kk kk ja it fr en en kk ar az en ky tt kk kk kk kk kk it kk en kk en pt kk en kk kk kk en kk kk en kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk en kk kk kk kk kk ru ky kk mn kk kk uk kk kk kk kk fr kk fr sv kk kk kk fr kk fr en kk kk kk fr kk fr en kk kk en kk kk en sv kk kk ja fr kk kk ja kk kk ja kk kk ja kk kk en kk ru bg en ru kk kk kk kk ru bg kk kk kk kk en kk kk kk kk hbs_cyr ru kk kk kk it kk kk kk it kk kk kk kk fr kk kk kk en kk kk kk kk en kk kk kk kk it kk kk kk fr kk kk kk kk fr kk kk kk fr kk kk kk kk en kk kk kk fr kk kk kk en kk kk kk it kk kk kk en kk kk kk en kk tk ru ru en kk fr en kk en fr kk fr en kk ja en kk fr kk ru kk kk kk en kk
КСРО МЕН КОММУНИСТЕРДІҢ ҚАНДЫ ҚЫЛМЫСТАРЫН ӘШКЕРЕЛЕМЕЙ АЛДЫҒА ЖЫЛЖУЫМЫЗ НЕҒАЙБІЛ
Биыл ХХ ғасыр басындағы үлкен саяси оқиғалар –  Ақпан және Қазан төңкерістеріне 100 жыл толады. 1917 жылғы  революциялар тек  Ресейде ғана емес, бүкіл дүниежүзі тарихына үлкен өзгеріс енгізген оқиғалар болды.  Әсіресе, қазақ халқы үшін бұл төңкерістің салдары аса ауыр болғаны мәлім. Бүгінгі күнгі ең өзекті проблемалардың түп-тамырын іздесек те сол кезеңге келіп тірелеміз. Осы орайда Қазан төңкерісі мен соның нәтижесінде құрылған Кеңес Одағының қазақ үшін пайдасы мен зияны қандай деген сауалдар төңірегінде белгілі саясаттанушы Расул Жұмалымен сұхбаттасқан едік.
Ақпан және Қазан төңкерістері алдындағы Ресей  империясында
және оған бағынышты елдерде қалыптасқан қоғамдық-саяси жағдаят қандай еді? Төңкерістің алғышарттарын қысқаша қалай сипаттауға болады?
Р.Жұмалы: Ол кезде Ресей империясының  құрамына енген қазақ үшін бұл тарихта бұрын-соңды болып көрмеген нәубеттің басы еді.  Алдымен аталған революциялардың негізгі себептеріне тоқталсақ.  Біріншіден, бұл патшалық басқару жүйесінің іріп-шірігені. Өзін еуропалық мемлекет санағанымен Ресей ешқашан шын мәнісіндегі еуропалық  өркениетке жатқан емес. XVIIІ-ХІХ ғасырда Француз революциясынан кейін Еуропадағы ұлттар бірінен кейін бірі буржуазиялық-либералдық қоғамға аяқ басқаны белгілі. Тіпті кейбірінде монархиялық жүйе сақталса да, онысы  формалды конституциялық деңгеймен шектелді. Ал абсолюттік монархия қалпында қалған Ресейде бұндай құлшыныс тек ХХ ғасырдың басында  байқалды. 1905 жылғы орыс революциясы оның алғашқы көрінісі болды.
Қоғамдық жүйедегі ішкі қайшылықтардың асқынып, ең соңғы
шегіне жетуіне сыртқы себептердің салдары қосылып, Кеңестік Одақ ыдырап тынды. Бірақ біздің арамызда сол дәуірді аңсайтындар әлі де   баршылық. Олар Совет өкіметінің жақсылығын айтып тауыса  алмайтындар қатарынан. Дегенмен, осы төңкеріс қазақ халқына не берді? Жоқ әлде бұл бүтін бір ұлтқа - қазаққа келген апат деп бағалау дұрыс па?
Р.Жұмалы: Қазақ халқы үшін бұл оқиғалар бұрынғы патшалық Ресей заманындағы отаршылықтан бетер езгіге айналды. Атап айтқанда КСРО құрамындағы 70  жыл бойында қазақ халқы өзінің этностық санының тең жартысынан    айрылды. Қолдан ұйымдастырылған осы геноцидтің соққысынан Қазақ әлі  күнге шейін есін жия алмай келеді. Айталық, ХХ ғасырдың басында Орта  Азияда қазақтан әлдеқайда аз өзбектің саны бүгінде 32 миллионнан    асты.  Ал қазіргі қазақтың саны 12 миллионға жетер-жетпес. Жан түршігерлік көрсеткіш. Алайда бұл қанды коммунистік заманның бір ғана тұсы.
