kk en en en en en en en en en en bg kk en en kk en fr en kk ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk en bg en kk kk kk kk en be en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk en uk ky kk ru kk kk en kk fr kk fr de sv kk fr en it cs fr kk fr en it sv de kk ru en fr de de kk sv en fr sv fr kk ky kk ru ba en fr fr fr fr en en fr it fr fr en sv sv sv sv en kk kk kk kk kk kk kk kk kk tyv kk en kk en kk lo ru kk ru kk kk kk kk fr nl ru de kk en fr en fr en fr en de uk fr ru ru fr kk fr fr ru hbs_lat kk fr fr ru sl kk fr fr ru sv kk fr fr ru hu kk fr fr ru es en en kk kk kk kk kk kk kk kk en en en ru en nl en de en en fr de en en fr de en en de en ru ru ru ru ru de ru ru ru ru de fr ru ru ru de fr en ru en de fr ru ru ru de fr ru ru ru de fr ru ru en en en en en en en en fr en en en en en fr en en en en en en en en fi en en en en fi en en en en en ru
Полиметалл кенін ашық әдіспен өндіретін тау-кен жұмысшыларының тыныс алу мүшелеріне түсетін шаң жүктемесін бағалау | G-Global
Authors: Н.Р. Жолмағамбетов, Г.М. Сапарова, А.Б. Смағұл, Д. Народхан, І.А. Аманжол
Кіріспе. Еңбек қауіпсіздігі мәселелері өндірістегі сәтсіз оқиғалар мен кәсіби аурулар дамыған елдерде де, дамушы елдерде де бірдей тіркелетіндіктен әлемдік қауымдастықта өзекті және маңызды болып отыр.
Халықарадық еңбек ұйымының тұрақты хатшылығы болып саналатын халықаралық еңбек бюросы  мәліметтері бойынша әлемде жылына 270 миллион сәтсіз оқиғалар орын алады және олардың 335 мыңы өлім жағдайымен аяқталады. Мұнан өзге, пайда болуының алдын алуға болатын 160 миллион кәсіби аурулар тіркеледі. Сәтсіз оқиғалар мен кәсіби аурулар салдарынан жер бетінде жылына шамамен 2 миллион адам қайтыс болады [1,2]. Өндірістегі сәтсіз оқиғалар мен кәсіби аурулар мол көлемде материалдық шығын әкеледі және адам өмірін қияды.
Тау-кен өндіру өнеркәсібі еліміздің тұрақты экономикалық дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін сала ретінде Қазақстан Республикасы үшін үлкен маңызға ие. Сонымен қатар, бұл сала күрделі мәселелі болып саналады, себебі мұнда еңбек қауіпсіздігі, өндірістің апаттылығы және өндірістік жарақаттанушылықтың жоғары болуы сұрақтары айтарлықтай көкейтесті болып қалуда.
Өнеркәсіп кәсіпорындарында еңбек қорғау жүйесін басқару үшін кәсіби қауіпті талдау және бағалау бойынша мәліметтер кешенін жинақтау қажет [3,4]. Кәсіби қауіп – өндірістік іс-әрекеттің бөлінбес қосақтаушы факторы болып саналады. Кәсіби қауіпті бағалау денсаулықты зақымдау мүмкіндігінің және өндірістік орта мен еңбек процесі факторларының жағымсыз әсері нәтижесінде болатын зардаптардың ауырлығының шамасы (дәрежесі) ретінде, негізінен олардың экспозициясын және денсаулықтың зақымдануының көрсеткіштерін ескере отырып жүргізіледі.
Қазіргі кезде кәсіпорындардағы жұмысшылардың денсаулық жағдайын және еңбек ахуалын гигиеналық бағалау бойынша жүргізілетін ғылыми зерттеулер жекелеген өндірістерге қатысты профилактикалық шараларды құрастырумен байланысты [5]. Сонымен бірге, зиянды және қауіпті өндірістік ортада еңбек ететін жұмысшылар арасында өндіріске байланысты аурулар мен кәсіби аурулар дамуы қаупін болжау үшін қосынды ауысымдық және өтілдік жүктемелерді, және де шынайы дозалық жүктемелерді (шаңның, шудың, дірілдің) гигиеналық бағалау сұрақтары тәжірибе жүзінде қолданыс таппай жатыр.
