kk kk ja en ceb en en kk ar az en ky tt kk kk kk kk kk it kk en kk en pt kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en ky en kk de kk kk kk ru ky kk mn kk kk uk kk kk kk kk fr kk fr fr kk kk kk fr kk fr sv kk kk kk fr kk fr en kk kk en kk kk ja sv kk kk ja fr kk kk ja kk kk ja ru ru ja kk kk en kk ru bg en ru kk kk kk kk ru bg kk kk kk kk en kk kk kk kk hbs_cyr ru kk kk kk kk pt kk kk en kk it kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk fr kk kk kk en kk kk kk fr kk kk kk fr kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk it kk kk kk kk en kk tk ru ru en kk en en kk ca en kk de en kk fr en kk en kk ru kk kk kk en kk
АЙДОС САРЫМ. ҚАЗАҚ ПЕН ҚАЗАҚ КӨШІНІҢ БЕС МӘСЕЛЕСІ
Бірнеше күннен кейін Астана қаласында V Дүниежүзілік қазақ құрылтайы өтеді. Әлем қазақтарының басты форумына төрткіл дүниенің 38 мемлекетінен келген ағайын жиналып, ұлт мәселесін талқыламақ. Басты мәселе, сөзсіз, қазақ көшін жандандыру, қазақ диаспорасына қолдау көрсетудің тың жолдарын іздеу болмақ. Алыстағы ағайынның басқосуы қашанда ұлы той. Алайда осы алқалы жиын тек той-думан қуып, ЭКСПО шарлап, жиын тақырыбын ұмытып кетпесе екен деп тілейміз. Себебі қазақ этносы мен ұлты алдында тұрған көптеген кешенді мәселе бар. Соларды назардан шығарып алмасақ екен.
БІРІНШІ МӘСЕЛЕ: ШЫНАЙЫ БАҒА БЕРУ, АЛДАМАУ, АЛДАНБАУ
Мұратқа адал болу, мақсатқа жету қашанда шыншылдықты, шынайылықты талап етеді. Тек шынайы анализ, шынайы баға, шынайы болжау ғана істі алға жетелейді. Бұл – айқайлаған ақиқат, аңқылдаған аксиома. Осымыз рас десек, сонау 1992 жылғы тұңғыш қазақ құрылтайынан бастап, 2002, 2005, 2011 жылдары өткізілген әрбір құрылтайда айтылған сөздер, алынған міндеттемелер сараланып, ой елегінен өткізілгені абзал. Мемлекет не деді, нендей уәде берді? Қазақ диаспорасының өкілдері нені қажет етті, неге серт берді? Осының қаншасы, қанша пайызы іске асып, қаншасы сөз күйінде, қағаз жүзінде қалып қойды? Дұрысы – мемлекет тарапынан бір адам, диаспора жағынан бір адам шығып, жиналған жұртқа осы жайында анық, ашық жауап беруі міндет.
Біз осы қаншамыз? Елдегі қазақ саны туралы жақсы болсын, жаман болсын дерегіміз бар. Алдағы күндері 18 миллионға толатын Қазақстан тұрғындарының 71 пайызы қазақ деуге жеттік. Яғни атамекенде 12,7 миллион қазақ тұрып жатыр деген сөз. Ал шетте жүрген қазақтың саны қанша? Бір деректе 4 миллион, екінші бір деректе 5 миллион деп жатады. Кейде көңілденіп, шаттанып, әлемде шамамен 6-7 миллион қазақ бар-ау деп те қалатын ағайын жоқ емес. Бірақ бізге сөз керек пе, көш керек пе? Бізге көңіл тоқтығы керек пе, әлде ел мен жердің тұтастығы керек пе? Егер соңғысы дер болсақ, онда қазақ саны ойыншық емес. Саяси-экономикалық маңызы бар, болашақты бағдарлауға, көшті жоспарлауға ауадай қажетті ғылыми дерек. Олай болса, сыртқы істер, мәдениет, ұлттық экономика министрліктері тиісті құзырлы органдармен бірігіп, Дүниежүзі қазақтары қауымдастығымен қоян-қолтық жұмыс істей отырып осы сұраққа нақты жауап беруі тиіс. Бәлкім, осы құрылтайда қазақ диаспорасының демографиялық мәселелерін зерттейтін, осы төңіректе ізденетін арнайы орталық ашу мәселесін қозғауы тиіс шығар.
