kk ru ru ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk bg kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk fr kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
Автомобидьдерде пайдаланылатын қозғалтқыштардың негізгісі – ол жылу қозғалтқыштары. Оларды екі негізгі топқа бөлуге болады:
1 Сырттай жанатын қозғалтқыштар – мұнда жабық контур ішіндегі газ сыртқы ошақта қызады да ішке келіп жұмыс істейді (бу машиналары, бу турбинасы, Стерлинг қозғалтқышы). 2 Іштен жанатын қозғалтқыштар. Іштен жанатын қозғалтқыштарға поршеньді, біріктірілген, газтурбиналы және реактивті қозғалтқыштар жатады (1 сурет). Олар да өздерінің жұмыс істеу принциптеріне қарай бірнеше түрге бөлінеді. 1 Атқаратын жұмыстарына қарай: а) тұрақты орналасқан, яғни электрлік станциялар, сораптар т.с.с. құрылығыларды іске қосатын қозғалтқыштар;
б) көліктік қозғалтқыштар, яғни олар жылжитын трактор мен автомобильдер сияқты машиналарда қолданылады.
2. Жылу алу үшін қолданылатын отын түріне қарай: а) сұйық жанармаймен істейтін қозғалтқыштар, оның өзі жеңіл немесе ауыр жанармай болып екіге бөлінеді; б) жанатын газдарды пайдалатын қозғалтқыштар, ал газдардың қолданылатын түрлері генераторлық, табиғи, өндірістік және т.б.; в) аралас отынмен жұмыс істейтін қозғалтқыштар, яғни негізгі отыны газ болады да кейбір кездерде сұйық жанармайды қолданады; г) көп түрлі отынмен жұмыс істейтін қозғалтқыштар, яғни олар отынның көптеген түрін (жеңіл, ауыр сұйық жанармайлар, газдар және т.с.с.) пайдалана алады. 3 Жанатын қоспа жасау тәсілі бойынша: а) сырттан қоспа жасайтын қозғалтқыштар, яғни отын мен ауа сыртта араласып, содан кейін ғана жануға қозғалтқыш ішіне беріледі; б) іште қоспа жасайтын қозғалтқыштар, ал мұнда отын да ауада қозғалтқыш ішіне келіп араласады; в) жану қоспасы қатпарланған қозғалтқыштар, яғни оның ішіндегі қоспаның әрбір қабаты әртүрлі құрамда жасалған. 4 Жану қоспасын тұтандыру тәсіліне қарай: а) электр ұшқынымен тұтанатын, немесе карбюраторлы қозғалтқыштар; б) көп мөлшерде қысылып, қызған газдың температурасынан тұтанатын, немесе дизельддік қозғалтқыштар; в) форкамералы жалынмен тұтанатын қозғалтқыштар, яғни мұнда алғаш кішкене камераның ішінде электр ұшқынымен қоспа тұтанады да сол жанған газдың жалыны қозғалтқыш ішіне беріледі; г) газ тәрізді отынды қоспаны дизельдік қозғалтқыш сияқты тұтандыратын қозғалтқыштар. 5 қозғалтқыш ішіндегі жұмыс барысының орындалуына байланысты: а) төрт тактылы соратын немесе төрт тактылы үрленетін қозғалтқыштар; б) екі тактылы соратын немесе екі тактылы үрленетін қозғалтқыштар. 6 Жанатын қоспаның құрамын реттеу жолдарына қарай: а) қоспа сапасын реттейтін қозғалтқыштар, яғни қозғалтқыш ішіне тұрақты мөлшерде ауа беріледі де оған жұмыс бабына байланысты әртүрлі мөлшерде жанармай араластырылады (немесе дизельдік қозғалтқыштар);
а– піспекті қозғалтқыш;б– газды турбина;в– сұйықтық реактив­ті қозғалтқыш;г– роторлы- піспекті қозғалтқыш; 1– картер; 2 – цилиндр; 3 – кіргізу клапаны; 4 – шығару клапаны; 5 – цилиндр қақпағы (бастиегі); 6 – піспек; 7 – бұлғақ; 8 – иінді білік; 9 және 16 – сораптар; 10 – жану камерасы; 11 – бағыттаушы аппарат; 12 – турбина; 13 – сығымдағыш (компрессор); 14 және 15 – бактар; 17 – сопло; 18 – тұрқы; 19 – эксцентрикті білік; 20 – ротор; 21 – кіргізу арнасы; 22 – шығару арнасы; 23 – оталу шамы.
Сурет 1 – Іштен жанатын қозғалтқыштардың принципиалды сүлбесі
б) қоспа мөлшерін реттейтін қозғалтқыштар, яғни мұнда дайын қоспадан қозғалтқыш ішіне жұмыс бабына байланысты әртүрлі мөлшерде жіберіп отырады;
в) қоспаны аралас тәсілмен реттейтін қозғалтқыштар, яғни әрі сапасын әрі мөлшерін реттейді. 7 Қозғалтқыштың құрылысы бойыншы:
а) поршеньді қозғалтқыштар, олардың өзі бірнеше түрге бөлінеді:
- цилиндрлердің орналасу жағдайына қарай қатар, V-тәрізді және жұлдызша тірізді орналасқан;
- поршеньдерінің орналасуына қарай: бір поршеньді бір камералы, яғни бір цилиндрде бір поршень ғана бар; екі поршеньді бір камералы, яғни мұнда бір цилиндрде қарама-қарсы қозғалатын екі поршень бар; бір поршеньді екі камералы, яғни поршеньнің екі жағында да жану камерасы бар;
б) роторлы-поршеньді қозғалтқыштар, мұның өзі үш түрге бөлінеді:
- корпус ішінде ротор айналады;
- корпус айналады да ротор айналмайды;
8 Қозғалтқышты салқындату тәсіліне қарай:
12.Іштен жану қозғалтқыштарының ауамен суыту жүйесінің ерекшеліктері, артықшылықтары, кемшіліктері?
Ауамен салқындататын жүйенің құрылысы сумен салқындататын жүйеге қарағанда қарапайым болады, яғни желдеткіштен және ауа бағыттағыш қалқандардан ғана құралады. Қозғалтқыштың су жейдесінің орнына салқындатқыш қабырғалар жасалады. Осы қабырғаларды желдеткіштен келген ауа салқындатады. Бірақ бұл жүйенің салқындату қабілеті онша жоғары емес, сондықтан, кейбір маркалы тракторларда ғана қолданылады.
Ауамен салқындататын қозғалтқыштарда бөлшектердің қызуын бәсеңдету үшін цилиндрлерге және оның қалпақшаларына роторлы желдеткіш ауа үрлейді. желдеткіш ротордан тұрады, оның көп санды қалақшасы мен қозғалмайтын бағыттаушысы бар.
Кемшіліктері: бұл жүйенің автомобиль бөлігі ретінде өте үлкен орынды алуы, яғни көлемді болып келеді.Сонымен қатар, жұмыс істеу барысында жоғарғы мөлшерде шу және дірілдің болуы, қозғалтқыш қуатын азайтып әрі оны сұйықпен суыту жүйесімен салыстырғанда аз суытады.
