kk kk ja en en en en kk so ar en ky tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk en pt kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ky kk mn uk kk kk en kk kk en sv ru ru en fr kk kk en kk kk en kk kk en kk kk kk en kk ru bg en ba ru kk kk kk kk ru bg kk kk kk kk en kk kk kk kk hbs_cyr ru kk kk kk en kk kk kk pt kk kk kk fr kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk fr kk kk kk en kk kk kk it kk kk kk en kk kk kk it kk kk kk es kk kk kk it kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk tk ru ru it kk fr it kk sk en kk ca it kk fr en kk en kk ru kk kk kk en kk
Атом жарылысынан тірі қалған жапон қария 1945 жылғы зұлматты есіне алды
29 тамыз – БҰҰ-ның ядролық сынақтарға қарсы халықаралық күні. 1945 жылдың 6, 9 тамыз күндері Жапонияның Хирошима мен Нагасаки қалаларына атом бомбасы тасталды. Кеңестер Одағындағы алғашқы ядролық қаруды сынау да 1949 жылдың 29 тамызында өтті. 1991 жылы дәл осы күні Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімімен Семей полигоны жабылған болатын. Осы орайда біз Нагасакидегі зұлматты көзбен көріп, басынан өткерген, жасы тоқсанға таяған қарт ұстаз Шйоухэй Цуики санмен әңгімелескен едік.
Келоид күйіктерінен тартқан азабымды да, тозақ отын да ешқашан ұмыта алмаспын
Шйоухэй сан, сонау 1945 жылғы дүниені дүр сілкіндірген қасіретті оқиғаны еске алу, әрине, оңай емес. Өзіңіз бейбітшілікті насихаттау мақсатында әлемнің он мемлекетінде жастармен кездесулер өткізген екенсіз. Нагасакидегі Атом бомбасы мұражайы мен Хирошимадағы Мемориалды бейбітшілік мұражайына барғанда бүкіл фотосуреттер мен дәйекті деректерді көріп, зобалаңды көзімен көргендердің естеліктерімен танысқанбыз. Десек те, бүгін сол оқиға туралы өз аузыңыздан оқырмандарға әңгімелеп берсеңіз.
– Мен ол кезде он сегіз жасар бозбала едім. Нагасакидің педагогикалық училищесінде оқып жүргенмін. Училищенің 2-курс студенттерін аяқ астынан Акасакода (жарылыстан 1,8 км жердегі кент) орналасқан Мицубиши әскери зауытына жұмысқа алып кетті. 1945 жылдың 1 тамызында қаланың оңтүстік батысына тасталған бомбаның бірі Мицубиши зауытына бағытталыпты. Мен сол бомба жарықшақтарының зардабын тартып, зұлматты түгел басымнан өткізген адаммын. Және де сол жарылыс кезінде тірі қалған жүз адамның бірі де мен едім. Келоид күйіктерінен тартқан азабымды да, бастан көрген тозақ отын да ешқашан ұмыта алмаспын.
Екінші дүниежүзілік соғыс нәтижесінде Жапония (Нагасаки, Нара сияқты бірен-саран шаһарлары болмаса) түп-түгел өрттен кейінгі алқап тәрізді түрге енген болатын. Сол бүтін Нагасаки шаһары әп-сәтте тып-типыл боп, орнында күл мен өртенген денелер қалады деп алдын-ала ешкім ойламаған еді.
Училищеде дәрістер аса көп болмады. Қатарластарымның дені әскерге шақырылған. Ал қалғандарымыз әскери зауытта жұмыс істеуге міндеттелдік. Зауыттағы жұмыс 12 сағат, не күндіз немесе түнде істейсің. Демалыс, мейрам деген жоқ. Жылдың 365 күні түгел еңбек етуің керек. Біз ауыр жұмыстан қиналмадық. Басқа қалалар сияқты Нагасакиге қашан оқ жаудырар екен деген үрей ғана мазалады. Әрі күнделікті тіршілікке қажет заттар мен азық-түлік тапшы еді. Біз негізгі ас күрішті баяғыда-ақ ұмытқанбыз, асқабақтың титтей тілімі мен шалқан жапырағының қайнатпасын қанағат тұттық.
Бомба тасталатын аптада мен түні бойы жұмыс істедім. 8 тамыздың кешінде жатақханада өзіме тиесілі асқабақпен жүрек жалғап, зауытқа бардым. Түні бойы жонғыш білікте су асты минасына арналған бұрандалы шегелер жасаймыз. 9 тамыз күні таңертең жатақханаға келдім. Ол уақыта студенттердің барлығы жатақханада тұрады. Ал отбасылары ауылдарға көшірілген.
