kk en en es es es es es es es en bg kk en en kk en en sv kk ru ru kk kk kk kk en sl mk ru kk kk kk it kk en kk kk kk en kk it kk en kk it kk en kk kk kk en en ru kk kk uk it kk en kk it kk en kk it kk en kk kk kk en it en kk kk kk it kk kk kk kk kk it kk kk kk it kk kk it kk it kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky ru kk kk kk en kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en kk kk ru kk kk kk kk sv de de it kk de fr fr pl kk fr en fr ru kk fr fr nb uk kk fr ja fr ru kk de nb da uk kk kk en en en en ru ru ru ru ru de ru ru ru ru de fr ru ru ru de fr en ru en de fr ru ru ru de fr ru ru ru de fr ru ru es en en en en en fi en en en en fi en en en en en ru
АҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІҢ АНАЛИТИКАЛЫҚ САПАСЫН БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ҚАУІПСІЗДІГІН БАҒАЛАЙТЫН ТЕХНОЛОГИЯЛАР | G-Global
Authors: Ж.Сайлауқызы, аға оқытушы, А.Р. Жұмабай, ВТМ-14-1 тобының магистранты
Category: G-Global – диалоговый центр между G20 и развивающимися странами
Бағдарламалық құралдардың сапасын бағалау өмір циклінің фазаларында жүзеге асырылады. Оның ішіне көрсеткіштер номенклатурасын таңдау, оларды бағалау және негізгі мәндермен салыстыру нәтижесінде алынған нәтиже көрсеткіштерінің мәнін тексеру жатады. Бағдарламалық құралдардың өмір циклінің фазасы 1-кестеде көрсетілген. Сапа көрсеткіштері төменде көрсетілген төрт деңгейден тұратын жүйеге біріктірілген. Әр деңгейге қосымша көрсеткіштер енгізуге рұқсат етілген. Әр топқа интегралды бағалау алу мүмкіндімен қамтамасыздандыру үшін сапа факторлары пайдаланылады: (бірінші деңгей) бағдарламалық құралдардың сенімділігі, сүйемелдеушілік, қолдану ыңғайлығы, тиімділік, әмбебаптық. Әр сапа факторына белгілі критерий жиынтығы сәйкес келеді: (кешенді көрсеткіштер – екінші деңгей): жұмыс істеудің тұрақтылығы, жұмыс істеу қабілеті, құрылымдылық, құрылымның қарапайымдылығы, көрнекілік, қайталанушылық, меңгеру жеңілдігі, бағдарламалық құралдарға қол жетімділік, пайдалану және қызмет көрсету ыңғайлылығы, автоматтардыру деңгейі, уақытша тиімділік, қор сиымдылық, икемділік, мобильділік, түрлендіргіштік, орындау толықтығы, келісімділік, логикалық дұрыстылық, құжаттардың толықтығы, қол жетімділікті басқару және бақылау, сақтаушылық, тексерілгендік [1].
Сапа көрсеткіштері бір немесе бірнеше өлшемдермен анықталады (үшінші деңгей). Егер сапа көрсеткіші бір өлшеммен анықталса, онда өлшем деңгейі төмендейді. Өлшемдер өлшемнің қасиетіне байланысты анықталатын бағалаушы элементтерден құралады(бірлік көрсеткіш – төртінші деңгей). Өлшемге енетін бағалаушы элементтер саны шектеусіз. Өлшемдегі бағалаушы элементтер бағдарламалық құралдарлың қызметтік белгілеріне байланысты және бағдарламалық құралдарды пайдалану кезіндегі қорытындылар мен өткізілген түрлі зерттеулер нәтижесінде алынған мәліметтермен жүргізіледі.
Талаптарды анықтау. Талаптарды жіктеу. Техникалық тапсырма
Логикалық жоба (функцияналды жоба). Жүйенің, бағдарламаның, модульдің, құжаттың бағдарламалық – техникалық жобасы
Модульдер.  Бағдарламалар. Жүйе. Тестілеу құралы. Толықтыру құжаты
Модельді, бағдарламаны, құжатты толықтыратын жүйені тестілеу. Қорға тапсыру(қажет жағдайларда)
Жеткізуге дайын үлгідегі бағдарламалық құрал. Құжаттандыру. Өзгерістер енгізу ережелері
Орнатылған бағдарламалық құралдар. Қолдануды ұйымдастыру. Зерттеу жөніндегі есеп беру. Қолданушының пікірі
Тұрақты жұмысты растау. Енгізу жөніндегі қызметтер жиынтығын ұсыну.