Кәсіби қауіпті бағалау әдістемесін қолдана отырып өндірістегі жағымсыз факторлар әсеріндегі қауіпсіз жұмыс істеу мерзімін анықтауға болады.
Жұмыстың мақсаты – полиметалл кенін ашық әдіспен өндіретін тау-кен жұмысшыларының тыныс алу мүшелеріне түсетін шаң жүктемесін бағалау.
Зерттеудің әдістері мен нысандары. Негізінен фиброгенді әсер ететін аэрозольдардың (НФӘА) жұмысшылардың тыныс алу мүшелеріне әсер етуі дәрежесін бағалаудың негізгі көрсеткіші болып шаң жүктемесі [6] саналады. Жұмысшылардың тыныс алу мүшелеріне түсетін шаң жүктемесі дегеніміз жұмысшының  кәсіби өтілінің барлық нақты кезеңінде шаңмен жанасуының қосынды экспозициялық шынайы немесе болжамды шаң дозасы. Жұмысшылардың (немесе жұмысшылар тобының, егер олар бірдей жағдайда ұқсас жұмыс атқарса) тыныс алу мүшелеріне түсетін шаң (ауысымдық) жүктемесі жұмыс аймағы ауасындағы НФӘА нақты орташа ауысымдық концентрациясын (ОАК), өкпе вентиляциясы көлемін және жұмыс ауысымы барысында зиянды заттармен жанасуы ұзақтығын 1 формулаға сәйкес есептеу арқылы жүргізіледі:
ПН = К X N X Q,                                             (1)
N – жұмыс ауысымы барысындағы уақыт мөлшері (зиянды заттармен жанасу), сағ.;
Q – өкпе вентиляциясы көлемі, м3.
Шаң жүктемесінің нақты немесе болжамды көлемін 2 формула бойынша кез-келген жұмыс кезеңіне есептеуге болады:
ПН = К X N X Т X Q,                                         (2)
мұндағы К – жұмысшылардың тыныс алу аймағындағы шаңның нақты орташа ауысымдық концентрациясы, мг/м3;
N – күнтізбелік жылда істелінген жұмыс ауысымдары саны;
Т – НФӘА жанасу жылдарының саны;
Q – өкпе вентиляциясы көлемі, м3.
Шаң жүктемесінің алынған нақты мағыналары бақылау шаң жүктемесі өлшемдерімен салыстырылады, оның мағыналарын нақты немесе жобалы жұмыс өтіліне, шаңның шектелген рұқсат етілген концентрациясына (ШРЕК) және жұмыс категориясына байланысты есептейді.
Нақты шаң жүктемесінің бақылау шаң жүктемесіне сәйкес келуі еңбек жағдайының рұқсат етілген классқа жататындығын көрсетеді және мұндай жағдайда еңбек ету қауіпсіз болатындығын айқындайды.
Бақылау шаң жүктемесінен бірнеше есе артық анықталуы еңбек жағдайының осы фактор бойынша зиянды классқа жататындығын байқатады.
Зерттеудің нәтижелері. Жайрем кен-байыту комбинатында (КБК) полиметалл кенін ашық әдіспен өндірумен айналысатын тау-кен жұмысшыларының еңбектік іс-әрекетін гигиеналық бағалау нәтижелері жұмыс кестесі үзіксіз жұмыс аптасына 12 сағаттық жылжымалы графикпен тәулік бойы жүретіндігін көрсетті. Ашық тау-кен жұмыстары технологиясы қатты жыныстарды ұңғылау-жару тәсілімен алдын ала босату циклімен жүзеге асырылады. Кен жыныстарын аршып алу, тиеу жұмыстары ЭКГ-10 және RH-40 типтес экскаваторлармен жүргізіледі. Тау-кен массаларын карьерден тасымалдау тау-кен – көлік цехы қарамағындағы үлкен жүк көліктері – БелАЗ-540 және R-170 маркалы автосамосвалдар көмегімен жүргізіледі.