Маған  жарылыс дәл біздің бөлмеде болғандай көрінді
Жаздың бір әдемі мамыражай таңы еді...
Біз апаттың жапон жеріне жақындап қалғанын білмейміз. Әдеттегідей асқабағымызды жеп, ұйқыға жаттық. Студент деген атымыз болмаса, кітап, дәптер, қарындаш деген жоқ. Күн сайын әуе дабылымен оянып, аштық пен ұйқысыздықтан жүдеген біздің жалғыз тілегіміз – ұйқымызды сәл ұзарта түсу.
Күткеніміздей-ақ, ескерту дабылы естілді де, студенттер орнынан тұру керек болды. Жаспыз ғой, төсектен жылдам тұрып, бомбапанаға тығылудың қамын жасаудың орнына көрпемізге орана түсіп, аз да болса ұйықтай түссек дейміз. Мен киініп, білегіме сағатымды тақтым. Содан соң бас киімімді кидім, иыққа асатын сөмке мен аяқ киімімді төсекке жақындатып қойып, қайта жаттым. Бақытыма қарай қалың көрпені бастан-аяқ түгел бүркеніп алған екенмін. Сол көрпе мені бомба сынығы денеме тиіп, басқалар сияқты түп-түгел өртеніп кетуден сақтады ғой. Сәлден соң дабыл тоқтады.
Далаға шығатын есікті іздедік. Айнала жым-жырт, төңірек күлімсі иіске тола. Бетім мен оң қолымнан қан тоқтамады. Көзім аққан қаннан удай ашып барады. Сол қолым мен сол аяғым қатты жараланыпты. Алайда, жарақатты қарап, ауырған жеріңді сипайтындай дәрмен жоқ. Көп қан кеткенін білдім де, қайтсем де бомбапанаға жылдам жетіп, қанды тоқтатуды ойладым. Әйтеуір әупірімдеп сыртқа шықтық. Көк түтіннің арасынан қала ағараңдайды. Солтүстігіндегі ғимараттар қирап жатыр. Біз атом қаруы жарылғанын сол сәтте білмедік. Нагасакиге жүздеген бомба тасталды деп ойладық. Көрініс сондай еді. Төңіректе тірі жан жоқ. Біз бар күшімізді жинап, бомбапанаға қарай жүгіріп келеміз. Қирандылардың астында өліктер жатыр. Оған назар салып, ойлануға шама жоқ.
Терісі күлдіреп, көмір сияқты қап-қара боп күйгендер, көзі ағып, мұрны түсіп қалғандар, ерін-құлақтары балқып кеткендер...
Бомбапанаға жеткенде іші жаралыларға толы екенін көрдік. Негізінен әйелдер, қариялар мен бала-шаға. Жігіттерді әскерге алып кеткен. Барлық жараланғандардың денесі шала жанған ағаш тәрізді күйген. Мен сияқты қанға бөккен адамдар аз емес, бірақ барлығы күйік азабына шыдамай ыңырсып, шыңғыруда. Терісі күлдіреп кеткендер, көмір сияқты қап-қара боп күйгендер, көзі ағып, мұрны түсіп қалғандар, ерні мен құлақтары балқып кеткендер... Міне, бомбапана ішіндегі көрініс осындай еді. Тіпті біреулері саған бетін беріп тұр ма, әлде арқасын қаратқан ба, айыру қиын. Өйткені беті күлдіреп, аузы-мұрны жойылған, күйген шашты айтпағанда... Менің де шашым түсіп қалыпты. Тіпті әйел ме, еркек пе, ажырата алмайтындай көрініс. Анадай жерде өлі сәбиін құшақтаған аналар отыр. Расында ақырзаман көрінісі осындай-ақ болар, нағыз тозақ қой мынау!
Біраз уақыт өткенде бізге жақын жердегі бастауыш мектепте медициналық пункт ашылғанын хабарлады. Ол жерге тірі қалғандарымыз өз аяғымызбен баруымыз керек екен. Алғашында жүре алмайтын шығармын деп ойладым. Көмек келер деп түйдім. Бірақ мынандай сұрапыл жағдайда басқа жақтан көмек күту пайдасыз екенін ұқтық та, ілби басып алға жылжыдық.
