ru ru ru ru ru ru ar ar kk kk ar kk ar kk kk mzn kk kk ar tg ar kk ar kk kk kk kk ar kk ru ar mk ar kk mzn kk kk ar fa ar kk kk kk ar kk km km kk ar kk km ba en ar kk ckb am kk ar kk ps ru ar kk ar ru ar kk tg tg ar kk ar ar ar kk ar kk kk kk tg krc kk mzn ar kk kk ar kk kk fa kk kk ar kk kk ar kk ar kk mzn kk kk ar ru ru
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
إِحْدَى عَشَرَةَ ؛ ثَلاَثَ عَشَرَةَ ؛ أَرْبَعَ عَشَرَةَ .... تِسْعَ عَشَرَةَ *
الْحَادِىَ عَشَرَ ... التَّاسِعَ عَشَرَ * الْحَادِيَةَ عَشَرَةَ ... التَّاسِعَةَ عَشَرَةَ.
Жоғарыда аталғандардан басқа сан есімдердердің барлығы муъраб деп есептеледі.
Төмендегі сөздердің бірінші бөлімі муъраб, екінші бөлімі мабний болып есептеледі:
اِثْنَتَىْ عَشَرَةَ ؛ اِثْنَتاَ عَشَرَةَ ؛ اِثْنَىْ عَشَرَ ؛ اِثْنَا عَشَرَ
9) Исми зарфтың кейбіреулері -
عَوْضُ ؛ قَطُّ ؛ أَمْسِ ؛ حَيْثُ ؛ هُنَا ؛ رُبَّمَا ؛ يَوْمَئِذٍ ...
Сондай-ақ төмендегі исми зарфтар мабний болып саналады:تَحْتُ ؛ يَمِينُ ؛ يَسَارُ ؛ فَوْقُ ؛ خَلْفُ ؛ أَمَامُ ؛ بَعْدُ قَبْلُ ,, бірақ олардың басқа зат есімдерге тіркескен (музаф) болмауы шарт. Олай болған жағдайда олар муъраб болады.
جَمَادِ ؛ فَجَارِ ؛ خَبَاثِ ؛ فَسَاقِ ...
Бұл есім сөздердің кейбіреулері – исми сифат: خَبَاثِ ؛ فَسَاقِ,екінші біреулері исми масдар болып саналады: جَمَادِ ؛ فَجَارِ .
11) Истифхам сөздер (сұрау есімдіктері) -
أَنَّى ؛ أَيَّانَ ؛ كَأَيِّنْ ؛ أَيْنَ ؛ مَتَي ؛ مَنْ ؛ مَا ؛ كَيْفَ ؛ كَمْ ...
12) Шартты демеуліктер (калимаи шартийя) - لَمَّا ؛ إِذَا ؛ إِذَا مَا ؛ إِذْمَا ؛ مَهْمَا ...
Муъраб исмдер үш күйде (септікте) болады: 1) Рафъ (атау); 2) Насб (табыс); 3) Жар (ілік). Осы үш септіктің әр қайсысы муъраб болып келгенде, өздерінің арнайы белгілері болады: Сөйлемдерде муърабтың осы үш септігінің бірі қосымшадағы белгілерге қарай ажыратылады:
Муърабтың рафъ, насб немесе жар септігінде тұрғандығын көрсететін белгілері эъраб немесе эъраб белгілерідеп аталады.
Соңында рафъ белгісі бар исмдер марфуъ (атау септігі)деп,насббелгісі бар исмдер мансуб (табыс септігі)деп аталады, ал - жар – мажрур (ілік септігі). Признаки эърабтың белгілері не харакат не әлсіз әріптер (хуруфул илла) болып келеді. Эърабтың харакаттары үшеу: замма, фатха және кәсра. Эъраб әріптері де үшеу: ى ا و.
Рафъ белгісі, көбінесе, замма болып саналады. Насб белгісі –фатха, жар белгісі – кәсра болып саналады. Кейде «вав» және «алиф» рафъ белгісі болып келеді. Кейбір жадайларда кәсра, «алиф» және «йа» насб белгісі болып келеді. Ал кейде фатха және «йа» жар белгісі болып келеді.
