ru kk ja en fr en zh kk ar az en ky tt kk kk kk kk kk it kk kk kk en pt ru pt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk fr kk kk kk ru ky kk mn kk kk uk kk kk en kk fr kk fr kk en kk kk en sv kk kk es fr kk kk en kk kk en kk kk en kk kk en kk ru bg en ru kk kk kk kk ru bg kk kk kk kk en kk kk kk kk hbs_cyr ru kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk it kk kk kk it kk kk kk en kk kk kk kk it kk kk kk it kk kk kk en kk kk kk it kk kk kk fr kk kk kk it kk kk kk en kk kk kk en kk tk ru ru en kk hbs_lat en kk en en kk es en kk ca en kk ca kk ru kk kk kk en kk
Формациялық даму үлгісі ғана емес, мінез-құлықтары да бір-біріне ұқсамайтын халықтардың арасын жақындата түскені үшін адам баласы ең алдымен әдебиетке қарыздар. Сөз өнері қиялымыз туғызған мына фәнидің жалған көрінісі екеніне қарамастан, ол бізге күрмеуі күрделі тіршіліктің ең терең қабатында жасырынған құндылықтарды табуға көмектесіп келеді. Нәсілдік, діни-ғұрыптық айырмашылығымызға, қай жерде, (мейлі ол сахараның шөлі ме, әлде, теңіздің көк майса жағалауы ма, немесе тіпті, шексіздігі сағымды да адастыратын кең байтақ дала ма) туып, пешенемізге қандай ұлттың өкілі болу тағдыры жазылғанына қарамастан әдебиет бәрімізді мұңайтатын, қуантатын, табыстыратын, таң қалдыратын, біріктіретін, аяушылығымызды оятып, бауырмашылдық сезімімізді артқыза түсетін, ақылмен түсіндіріп бере алмайтын, біздің санамыздан да биік тұрған – Құдайдың құпиясы. Сөз сиқыры бізге талай дүниенің сырын ашты, мерейімізді үстем етіп, жанымызды жігерлендірген тіл құдіреті арқылы арманымыздың асқарында мұнартқан биік шыңдарды да бағындырып, адам баласының ақымақтығы туғызған кедергілерді бұзып-жарып өттік. Құдайдың кенже баласындай болып фәнидің есігін ашқаннан бері адамдық бастаудың тұнығын лайлайтын әрекеттердің бәріне қарсы тұра алған бір ұлы күш болса, ол - сөз өнері.
Қиын-қыстау замандардың аласапыран дауылына, тоталитарлық қоғамның тегереурінді қыспағына, халықтың азаттығына кісен салып, қанын судай ағызған репрессиялардың озбырлығына қарамастан әдебиет барлық уақытта да бізге адамдық болмысымызды жоғалтып алмауды үйретіп келеді.
Келешегіміз тұманданып, ел тағдыры жыртысқа түсіп, бағыт-бағдарымыздан адасқан өліарада кез-келген ұлттың әдебиетінде адам болып қалудың тағылымын көрсетіп, қалғып бара жатқан санасын оятып, рухын тірілтіп, үміт отын жағып, келешекке жол бастайтын кемеңгерлері болады. Француздарда ол – Гюго мен Бальзак, немістерде - Гете, орыстарда Пушкин мен Толстой, қазақтарда ол кім десек – Абай мен Әуезов. Қазақ даласының кең байтақ сахарасында кенеттен пайда болып, даңқы әлемді шарлап кеткен бұл екі таңғажайып құбылыстың өнердегі жарығы өмірге келетін әлі талай ұрпақтың жүрегіне алтындай сәулесін ұйытатын болады...
Рухани байлықтан басқа ештеңеге қызықпаған Герольд Бельгердің әулие Абай жайлы толғанған эссесі жоғарыдағыдай сөздерді айтуымызға түрткі болып, бізді осындай бір ойдың мекеніне қарай жетелей түсті.
Герағаңның ұшы-қиыры жоқ алып мұхиттай әдебиет кеңістігінен тапқан олжасы көп, бірақ, пір тұтып, әулие санап, бойтұмарындай қастерлеп өткен үш ұлы ардақтысы болды, олар – Гете, Пушкин және Абай.
Қызық! Ұлтының мақтанышына айналған үш кемеңгердің тәнін топырақ жасырғаннан бері тұтас бір кезеңдердің дәурені артта қалып, ондаған ұрпақ алмасты, осы беймаза мезгіл ішінде әлем картасында жаңа шекаралардың сызығы жүргізіліп, мемлекеттер жоғалып, алып империялардың күлі көкке ұшты, бірақ, қоғамдық, әлеуметтік, саяси дағдарыстардың дауылына қарамастан, біздің бойымыздағы Азаттыққа, Махаббатқа, Өмірге іңкәр құштарлықтың отындай лапылдаған Гете – Пушкин – Абай рухының жалыны бұрынғыдан бетер лаулап, адамзат аспанының төрінде мәңгіліктің хабаршысындай жарқырап, жылдар өткен сайын жұлдызы жоғарылап барады.