Осы кезеңде қазақ зиялылары түгелдей дерлік қуғын-сүргінге  ұшырады. Нәтижесінде 1980-жылдарға қарай қазақ өз жерінде ұлттық  азшылыққа айналды. Сандық жағынан құлдыраудан халқымыздың сапалық тұрғыдан күйзелгені асып түсті.  Жаппай орыстандыру саясаты нәтижесінде қазақ мектептері, мәдени, ғылыми ошақтар жаппай қысқартылды. Бұл жағдай  тұтастай бірнеше ұрпақтың ана тілінен, ұлттық болмысынан айрылып,  мәңгүрттенуіне әкеп соқты. Ол індеттен Тәуелсіздік алғанымызға 25 жыл  толса да арыла алмай келе жатырмыз.
Қазақ жері  КСРО кезінде толықтай дерлік аса зиянды әскери, ядролық, ғарыштық полигонға айналды. Осындай қатігездікпен жүргізілген  сынақтардың құрбаны кем дегенде 2 миллион адамды құрайды. Кеңес  билігінің шаруашылық пен өндірісті экстенсивті жүргізуі салдарынан қоршаған ортаға өлшеуге келмейтін нұқсан келтірілді. Соның салдарынан Қазақстан жері  бүгінде экологиялық апат аймағы деп танылып отыр.  Осындай қасіретті жағдайларды тізе берсе таусылмайды.
Кеңес одағы тұсындағы Қазақстан тарихын толыққанды ғылыми
зерделеу енді ғана басталды дейді тарихшыларымыз. Өйткені 70 жылдық казармалық жүйе тарихи санамызды тұмшалап, еркін ойды тұтқында ұстады. Кеңестік саяси идеологияның қыспағы ұлттық тарих ғылымын тежеді. Тек Тәуелсіздіктен кейін ғана біз өз тарихымызға, ұлттық дүниетанымымызға бет бұрдық. Бірақ түрлі себептермен Қазан революциясының тарихи бағасы әлі берілмей келеді.  Жалпы Қазан төңкерісі тарихынан қандай тағылым алуға тиіспіз?
Р.Жұмалы: Егемен ел болғанымызға ширек ғасыр толса да КСРО заманындағы шындықтың әлі де ашылмай келе жатқаны жасырын емес. Бүгінгі күні Алаш  үкіметі мен зиялылары, ашаршылық, қазақтың мал-мүлкін тәркілеу, мал  шаруашылығымен айналысып отырған елді жерінен айырып, колхозға  мәжбүрлеп кіргізу, ұлт жанашырларының жаппай көзін құрту, екінші  дүниежүзілік соғыс кезіндегі қылмыстар, Арал мен Семей апаты, Желтоқсан  қантөгісі, тағы басқа көптеген оқиғаларға саяси баға берілуі былай тұрсын, оларды тіпті ашық талқылауға қауқарсыз екендігіміз қынжылтады. Қазақ елі  қаншама жыл сөз жүзінде тәуелсіз саналғанымен, саяси элиталары бұрынғы метрополияға жалтақтауы, оның алдында сескенуі, тіпті орыс тілін дәріптеу  әдетінен шыға алмай келе жатқаны іс жүзінде тәуелсіз екеніне күмән туғызады. Шын мәнісінде отарсыздану мен құлдық сана-сезімнен құтылу  үрдісі Қазақстанда жүргізілмегенін айғақтайды. Өз кезегінде дербес те азат Ұлт ретінде қалыптасу аталған шешуші істерді орындамай мүмкін емес шаруа. Өз тарихымызды зерттеп білмей, әділ бағасын бермей, оның ішінде ХХ ғасырдағы КСРО мен коммунистердің қанды қылмыстарын әшкерелемей алдыға жылжуымыз неғайбіл.
