kk ru ru ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk fr kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en ky uk ru kk hbs_lat nn zh kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
- пунк-р арасында тура көрнекілікті қажет етпейді.
- өлшемдердің автоматттандырылған бақылаушының қателіктері жоққа тең.
- Жер шарының кез-келген нүктенің координаталарын тәулік бойыанықтайды.
- өлшеу жұмыс-н жүргізудің мерзімі бұрынғы әдістерімен салыст-да әжептәуір қысқарады
- GPS нәтижелері цифр түрінде беріледі және олар картографиялық ақпараттық жүйеге жеңіл ауд-ды.
GPS қабылдағыш мынадай негізгі блоктардан тұрады: күшейткіші бар антена; белгілер мен жиіліктердің идентификаторы; қабылдағыштың жұмысын басқаратын микропроцессор; генератор; дисплей; ақпаратты сақтау блогы;
18-сұрақ. Инженерлік құрылыстардың деформациясына бақылау жасау.
Конструктивтік ерекшелік, табиғи жағдайлар мен адам әрекетінің нәтижесінде құрылыс толықтай және оның жеке элементтері деформацияның әр түріне ұшырайды.
Деформация терминнің мағынасы – бақылау объектісі пішінінің өзгеруі болып табылады. Геодезияда деформацияны объектінің бірінші объектіге қатысты өзгеруін айтады.
Құрылыста массалық қысымның әсерінен фундамент негізіндегі грунт топырағы аз-аздан қысылады, содан құрылыс отырады немесе шөгіндейді. Өз салмағынан басқа құрылыстың шөгіндеуі карстық құрылысқа, жер асты сулардың деңгейінің өзгеруіне, ауыр механизмнің жұмыс істеуінен, транспорттың қозғалуынан, сейсмикалық құбылыстарға да байланысты .
Құрылыс фундаментінің астындағы топырақтың грунттары бірдей отырмай немесе қысым әр түрлі болса, онда шөгіндеу бірдей болмайды. Ол құрылысты басқа түрге әкеледі. Көлденең ауытқу, ығыспа, қисаю, майысу. Олар жарылу мен сынуға тап болады. Құрылыстың горизонтының ауытқуы грунт қысымы, су, желден пайда болады.
Биік құрылыстар күн жылуы мен жел қысымының біркелкі болуынан тез бүлінгіш болып келеді. Бақылаудың мақсаты болып, құрлыстың төзімділігіне баға беру үшін немесе оларға профиллактикалық шара қолдану үшін деформацияны анықтау табылады.
Құрлыс деформациясын бақылау өлшеу немесе сипаттау шараларынан тұрады. Қиын және жауапкершілігі мол құрылысты бақылау жобалаудан басталады. Алаңда салынатын құрлыстың, оған әсер ететін табиғи факторларын алдын- ала ескеріп, тірек белгілерін жасайды.
Бақылау кезінде арнайы жоба құрайды. Оған келесілер кіреді:
- жұмыс өндірісі үшін техникалық тапсырма
- табиғи жағдайлар мен жұмыс істеу кезіндегі құрылыс туралы жалпы мағлұматтар
- тірек және деформациялық белгілердің орналасу сұлбасы
- бақылаудың мақсатының сұлбасы
- дәл өлшеудің есебі
- бақылаудың күнтізбелік жоспары
- орындаушылар, сметамен жұмыс көлемінің тізімі
Нормативті құжаттар шөгінді мен горизонттың ауытқуы дәл анықтауда орта квадраттық қателікті қолданады.
1мм- тасты немесе жартылай тасты топырақтағы құрылыс үшін
3 мм- құмды, балшықты немесе басқа шөгетін топырақтардағы құрылыс үшін.
10 мм – төгетін, отыратын немесе өте қатты шөгетін топырақтардағы құрлыс үшін.
