызы, оның химияда қалай жүзеге асқаны, элементтерді металдар және бейметалдар деп жіктеудің жеткіліксіздігі, олардың арасында айқын шекара жоғын көрсететін амфотерлі элементтер бар екені жөнінде түсінік беріледі. Металдар және бейметалдар түзетінжай заттардың физикалық және химиялық қасиеттрі кесте түрінде жазылады. Онда сыныптан басқа металдардың қатты, металдық жылтыры болатыны, жылуды және электр тогын жақсы өткізетіні,тапталғыштығы, созылғыштығы, негіздік оксидтержәне негіздер түзетіні, ұшқыш сутекті қосылыстарыболмайтыны көросетіледі. Бейметалдар сұйық, газ және қатты, бірақ жылтыры болмайтын, көпшілігі жылуды және электр тогын нашар өткізетін, қышқылдық оксидтер, қышқылдар және ұшқыш сутектік қосылыстар түзетін заттар ретінде сипатталады.
Периодтық заңды қорытып щығару үшін атомдық массалары 1- ден 40-қа дейінгі химиялық элементтердің карточкаларымен өздігінен жұмыс ұйымдастырылды. Элементтерді атомдық массаларының өсуі бойынша қасиеттері ұқсас элементтер бірінің астына екіншісі келетіндей етіп орналастыруға тапсырма беріледі. Карточкалармен жұмыс істегенде оқушылар литийден неонға, натрийдан аргонға дейінгі элементтердің атомдық массаларының артуына қарай: а. Оттегі бойынша валенттіліктерінің өсуін; ә. Сутегі бойынша валенттіліктерінің өсуін; б. Жай заттар қасиеттерінің өзгеруін; в. Оксидтері сипатының өзгеруін;г. гидроксидтері сипатының өзгеруін салыстырады.
5.Атом құрылысы туралы берілетін мәліменттер.
Атом термині атомос – грек тілінің сөзі қазақшаға аударғанда бөлшектенбейді деген ұғымды білдіреді. Осы пікір үстем болып тұрған кездің өзінде орыс ғаламдары М.Г.Павлов 1819 Н.А.Морзов атомның құрылысы күрделі деген пікір айтқан. Атақты ғалымдар Д.И.Менделеев, А.М.Бутлероватом бізге белгілі тәсілдермен жіктелмейтін күрделі бөлшек деп жорамалданған. Хлор оттегі және сутегі атомдарының құрылымдық символдарын жазу арқылы ядро зарядтары бірдей, массалары әр түрлі атомдар – изотоптар болатыны жөнінде түсінік беріледі. Химиялық элемент және салыстырмалы атомдық масса ұғымдары жаңаша анықталады.мысалы: химиялық элемент дегеніміз- ядро зарядтары бірдей атомдардың түрі,изотоптар – олардың түр өзгерістері. Салыстырмалы атомдық массаға элементтің табиғи изотоптары орташа массасының көміртегі атомы массасының 1/12 бөлігіне қатынасы деген анықтама беріледі.
Энергетикалық деңгейлерде электрондардың орналасуы жөнінде оқушылар жалпы қорытынды жасайды.
1. Бірінші период элементтерінде бірінші энергетикалық деңгейдің s – деңгейшесі екі электронмен толады.
2. Екінші период элементтерінде екінші энергетикалық деңгейдің 2s –деңгейшесі екі, 2р- деңгейше алты электронмен толады.
3. Үшінші период элементтеринде үшінші энергетикалық деңгейдің 3s – деңгейшесі екі, 3р – деңгейшесі алты электронмен толады.
6. Периодтық жүйедегі заңдылықтарды атом құрылысы тұрғысынан түсіндіру.
Периодтық жүйе – периодтық заңның нақтылы бейнесі,ол жеті период, сегіз топтан тұрады. Периодтар үлкен және кіші, топтар негізгі және қосымша топшаларға жіктеледі.
