kk kk ja en fr en zh kk ar az en ky tt kk kk kk kk kk it kk kk kk en pt kk it kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk bg kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk en kk kk kk ru ky kk mn kk kk uk kk kk kk kk fr kk fr kk kk kk fr kk fr kk en kk kk en sv kk kk en fr kk kk en kk kk fr kk kk en kk kk en kk ru bg en ru kk kk kk kk ru bg kk kk kk kk en kk kk kk kk hbs_cyr ru kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk es kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk it kk kk kk es ru ru kk it kk kk kk it kk kk kk en kk kk kk en kk tk ru ru en kk es en kk zh en kk pl en kk en en kk fr kk ru kk kk kk en kk
Үш арыстың музасы — татар қызы Фатима (Фото, Видео)
Фатима Ғабитқызы  1903 жылы Алматы облысы  Қапалдағы көпес отбасында дүниеге келген. Ұлты  татар. Қыздарға арналған орта орыс мектебін, татар қыздар мектебін, медресе және Қазақ университетінің филология факультетін бітірген.  Фатима еуропаша білім алған, неміс және француз тілдерін білген. Көзі ашық, сауатты әйел еуропаша киініп, солардың жоғарғы мәдениеттерін ұстана білуімен өзге әйелдерден ерекшеленіп тұрған.
1918 жылы Фатима 17 жасында жас ағартушы Біләл Сүлеевке қосылады. Біләлдан үш бала (Жәнібек, Фарида, Азат) сүйеді. Біләл Сүлеев бұл кездері Жетісу өңірінде қазақ балалары үшін мектеп интернаттар ашуға атсалысып жүрген. 1928 жылы Ораз Жандосов екеуі алғашқы қазақ университетінің негізін қалады.
Бойжеткен Фатима жас педагог, ағартушы Біләл Сүлеевпен танысып, отбасын құрайды.  1929 жылы Біләл облыстық білім беру басқармасына басшы болып Ақтөбеге көшіп келеді. Фатима қазақ мектебіне жұмысқа тұрады.  1930 жылдың қаңтарында он жасар қызы Фарида қайтыс болады. Кейіннен қараша айында екеуінің ортақ үшінші  балалары Азат дүниеге келеді.  Он жылдай тату-тәтті отбасының тағдырына 1930 жылғы саясаттың салқыны тиеді. Күйеуі Сүлеевті тұтқындап, екі жыл жазықсыз түрмеде отырғызған. Бұдан кейін Біләл ақталып, Мәскеуге кеткен.
Алғаш рет Ілияс Фатимамен 1919 жылы Біләлдің жары болып жүрген кезде танысқан.  Содан бері Ілиястың махаббат лирикасының барлығы дерлік Фатимаға арналған.
Мен үшін сол тым тәтті...
Бұл дүниеге сәл ертерек келгенде қос ғашық халық жадында берік сақталған махаббат дастанының кейіпкері болар ма еді, кім біледі?!
От ауызды, орақ тілді ақынның шығармашылығына шабыт берген Фатима еді. Біләлдің жары болып жүргенде  Фатима Ілиястың өзіне арналған махаббат туралы өлеңдерін 10 жыл бойы үздіксіз алып тұрған, дегенмен абақтыға қамалған Біләлға барынша адал болған Фатима Ілиястың көңілін басқа арнаға бұрмақ болды.
Кейіннен Біләлдән үмітін үзген Фатима 1932 жылы оның досы, ақын Ілияспен отбасын құрады.
Жансүгіров репрессияға ұшыраған досы Біләлдің балаларында өз балаларындай көреді.  1933 жылы Фатима мен Ілиястың қыздары – Үміт Жансүгірова дүниеге келеді. 1933-1936 жж. ҚазССР және Қазақ саяси әдебиетінің мемлекеттік баспа редакторы болып қызмет атқарады. Бұл уақытта Фатима Ғабитова Ілияс, Сәкен Сейфуллин, Бейімбет Майлиндармен бірге Мәскеудегі  жазушылар одағының І съездіне қатысады.  1935 жылы бесінші баласы Ильфаны өмірге әкеледі.  Фатима мен Ілияс бес жыл бірге ғұмыр кешкен.
