kk ru ru ru kk fr av en kk kk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk fr ru
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
Құйылатын заттарды тиеу –түсіру жұмыстарының технологиясы мен механикаландырылуы.
Цистерналарға, арнайы ыдыстарға немесе контейнерлер мен ашык вагон-шанақтарға қүйып, темір жол көлігімен тасымалданатын сұйық жүктер құйылатын заттар деп аталады.
• шикі мүнай, негізінен құбырлармен тасымалданады;
• мұнай өнімдері (керосин, бензин, дизель жанармайы, лигроин, мазут, минералдық майлар және т.с.с), темір жол көлігімен тасымалданады;
• тамақ өнеркәсібінің өнімдері (спирт, өсімдік майлары, сірне, жануарлар майы және т.с.с);
• химиялық жүктер (қышқылдар, сілтілер, бояғыштар, лактар, сүйылтылған газдар және т.сс).
• ақшыл мүнай өнімдері (дизель жанармайы, керосин және реактивті двигатель жанармайы);
• қоңыр мүнай өнімдері (битум, мазут және т.с.с);
• бензин (автомобиль және авиация бензині);
• майлар (консистенттік майлардан трансформатор майларына дейін).
Сондықтан барлық мәселелерді мүнай өнімдерінің мысалында қарастыратын боламыз. Мұнай мен мұнай өнімдерін өндірілетін жерінен өңдеу және түтыну орындарына дейін насос стансаларының күшімен қүбырлар арқылы айдап тасымалдау барынша тиімді болады. Бір км мүнай қүбыры қүрылысының қүны жылжымалы құрамға жүмсалатын шығындарды есептемегенде, өткізу қабілеті осындай бір км темір жол желісінің қүрылысынан 2 есе төмен болып шығады.
Мұнай өнімдерінің өздеріне тән қасиеттері бар, мүндай қасиеттер олардың құйылуына, тасымалдануы мен сақталуына әсер етеді.
Ондай қасиеттерге мыналар жатады: тығыздығы, түтқырлығы, теріс температурада ғана емес, плюс температурада да қатып қалуы, оңай түтанғыштығы, буланғыштығы, жарылыс тудыру қаупі, электрленуі (статикалық электр тогы қауіпті зарядтарының жиналуы), улылығы.
Цистерналардың жүк көтерімділігін пайдалану мұнай өнімдерінің тыгыздыгына байланысты. Мазут (935 кг/м3) пен автотрактор майының (930 кг/м3) тығыздығы ең жоғары болып есептеледі.
Сүйықтықтың сыртқы күштердің әсерінен өз бөлшектерінің қозға-лысына кедергі жасау қасиетін туткырлық деп атайды. Қоңыр түсті мүнай өнімдерінің көпшілігінде түтқырлық аса жоғары болады.
Қату температурасы дегеніміз - бұл мүнай өнімдері қозғал-ғыштығынан айырылып (қоюланады), ыдысты еңкейткенде қүйылмай қалатын температура.
Қүйылатын заттардың тығыздығы, түтқырлығы және төменгі температурада қату қасиеті оларды қүю және қүйып алу жүмыстарына әсер етеді. Кейбір сүйық заттар тіпті +20°С-ден жоғары температурада (мысалы гудрон +450°С, мұнай шайыры +40°С, мүнай битумдары +28°С) қатып қалады. Әдеттегі жағдайларда оларды қүйып алу үшін алдын ала қыздырып алу қажет немесе арнайы цистерналармен немесе ашық вагон-шанақтармен тасымалдау керек.
Мұнай өнімдерінің буланғыштығы олардың қүрамында үшқыш заттардың едәуір мөлшерде кездесуіне байланысты: булану қарқыны зат пен ауаның температурасына, булану бетіне, атмосфералық қысымға және жыл мезгілдеріне байланысты.
Тұтану температурасы дегеніміз — бұл мүнай өнімдерінің буы айналадағы ауамен оған ашық жалынды жақындатқанда түтанатын қоспа түзетін ең төменгі температура. Түтану температурасына қарай мүнай өнімдері төрт класқа бөлінеді. Бірінші клас - түтану темпера-турасы +28°С-ден төмен (бензин, лигроин, шикі мүнай); екінші клас -28-ден +45°С-ге дейін (керосин, дизель жанармайының кейбір сорттары); үшінші клас-45-тен 120°С-гедейін(дизель жанармайының кейбір сорттары, мотор майы, флот мазуты және т.с.с); төртінші клас - 120°С-ден жоғары (мазут, майлар және т.с.с).
Тұтану температурасы +60°С-ге дейінгі мүнай өнімдері тез түтанатын немесе ұшқыш өнімдер деп, ал +60°С-ден жоғары –жанғыш немесе үшпайтын өнімдер деп аталады. Авиация және автомобиль бензиндерінің түтану температурасы теріс (-34 және ~ 36°С) болады.