Артықшылығы: Құрғақ климатты жерлерде сұйықтықты қажет етпейді, құрылысының қарапайымдылығы, қозғалтқыштың ішкі конструкциясының азда болсын қарапайымдалуына өз әсерін тигізеді.
13.Автомобильдің тежеу жүйесі, құрылымы, түрлері?
Тежеуіштер авт-дің жылдамдығын баяулатуға және тегіс емес жерде бір орында ұстап тұруға арналған. Түрлері:
1. Жұмыстық тежеу жүйесі: Бұл автомобильдің басты тежеуіш жүйесі, барлық доңғалақты тежеп, жүріс жылдамдығын баяулатуға және шұғыл тоқтатуға арналған.
2. Тұру тежеуі. Көбінде оны авт-ль тоқтағаннан кейін қосады, сондықтан ол авт-дің бір орында қалуын қамтамасыз етеді. жүйе авт-дің жетекші доңғалақтарына трансмиссияның білігін тежеу арқылы әсер етеді. ол қолмен басқарылады.
3. Қосымша тежеуіш жүйесіү басты тежеу жүйесі істен шыққанда авт-ді тоқтатуға арналған.
4. Көмекші тежеуіш жүйесі Авт-дің жолдың ұзақ ылди бөлігімен жүргенде жылдамдықты шектеуге арналған. шектегіш-тежеуіш трансмиссия білігіне әсер етеді, басты тежеу жүйесін қызудан және таулы жерде тез істен шығудан сақтайды.
5. Тіркемелік тежеу жүйесі. тіркеме доңғалақтарына жүріс кезінде, тоқтағанда және тіркеменің жүріп келе жатқан авт-льден ажырап кеткенінде тежеуге арналған.
Тежеуіш жүйесі тежеуіш механизмдерінен және тежеуіш жетегінен тұрады.
Айналатын элементтерді пішімі бойынша барабанды және дискілі тежеуіш механизмдеріне бөледі.
Барабанды тежеуіш механизмі барабаннан , колодкадан , тіреніш дискісінен (суппорта), колодка тіренішінен , қысушы құрылғыдан және саңлау реттегішінен тұрады. Тежеуіш барабандары құйылған, қалыпиалған және түрлендірілген болуы мүмкін.
1— суппорт; 2—колодка тіреуі; 3— колодка; 4— фрикционды накладка; 5— тарту серіппесі; 6— ролик тіреуі; 7— ролик; 8— тежеуіш камерасы; 9— тежеуіш камерасының кронштейні; 10—реттеуші иінтірек; 11—қысу жұдырықшасы; 12—тежеуіш барабаны.
Дискілі тежеуіш механизмдері жеңіл автомобильдерде пайдаланылады және жүктік автомобильде сирек пайдаланылады. Олар ашық және жабық, бір және көп дискілі, біркелкі және желдететін дискілі болуы мүмкін.
Реттелген скобасы бар дискілі тежеуіш механизмі:
1— скоба; 2—тежеуіш цилиндрлері; 3—құбыр желісі; 4—саусақша; 5—қорғаушы қап; 6—тежеуіш колодкасы; 7—тығыздаушы сақина; 8—поршын; 9— диск; 10—фрикционды накладка
Жайлы скобасы бар дискілі тежеуіш механизмі:
1—скоба; 2—бағыттаушы штифтер; З—суппорт; 4—поршын; 5—тығыздаушы сақина; 6, 7— колодкалар; 8— пластиналы серіппе.
14.Автомобильдің жүріс бөлігі қандай негізгі бөліктерден тұрады?
Автомобильдің жүрістік бөлімі арбашық сияқты,рамадан, доңғалақ өстерінен және аспадан тұрады. Рама тасушы негіз ретінде остовом қызмет етеді, онда қозғалтқыш, трансмиссияның барлық механизмі, кузов және басқа агрегаттар бекиді.
Аспаның бөлшектер арқылы өстермен доңғалақтарға сүиенеді. Рамалық құрылымның остова барлық жүктік автомобильдерде болады.Жеңіл автомобильдерде және автобустардың көптеген бөлігінде раманың қызметін шанақтың қатты негізі атқарады.
Жүріс бөлігінің негізгі бөліктеріне:
Рамалар және кузовтар- Рама автомобильдің агрегаттарын және бөліктерін бекітуге қызмет етеді
Доңғалақтар және шиналар- Автомобиль доңғалақтары автомобильдің барлық салмағын және автомобил шанағына немесе рамасына берілетін динамикалық жүктемелерді қабылдайды, жолдың кедір бұдырлығының салдарынан болатын соққыларды және дұмпулерді өшіреді
Ободтар-Обод жалғастырғыш қатты доңғалақтық бөлігімен шинаны ұстайды және ондағы жүктемені ступицаға береді
Аспалар-Аспа раманы немесе шанақты жүрістік бөлімнің агрегаторымен жалғайды, жолдан келетін динамикалық жүктемелерді қабылдайды; автомобилдің жүріс жайлылығын қамтамассыз етеді
Стабилизаторлар-Автомобил бұрылысы кезінде центрден тепкіш күштің әсерінен кузов қисаяды, масса центрінің орналасуы өзгереді бұл автомобилдің ауып қалу мүмкіндігін көбейтеді. Құбылысты реттеу үшін аспаның бұрыштық қаттылығы яғни стабилизатор орнатады.
Амортизаторлар-Амортизаторлар автомобилдің тербелмелі және тербелмейтін массаларының тербелісін дросселденген сұйықтың калибрленген ойықтың арнайы тығырықтарының есебінен өшіреді.
15. Іштен жану қозғалтқыштарындағы жоғары қысымды жанармай сорабы. Құрылымы?
Жоғарғы қысымды жанармай сорабы.Жұмыс істеу принципі, құрылымы. Жоғарғы қысымды жанармай сорабы - қозғағыштың цилиндріне үлкен қысыммен белгілі мөлшерде отын беретін сорап.Дизель қозғалтқышының сору помпасы сорғығы орнатылған. Помпа қысымды 0,08-0,12 МПа шегінде ұстай отырып , оның отын сорғысының келтіру каналына белгілі мөлшерде берілуін қамтамасыз етеді. Помпа ішінде орналасқан поршені бар корпустан , енгізу және айдау клапандарынан тұрады. Клапандар өңделген ершіктерге серіппемен тығыз қысылады.Отын сорғысының білігі айналған кезде эксцентрик түрткішінің ролигінен шығады және поршень серіппенің әсерімен жоғары қарай ығысады. Поршень үстіндегі отын майда тазарту сүзгісі арқылы өз сорғысына бағыттала отырып, айдаушы өткізгішке ығыстырылады. Поршень астындағы кеңістіктегі сиретілу нәтижесінде отын ірі тазарту сүзгісінен өтіп , ашық қалған ендіру клапаны арқылы бактан помпаға түседі.Білік одан әрі айналғанда эксцентрик түрткіш ролигін қуалайды , ал поршень серіппені қыса отрып төмен қарай ығысады. Поршень үстіндегі сиретілуден поршень астындағы қысым арат түседі . Отын қысыммен ендіру клапаны жабылады, ал айдау клапаны ашылып, отын поршень астындағы кеңістіктен поршень үстіне өтеді. Поршеннің бұл жүрісі қосымша болып табылады. Жоғарғы қысымды жанармай сорабы: 1-қолмен айдау поршенінен, 2-енгізі клапанынан , 3-түрткіш серіппесінен,4-помпа цилиндрінен ,5-шығару клапанынан,6-түрткіштен,7-түрткіш штогынан тұрады.