15 мм – жер құрылыстары үшін
Көптеген есептерде, деформациялы есептеу үшін мына формуланы пайдаланады:
mф ≤ 0,2 ∆Ф,
мұндағы mф -деформациялық өлшеудің орта квадратының қателігі; ∆Ф - циклдар арасындағы өлшеудің деформация өлшемі; құрылысты салу кезінде бақылауды кварталда 1-2 рет жасайды, ал эксплуатация кезінде жылына 1-2 рет жасайды. Бақылау кезіндегі геодезиялық белгілер: тірек, көмекші, деформациялық. Құрылысты бақылауда геометриялық және тригонометриялық нивелирлеу, гидронивелирлеу, микронивелирлеу, фото және стерео фотограмметриялық әдістері қолданады.
19-СҰРАҚ. Өлшеу қателіктерінің түрлері
Геодезиялық жұмыстарда бұрыштар, ара қашықтықтар , биіктік өсімшелері өлшенеді; аудандар, көлемдер т.б. анықталады. Кез-келег геодезиялық өлшеуді орындағанда негізгі 5 фактор әсер етеді: өлшеу орны, орындаушы, аспап, өлшеу әдісі, сыртқы орта. Өлшеулер тікелей және жанама өлшеулер болып бөлінеді.Анықталатын шама тікелей өлшеу нәтижесінде алынса,онда мұндай өлшеулерді тікелей өлшеулер д.а.Тікелей өлшеуге ара қашықтықты өлшеуіш лента(рулетка) немесе бұрышты теодолитпен өлшеу жатады. Егер өлшеудіің нәтижесі анықталатын шама мен математикалық тәуелділіктегі бір немесе шамаларды тікелей өлшеу нәтижесінен есептеу арқылы алынса, ондай өлшеулерді жанама өлшеулер д.а.Оған мысал: тікелей өлшеуде болмайтын ара қашықтықтарды анықтау, биіктік өсімшесін тригонометриялық нивелирлеу тәсілімен табу.Өлшеулер тағы қажетті және қосымша өлшеулерге бөлінеді.
Өлшеулердің қай-қайсысында да азды көпті қателер болады. Өлшеуіш құралдардың сезімталдығы мен өлшеуші адамдардың шеберлігіне қарай өлшеулер дәлдігі әрқилы болады.Сайып келгенде, өлшеу нәтижелері мүлтіксіз дәл болуы мүмкін емес.Өлшеу кезінде кететін қателер үш топқа бөлінеді: өрескел, жүйеліжәне кездейсоққателер.
Өрескел қателер өлшеуіш адамның бір жайтты аңғармай қалуынан, өлшеу аспаптарының көрсеткен цифрін шала оқуда, кейбір қажетті шарттарға көңіл аудармаудан, бұзылған аспаптан болатын қателер. Мысалы, қашықтықты өлшегенде бір ленте ұзындығын (20м) ескермеу, қалдықты лентаның екінші ұшынан, яғни алты цифрінің орнына тоғыз деп есептеу. Әдетте, өрескел қателрдің нәтижесі қайталап өлшеу кезінде анықталады да, түзетіледі.
Жүйеліқателер өлшеу аспаптарының конструкциясындағы кемшіліктердің, аспаптардың дұрыс орнатылмауының, сыртқы ортаның әсерінен, орындаушының тәжірбиесіздігінен т.б. болады. Жүйелі қателердің ұлғаюын азайтып, дәлдігін арттыру үшін аспаптарды мұқият тексеріп, өлшеуді арнаулы әдістерге сүйене отырып жүргізіп өлшенген нәтижелерге түзету енгізіп отыру қажет.
Кездейсоқ қателер түпкі тегі мәлімсіз, кездейсоқ себептерден пайда болатын, өлшеу нәтижелерін біресе арттырып,біресе кемітіп отыратын қателер.Өрескел және жүйелі қателерді тауып, өлшеу нәтижелерін түзетуге болады.
Зерттеулерге қарағанда, көп рет өлшеу кезінде кездейсоқ қателердің статистикалық заңдылыққа негізделіп, келесі қасиеттері шығады.
1. Өлшек кезінде кететін кездейсоқ қателердің шамасы тиісті шектің абсалюттік мәніне аспайды.
2. Оң таңбалы қателермен бірге оларға абсалюттік шамалас теріс таңбалы қателер кездеседі.
3. Абсалюттік шамалары кіші кездейсоқ қателер жиі кездеседі.
