kk ru ru ru kk ru en kk en kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk ru kk ru kk ru kk ru kk ru kk ru kk ru kk ru kk ru kk ru kk ru kk ru kk en kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk en ru ru ru
Ысқарған сөздер (аббревиатура) және оларды аудару.
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
Кейбір күрделі атаулар, мемлекет, мекеме, ұйым аттары бірнеше сөздің тіркестерінен құралып, кейде қысқартылып та қолданыла береді. Мысалы: Машина-трактор станциясы деген МТС болып, Америка Құрама Штаттары деген АКШ болып, Біріккен Ұлттар Ұйымы деген Б¥¥ болып, Қазақтың мемлекеттік университеті деген ҚазМУ болып кысқарып та жұмсалады. Осындай күрделі атаулардың белгілі тәсілдермен қысқартылып алуын қысқарған сөздер дейді.
Күрделі атаулар әр түрлі жолдармен кыскартылады.
1. Күрделі атау құрамыңдағы сөздердің бас әріптерінен құралады. Мысалы: Б¥¥ — Біріккен Ұлттар Ұйымы, ҒА — Ғылым Академиясы, ХШЖК — Халық шаруашылық жетістіктерінің көрмесі, КТУ — кәсіптік-техникалық училище т. б.
Бұндай қысқарған сөздер бас әріппен жазылады да оларға қосымша дефис (-) арқылы жалғанады. Мысалы: АКШ-тың (Америка Құрама Штаттарының), ҒА-нан (Ғылым академиясынан).
2. Күрделі атау құрамындағы бірінші сөздің бас буыны мен кейінгі сөздердің бас әріптерінен құралады. Мысалы: ҚазМИ — Қазақтың медицина институты.
Бұндай қысқарған сөздердің бірінші буынындағы бірінші әріп пен кейінгі сөздерден қысқартылып алынған бірінші әріптері бас әріппен жазылады да, оларға қосымша дефис (-) арқылы жалғанады. Мысалы: ҚазМУ-дің (Қазақтың мемлекеттік университетінің) студенті, ҚазТАГ-тің (Қазақтың телеғраф агенттігінің) мәлімдемесі.
3. Күрделі атау құрамындағы сөздердің бірінші буындарынан немесе бірінші сөздің бірінші буыны мен келесі сөз тұтасымен бірігіп құралады. Бұндай қысқарған сөздер кіші әріппен жазылады да, қосымша әдеттегі сөздей (дефис арқылы емес) жалғанады, яғни қосылып жазылады. Мысалы: обкомға (облыстық комитетке) барды, ауаткомда (аудандық атқару комитетінде) болды, педучилищеге (педагогтік училищеге) түсті, медпункттің (медициналық пункттің) алдында т. б.
4. ГАЗ-51, ТУ-154, Ил-86, АН-24 тәрізді техника түрлерінің (самолет, машина, трактор т. б.) маркаларын көрсету үшін алынған шартты белгілер де қысқарған сөздер болып табылады. Бұңдай қысқарган сөздер бас әріппен жазылады да, қосымша дефис арқылы жалғанады. Мысалы: ТУ-154-пен ұшып келді.
5. Әр түрлі өлшемнің атауы болып табылатын м (метр), см (сантиметр), кг (киллограмм), т (тонна), га (гектар), ц (центнер), т. б. (тағы басқа), тәрізді белгілер де қысқарған сөздер болып табылады. Бұлар кіші әріппен жазылады да, қосымша жалғанбайды.
Ресми құжаттардың мәтінінде күрделі атаулардың қысқарған нұсқасы алынады:
(ЖАҚ) Жабық акционерлік қоғам
(ААҚ) – Ашық акционерлік қоғам
(БАҚ )Бұқаралық ақпарат құралдары
(ТМД) Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
Содружество Независимых Государств( СНГ)
(ЕҚЫҰ) Еуропадағы Қауіпсіздік жәнеЫнтымақтастық Ұйымы
Организация Безопасности и Сотрудничества в Европе (ОБСЕ)
(ІІМ) Ішкі істер министрлігі
Министерство внутренних дел (МВД)
Комитет национальной безопасности (КНБ)
(ЖШС) Жауапкершілігі шектеулі серіктестік
Товарищество с ограниченной ответственностью (ТОО)
(СІМ) Сыртқы істер министрлігі
(ҚазҰУ) Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Казахский национальный университет им.Аль-Фараби( КазНУ)
Қысқарған сөздерге қосымша жалғауда орфоэпиялық норма басшылыққа алынады:
ТМД – ( айтылуы: ты-мы-ды), демек, ТМД-ның, ТМД-ға (ты-мы-ды-ға);
ІІМ (айтылуы: і-і-ім), демек, ІІМ-ге, ІІМ-нің;
ЖШС (айтылуы: жы-шы-сы), демек, ЖШС – ға, ЖШС-ның;
АҚШ (айтылуы: а-қы-ш), демек, АҚШ-тың, АҚШ-қа;
ҚазҰУ (айтылуы: қаз-ұ-у), демек, ҚазҰУ-дың, ҚазҰУ-ға.
Халықаралық стандарт сипатындағы аббревиатуралар «қазақшаланбайды»:
Мысалы: ЮНЕСКО, ЮСАИД, НАТО, МАГАТЭ, ЮНИСЕФ; оларға қосымша дыбысталуына сәйкес жалғанады: ЮНЕСКО-ға, ЮСАИД-ке, НАТО-ға, МАГАТЭ-ге, ЮНИСЕФ-ке.
Қысқарған сөздерді тасымалдауға болмайды.
Ресми құжатта күрделі атаулар шартты түрде қысқартылып алынуы мүмкін:
Мысалы, Қазақстан Республикасы Статистика жөніндегі агенттігінің Ақпараттық – баспа орталығы – Қазақпарат.
Данная страница нарушает авторские права?
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.008 сек.)