Жетілдіру жөніндегі ұсыныстар.  Қызмет кезіндегі ауытқуларды хабарлау
Бағдарламаны сүйемелдеуі жөніндегі ақпарат. Өзгертілген күйдегі бағдарламалық құрал
Барлық деңгейдегі сапа көрсеткіштері (факторлар, критерилар, өлшемдер, бағалаушы элементтер) үшін нөлден бірге дейінгі бағалау шкаласы қолданылады. Әрбір жоғары деңгейдегі сапа көрсеткіштері төменгі деңгейдегі сапа көрсеткіштерімен анықталадыя, яғни: әр фактордың бағалау қорытындысы өзіне сәйкес критеидің бағалау қорытындысымен анықталады; әр критеридің бағалау қорытындысы өзіне сәйкес өлшемнің бағалау қорытындысымен анықталады; әр өлшемнің бағалау қорытындысы өзіне сәйкес бағалаушы элементтің бағалау қорытындысымен анықталады;
Бағдарламалық құралдардың сапасын бағалау үрдісінің әр деңгейінде (бағалаушы элементтерден басқа) бағдарламалық құралдардың сапа көрсеткішінің есептеуі жүргізіледі, яғни абсолюттік көрсеткіштердің (Рij) сандық мәнін анықтау, мұндағы j – жоғары деңгейлік i-лік көрсеткіштің  берілген көрсеткіштегі деңгейінің реттік номері.
Әрбір екінші және үшінші сапа деңгейі (критерий мен өлшем) екі сандық параметрлермен, яғни сандық мәнмен және салмақ коэффицентімен (Vij) сипатталады. Көлемі тұрақты болған жағдайдағы , жоғары деңгейдегі (l – 1) i-лік көрсеткішке жататын (l) деңгей көрсеткішінің салмақ коэффицентінің қосындысы.
өрнегіне сәйкес салмақ коэффицентінің қосындысы бірге тең болады. Мұндағы n –  жоғары деңгейдегі (l – 1) i-лік көрсеткішке қатысты l деңгейіндегі көрсеткіштер саны.
Ақпараттық жүйенің жалпы сапасын бағалауды бағдарламалық құралдардың сапа факторларын бағалау нәтижесінде алған мәндер жиынтығы нәтижесінде сарапшылар жүзеге асырады.
Әр түрлі мақсаттағы бағдарламалық қамтамасыздандырудың сапасын бағалау үшін сараптамалық сауалдар әдісімен бағдарламалық құралдардың негізгі көрсеткіштерінің мәндерінің кестісі құрылады. Бағалаушы элементтің mkq орташаландырылған бағалауын анықтау оның бірнеше (mэ) мәндерімен мына формула бойынша анықталады:
Мұндағы k – өлшемнің реттік номері;
q – бағалаушы элементтің реттік номері;
э – қосу индексі;
t – бағалаушы элементтің мәндерінің саны;
К- ыншы өлшемді  j-інші криетриді  критерия мына формуламен анықтаймыз:
Мұндағы: М – метрика белгісі;
Q – k-ші метрикадағы бағаланушы элементтер саны.
I-інші сапа фактордың критериінің абсолюттік көрсеткіші Pij мына формуламен анықталады:
Мұндағы: n – j-інші критериге жататын метрикалар саны.
i-інші сапа факторының  j-ші критериінің салыстырмалы көрсеткіші Kij мына формуламен анықталады:
R сапа факторы мына формуламен анықталады:
Мұндағы: ф – фактор белгісі;
N – i-інші факторға тиісті сапа критерилерінің саны;
К – критерий белгісі [4].
ISO/IEC 15408 стандарты. «Ақпараттық технологияның қауіпсіздігін бағалайтын технологиялар». Бұл халықаралық стандарт көптеген елдегі мамандардың 10 жылдық еңбегінің нәтижесі болып табылады. Бұл стандартты көбінде «Ортақ критерий» деп атайды. Бағдарламашылардың көзқарасы бойынша ортақ критериді кітапханалар жиыны деп есептеуге болады. Мұндай кітапханалар сапалы, мазмұнды «бағдарламалар» жазуға көмектеседі. Бағдарламашылар жақсы кітапханашылар сапалы бағдарлама жасауға көмектесетіндігін біледі. Өте ертеден кітапханасыз жаңадан бағдарламалар жасалынып жатқан жоқ. «Тоқсары кітап» сияқты да ортақ критерийдің де екі негізгі қауіпсіздік талаптары бар - функционалды және сенімді талаптар [2].