Фатиманың Ілиясты іздеумен бармаған жері, баспаған тауы қалмайды. Оған бірде: Охотск, Магадан деп жауап береді. Ол Охотскқа, басқа да солтүстік қалаларға хат жазып, өтініштер білдірген.
Илияс Жансүгіров 1937 жылы тамызда тұтқындалып, 1938 жылы ақпанда атылады. Фатима өзіне төнген қауіпке қарамастан Илиястың көптеген қолжазбаларын сақтап қалады. Фатима екінші рет "Халық жауының әйелі" ретінде Алматыдан Семейге жер аударылады. Фатима Илиястың көптеген шығармаларына редактор ретінде қызмет еткен.
Ілиясты алып кеткеннен кейін Фатима Ғабитова бес баласымен Алматыға келіп, түрлі жұмыс істейді. Балаларды оқытады, өлеңдер жазады, аударма ісімен айналысады, қазақ әліпбиінің латыннан кирилицаға ауысуына өз үлесін қосады.
Фатима Ғабитова өз естеліктерінің бірінде былай дейді: «Алматыда көп қиналдым. Бірде болымсыз қызметке орналасып, бірде қызметсіз жүрдім. Жәнібегім де Алматыға қайтқан. Бес бала. Тамақ керек, киім керек. Жаны ашып, жәрдемдесер жан жоқ. Жалғыз өзім. Соғыс басталды. Жәнібек 9-класс бітіріп, жасы әскер жасына жетпесе де, ерікті түрде соғысқа кетті. Қала халқы жабық дүкендерден тамақ алатын болды. Бізге жан басына 220 грамм қара наннан басқа ештеңе жоқ. Дене шынықтыру техникумында болымсыз сабақ беремін. Техникум күніне бір рет мұғалімдерге омаш көже береді. Мен сол көжені ішпей, үйге әкеліп балаларға ішкіземін.
Біздің осылай қатты қиналып жүргенімізді сыртымыздан білген Мұхтар бір күні маған келіп, өзінің мені ертеден (1927 жылдан) қатты сүйетінін, менің жанымда бірер сағат болуды өзіне бақыт санайтынын айтты». Осылайша, Фатима үшінші рет Мұхтар Әуезовпен бас қосады. Фатима Ғабитқызы Мұхтар Әуезовке Мұрат есімді ұл сыйлайды . Сол жылы Фатима мен Біләлдің ұлы Жәнібек майданда қаза болады.
Баланы жастайынан тәлкекке салған тағдыр маңдайына өмір бойы «халық жауының баласы» болуды жазған. Өз әкесі – Біләл Сүлеев те, өгей әкесі –Ілияс Жансүгіров те «халық жауы» дегенге іштей сенбей, шындықты білмей өмірден өтіп кетті. Бес баласын құшақтап қу бас қалған анасына жайсыз жылдар салған жапада Жәнібек үлкен үміт, демеу еді. Еңсегей бойлы, шымыр денелі, отты көзді ол соңынан ерген іні-қарындастарына үлгі болды. Оны қимастықпен еске алғандар өмірге құштар, өлең жазуға құмар болғанын айтады. Жәнібектің бала кездегі балаң арманы – ұшқыш болу.
Қазақтың үш арысының жары болған Фатима өмірге текті ұрпақтар әкеліп қана қоймай, әр баласының адам болуына, әкелерінің жолын жалғастыруларына барынша үлес қосқан. Педагогшы, аудармашы, редактор қызметін атқарып, қазақтың сауатын ашуына барынша үлес қосқан.
