kk en en en en en en en en en en bg kk en en kk en zh fr ru ru ru kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en kk en en en kk en ru ru ru ru ru de ru ru ru ru de fr ru ru ru de fr en ru en de fr ru ru ru de fr ru ru ru de fr ru ru en en en en en en en en fr en en en en en fr en en en en en en en en fi en en en en fi en en en en en ru
Ақселеу Сейдінбектің Сағынов А.С. туралы | G-Global
Category: G-Global – диалоговый центр между G20 и развивающимися странами
Ақ тілеудей ақша қар жауып тұр. Мұның өзі қаланың қалыпты тіршілігіне куанышты рең бітіргендей. Қос қаптал кең көшенің келесі басынан политехникалық институттың кес-кестей созылған алып тұлғасы бұлдырай көрінеді. Әлгінде ғана осынау ат шаптырым жерді алып жатқан ғылым-білім ғимаратына телефон шалып, соның бір, бөлмесінде отырған академик Әбілқас Сағыновпен дидарласуға уәде байланысқан едік. Әр сөзін шегелей айтып, айқын сөйлейтін қоңыр даусы әлі құлағымда тұр. Мән-жайды қысқаша мәлім еткен соң:
Бәрекелді, далада жатқан уақыт бар ма...Дегенмен, келсейші,— деді.
айыптауға, агат кетпеуге талпьшған ниетпен сабақтас.
Ақ канат көбелек сияқты ақша қар болмашы лептен көлбей ұшып, сыбдырсыз қонып жатыр. Ой шіркін жүйрік қой, әр нәрсе еске түсіп, көкейге бірі келіп, бірі шығады. Бір сәт ата аузынан бала құлағына сінген даналық ойға оралады. Халқымыз бақыт дегенді ірі елекке теңепті. Оның елегіне ересендер ғана ілігіп, ездер түсіп қалады-мыс. Ғажап қой! Ал уақыттан уақыт озып, заманды заман алмастырған сайын әлгі електің көзі кеңіген үстіне кеңи түсетін сияқты. Ендеше бүгінгі заңғар заманымыздың талғамына занғарлар ғана татымақ. Қазіргі дүние танымымыз адамды өз ортасының, өз коғамының айнасы дейді. Әбекең де ең алдымен дәуіріміздің төл перзенті. Ол кісіні дүниеге әкелуші — мұраты биік заманымыздың қажеттілігі-ау деген ой келеді. Себебі, дәл қазір алпыстың асқарынан асқан Әбекенді өткен ғасырдың он бесінші жылында дүниеге келді екен деп елестетіп көріңізші, Сонда көзін аршыған кәусардай көрініс тауып отырған қазіргі қабілеттің, қазіргі ізденістің, қазіргі қыруар еңбектің тағдыры не күйге ұшырар еді. Әнеки, дәуір перзенті, уақыт қажеттілігі деген пікір осыдан суыртпақталады.
Ақ ниеттей ақша қар әлі жауып тұр. Мен ой жетегінде келе жатып политехникалык институтқа маңдай тіредім. Бұл отызға тарта мамандықтар бойынша инженерлер даярлайтын, елуге тарта кафедрасы бар, тек қана соңғы төрт-бес жыл аясында бес мыңдай жоғары білімді инженерлерді қанаттандырған, еліміздін шығысындағы ірі жоғары оқу орындарының бірі. Осы тұста Әбекеңнің бейнесі тіптеп тұлғаланып, тіптен айқындалып елес бергендей. Өйткені, бұл институттың алғашқы ірге тасынан бастап бүгінгі зәулім тұлғасына дейінгі әрбір ілгері баскан жетістігінде Әбекеңнің маңдай тері бар, қабілет-дарынының табы бар. Сондықтан да осынау шаңырағы биік ғылым-білім ордасының табалдырығын аттағанда Әбекеңнің еске түсуінде бір заңдылық бар еді.