4. Тең дәлдікті өлшеулердің саны көбейген сайын кездейсоқ қатенің арифметикалық шамасы нолге жақындайды.
20. Топографиялық план, карта. Масштабтар. Масштаб дәлдігі.
Жер бетінің немесе оның жеке бөлшектерінің кішірейтіліп, арнаулы деректері толық көрсетіліп, жазықтьіқ бетке кескінделуін карта дейді. Ал, шағын аймақтың дол осындай кескінін, яғни ірі масштабтағы картаны план деп атайды. План мои карталардың біздің халық шаруашылығымыздыц кай саласинда болсын атқаратын рөлі зор. Жерге байлаиьісты п.ілыми жпме нрактикалық жұмыстар ең алдымен карта арқі.ии.і сол тсррігіорияш.і жсте зерттеу қажет, яғни зерттеу объектісін белгілеп, жүретін маршруттарды, жолдарды, т.б. қағаз бетіне (планға) түсіру керек. Жергілікті жердің территориясын зерттеп, көптеген жаңалықтар енгізіліп, бүрынғы карта мен шіан толыктырылады. (9, а-сурет).
Демек, барлық жүргізілген жүмыстар картадан, планнан шығады жэне картаға (планға) түседі, картадан (планнан) басталады да, картаман (планмен) аяқталады.
План мен картаның негізгі ерекшеліктері:
1. Планда жердің шағын аймақтары үлкен масштабпен алынса, 1:500, 1:1000, 1:2000, 1:5000 карталарда үлкен аймақтар ұсақ масштабпен 1:50000, 1:100000 алынады.
2. Картада меридиандар мен параллельдер міндетті түрде сызылады, ал план бетінде тік бұрышы координаталық тордың кескіні ғана болады.
3. Планда жердің дөңестігі ескерілмейді. Кескіндеу масштабы планның барлық бағытында тұрақты болса, картада ол тек меридиандар мен параллельдер багытында ғана сакталады.
Жер бетін план мен картадан басқа профиль деп аталатын жердің вертикаль бағыттағы кесіндісі арқылы бейнелеп көрсетуге де болады (9, ә-сурет).
Жалпы алғанда, профиль көлденең кескіннің (қиманың) дербес (жеке) түрі болып есептелінеді. Жер кыртысының бетінен оның терең қабаттарына дейінгі аралығының тік бағыттағы (вертикаль) корінісін қима немесе көлденең кесінді дейді.
Қималар эрқашанда горизонталь жэне вертикаль масштабтарда сызылады. Жол жэне эртүрлі құрылыс салуда, сол жердің рельефі мен іеологиялық кұрылысы арасындағы байланысты аныктау кажет болғанда, қиманың вертикаль масштабы горизонталь масштабпен ондаган, кейде жүздеген есе үлкейтіліп (іріленіп) сызылады. Мэселен, горизонталь масштаб 1:5000 болса, оньщ вертикаль масштабы 1:500 болып келеді.
Қималар (9, б-сурет) геологияда маркшейдер жэне тау-кен ісінде пайдалы қазбалардың орналасуын анықтауға, ізденіс жэне барлау, , сумен қамтамасыз ету жұмыстарын жобалауға мүмкіндік береді.
Топографиялық карта деп картографиялық проектіде сызылған, нүктелердің пландық жэне биіктік орындарын анықтауға мүмкіндік беретін жер беті шағын участкесінің бейнесі. Мемлекеттік топографиялық карталар 1: 1000000 жэне одан да ірілеу масштабтарда жасалынады.
Топографиялық план-деңгейлік беттің қисықтығы ескерілмеген ортогональ жазық проекцияда, ірі масштабта кескінделген жер бетінің шағын учаскесінің картографиялық бейнесі.
Топографиялық карталарды жасағанда эллипсоидты жазыктықка бейнелейтін Гаустың конформдық проекциясы қолданылады. Конформдық бейнелеудің негізгі қасиеті - онда кез келген кішкене контур эллипсоидта өзгеріссіз бейнеленеді, яғни бұрыштық ауыткулық болмайды, эр нүктедегі бейнелеу масштабты тек координаталарға байланысты жэне бағытқа тэуелсіз больщ келеді.