Рафъ, насб және жар белгілері қандай жағдайларда қойылатыны туралы кейінірек («Таркиб ережелері» тарауында) айтамыз. Онда муъраб исмнің эъраб белгілері түсіндіріледі.
إعراب مفردات .§ -38
Қағида: Исми муърабтың рафъ белгісі – замма, насб белгісі – фатха, ал жардың белгісі – кәсра. Мысалы:
عَالِمٌ؛ الْعَالِمُ ؛ عَالِمَةٌ ؛ الْعَالِمَةُ ؛ رَجُلٌ ؛ الرَّجُلُ ؛ مَكْتَبٌ ؛ الْمَكْتَبُ
عَالِمًا؛ الْعَالِمَ ؛ عَالِمَةً ؛ الْعَالِمَةَ ؛ رَجُلاً ؛ الرَّجُلَ ؛ مَكْتَبًا ؛ الْمَكْتَبَ
عَالِمٍ؛ الْعَالِمِ ؛ عَالِمَةٍ ؛ الْعَالِمَةِ ؛ رَجُلٍ ؛ الرَّجُلِ ؛ مَكْتَبٍ ؛ الْمَكْتَبِ
Тек алты есім сөздеп аталатын алты муфрадтың эърабы ғана басқа муфрадтардағыдай харакат емес, харф иллат болып келеді: ذُومَالٍ ؛ فُوهُ ؛ هَنُوهُ ؛ حَمُوهَا ؛ أَخُوهُ ؛ أَبُوهُ
Қағида: Сондықтан бұл алты муфрадта рафъ белгісі و , насб белгісі ا, жар белгісі ى . болып табылады. Мысалы:
أَبُوهُ ؛ أَخُوهُ ؛ حَمُوهَا ؛ هَنُوهُ ؛ فُوهُ ؛ ذُو مَالٍ ؛ أَبُو بَكْرٍ *
أَبَاهُ ؛ أَخَاهُ ؛ حَمَاهَا ؛ هَنَاهُ ؛ فَاهُ ؛ ذَا مَالٍ ؛ أَبَا بَكْرٍ *
أَبِيهِ ؛ أَخِيهِ ؛ حَمِيهَا ؛ هَنِيهِ ؛ فِيهِ ؛ ذِى مَالٍ ؛ أَبِي بَكْرٍ *
Бұл алты исмнің эърабы әлсіз әріптермен болу үшін олар қандай да бір зат есімге музаф болуы керек. Егер бұл зат есімдер басқа бір зат есімге тіркеспей, жеке айтылса, онда олардың эърабы әлсіз әріп емес, басқа зат есімдердегідей харакат болады. Мысалы: أَخٍ ؛ أَخًا ؛ أَخٌ ؛ أَبٍ ؛ أَبًا ؛ أَبٌ ...
ذُو –еш уақытта жеке айтылмайды.
Ескерту: أَحْمَدُ сияқты ғайри мунсариф (екі септікті) болып келген муфрадтардың эърабы кейінірек сөз болады.
إعراب تثنيات و جموع .§ -39
Қағида: Екілік түрде зат есімдердің рафъ белгісі ا , насб және жар белгісі ىْ болып келеді.Мысалы:
Олардың марфуътары: مَكْتَبَانِ ؛ رَجُلاَنِ ؛ عَالِمَتَانِ ؛ عَالِمَانِ;
Олардың мансубы мен мажруры: مَكْتَبَيْنِ ؛ رَجُلَيْنِ ؛ عَالِمَتَيْنِ ؛ عَالِمَيْنِ.
Қағида: Берлілген есім сөздердің екілік түрлерінде насб және жар белгісі болған ى әрпінің алдынан фатхалы бір әріп, сонан соң кәсралы ن әрпі келуі керек.