– Қолыңыздағы фотосуреттер Нагасакиден бе?
Анадай жерде өлі аттар, басқа да өлекселер шашылып жатыр
– Жарылыстан соң тірі қалғандарға қандай көмек көрсетіліп еді?
–  Әрине, атом бомбасы тасталғанын білмеген соң жарылыс эпицентрі қайда екенін ажырата алмадық алғашында. Біз эпицентрден 1,8 км жерде едік. Радиусы 1,8 км жерден жарылыс нәтижесінің куәгері болдық. Төңірек түгел өртке оранған. Біз жалын шарпыған жерден алыстау жүрсек те, өзім дәп бір отқа оранатындай сезіндім. Жол-жөнекей бүкіл үй-жайлардан тірі жан қалмай, түгел тып-типыл болыпты. Оңтүстіктен үрейлі дыбыстар естілді. Анадай жерде өлі аттар, басқа да өлекселер шашылып жатыр.
Қираған үйлер бірте-бірте азайып, біз көрші ауылға жеткенде әр жерде жатқан үй жиһаздарының бөлшектерін көрдік. Шөлдедім білем. Тоқтай қалып, құдықтың суын шөлім қанғанша сімірдім. Сол құдық суының дәмін әлгі күнге ұмытпаймын. Бұл ауылда сау қалған үйлер бар екен. Бір кісі бізді үйіне кіргізіп, онигири (домалақталған күріш тағамы) берді. Біз медициналық орталыққа жеткенде қас қарайып қалған еді. Келесі күні эвакуацияланған туысқандарым мені алып кетті. Екі ай төсекте жаттым да, бір жылдан соң аяқ басып жүре алдым. Кейін естігенімдей, медициналық пункте жатқандардың көбісі мерт болыпты. Ол бір Медициналық орталық деген аты болмаса көрпе-жастығы жоқ, төрт қабырғасы ғана бар бір қора болатын. Сол қасіретке толы азапты орталықта қалмай, туыстарым алып кеткеніне де тәубе деймін. Кейін білдік, эпицентрден 1200 метр жердегі мен жұмыс істеген зауыттың да күл-талқаны шығыпты.
Қазір әлемде Нагасакиге тасталған бомбадан жүз есе күшті қару жасалуда
– Сіздің «Адамзат пен ядролық қарудың қатар өмір сүруі мүмкін емес» деген сөзіңізді «Japan times» жариялады. Жапон бұқаралық ақпарат құралдарында сол оқиғаға қатысты өткір пікірлеріңізді жазып жүрсіз. Жалпы, Нагасаки мен Хирошимадағы жарылыстар өзінің тарихи-саяси бағасын алды ма?
– Өз бағасын алды деп айта алмаймын. Жарылыс болған уақытта қалада 200 мың адам тұрған екен. 9 тамызда жергілікті уақыт бойынша 11:02-де күші 21 килотонна болатын бомба тасталғанда жарылыс толқыны күшті жел тәрізді балаларды ұшырып әкеткен. Жарылыс эпицентрінен 1 шақырым қашықтық аумақтағы жан-жануарлар бірден өліп кеткен. 3 шақырым жердегі құрғақ заттар, қағаздарға дейін өртенген. Атом жарылысы Нагасакидің 110 шаршы шақырым аумағын қамтыған. Оның ішінде 22 шаршы шақырымы теңіз аймағы болып табылады. 1945 жылдың соңына дейін Нагасакидегі жарылыс салдарынан 60-80 мың адам көз жұмса, 1960 жылға дейін 140 мың адам мерт болған. 75 мың адам жараланған. Жарылыс нәтижесінде қала аспанында пайда болған қара бұлт – қасірет бұлты, ұзақ уақыт сейілмеді.
Қазір әлемде халқын шыбын сияқты қырып тастаған Нагасакиге тасталған бомбадан жүз есе күшті қару жасалуда. Бұған қарап бейбіт әлемде өмір сүріп жатырмыз дей аламыз ба? Нақты жағдайға баға бере отырып, әр саналы азамат бейбітшілік үшін еңбек етіп, тыныштық үшін күресу керек. «Америка Нагасаки мен Хирошимаға бомба тастауға мәжбүр болып еді» деген еш негізі жоқ жай сөз. Иә, атом бомбасынсыз-ақ, бейбіт халықты қырмай, соғысты аяқтауға болар еді. Американың бұл оқиғаға байланысты ақталу сылтауларында негіз жоқ.