Құю кезінде мүнай өнімдерініңтемпературасы тұтану температурасынан кемінде 5°С төмен болуы тиіс.
Жану температурасы дегеніміз - бүл сүйықтықты, газды немесе қатты затты қыздырғанда олар үшқынның немесе жалынның қатысуынсыз өздігінен жанатын ең төменгі температура.
Мұнай өнімдері буының үшқынның, жалынның, қызған металл заттардың әсер етуінен жарылатын (түтанатын) ауадағы ең аз немесе ең көп мөлшері жарылгыштық (тутангыштық) шегі деп аталады.
Мұнай өнімдерін қүбырлар арқылы айдау барысында статикалық электр зарядтары жиналады, бүл кезде құбырдың бетінде қарама-қарсы белгілі заряд пайда болады. Электр разрядының пайда болуына жол бермеу үшін мүнай өнімдерінің құбырлар арқылы қозғалу жылдамдығы 12 м/с-тан аспауы тиіс, сондай-ақ тиісті жерге қосу жұмысы атқарылуы қажет.
Құйылып тасымалданатын заттар мынадай түрлерге бөлінеді:
• қауіпті заттар - жалпы ережелермен қатар, арнаулы ережелермен тасымалданатын заттар;
• қауіпсіз заттар - жалпы негізде тасымалданатын заттар. Тасымалдау немесе сақтау барысында адамдар мен жануарлардың ауруына, улануына, күйіп қалуына, жарылыс, өрт тууына себепші болатын, сондай-ақ басқа жүктерді, жылжымалы құрамды, құрылыс пен құрылғыларды бүлдіретін, қоршаған ортаны ластайтын заттар қауіпті заттарға жатады. Мұндай заттар тасымалдау және сақтау кезінде ҚТЖ белгілеген ерекше ережелер бойынша сақтық шараларын басшылыққа алуды қажет етеді.
Қауіпті заттар «Қауіпті жүктер. Жіктеу және таңбалау» деп аталатын 19433-88 мемлекеттік стандартқа сәйкес мынадай кластарға жіктеледі:
• 1-клас - жарылғыш материалдар (ЖМ);
• 2-клас - қысыммен сығылған, сүйылтылған және ерітілген газдар;
• 3-клас - тез тұтанатын сүйықтықтар, яғни тұтану температурасы 60°С-ге дейінгі заттар;
• 4-клас - тез тұтанатын қатты заттар, өздігінен жататын заттар, сумен әрекеттесу кезінде тұтанатын газдар бөліп шығаратын заттар;
• 5-клас — тотықтырғыш заттар және органикалық асқын тотықтар;
• 6-клас - улы (токсинді) заттар;
• 7-клас - радиоактивті материалдар және жүқпалы заттар;
• 8-клас - күйдіргіш немесе коррозиялық заттар;
• 9-клас - басқа да қауіпті заттар.
Физикалық және химиялық қасиеттеріне, түрлеріне және тасымалдау кезінде қауіптілік дәрежесіне қарай әрбір сыныптың қауіпті заттары сынып тармақтарына, санаттар мен топтарға бөлінеді. Мысалы, жанғыштығы мен жарылу қауіптілігіне қарай тез тұтанғыш заттарды олардың буының 760 мм сын.бағ. қысымындағы тұтану температурасы бойынша сыныптарға топтастырады. Мұнда тұтану температурасы 60°С-ге дейінгі тез тұтанатын сүйықтықтар тез тұтанатын заттарға және 60°С-ден жоғарылары - өртену қаупі бар жанғыш заттарға жатады. Кейбір сүйықтықтардың түтану температурасы нөлден төмен. Бұлар - бензин, бензол, ацетон, мүнай, спирт, күкіртті көміртегі. Тіпті минус температураның өзінде осындай сүйықтықтар қүйылған ыдысқа ашық оттың жақындауы сөзсіз жарылыс пен өртке әкеп соқтырады.
Бензин, лигроин, шикі мүнай, керосин, дизель жанармайының кейбір сорттары және т.с.с. тез тұтанатын мұнай өнімдеріне жатады.
Дизель жанармайының кейбір сорттары, мотор майы, флот мазуты, түрлі майлар және т.с.с. тұтану температурасы 61 °С-ден асатын мүнай өнімдеріне жатады.
Тез тұтанатын заттарды (бензин және т.с.с.) тасымалдауда, оларды цистерналарға құюда және цистерналардан қүйып алуда айрықша өрт қауіпсіздігі шараларын сақтау қажет. Мұнай өнімдері буының ауадағы белгілі бір пайыздық мөлшерінде және оған ашық жалынды жақындат-қанда мүнай өнімдері жарылыс туғызуы мүмкін (бензин буы 1,1 - 6,0 %, лигроин - 1,5-4,5 %, керосин - 2-3 %, бензол - 1,4-7,4 %).
Температураның артуына қарай сүйықтықтың булануы да артатынын есте үстау қажет. Бензин 40-50 °С температурада қайнай бастайды.