Әлі күнге дейін немістер - Гетені, орыстар – Пушкинді, ал мына біз қазақтар Абайды оқып, ойлы жырларының сәулесіне шомылғанымызда адамдық табиғатымызды тапқандай көңіл-күйдің толқынын басымыздан кешеміз. Жұлдыздары биіктеп бара жатқан үш ұлы халықтың данышпаны уақыт өте келе сол үш елдің кемеңгеріне ғана емес, ұлттық рухына да айналып үлгерді. Ұлты неміс жазушысы Бельгердің дәл байқағанындай, әр түрлі тарихи-географиялық ортада, әр түрлі қоғамдық формация мен тарихи кездерде, тіл мен әдеби дәстүрі бір-бірінен мүлдем алшақ жағдайда өмір сүргендеріне қарамастан, бұл ұлы ақындардың тағдырларында, дүниетанымдарында, ізденістерінде, адамгершілік ынта-талабында, ұлттық мәдениетті дамытып, ұлттық сана-сезімді ояту бағытындағы ересен еңбектерінде үндес, сарындас әуендер көп.
Дәл бүгінгідей идеологиямыз әлсіреп, дініміз шатасып, діліміз адасып, тіліміз алашұбарланып бара жатқан шырғалаң заманда Абай біздің кемеңгеріміз, бағыт түзейтін темірқазығымыз ғана емес, ендігі жерде адам болып қалуымыздың кепілі мен жалғыз мүмкіндігіне де айналғандай. Ислам шекпенін жамылып, миымызды айрандай ашытып жіберген діни бағыттардың шылауына шырмалмай, кемеңгер ойларының жұмбағына терең бойлағанымызда ғана біз шын мәнісіндегі ұлттық болмысымызды табамыз...
Ия, сол жылы Есілдің жағасындағы кішкене қазақ ауылы қарлы боранның астында қалған. Қыс та айтарлықтай қатал болды. Қазақ даласына жер аударылған неміс отбасы бұрынғы дәрігерлік бекеттің бір бөлмесін паналап отырған.
Саршұнақ аяз. Терезені жел тықылдатады. Шағын ғана қаңылтыр пештің іші гу-гу етеді. Жетілік шамның сығырайған жарығының астында отырған немістің бір баласы әбден тозығы жетіп, сырты алба-жұлба болған оқулығын алып, өлең оқып жатыр.
Ақ киімді денелі, ақ сақалды,
Соқыр, мылқау, танымас тірі жанды.
Үсті-басы – ақ қырау, түсі суық,
Басқан жері сықырлап келіп қалды.
Әдебиеттің босағасынан жаңа түскен келіндей болып аттағанда жазушылықтағы ең алғашқы талабын қазақ қаламгерлерінің шығармаларын орыс тіліне аударудан бастаған Герағаң алдына биік мақсат қоя білді. Қазақ классиктерінің көлемі кере қарыс романдарын орыс тілінде сөйлету үшін күндіз күлкіні, түнде ұйқыны ұмытып тынымсыз еңбек еткен жанкештілігі неге тұрады десеңізші. Немістің ұлы ақыны Гете өзінің хатшысы болған Эккерманға бірде былай депті: "Мені жұрт жолы болғыштың өзі болды деп ойлайды. Әрине, менің тағдырға, өмірге өкпем жоқ. Бірақ мен өмір бойы ауыр бейнеттен арылмай келемін, тіпті осы жетпіс бес жыл ішінде бір ай да болса жан рақатын көрмеппін". Дәл осындай мағынадағы сөзді менің ойымша қазақ топырағында өсіп-өніп, сексеннен аса бергенде дүние салған неміс Бельгерге де қаратып айтуға әбден болады. Сөз өнерінің дертіне шалдыққан ол өмір бойы талаптанып, еңбектеніп, жан рақатын көрмей ойдың шыңырауын қазды. Жан әлеміне өлшем болатын рухани байлықты ол Абайдан тапты. Герағаңның азды қанағат тұтатын адам екеніне сұхбат алу үшін үйіне барғанымда көз жеткізгенмін. Жұпыны ғана пәтерінен кітаптан басқа байлық көзіме шалынбады. Ең ғажабы ол көз майын тауысып оқыған кітаптары жайында пікір білдіруге де уақыт табатын. Қаламгер қауымды жұрттың сөзіне емес, шығармасына қарап бағалайтын. Сондықтан да өнер адамдары жайында Герағаңның мына көпшіліктің айтып жүргеніне мүлде ұқсамайтын өз ойы, өз пікірі бар болатын.
