kk en en ar ar ar ar ar ar ar en bg kk en en kk en en fr ru ru ru en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en en kk en de kk ru ru ru ru ru de ru ru ru ru de fr ru ru ru de fr en ru en de fr ru ru ru de fr ru ru ru de fr ru ru ar en en en en en fi en en en en fi en en en en en ru
Болашақ педагогтардың зерттеушілік құзыреттілігін қалыптастыру жағдайы | G-Global
Authors: Г.Е. САМАШОВА, Г.Е. САМАШОВА, Б.И. АБИЛЬГАЗИН, Ю.А. БАКИНА
Category: G-Global – диалоговый центр между G20 и развивающимися странами
Қазақстан Республикасында білім беру жүйесіндегі модернизациялау үдерісі – білім мазмұны мен сапасын арттыру, білім берудің ұлттық моделін жетілдіру, ақпараттық технологиялар жөнінде жаңаша педагогикалық көзқарас қалыптастыру секілді кешенді шараларға тікелей қатысты. Әлем тәжірибесі көрсеткендей, кез келген мемлекеттің экономикалық жетістігі сол елдің білім жүйесі мен азаматтарының білім дәрежесіне байланысты. Өйткені білім арқылы ғана қоғамның интеллектуалдық капиталы мен инновациялық әлеуеті қалыптасады.
Бұл мақсатты жүзеге асыруда еліміздегі білім беру саласының бағыт-бағдарын айқындайтын Білім беруді дамытудың 2015-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы қабылданғаны бәрімізге белгілі [1].
Бағдарлама бірнеше мақсаттар мен міндеттерден туындап отыр, соның ішінде, техникалық және кәсіптік білім берудің мақсаты: қоғамның және экономиканың индустриялық-инновациялық даму сұраныстарына сәйкес техникалық және кәсіптік білім беру жүйесін жаңғырту, әлемдік білім беру кеңістігіне кірігу, педагог мамандығының беделін көтеру, білімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру [1].
Білім беру жүйесіндегі жаңа білім парадигмасы білім, білік, дағды жиынтығын толық меңгерген, қоғам өміріне белсене араласатын, шығармашылықпен ойлайтын, өзін-өзі көрсете алатын, өздігінен ақпаратты іздеп, талдайтын және оны дамытуға қабілетті, кәсіби құзыретті, функционалды сауатты жеке тұлғаны қалыптастыруға бағытталған.
Мемлекетіміздің тек саясат пен экономика емес, білім беру жүйесіне де үнемі назар аударуы еліміздің болашағы жайындағы кемел ойлардан туындап отырғаны түсінікті. Өйткені, ел байлығы тек мұнай мен газ емес, адам екені белгілі. Қай қоғамда болмасын, шешуші фактор – адам және жеке тұлға болып қала бермек.
Еліміздегі әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістер, республиканың әлемдік деңгейде білім беру жүйесіне жетуде жасаған қадамдары осы кезге дейін педагогика теориясы мен практикасында бекітілген білім беру парадигмаларын, жүйелерін, әдістерін, формаларын жетілдіру талабын қойды. Білім берудегі жаңа басымдықтар – ізгіліктік педагогика, студенттердің тұлғалық әлеуетін анықтау және дамыту, әлеуметтік үдерістер мен тұлғааралық қарым-қатынастарды ұйымдастырудың ерекше формасы ретінде танылатын оқыту үдерісінің тиімділігін арттыру болып отыр.
Техникалық және кәсіптік білім беру жүйесіндегі білім беру мен тәрбие жұмыстарының талапқа сай жетілдірілуі студенттердің болашақ кәсіби құзыретті маман болып қалыптасуына зор ықпал етеді.
Қазіргі таңда білікті маман даярлаушы техникалық және кәсіптік білім жүйесінде бәсекеге қабілетті маман қалыптастыру үшін, алдымен маманның кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру керек деген әртүрлі пікірлер жиі айтылуда.
Болашақ кәсіби құзіретті маман осы ақпараттық қоғамнан қалыспай, жедел ойлаушы, жедел шешім қабылдаушы, ерекше ұйымдастырушылық қабілетті, нақты бағыт – бағдар беруші болып шығуы – бұл қазіргі заманның талабы.
