kk ru ru ru kk hi kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en fr kk kk fr kk en fr kk kk fr kk en fr kk kk es en kk en kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk en en kk kk kk kk fr fr uk en en kk en ru kk kk kk kk en en kk fr en uk en hbs_lat kk kk kk uk en fr kk kk kk en kk kk kk kk kk kk en kk en kk kk kk en kk en kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk uk kk kk ky kk kk kk kk kk hi ru
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
Рамонский 77. Вульгатум түршесіне жатады. Орташа мерзімде пісетін сорт, ауруларға орташа төзімді, қуаңшылыққа төзімділігі жоғары. 1000 тұқымның массасы 180 -250 г. Қазақстан Республикасының барлық облыстарында аудандастырылған.
Неосыпающий1. Экадукум түршесіне жатад. Сорт орташа мерзімді піседі, аурулар мен зиянкестерге орташа төзімді, шашылуға жоғары төзімділігі мен ерекшеленеді. 1000 тұқымның массасы 180-240 г. Қазақстанның барлық облыстарында аудандастырылған.
Таловец 55. Түршесі – экадукум, орташа мерзімде піседі, қуаңшылыққа төзімділігі ортадан жоғары . біркелкі пісетінділігімен ерекшеленеді, мүлде шашылмайды деуге болады. Тамыр шіріндісі, аскохитоз, ұн ұлпасы, асбұршақ шіркейлерімен орташа залалданады. 1000 дәннің массасы 226-322 г. Солтүстік облыстарда аудандастырылған.
Кан(Дружный). Вульгарум түршесіне жатады. Орташа мерзімде піседі. Қуаңшылыққа және жапырылуға төзімділігі жоғары. Шашылуға төзімді. 1000 дәннің массасы 217-249г. Қостанай облысында аудандастырылған.
Донбасс. Экадукум түршесіне жатады. Ортадан кеш пісетін сорт, қуаңшылыққа төзімділігі ортадан жоғары. Аскохитозбен әлсіз залалданады. Солтүстік Қазақстан облысында аудандастырылған.
3.2.2. Атбас немесе малазықтық бұршақ-Конские бобы-Vicia Faba L.
Атбас бұршақ -Faba vulgarisB.C. Муратованың топтауынша 2 түр тармақтан тұрады. Олар бір бірінен жұп жапырақша санымен ажыратылады.
Өндірістік жағдайда ең маңыздысы - Eu-Faba түртармағы, ол жұп жапыраұтарының көптігімен 3-4 жұп және гүлдері мен бұршаққаптарының ірілігімен сипатталады.
Eu-Faba түртармағы үш түршеден түрады. Олар бір бірімен шаруашылықтық маңыздылығымен жақсы ажыратылады.
Түр тармаұтары түршеге бөлінудің маңызды белгілері болып тұүқым көлемімен пішіні және бұршаққабының көлемі жатады.
Біржылдық шөптесін өсімдік. Кіндік тамырлы 1,-1,5м тереңдікке бойлайды. Түйнек жемістері ірі. Сабағы тік, құламайды. Төрт қырлы, ортасы қуыс, аз бұтақтанған, мол жапырақты ортасы қуыс, аз бұтақтнған, мол жапырақты, биіктігі 70-200 см.
Жапырағы қос қауырсынды, 2-4 қос жапырақшалы. Жапырақ серігі үлкен емес, жартылай садақ оғы тәріздес, тісті. Гүлшоғыры – қысқа шашақ. Гүлдері ақ қызғылт иісті. Бұршаққабы ірі, көптұқымдығ кең, қысқа түкті. Піскен кезде қоңырланады немесе қараяды. Тұқымы ұсақ, орташа, ірі.
43-сурет. Атбас бұршақ өсімдігі мен тұқымдары.
Егістікте мал азықтық бұршақ үш түршеге бөлінеді:ұсақ, орташа және ірі тұқымды.
Малазықтық бұршақ тұқымының ірілігіне байланысты 3 топқа бөлінеді.
1. Ұсақ тұқымды – 1000 дәннінің салмағы 200-250 г.,сабағы биік, вегетация кезеңінің ұзақтығы105-140 күн.