СССР 5 Ақпан төңкерісі 8 Алашорда 100 жыл 3 Расул Жұмалы 10 Мәңгүрттік 2 Тәуелсіздік 104
проф. Совет-Хан Ғаббасұлы. • 3 ай бұрын
Аса дұрыс көтерілген мәселе ! Халық - тарихи шындықты - білулері ауадай қажет. Әсіресе, Ұрпақ тәрбиесі ретінде... Жастарға туған Халқының өткен өміріндегі тарихи кезеңдердің шындығын білсе ғана... олардың ҰЛТТЫҚ САНАСЫ тереңдей түседі. Себебі, ТАРИХТАН - ұлы ұстаз жоқ...
Қапар • 3 ай бұрын
шындық • 3 ай бұрын
Кім оны әшкерелеиді Бұрынғы Комуняк Нұрекеңба Әлде оның Кремльдегі саратнигі Гббист Путлерма Бывши Комуняг Гббист не бывают Сол үшін пока бұлар билікте тұрғанда Комунягтар мен НКВДның қылмыстары туралы ұмыт
Польша президенті сот реформасы жөнінде заңға вето қоймақ
Польша президенті сот реформасы жөнінде заңға вето қоймақ
07/24 17:44 0 67
«Серпін» жобасы бойынша ЖОО-ға құжат қабылдау басталды
«Серпін» жобасы бойынша ЖОО-ға құжат қабылдау басталды
07/24 17:24 0 78
25 шілдеде Астананың қай аудандарында ауыз су болмайды?
25 шілдеде Астананың қай аудандарында ауыз су болмайды?
07/24 17:12 0 60
ҚР Дін істері және азаматтық қоғам министрінің кеңесшілері тағайындалды
ҚР Дін істері және азаматтық қоғам министрінің кеңесшілері тағайындалды
07/24 17:10 0 217
БҚО тұрғындары көшеге Жолбарыс батырдың есімін беруге қарсы шықты
БҚО тұрғындары көшеге Жолбарыс батырдың есімін беруге қарсы шықты
07/24 17:10 0 445
Оңтүстік Кореяның жаңа президенті Пхеньянға барудан тайынбаймын дейді
Оңтүстік Кореяның жаңа президенті Пхеньянға барудан тайынбаймын дейді
Корея Республикасының су жаңа президенті Пхеньянға бару сапарының мүмкін емес екендігін жоққа шығарды  деп хабарлайды
05/10/2017 11:26 1 865
Атырауда мектеп мұғалімін аяқ киім бауымен буындырып өлтірген
Атырауда мектеп мұғалімін аяқ киім бауымен буындырып өлтірген
Атырау облыстық қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында Қаражігітов атындағы №16 мектепте орын алған кісі өліміне қатысты іс аяқталды,...
05/22/2017 11:57 1 1172
АКМ ЖУРНАЛИСТЕРГЕ ЖҮЛДЕ ҚОРЫ 15 МИЛЛИОН ТЕҢГЕНІ ҚҰРАЙТЫН БАЙҚАУ ЖАРИЯЛАДЫ
АКМ ЖУРНАЛИСТЕРГЕ ЖҮЛДЕ ҚОРЫ 15 МИЛЛИОН ТЕҢГЕНІ ҚҰРАЙТЫН БАЙҚАУ ЖАРИЯЛАДЫ
ҚР Ақпарат және коммуникация министрі Дәурен Абаев БАҚ өкілдерінің еңбегін ескеріп, баспа, радио және интернет журналистика салысына арналған тұңғыш ұлттық...
05/23/2017 11:47 2 518
ЕЛБАСЫ АҚПАРАТ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛАР МИНИСТРІ ДӘУРЕН АБАЕВТІ ҚАБЫЛДАДЫ
ЕЛБАСЫ АҚПАРАТ ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛАР МИНИСТРІ ДӘУРЕН АБАЕВТІ ҚАБЫЛДАДЫ
Мемлекет басшысына кездесуде Ақпарат және коммуникациялар министрлігі алдына қойылған міндеттердің орындалуы жөнінде есеп берілді деп хабарлайды
05/30/2017 23:28 0 307
Қазақстан-Қырғызстан шекарасында ірі көлемде героин өткізбек болған қылмыскер ұсталды
Қазақстан-Қырғызстан шекарасында ірі көлемде героин өткізбек болған қылмыскер ұсталды
Қазақстан-Қырғызстан шекарасындағы «Айша бибі» кеден бекетінде ірі көлемде героин өткізбек болған қылмыскер ұсталды, деп хабарлайды
05/31/2017 16:41 0 490
Шекарада тоналған жесір анаға қатысты шыққан сот шешімі түгелдей күшін жойды
Шекарада тоналған жесір анаға қатысты шыққан сот шешімі түгелдей күшін жойды
Гүлжан Мәуітханға қатысты аппеляциялық сот бүгін аяқталды, деп жазады
06/02/2017 16:25 10 11065
3 күн бетон қабырға ортасында қамалып қалған баланың жағдайы көпшілікті таңқалдырды
3 күн бетон қабырға ортасында қамалып қалған баланың жағдайы көпшілікті таңқалдырды
Нигерияның Ондо штатында ғажайып оқиға орын алды. Жергілікті тұрғындар 12 жастағы баланы қуыс қабырға ішінен құтқарып алған. Бала  қуыстың...