Элементтер қасиеттерінің периодты түрде өзгеруінің себебін түсіну үшін оқушылар ядро заряды мен сыртқы энергетикалық деңгейдегі электрон саны арасындағы тәуелділікті көрсететін диаграмма сызады. Көлбеу бағытта ядро зарядының өсуі, тік бағытта электрон саны көрсетіледі. Сонда екінші және үшінші период элементтерінде сыртқы деңгейдегі электрон саны бірден сегізге дейін өсетінін байқайды. Бұл алдыңғы сабақтарда сызылған валенттіліктің өзгеру грфигіне сәйкес келеді. Сыртқы қабаттың электрондары валенттік электрондар деп аталады, екінші және үшінші периодтарда сегіз элементтен кейін қайталанады. Оттегі бойынша валенттілік сыртқы электрондардың санына,сутегі бойынша вленттілік сегізден сыртқы электрондар санын алғандағы айырмаға тең. Бұл заңдылық негізгі топшалардың элементтерінде валенттік электрондары сыртқы және сыртқының астындағы деңгейлерде орналасады.
7. Химиялық байланыс және заттың құрылымы теориялары тұрғысынан оқушылардың периодтық заң туралы білімін қорыту.
Периодтық заң химиялық элементтердің, олардан түзілетін жай және күрделі заттар қасиеттерінің өзгеру заңдылықтарын түсіндіреді. Әдетте, атом құрылысы, молекула құрылысы, заттың құрылысы ұғымдарының арасына айқын шек қойылмай жалпылама айтылатындықтан,бұл саладағы оқушылардың білімі көмескі болып келеді. Элемент атомының қасиетін сол күйінде қосылысына апарып таңады. Мәселен, галогенсутек қышқылдардың қайсысы күшті деген сұраққа оқушылар, көбінесе, фторсутек қышқылының күші басым деген жауап қайтарады. Мұның мәнісін анықтай келгенде фтор ең активті галоген, сондықтан оның қышқылы да күшті деп теріс түсіндіреді, молекулаларының арасында химиялық байланыс барын ескермейді. Қосылыстардағы атомның қасиетін жеке күйіндегі атомның қасиетіне сайдырады.
Молекула және кристалл атомдарының жай жиынтығы емес, жаңа сапалы, жаңа қасиетке ие болған түзілістер. Олар атомдарда электрондар алмасуы немесе ортақтасуы арқылы пайда болады. Молекула немес кристалдар түзілгенде энергия бөлінеді,оны қосылыстардың түзілу жылуы деп атайды. Қосылысты қайтадан атомдарға ыдырату үшін түзілу жылуындай энергия жұмсалады, ол байланыс энергиясы делінеді.
Периодта элементтердің ядро заряды өскенде күрделі заттарындағы химиялық байланыстың типі, кристалл торының түрі заңды түрде өзгереді. Na2O MgO Al2O3 SiO2 P2O5 SO3 Cl2O7
Атомдық тор молекулалық тор
Мұндай заңдылық басқа периодтардан да байқалады. Иондық байланысы бар оксидтер – негіздік , ион- ковалентті байланысы бар оксидтер – амфотерлі, ковалентті байланысы барлары қышқылдық қасиеттер білдіреді. Сонымен заттың құрылысы және химиялық байланыс теориялары тұрғысынан жай және күрделі заттардың қасиеттерін нақты түсіну оқушылардың периодтық заң туралы білімін тереңдетеді.
1. Оқушыларға білім мен тәрбие беру және оларды дамытудағы периодтық заңның маңызы қандай?
2. Периодтық заң мен атом құрылысын оқытудың методикалық тәсілдері қалай негізделеді?
3. Оқушылар периодтық заңды саналы қабылдауға қалай әзірленеді?
4. Ю.В. Ходаков, т.б. және Г.Е.Рудзитис, Ф.Г. Фельдман оқулықтарындағы периодтық заң және атом құрылыс туралы оқу материалының мазмұнындағы ұқсастықтары мен айырмашылықтары қандай?
5. Периодты заңдылықты түсінуге қажетті атом құрылысы жөніндегі мәліметтердің мазмұны мен көлемі туралы не айтуға болады?
6. Периодтық жүйеге байланысты негізгі ұғымдар атом құрылысы тұрғысынан қалай қалыптастырылады?
7. Периодтық заңның Д.И.Менделеев берген және қазіргі анықтамасын салыстырып, ұқсастығы мен айырмашылығын табыңдар, олардың әрқайсысы оқушыларға қай кезеңде түсіндіріледі?
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.164 сек.)Пожаловаться на материал