ҮШІНШІ МӘСЕЛЕ: ҚАЗАҚ ДИАСПОРАСЫНЫҢ КӨҢІЛ КҮЙІ, ХАЛ-АХУАЛЫ
Әлемде тұрып жатқан қазақтың барлығы сол елдерге алабөтен емес. Көбісі өз ата-бабасының жерінде, қонысында тұрады. Әсіресе Қытай, Ресей, Моңғолия, Өзбекстанда тіршілік жасап жатқан қазақтарға бәрін тастап, атамекенге көш деудің өзі қиын дүние. Егер қазақ тілі, ділі, мәдениеті, тарихы, болмысы, мұраты тек қана қазаққа керек, олардың іске асып, гүлденетін жері тек қана Қазақстан деп ұғар болсақ, онда осы қалың қазақтың бәрі болмаса да, көбісі түптің түбінде елге оралары анық. Оның үстіне тарыдай шашылған қалың қазақ тұрып жатқан елдерде не боларын, саяси үдерістердің қалай өрбитінін болжау қиын. Анығы – жоғарыда аталған елдерде қазақтың қазақ болып қалуына деген асқан құлшыныс пен шын ниет жоқ деп айтсақ артық кетпейміз. Керісінше, қазақты қытай, өзбек, орыс ету деген, ассимиляциялау деген саясат жүргізіліп жатқанын естіп те, біліп те жатырмыз. Бәрі емес, қазір емес, бірақ болашақта сол қазақтың біразы атамекенге оралады, оралуы тиіс.
Шеттегі қазақ елге көшсін-көшпесін оларды саяси-дипломатиялық жолдармен қолдау көрсету, экономикалық қарым-қатынас орнату, адами, ақпараттық және мәдени көмек беру – Қазақ ұлттық мемлекетінің міндеті, борышы, парызы. Бұл да аксиома.
Егер қазақтар тұрып жатқан елдердегі диаспорамызға көзқарас дұрыс болса, онда оны еселей түсу қажет. Ал егер, керісінше, оларға қысым жасалып жатса, адами, этникалық құқықтары тапталып жатса, мемлекет және ұлт дәрежесінде алаңдаушылығымызды білдіру, әрекет ету елде жүрген біздің бәрімізге сын.
Қазақ этносы – бөлінген этнос. Діліміз, тіліміз, дініміз бір десек те, арада тек қана мемлекеттік шекара емес, басқа да шектеулер жоқ емес. Мысалы, алдағы уақытта матрицалық, ядролық қазақ латын қарпіне өтейін деп жатыр. Осы жағдайдың өзі диаспорамен белсенді жұмысты талап етеді. Диаспора ел ішіндегі бар жағдай туралы хабардар болуы керек. Ертең қазақ мемлекеті жаңа әліпбиге өткен кезде диаспора аңырап қалмауы міндет. Диаспора ішінде де қажетті жұмыс жүргізіліп, шеттегі қазақтар іштегі қазақтың жаңалығынан ажырап қалмағаны керек бізге. Қазақ мектебі бар, қазақ мәдениетінің ошақтары сақталған барша жерге жаңа әліпбидегі кітап, газет, журналдарды жеткізу, ақпараттық және әдістемелік тұрғыдан қамтамасыз ету осы үлкен жұмыстың мызғымас бөлігіне айналуы тиіс.