Қиын-қыстау кезеңде алыптардың еңбектерін аман алып қалып, ұрпаққа жеткізуге Фатима Ғабитова аз үлес қосқан жоқ. Осындай оқиғалардың бірін Ілияс Жансүгіровтың қызы Ильфа былай деп жазады: «Оның (Фатима Ғабитованың) 1957 жылғы Қазақстан жазушылар одағындағы партия жиналысында айтқан сөзі есімнен кетпейді. Ол сөзі үш адамды – Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров және Бейімбет Майлинді ақтауға арналған еді. Сәнді киінген, маңғаз, асқақ келбетімен шыға келгенде, бәрі тына қалды. Оттай жанған қара көзінің әсерінен у-шу болған зал лезде басылды. Оның сөзі өзіне дейін сөйлегендердің сөзінен ерекше болды. Хрущев пен қазақстандық үкіметке атүсті алғысын айтқан соң қолын залға созып, бірінші қатарда отырғандардың нұсқап, бірінен соң бірінің айыбын айта бастады: «Сен Ілиястың үстінен арыз жазғансың!», «Сен оның еңбектерін иемденіп алғансың!», «Ал сен Ілиястың отбасын қуып шығарып, пәтеріне кіргенсің!». Бұл бір құлақ естіп, көз көрмеген, ғаламат нәрсе болды. Мен оның сөзінің жарым-жартысын да ұқпай, қатты масаттанып отырдым. Ол қолын нұсқап көрсеткендердің ішінде Мұхамеджан Қаратаев, Сәбит Мұқанов болған»,- дейді.
ФАТИМАНЫҢ БАЛАЛАРЫНА ҚАЛДЫРҒАН ӨСИЕТНАМАСЫ:
«Мен – Ғабитова Фатима Зайнуллақызы, жазылмас науқасымды байқап, өлім сағатының жақындағанын ескеріп, артымда қалған ұрпағыма арнап, осы өсиетнамамды жаздым.
Ожданым алдында баршаңызды адам қылдым. Қара басымның қайғысын ешуақытта қайғыртпай, сендер жайлы ғана ойладым. Сендер маған өз тіршілігімнен артық, жанымнан ғазиз едіңдер. Енді мына табиғаттың қатал заңы бойынша, мен кетіп, сендер қалып барасыңдар. Өлімім өкінішті емес, тек соңғы минутына шейін жолы ауыр, азапты көрінеді.
Бәрің де білімді, ақылдысыңдар: тату-тәтті өмір сүріңдер!
Менен қалған дүние мүлікті төмендегіше бөлісіп алыңдар:
1. Библиотекам, қызыл альбомым, Космонавтар көшесі, 43-үйдегі 16-квартирам, қара пианино – Мұратқа. Және Фонвизин көшесіндегі 17-үйдің астыңғы қабатына квартирші жіберіліп, квартира хақы аспирантураны тауысқанша Мұратқа тапсырылып тұрсын!
2. Барлық киімдерім, қызыл пианино, іс тігетін машинам, қытай қатындары әшекейлеген қара шкатулкам ішіндегі барлық заттарымен – Ильфаға.
3. Жазу машинам, кішкене телевизор – Азатқа.
4. Қалған дүниелігімнің баршасы, архивім – Болатқа.
Ескерту: 1966 жылы, 22 июньде жазылған өсиетнамам іске аспасын.
Сүйегімді Қапалға алып барып қойыңдар! Қабірге түсірерде 10 минуттай бетімді ашып, Қапалдың салқын желін тигізіңдер!
Аналарың – Ғабитова Фатима.
Фатима жайлы естеліктерді ақтарып отырып шынымен де қазақтың үш бірдей арысының жары болған татар қызына қызғанышпен қарап кетесің. Бірақ, ол заманда көзі ашық, көкірегі ояу, сәнді киініп, таранып жүрген орыс пен татардың қыздары болатын. Қазақтың талай арыстарының жарлары орыс пен татардың қыздары болғанын бәріміз білеміз. Кейде оны саяси қуғын-сүргіннен құтылу үшін солай болған деп ақтап алғымыз келеді. Өзге ұлттың қыздарына үйленіп ақталып кеткен зиялы кемде-кем шығар. Дегенмен, үш ұлы тұлғадан ұрпақ сүйіп, тарих беттерінде қалған татар қызының қазақ руханиятындағы үлесін ешкім жоққа шығармас.