06/05/2017 14:37 0 2741
Қарағандыда жантүршінерлік жол апаты орын алды... Ер адамның ауызына арматура кіріп кеткен
Қарағандыда жантүршінерлік жол апаты орын алды... Ер адамның ауызына арматура кіріп кеткен
Қарағанды облысында жол-көлік оқиғасы кезінде ер адамның аузына темір арматура кіріп кеткен. 2 маусымда шамамен сағат 21.00-де Қарағанды-Шахтинск...
06/06/2017 11:50 0 352
Ер адам 4 ай бойы әкесінің мәйітін сақтап келген
Ер адам 4 ай бойы әкесінің мәйітін сақтап келген
77 жастағы пәтер иесі осы жылдың ақпан айында қайтыс болған. Оның 52 жастағы баласы әкесінің денесін жер қойнына тапсыруға асықпаған. Онымен не істеп, неліктен...
06/09/2017 14:44 0 496
Қазақстан мен Ресей бизнес-омбудсмендері тығыз ынтымақтастықты қолдайды
Қазақстан мен Ресей бизнес-омбудсмендері тығыз ынтымақтастықты қолдайды
Бұл туралы РФ Президенті жанындағы кәсіпкерлердің  құқығын қорғау жөніндегі уәкіл Борис Титов «Атамекен» ҚР ҰКП-ның IV Съезінде хабарлады
06/20/2017 18:03 1 2083
Қырғызстанның екі азаматы Ресейде көз жұмды
Қырғызстанның екі азаматы Ресейде көз жұмды
Ресейдегі Қырғызстан елшілігі өз елінің екі азаматының өлімін растады, деп хабарлайды
06/23/2017 15:21 0 254
Өскеменде із-түссіз жоғалған 17 жастағы қыз табылды
Өскеменде із-түссіз жоғалған 17 жастағы қыз табылды
Із-түссіз жоғалып кеткен Виктория Первухина 10 күн бойы іздестірілген болатын.  Жергілікті ІІД-де қыздың танысының үйінде болғаны анықталған деп...
07/04/2017 17:28 0 962
Павлодарда 2 жастағы бүлдіршін алтыншы қабаттан құлап кетті
Павлодарда 2 жастағы бүлдіршін алтыншы қабаттан құлап кетті
Павлодарда екі жасар бала көпқабатты үйдің терезесінен құлап, мерт болды, - деп хабарлайды
07/05/2017 10:10 0 121
Венесуэлада конституциялық реформаға арналған референдум өтті
Венесуэлада конституциялық реформаға арналған референдум өтті
Мадуро оппозиция өткізген референдумды заңсыз дейді.
07/17/2017 17:24 0 421
Өзбекстанда талапкерлерге арналған «сәттілік дұғалары» жарияланды
Өзбекстанда талапкерлерге арналған «сәттілік дұғалары» жарияланды
«Сенімді нығайтып, талапкерлер мен олардың жақындарына тыныштық сыйлайды», - делінген басқраманың баспасөз қызметінде.
07/22/2017 15:04 1 382
Қытай қазағын кім құтқарады?
Панамалық боксшы Головкинді қалай жеңуге болатынын айтты
Ақмолада орын алған оқиғаға қатысты Бас Прокуратура жаңа деректер хабарлады
Ұлыбританиялықтар батқан кемеден төрт тонна алтын тапты
БҚО тұрғындары көшеге Жолбарыс батырдың есімін беруге қарсы шықты
© 2017 «Qamshy.kz» ақпарат агенттігі
Меншік иесі: «Qamshy Media» ЖШС
QNews system, Powered by Attila Group
Біз туралы    Пайдаланушылық келісімі