Студенттердің кәсіби құзыреттілік мәселелері туралы пікірлер кәсіби маман даярлау мәселелерімен айналысып жүрген отандық және шетелдік ғалымдар, педагогтар, психологтар еңбектерінде көрініс табуда.
Ғалым Дж. Равеннің «Қазіргі заманғы қоғамдағы құзыреттілік» атты еңбегінде «кәсіби құзыреттілік» терминіне жеке тұлғаның көп қасиеттерін топтайтын ұғым деген анықтама беріледі [2].
Л.М. Митина «құзыреттілік» ұғымына «білім, дағды, білік, сонымен қатар, практикада, тілдесімде, жеке тұлғаның өзін-өзі дамытуда қолданатын тәсілдері», – деген анықтама береді [4].
Г.Ж. Ниязова зерттеу жұмысында «құзыреттілік» ұғымына «Білім беру құзыреттілігі – бұл студенттің мағыналық бағдарлары, білімдері, біліктіліктері мен тұлғалық және әлеуметтік іс-әрекетін жүзеге асыруына қажетті нақты анықталған объектілер шеңберіне қатысты тәжірибелерінің жиынтығы», – деп анықтама береді [5].
Құзыреттілік қалыптастыру дегеніміздің өзі болашақ кәсіби маманның – қазіргі студенттердің шығармашылық қабілеттерін дамыта отырып ойлаудың, интеллектуалдық белсенділіктің жоғары деңгейіне шығу, жаңаны түсіне білуге, білімнің жетіспеушілігін сезінуге үйрету арқылы ізденуге бағыттауды қалыптастырудағы күтілетін нәтижелер болып табылмақ.
Жоғарыда келтірілген мәліметтерді тұйықтай келе болашақ педагог бойына зерттеушілік құзыреттілікті бірнеше жолмен қалыптастыруға болады:
- зерттеушілік қабілеттерін дамытатын орта жасау керек, яғни, факультатив сабақтар, үйірме жұмыстары, курстық жұмыстар;
- студенттердің өз бетінше танып білу қабілеттерін дамытып отыратын оқыту технологияларын пайдалану арқылы қалыптастыру;
- сабақ барысында ойын әдістерін қолдану арқылы қалыптастыру.
Студенттің зерттеушілік құзыреттілігін дамытудың бірден-бір жолы факультатив сабақтар. Факультатив сабақтар – оқу пəндерін студенттердің өз таңдауы жəне қызығуларына орай тереңдете оқуына арналып, ғылыми-теориялық білімдері мен практикалық ептіліктерін дамытуды көздейді. Білім беру міндеттеріне сəйкес факультатив түрлері келесідей [6]:
- негізгі оқу пəндерін тереңдете игеру;
- қосымша пəндерді (логика, риторика жəне т.б.) меңгеру.
Студенттердің зерттеушілік құзыреттілігін дамытатын ортаның бірі, ол – үйірме болып табылады. Үйірме жұмыстары – студенттердің сұранысы бойынша, пән сабақтарында алған бiлiмдерiн жетiлдiру негiзiнде жүргізіледi [6].
Үйiрме жұмысының мaқсaты: студенттердің сыныптан тыс уақытта шығармашылық iзденістерін, өзiндiк қабiлетiн және қоғамдық қарым-қатынасын қалыптастыру.
Үйiрме жұмыстарын ұйымдастырудың мiндеттерi:
- оқу-тәрбие үрдiсiнде алған бiлiмдерiн ары қарай дамытуға мүмкiндiк жасау;
- студенттердің қоғамдық белсендiлiгiн дамыту;
- студенттердің өзара қарым-қатынасын қалыптастыру, белгiлi бip еңбекке (болашақ мамандықтың түріне) баулу, оны дамытуға ықпал ету;
Үйiрме жұмыстарының алдына қоятын негізгі талaбы:
- үйipме жұмыстарына қатысатын студенттердің қабiлетiн ескеру;
- оқыту мен тәрбие берудiң өзара байланысы;
- нарықтық экономикалық қажеттiлiктi негiзге алу.