Топографиялық карталар мен пландарды жасауда нүктелердің биіктіктері Кронштад футштогінің нөлінен басталатын 1977 жылгы абсолюттік Балтық теңізі жүйесі бойынша анықталады.
Топографиялық карталар мен пландарды жасаудың эдістері.
Топографиялық карталар мен пландар, топографиялық түсірістер немесе масштабты ірірек топографиялық түсірістер мэліметі бойынша жасалынады.
Топографиялық түсіріс топографиялық карталар немесе пландардың түпнүсқасын жэне де баска түрде топографиялық ақпараттар алу үшін жүргізілетін кешенді жұмыстар. Топографиялык түсірістер мынандай эдістер арқылы жүргізіледі; стереотопографиялық, аэрофототопографиялық қүрастырылған, мензулалық, жердегі фототеодолиттік, тахеометриялық жэне теодолиттік.
Түсірістердің негізгі эдістері болып стереотопографиялық жэне қүрастырылғандар есепеледі.
Теодолиттік түсіріс қалалық үйлер салынған жерлерде жүргізіледі. Ол күрылыстардың маңдай бетінің эртүрлі бөліктерін, жолдар мен квартал ішіндегі жер учаскілерін сонымен қатар жер асты коммуникацияларын түсіруден түрады. Жер бетінің кейбір ерекше нүктелерінің биіктіктерін аныктау үшін үй салынған жерлерде нивелирлеу қолданады.
2.2. Масштабтар мен олардың дәлдігі
Жер беті мен оның шағын аймақтары қағаз бетіне белгілі бір масштаб арқылы кішірейтіліп кескінделеді.
Масштаб дегеніміз пландағы, картадағы сызықтың (кесіндінің) өзіне сэйкес жер бетіндегі ұзындығының горизонталь проекциясына қатынасы. Масштаб сандық, сызықтық жэне көлденең болып бірнеше тұрге бөлінеді.
Егер план 1:1000 масштабында жасалса, онда жер бетіндегі үзындығы 1000 см-лік арақашыктык планға 1 см-лік кесінде түрінде кескінделген болады. Мұндай масштаб сандық масштаб делінеді. Мына төмендегі бірнеше сандық масштабтар 1:1000; 1:2000; 1:5000; 1:10000, т.б. ірісінен үсақтарына қарай қатармен жазылады. Масштаб ірі болса, ол планда арнаулы деректер толық көрсетіледі. Әр планның мақсатына лайықты өзіне сэйкес масштабы болады. Егер сандық масштаб белгілі болса, сызықтың үзындығың қағаз бетіне не керісінше, пландагы кесінді арқылы оның жер бетіндегі үзындығын анықтауға болады. Бірінші мысал: жер бетіндегі сызықтық проекциясы 275 м-ге тең делік. 1:5000 сандық масштабта бү_л қашықтық планға 275 : 5000,00. 055м5, 5 см-ге тең кесінді болып кескінделеді. Екінші мысал: 1: 2000 масштабы пландагы кесінді үзындығы 6,5 см болса, онда жер бетіндегі үзындығы 6,5 х 2000 1 3000 смІЗОм.
Іс жүзінде бүл есептерді қолдану ыңғайсыз болғандықтан, сандық масштабтың орнына сызықтық, көбінесе көлденең масштаб қолданалады. Сандық масштабтың қағаз бетінде график түрінде бейнелеуін-сызықтық масштаб дейді.
Сызықтық масштаб бір түзудің бойын масштаб непзі деп аталатын біріне-бірі тең бірнеше кесінділерге бөлгеннен шығады. Масштаб негізгі эдетте 1 см-ге тең болып келеді (10-сурет). Сол жақтағы шеткі негіз тең 10 бөлікке бөлінеді де, оның оң жақ ұшы 0-деп белгіленеді.
Сандық масштабтың да кемшілігі бар, ол сызықтық масштабпен пайдаланғанда, оның 0-ден сол жақтағы негізінің үсақ бөлшектерінің аралығын көз мөлшермен багалаудан тұрады. Сондыктан өте үлкен дэлдікті қажет ететін өлшеулер үшін көбіне көлденең масштаб қолданылады. 1:5000 масштабына сәйкес келетін көлденең масштаб 11-суретте көрсетілген.