Материалды дайындаған: Айжан Қалиева
Үш арыс 1 Фатима 1 татар қызы 1 Мұхтар Әуезов 12 Ілияс Жансүгіров 2 Біләл Сүлеев 1
Тобылғы Семер • 9 ай бұрын
Енді бәрі бірдеи бир адамға.. басқа ултқа..дегендеи оилар келип еди ертеректе бир окыганымда....Брақ Ұлтымыз ушин жанын берип кеткен арыстардын атына ауыз ашатын мен кім едім деп оилаимын.Кеиннен умытпасам Мухтар агамызгои деим акыдын тындар бауырына осиеттерин аитканда өзге улт оклнен кыз алушлык бир кезде коп болган содан алыс бол арак картага жолама дегендерін оқыдығам..
Оқырман • 9 ай бұрын
Сол жылдары орыстан, татардан қатын алғандарға үкімет мол қаражат беретін дер үйдегі үлкендер айтып отыратын.
Тұтқынға алудағы бұлтартпау шарасы қолданылатын қылмыстар қысқартылады
Тұтқынға алудағы бұлтартпау шарасы қолданылатын қылмыстар қысқартылады
24/08 19:18 0 178
Ресейлік сарапшылар Путинсіз Ресейді қалай елестетеді?
Ресейлік сарапшылар Путинсіз Ресейді қалай елестетеді?
24/08 19:17 2 797
Алдымыздағы жылы Астанада 150 апатты үй қиратылады
Алдымыздағы жылы Астанада 150 апатты үй қиратылады
24/08 19:13 0 62
Нұрлан Ермекбаев ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының төрағасымен кездесті
Нұрлан Ермекбаев ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының төрағасымен кездесті
24/08 18:59 0 135
Имамның несие туралы даулы уағызына Қайрат Жолдыбай жауап берді
Имамның несие туралы даулы уағызына Қайрат Жолдыбай жауап берді
24/08 18:23 0 7095
Бүгінгі күнге арналған ауа-райы болжамы:
Бүгінгі күнге арналған ауа-райы болжамы:
Алматы, түнде Қарағанды, күндіз Павлодар облыстарының кей жерлерінде жел 15-20 м/с күшейеді, Алматы облысында бұршақ түсуі мүмкін
17/08/2017 08:49 0 470
ЭКСПО қалашығында бүгін Самоаның ұлттық күні атап өтілді
ЭКСПО қалашығында бүгін Самоаның ұлттық күні атап өтілді
Тынық мұхитының оңтүстігінде орналасқан ел энергетикалық қажеттіліктерінің 20 пайызын баламалы қуат көздері есебінен өтеп отыр
17/08/2017 16:08 4 251
Алматы көшелерінде тегін тамақ беретін тоңазытқыш пайда болады
Алматы көшелерінде тегін тамақ беретін тоңазытқыш пайда болады
Алматы көшелерінде тұрғындар артық тағамдарын өткізуге болатын тоңазытқыштар пайда болмақ.
