kk ru ru ru kk zh en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en zh ru
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
Атаулар бір-бірімен түрлі қатынастарда болады. Екі еркін атаудың көлемдерінің арасында тең мағыналылық, қиылысу, бағыну (екі нұсқада) және жоққа шығару қатынастардың бірі және тек қана біреуі болады.
Көлемдері толық сәйкес келетін екі атау тең мағыналы болып табылады. Басқаша айтқанда, тең мағыналы атауларды заттардың бір класына жатқызады.
Көлемдері бір-бірін тұтастай жоққа шығаратын атаулар жоққа шығару қатынасын құрайды. «Трапеция» және «бесбұрыш», «адам» және «планета», «ақ» және «қызыл» атаулары бірін-бірі жоққа шығарады.
Анықтау – атаудың мазмұнын ашатын логикалық операция. Атты анықтау дегеніміз – оның мазмұнына қандай сипаттардың кіретінін көрсету. Манометрге анықтама беруде біз оның, ең алдымен, құрал екенін және, екіншіден, қысымды өлшейтін құрал екенін көрсетеміз.
Анықтаудың екі міндеті бар. Ол анықталатын затты басқалардың барлығынан ерекшелейді.
Ең алдымен анық және анық емес анықтаулардың арасындағы айырмашылықтарды көрсету қажет. Анық емес анықтаулардың ішінде контекстуалды және остенсивті анықтаулар ерекше назар аудартады.
Ешқандай сөздік жекелеген сөздерді және ол мағыналардың сипаттарын толықтай көрсете алмайды. Сөз сөздіктердің құрғақ анықтамалары негізінде танылып, ұйғарылмайды. Сөздерді тірі және толыққанды тілде, басқа сөздермен түрлі байланыстарға түскендегі қолданысы – жекелеген сөздерді ғана емес, тұтастай тілді білу көзі осы.
Остенсивті анықтау – көрсету арқылы анықтау. Мысалы, бізден зебраның не екенін түсіндіруді сұрайды. Біз ауызша түсіндіргенше, сұраған адамды зообаққа жетектеп, оған зебра тұрған клетканы көрсетіп: «Міне, зебра деген – осы», – дейміз.
Бөлініс – бастапқы атауда ұғынылатын заттарды топтарға бөлу операциясы.
Топтарға бөлу нәтижесінде алынғандар бөлініс мүшелері деп аталады. Бөлініске себепкер болатын сипат бөлініс негіздемесі делінеді. Әр бөліністе бөлінетін ұғым, бөлініс негіздемесі және бөлініс мүшелері бар. Бөлініске қойылатын талаптар қарапайым:
1. Бөлініс тек бір негіздеме бойынша жүргізілуі тиіс.
2. Бөлініс соразмерным, немесе жоққа шығаратын болуы тиіс, яғни бөлініс көлемдерінің сомасы бөлінетін ұғымның көлеміне тең болуы тиіс.
3. Бөлініс мүшелері бір-бірін өзара жоққа шығаруы тиіс.
4. Бөлініс үздіксіз болуы тиіс.
Бөліністе жиі кездесетін жағдай дихотомия (екіге бөлу) болып табылады. Жай бөлініс кезінде адамдар ерлер мен әйелдерге, жастар мен қариялар және т.б. бөлінеді. Дихотомияда көптеген адамдар ерлер және «ер еместерге», балалар және «балалар еместерге» т.б. деп бөлінеді.
Классификация – көпсатылы, тармақталған бөлініс.
Пікір – білдірілетін мағынасымен (мазмұнмен) бірге берілетін және шынайы немесе жалған грамматикалық дұрыс құрылған сөйлем.
Пікір ұғымы – логиканың бастапқы және негізгі ұғымдарының бірі. Пікір беретін сипаттама реальді жағдайға сәйкес болса, ол шынайы болады және, егер сәйкес келмесе, ол жалған болып саналады. «Шындық» және «жалған» – пікірдің шынайылық белгісі деп аталады.