16. Аддаптивті аспа, ерекшелігі, құрылымы?
Адаптивті аспа-тұрақты түрде жетілдіру және жаңа технологияларды еңгізу барысында көлік құрастырушы жаңа дәрежедегі активті немесе адаптивті (бейімделген) деп аталатын аспаларды жасап шығарған болатын. Алайда мұны жаңалық деп атауға келмейді, өйткені ең алғашқы адаптивті аспалар француздық Citroen автомобиліне орнатылған болатын және гидропневматикалық жүйе түрінде ұсынылған болатын. Концерн Mercedes-Benz өз автомобиліне гидропневматикалық негіздегі адаптивті аспаларды орнатқан. Сонымен қатар бұрын адаптивті аспалар функционалдық құрылымы бойынша ауыр әрі қолайсыз болған болса, ал қазіргі таңда ықшам әрі құрылысы да қиындатылған болып келеді.
17. Автомобильдерде аспа қандай роль атқарады? Торсионды аспа, ерекшелігі, құрылымы?
Аспа раманы немесе шанақты жүрістік бөлімнің агрегаторымен жалғайды, жолдан келетін динамикалық жүктемелерді қабылдайды; автомобилдің жүріс жайлылығын қамтамассыз етеді. Аспаларға келесі талаптар қойылады: шанақтың тиімді тербелесін және тербеліс амплитудасының өшуін қамтамассыз етеді; бұрылыс, шапшаңдата қозғалу және тежелу кезінде автомобиль креніне кері әсер ету; бағыттаушы доңғалақтардың қондырғысының бұрышы тұрақтандыру; рулдік механизмнің бұрылысының кинематикасына доңғалақтардың кинематикасының сәйкесуі; сенімділікті, құрылымының қарапайымдылығын және техникалық қызметің қарапайымдылығын қамтамассы ету.
Торсионды аспа – серпінді элементі торсион болып табылатын көлік доңғалағының аспасы.
Торсионды аспаның негізгі элементі торсион, ол цилиндр тәрізді металл стержень.
Торсиондар жолдың аспаға әсер еткен уақытында білік немесе біліктің тетігі сияты айналады. Оларды тәуелсіз аспа болғанда көп өсті автомобильдерде, тіркемелерде, жартылай тіркемелерде және аз литражды автомобильдерде қолданады. Торсиондардың қатты деформациясы кезінде энергиясы жапырақшалы рессорлардан 2...3 есе көп болады.
Ерекшелігі:ол серіппелі жүйемен салыстырғанда шағын әрі аз орын алады, орнату және қызмет көрсетілуі оңай, салмағы аз және жоғары сенімділік, жөндеуге жарамды. Құрылымы: резиналы-металды шарнир ( сайлент-блок), амортизатор,торсионды балка, серіппе, доңғалақ ступицасы, рычагтан тұрады.
18.Іштен жану қозғалтқыштарындағы форсункалар. Форсункалардың түрлері, құрылымы?
Автомобиль дизель қозғалтқыштарында форсункалардың көмегімен отынды майда тозаңдатылған күйде және үлкен қысыммен жану камерасына тозаңдатып бүркеді.Форсунканың негізгі бөлігі корпустан және инеден тұратын - тозаңдатқыш. Ине корпустың конустық ершігіне қарнақтың көмегімен серіппемен қысылған. Автомобиль форсункаларының көбінде серіппелері реттегішсіз болады.Реттегіші бар форсункаларды серіппені белгілі бір қысымға бұрамамен реттейді. Реттегіш бұрама форсунканың корпусында болатын стаканның түбіне бұрамамен бұралған.Реттегіш бұраманы өздігінен бұралып кетуден қосалқы гайка сақтандырады. Үстіңгі жағынан бұрама қалпақпен жабылған, онда серіппе қуысына өтіп кеткен отын шығарылатын ағызу түтігін қосу үшін бүрандалы тесік болады. Форсунка тозаңдатқыш камерасындағы отын қысымы серіппе күшінен асып кеткенде, төменнен инеге әсер ететін күш, оны көтереді де ,отын камередан тозаңдатқыш тесіктерге түсіп, олар арқылы жану камерасына тозаңдатылған күйінде бүркіледі.Форсунканың түрлері: механикалық,электромагниттік, пьезоэлектрлік, гидравликалық болып бөлінеді. Форсунканың құрылымы: тозаңдатқыш, гайка, штанга, корпус, нығыздаушы сақина(кольцо), торлы фильтр,шайба, басқыш.19. Автомобильдің гидравликалық жетекті тежегішінің жұмыс істеу принципі, құрылымы?
Гидравликалық тежеуіш жетегі.Гидравликалық тежеуіш жетегін тікелей және жанама әсерлі деп бөледі. Бірінші жағдайда жүргізуші тежеуіш механизмдеріне тікелей әсер етеді, екінші жағдайда жүргізушімен қоса үдеткіш әсер етеді.
Вакуумды үдеткіште ілесуші клапан 9 (7.6.а, Сур) және диафрагма бар. Б жазықтығында вакуум әрқашанда ұстайды, ал А жазықтығы клапан 9 көмегімен Б жазықтығымен тежелу жағдайында жалғасады.
Тежелу кезінде педалдағы 5 күш клапанға 9 беріледі, сонда А жазықтығын Б жазықтығынан шамамен ажыратып ауа жазықтығымен жалғайды. Атмосфералық қысым мембрананы солға жылжытады, сонда поршенде толықтырушы күштер пайда болады 7 және 8. Гидравликалық тежеуіш жетегі атқаратын қызметіне және орындайтын міндетіне қарай тізбектей немесе параллель жалғанған жетектегі құрылғыларды іске қосу үшін қажет
Суретте, гидравликалық тежеуіш жетегі:1,10—доңғалақтық тежеуіш цилиндрі; 2, 6—құбыр желісі; 3— басты тежеуіш цилиндрі; 4—вакуумды үдеткіш; 5—тежеуіш педалі; 7, 8— поршндер; 9—клапан.
Оларға басты тежеуіш цилиндрі, үдеткіштер, доңғалақтық тежеуіш цилиндрі, гидросорап, аккумуляторлар, реттеуші және қорғаушы қондырғы.
Басты тежеуіш цилиндрі тежеуіш педаліне пропорционал күштің әсерімен сұйықты қысыммен доңғалақтық тежеуіш цилиндріне береді.
20. Жеңіл автомобильдің қандай кузовтары болады?