Сары сақтиян есік сыбдырсыз ашылып, ішке қадам басқанда Әбекеңнің әлденеге шұқшия үңіліп, алдындағы қағазға зейім қойып отырғаны көрінді. Алғашқыда үлкен кісінің ойын бөліп, бейқам отырған сәтін бұзғым келмей сәл бөгеліп қалдым. Бірақ, байласқан уәдені көңілге медеу етіп, кіші-гірім мәжіліс залындай кең бөлмені дендеңкіреп келіп сәлем бердім.
Академик сәл бір қырын отырған еңселі тұлғасын ошарыла бұрып, енді ғана назар аударды. Іле акқұба өңіне қалтқысыз бір жылылық ұялап, әнтек жымиғандай болды:
Ә-ә, інішек, келіп-ақ қалдың ба... кел, кел, жоғары шық,— деп орнынан көтеріле берді.
Енді байқадым, тұлғасына жігер, реңіне ойлылық ұялаған, тұла бойы намыс үшін соғылған наркескендей, қыран қабақты, кен маңдайлы атан жілік атпал ағаны алпыстан асты деуге ауыз бармағандай екен.
Әбекеңнің алғашқы лебізі мен жылы шырайының өзі-ақ үлкен кісілердің мысы басудан пайда болатын тосаңдықты сейілтіп жібергендей болды. Енді абзал ағаның алдна еркелеп келіп, есті  сұбхатына еліге құлақ түрген сезім билеп алғандай.
Жазуды мұрат еткен бұйымтайымыздың беті ашылған сңц, әңгіме әріден басталды. Осыдан аттай алпыс жыл бұрын кіндік қаны тамған Баянауылдан басталды. Табанының ізі түскен туған жер, ұшқан ұя туралы Әбекең аз айтса да саз айтып, жүректен лып етіп көтерілген ыстық толқын бір сәт дидарын шарпып өткендей болды. Туған жер, өскен ортаның сапалы әрекетке талпындырған ықпал-әсері ойлантып тастағандай...
Кім білсін, Ақам сері мен Жаяу Мұсаның, Жарылғапберді мен Иманжүсіптің сазды әуендері сіңген қарт Баянның қызыл тастары жаңғырығып, ту сонау балалық бал дәуреннің үңіндей боп көкірегін күмбір еткізді ме екен. Сол күмбір күй бала Әбілқастың зердесін шыңдап, қиялдай биік мұраттарға қанат қақтырмады деп кім айта алар. Бүгінгі академик Әбілқас мүмкін соны еске алған шығар. Немесе, сонау Баянауыл төңірегінде ертеден-ақ ел аузына ілігіп, жастарға армандап үлгі болған, бір буын ілгері шыққан ағалары Сұлтанмахмұт Торайғыровтың, Каныш Сәтбаевтың, Хәкім Иманбековтың, Әлкей Маргұланның ұлағатты қадамдарына қалай еліктегенін еске алған болар. Балалық шақ пен Баянауыл сөз болғанда Әбекеннің құлпырып, бал-бұл жанып шыға келген реңі осы шындықты жария еткендей болды. Қалай десек те, бір ақикаттың басы ашық, себепсіз салдар жоқ. Саңылауы барлар үшін туған жердің тасы да тағылым береді.
Осы түста менің есіме тарихшы ғалымдар айта беретін бір әзіл орала кетті. Бұл себеп дегенді қойсаңызшы, осынау кең дүние келбетінде кәдуілгі алмаға қатысты өшпес із қалыпты дейді. Пейіш бағына біткен алмадан Хауа-ана ауыз тиеміи деп, адамзат баласын күнәкар атандырса керек. Соқыр Гомер жырлаған Паристің алмасы құдайлардың сүйікті қаласы Трояның  өзін жермен жексен етті. Ал, Ньютонның басына түскен алма әлемнің тартылыс заңын ашуға себепші болды. Енді себепті жоққа шығарып көріңіз.
Иә, әзілдің жөні бір басқа, бүгінгі абыройы Алатаудай Әбекңқнің өмір жолында советтік өмір салтымызбен сабақтас үлкея заңдылық бар. Ол жаңа заманның жарқын күндерінен бастау алып, ер мұратының ел мұратымен тоғысуының жарқын үлгісіне саяды. Себептің зоры сол болса керек.