Сондай-ақ كِلْتَاهُمَا ؛ كِلاَهُمَا (екеуі де) және اِثْنَتَانِ؛اِثْنَانِ ثِنْتَانِ«екі, екеуі» деген мағынадағы есім сөздердің эърабы да екілік түрдегі исмнің эърабы сияқты, яғни рафъ белгісі (اْ) , насб және жар белгілері ىْ болып келеді. Мысалы:
Марфуътары: ثِنْتَانِ ؛ اِثْنَتَانِ ؛ اِثْنَانِ ؛ كِلْتَاهُمَا ؛ كِلاَهُمَا *
Мансуб және мажрурлары: ثِنْتَيْنِ؛ اِثْنَتَيْنِ؛ اِثْنَيْنِ؛ كِلْتَيْهِمَا؛ كِلَيْهِمَا &
أعراب جمع سالم مذكر (جمع نونى)
Қағида: Жамъи салим мүзәккардың, яғни жамъи нунийдың рафъ белгісі (وْ), насб белгісі де, жар белгісі де (ىْ) болып келеді. Мысалы:
Марфуътары: أَجْمَعُونَ ؛ مُسْلِمُونَ ؛ مَعْلُومُونَ ؛ عَالِمُونَ *
Мансубы және мажрурлары: أَجْمَعِينَ ؛ مُسْلِمِينَ ؛ مَعْلُومِينَ ؛ عَالِمِينَ.
Қағида: Осы жамъи салим мүзәккардың насб және жар белгісі болған ى әрпінің алдынан келген әріп кәсралы болуы, ал соңғы ن фатхалы болуы керек.
ملحقات جمع سالم مذكر
Сондай-ақ تِسْعُونَ .... عِشْرُونَ ؛ ذَوُو فَضْلٍ ؛ أُولُو عِلْمٍкөпше түрдегі зат есімдердің эърабы жамъи салими мүзәккардың эърабы сияқты болып келеді. Яғни рафъ белгісі وْ , насб және жар белгісі ىْ болып келеді. Мысалы:
Марфуътары: تِسْعُونَ .... عِشْرُونَ ؛ ذَوُو فَضْلٍ ؛أُولُو عِلْمٍ
Мансубы мен мажрурлары: تِسْعِينَ....عِشْرِينَ؛ذَوِى فَضْلٍ؛أُولِى عِلْمٍ
إعراب جمع سالم مؤنث (جمع تائى)
Қағида: Жамъи салими муаннас, яғни жамъи таий зат есімдерде рафъ белгісі замма, насб және жар белгісі кәсра болып табылады. Мысалы:
Марфуътары: مُسْلِمَاتٌ ؛ مَعْلُومَاتٌ ؛ عَالِمَاتٌ*
Мансубы мен мажрурлары: مُسْلِمَاتٍ ؛ مَعْلُومَاتٍ ؛ عَالِمَاتٍ.
Қағида: فَعَالِلُ және فَعَالِيلُ қалыптарындағы жамъи акбар зат есімдердің рафъ белгісі замма, насб және жар белгісі фатха болып табылады. Мысалы:
Марфуътары: قَوَاعِدُ ؛ مَفَاتِيحُ ؛ مَكَاتِبُ*
Мансубы мен мажрурлары: قَوَاعِدَ ؛ مَفَاتِيحَ ؛ مَكَاتِبَ.
Қағида: Жамъи асғарлар муфрад ережелеріне бағынады. Муфрадтарда рафъ белгісі замма, насб белгісі фатха және жар белгісі кәсра болып табылады. Мысалы:
رِجَالٌ - الرِّجَالُ ؛ أَفْرَاسٌ - الأَفْرَاسُ ؛ مَلاَئِكَةٌ - الْمَلاَئِكَةُ *
رِجَالاً - الرِّجَالَ ؛ أَفْرَاسًا - الأَفْرَاسَ ؛ مَلاَئِكَةً - الْمَلاَئِكَةَ *
رِجَالٍ - الرِّجَالِ ؛ أَفْرَاسٍ - الأَفْرَاسِ ؛ مَلاَئِكَةٍ - الْمَلاَئِكَةِ *
Қағида: أَصْدِقَاءُ ؛ عُلَمَاءُ сияқты ғайри мунсариф (екі септікті) болып келген жамъи асғарлардың эърабы ережеге бағынбайды, өйткені олардың эърабы басқа ғайри мунсарифтердің эърабы болып табылады.
Араб тілінде қосымшалары ешқашан да кәсра мен танвинді бола алмайтын зат есідер бар. Мұндай есімдер ғайри мунсариф (екі септікті)деп аталады. Ғайри мунсариф басқа араб сөздері сияқты түрленбеген дегенді білдіреді. Кәсра мен танвинге аяқталмайтын басқа зат есімдер сияқты түрленбейтініне байланысты олар осы атпен аталады.