Үйiрмелерге қатысатын студенттердің практикалық бiлiм, бiлiк дағдылары бiрдей болуы мүмкін емес. Себебi, оның бiлiмi, қызығушылығы, қабылдауы және жұмысқа қабiлеттерi әртүрлi болғандықтан, алған дағдылары да тұрақты болмайды. Сабақтан тыс жүргізiлетiн оқу-тәрбие жұмыстарын үйiрмелердi зерделегенде төмендегiдей жағдайларды ескеру керек:
- сабақтан тыс yaқыттa жүргiзiлетiн жұмыстардың (жоспарларын, бағдарламаларын, мазмұнын, әдiс-тәсiлдерiн, т.б.) қоғамдық сұранысқа байланысты жетiстiктерi мен кемшiлiктерiн айқындап, пән сабақтарының мазмұнымен салыстыра және сабақтастыра отырып, сыныптан тыс жүргізілетiн үйiрме жұмыстарының жүйесiн, мазмұнын айқындау;
- бүгiнгi әлеуметтiк-экономикалық нарықтық қатынастарға байланысты студенттердің өздерiнiң қабiлетi мен iскерлiгi бойыншa үйiрме жұмыстарына қатыстыру;
- ұсынылатын үйipме жұмыстарының жүйесi студенттердің жеке тұлға pетінде дамып, қалыптасуына ықпал ететiндей болуы.
Үйірме, факультатив сабақтар студенттердің өзін-өзі тұлғалық танытуына, ұжыммен өзара қарым-қатынасын жасауға мүмкіндік береді, өзінің ұйымдастырушылық және лидерлік қабілеттерін көрсетуге, өзіне және қоршаған ортаға сыни қатынасының дәрежесін реттеуге, төзімділікке үйретеді.
Жалпы сабақтарды бүгінгі заман талабына сай ұйымдастырудың жолы, ол жаңа оқыту технологияларын оқу процесінде пайдалану болып табылады. Сол оқыту технологиялардың бірқатарларына қысқаша тоқталып өтейік, оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту (студенттердің белсенділігі жоғарылап, өздерінің күштеріне деген сенімдері арта бастайды), М.М. Жанпейісованың «Модульдік оқыту технологиясы» (студенттердің интеллектуалды және шығармашылық потенциалын дамытуға бағытталған), Ж. Қараев пен Ж. Кобдикованың «Үш өлшемді әдістемелік жүйесі» (деңгейлік тапсырмалар беру арқылы дамыта оқыту идеясы жүзеге асырылады). Педагогика ғылымының докторы Ж. Қараевтың «Деңгейлік оқыту технологиясы» оқылатын ақпараттың азаюы арқылы емес, студенттерге қойылатын талаптардың әртүрлілігі арқылы жүзеге асырылады. Қазіргі заман талабы – сабақ кезінде әр студенттің жаңа білім деңгейін анықтап қана қоймай, сонымен қоса, сабақты қызықты ұйымдастырудың жолдарын үнемі іздестіріп отыру қажет.
Сонымен қатар, ойын технологиясын қолдану арқылы студенттердің зерттеушілік құзыреттілігін қалыптастыруға болады. Сабақ барысында тест және карточкалық тапсырмаларды, кубизм стратегиясын, INSERT картасын пайдалану арқылы және т.б. технология түрлерін қолдану арқылы студенттердің зерттеушілігін қалыптастыруға да болады.
Зерттеушілік құзыреттілік – белгілі бір саладағы білімдер жиынтығы, зерттеу дағдыларының болуы, алған білімдері мен дағдыларын нақты бір қызметке пайдалана алуы. Зерттеушілік құзыреттілік студентте оқу-таным әрекетінің ажырамас бір бөлігі ретінде қалыптасуы тиіс, себебі, аталған құзыреттілік тек зерттеушілік әрекеттерде ғана қалыптасады. Студенттердің бойына зерттеушілік дағдылардың қалыптасуы, олардың пәндер бойынша білімдерінің кеңеюіне, дұрыс бағыт алуына және қызығушылықтарының артуына себеп болады. Зерттеушілік дағдылар ойлаудың ғылыми образының дамуына негіз болады. Олар балалар ұжымында, студенттер, педагогтар, ғалымдар мен мамандар арасында мәнді қарым-қатынастың қалыптасуына ықпал етеді. Аталмыш процестің маңызды бір бөлігі ретінде студенттің өз бетінше жұмысын қарастырамыз, оларды тәжірибеде пайдалана алу, көп мөлшердегі ақпаратпен сауатты жұмыс істеу, зерттеу үшін тиісті мәліметтерді жинау, оларды талдау, проблемаларды шешу үшін болжамды (гипотеза) ұсыну, қорытынды жасай алу, заңдылықтарды белгілеу, практикалық шешімдер таба білу жатады. Кәсіби өзін-өзі анықтау студенттердің ғылыми-зерттеушілік құзыреттілігін қалыптастыруда өте маңызды.