Диаспора арасында тиісті зерттеулер жүргізілгеннен кейін, қанша адамның көшуге ниет-ықтияры бар екенін білгеннен кейін істелетін жұмыстың бірі – оралушы ниет білдіруші куәлігін беру (оралман емес). Оралуға ниеттілердің арасында мемлекет заңдарын түсіндіру, елдегі жағдайды ұғындыру бергі жақта емес, арғы жақта басталуы тиіс. Бұл тұрғыдан қарасақ, біздің диаспора мен қауымдастықтың жұмысы мардымсыз. Егер мемлекеттің осы мәселеге дәті жетпесе, бәлкім, осындай куәліктерді жасауды қауымдастық өз мойнына алуы шарт еді. Егер осы шаруа іске асса, онда мемлекеттің де жұмысы жеңілдер еді деп санаймын. Мысалы, Моңғолияда тұрып жатқан осындай отбасы шамамен бес жылдан кейін көшуге ниетті деген дерек болса, көш мәселесі жеңілдей түсері анық емес пе? Немесе Ресейдің осы облысынан осыншама отбасы, оның ішінде осыншасы өз қаржысымен, осыншасы көмекке мұқтаж деген дерек болса, кімге жаман болар еді? Миграция, көші-қон ермек емес. Керісінше, баршаның тарапынан барынша тереңдікті, ұйымшылдықты, әрекетшілдікті талап ететін дүние.
Қысқасы, осы. Айта берсе, әрине, әңгіме табылады. Менің ойымша, құрылтайда кемі осы бес мәселе ашық айтылып, талқылануы тиіс. Сонда ғана біз өз мақсатымыз бен ойымызға жетеміз.
Қазақ көші 11 қазақтар тағыдыры 2 Дүниежүзі қазақтары 9 Дүниежүзі қазақтары құрылтайы 4 Айдос Сарым 15 көші-қон мәселесі 2 Оралман мәселесі 6 Қытайдағы қазақтар 11 монғолиядағы қазақтар 2 Ресейдегі қазақтар 2
Қарапайым қазақ • 1 ай бұрын
Алтыншы мәселе: Тілді дамыту, қолданыс аясын кеңейту, кейінгі ұрпаққа тіл үйрету, әр қазақ қазақ тілін білуге тиіс-деген ұран тастау.
САБАҚ • 1 ай бұрын
ГЕРМАНИЯ ЕЛІНЕН ҮЛГІ АЛУ КЕРЕК,СОҒЫСТАН КЕЙІН ТАРЫДАЙ ШАШЫЛҒАН НЕМІСТІ ЖИНАП ОЛАРДЫҢ СЫРТАН АЛҒАН ТӘЖІРБИЕСІМЕН БӨЛІСІП,ҚАТТЫ ДАМЫДЫ,МЫСАЛЫ БІЗДІҢ ҚЫМЫЗДЫ ИЕЛЕНІП БРЕНД ҚЫЛДЫ,БІЗДЕН БАРҒАН НЕМІСТІҢ АРҚАСЫНДА. 90 МЛН БОЛДЫ,G7 МҮШЕСІ.
Батыр Баян • 1 ай бұрын
Қазақ саны өте-мөте маңызды мәселе. Осыны қолға алу керек.
Мысырда жоғалып кеткен қазақстандық 6 студент табылды
Мысырда жоғалып кеткен қазақстандық 6 студент табылды
07/25 17:51 0 83
Айдың бетінен әкелінген топырақ 1,8 млн. долларға сатылды
Айдың бетінен әкелінген топырақ 1,8 млн. долларға сатылды
07/25 17:41 0 81
Мамандар педофилді анықтаудың жолдарын тапты
Мамандар педофилді анықтаудың жолдарын тапты
07/25 17:14 0 246
Талибтер Ауғанстанның үшінші ауданын басып алды
Талибтер Ауғанстанның үшінші ауданын басып алды
07/25 17:11 0 75
Астанада көкпардан әлем чемпионаты өтеді
Астанада көкпардан әлем чемпионаты өтеді
07/25 17:04 0 49
«Крышасы» бар «әкімияттың қызы» ұсталды
«Крышасы» бар «әкімияттың қызы» ұсталды
Осыдан бір апта бұрын әлеуметтік желіде халықты дүрліктірген видео тарады. Қолында темекісі бар бойжеткен жол-көлік оқиғасына түскен азаматтар арасындағы...