- Онда тұрған не бар! – деді Бөкең жұлып алғандай. – Енді ең басты сыйлығын береміз. Екі мәрте Совет Одағының Батырлары бола береді емес пе?. («Тарланның» басты сыйлығына ол жылдары Алматының қақ ортасынан үш бөлмелі пәтер сатып алуға болатын. А.К).
- Жоқ, Бөке – дедім мен үзілді-кесілді қарсылық білдіріп. – Бұлай істеуге болмайды! Түрлі алып-қашпа әңгімелер туады. Сыйлық өзінің мән-мағынасын жоғалтады.
- Бірақ біз шешімді қабылдап қойдық, қой.
- Шешімдеріңді өзгертуге тура келеді. Мен сендердің шақырған кештеріңе бара да алмаймын. Таяуда ғана инфракт алғанмын.
- Қалай, келе алмайсыз?
- Жарты сағатқа болса да келіп кетіңіз.
- Онда жұбайыңыз келсін.
- Жоқ, жандарым. Әйелім де бармайды. Егер «Тарлан» сыйлығын берсеңдер, мен одан бас тартуға мәжбүр боламын.
- Сіздің айтқаныңыздан қайтпайтын адам екеніңізді жақсы білеміз. Дегенмен..
- Жо, жоқ. Енді бұл туралы ауыз ашпа.
Болаттың бар өнерін салып көндіруге тырысқанына қарамастан мен бір сыйлықты бір адамға екі мәрте беруге болмайтына оның көзін жеткіздім. -Пәлеге қаласыңдар.
- Онда кімді ұсынасыз?
- Айталық Иран-Ғайыпқа, Темірханға беруге болады. Тынымбай да бұл сыйлықты алуға әбден лайық». (Герольд Бельгер «Тень дней минувших», («Өткен күндер елесі») 550 –ші бет).
Мен Герағаңның жұрттың сөзіне қосылып өсек соққан кезін көрген жоқпын. Не ойласа да ішіне жасырып қалмай, баспасөз бетінде кім туралы болса да пікірін ашық айтатын.
Мен Герағаңның орынсыз мақтанғанын да байқаған емеспін. Үлкен істерді үнсіз ғана тындырып тастап, түк бітірмеген адамдай жымиып жүретін. Жұрттың бәрі ауыздарының суы құрып, әдебиеттегі толайым табыстарымен мақтанып жатқанда, талай тірлікті жасап қойса да салмақты да, сабырлы қалпынан танбайтын еді, ол.
Герағаңа үнемі бір-ақ нәрсе жетпей жататын. Ол – Уақыт. Алтыннан да қымбат уақыттарын қадірлей алмаған қазақтарды көргенде қатты қапаланатын. Кейде ойлаймын, бір минутын да бос жібермей, шығармашылық шеберханасында күндіз-түні тыным таппай еңбек еткен Герағаң мына момақан жердің астында қалай ғана тыныш жатыр екен?....Қалай, ә?....
Амангелді Кеңшілікұлы 3 Абай 21 Бельгер 1 сөз өнері 9 Абай мен Гете 1 Пушкин 2 Әуезов 6
haole • 3 ай бұрын
Тұтқынға алудағы бұлтартпау шарасы қолданылатын қылмыстар қысқартылады
Тұтқынға алудағы бұлтартпау шарасы қолданылатын қылмыстар қысқартылады
24/08 19:18 0 200
Ресейлік сарапшылар Путинсіз Ресейді қалай елестетеді?
Ресейлік сарапшылар Путинсіз Ресейді қалай елестетеді?
24/08 19:17 2 842
Алдымыздағы жылы Астанада 150 апатты үй қиратылады
Алдымыздағы жылы Астанада 150 апатты үй қиратылады
24/08 19:13 0 74
Нұрлан Ермекбаев ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының төрағасымен кездесті
Нұрлан Ермекбаев ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының төрағасымен кездесті
24/08 18:59 0 150
Имамның несие туралы даулы уағызына Қайрат Жолдыбай жауап берді
Имамның несие туралы даулы уағызына Қайрат Жолдыбай жауап берді
24/08 18:23 0 7509
Бүгін ана тілінің абыз анасы Рабиға Сыздықованың туған күні
Бүгін ана тілінің абыз анасы Рабиға Сыздықованың туған күні
Рәбиға Сыздықова – сөз тарихына, сөз әсемдігіне, сөз сазына, әуеніне,қолданылу мәдениетіне терең бойлап, білгірлікпен талдау жасаған ірі ғалым
17/08/2017 10:51 0 760
Е. Біртанов жедел жәрдемді шақыртудың жаңа ережесіне түсініктеме берді
Е. Біртанов жедел жәрдемді шақыртудың жаңа ережесіне түсініктеме берді
Мен жедел жәрдем қызметі жұмысының жаңа стандарты арқылы тиімді түрде жұмыс атқарамыз деген ойдамын.
