kk en en es es es es es es es en bg kk en en kk en fr de kk ru ru en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en en kk en de kk ru ru ru ru ru de ru ru ru ru de fr ru ru ru de fr en ru en de fr ru ru ru de fr ru ru ru de fr ru ru es en en en en en fi en en en en fi en en en en en ru
ҰЛТ ҰРПАҒЫ ҰЛЫ ТҰЛҒАСЫН ҰМЫТПАЙДЫ | G-Global
Authors: Қалыбекова Қ.С., Хамитжанова Д.Х .
Category: Человеческий капитал и социальный сектор
Бүгінде еліміздің шаңырағы биік, керегесі кең болып, ашық аспанда көк туының желбіреп тұруы үшін өткенде қаншама қан төгіліп, қаншама жан құрбан болды. Сол жандардың ішіндегі орны ерекше, айтпасқа болмайтын, қазақ зиялыларының бірі, айбынды күрескер, пәрменді де парасатты қайраткер, сегіз қырлы, бір сырлы алып тұлға Сәкен Сейфуллиннің биыл 120 жылдық мерейтойын барлық қазақ атаулы атап өтуде.
Қазақтың мақтанышына айналған Сәкен Сейфуллин бойына талай өнер үлгілері тарамданған өр тұлға  ретінде ұлтының жүрегіне өшпес із қалдырды. Сәкен(Сәдуақас) Сейфуллин - қазақ кеңес әдебиетінің негізін қалаушы дауылпаз ақын, көрнекті жазушы, сыршыл композитор, қоғам және мемлекет қайраткері, жаңашыл ұлы тұлға. Сәкен дегенде әр қазақтың жүрегінен орын алған «Көкшетау» поэмасы, «Тар жол, тайғақ кешу» мемуарлық роман сияқты әйгілі туындылары бірден еске түседі. Октябрь революциясынан туған большевик ақын – Сәкеннің, қазақтың социалистік мәдениетінің оның ішінде әдебиетін жасауда еңбегі аса зор. Ол – қазақ совет әдебиетінің атасы. Сәбит Мұқанов: «Әдебиетте де тап-тартысы барын мен бірінші рет Жұмабай Нуркиннен естідім. Осы жайда сөйлеп отырып « қазақта пролетариаттық революцияны бірінші жырлаған ақын Сәкен Сейфуллин деді де, оған дәлел мыналар» деп, бірер өлеңді жатқа айтып берді» - деп, Сәкеннің қазақ әдебиетіне қосқан үлесін анық айтқан болатын[2, 13б]. Бұл дәлелдерден көзімізге айқын көрінетін нәрсе, қазақ совет әдебиетінің алғашқы негізін қалаған Сәкен Сейфуллин, барлық жанрда да елеулі еңбек атқарып, бәрінің де алғашқы бұлжымас берік қадасын қағып берді. Сондықтан да ол, қайталап айтқанда, қазақ совет әдебиетінде, оның бірден-бір негізін қалаушы, адам және ол аталған әдебиеттің негізін қалап қойған кісі емес, оның барлық жанрда да өркендеуіне, өмірі таусылғанша, белсене атсалысқан адам.
Сәкен көркем шығарма жазумен ғана шұғылданған адам емес. Ол – қазақ совет әдебиетінде журналистика қызметін де өзгелерден бұрын бастап, бұл жүйеде де тыңнан жол тартқан кісі. Октябрь революциясының ізін шала, 1917 жылы, Ақмола қаласында жергілікті Совдептің тілі боп, «Тіршілік» атты газеті шығады, соның редакторы Сәкен болады. Бұл бүкіл қазақ даласында, қазақ тілінде тұңғыш шыққан большевиктік баспасөз[2, 15б]. «Сәкеннің көп жағдайда ақындығын ғана айта береміз. Ол сегіз қырлы, бір сырлы жан болды. Ол әрі ақын, әрі жазушы, қайраткер, журналист, композитор. Жазушылар одағының алғашқы төрағасы. Ол қазақты «қырғыз» деп жүргендерді түзетіп, «қазақ» деген атауды алып берді. Ол қазақ жастарын оқыту үшін, мемлекет қаржысынан қаражат бөліп отырды. Тіпті, алғашқы байланыс жүйесін орнатты. Халықты егін егуге тартып, ауыл шаруашылығына да көңіл бөлген. Ол тұңғыш рет «қазақ тілі мемлекеттік тіл болсын, кеңсе тілі болсын» деген бастаманы көтерді», - дейді Сәкен Сейфуллин музейінің директоры Несіпбек Айтұлы.