Иә, Нагасаки мен Хирошима қалалары атом жарылысынан кейін экологиялық тұрғыдан да, аббаттандыру жағынан да 20 жылда қалпына келтіріліп, бүгінде сән-салтанаты келіскен әсем шаһарлар санатына енген. Бұған жету үшін, әрине, жапон халқы көп күш жұмсады. Ал жарылыстан қалған жан жарасы жазыла қояды деп айту қиын.
Атом бомбасының зардабынан немере сүйе алмадым
– Нагасаки мен Хирошимадағы жарылыстар туралы естеліктер айту үшін Испания, Түркия, Бельгия, Малаизия, Ресей, т.б. он шақты елде жастармен кездескен екенсіз. Жалпы, өз өміріңіздің естеліктерін немерелеріңізге де айтып отыратын боларсыз?
– Менің екі балам болғанмен немере деген жоқ. Атом бомбасының зардабын көргендердің ұрпақсыз қалуы, көп жағдайда немеренің туылмау жағдайлары өте көп. Мен де сондайдың бірімін. Дегенмен, тоқсанға таясам да әлі тыңмын. Зейнетке шыққанша орта мектепте математика пәнінен сабақ бердім. Жарылыстан зардап шеккендерге Үкімет медициналық көмекті тегін көрсетеді. Жарылыстан жарақат алғандар 7 категорияға бөлінеді. Мен соның 4-ші категориясына жатамын. Қолым мен аяғымда жарақаттың іздері бар. Денсаулығымды жылына екі рет тексертемін. Құзырлы орындар тарапынан басқа да көмек түрлері көрсетіліп тұрады. Жыл сайын осы тамыз айында түрлі мекемелер мені жастармен, балалармен кездесуге шақырады. Ешқайсынан қалмай барып тұрамын. Нагасакидің қақ ортасындағы кезінде жарылыс болған жерде қазір ескерткіш тұр, жанында бақ орналасқан. Сол жерде 9 тамыз күні қала халқымен кездесіп, көрген-білгендерімді айтып беремін.
Елбасы Қостанай қаласындағы спорт кешендерін аралады
Елбасы Қостанай қаласындағы спорт кешендерін аралады
09/11 16:22 0 55
Атамбаев пен Путин телефон арқылы сөйлесті
Атамбаев пен Путин телефон арқылы сөйлесті
09/11 15:37 1 67
Путин мен Трамптың қашан кездесетіні белгілі болды
Путин мен Трамптың қашан кездесетіні белгілі болды
09/11 15:29 0 66
Британдық кәсіпкер ұшатын костюмның жылдамдығы бойынша рекорд жаңартты
Британдық кәсіпкер ұшатын костюмның жылдамдығы бойынша рекорд жаңартты
09/11 15:20 0 96
Жын мен шайтан жайлаған жер
Жын мен шайтан жайлаған жер
09/11 15:05 6 1496
Халықтың дінтану сауаттылығын арттыру мәселеcі қаралды
Халықтың дінтану сауаттылығын арттыру мәселеcі қаралды
Семинар барысында ақпараттық-түсіндіру тобының қызметінің түйіткілді мәселелері бойынша пікір алмасулар өтті
28/10/2017 13:13 0 396
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болған психологиялық тест
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болған психологиялық тест
Психологиялық тест қарапайым 4 сұрақтан және 2 нұсқадан тұрады.  Содан кейін сіз әріптерден тұратын қатар арқылы өзіңіз туралы жақсырақ білетін боласыз.
29/10/2017 19:47 0 1056
Тасмағамбетов: «Туысы жақын жақын емес, қонысы жақын - жақын»
Тасмағамбетов: «Туысы жақын жақын емес, қонысы жақын - жақын»
"Қазақстан – Ресей: дипломатиялық қарым-қатынастың 25 жылдығы" атты  халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция ұйымдастырылды.
30/10/2017 15:27 1 1434
Елордада қала тұрғындарына латын әліпбиіне өтудің тиімділігі түсіндірілді
Елордада қала тұрғындарына латын әліпбиіне өтудің тиімділігі түсіндірілді
Қазақ тілінің латын әліпбиіне өтуінің даму болашағы және жаңа графикадағы бірыңғай қалып үлгісін таныстыру жұмыстары жүргізілді
31/10/2017 12:02 0 397
Шымкент әкімі Ғабидолла Әбдірахымов орнынан кетті
Шымкент әкімі Ғабидолла Әбдірахымов орнынан кетті
Әбдірахымов Ғабидолла Рахматоллаұлы 1975 жылы 23 қаңтарда Оңтүстік Қазақстан облысында дүниеге келді.