Олай дейтініміз, Әбекең алғаш рет шахта дегенді көріп, жер астына түсіп, бала жүperi булқына соққанда небары 16-ақ жаста екем. Бұл — мың да тоғыз жүз отыз бірінші жыл. Ал, көрген шахтасы—Қоңырат қойнауындағы шахта болатын. Сонда, әжесі айтатын ертегіге шығар күндей сенетін, сол ертегідегі жеті қат көк, жеті қабат жер астының ғажайыптарын шындықтай қабылдайтын бала Әбілқасты сонау Баянның белдерінен Қоңыраттың қырларына алып келуші нендей жағдай? Қандай себеп?
Он алты жасар Әбілқас жүріп барған жолдың сол кездегі көрінісін Балқаш құрылысына қатысушы еңбек ардагерлерінің бірі былай жазып қалдырыпты: «Балқаш пен Қарағанды  арасын жалғайтын жол байырғы Уәли салған ұзын жол деп аталады. Бұл жол қазір шегінген әскердің шерменде ізіне ұксас: қар үстінде бырдай боп шашылған автомобильдері, машиналардың ауыр бөлшектер, зорығып өлген ат пен түйелер, олардың қасқыр жегеннен қалған жемтіктері, тастап кеткен шаналар мен жанар май құйылған темір бөшкелер, тағы басқалары» (Қазақстандағы социалистік және коммунистік құрылыс тарихының мәселелері. Алматы, 1961 жыл, 118—бет).
Сөз жоқ, қиын кез болатын. Бірақ, Балқаш, Қоңырат құрылысының одақтық маңыз алып үлгерген шағы еді. 1929 жылдың өзінде-ак партиямыздың Орталық Комитетінің қаулысында Жезқазған мен Қонырат бүкіл еліміз бойынша түсті металдың, оның ішінде мыстың негізгі ошағы деп танылды. Үлкен мақсат үлкен қиындықтарды жеңу арқылы жүзеге асып жатты.
Сол үлкен мақсаттардың жүзеге асуы үшін тусырап жаткан баилықты игеру азат елдің бала Әбілқасы сияқты  мыңдаған өрендердің  пешенесіне жазылды. Олар маңдай терін мың төге жүріп оқу оқыды; оқу оқып жүріп еңбек етті. Уақыттын көлденең, тартқан ұлы мұраттары соны қалады. Бала Әбілқасты ертек айткан әжесінің алдынан тұрғызып, алыстағы Қонырат шахтасына алып келуші себептің үлкені сол болатын.
Әбекең сөйлеп отыр. Сөйлеп отыр деген осы жерде келіңкіремейтін сияқты. Бейне бір артта қалған алыс жылдармен қайта дидарласып отыр. Жаратылысы әсіре-қызылдан ада, бітім болмысы сабырмен суарылғандай, небір тасқынды сезімнің өзін темір тегеуріннен босатпай қалыптаскан академиктің үнінде байсалдылық бар.
— Сөйтіп он алты жасымда шахта дегенді алғаш көрдім, тау-кен инженері деген сөзді алғаш естідім. Рас, әсері ерекше болды. Бірақ, қазіргі айтып жүрген романтикаға мүлдем ұқсамайтын..
Мен Әбекеңнің осы сөздерін блокнотыма өзгеріссіз түсіріп үлгердім. Сонсоң өзгеше бір сеніммен «Бұл — үлкен өмір жолының бастауы!» деген сөзді жазып қойдым.
Жарығы мол, кең көзді терезеге бетін беріп отырған Әбекең институт ауласына көз тастап қойып, әңгімесін жалғай берді. Сыртта ақ көңілдей ақша қар әлі жауып тұр.
Сонымен Қарсақбай сапары ғайыптың ісіндей, тағдыр оңға бастаған сапар болды. Алғашқыда Өспен руднигіне моторист етіп жіберді. Арада бір жыл өткенде тау-кен техиикумына жолдама алды. Қайнардың көзі осылай ашылды. Жас Әбілкастың бойындағы қабілетқайрат осылай қанат қомдады. Кешікпей-ак алғашқы ұстаздардың ерекше қабілетті деген пәтуалы пікірі Әбілқас Сағыновқа Дненропетровскідегі тау-кен ннститутының есігін аштырды.