Сәкен Сейфуллин 1922 жылы 6-13 қарашада өткен советтердің ІІІ съезінде 28 жасында халық комиссарлар кеңесінің төрағалығына сайланды. Ол сонымен қатар өзі негізін қалаған «Еңбекшіл қазақ» (кейінгі «Социалды Қазақстан», бүгінгі «Егемен Қазақстан») газеті мен «Қызыл Қазақстан» (кейінгі «Ауыл коммунисі», «Қазақстан коммунисі», бүгінгі «Ақиқат») журналының жауапты редакторы міндетін қоса атқарды.
Халық комиссарлар советінің төрағалығы – қазіргі премьер-министр лауазымына тең келетін республикадағы ең үлкен қызметтердің бірі болатын. Сәкен Сейфуллин осы лауазымда отырып «қазақты «қазақ», қазақтың тілін - мемлекет тілі етуге» кірісті.
1923 жылғы ақпанның 15-інде «Еңбекшіл қазақ» газетінде жарық көрген «Қазақты «қазақ» дейік, қатені түзетейік» деген мақаласында былай деп жазды: «Бүгінге шейін қазақты орыстар «киргиз» деп келеді. ...Төрелердің қатындары итіне ұрысқанда: «Ах, ты, Палкан, киргиздан да жамансың!» дейтін болды... Қазақтың бір қылығын жақтырмаса, «белгілі енді, киргиз болған соң қайтуші еді!» дейтін болды... Енді ол күндер өтті. Октябрь төңкерісі қазаққа бұлай қарауды тыйды. Енді қазақ та бір, басқа халық та бір. Біздің әр қазақ жігіті «киргиз» дегенді тастап, қоймастан «қазақ, қазақ» дегенді жұмсап, басқа жұрттың құлағына сіңдіріп үйретуі керек. Қазақстанның орталық үкіметі «киргиз» дегенді қойып, «қазақ» деген есімді қолдануға жарлық (декрет) шығару керек»[1, 12б].
Қазақтың «қазақ» атауы 1925 жылы советтердің V съезінде түзетілді. Осы мақаласынан кейін-ақ Сәкен Сейфуллинге Мәскеу тарапынан «ұлтшыл» деген атақ жапсырылды. Соған қарамастан бастаған істі соңына дейін жеткізуге тырысып, биік лауазымының пәрменін барынша пайдалануға ұмтылды.
Сәкеннің қоғамдық және мемлекеттік қайраткерлігі бір-бірімен астасып, бірін-бірі толықтырып жатқанына, сөзі мен ісінің арасында алшақтық болмағанына тарих куә. Бұл – Сәкен азаматтығының ең бір ажарлы, жарқын, сирек бітімді келбеті. Сәкен осымен-ақ қазақ тарихында жарқырап көрінері сөзсіз. Бұл тұрғыда, әрідегілерді былай қойғанда, кеңестік заманда жасаған қайраткерлердің қай-қайсысымен болса да иық тірестіріп қатар тұра алатыны, айрықша қадір-құрметке бөлене алатыны даусыз.  Сәкеннің мемлекет қайраткері ретінде бұдан кейін айрықша қайрат-күш жұмсаған саласы -  оқу ағарту майданы. «Енді жиырма жылдың ішінде қазақ өнерлі халықтардың қатарына кіруі керек. Қазаққа оқу бұрын бір мәртебе керек болса, енді мың мәртебе керек. Оқусыз – қазақтың болашақтағы күні қараң» деген құнарлы ойды Сәкен Халық Комиссарлары кеңесінің төрағасы болып сайланған күннің ертеңінде, яғни 1922 жылы 21 қарашадағы «Зор міндет» деген мақаласында жазды. Өзі үкімет басында отырғанда республиканың жарытымсыз бюджетінің тең жарымын оқу –ағарту саласына бөліп, Өлкелік партия комитетінен ескерту алған кезі де болды[1, 13б].  Сәкенге елдің бар салада оқуы, жетілуі, ағаруы керек. Ол үшін мынау таңдаулы, мынау табысты, төрелікке керекті оқу деген түсінік жат. Халық мәдениетін көтеруге, ел қатарына қосуға септігі тиетін оқулардың бәрі де қымбат. Осы тұрғыдан келгенде, Сәкен «Әр қазақтың жадында оқу болсын!» дегенді өз ісінде үлкен мұрат тұтты да, қазақ жастарының әр талпынысын қолдап отырды.