Жеңіл автомобильдерде қаңқа қызметін автомобиль кузовы атқарады. оған асқыштар бекітіледі. жеңіл авт-де әр түрлі кузовтар пайдаланылады. кузов көлемі пайдаланылуы бойынша екі немесе үш бөлімді болады. екі көлемді кузов жолаушы салоны мен қозғалтқыш бөлімдерінен тұрады. үш көлемді кузовта жолаушы салоны, қозғалтқыш пен жүк бөлімдеріне бөлінеді. Жеңіл авт-льдердің кузовтары:
Лимузин – үш бөлімді, жабық, төрт есікті, екі немесе үш қатар орындықты .
Седан– үш бөлімді, жабық, төрт есікті, екі қатарлы орындықты. седан авт-де ең көп тараған түрі болып табылады.
Купе– үш бөлімді, жабық, екі есікті, бір н/е екі қатар орындықты.
Универсал – екі бөлімді, жабық, үш немесе бес есікті, екі н/е үш қатар орындықты
Хэтчбек – екі бөлімді, екі есікті, жабық, екі қатарлы орындықты.
Фаэтон – толық ашылатын екі н/е үш бөлімді, екі н/е төрт есікті, екі н/е төрт қатарлы орындықты.
Кабриолет – толық ашылатын үш бөлімді, төрт есікті, екі н/ үш қатар орындықты кузов.
21. Іштен жану қозғалтқыштарындағы майлау жүйесінің негізгі агрегаттары?
Қозғалтқыштың майлау жүйесі қозғалатын бөлшектердің араларындағы үйкелісті азайту қызметін атқарады. Бөлшектер аралығындағы үйкелісті азайтпаған жағдайда олар қатты қызады және тозып кетеді. Сондықтан, үйкелетін екі бөлшек аралығына майлайтын сүйық жіберіледі. Мұндай жағдайда үйкелетін екі бөлшек бір-бірімен жанаспайды да, майлайтын сұйык арқылы қозғалады. Сөйтіп, үйкеліс күші азаяды. Үйкелетін бөлшектерді майлаудың үш түрлі тәсілі бар. Олар үйкеліс ауданына майды жеткізу тәсіліне байланысты қысыммен майлау, шашып майлау және аралас тәсілмен майлау болып түрленеді. Қозғалтқыштың майлау жүйесі май картері,май соғысы, оның редукциялық клапаны, май өлшегіш сүңгі, май сүзгісі, май радиаторы, монометр, негізгі май каналы, бұлғақ майының қуысы және май құятын қылта ауыздардан тұрады. Қысыммен иінді білік подшипниктері, бұлғақтың саусағы, таратқыш біліктің подшипнигі, күйенте осі, беріліс шестернясы май каналдарынан майланады.
22. Автомобильдің басты берілісі, құрылымы, қызметі?
Басты берілістер.Басты берілістер айналу моментін ұлғайтуға және оны жетекші доңғалақтарға беругі арналған. Басты берілістің негізгі классификациялық белгілері беріліс, тісті берілістердің өзара орналасуы және типі болып табылады. Жалаң қабат, қос қабат, қос қабат таратылған және шапшаң басты берілістер деп ажыратады.
Автомобильде жылдам жүрісті, қуатты қозғалтқыштар қолданылады. Олардың айналу жылдамдығын басты беріліс бірнеше есе азайтып, доңғалақтарға береді. Доңғалақтардың қозғалу қажеттілігінен момент төмен болып келеді. Немесе, айналдыру моментін көбейтіп, қозғалтқыштарда айналу жылдамдығын азайтады, сөйтіп жетекші доңғалақты қозғау тарту күшінің қажетті деңгейіне жеткізеді. Беріліс саны негізінен басты берілісте жүк көліктерінде 6,5-9,0 аралығында, ал жеңіл көліктерде 3,5- 5,5 аралығында болады. Басты беріліс бір немесе екі жұп шестернядан тұрады. Осы берілістердің басты қызметі – қозғалтқыштардан доңғалақтарға берілетін айналыстың беріліс санын ұлғайту және беріліс бағытын 90-қа бұру. Басты беріліс; сыңар берілісті, қос берілісті, редуктор, шестернялар, жартылай ось, сателлит, осьтан тұрады. Жүк автомобильдерінде екі жұпты шестернялы басты беріліс жиі қолданылады.
23. Автомобиль тежеуіштері, түрлері, жіктелуі?
Тежеуіштер автомобильдің жылдамдығын баяулатуға және тегіс емес жерде бір орнында ұстап тұруға арналған. Олардың түрлері:
1.Жұмыстық тежеу жүйесі. Бұл автомобильдің басты тежеу жүйесі, барлық доңғалақты тежеп, жүріс жылдамдығын баяулатуға және шұғыл тоқтатуға арналған. Көбінде бұл тежеу жүйені аяқ тежеуіші деп атайды;
2.Тұру тежеуі. Көбінде тұру тежеуішін автомобиль тоқтағаннан кейін қосады, сондықтан ол автомобильдің бір орнында қалуын қамтамасыз етеді. Бұл жүйе автомобильдің жетекші доңғалақтарына трансмиссияның білігін тежеу арқылы әсер етеді. Бұл жүйе қолмен басқарылады, сондықтан оны қол тежеу жүйесі деп те атайды.
3.Қосымша тежеу жүйесі. Автомобиль жолдың ұзақ ылди бөлігімен жүргенде жылдамдықты шектеуге арналған. Шектеуіш-тежеуіш трансмиссия білігіне әсер етеді, басты тежеу жүйесін қызудан және таулы жерде тез істен шығудан сақтайды. Жүк автомобилі қала сыртында әр 100 км жолда жүргізуші 125 рет тежеу жүйесін іске қосады, таудағы жолда осы жүйені іске қосу 1000-ға жетеді.
5.Тіркемелік тежеу жүйесі. Тіркеме доңғалақтарына жүріс кезінде, тоқтағанда және тіркеменің жүріп келе жатқан автомобильден ажырап кеткенінде тежеуге арналған.
Жұмыстық, тұру және қосымша тежеу жүйелері барлық автомобильдерде қолданылады, ал көмекші-толық салмағы 12 тоннадан асатын ауыр жүк автомобильдерінде және толық салмағы 5 тоннадан асатын автобустарда, тіркемелік тежеу жүйесі автопойыз тіркемелерінде пайдаланылады.
Автомобильдерде атқаратын қызметтеріне және қызметіне және қолданылатын типтеріне байланысты әр түрлі тежеуіш жетектерін қолданады, механикалық, гидравликалық, пневматикалық және аралас типті жетектер.
24. Іштен жану қозғалтқыштарындағы қоректендіру жүйесі. Бензинді бүрку жүйесі?
Қозғалтқыштың қоректендіру жүйесі оны жұмыс істеуіне қажетті ауамен және жанар маймен қамтамасыз ету қызметін атқарады. Оның құрылысы қозғалтқыштың түріне қарай өзгеше жасалады.
