kk ru en ru ru ru ru ru ru ru en bg kk ru ru kk ru it de kk ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en ru en ru ru ca ru de kk fr eu de ru en fr de kk en fr ru da de ru en de kk en de kk nb de kk da de kk ru ru ru ru ru de ru ru ru ru de fr ru ru ru de fr en ru en de fr ru ru ru de fr ru ru ru de fr ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru hbs_cyr ru ru ru fr ru ru ru ru en en ru ru ru fi ru ru en en fi ru ru ru ru ru ru
ДЕНЕ ТӘРБИЕСІНДЕГІ ТҮРЛІ СПОРТ ЖАТТЫҒУЛАРЫНЫҢ ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ МЕХАНИЗМДЕРІ | G-Global
Авторы: Рахметуллаев Ж.Б. Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің аға оқытушы, магистрі Елеукешов О.Н Қарағанды мемлекеттік техникалық Университетінің оқытушысы. Повед А. Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің оқытушысы магистрі Есжанов Ж.Т. Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің оқытушысы магистрі
Қазіргі заманда дене тәрбиесіндегі спорттың сан алуан түрлері көп, барлық спорттық жаттығулар тікелей физиология ғылымына байланысты.
Әртүрлі спорттық жаттығулар «күш-жылдамдық талап етеді» спорттық қозғалыстарды жүзеге асыру барысында бір мезгілде көптеген бұлшықеттер әрекетін басқаратын өте күрделі уақытша байланыстар қызымет атқарады. Бұл байланыстар бұрын түзілген қозғалыс рефлекстерін кең қолданудан біртіндеп қалыптасады. Егер дененің қимыл қозғалыс жаттығуларын жаттықтырушы көмегімен бірнеше рет қайталаса, орталық жүйке жүесіне кері байланыс арқылы бұлшық ет жұмысы мен дене мүшелері жағдайы бір ізді өзгерістері динамикасы мәліметтер түссе, бұл жүйке орталықтарына кейін спортшыға қозғалысты өз бетімен орындауға қолданатын әрекеттің бағдарламасын қалыптастыруға мүмкіндік береді.Түрлі қозғалыс әрекеттері туа пайда болумен қатар тіршілік барысында арнайы үйрену нәтежесінде жүре қалыптасады. Бұл спорттық динамикалық қозғалыстарды орындаумен дененің белгілі бір қалпын сақтаудың тек бір ғана емес, бірнеше, тіпті ондаған түрлі бұлшықеттердің қалыптасуымен қатар жүретіндігімен байланысты. Бұл тек бір қозғалыс әрекетінен келесіге өту кезінде ғана емес сол бір фазаның өзінде де орын алады. Сол сияқты қозғалыс кезіндегі бұлшықет құрамы секілді жұмысқа қатысқан қимыл бірлестіктерінің саны да қозғалыс жылдамдығына, күш дәрежесіне, қажауға және т.б. факторларға сәйкес құрлып отырады. Адам баласы туа пайда болған санымен күрделілігі бойынша шектеулі қозғалыс әрекеттері қорымен(ему, жұту, кірпік қағыу, әр түрлі тітіркендіргіштерге жауап ретінде аяқ-қол бұлшықеттерінің бүгіліуі мен жазылуы, т.б.) дүниеге келеді. Осылармен қатар үйрету арқылы өзгермелі тіршілік жағдайларына барабар қозғалыс актілерінің жаңа түрлерін меңгеру қабілетіне, яғни жаттығулардың жоғары дәрежесіне жетуді қамтамасыз ететін маңызды қасиеттерінің бірі жүйке жүйесінің серпімділігі де тұқым қуалау арқылы беріледі. Бұл қасиет спорттық жаттығулар техникасын жетілдіруде зор мүмкіндіктер тудырады.
