kk kk kk kk ru kk kk kk kk uk hbs_cyr kk mn kk kk kk ru ru mk ru uk ru ru kk kk kk kk kk kk uk kk kk ru kk kk kk ru ba ru kk kk kk kk kk ky kk ru kk kk kk ru kk kk ru kk kk kk kk kk ky kk kk kk ru kk kk ru kk ru oc en en en sv fr de de kk ca kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk ru kk kk uk bg kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru uk kk ru kk ru mk kk kk kk ru ba ru kk ru uk ru kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk da en sv fr de de fr en kk kk da en sv fr de de kk da en sv fr de de kk da en sv fr de de kk en en sv fr de de kk kk kk kk kk uk be kk uk kk ru kk kk ru kk kk ru kk
Ш. Уәлиханов және сурет өнері
Жоғары санатты бейнелеу пәнінің оқытушысы
Қазақтың ұлы ғалымы, ағартушы, шығыстанушы, тарихшы, этнолог, географ, фольклортанушы Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы (1835-1865жж) жақсы суретші де болған.
Шоқанның портреттік адам тұлғасын бейнелеуде сол адамның ішкі жан-дүниесіне  үңіле отырып, мінез-құлық ерекшелігіне айқын сипаттама береді. Өзінің «Автопортреті» - кәсіби типте орындалған шығарма. Оның графикалық туындылары арасында портреттік жанр басты орын алады. Шоқан - өткір ойлы, көргенін жаңылмай бейнелейтін аса шебер суреткер.  Шоқанның  адам келбетін бейнелеудегі аса шеберлігі - адамның ішкі жан-дүниесін жарқыратып ашуында.  Ол «Бұғы руының бас манабы Боранбай» суретінде Боранбайды кескіндеуінде кеудеден жоғары келбетіне көбірек көңіл бөледі. Қиғаш қас, қысық көз, қыр мұрынды, шоқша сақал, сирек мұртты маңғолға ұқсас дөңгеленген өңін нанымды бейнелейді. Күңгірт түстерді үйлесімді пайдалану арқылы Боранбайдың бет - пішінін  айқындай түскен. Шоқанның кез-келген портретті шығармасын алып қарасақ, жанды сызықтың құдіретімен  қас-қағым сәтте бейнеленген нобайлары асқан шеберлікпен туындаған. Адамның тынымсыз іс-әрекет жасаудағы тұлғасын дәлдікпен қағаз бетіне түсіре білген. «Тезек сұлтанның портреті», «Сарыбағыш руының манабы Сартай», « Ұлы жүз сұлтаны  Мамырхан Рүстемов» т.б. портретті туындылары ұлттық мазмұнда өз шешімін тапқан /8, 39/.
Шоқан қолтумаларының шоқтығы биігі портреттік жанр болғанымен, табиғат тамашасын, халықтардың тұрмыс-тіршілігін, салтын бейнелеуде еш тосырқамайды. «Аспан әлемі» деген этюдінде ғалым - суретші қазақ халқының көнедегі күнтізбені тәптіштей сызып,  Құс жолы, Арқар жұлдыз, Сүмбіле, Таразы, Жетіқарақшы, Темірқазықтың орнын көрсетеді /4, 16/.
Шоқанның көнедегі  архитектуралық ескерткіштерді, тамылжыған табиғат сұлулығын, «Киіз үй алдындағы қазақтарды», «Кітап ұстаған қазақты» да салғаны бар. Портреттік жұмыстарында Шоқан адамның күрделі психологиясын ұтымды деталдармен (қара қауырсын, қандауыр пышақ т.б.) ашып отырады. Бұл еңбектер орындалу сәттілігімен ғана емес, ұлттық бейнелеу өнеріміздің, оның ішінде ұлттық реалистік графикамыздың алғашқы үлгісі болуымен де құнды /4, 17/.
Шоқан мұрасының ішінде сәулет құрылыстары бейнеленген суреттемелер өте көп. Шығармашылық еңбегінің нәтижесі тарихи деректемелерге дәлел бола алады. Мысалы, «Семейдегі  тас мешіт», және «Түп өзеніндегі қырғыз бейіттері» қырғыз бен қазақ өлкесіндегі сәулет өнерінің үлгілерін зерттеуі дүниежүзілік сәулет өнерімен сабақтастырылған /6, 144/.
Ш. Уәлиханов шексіз сахараның сан құбылған табиғатының ортасында жүріп, өнерін жетілдіреді. Шоқанның 1856 жылы қарындашпен салған «Іле Алатауындағы бекет», суретінде дала ауа райының кеңістік заңдылығын мейлінше ұтымды пайдалана білген /1, 126/.
Шоқанның суреттері мен графикалық кескіндемелері сюжеттік жанрға тән. Ұлы саяхатшы 1858 жылы Қашқарияда болып, жергілікті Қытай халықтарының мәдениетімен жетік танысады. Ол қытайлардың қала сыртындағы бақтары, жазғы мекен-жайлары өте көрікті, әсіресе үйлердің терезелері оюланып, шатырының ернеулері жұлдызшалармен ерекшеленгендігін көрсетеді. Оның «Шығыс - Түркістан ұйғырларының киімдері», «Түркістан әйелдерінің киімдері» атты шығармалары - осы бағыттағы  сәтті туындылары. Шоқан өз халқының өнерін дүниежүзілік мәдениетпен байланысты зерттеуде ұлттық бояуды сақтап қалуды арман етті. Шоқанның бейнелеу өнеріне қосқан үлесі - ұлттық мұражайымыздың асыл қазынасы /8, 40/.