Кеніште тау-кен жұмыстарын жүргізгенде шаң түзілу мынадай технологиялық операцияларға байланысты болады: қазу, аршу жұмыстары; бұрғылау, жару жұмыстары; тау-кен массасын тасымалдау; отвалға жинақтау; ұнтақтау; електен өткізу; тиеу – түсіру жұмыстары.
Шаңның бөлінуіне технологиялық операциялардың әсерінің үлес салмағы мынадай: қазу, арту жұмыстары – 16,35 %, тау-кен массасын тасымалдау – 19,07 %, ұнтақтау – 34,83 %, електен өткізу – 6,92 % және желмен ұшыру – 19,35 %.
Шаңдану деңгейіне жүргізілген зерттеулер барысында шаңның неғұрлым жоғары деңгейі марганец байыту фабрикасында анықталды. Ұнтақтау учаскесінде шаң бөлшектерінің концентрациясы жұмыс аймағында 142,5 ± 19,8 мг/м3 болды, бұл шектелген-рұқсат етілген концентрациядан (ШРЕКбр) 71 есе артық. Електен өткізу учаскесінде ауаның шаңдануы жоғары болып 86,8 ± 12,9 мг/м3 жетеді, бұл ШРЕКбр 43 есе артық.
Шаңның дисперсиялық құрамын зерттеу нәтижелері ауа айналымындағы шаңның барлығы дерлік 5 микроннан кем өлшемде болатындығын көрсетті. 2 мкм кем фракциялы шаң өлшемдері 88,4 % -да құрады. Шаңның жоғарғы дисперсиялығы экскаватордың кабинасында және машина бөлімшесінде тіркелді: мұнда 2 мкм кем өлшемді шаң бөлшектері 32,5 % -ды, 5 мкм кем өлшемді шаң бөлшектері 87,8 % -ды құрады. Автосамосвалдар кабиналарында және үлкен габаритті тау-кен массаларын бұрғылағанда шаң бөлшектерінің дисперсиялығы 2 мкм өлшемді 44-52 % -ды құраса, 5 мкм кем өлшемді – 71-77 % -ды құрады.
Кенді ашық тәсілмен өндірудің технологиялық процесінің гигиеналық сипаттамасына арналған әдебиеттерге жүргізілген талдау, құрастырылған және енгізілген сауықтыру шараларына қарамастан, шаң факторы қазіргі уақытқа дейін басқа да кәсіби зияндылықтардың арасында жетекші орын алатындығын көрсетеді. Барлық негізгі операцияларды (бұрғылау, экскавациялау, тасымалдау және т.б.) атқару жұмысшылардың тыныс алу аймағына күрделі химиялық құрамды ұсақ дисперсиялы шаңның бөлінуімен жүреді.
1 кестеде жұмыс аймағы ауасының шаңдануы және ШРЕКбр еселік жоғарылығы бойынша алынған нәтижелер жинақталып, қорытындыланған.
Кесте 1 – Кен байыту комбинатының өндірістік шаңындағы бос кремнийдің
қостотығы көлемі және өндірістік учаскелердегі жұмыс аймағы ауасының шаңдануы.
Кремний қостотығы көлемі, %
Ұнтақтау бөлімшесі және қазандықтағы жұмыс орындарында ауадағы шаң концентрациясы тиесінше 57,4 ± 4,5 және 51,9 ± 3,2 мг/м3 болды (ШРЕКбр 29 және 26 есе артық). Ірі ұнтақтау кешені учаскесіндегі ауаның шаңдануы орташа 14,5 ± 1,6 мг/м3 құрады, бұл рұқсат етілген нормадан 7 есе артық.