05/01/2017 12:22 4 7613
ҚАЗАҚСТАНДА ТҰРАТЫН ҰЛТ ПЕН ЭТНОСТАРДЫҢ ҮЛЕСІ (2016 Ж.)
ҚАЗАҚСТАНДА ТҰРАТЫН ҰЛТ ПЕН ЭТНОСТАРДЫҢ ҮЛЕСІ (2016 Ж.)
05/11/2017 11:00 12 2725
Ара кірпіштен шегені суырып алды (ВИДЕО)
Ара кірпіштен шегені суырып алды (ВИДЕО)
Бұл видеодан ерекше құбылысты байқай аламыз. Кәдімгі ара кірпіштен шегені суырып алып жатыр. Бұл оқиға өзгелерді таңқалдырды. Көпті таңқалдырған видеоны
05/15/2017 16:51 0 1549
15 жасында өзіне қол жұмсаған қыздың хаты: «Мен күресуге тырыстым, бірақ...»
15 жасында өзіне қол жұмсаған қыздың хаты: «Мен күресуге тырыстым, бірақ...»
2015 жылдың желтоқсанында 15 жастағы анорексияға шалдыққан Пиппа Макманус өз-өзіне қол жұмсаған. Мұндай қадамға бармас бұрын қыз хат қалдырып кетіпті. Хатында...
05/18/2017 18:37 0 4330
Қылмыстық кодекстің 21 бабына азаматтықтан айыру жазасы енгізілмек
Қылмыстық кодекстің 21 бабына азаматтықтан айыру жазасы енгізілмек
ҚР Қылмыстық кодексінің 21 бабына азаматтықтан айыру түріндегі қосымша қылмыстық жаза енгізіледі. Бұл жайында бүгін ҚР Парламенті Мәжілісінің жалпы отырысында...
05/24/2017 10:58 0 222
ҚУАТ ДОМБАЙ: ҚАЗАҚТАР ӨЗ ЖЕРІНДЕ ЕКІНШІ СОРТТЫҚ ЖҰРТ СИЯҚТЫ БОЛЫП ЖАТЫР
ҚУАТ ДОМБАЙ: ҚАЗАҚТАР ӨЗ ЖЕРІНДЕ ЕКІНШІ СОРТТЫҚ ЖҰРТ СИЯҚТЫ БОЛЫП ЖАТЫР
Осы аптада Қазақстан теледидарына орыстандыру саясаты туралы Дос Көшіммен бірге сұхбат бердік. Эфирге 16-шы маусымда шығады. Шынымды айтсам сол әңгімеге...
06/11/2017 17:16 24 4675
ҚАЗІР ҚИМЫЛДАМАСАҚ, ҚАЗАҚТЫ ӘКЕЛУ КЕЙІН ҚИЫН БОЛАДЫ!..
ҚАЗІР ҚИМЫЛДАМАСАҚ, ҚАЗАҚТЫ ӘКЕЛУ КЕЙІН ҚИЫН БОЛАДЫ!..
«Асар» қалашығы – қазақтың басын қалай қосудың жарқын жолы!
06/23/2017 12:58 4 4225
НЕЛІКТЕН ГРУЗИЯДА ШЕТЕЛДІКТЕРГЕ ЖЕР САТУҒА ТЫЙЫМ САЛЫНДЫ?
НЕЛІКТЕН ГРУЗИЯДА ШЕТЕЛДІКТЕРГЕ ЖЕР САТУҒА ТЫЙЫМ САЛЫНДЫ?