Әр түрлі жас кезеңдерінде жаттықтыру дәрежесі біркелкі көрінбейді. Кейбір жас кезеңдерінде жаттықтыру дәрежесінің жоғарғы болуына орай қазғалыс әрекеттерін үйрету де ерекше табысқа өтеді. Бұл кезеңдер ақыл – ой және бұлшықет әрекеттерінің әр түрлерінде түрліше болады. Мысалы, шетел сөздерін дұрыс айтумен байланысты қозғалыс үйлесімділігі балалық шақта жеңіл әрі тез меңгеріледі. Жаңа күрделі спорттық қозғалыстар да адамның өмірінің белгілі бір кезеңдерінде меңгеріледі. Сондықтанда болашақ жаттықтырушыға қозғалыс техникасын үйретудің тимді жақтарын қарастыру барысында дене жаттығуларының дәрежесі неғұрлым жоғары болатын жас кезеңдерін айқындап алудың маңызы зор. Ерікті қозғалыстарының физиологиялық негіздерін зерттеуде орыс ғалымдары: И.М. Сеченов, И.П. Павлов, Н.Е. Введенский, П.К. Анохин, Н.А. Бренштейн, Н.В. Зимкин және т.б. еңбектерінің үлесі мол. Адамның қозғалыс әрекетінің физиологиялық  механизмдерін зерттеуде Н.Е. Введенский, А.А. Ухтомский, ағылшын физиологы Ч. Шеррингтон т.б. және қазақ жерінде ғалым, академик А.П. Полосухин бастаған Қазақстандық ғалымдар А.М. Бекетаев, І.А. Берікханова, Л.Е. Бөлекбаева, Х.Қ. Сәтбаева, т.б. ғалымдарымыздың Қазақстандағы физиология ғылымына қосқан үлесі өте зор. Қазақстанда спорт физиологиясы ілімінің ғылыми, оқу-әдістемелік негізін салуда және оның дамуына Қазақ спорт және туризм академиясының ғалымдары Л.Р. Кудашова, С.Ж. Бугыбаева, Р.Б. Лесбекова, С.Т. Сарсенова, Я.И. Невский, және т.б. еңбектерінің үлесі зор.
Орындалатын жаттығудың механикалық немесе физикалық қуаттылығы-ватт, кгм/ мин. сияқты физикалық шамалармен өлшенеді. Ол дене жүктемесін анықтайды. Көп жағдайларда спорттық жаттығулардың физикалық қуаттылығын нақты өлшеу өте қиын. Циклдік жаттығуларда қуат (дене жүктемесі) және орын ауыстыру жылдамдығы (қозғалыстың орындауы өзгеріссіз техникасы кезінде) сызықтық тәуелділікте байланысты, яғни жылдамдық артқан сайын, соғұрлым дене жүктемесі жоғары болады. Барлық спорттық жаттығуларды екі үлкен топқа бөлуге болады. Бірінші топ жаттығуларна жетекші физиологиялық жүйелер қызыметінің  белсенуі мен күш, жылдамдық немесе төзімділік сияқты қозғалыс сапаларының көрінуін талап ететін өте үлкен дене жүктемелері тән. Мұндай жаттығуларға жеңіл атлетиканың барлық түрлері, жүзу шаңғы мен коньки тебу спорты, ескек есу, спорттық ойындар жекпе жек және т.б. жатады. Ал екінші топқа автомотоспорт, желкен, шана, желкерме, ат, авиапланеттер және дельтапланер ісі сияқты техникалық жаттығулар жатады. Бірінші топтағы  жаттығулардың көпшілігін орындау кезінде кеңістікте спортшының орын алмастыруы негізінен ішкі (бұлшықеттік) себебінен іскен асырлады. Ал техникалық жаттығулар орындау кезінде спортшының орын ауыстыруына сыртқы (бұлшықеттік емес) күштер ең басты ықпал жасайды. Мысылы, автоспортта-машина қозғалтқышы, шана, желкерме спортында- тартылыс күштері, желкен, авиапланеттер және дельтапланер ісі спортында ауа ағымы күштері әсер етеді. Сонымен бірге техникалық спорт түрлері жаттағуларды ережеге сәйкес энергетикалық және бұлшықет жүйесіне, вегетативтік қамтамасыз етілуі жүйесіне және де күш, қуат және төзімділік сияқты дене сапаларына шекті талаптар қоймайды.
Спорттық ойындар-қозғалмалы ойындарға жататын спорттың бір түрі. Ол құрылымы мен организмге әсері бойынша сан алуан. Дене жаттығулары ретінде олардың бір қатар ерекшеліктері бар. Ойын үдерісінде ойын жағдайларының үздіксіз өзгеріп отыруынан қатысушылардың қарсыластары мен серіктерінің әсеріне қажетті, көбіне, жаңа қозғалыстарды тудыра отырып, шұғыл жауап  беруді  талап етеді. Сондықтан да спорттық ойындар кезінде басқа дене жаттағуларына қарағанда күтпеген жағдайларда жылдам бағдарлау, тапқырлық, тез шешім қабылдау сияқты құнды сапалар көбірек дами түседі.
Мәселен, спорттық гимнастика-денсаулықты нығайтуға, адамның қимыл қабілеттерін жетілдіруге және үйлесімді дамуына бағытталған арнайы дене жаттығуларының жүйесі. «Гимнастика» түсінігі аясында спорттық және көркем гимнастика, акробатика кіреді. Спорттық гимнастикада ер адамдар алты, ал әйел адамдар төрт снаряд қолданады. Қозғалыстың сан алуан болуымен, кеңістіктегі дене күшімен және статикалық қалыптың болуымен байланысты тыныс алу аппаратының жұмысына белгілі бір қиындықтар туындайды. Тыныс жиілігі,тереңдігі, ырғақты орындалатын жаттығу техникасының ерекшеліктеріне байланысты келеді.