Карбюраторлы қозғалтқыштарда жану қоспасы сыртта, арнаулы қондырғыда жасалып, содан кейін ғана цилиндр ішіне сору барысы кезінде жіберіледі. Карбюраторлы автомобиль қозғалтқыштары негізінен бензинмен немесе газбен жұмыс істейді. Қозғалтқыштың сенімді және үнемді жұмысын қамтамасыз ету үшін бензиннің жақсы буланғыштық және жеткілікті детонациялық беріктілік қасиеттері болуы керек.
Детонация-бұл қопарылыс тәрізді отынның тез жануы. Бензин мен ауа қоспасының қопарылыс тәрізді өте тез жануын детонация дейді. Бензин екі отын қоспасымен-гептанмен және изооктанмен салыстырылады. Гептан күшті детонациялайды және октан саны ол үшін шартты түрде нөлге тең деп алынады. Изооктан нашар детонациялайды және октан саны ол үшін шартты түрде 100 бірлікке тең деп алынады.
Жанар май жүйесі цилиндр ішіне жануға керекті отынды үлкен қысыммен бүркіп береді. Цилиндр ішіне жанар май сығу тактысының соңында, қысылған ауаның температурасы жанар майды тұтандыратындай дәрежеге жеткен кезде беріледі. Бұл кезде ауаның қысымы жоғары болғандыктан (шамамен 3-4 MΠа) жанар майды да үлкен қысыммен (12-17 MΠа) береді. Үлкен қысыммен берілген жанар май шашырайды да ұсақ түйіршіктерге айналып, ауамен араласады. Ауамен араласқан жанар май қоспасын жұмыс қоспасы деп атайды. Мұндай қоспа қысылған ауаның температурасы әсерінен тез тұтанады. Сөйтіп, жылу бөліп шығарады.
25. Бұрама-гайка типтес рульдік механизм қалай жұмыс істейді, схема?
26. Берілістер қорабтары, түрлері, ерекшеліктері? Беріліс қорабының қызметі:
-Автомобильдің қозғалыс жылдамдығын өзгерту;
-Артқы жүрісті қамтамассыз ету;
-Қозғалтқыштан трансмиссияны ұзақ тәрзімге ажырату.
Пайдалану кезінде автомобильдің жетекші доңғалақтарына түсетін жүктеме кең ауқымда өзгереді. Себебі:
-Шапашаңдата қозғанғанда, өрлерге шыққанда;
-Жолдың қиын аймақтарында және үлкен жүктемемен қозғалыс кезінде;
Горизонталь асфальтті жолмен жүргендегімен салыстырғанда бірнеше есе үлкейтілген жетекші моментті қажет етеді.
БҚ сатылы және сатысыз,механикалық, гидравликалық, электрлік, автоматтық және құрама болып деп бөледі.
Сатысыз берілістер. Егер БҚ беріліс саны жүктеменің өзгерісі кезінде сатысыз және автоматты болса, онда қозғалтқыш тиімді режимде жақсы қөрсеткыштермен жұмыс істейді. Бұл автоматты сатысыз қорабын пайдаланғанда мүмкін, бірақта бұл қораптардың құрылымы күрделі, бағасы жоғары және п.ә.к. төмен болады.
Сатылы механикалық БҚ автомобильді пайдаланудың барлық жұмыстарынды қозғалтқыш үнемділігін және жоғары күшті пайдалануға мүмкіндік бермейді және қолмен басқару қажет, бірақта құнының төмендігі, құрылымының қарапайымдылығы, азғана меншікті салмағы, п.ә.к. жоғары мәнінің арқасында кең қолданыста.
Беріліс саны көп болған сайын қозғалтқыш қуатын жақсы пайдаланады және жанармай үнемділігі жоғары болады. Бұл жағдайда беріліс қорабының конструкциясы күрделенеді және берілісті оптимальді таңдау қиынға соғады.
27. Қозғалтқыштардағы турбо үрлеу. Құрылымы, қызметі және түрлері?
Үрлеу жүйесі және қозғалтқыштың жұмыс тәртібі.Турбоүрлеу – дизельдерде цилиндрлерді таза жаңа зарядпен, яғни ауамен толтыруды жақсарту үшін қолданылады. Турбокомпрессорда үрлеу процесі шыққан газдардың энергиясын пайдаланатын турбинадан беріліс алатын (жетектелетін) компрессор көмегімен жүргізіледі. Компрессор қуысы кіргізуші құбырмен жалғасқан, ал турбина қуысы қозғалтқыштың құбырымен жалғасқан. Қозғалтқыштың жұмысы кезінде жұмыс істеген газдың шығарушы құбырынан және соплылық, құрылғыдан өте отырып, турбина қалақшаларына бағытталады да, оны 30000-нан 50000 мин-1 дейінгі жиілікпен айналдырады. Турбина дөңгелегінен айналым, білік арқылы компрессор дөңгелегіне беріледі. Компрессормен соғылған ауа сору холлеиторы (жинағышы) арқылы 0,13 - тен 0,15 МПа – дейін және одан да жоғары қысыммен дизельдің цилдріне айдалады. Бұл елеулі түрде зарядтың толтырылуын өсіреді де жанармайдың соған сәйкес үлкен мөлшерін жағуға мүмкіндік береді.Осының есебінен қозғалтқыш қуаты 25-тен 30%-ке дейін және одан да көпке өсіп, меншікті жанармай шығыны азаяды. Бірақ осымен бірге турбоүрлеуді қолдану кривошипті-шатунды механизмдердің бөлшектерінің жылулық және механикалық кернеулерін өсіреді, сондықтан қозғалтқыш бөлшектерінің мех-лық беріктігін жоғарылату және оларды қарқынды суыту сұрақтарын шешуге тура келеді.
Газтурбиналы қозғалтқыштар.Газтурбиналы қозғалтқыштардың жалғыз білікті (компрессор турбинасы мен тартқыш турбина бір білікке орнатылған) нұсқасының құрылымы қарапайым болғанмен, динамикалық сипаттамасы көлік құралына сай емес. Қозғалтқыштың айналым шапшаңдығы төмендегенде компрессор қарымы нашарлап, от камераға түсетін ауа мөлшері кемиді. Турбина қалақшаларының температурасын шектеулі деңгейден асырмау үшін от камераға берілетін отын мөлшерін де қысқарту керек, нәтижесінде қозғалтқыштың айналдырғыш моменті азайып, бейімделу коэффициенті күрт төмендейді. Автокөлік үшін қос білікті газтурбиналы қозғалтқыш қолайлы; оның негізгі бөліктері - бір білікке орнатылған компрессор 1 мен компрессорлық турбина 4, от камера 3, қуат алынатын білікке 7 орнатылған тартқыш турбина 6 және айналым шапшаңдығын бәсеңдеткіш редуктор 8 (1сурет). Откамераға түскен ауа бір сатылы компрессорда сығымдалып, қысымы 4.0-4.5 есе көтеріледі. Бүріккіш 2 арқылы үздіксіз берілетін отын сығымдалған ауамен құрамы a=1.0-1.5 жанғыш қосынды түзіп, откамерадағы тұрақты жалын ішінде жанады. Турбинаның қызулық беріктігіне нұқсан келтірмеу үшін оған түсетін газ температурасын 900-925ͦ C деңгейінде шектеу қажет, сондықтан откамерадан шығатын қоламта газға мөлшері a=3,5-5,0 сәйкес салқын ауа араластырылады.