Фермерлерді әлемнің түпкір-түпкірінен шақырып жүрген Грузия бүгінде өз жерлерін шетелдіктерге сатудан бас тартып отыр. Шаруашылыққа ыңғайлы жерлердің...
06/27/2017 15:16 0 721
Бүгін ҚР Парламенті Сенатының сайлауы өтеді
Бүгін ҚР Парламенті Сенатының сайлауы өтеді
Бүгін ҚР Парламенті Сенатының 16 депутатын сайлау өтеді, деп хабарлайды
06/28/2017 10:05 0 244
Ақ үй Трамп пен Путин кездескенде қандай тақырыптарды талқылайтынын хабарлады
Ақ үй Трамп пен Путин кездескенде қандай тақырыптарды талқылайтынын хабарлады
АҚШ президентінің әкімшілігінде Дональд Трамп пен Владимир Путиннің қандай тақырыптарды талқылайтынын айтып берді деп хабарлайды
07/04/2017 15:34 3 517
Ресейде 1917 жылдағы қанды оқиға қайталануы мүмкін бе?
Ресейде 1917 жылдағы қанды оқиға қайталануы мүмкін бе?
Антикоррупциялық шеруге Путиннің суретін ұстап келген әйел адам. Санкт-Петербург, 12 маусым 2017 жыл. (Көрнекі сурет)
07/06/2017 10:31 1 2541
Қазақстандықтар Бурабайдағы бағаның шетелде демалу құнынан да асып кеткеніне наразы
Қазақстандықтар Бурабайдағы бағаның шетелде демалу құнынан да асып кеткеніне наразы
Қазақстандықтар Бурабайдағы дәретханалар бағасына наразы болды. Жағажайдағы дәретхана ақысы 100 теңге болуымен қоса, жалпы Бурабайдың жағажайына  кіру...
07/10/2017 11:40 1 1630
Қазақстанда ауыз су бағасы бірден 40%-ға қымбаттауы мүмкін
Қазақстанда ауыз су бағасы бірден 40%-ға қымбаттауы мүмкін
Қазақстанда ауыз су тарифі тағы да өсуі күтілуде. Сарапшылар бағаның бірден 32-40 пайызға дейін қымбаттауы мүмкін екенін айтып отыр. Бұл туралы "Қазақстан...
07/10/2017 17:36 0 400
Алғаш рет қазақстандық футболист Болгария чемпионатына қатысады
Алғаш рет қазақстандық футболист Болгария чемпионатына қатысады
Жартылай қорғаушы Еркебұлан Нұрғалиев Болгарияның «Верея» клуыбымен келсімшарт жасасқан. Ол Болгария чемпионатындағы алғашқы қазақстандық болмақ...
07/11/2017 10:08 0 531
Мәскеуде кішкентай баланы 10 жыл бойы сексуалды құлдықта ұстаған педофил қолға түсті
Мәскеуде кішкентай баланы 10 жыл бойы сексуалды құлдықта ұстаған педофил қолға түсті
Мәскеу тұрғынына «Кәмелет жасқа толмаған балаға сексуалды зорлық көрсетті» деген айып тағылды, деп хабарлайды
07/11/2017 11:36 0 543
1500 тонна бағланның еті Иранға экспортталмақ
Әйел тұңғышын неше жасында дүниеге әкелген дұрыс?
Мысырда 6 отандасымыз із-түссіз жоғалып кетті
Шетелдік журналист: Канеломен жекпе-жекте Головкиннің бетінен бет қалмайды
Мысырда жоғалып кеткен қазақстандықтар туралы жаңа деректер белгілі болды
© 2017 «Qamshy.kz» ақпарат агенттігі
Меншік иесі: «Qamshy Media» ЖШС
QNews system, Powered by Attila Group
Біз туралы    Пайдаланушылық келісімі