Ұлы тұлғаның алтындай бағалы шығармалары жас ұрпаққа орны толмас қазына, байлық болып мұра ретінде қалды. Жалпы Сәкен Сейфуллиннің екі жүздей(200) мақала, хабарлары жарияланған[1, 12б]. «Еңбекшіл қазақ» газетінде үстін-үстіне жарияланған «Кеңсе істерін қазақ тілінде жүргізу керек» (09.06.1923), «Кеңселерде істі қазақ тілінде жүргізуге кірісу» (25.06.1923), «Қазақстанның губерниялық һәм уездік исполком төрағаларының құлақтарына» (03.08.1923) «Не қылдыңдар?» (15.08.1923), «Қазақстанның орталық кеңес комитетінің ІІІ жалпы жиналысының қорытындысы» (11.09.1923), «Қазақстанның Заң комиссариатына теңеліңдер» (19.09.1923), «Кеңселерде қазақ тілін жүргізу» (22.12.1923), т.б. мақалалары жоғарыдан нұсқау беріп қана қоймай, оның орындалуын қатаң қадағалайтын басшының табандылығын танытады.
Сөйтіп 1936 жылдың шілдесінде орден беріп ардақтаған ақынын совет өкіметі көп ұзатпай жүндей түтті. 1937 жылғы тамыздың 13-інде «Қазақ әдебиеті» газетінде «Әдебиеттегі троцкийшіл-бухариншіл ұлтшыл фашист зиянкестерді жеріне жеткізе құрту керек» деген мақала жарық көрсе, «Социалистік Қазақстан» газетінде «Қазақ әдебиетіндегі авербахшылдықтың қалдығын толық жою керек» (29.08. 1937), «Лениншіл жас» газетінде «Троцкийшіл, оңшыл, ұлтшыл сұмырайларды құртайық» (04.07.1937) деп аталатын мақалалар бірінен кейін бірі жарық көрді.
Сәкен Сейфуллинді НКВД 1937 жылғы қыркүйектің 24-інде тұтқынға алып, 1938 жылғы ақпанның 25-інде аты шулы 58 баптың айыптары бойынша атып тастады.
«Советстанның» авторы 1957 жылғы наурыздың 21-інде әуелі қылмыстық тұрғыдан ақталды. Ізінше арнайы үкімет комиссиясы құрылып, ақын қаламынан туған шығармалар саяси тұрғыдан қайта зерделенді. Содан кейін Сәкен Сейфуллин тұлғасы «қазақ совет әдебиетінің Маяковскийі», «қазақ совет әдебиетінің атасы» ретінде қарастырылып, Абайдан кейін көп зерттелген қазақ ақындарының біріне айналды. «Нағыз тапшыл ақынның» есімі советтік Алматыдағы ең ұзын көшеге берілді.
Ұлты Ұлы тұлғасын қалай құрметтейді? Бұл сұрақтың жауабы тек қана біреу. Ол – оның еңбегін, атын өшірмеу, дәл өзіндей елін сүю. Қазақстан бойынша, тіпті оның әрбір қаласында, ауылына дейін Сәкен Сейфуллин атындағы көше бар. Бүгінгі таңда, 1985 жылдан Целиноград қаласында (қазіргі Астана қаласы) ашылған Сәкен Сейфуллин атындағы мұражай, Қазақстан аграрлық техникалық университеті, республикалық кітапхана, Ақмола облысындағы сауықтыру санаторийі бар. Қарағанды облысында Сәкен Сейфуллин атындағы облыстық драма театры, Алматы облысында облыстық кітапхана, Жезқазған қаласында қалалық кітапхана, әрбір облыста мектептер орналасқан. Мұның бәрі халқының С.Сейфуллинге деген құрметі.