Күрделі пікірлердің құрылу әдістерінің негізгілері:
Теріске шығару – берілген пікірден жаңа пікір шығаруға көмектесетін логикалық тізбек. Мұнда бастапқы пікір шынайы болса, оны теріске шығару – жалған, және керісінше болады.
«және» сөзі арқылы екі пікірді біріктіргенде, оны атайтын конъюнкция деп аталатын күрделі пікір шығады. Бұлайша біріктірілген сөздер конъюнкция мүшелері деп аталады.
«немесе» сөзі арқылы екі пікірдің бірігуі ол пікірлердің дизъюнкциясын береді. Дизъюнкцияны құрайтын пікірлер дизъюнкция мүшелері деп аталады.
«немесе» сөзі күнделікті тілде екі түрлі мағына береді. Кейде ол «біреуі не екіншісі немесе екеуі де» дегенді білдірсе, ал кейде «бірі не екіншісі, бірақ екеуі бірге емес» дегенді білдіреді.
Логиканың орталық міндеті – пайымдаудың дұрыс схемаларын дұрыс еместерден бөлу және жүйелеу. Логикалық дұрыстық логикалық формамен анықталады.
Шартты пікір – «егер..., онда...» байланысы арқылы құрылып, бір құбылыс, оқиға және басқалардың бір-біріне шарттас болып келетінін көрсететін күрделі пікір. Мысалы, «Егер от бар болса, онда түтін де бар», «Егер сан 9-ға бөлінсе, онда ол 3-ке бөлінеді» және т.б.
Шартты пікір пайымдаудың барлық салаларынан кең қолданыс табады. Логикада ол, ережеге сәйкес, импликативті пікір, немесе импликация арқылы көрінеді. Мұнда логика «егер..., онда ...» қолданысын анықтайды, жүйелейді және жеңілдетеді, оларды психологиялық факторлардың әсерінен босатады.
Категориялық пікір – қарастырылатын кластағы барлық немесе кейбір заттардағы қандайда бір сипаттың болуын растайтын не теріске шығаратын пікір.
Категориялық пікірлерге деген ерекше мүдде, ең алдымен, логиканың ғылым ретінде дамуының басталуы бұл пікірлердің логикалық байланыстарын зерттеуден басталғанымен байланысты. Сонымен қатар, категориялық пікірлер біздің пайымдауларымызда кеңінен қолданылады.
Категориялық пікірде айтылатын заттың атауы субъект болады да, оның сипатының атауы предикат деп аталады.
Модальдік ұғымдар – пікір немесе ондағы суреттелетін жағдайды қандайда бір көзқарас тарапынан сипаттауға мүмкіндік беретін ұғымдар. Ондай ұғымдарға «қажет», «мүмкін», «жақсы», «міндетті», «тыйым салынады» және т.б. жатады.
Модальдік ұғымдар топтарға бөлінеді. Олардың әрқайсысы бірегей көзқарас бойынша сипаттама береді. Осылайша, пікірлерді теориялық-танымдық нақтылау үшін «дәлелденеді», «шешілмейді» ұғымдары, нормативті пікірге – «міндетті», «рұқсат етіледі» және «тыйым салынады», бағалау пікірлеріне – «жақсы», «бәрібір», «дұрыс емес» т.б. ұғымдары қолданылады.
Бағалау пікірі дегеніміз – қандайда бір объектінің абсолюттік немесе салыстырмалы құндылығын белгілейтін, оған баға беретін пікір.
Нормативті пікір – қандайда бір тәртіп нормаларын белгілейтін пікір. Мұндай пікірлердің тілдік құрылымы да әртүрлі және әртектес. Кейде ол бұйрықты лепті (императивті) сөйлем формасында келсе («Есікті жап!», «Ұрлық жасама!»), көбінесе бұйрықты лепсіз нормативті сөздермен келеді: «міндетті», «рұқсат етіледі», т.б.
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.151 сек.)Пожаловаться на материал