Зерттеушілік құзыреттілігі студенттер танымының ойлау, іздену, логикалық, шығармашылық үдерістерімен байланысты білім беру құзіреттіліктерінің тұтас кешенін құрайды. Ғылыми-зерттеу құзыреттілігін қалыптастыру кезінде теориялық материал саналы түрде меңгеріледі, негізгі ұғымдардың белгілері ажыратылады, білім көлемі кеңейеді, әртүрлі дағдылар мен біліктіліктер қалыптасады, басқа пәндермен сабақтасады. Осыған байланысты қазіргі уақытта заманауи колледждерде білім беру барысында тек жүйелі білім, дағды мен біліктілік қалыптасып қана қоймайды. Колледждерде қазіргі таңда студенттің интеллектуалдық және өнегелік дамуына, шығармашылық ойлаудың қалыптасуына, ақпараттармен жұмыс істей алуына бағытталған. Педагогикалық қызметтің негізгі бағытына студенттердің ғылыми зерттеу құзыреттілігінің дамуы үшін оқу материалдарын бірлестіру арқылы қолайлы орта жасау болып табылады.
Сабақ барысында, тіпті сабақтан тыс жұмыс түрлерінде студенттерде ғылыми-зерттеу біліктіліктерін жүйесіз дағдыландыру ғылыми-зерттеу құзыреттілігін қалыптастырып, дамытуға негіз бола алмайды. Бірнеше заманауи педагогикалық технологиялардың (зерттеушілік, жобалық, ақпараттық-коммуникациялық) мүмкіндіктерін пайдалана отырып, қойылған мақсат-міндеттерге қол жеткізуге болады.
Студенттердің зерттеушілік құзыреттіліктерін қалыптастырып, дамыту үшін келесідей бағыттарды ажыратуға болады:
- зерттеу сапасын дамытуға бағытталған оқу-әдістемелік кешендер пайдалану;
- ақпаратпен өз бетімен жұмыс істеудің тиімді әдіс-тәсілдерін қалыптастыру, студенттер қабылдауының жастық және жеке тұлғалық ерекшеліктерін ескеру;
- жалпы білім беру үдерісіне жобалар және зерттеу технологияларын енгізу: сабақтан тыс уақытта студенттердің интеллектуалды тәрбиеленуі бойынша тұлғаға бағытталған жұмыстар жүйесін пайдалану.
Зерттеу жұмыстары әдетте 2 кезеңнен тұрады:
Бірінші кезеңде негізгі рольді педагог атқарады, ол студенттің пәнге деген қызығушылығын тудырады, шындықты іздеуге, шеберлікті меңгеруде көмекші болады. Екінші кезең бірінші кезеңнің жалғасы болып табылады.
Практикалық кезеңде студенттер өз бетімен зерттеу жұмыстарын жүргізеді, ғылыми-зерттеушілік дағдылар қалыптасып, бекиді.
Тәжірибе көрсеткендей, студенттерде ең алдымен тақырыпты таңдауда, зерттеу жұмысының мақсат-міндеттерін тұжырымдауда, гипотезаны ұсынып, негіздеуде қиындықтар туындайды.
Сондықтан студенттің зерттеу жұмысында өзін-өзі ұйымдастыру үшін мына шараларды іске асырған жөн:
- ғылыми жұмысты бастамас бұрын, ең алдымен, бір жылға арналған жұмыс жоспары мен кестесін құру қажет;
- жұмыс тақырыбын қорғау, алғашқы зерттеу жұмыстарының нәтижесі бойынша есеп беру, зерттеу жұмысының бірінші тарауын қорғау, алдын ала қорғау сияқты бірнеше рет аралық іс-шараларды өткізген жөн;
- жетекші мен студент жиі кездесулері тиіс;
Ғылыми жұмыстың тақырыбын таңдауда, гипотезасын тұжырымдауда, зерттеу жұмыстарының жоспарын құрғанда ғылыми жетекшімен кеңес құрып, таңдалған тақырып оның ғылыми зерттеу аясының шегінде болуы тиіс.