Трансмиссияның қызметі, жіктелуі және үйлестірілуі.Трансиссияның қызметі — автомобильдердің жетекші доңғалақтарына механикалық күштерді береді, мұнда доңғалақтың тіреніш бетімен әсерлесуінің салдарынан автомобильдің қозғалмалы жүрісі пайда болады. Трансмиссиядан айналу моментінің түрленуімен бірге беріліс санына пропорционал айналу моментінің жылдамдығыда өзгереді.
Трансмиссияға келесі негізгі талаптар қойылады: жоғарғы сенімділік және машинаның барлық диапазонындағы жұмыс режимінде беретін қуаттың аз шығыны (жоғары ПӘК); берілген машинаның түріне жарияланатын нақты талаптарды қамтамассыз ету; мүмкіндігінше габаритті өлшемі және массасы аз; машинаның талап етілген мәнде қозғалыс жылдамдығын және тарту күшін қамтамассыз ету үшін беріліс санын рационалды таңдау;
Трансмиссияның жіктелуі.Қуатты беру тәсілі бойынша трансмиссияны механикалық, гидромеханикалық, электромеханикалық, гидро-көлемді деп бөледі.
Механикалық трансмиссияда қуат берілісі іліністегі механикалық үйкелістің есебінен, сондай-ақ біліктердің шарнирлердің және тісті берілістердің жалғасуы арқылы жүзеге асады.
Гидромеханикалық трансмиссияларда қозғалтқышпен трансмимссияның механикалық бөлігінің арасында гидротрансформатор немесе гидромуфта орнатылады, ол қозғалтқышпен трансмиссияның арасында гидравликалық байланысты іске асырады. Гидромуфта берілетін айналу моментін өзгертпейді және әрқашанда турбинді доңғалақтың сораптыға қатысты сырғуында жұмыс істейді, соған байланысты қуат шығыны болады.
Электромеханикалық трансмисияда қозғалтқыш (әдетте дизелдегідей) электр генераторының роторын айналдырады, сол қуатты электр желісімен электр қозғалтқышына одан ары тісті редуктордың көмегімен жетекші доңғалақтарға немесе жетекші доңғалақтарда орналасқан электр қозғалтқыштарына береді. Электомеханикалық трансмиссия сәйкес реттеуші апараттардың көмегімен жоғарғы түрлендіргіші және ауыспалы жүктемеге қолайлы, ал қозғалтқышы тиімді режимде жұмыс істейді.
29. Автомобиль доңғалақтарының құрылысы, белгіленуі?
Доңғалақ елесі бөліктерден тұрады (5.2 сур.): шина, обод 3, 10, бекіту бөлшектерімен жалғанатын бөліктен, ступица және моиынтіректер. Жалғастырғыш бөлігінде ободка тәртіпсіз жалғанған дискі немесе ступица бөлігін құрайтын (дискісіз немесе спицалы доңғалақ) спицалар болуы мүмкін. Пневматикалық шина- қысыммен толтырылатын және доңғалақ ободына орнатылатын қатты оболочка. Шинаның жікелеуіне геометриялық және құрылымдық белгілері негізделеді. Шинаның геометриялық өлшемін анықтайтындарға сыртқы диаметр D, ені В, биіктігін Н, орнану диаметр dn және ободтық борттық шеттерінің аралығы А жатады. Еніне қарай шина профилін күрделі габаритті (B≥350 мм), орташа габаритті (В= 200…350 мм) және аз габариттіге (В<260 мм) бөледі. Ободпен жинақтаған кезде шина – ішкі кеңістігін герметизациялау тәсілдеріне қарай камералы және камерасыз деп бөледі. Шина покрышкадан 1 (5.2 сур. қара), камерадан 2 және ободной таспадан тұрады. Покрышка- трообразная оболочка, жол жағынан түсетін жүктемелерді қабылдайды. Покрышканың элементтері: каркас 5 (13.3 сур.), брекер 2, суреті бар протектор 3, бүиірлік қабырғалардан (II аудан), бүиірден және борттан (I аудан) тұрады. Каркас (покрышканың күштік бөлігі) сақиналарда 1 бекіген корда бірнеше қабатынан тұрады. Оны паралель жатқан жіптерді кесу әдісімен алады. Жіп жадығаты ретінде вискозные, полиамидные немесе полиэфирные волокна, болат сымдарын және басқалары қолданылады. Жүгіру жолының ортасында каркастың және брекердің әр қабатындағы жіптердің кисах бұрышын шинаның құрылымы анықтайды. Диагоналды шинада жіптердің қисахы нөлге жақын (13.3 сур.) Сур.5.3.Диагоналды (а) және радиалды (б)шиналардың карасының құрылымы:1-корд; 2- брекер.
Ободтар.Обод жалғастырғыш қатты доңғалақтық бөлігімен шинаны ұстайды және ондағы жүктемені ступицаға береді. Сондықтан ол шинаға өлшемі, қаттылығы және құрылымы бойынша сәйкесуі керек ободтардың құрылымдық сұлбасы 5.4 суретте көрсетілген. Обод элементтері: съемных бөлшектерді орнату қызметін атқаратын негіз; шинаның бүиірлік тіреніші болатын бортовая закройка; шина бортының негізін орнатуға арналған қондыру сөресі; тұйықталушы съемных бөлшектерге арналған тұйықталушы бөлік (тұйықтаушы және борттық сақиналар); шинаны құрау және бұзу кезінде бойлаушы болатын және қондыру сөрелерінің арасынды орналасқан арық.
жеңіл автомобильдердің шиналары: дюйммен белгіленетін диагональды шиналар үшін H/B = 0,95 және = 0,85…0,9; аралас белгіленетін шиналар үшін H/B = 0,8…0,85 және = 0,8…0,85; радиальды шиналар үшін H/B = 0,7 және = 0,8…0,85.
Радиальды шиналарда жиі H/B шина белгіленуіне кіреді. Мысалы, 205/70R14 шинасында 70 – % - пен көрсетілген H/B шамасы, ал 205 – мм -мен көрсетілген B шамасы.
Шина белгіленуіне d және B шамалары кіреді. Мысалы, 155-330 (6,15-13) шинасында B = 155 мм; d = 330 мм. Жақша ішіндегі өлшемдер дюйммен көрсетілген.
Доңғалақтағы момент пен бойлық әсерлестіктің бағыттары мен шамаларына байланысты, доңғалақтың домалау тәртіптерін – жетекші, еркін, бейтарап, жетектелетін және тежелу деп ажыратады.
30. Автомобильдің тежеу жүйелері, түрлері, қызметі?
Тежеуіш жүйесі автомобил жылдамдығын тоқтағанға дейін төмендетуге және оның аялдауы кезінде қозғалтпауға арналған. Тежелу үрдісінде автомобилдің кинетикалық қуаты фрикционды накладкалар және барабанды немесе дискілі тежеуіштер арасындағы, сондай – ақ шинамен жол арасындағы үйкеліс жұмысына өтеді.