3. Ірі тұқымды – 1000 дәннің салмағы 1-2,5 кг., тез піседі. Вегетация ұзақтығы 95-105 күн, өсімдіктің биіктігі 50-100 см, көкөніс есебінде өсіріледі.
Малазықтық мақсатта ұсақ және орташа тұқымдылар қолданылады.
Вегетация дәуірінің ұзақтығы 110-130 күн, тұқымында 30-35 % белок болады.
Республикада атбас бұршақтың Уладовский фиолетовый. Примус сорттары өсіріледі.
Малазықтық бұршақ түршелерінің айырмашылық бегісі
1000 тұқым салмағы г.
Олар ұсақ тұқымдас түршелерге жатады. Малазықтық сорттар бір бірімен биіктігі және төменгі бұршаққаптың сабаққа бекітілу биіктігіне, вегетация кезенінің ұзақтығы бұршаққап пішіні, тұқымның бояуы және көлемдері, 1000 дән салмағы, дәндегі белок мөлшері, ауруларға төзімділігі, қасиеттері бойынша сипатталады.
Жасымық 5 түрді біріктіреді. Олардың ішінде жалғыз мәдени немесе кәдімгі жасымық барынша көп тараған.
Тамыр жүйесі кіндікті, аз бұтақтанған, сабағы жіңішке, 4 қауырсынды, мұртпен аяқталады. Гүлдері ұсақ, көкшіл немесе күлгін көк түсті.
44-сурет. Жасымық бұтақтары:1-ірі тұқымды жасымық, 2-ұсақ тұқымды жасымық
Бұршаққабы қысқа, 1-3 тұқымды, жалпақ.
Тұқымы дөңгелек, қысыңқы, жасыл немесе сары жасыл, диаметрі 3-9мм.
Кәдімгі жасымық екі түр тармағына бөлінеді: ірі тұқымды жасымық және ұсақ тұқымды жасымық, 46 кесте.
Кәдімгі түр тармақтарының айырмашылық белгілері
Ақ желкені көкшіл жүйкелерімен
Күлгін көк, көгілдір ақ
Жасымық түртармақатыр тұршелерге бөлінеді. Жасымықтың 58 түршелері бар.
Түршелер өскен ортасына және морфологиялық ерекшеліктеріне қарай бөлінеді. Сондықтан түршелер географиялық өсу ортасына байланысты топтарға бөлінеді.
Ұсақ тұқымды жасымықтың 3 тобы бар, олар-азиялық, еуропалық және аралық.
Жасымықты түршелерге бөлу төмендегідей белгілері бойынша жүргізіледі.
Жапырақшалар көлемі, гүлдер саны және түсі, тұқым түсі жіне көлемі. Негізгі белгіге тұқым жарнағының бояуы жатады
Ноғатық 800-ден астан түрлерді біріктіреді, бірақ тағамдық маңызы бары 1 ақ түр-егістік ноғатық.
Егістік ноғатық 2 түр тармағына бқлінеді: еуропалық және азиялық.
Тамыр жүйесі кіндікті, 170 см дейін топырақ тереңдігіне бойлайды. Жақсы бұтақтанған. Сабағынығ биік ігі 20-100 см және одан жоғары, көп қырлы жапырылғыш (45 сурет).
Жапырақтары 1 жұптан қауырсынды, жапырақшалары ланцентті немесе линиялы. Гүлдері дараланған кейде 1 гүл бағасында екі гүлден болады, түстері әр түрл: ақ, көк,күлгін, қызғылт немесе ақ, кейде көкшіл немесе қызғылт жүйкелі. Желкені қарқынды боялған. Бұршаққап ромбы, кең линиялы немесе эллипс пішінді. Жоғарғы тігісінде қысыңқы 2 қанатты. Бұршаққапта 3-4 тұқым болады. Тұқымдары жалпақ, жалпық сыналы тісті пішінде келеді. Түсі сарғыштау ақ, сұр және қоңыр әртүрлі реңді және суретті. Түр тармақ шеңберінде көптеген түршелер болады. Олар бір бірінен әртүрлі бойынша ажыратылады, негізгі белгілеріне – гүлінің түсі, бұршаққап пішіні және көлемі, тұқымының пішіні мен бояуы.