Жұмысшылардың денсаулық жағдайларындағы өзгерістердің пайда болуымен олардың кәсіби іс-әрекеттері арасындағы байланысты негіздеу мақсатында шаңның орташа ауысымдық концентрациясын анықтау маңызды болып саналады. Осы орайда Жәйрем КБК негізгі өндірістік учаскелер жұмысшыларының жұмыс аймағындағы шаңның орташа ауысымдық концентрациясы зерттеліп, талданды. Зерттеу барысында жұмысшылардың атқаратын барлық негізгі және қосымша операциялары, үзілістері ескерілді. Зерттеу нәтижелерінің алынған мәліметтері полиметалды шаңның орташа ауысымдық концентрациясының ең жоғары мөлшері марганец байыту фабрикасының ұнтақтаушылары (6,6 ± 0,7 мг/м3), елекшілері (4,8 ± 0,5 мг/м3), бункершілері (3,5 ± 0,5 мг/м3) және конвейер машинистерінің (3,2 ± 0,4 мг/м3) жұмыс аймағы ауасында тіркелетінін көрсетеді. Қазандықтағы жұмыс аймағы ауасы шаңының орташа ауысымдық концентрациясының мөлшері – 2,8 ± 0,4 мг/м3  болса, ұнтақтау бөлімшесінде – 3,0 ± 0,5 мг/м3   деңгейінде тіркелді, ал жылжымалы ұнтақтау-сұрыптау қондырғыларының жұмыс орындары ауасында шаңның орташа ауысымдық концентрациясы 2,9 –тан 4,8 мг/м3  аралығында ауытқиды.
Дозалық ауысымдық шаң жүктемесін бағалау үшін мынадай көрсеткіштер ескеріле отырып, кәсіби топтар бойынша есептеулер жүргізілді:
шаңның орташа ауысымдық концентрациясы, мг/м3;
жұмыс категориялары үшін өкпе вентиляциясының көлемі:
жұмыс ауырлығының жеңіл дәрежесі – 3,7 м3;
жұмыс ауырлығының орташа дәрежесі – 5,9 м3;
жұмыс ауырлығының ауыр дәрежесі – 8,5 м3;
жұмыс ауысымы барысында НФӘА жанасу уақыты – 7,7 сағат;
шаңның ШРЕК – 4 мг/м3.
Шаңның дозалық жүктемесін есептеу нәтижелері ашық әдіспен кен өндірумен айналысатын жұмысшылардың жұмыс орындарындағы шаңның орташа ауысымдық концентрациясы  4,2 –тан 6,9 мг/м3 дейінгі шекте ауытқитындығын көрсетеді (кесте 2).
Кесте 2 – Полиметалл кенін ашық әдіспен өндірумен айналысатын жұмысшылардың жұмыс орындарындағы дозалық (ауысымдық) шаң жүктемесі көрсеткіштері
Бақылау шаң жүктемесінен артуы, еселігі
Экскаватор жүргізушілері, олардың көмекшілері
Бұрғылау қондырғылары машинистері, олардың көмекшілері
Үлкен жүк машиналары жүргізушілері
Ауысымдық шаң жүктемесінің неғұрлым жоғары көрсеткіштері ашық кеніштерде орналасқан бұрғылау қондырғылары машинистерінің жұмыс орындарында анықталады – 451,6 мг/ауысым.
Экскаватор жүргізушілерінің, жару жұмысшыларының, жерүсті тау-кен жұмысшыларының, үлкен жүк машиналары жүргізушілерінің және бульдозер техникалары машинистерінің тыныс алу мүшелеріне түсетін шаң жүктемесінің көрсеткіштері жұмыс ауысымына орташа 213 –тен 263 мг/ауысымға дейін құрайды.
Бақылау шаң жүктемесі көрсеткіштері жұмыс ауысымы барысында 181,7 –ден 261,8 мг/ауысым шегінде ауытқиды.
Қорытынды. Шаңның дозалық жүктемесін есептеу ашық әдіспен кен өндірумен айналысатын тау-кен жұмысшылары ШРЕК деңгейінен 0,2 –тан 2,9 есеге дейін жоғары болатын шаң концентрациясының әсеріне ұрынатындығын анықтауға мүмкіндік берді.