Қарапайым автомобилдерде және автопоездарда жұмыстық, қосымша және аялдаушы тежеуіш жүйесі болуы керек. Жүтік автомобилдерде және автопоездарда толық салмағы 12т жоғары, ал автобустарда 5т жоғары болса, таулы аймақтарда қолдануға арналған сондықтан толықтырушы көмекші жүйе болуы керек.
Тежеуіш жүйесіне келесі талаптар қойылады: тиімді тежелуді қамтамассыз ету; тежелу кезінде автомобилдің тұрақтылығын сақтау; тұрақты тежелу құрылымы; жоғарғы пайдалану сенімділігі; басқарудың, тетікке немесе иінтірекке берілетін және оның жүрісінің ыңғайлылығы және жеңілдігі
Жұмыстық тежеуіш жүйесі авто-көлік құралын басқаруға (АКҚ) және оның қажетті қарқында тежелуін аялдауын басқарады. Қарапайым автомобилдерде ол оның жұмыстық органдарына және доңғалақтық тежеуіштерге әсер ететін негізгі жүйе болып табылады.
Аялдау тежеуіш жүйесі АКҚ қозғалмайтын жағдайда ұстауға қызмет етеді. Ол доңғалақтың тежелу жүйесіне немесе автомобилдің трансмиссиясымен байланысқан арнайы толықтырушы тежеуіш жүйесіне әсер етеді.
Көмекші тежеуіш жүйесі жұмыстық тежеуіш жүйесіндегі мезанизмнің қуат жүктемесін азайтуға арналған, мысалы ұзын өрлерден түскен кезде. Ол моторлық немесе трансмиссиялық тежегіш – баяулатқышынан тұрады.
Тежеуіш жүйесі тежеуіш механизмдерінен және тежеуіш жетегінен тұрады.
31. Дифференциалдың қызметі, жұмыс істеу принципі?
Дифференциалдар.Дифференциял- оған келетін шығушы біліктер арасындағы айналдыру моментін үлестіретін және олардың әр түрлі бұоыштық жылдамдықта айналуын қамтамассыз ететін автомобиль механизімінің трансмиссиясы. Дифференциял құрылысына келесі талаптар қонылады: доңғалақтардың немесе өстердің арасындағы айналдырушы моменттерді пропорционалды үлестіру; жетекші доңғалақтарды әр түрлі айналдыру жиілігімен қамтамассы ету; габаритті өлшемдері мен массасы аз болуы керек. Түзу жүрген кезде автомобильдің барлық доңғалақтары бір уақытта бірдей жол жүреді. Жолдың қисық сызықты аудандарында сыртқы доңғалақтар, ішкі доңғалақтарға қарағанда жолдың үлкен қимасынан өтеді. Ішкі доңғалақтың өте жай айналуыоның айналып кетуіне әкеледі, бұл шинаның интенсивті тозуына, қуат шығынының ұлғарына, автомобиль бұрылысының қиындатуына әкелкді. Бұдан құтылу үшін басты беріліспен бірге дифференциялды орнатады, сонда бұл сол және оң жетекші доңғалақтардың әр түрлі айналу жиілігінде айналуды қамтамассыз етеді. Автомобиль өтімділігін жақсарту үшін жеке доңғалақтарға және белдіктерге моменттердің үлестірілуі олардың вертикальды харакеттерімен жүзеге асуы керек. Құрылымы бойынша дифференциялдарды доңғалақ аралық, өс аралық және борт аралық болып бөлінеді. Доңғалақ аралық дифференциялды автомобильдің бір өсінің оң және сол жақ жетекші доңғалақтарының арасына орнатады, өс аралықты- авиомобильдің жетекші белдіктерінің аралығына, ал борт аралықты- авиомобильдің оң және сол жақ жетекші доңғалақтарының аралығына орнатады.
32. Жүктiк платформасы бар жүктiк автомобильдердiң жiктелуi?
Жүктік платформасы бар жүк автомобильдері жүк көтергіштігіне байланысты келесі кластарға бөлінеді: өте кіші (1 т кіші); кіші (1—3 т); орташа (3—8 т); үлкен (8—15 т); өте үлкен (15—26 т); өте ерекше үлкен (26 т жоғары).
33. Қозғалтқыштың суыту жүйесіндегі термостаттың құрылымын және жұмыс істеу принципін түсіндіріңіз?
Термостат - бұл қозғалтқышты іске қосу кезінде қызуын тездетуге және оның жұмыс процесінде қажетті деңгейде салқындайтын судың температурасын автоматтық түрде реттеу және сақтау үшінқызмет етеді.
Термостат радиатордың жумысын қозғалтқыштың салқындату жүиесіне оны керекті уақыт аралығында қосып және ажырастырып отырады. Термостат /І.5-сурет/ түрқыдан (I) тез буланатын Сұйықпен толтырылған латундық гофрирленген /жасалған/ цилиндрден (2) (әдетте 15 /0судың қосылысы мен этил спиртін), қосымша клапаннан (4), негізгі клапанда (7) штоктан 6 тұрады. Термостатты суды цилиндрдің жогарғы басынан радиаторға жеткізетін келте құбыр ға орналастырады. Салқындататын судың температурасы 70°С тан төмен болғанда гофрирленген /жиырылған/ цилиндр (2) сығылада да, клапан (7) судың арна-қуыстан радиаторға бару жолын жабады. Су цилиндр басынан терезе (3) арқылы аиналынған түтікше (8) арқылы су насосына, сонан соң қозғалтқыштың суытылатын арна қуысына барады. Бұл су айналысының тар шеңбері болып есептеледі. Бұл кезде радиатор жүйеден ажыратылады. Су температурасы 70°С-дан жоғарылағанда сильфонда Сұйық көбейеді, гофрирленген цилиндр кеңейеді де, негізгі клапан (7) суытатын судың радиаторға баратын жолын ашады, бірақ бір мезетте көмекші клапан (4) жабылады да бұрушы түтікшені 8 жабады. Негізгі клапан 7 судың 86 С температурасында ашылады (ал бұл кезде көмекші клапан жабылады). Бұл кезде судың бәрі үлкен шеңберде айналады да, олар радйатор арқылы өтерде суйды. Егер салқындататын сүйықтың температураеы 70 С-тан темендеее онда кері құбылыс байқалады.
34. Автоматты беріліс қораптары, құрылымы, түрлері, күтімі?
35. Автомобиль доңғалақтарын қалай белгілейді?
жеңіл автомобильдердің шиналары: дюйммен белгіленетін диагональды шиналар үшін H/B = 0,95 және = 0,85…0,9; аралас белгіленетін шиналар үшін H/B = 0,8…0,85 және = 0,8…0,85; радиальды шиналар үшін H/B = 0,7 және = 0,8…0,85.
Радиальды шиналарда жиі H/B шина белгіленуіне кіреді. Мысалы, 205/70R14 шинасында 70 – % - пен көрсетілген H/B шамасы, ал 205 – мм -мен көрсетілген B шамасы.