Сонымен қатар, ноғатық топтарға бөлінеді. Негізгі топтарына: орталық Азия , армян-грузин, жерорта, орталық европа жатады.
Орталық азия тобына – Солтүстік Кавказ және украинада өсетін сорттар, ал Жерорта және Орталық Еуропа негізгі селекциялық сорттар кіреді.
Қазақстан республикасында кең тараған сорттар мыналар:
Степная 287. Орташа мерзімде піседі, құаңшылық пен аңыздыққа жоғары төзімділігімен ерекшеленеді, жоғары өнімді, дәмдәк сапасы жақсы. 1000 тұқымның массасы 180-160г. Қтөбе облысында аудандастырылған.
Киенльская 7. Орташа мерзімде пісетін сорт. Құаңшылыққа аңызыққа төзімді, аурулар мен зиянкестермен әлсіз жарақаттанады. 1000 тұқымның массасы 175-230г. Шығыс Қазақстан облысында аудандастырылған.
Ноқат – Cicer туыстығына жатады және одан 30-дан астам түрлерді біріктіреді. Олардың көпшілігі көпжылдық. Дақылда кең тараңаны жалғыз түрі мәдени ноқат (Cicer arientum). (46 сурет).
Бұл біржылдық өсімдік, сабақтары қырлы, тік өседі. Тамыр түбінен немесе бүкіл сабақ бойымен бұтақтанады. Жапырақтары қысқа сағакты, дара қауырсынды, түкті мұрттары болмайды. Гүлдері қос жынысты, ұсақ ақ қызғылт, қызыл күлгін , кейде көкшіл түсті. Бұрщаққаптары қысқа, қосдәнді, қампиған сопақ пішінді, сабанды –сарғыш түсті, молынан түктелген. Тұқымы бұрышты домалақ , тұмсықты, ақ.һ, сары, қызылдау,қара.
Ноқаттың 4 түртармағы кездеседі, ал ТМД мемлекеттерінде өсетін subsp. Eurasiaticum
Бұл тармаққа жататын түршелер мен сорттар биік болады және дәндері ақ түсті.
Eurasiaticum түртармағына жататын түршелер бірнеше жеке топтарға бөлінеді. Олар бір –бірінен өсімдік биіктігі және түбінің пішіні мен түсі бойынша ерекшеленеді.
Ноқат түршелер тобына сипаттама
1. Биік түпті өсімдік (40-50см), түйіскен, басына дейін бұтақтанады. Гүлдер қызғылт – қызыл. Оңтүстік Европа тобы.
2. Биік түпті өсімдік (30-40см), шашыраңқы. Гүлдері ақ. Орталық Европа тобы.
3. Түбі орташа биіктігі (25-30см), жоғарғы жағы шашыраңқы, гүлдері ақ. Анатолий тобы.
Ноқат түршелері бір-бірінен негізінен тұқымының пішіні мен түсі арқылы ажыратылады. Пішіні бойынша 3-ке бөлінеді: шар, дөңгелек тәріздес, бұрыштанып келген.
Шар тәріздес тұқымды ноқат пішіні бойынша ас бұршаққа ұқсас, бірақ кішірек тұмсығы болады.
Дөңгелек тұқымы жапалақтың басына ұқсас. Тұмсығы қарсы жағы екіге бөлініп тұрады. Тұқымына қарай тұқым кеңейеді. Тұқым ілгек тәрізді иілген. Тұқымның қабығы боялмаған.
Бұрышты тұқым қойдың басына ұқсас. Тұмсығына қарама-қарсы жағы екіге бөлінген. Тұқымның орта жағы кең, ал тұмсығына қарай кішірейеді. Тұмсығы ұзын, әлсіз иілген. Тұқым сырты тегіс емес. Кертігі сопақша. Тұқым қабығы боялған.