31/10/2017 14:19 1 2711
Алматы облысында жаңа аудан құрылады
Алматы облысында жаңа аудан құрылады
01/11/2017 18:28 1 883
«Қырғыз тарапы жағдайды түземесе, бақылауды күшейте береміз»
«Қырғыз тарапы жағдайды түземесе, бақылауды күшейте береміз»
Мемлекеттік кірістер комитеті төрағасының орынбасарының сөзіне сүйенсек, контрабанда мәселесі бәріне белгілі болып отыр
02/11/2017 12:35 27 1983
Сағадиев Парижде Қазақстанның білім саласы туралы сөз сөйледі
Сағадиев Парижде Қазақстанның білім саласы туралы сөз сөйледі
ҚР Білім және ғылым министрі Ерлан Сағадиев Парижде  ЮНЕСКО-ның Бас конференциясының 39-шы сессиясына қатысып, сөз сөйледі.
06/11/2017 08:49 2 353
Алматыда «Нұр Отан» партиясы мүмкіндігі шектеулі азаматтарды қабылдады
Алматыда «Нұр Отан» партиясы мүмкіндігі шектеулі азаматтарды қабылдады
Алматыда мүмкіндігі шектеулі жандар «Нұр Отан» партиясының «Кедергісіз келешек» жобасы аясында партия өкілдерімен кездесіп, көкейтесті мәселелерін жеткізді
05/11/2017 16:00 0 716
Иракта екі бірдей жарылыс орын алды
Иракта екі бірдей жарылыс орын алды
Ирактың Киркук қаласында екі бірдей жарылыс болып, кемі 5 адам ажал құшқты. 20 шақтысы жарақат алған.
06/11/2017 12:37 0 245
«Ancient Taraz - 2017» Халықаралық туристік форумы өтеді
«Ancient Taraz - 2017» Халықаралық туристік форумы өтеді
2017 жылдың 13 қарашасында Тараз қаласында Халықаралық туристік форумы мен халықаралық көрменің ашылуына арналған баспасөз-конференциясы өтеді.
07/11/2017 13:32 0 1146
Белгілі меценат Асқар Жәкулин тірі болғанда бүгін 52 жасқа толар еді
Белгілі меценат Асқар Жәкулин тірі болғанда бүгін 52 жасқа толар еді
Асқар Әнуарұлының туған күнінде оны білетін сағынған жұртпен бірге құрметтеп, еске аламыз.
07/11/2017 16:12 5 827
Энергетика министрлігіндегі кеңесте ПМХЗ бас директоры жұмыстан босатылды
Энергетика министрлігіндегі кеңесте ПМХЗ бас директоры жұмыстан босатылды
«ПМХЗ» ЖШС бас директорының міндетін атқарушы болып Алсеитов Оспанбек Балтабаевич тағайындалды
08/11/2017 12:57 0 213
Жалаңаш суретін сатамыз дегенге әнші Sia: «Ақшаңызды сақтаңыз, мұнда тегін»
Жалаңаш суретін сатамыз дегенге әнші Sia: «Ақшаңызды сақтаңыз, мұнда тегін»
Осы аптада біреу Австралиялық 'Chandelier' әнімен танылған, әнші және ән жазушысы Sia-ның жалаңаш суреттерін сатпақ деген қауесет тараған.
08/11/2017 13:27 0 1191
9 қарашаға арналған ауа райы болжамы
9 қарашаға арналған ауа райы болжамы
Қызылорда облысында тұман, жел 15-20 м/с болады
09/11/2017 09:04 0 194
Ленин «қанға» боялды (фото)
Ерке Есмаханның жаңа бейнебаяны: Ғашықпын мен... (видео)
Димаш Құдайберген Қытайдың ең бай адамынан алған сыйлығын көрсетті
Ханға бір қаз беріп, бай болған жарлы (ғибратты әңгіме)
Маңғыстауда шенеунік 50-ге жуық жер учаскелерін шаруашылыққа заңсыз берген
© 2017 «Qamshy.kz» ақпарат агенттігі
Меншік иесі: «Qamshy Media» ЖШС
QNews system, Powered by Attila Group
Біз туралы    Пайдаланушылық келісімі