17/08/2017 13:30 0 339
Қытайда ірі химиялық зауыт жарылды
Қытайда ірі химиялық зауыт жарылды
Апат орын алған жерде төтенше жағдай қызметкерлері жұмыс істеуде.
17/08/2017 19:48 0 1100
Каталонияда 3 күндік қаралы күн жарияланды
Каталонияда 3 күндік қаралы күн жарияланды
Барселона әкімі Ада Колау теракт құрбандарын еске алу үшін 1 минут үнсіздік 18 тамыз күні жарияланатынын хабарлады
18/08/2017 11:52 0 262
Экономикалық даму және Рухани жаңғыруды іске асыру жөнінде кеңес өтті
Экономикалық даму және Рухани жаңғыруды іске асыру жөнінде кеңес өтті
«Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламасын іске асыру мәселесі бойынша Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары Марат Тәжин баяндама жасады.
18/08/2017 20:29 0 58
Алматыда кішкентай бала бірнеше күн нан, сумен ғана қоректенген (видео)
Алматыда кішкентай бала бірнеше күн нан, сумен ғана қоректенген (видео)
Бала анасының бірнеше күн тоқтаусыз ішімдік ішіп жүргенін айтқан
21/08/2017 12:24 0 844
Бүгін күн толықтай тұтылады
Бүгін күн толықтай тұтылады
АҚШ-тың 14 штаты күннің тұтылуын толықтай тамашалай алады
21/08/2017 12:58 0 1129
Барселонада теракт жасаған күдіктінің есімі жарияланды
Барселонада теракт жасаған күдіктінің есімі жарияланды
Каталонияның құқық қорғау органдары террористердің жалпы саны 12 болғанын мәлімдеген.
21/08/2017 15:33 0 710
«Келесі жылдан бастап халықты отандық жанармаймен қамтамасыз етеміз»
«Келесі жылдан бастап халықты отандық жанармаймен қамтамасыз етеміз»
Атырау мұнай өңдеу зауыты және Павлодар мұнай-химия жетілдіру жобасы аяқталды.
21/08/2017 17:24 3 1025
Италияда өрт сөндіруші орманды қызық үшін өртей салған
Италияда өрт сөндіруші орманды қызық үшін өртей салған
Италия елінде орманды өртеген өрт сөндіруші ұсталды.
22/08/2017 11:58 0 444
Алакөлде жазылған әзіл әңгіме
23/08/2017 08:56 0 792
Мемлекеттің ар-ожданы – Ата Заң, ал оны қадір тұту – бірінші парыз
Мемлекеттің ар-ожданы – Ата Заң, ал оны қадір тұту – бірінші парыз
30 тамызда осынау Ата Заңымыздың абыройын асқақтатар мереке еліміздің барлық өңірінде жоғары деңгейде аталып өтілмек
23/08/2017 09:01 0 123
Үндістанда жолаушылар пойызы апатқа ұшырап, 40 адам зардап шекті
Үндістанда жолаушылар пойызы апатқа ұшырап, 40 адам зардап шекті
Жергілікті биліктің мәлімдеуінше, пойыз теміржол өткелінде жүк көлігімен соқтығысқан.
23/08/2017 11:35 0 226
ЭКСПО-2017 көрмесінде бүгін өтетін іс-шаралар кестесі
ЭКСПО-2017 көрмесінде бүгін өтетін іс-шаралар кестесі
Орталық Африка Республикасының Ұлттық күні аталып өтеді
24/08/2017 10:15 0 109
Джеки Чан Қазақстанда кино түсірмек
Джеки Чан Қазақстанда кино түсірмек
Астанаға келгеннен кейін Джеки елімізде кино түсіру ісіне өз қызығушылығын білдіріді
24/08/2017 10:57 1 154
Имамның несие туралы даулы уағызына Қайрат Жолдыбай жауап берді
Ұлттық арнада тағы бір танымал ток-шоу жабылды
Ресейлік сарапшылар Путинсіз Ресейді қалай елестетеді?
Кеңес үкіметін аңсайтын ректорлар қазақ тілді жастарды қалай тәрбиелемек?
220 «Алтын белгі» иегері білім гранттарынан айырылды
© 2017 «Qamshy.kz» ақпарат агенттігі
Меншік иесі: «Qamshy Media» ЖШС
QNews system, Powered by Attila Group
Біз туралы    Пайдаланушылық келісімі