Мәнерлеп сырғанау. Мәнерлеп сырғанауда  орындалатын элементтердің темпі, ырғығы, күрделілігі музыканың қостауымен қатар жүреді. Мәнерлеп сырғанау жеке сырғанау (ерлер мен әйелдер), жұптасып сырғанау мен мұзда орындалатын жаттығулардың спорттық билерден тұрады. Энергия шығыны орындалатын жаттығулардың түріне, олардың күрделілігіне, темпіне және т.б. басқа факторларға байланысты энергия шығыны жоғары болады.
Еркін күрес, грек-рим, самбо, дзюдо және т.б. күрес түрлері жекпе-жекке қатысады. Күрестің құралы қарсыласын ұстап алып, тепе-теңдігін жоя отрып, жерге не кілемге алып лақтыру болып табылады. Күресте статистикалық ширығу  тән жылдамдықты-күштік жұмыс спортшының күшін, шапшаңдығын, ептілігін дамыта түседі. Палуандардың қимыл әрекеті табысты болу үшін проприоцептивті сезімталдықты дамыту қажет. Палуандарда бұлшық ет жүйесі жақсы дамыған, ол көбіне анаэробты  режимде жұмысқа бейімделген. Күрес кезінде энергия шығыны өте көп болады. Ұстасу кезінде ол орта есеппен, 1минутта 10-12ккал және одан жоғары мәнге жетіп жығылады. Спорттық жаттығулар кезіндегі бұлшықет қызметі жүйке жүйесінің организм реттеу қабілетінің жақсаруына, тыныс алу, қан айналу мүшелерінің қызыметтік мүмкіндіктерінің артуына, зат алмасудың  жақсаруына, организмнің жалпы төзімділігінің жоғарлауына әкеледі. Барлық спорттық ойындар және жаттығулар қандай да бір деңгейде көзбен шамалауды дамытады, тепе-теңдік талдағышының функциялық тұрақтылығын, қимыл талдағышының сезімталдығын жоғарлатады.
Осы жоғарыда баяндалғандай спорттық жаттығуларды  дұрыс қолдана білетіндей болашақ жастардың көкейіне осындай іс-әрекеттермен ой сала білсек, үлгі көрсеткен заманға сай, салауатты өмір салтын ұстанатын, болашағы зор спортшылар тәрбиелей аламыз деп ойлаймыз.
АЛАШ ҚАЙРАТКЕРЛЕРІНІҢ РУХАНЫЙ МҰРАСЫ МӘҢГІЛІК
ФИЗИЧЕСКОЕ ВОСПИТАНИЕ СТУДЕНЧЕСКОЙ МОЛОДЕЖИ
Ұлттық спорт, дәстүр, ойын және болашақ тәрбиесіндегі рөлі
Комментарии 5 Добавить комментарий
Мақалада физикалық жүктеме жақсы қарастырылған!
Спорт дегеніміз - әр түрлі жаттығулардың көмегімен жоғары жетістіктерге қол жеткізуге бағытталған өнер түрі. Ол адамның психикасының, дене қуатының жетілуін қамтамасыз етеді. Спорттық әрекеттің негізгі мақсаты, спорттың бір түрінен биік жетістіктерге жету, сол арқылы адамның қабілетін, жақсы қасиеттерін дамыту.
Комментарии 46 Добавить комментарий
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
да больше бы такого!
It is impossible to say when silk, the product that lends its name to the trade route, came to be traded. And while the main object of travelling the early caravan routes was to buy or sell goods to or from faraway places, silk ended up the most eagerly traded and mysterious item. It was so rare that the Romans could only afford to sew a thin strip onto their togas.
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
Виртуальный проект IX Астанинского экономического форума
Итоги VII АЭФ и II ВАК
© 2010-2017 Ассоциация "Евразийский экономический клуб ученых"
Attach account from old site
В случае наличия у Вас аккаунта старого сайта, Вы можете использовать его здесь. Таким образом, все публикации данной учетной записи будут перемещены сюда.
Для подтверждения своего согласия, необходимо в меню пользователя выбрать команду «Прикрепить уже существующий аккаунт». Также Вы можете проигнорировать это сообщение, нажав на кнопку «Не показывать это сообщение».
Ошибка. Пожалуйста проверьте введенные данные.
Don't show this dialog
Укажите ваше имя на сайте G-Global.
Укажите пароль, соответствующий вашему имени пользователя.
Для того, чтобы использовать функционал сайта в полном объеме, Вам необходимо зайти с Вашего аккаунта в Facebook. Для этого вам следует нажать кнопку "Продолжить" и заполнить поля "E-mail" (или телефон) а также, "пароль" от Вашего аккаунта в Facebook. Если у Вас нет аккаунта в Facebook, то мы рекомендуем зарегистрироваться. В ином случае Вам будут доступны только функции просмотра контента сайта.