Тақырып таңдаудағы кездесетін тағы бір қиындық, ол – жұмыстың ғылыми жаңалығы мен практикалық маңыздылығын айқындау болып табылады. Кейде жұмыстың практикалық маңыздылығы басым болады да, ал жұмыстың ғылыми жаңалық деңгейі төмен болады. Ал студент үшін барлық материал жаңалық болып көрінеді. Сондықтан, студенттердің ғылыми жұмыстарын ұйымдастырғанда, оның ғылыми жаңалығынан гөрі практикалық маңыздылығына аса назар аудару керек.
Зерттеушілік дағдылар неғұрлым ерте қалыптасып, дамыса, соғұрлым сабақтар, факультативтер, арнайы курстар тиімді өтеді. Сондықтан зерттеушілік дағдыларды мазмұны мен орындалуы бойынша қарапайым тәжірибелер арқылы ертерек қалыптастырып, дамытқан жөн. Осыған орай, жоғары оқу орнында болашақ педагогтардың зерттеушілік жұмыстарын ұйымдастырып, ғылыми жобаларды, ғылыми конференцияларды ұйымдастырып, оларға қатысып отырғандары жөн.
Жоғарыда келтірілген барлық мәліметтер болашақ педагогтардың зерттеушілік құзыреттіліктерінің дамуына ықпал етіп, студенттің құзыретті маман ретінде қалыптасуына жол ашады, – деп есептейміз.
1. Қазақстан Республикасының 2015-2020 жылдарға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы // Орталық Қазақстан. – 2003. – 27 желтоқсан. 2. Равен Дж. Компетентность в современном обществе: выявление, развитие и реализация. М., 2002. 3. Сенкибаева А.Т. Мұғалімнің кәсіби құзырлылығын дамыту // Білім берудегі менеджмент, №4. – 2009. 4. Таубаева Ш.Т. «Жалпы білім беретін мектеп мұғалімінің зерттеушілік мәдениетін қалыптастырудың ғылыми негіздері». п.ғ.д. … автореферат 2001. 5. Рындина Ю.В. Формирование исследовательской компетентности студентов в рамках аудиторных занятий // Молодой ученый. – 2011 – №4. Т. 2 – С. 127-131. 6. Самашова Г.Е., Курымбаев С.Г. Особенности использования мультимедийных средств в учебном процессе вуза // Қарағанды университетінің хабаршысы. – 2011. – №1 (61). – С. 45-50.
Download this publication 29.88Kb
құзыреттілік кәсіби құзыреттілік зерттеушілік құзыреттілік факультатив сабақтар үйірме жұмыстары сабақтан тыс жұмыстар ғылыми-зерттеушілік дағдылар құзыреттілік кәсіби құзыреттілік зерттеушілік құзыреттілік
Комментарии 46 Добавить комментарий
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
да больше бы такого!
It is impossible to say when silk, the product that lends its name to the trade route, came to be traded. And while the main object of travelling the early caravan routes was to buy or sell goods to or from faraway places, silk ended up the most eagerly traded and mysterious item. It was so rare that the Romans could only afford to sew a thin strip onto their togas.
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
© 2010-2017 جمعية2010-2016 "نادي العلماء الاقتصادي الأوراسي
Attach account from old site
If you have an account at the old Group-Global site you can attach it to the new site. This action will link all the content you published at the old site to your new account so we highly recommend to do this.
Otherwise just click the "Don't show this dialog" button and this message will never appear again. You can attach your account anytime by selecting the item "Attach account from old site" from the user menu.
Error ataching account. Please recheck the entered data.
Don't show this dialog
Enter your G-Global username.
Enter the password that accompanies your username.
In order to use the functionality of the site in its entirety, you need to login with your account to Facebook. Press the "Continue" button and fill in the "E-mail" (or phone) as well as the "password" for your account to Facebook. If you do not have an account in Facebook, we recommend that you create it. Otherwise, you will only function with viewing web content.