Ортақ критерийдегі қауіпсіздік бір деңгейлі қарастырылмайды. Келесі кезеңдер ерекшелінеді: жобалану және өңделу; сынақ, баға және сертификация; эксплутация;
Қауіп келесі парамертлермен ерекшелінеді:
қолданылуы мүмкін осал орындар;
Осал тұстарды мүмкіндігінше жою  керек. Бағдарламалау технологияларының көзқарасы бойынша ортақ критериде ескірген кітапханалар қолданылған, ортақ критерийге келесі иерархия енгізілген – класс – компонент - элемент. Кластар – ортақ топтың талаптарын анықтайды. Компонент – талаптардың минималды жиыны. Элемент – бөлінбейтін талап. Кітапханалық функциялар арасындағы сияқты «ортақ критерий» компоненттері арасында да тәуелділік болуы мүмкін. Бұл компанент қауіпсіздік мақсатына жетіде жеткіліксіз болған кезде өз - өзінен пайда болады. Ақпаратты қорғауға қойылатын талаптар. Қауіпсіздіктің сенімді талаптары. Бұл да «ортақ критерий» талаптарына негізделеді. Қауіпсіздіктің сенімді талаптарының әрбір элементі келесі екі типтің біреуіне жатады:
1 – сурет. Ақпаратты қорғауға қойылатын талаптар
Негізінен «Ортақ критерийде» қауіпсіздіктің сенімді талаптарының он класы, 44 ұйымы, 93 компоненті бар. Кластарды тізімдейік: құрастырушы; өмірлік айналымды қолдау; тестілеу; осалдылықтың бағасы; пайдаланушы; конфигурацияның басқарылуы; жетекшілік ету (эксплуатациялық құжаттаманың талаптары); сенімділікті қолдау (сертификациядан кейінгі өмірлік айналым кезеңдерін қолдау үшін); қорғаныс профильдерінің бағасы; қауіпсіздік тапсырмасының бағасы.
«Ортақ критерийдің» сенімді талаптарына функционалды талаптар үшін іске аспаған маңызды жұмыстар жасалды. Дәлірек айтқанда, сенімділіктің бағалау деңгейін енгізді (олар 7). Сенімділіктің бастапқы бағалау деңгейі болып табылады, ол спецификациясының функционалдық талдануын, интерфейстің  спецификациясын, эксплуатациялық құжаттың, сонымен қатар тәуелсіз тестілеуді қарастырады.
Сенімділіктің бағалау деңгейі 2, бірінші деңгейге толықтыру болып табылады. Үшінші деңгейде, бағалау объектісінің конфигурациясына басқару жүргізіледі. Төртінші деңгей толық спецификациялық интерфейспен толықтырылады. Бұл жоғарғы деңгей, бұл деңгейге бағдарламалық технологиялардың көмегімен жетуге болады. Бесінші деңгей алдыңғы деңгейге толықтыру болып табылады. Алтыншы деңгей құрылымдалған тұрде болу керек. Бағалаудың жетінші деңгейінде (ең жоғарғы) формальді жоба объектісін бағалауды қарастырады. Бұл өте үлкен қауіп – қатер төнген жағдауда қолданылады [3].
Желілік конфигурация үшін «Тоқсары кітаптың» интерпретациясы. 1987 жылы АҚШ – тың компьютерлік қауіпсіздіктің Ұлттық орталығында желілік конфигурация үшін «Тоқсары кітаптың» интерпретациясы жарияланды. Бұл берілген құжат екі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлім интерпретациядан тұрады, ал екіншісінде қауіпсіздік сервисі, спецификациялық немесе өте маңызлы желілік конфигурация қарастырылады. Бірінші бөлімде жаңа түсініктердің минимумы ғана қарастырылады. Соның ішінде ең маңыздысы – желілік сенімді есептеуіш қоры. Желілік сенімді есептеуіш қоры ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. Сенімді желілік жүйе коммуникациялық жолдардың осал жеріне, компоненттердің ассинхронды жұмысына қарамастан қорғаныс механизмін қамтамасыз ету керек. Желілік конфигурациядағы қорғаныс механизмдері ішінде бірінші орында криптография тұр, ол конфиденциялдықы және бүтіндікті қолдайды. Криптографиялық әдісті қолданудың негізі кілттерді басқару механизмі болып табылады. Желілік сервиске қатынау мүмкін емес болады егер сервис сұранысқа қызмет көрсете алмаса. Жойылған ресурсқа қатынау мүмкіндігі болмауы және пайдаланушыларға  қызмет көрсету құқының бұзылуы мүмкін. Сенімді жүйе – қатынау мүмкіндігі жоқ болған жағдайды білуге, қалыпты жұмысқа оралуға және қатынауға шабуыл жасауға қарсылық біле алуға тиісті.