Кинельский 17. Орташа мерзімде пісетін сорт, қуаңшылыққа өте төзімді, мол өнімді . 1000 тұқымның массасы 250-320 г. Павлодар облысында аудандастырылған.
Краснокутский 123. Орташа мерзімде піседі. Қуаңшыдыққа төзімділігі жоғары, ауралармен орташа заладанады. 1000 төқымның массасы 250-330 г. ШҚО , Ақмола облыстарында аудандастырылған.
Юбилейний. Орташа мерзімде пісетін сорт. Қуаңшылыққы ауруларға төзімді. 1000тұқымның массасы 260-315г. Ақтөбе, Қарағанды, Оңтүстік Қазақсан, Батыс Қазақстан облыстарында аудандастырылған.
3.2.6 Сиыр бұршақ – Вика – Vica
Мәдени сиыр бұршақтың екі түрі кездеседі. Жаздық сиыр бұршақ – vica satic, күздік- vica- villosa
Өркені (көгі): формасы, бірінші жапырақтағы жапырақшалар саны
Сызықты , екі жұп
Жұп емес, дара қауырсынды, түкті
Қос гүлді (2-3), гүлдері отырыңқы.
Көп гүлді шашағы ұзын
Гүлдері: көлемі және бояуы
Ірі (24-28) лилия тұсті
Орташа (15-19мм) көкшіл, қызғылт
Бұршақ қабы: пішіні көлемі тұқым саны
Сызықты, ұзын ұзындығы 4- 6 см, ені 0,6-1см, көп тұқымды (7-14)
Ұзынша – ромбы тәрізді қысыңқы, ұзындығы 3,5 см, бұршаққапта 3 тұқымы бар
Тұқымы: пішіні, көлемі, бояуы, кертігі
Дөңгелек, орташа 4,5-5,0 мм, әртүрлі түсті суреті ьар немесе жоқ, кертігі сызықты, жіңішке тегіс
Шар тәріздес ұсақ 2,5-4,0 мм , қара, қоңыр, кертігі – қысқа, сопақ
Бұлар бір-бірінен тұқымдары, вегетативті мүшелері эіне гүлдері бойынша ажыратылады.
Сиыр бұршақ түршелерін гүлдерінің және тұқымының бояуы чыртындағы суреттің сипаты бойынша ажыратылады.
Сиыр бұршақ сорттары бір-бірінен молфологиялық белгілері бойынша ерекшелеріне. Негізгілері бойынша гүлшоғырындағы гүлдерінің саны, қауырсын жапырақтағы жапырақшалар саны, бұршақ қабының иілу дәрежесі, тұқымының пішіні мен бояуы. Сорттарды ажырату белгілеріне тұқым жарнағының бояуы да жатады.
3.2.7 . Үштік және саусақ - салалы жапырақты дәнді бұршақ дақылдары
1. Бадана (лобия бұршақ) түрлерін және түршелерін анықтау.
2. Май бұршақтың түр тармақтары, түршелері мен аудандастырылған сорттарын оқып үйрену.
3. Бұрі бұршақ түрлерін оқып- үйрену
Қажетті құралдар мен материалдар. Бадана, майбұршақ өсімдіктерінің гербалийлері, тұқымдары, плакаттар, слайдтар, диафильмдер.
Бадана – фасоль – Phaseolus
Бадананың Американ және Азия топтары болады. Американ тобының төрт түрі бар:
Кең тараған түрі-кәдімгі бадана P.Vilgaris . Aзия тобында біп түр бар, ол алтындатқан бадана немесе маш – P.Aureus
Маш орта Азияда, Кавказда өсіріледі.
Кәдімгі бадана жақсы дамыған тамыр жүйесін қалыптaстырaды. Сабағы щөптесін, бұтақты формаларында жапырылмайды, биіктігі 50см дейін. Жапырақтары үштік, жүрек тәрізді – үшбұрышты кең жапырақшалары болады. Гүлдері ақ, кейде қызғылт, бұршаққаптары ұзын, көртұқымды. Тұқымы ірі, бүйрек пішінді, түсі әртүрлі.
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.182 сек.)Пожаловаться на материал