«Әбілқастың бойында ізденгіш, алғырлыққа қоса тамаша ұйымдастырушылық қабілетінің бар екені студент кезінің өзінде-ак, жұрт аузына ілікті. Ол институт кабырғасында өткерген алты жыл бойы группа комсоргы болды. Өзіңе де, өзгеге де үлкен талаптар қоя білетін қасиеті әркімді-ақ кайран қалдырушы еді».
Бұл — институт кабырғасынан алты жыл бірге тәлім алып, саналы ізденіске толы студенттік жылдарды бірге өткерген достары Ғұмар Қошанов пен Жұма Серғазиннің сөздері. Ғұмар қазір техника ғылымдарының кандидаты. «Гипруглегормаш» инстнтутының дирек- торы. Ал Жұмекен болса шахтерлік еңбектің ардагері ретінде көпшілікке танымал.
Әбекең институтты үздік бітірді.
Meн сөз арасында: «Студенттік жылдар несімен есте қалды?» деген сұрақ койдым. Әбекең көп ойланған жоқ.
— Ең алдымен өзіміздің жаңа дами бастаған халқымыздың шаруашылық салаларына ауадай қажетпіз деп сезінуші едік. Бұл сезім студенттер арасындағы қалтқысыз достық  пен сапалы білім алуға негіз болады,— деді.
Сапалы білім алған мамандар ол кезде шынында да ауадай қажет еді. Әсіресе, берісі республика, әрісі одақ көлемінде ірі өндірістік салмақ алып үлгерген қазыналы Қарағанды білікті, іскер мамандарға тіптен мұқтаж болатын. Сондықтан да Әбекеңнің бел шешіп, білек- сыбанып кірісер еңбек жолы Қарағандыдан басталды.
Кен өндіру учаскесінін бастығы, № 3— бис шахтасы бас инженерінің көмекшісі, Отан соғысының отты жылдарында бассейннің батыс бөлігіндегі бірнеше шахтаның басқарушысы, Қарағанды кен қазбалары  ауданының «Госгортехнадзор» жұмыстарына жетекшілік ету, «Карагандаутлеразрез» тресінің, бас инженері; Бүкілодақтық ғылыми-зерттеу көмір институты филиалының директоры, Қарағанды политехникалық институтының ректоры... Міне, бұл академик Әбілқас Сағыновтың күрес жолы, ізденіс жолы, бойындағы қабілет-дарыньн ел игілігіне аямай бағыштаған еңбек жолы. Әбекеңнің арман-мұратын асқар биіктерге жеткізуші де осы жолдар.
Бір ғажабы, осынау ыстық-суығы мол еңбек баспалдақтарының бірде-бірі ғылыми ізденіссіз еткен емес. Әр күні, әр сағаты еңбек пен ғылымның қоян-қолтык, беттесуі арқылы өтіп жатты. Ол ғылыми-практикалық мәні бар жүзден астам еңбектің, соның ішінде 8 монографияның авторы. Бұл, әрине, уақыт талабы.
Осы тұста Әбекеңнің Москвада докторлык диссертация қорғағаны, сол қорғауда СССР Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі В. В. Ржевскийдің айтқан пікірі тілге оралады: «Теория мен практиканың дәл мына сияқты сәтті үндесуі - Карағанды бассейніндегі көмір өндірудің техникалық-прогресіне өз өмір жолын бутіндей арнаған инженер-зерттеушінің ғана қолынан келетін- ісі» депті. Сөз жок, мұндай пікір тәптіштеуді қажет етпейді.