Типы существительных Ғайри мунсариф зат есімдердің түрлері туралы кейінірек айтылады.
Қағида: Ғайри мунсариф зат есімдердің рафъ белгісі – замма, насб және жар белгісі фатха болып табылады. Мысалы:
Марфуътары: عُلَمَاءُ ؛ مَكَاتِبُ ؛ أَحْمَدُ
Мансубы мен мажрурлары: عُلَمَاءَ ؛ مَكَاتِبَ ؛ أَحْمَدَ .
Қағида: «ال» ақасында маърифа болып тұрған және музафы болған ғайри мунсарифтердің жарбелгісі кәсра болып келеді. Мысалы: ,
الأَحْمَدِ؛ الْمَكَاتِبِ؛ الْعُلَمَاءِ؛ بِأَحْمَدِكُمْ؛ إِلَى مَكَاتِبِكُمْ؛ مِنْ عُلَمَائِنَا.
أسماء غير منصرفة .§ -40
Зат есімдердің 12 түрі ғайри мунсариф болып келеді:
1) أَعْلَمُ ؛ أَحْمَدُ أَفْعَلُ қалыбындағы алам және сифат
Мысалы: أَسْوَدُ ؛ أَحْمَرُ ؛ أَفْضَلُ ؛ أَعْلَمُ ؛ أَحْمَدُ .
Ескерту: Алам да, сифат та болмайтын أَرْنَبُ сияқты сөздер ғайри мунсарифке жатпайды.
2) دَنَانِيرُ ؛ دَرَاهِمُ فَعَالِيلُ ؛ فَعَالِلُ қалыбындағы жамъи акбар. Мысалы:
مَصَابِيحُ ؛ مَسَاجِدُ ؛ قَوَاعِدُ ؛ دَنَانِيرُ ؛ دَرَاهِمُ .
Ескерту: Оларға «та» қосымша әрпімен келетін ғайри мунсариф емес تَلاَمِذَةٌ ؛ مَلاَئِكَةٌ, сөздері жатпайды.
3) عُلَمَاءُ ؛ مَرْضَيсияқты алифи мақсура немесе алифи мамдудаға аяқталатын жамъи асғар болып табылады. Мысалы:
مَرْضَي ؛ عُلَمَاءُ ؛ أَصْدِقَاءُ ؛ صَحَارَي ؛ سُكَارَي .
Ескерту: أَبْنَاءُ ؛ أَسْمَاءُ сияқты жамъи асғарлар оканчиваются на алифи мамдудаға аяқталғанымен, олардың хамзасы қосымша (заида) әріп емес, сондықтан олар ғайри мунсариф болмайды. شَيْءٌ сөзінің көпше түрі хамзасы түбір әріп болып келген أَشْيَاءُ. Сондықтан ол ережеден тыс болса да, ғайри мунсариф деп есептеледі.
4) صَحْرَاءُ ؛ صُغْرَىалифи мақсура немесе алифи мамдудаға аяқталған зат есімдер болып табылады. Мысалы:
صُغْرَى ؛ فَتْوَى ؛ إِحْدَى ؛ حَمْرَاءُ ؛ صَحْرَاءُ ؛ عَاشُورَاءُ .
5) زَيْنَبُ ؛ فَاطِمَةُ«та» қосымшалы және муаннаси маънавий зат есімдер деп саналады. Мысалы:
سُعَادُ ؛ مَرْيَمُ ؛ زَيْنَبُ ؛ عَائِشَةُ ؛ خَدِيجَةُ ؛ فَاطِمَةُ .
Ескерту: Бұл қағида таи таъниске аяқталатын мүзәккари маънавий болып келетін аламдарға да қатысты. Мысалы:
مُعَاوِيَةُ ؛ حَمْزَةُ ؛ طَلْحَةُ .
Ескерту: Ортасында сүкун келген әйел тегіндегі алам ғайри мунсарифке жатпайды: رَعْدٌ ؛ هِنْدٌ.
6) Соңында екі қосымша әрпі бар سَكْرَانُ؛ عِمْرَانُ,сияқты алам және сифати мушаббаха. Мысалы:
عِمْرَانُ ؛ سَكْرَانُ ؛ عُثْمَانُ ؛ رَمَضَانُ .
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.152 сек.)Пожаловаться на материал