Түзу сызық жоғарыдағыдай «масштаб негізін» 2см-ге тең етіліп, бірнеше бөліктерге бөлінеді. Оң жақтағы 0, 2, 4, 6, 8 нүктелерінен перпендикуляр түргызылып, олар төменге түзу сызықтан бастап, әрқайсысы 2 не 3 мм-ге тең 10 бөлікке бөлінеді. Бөлінген нүктелер аркылы бастапқы түзу сызыққа параллель сызықтар жүргізіледі. Сол жактағы масштаб негізінің төменгі жэне жоғарғы қабырғалары «10-ға бөлініп, масштабтың кіші негізі» алынады. Олар суреттегідей қиғаш сызықтармен қосылады. Осылай сызылған көлденең масштабтың ең кіші бөлігі «Ьо» кесіндісі «BO'» -ның 1/10 не, яғни 0,2 мм-ге тең. 0,2 мм-ге сәйкес келетін жер бетіндегі горизонталь үзындықты көлденең масштабтың дэлдігі дейді. Масштаб дэлдігі мына формуламен анықталады:
21Тура және кері геодезиялық есептер
Геодезиялық және маркшейдерлік жұмыстарда пункттер координаталары олардың арақашықтықтары мен дирекциондық бұрыштары тікелей, тура және кері геодезиялық есептерді шешу арқылы анықталады.
Егер координаталары белгілі А пунктінен В пунктіне дейінгі арақашықтық (d) және дирекциондық бұрыш белгілі болса онда В пунктінің координаталарын анықтауға болады. Ондай есепті тура геодезиялық есеп деп атайды.
Координаталары белгілі 2 пункт А және В пунктерінің дирекциондық бұрыш және арақашықтықты (d) анықтау керек. Осы есепті кері геодезиялық есеп деп атайды.
D= AХ/ Cosr= AУ/ Sinr=√ AХ2+ AУ2
Координаталардың бастапкы пункттен екінші пунктке осылайша берілуін тура геодезиялыц есеп деп атайды.
Кері геодезиялыц есеп. Координаталары белгілі екі пункт 1 жэне 2 арқылы 1-2 түзуінің дирекциондык бұрышы at.2 және ұзындығы d).2 анықтау керек болған жағдайда, кері геодезиялық есеп деп аталатын тәсіл қолданылады Xt Yj Х2, Ү 2-1 жэне 2 пункттерінің координаталары.
Нивелирлеу дегеніміз бастапқы пункттен немесе теңіз деңгейімен салыстыра отырып жер бетіндегі пункттердің, нүктелердің биіктігін анықтау үшін жүргізілетін геодезиялық жұмыстың бір түрі. Нивелирлеу кезінде жер бетінде бір нүктелер мен екінші нүктелердің арасындағы өзара биіктіктерді анықтайды. Содан кейін бастапқы нүктенің берілген биіктігі арқылы келесі нүктелердің деңгейлік беттен саналатын биіктіктерін есептейді. Өзара биіктікті анықтау әдісі және қолданылатын аспаптарына байланысты келесі нивелирлеу түрлері бар:
1. Геометриялық нивелирлеу - өзара биіктік горизонталь көздеу сәулесі арқылы анықталады және нивелир аспабының көмегімен орындалады;
2. Тригонометриялық нивелирлеу - өзара биіктік көлбеу көздеу сәулесі арқылы анықталады және теодолит аспабының көмегімен орындалады;
3. Гидростатикалық нивелирлеу - өзара биіктік өзара байланысқан ыдыстардағы сұйық бетінің бір деңгейде тұруына негізделген;
4. Барометрлік нивелирлеу – нүктелердің арасындағы өзара биіктік сол нүктелердегі атмосфералық қысымдардың айырмашылығына негізделген;
5. Механикалық нивелирлеу – аспаптап арқылы жердің профилі автоматты түрде жазылады.
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.158 сек.)Пожаловаться на материал