Тақыр жерге шөп шықпайды. Бұлақтар бірігіп. өзен кұрайды. Өзендер біріксе, дария боп шалқиды. Демек, ғылымның құз-қиясы, әсіресе, бүгінгі таңда, бүгінгі қотара зерттелетін, жан-жактылық заманында жалғыз адамның жаяулап шығуына көнбейді. Сондықтан да Әбекең өзіне ұстаз ретінде, ғылымның қиын қиясында дем беруші ретінде марқум Қаныш Сәтбаевты, академиктер Н. С. Поляков, Л. Д. Шевяков, Украии ССР Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Ф. А. Абрамов сияқты одақ көлеміне белгілі ғалымдарды зор ілтипатпен, ыстық ықыласпен үнемі ауызға алып отырады екен.       ,
Ал, академик Ә. Сағыновтың ғылым жолында өзімен бірге үзеңгі қағыстырып, құйысқан тістесіп жүрген әріптес достары, шәкірттері каншама десеңізші. Артынан қара ілеспеген, алдынан қуанышты ұрпағы күтпеген ғалым ғалым болып жарытпақ емес. Қай кезеңге көз салсаңыз да айтулы ғалымдар алқалы көптің ұйымдастырушысы да бола білген. Сөз орайы Әбекеңнің терең ғалым, теңеурінді ұйымдастырушы екеніне айғақ бір мысалды көлденең тартқызады.
1948 жылы Қазақстанның Ғылым академиясы шаңырақ көтергенде республикамыздағы ғылыми дәрежесі бар қызметкерлердің саны небары 389 екен. Ал 1955 жылы ашылып, алғашқы күнінен бастап Әбекең ректор болып келе жатқан Қарағанды политехникалық институтында ғана бұл күндері ғылым докторлары мен кандидаттар саны 300-ге. жуық. Бұл бүгінгі болмысымызға, бүгінгі ғылым көкжиегінің тынысына да айғак болғандай.
Мұхит үстінде маңып жүретін айсберг атты мұзарт таудың жетіден бір бөлігі ғана көзге көрініп, қалғаны суға батым тұрады. Әбекең жайында айтылып жатқан осынау қыска-қайырым лебізіміз, сөз жоқ, айсбергтің көзге көрінген тұлғасын тамашалағанмен пара-пар. Солай десек те Әбекеңнің көпке әбден белгілі бір кыры бар. Ол — ең алдымен азаматтығы, ел дегенде иіліп, жұрт дегенде жиылатын қоғамшылдығы. Ол кісінің кезінде СССР Жоғарғы Советіне депутат болып сайлануы, қазір облыстық советтің депутаты болуы, Қазақстан Компартиясының XIV съезіне делегат болып сайлануы, омырауында Қазақ ССР Мемлекеттік сыйлығы мен Социалистік Еңбек Ері атағының Алтын жұлдызының жарқырауы «Халықтар достығы» орденімен наградталуы әлгі пікірдің айкын айғағы. Сондықтан да біз талантты ғалым, табанды коммунист Әбілқас Сағыновты партияның берік те берілген солдаты дейміз.
Әбекеңмен қош айтысып, сыртқа шыққанда ақ тілеудей ақша кар әлі жауып тұр еді. Менің көкейіме «Алпыс мұрат емес-ау, алпысқа келгенде еліңнің ардагер ұлы, аяулы перзенті болу мурат!» дегеи ой орала берді.
Download this publication 75.50Kb
Комментарии 46 Добавить комментарий
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
да больше бы такого!
It is impossible to say when silk, the product that lends its name to the trade route, came to be traded. And while the main object of travelling the early caravan routes was to buy or sell goods to or from faraway places, silk ended up the most eagerly traded and mysterious item. It was so rare that the Romans could only afford to sew a thin strip onto their togas.
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
The virtual project of the IX Astana Economic Forum
Outcome of the VII AEF and II WAC
Outcome of the VIII AEF
© 2010-2017 Eurasian Economic Club of Scientists Association
Attach account from old site
If you have an account at the old Group-Global site you can attach it to the new site. This action will link all the content you published at the old site to your new account so we highly recommend to do this.
Otherwise just click the "Don't show this dialog" button and this message will never appear again. You can attach your account anytime by selecting the item "Attach account from old site" from the user menu.
Error ataching account. Please recheck the entered data.
Don't show this dialog
Enter your G-Global username.
Enter the password that accompanies your username.
In order to use the functionality of the site in its entirety, you need to login with your account to Facebook. Press the "Continue" button and fill in the "E-mail" (or phone) as well as the "password" for your account to Facebook. If you do not have an account in Facebook, we recommend that you create it. Otherwise, you will only function with viewing web content.