18/08/2017 17:42 2 1222
Қазақстан Көші-қон саясатының тұжырымдамасы әзірленді
Қазақстан Көші-қон саясатының тұжырымдамасы әзірленді
Шетелде тұратын этникалық қазақтардың Қазақстан Республикасына қоныс аударуына жағдай жасау мен көшті ынталандыру,
19/08/2017 18:37 4 1175
Астана әуежайында екі сириялық азамат жалған төлқұжатпен қолға түсті
Астана әуежайында екі сириялық азамат жалған төлқұжатпен қолға түсті
Қолға түскен азаматтардың айтуынша, олар Ұлыбританияға өмірлерін жақсарту үшін ұшып кетпек болған
21/08/2017 10:58 0 636
ЭКСПО-2017 көрмесінің сайты ауқымды хакерлік шабуылға ұшырады
ЭКСПО-2017 көрмесінің сайты ауқымды хакерлік шабуылға ұшырады
Техникалық қызметтің бірлескен жұмысы арқасында сервердің жұмыс істеу қабілеті толық қалпына келтірлген
21/08/2017 14:15 9 856
«Charity Tour de Burabay» V қайырымдылық веложарысы өз мәресіне жетті
«Charity Tour de Burabay» V қайырымдылық веложарысы өз мәресіне жетті
Пелетонды «Astana Pro Team» командасының бас менеджері Александр Винокуров бастап шықты
21/08/2017 15:12 0 108
Мемлекет басшысының «Хабар» арнасына берген сұхбаты жарияланды (Видео)
Мемлекет басшысының «Хабар» арнасына берген сұхбаты жарияланды (Видео)
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Хабар» арнасына берген сұхбатының толық нұсқасы жарияланды.
22/08/2017 08:44 0 474
Діни әдебиетті тарату туралы жаңа нұсқаулық шықты
Діни әдебиетті тарату туралы жаңа нұсқаулық шықты
Жоғарыда аталған талаптарға жауап бере алмаған жағдайда үй-жайлар (намазхана) ашуға жол берілмейді
22/08/2017 13:17 0 610
Қазақстан ресейлік жанармайдан бас тартуы мүмкін
Қазақстан ресейлік жанармайдан бас тартуы мүмкін
Қазақстан мен Ресей Федерациясы арасында ақшыл мұнай өнімдеріне қатысты келісім бар
22/08/2017 14:11 0 492
Адамзаттың атасы Шис есімді баласына төмендегідей насихат айтыпты дейді
22/08/2017 15:16 0 818
Дональд Трамп террористерді жоюдың жолын атады
Дональд Трамп террористерді жоюдың жолын атады
Трамп америкалық әскерлерді Ауғанстаннан шығаруды құптамайтынын, ондай жағдай террористер үшін ұтымды екенін мәлімдеді.
23/08/2017 08:49 3 462
Жанқош Тұраров әлемдік тәжге талпынуда
Жанқош Тұраров әлемдік тәжге талпынуда
Жанқош Қазақстанда спорттың дамуына Елбасы зор қолдау көрсетіп отырғанын атап көрсетті
23/08/2017 16:08 0 72
Kaspi Bank ұрылар туралы ақпарат бергендерге 5 млн. теңге сыйақы бермек
Kaspi Bank ұрылар туралы ақпарат бергендерге 5 млн. теңге сыйақы бермек
Шабуыл кезінде 60 млн. теңге қолды болған.
24/08/2017 10:38 0 203
Ресейдің бірінші вице-примьері: ЕАЭО-да Ресей емес, Қазақстан – көшбасшы
Ресейдің бірінші вице-примьері: ЕАЭО-да Ресей емес, Қазақстан – көшбасшы
Ресейдің бірніші вице-примьері Игорь Шуваловтың ойынша, Еуразиялық экономикалық одақта Ресей емес.
24/08/2017 15:07 4 391
Имамның несие туралы даулы уағызына Қайрат Жолдыбай жауап берді
Дәурен Абаев пен Ерлан Қарин «Қазақстан» корпорациясының жаңа маусымын ашты
Ұлттық арнада тағы бір танымал ток-шоу жабылды
Ресейлік сарапшылар Путинсіз Ресейді қалай елестетеді?
Кеңес үкіметін аңсайтын ректорлар қазақ тілді жастарды қалай тәрбиелемек?
© 2017 «Qamshy.kz» ақпарат агенттігі
Меншік иесі: «Qamshy Media» ЖШС
QNews system, Powered by Attila Group
Біз туралы    Пайдаланушылық келісімі