С.Сейфуллиннің өмірі мен шығармалары туралы С.Мұқановтың «Сәкен Сейфуллин» пьесасы, Ғ.Мүсіреповтың «Кездеспей кеткен бір бейне» повесі,Ә.Тәжібаев, А.Тоқмағанбетов, Қ.Бекхожин, тағы басқалардың поэмалары, Е.Ысмаиылов, С.Қирабаев, Т.Кәкішев, тағы басқа ғалымдардың әдеби зерттеулері, естеліктері жарық көрген. Астана қаласындағы ұлттық мұрағаттың бас директоры Марат Әпсеметовтің сөзіне қарағанда, белгілі тұлғаның зерттелмеген еңбектері әлі де баршылық. Ол аталған мәселе жөнінде мемлекет және қоғам қайраткері, ақын, жазушы Сәкен Сейфуллиннің 120 жылдық мерейтойына арналған кездесуде атап өтті[3]. Оның айтуы бойынша, Грекияның ұлттық мұрағатынан да С.Сейфуллиннің 30-шы жылдары латын қарпімен жазған материалдары кездескен. «Мәселен, соғыс жылдары Мұстафа Шоқай Польшада «Прометей» деген журнал шығарған. Осы журналдың ең алғашқы нөмірлері Сәкеннің өлеңдерімен басталады. Міне, осы басылымдар алдағы уақытта қазақ тілінде аударылып, жарық көретініне сенемін», – деді ол.
Бүкіл Қазақстан бойынша Сәкеннің 120 жылдығына орай мерекелік шаралар ұйымдастырылуда. Жылда дәстүрлі түрде ұйымдастырылатын «Сәкен оқулары» байқауы өтеді. Сәкеннің кіндік қаны тамған қазыналы Қарағанды облысы да ұлы тұлғасын еске алуда. Сәкен Сейфуллин – қазақтың біртуар перзенті. Дәл Сәкендей елім деп соққан жүрегі бар ұлты ұлы тұлғасын ешқашан ұмытпайды.
1. Т. Кәкішұлы, К.С. Ахмет «Сейфуллин Сәкен», көп томдық шығармалар жинағы. – Алматы: «Қазығұрт» баспасы, 2004. 1.Т. Тар жол, тайғақ кешу. 1927. Роман-эссе. – 456 б. 2. «Қазақ әдебиеті» газеті, 1957 жыл, 22 ноябрь, №47 «Сакен Сейфуллин туралы» Сабит Мұқановтың мақаласы негізінде www.kitap.kz сайтындағы онлайн-кітап.
Download this publication 236.03Kb
Комментарии 46 Добавить комментарий
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
да больше бы такого!
It is impossible to say when silk, the product that lends its name to the trade route, came to be traded. And while the main object of travelling the early caravan routes was to buy or sell goods to or from faraway places, silk ended up the most eagerly traded and mysterious item. It was so rare that the Romans could only afford to sew a thin strip onto their togas.
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
© 2010-2017 2010-2016 Asociación «Club de científicos económico de Eurasia »
Attach account from old site
If you have an account at the old Group-Global site you can attach it to the new site. This action will link all the content you published at the old site to your new account so we highly recommend to do this.
Otherwise just click the "Don't show this dialog" button and this message will never appear again. You can attach your account anytime by selecting the item "Attach account from old site" from the user menu.
Error ataching account. Please recheck the entered data.
Don't show this dialog
Enter your G-Global username.
Enter the password that accompanies your username.
In order to use the functionality of the site in its entirety, you need to login with your account to Facebook. Press the "Continue" button and fill in the "E-mail" (or phone) as well as the "password" for your account to Facebook. If you do not have an account in Facebook, we recommend that you create it. Otherwise, you will only function with viewing web content.