Үздіксіз функционалдануды қамтамасыз ететін келесі қорғаныс шараларын атап өтейік:
берілген өлшемнен асқан қалыптың конфигурацияға енуі;
желінің бір жүйеге шоғырлануы;
бейтараптанған бас тартудың құралдар жиыны (істен шыққан компоненттердің табылуы, істен шыққанда қайта қалыпқа келтіру);
қолданушы топтарын бір – бірінен алшақтату [5].
«Тоқсары кітаптағы» ең маңызды түсініктердің бірі - экранмен қатынас. Әрбір субъект бір компоненттің ішінде орналасады және әр компоненттің өз қарым – қатынас экраны болады. Ол барлық локальді қатынауды қадағалап отырады. Компоненттерді байланыстыратын коммуникациялық каналдар ақпаратты тасымадау кезінде конфиденциялдықты және бүтіндікті ескеру керек. Сонда ғана барлық желілік конфигурация үшін барлық экрандар жалпы қарым – қатынас экранына біріктіріледі.
Мақала  бағдарламалық құралды сынау қорытындысын куәландырады:  Egov ресми сайты
1. Сынақ мына жайттарды анықтау мақсатында жүргізілді:  сапа көрсеткіштерінің сандық мәндері
2. Сынақты ҚарМТУ(Қарағанды Мемлекеттік Техникалық Университетінің) ақпараттық қауіпсіздік кафедрасының аға оқытушысы Сайлауқызы Ж., ВТМ-14-1 тобының магистранты Жұмабай А. жүргізді.
3. Бағдарламалық құралдар мен мәліметтер базасына қысқаша сипаттама:
Бағдарламалық құралды жасау тілі:
- нашар көретіндерге арналған нұсқа
- мультимедиялық оқытушы бағдарлама
- сайтқа кірушілер статистикасы
«Egov» сайтының қызметі үшін қажет бағдарламалау тілі
7. Сынақ нәтижесінде келесі қорытындылар алынды:
Сапа көрсеткіштерінің есептік мәндері
Сынақ тағайындау аймағы шеңберінде РК 34.004-2002, ГОСТ 28195-99 сәйкес жүргізілді.
Сынақ қорытындысында бірнеше ескертулер болды. «Egov» ресми сайтының сапасын көтеру және қызметін жақсарту мақсатында табылған ескертулерді жөндеу үшін ұсыныстар жасалды.
Download this publication 54.44Kb
Комментарии 46 Добавить комментарий
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
да больше бы такого!
It is impossible to say when silk, the product that lends its name to the trade route, came to be traded. And while the main object of travelling the early caravan routes was to buy or sell goods to or from faraway places, silk ended up the most eagerly traded and mysterious item. It was so rare that the Romans could only afford to sew a thin strip onto their togas.
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
© 2010-2017 2010-2016 Asociación «Club de científicos económico de Eurasia »
Attach account from old site
If you have an account at the old Group-Global site you can attach it to the new site. This action will link all the content you published at the old site to your new account so we highly recommend to do this.
Otherwise just click the "Don't show this dialog" button and this message will never appear again. You can attach your account anytime by selecting the item "Attach account from old site" from the user menu.
Error ataching account. Please recheck the entered data.
Don't show this dialog
Enter your G-Global username.
Enter the password that accompanies your username.
In order to use the functionality of the site in its entirety, you need to login with your account to Facebook. Press the "Continue" button and fill in the "E-mail" (or phone) as well as the "password" for your account to Facebook. If you do not have an account in Facebook, we recommend that you create it. Otherwise, you will only function with viewing web content.