Мұнай өнімдерінің құбырларға және ыдыстардың қабырғасына үйкелуінен пайда болатын статикалық электр разряды әсерінен мұнай өнімдерінің буы жануы немесе жарылыс туғызуы мүмкін. Мұнда бірнеше мың вольттік кернеу пайда болады! Егер бұл кернеуді басқа арнаға, мысалы, жерге бұрып, разряд жағдайын туғызбаса, сүйықтықтың буын тұтандыратын үшқын аралығы түзіледі. Нақ сондықтан да бензин тасығыш автомашиналарда металл шынжыр қолданылады, ол жермен сүйретіле жүріп, қозғалыс кезінде бензиннің цистерна қабырғасына үйкел-уінен пайда болатын статикалық электрді бұрып жібереді. Статикалық электрдің қауіптілігін түрмыста да ұмытпау керек. Киімді бояудан, майлардан және т.с.с. тазарту кезінде статикалық электр заряды пайда болып, өрт туғызуы және күйдіруі мүмкін. Статикалық электр зарядының жиналуына жол бермеу үшін мұнай өнімдері құйылатын құбырлар мен құрылғылар үздіксіз жерғе қосылып тұратын тізбек болуы тиіс.
Көптеген сұйықтықтардың буы уландыратындықтан, адам ағзасына зиянды болады.
Күштіу болып есептелетін этильденген бензинмен жұмыс істеуде айрықша сақ болу керек.
Сұйықтықтардың өздері емес, олардың буы жанады, мысалы, егер машина майын арнаулы құралваннада қыздыратын болсақ және осы кезде оған оқтын-оқтын сіріңкені жақындатсақ, майдың температурасы 1800°С-ге жеткенде май емес, оның буы түтанады. Жанғыш және тез түтанатын сұйықтықтардың буы ауамен қосылғанда жарылыс қаупі бар концентрациятүзеді. Мысалы, бензин буы ауадағы концентрациясы 0,8-5,4 % (көлеміне қарай) болғанда жарылуы мүмкін. Айталық, ішінде бензині бар бөшке қауіпті ме, әлде бензиннен босаған бөшке қауіпті ме? Бөшкедегі бензин лап етіп жанды делік. Бөшкенің аузын дымқыл шүберекпен, киізбен немесе брезентпен жаба қойсак, оның жануы тоқтайды. Егер бөшкеде бензин аз болса, немесе оның іздері ғана қалса, бөшкенің іші ауамен араласқан бензин буына толады. Болмашы ұшқыннан жарылыс болады. Міне, сондықтан да бензині бар бөшкеден гөрі бензиннен босаған бөшке қауіптірек деп саналады.
Тез тұтанатын және жанғыш сұйықтықтарды арнайы қоймалар мен бөлмелерде металл ыдыстарда сақтау керек.
Мұнай өнімдерінің тұтқырлығы оларды тасымалдау әдістеріне және жүк операцияларының орындалуына әсер етеді. Цистерналармен тасымалданатын құйылатын заттар аса тұтқыр, орташа тұтқыр және тұтқыр емес заттар болып бөлінеді.
Аса тұтқыр мүнай өнімдері - мазуттың түрлі сорттары, гудрон, жартылай гудрон, сірне, автол, компрессор, кеме, авиация, зығыр, күнбағыс, қыша майлары және т.с.с. - тіпті жаздың ішінде құюда және қүйып алуда қьпдыруды керек етеді. Орташа тұтқыр мұнай өнімдерін (жеңіл және ауыр мотор жанармайы, флот мазуты және т.с.с.) жылы мезгілде қыздырмастан құйып алуға болады.
Парафинді мұнай өнімдерін әдетте олардың қату температурасынан 10°С асыра қыздырады. Сұйықтықтың температурасы қаншалықты жоғары болса, оның тұтқырлығы соншалықты төмен болады. Сұйық заттардың тыгыздыгы даолардың құбыр бойымен ағуына - құюға және құйып алуға - әсер етеді.
Металдың жемірілуіне қарай сұйық заттарды үш топқа бөледі: орташа жеміретін, күшті жеміретін және жемірмейтін сұйықтықтар. Тас көмір шайыры, карбол қышқылы, күкірт қышқылы - орташа жеміретін сұйықтықтар. Азот қышқылы, хлорсульфин қышқылы және т.с.с. - күшті жеміретін сұйықтықтар. Қалған сүйық заттардың барлығы жемірмейтін заттар болады.
Сүйық заттар құйылатын цистерналар мүқият тазартылып, осы заттарды тасымалдауға толығымен даяр болуы тиіс.
Арнаулы цистерналардың сырты тиісті түске боялады немесе оларға түрлі түсті жолақтар және жүктің қауіптілігін көрсететін («Тез тұтанғыш», «Улы», «Күйдіргіш сүйықтық») трафареттер жапсырылады.
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.151 сек.)Пожаловаться на материал