Ауысымдық шаң жүктемесінің көрсеткіштері 190,8 –ден 451,6 мг/ауысым аралығында ауытқитындығын көрсетті.
Бақылау шаң жүктемесінің көрсеткіштері жұмыс ауысымы барысында 181,7 –тан 261,8 мг/ауысым шегінде ауытқиды.
Бақылау шаң жүктемесінің артуы еселігі 1,05 –тен 1,6 есеге жетеді.
Сонымен, полиметалл кенін ашық әдіспен өндіретін тау-кен жұмысшыларының тыныс алу мүшелеріне түсетін шаң жүктемесін бағалау зиянды және қауіпті өндірістік ортада еңбек ететін жұмысшылар арасында өндіріске байланысты аурулар мен кәсіби аурулар дамуы қаупін болжау үшін қосынды ауысымдық және өтілдік жүктемелерді, және де шынайы дозалық жүктемелерді (шаңның) гигиеналық бағалау сұрақтары тәжірибе жүзінде маңызды және мағыналы екендігін көрсетеді.
1. Медицина и охрана труда по данным ВОЗ: цифры и факты // Мед.труда и пром. экология. – 1996.- № 5.- С.42-43. 2. Материалы доклада Генерального директора МОТ на Международной конференции труда. Национальный обзор. - Хельсинки, 2006. 3. Денисов Э.И., Прокопенко Л.В., Чесалин П.В. Медицина труда за рубежом. Международные и национальные документы и практика /Под ред. Акад. РАМН Н.Ф.Измерова.- М:РЕИНФОР, 2010 4. Аманжол И.А., Таткеев Т.А., Жарылкасын Ж.Ж. Условия труда и здоровье рабочих горно-обогатительного предприятия // Профессия и здоровье: сб. матер. V-го Всероссийского Конгресса. - Москва, 2006.- С.61-62. 5. Кулкыбаев Г.А. Актуальные проблемы оценки профессионального риска в гигиенических исследованиях //Гигиена труда и мед.экология.-2005.-№ 3(8).-С.3-16. 6. Измеров Н.Ф., Ткачев В.В. Расчет и регулирование пылевых экспозиционных доз с целью снижения уровня профзаболеваний пылевой этиологии // Медицина труда и пром. экология.-1995. - №5.- С.1- 4.
Download this publication 87.50Kb
Other publications of the author
TO THE QUESTION OF THE DESTRUCTED ROCK MASS MOVEMENTS REGIME ASSESSMENT
TO THE QUESTION OF DESTRUCTED ROCK MASS MOVEMENT IN THE LINKED MODE
THE CONDITIONS OF QUICK MATERIAL RELOAD
You have to login to post comments.
Комментарии 46 Добавить комментарий
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
да больше бы такого!
It is impossible to say when silk, the product that lends its name to the trade route, came to be traded. And while the main object of travelling the early caravan routes was to buy or sell goods to or from faraway places, silk ended up the most eagerly traded and mysterious item. It was so rare that the Romans could only afford to sew a thin strip onto their togas.
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
The virtual project of the IX Astana Economic Forum
Outcome of the VII AEF and II WAC
Outcome of the VIII AEF
© 2010-2017 Eurasian Economic Club of Scientists Association
Attach account from old site
If you have an account at the old Group-Global site you can attach it to the new site. This action will link all the content you published at the old site to your new account so we highly recommend to do this.
Otherwise just click the "Don't show this dialog" button and this message will never appear again. You can attach your account anytime by selecting the item "Attach account from old site" from the user menu.
Error ataching account. Please recheck the entered data.
Don't show this dialog
Enter your G-Global username.
Enter the password that accompanies your username.
In order to use the functionality of the site in its entirety, you need to login with your account to Facebook. Press the "Continue" button and fill in the "E-mail" (or phone) as well as the "password" for your account to Facebook. If you do not have an account in Facebook, we recommend that you create it. Otherwise, you will only function with viewing web content.