Шина белгіленуіне d және B шамалары кіреді. Мысалы, 155-330 (6,15-13) шинасында B = 155 мм; d = 330 мм. Жақша ішіндегі өлшемдер дюйммен көрсетілген.
Доңғалақтағы момент пен бойлық әсерлестіктің бағыттары мен шамаларына байланысты, доңғалақтың домалау тәртіптерін – жетекші, еркін, бейтарап, жетектелетін және тежелу деп ажыратады.
36. Іштен жану қозғалтқыштарындағы бензинді тікелей бүрку жүйесі?
Карбюраторлы қозғалтқыштың қоректену жүйесі - жанар май мен ауаны тазарту, керекті жану қоспасының құрамын дайындау және оны қозғалтқыштың цилиндріне қажетті мөлшерде беру үшін, сонымен қатар пайдаланылған газды шығару үшін арналған. Карбюратор­лы қозғалтқыштың қоректену жүйесі /1.1-сурет/ жанар май багінен (I), жанар май түтіктерінен (7) , (8), (10), жанар май сүзгішінен (11), жанар май насосынан (9), ауа тазартқыштан (5), карбюратордан (6), кіргізуші (4) және шығарушы (7) түтіктерден, пайдаланылған газды шығарушы құбырлардан (12) және өшіргіштен (13) тұрады.
Жанар май багі - жанар майдың белгілі бір қорын сақтауға арналған. Бактің сыйымдылығы-автомобильдің 400 км. кем емес жүрісіне есептеліп жасалады.
Тұндырғыш-сүзгіші жанар майдан салыстырмалы механикалық қоспаларды және суды тазартуға арналған. Ол тікелей жанар май багінен кейін қондырылады.
Жанар май насосы /сорабы/ - жанар майды бактен карбюраторларға еріксіз беруге арналған.
А л, мұқият /ұсақ/ тазалау сүзгіші жанар майды ұсақ қоспалардан бір жола тазартуға арналған. Ол әрқашанда жанар май насосынан кейін қондырылады.
Карбюратор- жану қоспасының қажетті құрамын қозғалтқыштың жұмыс тәртібіне сәйкес дайындауға арналған. Ол кіру түтігінде орнатылады.
Ауа тазартқыш- қозғалтқыш цилиндріне ауамен түсетінмеханикалық қоспаларды тазартуға арналған. Ол карбюратордың жоғарғы-келте құбырына бекітіліп орнатылған.
Кіргізуші және шығарушы түтіктер- қозғалтқыш цилиндріне жану қоспасын беру және оны әр цилиңдрге тазарту үшін арналған.
Қоректендіру жүйесінің негізгі элементтерінің орналасуы мен олардың қандай жұмысқа арналғанымен танысқаннан соң, олардың негізгі принципиальдық жұмыс істеу схемаларын қарастыруға болады.
Қозғалтқыштың жұмысы кезінде жанар май бактен сүзгіштер арқылы жанар май насосы мен /сорабы мен/ жанар май түтіктері (8) бойынша карбюраторға беріледі. Өтy тактісіндегі цилиндрде пайда болатын сиретуге өткізуші клапанның ашылуы арқылы жанар май өткізу түтігі (4) арқылы карбюраторға (6) беріледі. Атмосфералық ауа ауа тазартқыш (5) арқылы сорылып карбюраторға келеді де, онда бүркіген бензин ауамен араласып жану қоспасын құрайды. Жану қоспасы өткізу түтігі бойынша козғалтқыштың цилиндріне түседі де, онда бұдан бұрынғы циклден қалған пайдаланылған газдармен арала­сып жұмыс қоспасын құрайды, одан кейін ол сырылады сығылу процесі­нің соңында ұшқынның әсерінен еріксіз тұтанады және жанады.
Бензиннің кебуін жақсарту үшін кіре берісте өткізу түтігі-шығарушы түтігімен бірге орналастырылған, ал бұнда бензинді қыздыру үшін сыртқа шығатын газдың жылуы пайдаланылады. Шығару процесі кезінде пайдаланылған газдар-цилиндрден ашылған шығару клапанынан шығарушы түтіктер (12) және өшіргіш (13) арқылы сыртқы атмосфераға жіберіледі. Бензин бакке құю мойыны (2) арқылы құйылады.
37. Рульдік басқарылымның күшейткіштерінің түрлері, қызметі?
Рулдің үдеткіштері.Үдеткіштер автомобил қозғалысы кезінде рулдік доңғалақтағы
күшті азайтуға және қауіпсіздікті жоғарылатуға арналған, себебі жол жағынан тепе-теңсіз
күштерде әсер еткен кезде доңғалақты берілген жағдайда ұстауға көмектеседі. Үлестіргіштің
құрылымы келесі талаптарды қанағаттандыру керек: бір ізділік әрекетті, жоғарғы сезімталдық,
динамикалық тұрақтылық қор болуы, бұлар басқарылатын доңғалақтың авто-тербелісімен
сипатталады; үдеткіштің істен шығуы кезінде автомобилді басқару мүмкіндігі; түзу сызықты
қозғалыс кезінде жол жағынан әсер ететін күштерді салдарынан үдеткіштің қосылуын
болдырмау. Кинематикалық бақылау - рулдік доңғалақтың бұрылуымен және оның бағытымен
басқарылатын доңғалақтың бұрылысымен сәйкесуі.Күштік бақылау-басқарылатын
доңғалақтың бұрылуына қажетті рулдік доңғалақтағы күштердің пропорционалдығын
қамтамассыз ету. Күштердің сезімталдығын рулдік доңғалақтың бұрылу бұрышына жүйедегі
қысымның сәйкес максималды мәнге жоғарылауы. Гидравликалық және динамикалық деп
бөледі. Олар қуат көзінен (қоректендіру блогы), үлестіргіштен, орындаушы механизмнен және
жалғастырушы құбыр желісінен тұрады. Гидро үдеткіштің қоректендіру жүйесін багы бар
гидросораптан және аккумулятордан тұрады, ал пневмоүдеткіш - компрессор с ресивермен.
Үлестіргіштің көмегімен орындаушы механизмдерге -гидроцилиндрге қуат береді. Онда
сұйықтың немесе қысылған ауа қысымы басқарылатын доңғалақтарға беретін штоктардағы
күшке түрленеді.Рулдік басқарудың гидроүдеткішінің сораптары мыналарды қамтамассыз
етеді: рулдік доңғалақ бұрылысының анықталған есептік жылдамдығының қажетті берілісін;
талап етілген қысымды; жеткілікті істен шықпауы және істен шықпауы. Пластиналы (қалақшалы) сораптар кеңінен таралған. Олар қысымды n = 4800 мин айналу жиілігінде
қысымды 6,5...8,5 Мпа дейін өсіреді. Жүк көтергіштігі жоғары
автомобилдерде n = 2300 мин кезінде 8...10 Мпа дейін көтеретін НШ –
10Е және НШ - 46Д тегерішті сораптарын орнатады.
ЗИЛ автомобилдеріне орнатылған рулдік басқарудың пластиналы сора
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.33 сек.)Пожаловаться на материал