Бүкіл саналы ғұмырында Шоқан өнер зерттеушісі ретінде көрінді. Ол қысқа ғұмырында сурет, сәулет, мүсін және қолөнерге айрықша  мән берген.  Осы салалар бойынша Шоқанның еңбектерін зерттеген тарихшы Әлкей Марғұлан оның сурет жазбаларын мынандай жеті топқа бөледі:
Жас кезінде салған суреттері.
Қазақстан мен Қырғызстан мәдени және археологиялық ескеркіштерінің суреттері.
Қазақтардың, қырғыздардың, ұйғырлардың тұрмысы мен салтына қатысты суреттер.
Құлжа сапарынан туған суреттер.
Түйіндеп айтар болсақ, Шоқан Уәлиханов басқа ештеңе тындырмай, тек қана бізге жеткен суреттерімен белгілі болғанда да, рухани тарихымыздың төрінде тұрар еді. Шоқанның жазба мұраларынан көп қырларын таратып әкетіп жүргеніміздей, бейнелеу өнеріндегі Шоқан мұралары да этнографты, тарихшыны, сәулетші - суретшіні, топограф, географ, ботаник, музыкантты, әдебиетші, өлкетанушыны қызықтырады. Соның ішінде, ғалымның суретшілік еңбегі әлі де өз зерттеушілерін күтуде. Ұлттық бейнелеу өнерінде, ең алдымен, қазақ халқының тұңғыш суретшісі Шоқан Уәлихановтың мұрасынан сабақ алып, оның суреттері толық зерттеліп, ғалымның суретшілік мұрасының өмірдегі шын қуаты анықталып, өз орнын тапса екен деймін.
Ешмағанбетов Б. С. Шоқан Уәлиханов - ғұлама ғалым. Қазақстан тарихы әдістемелік журналы. 2005 ж №5
Бейсекбаев Ж. Жасын тағдыр жарқылы. Алматы. «Жалын», 1987ж
Есмағанбетов К. Шоқан дүниетанымы.
Алаш айнасы газеті. 2009 жыл 20 мамыр
Телжанов Қ. Бояуы қанық бір әлем. Білім және еңбек. ғылыми көпшілік журнал. 1985 ж. №11
Қабылдинов З. Е, Қайыпбаева А. Т. Шоқан Уәлиханов – қазақтың аса көрнекті ғалымы әрі ағартушысы. Қазақстан тарихы. Атамұра, 2008жыл
Болатбаев Қ, Қосбармақов Е, Еркебай А. Қазақ халқының тұңғыш     суретшісі – Ш. Уәлиханов . Алматы, Өнер. 2006 жыл
Ш. Ш. Уәлиханов. Көп томдық шығармалар жинағы, ІІ-ші том, Алматы, 2010 жыл
Ілмектер:Ш. Уәлиханов, сурет өнері, шоқан, бала, уалиханов
Негізгі бет / Бейнелеу өнері, Сызу
Қысқа мерзімді жоспар: Ы.Алтынсарин. Салақтық
Негізгі бет / Бастауыш сынып / Қысқа мерзімді жоспар
Жай бөлшектерді координаталық сәуледе кескіндеу
Тұқымның сыртқы және ішкі кұрылысы. Тұқымның типтері. Даражарнақты
Негізгі бет / Биология
Болады ... бірақ ...
3 май "Өзін-өзі тану" пәнінің өзегін өзгертіп,керегесін
30 апрель "Өзін-өзі тану" пәнінің өзегін өзгертіп,керегесін
23 апрель Өзегін өзгертіп,өресін биіктету қажет
23 март Қазақ хандығы телехикаясы толық нұсқа 2017 HD |
13 март Менің компьютерім
7 март Ана мектебі шынымен қажетсіз болғаны ма?
1 март Ана мектебі шынымен қажетсіз болғаны ма?
15 февраль Шығарма "Менің Отаным - Қазақстан"
1 февраль Күрделі сөздер
28 январь Қосу және азайтуға берілген өзара кері жай есептер
3 май "Өзін-өзі тану" пәнінің өзегін өзгертіп,керегесін
30 апрель "Өзін-өзі тану" пәнінің өзегін өзгертіп,керегесін
23 апрель Өзегін өзгертіп,өресін биіктету қажет
23 март Қазақ хандығы телехикаясы толық нұсқа 2017 HD |
13 март Менің компьютерім
"Өзін-өзі тану" пәнінің өзегін өзгертіп,керегесін кеңейту
"Өзін өзі тану" пәнінің өзегін өзгертіп,керегесін кеңейту туралы пікірлер айтылған,проблемалық
"Өзін-өзі тану" пәнінің өзегін өзгертіп,керегесін
Өзегін өзгертіп,өресін биіктету қажет
Қазақ хандығы телехикаясы толық нұсқа 2017 HD |
Сайт әкімшілігінің рұқсатынсыз материалдарды басқа ақпараттық құралдарында жариялауға тиым салынады. Республикалық мұғалімдер сайты сіздерге әрқашан сапалы материалдар ұсынады. Эл.почта: mugalimder.kz@mail.ru
Барлық құқық сақталған 2017 © mugalimder.kz
Сайт әкімшілігінің рұқсатынсыз материалдарды басқа ақпараттық құралдарында жариялауға тиым салынады. Республикалық мұғалімдер сайты сіздерге әрқашан сапалы материалдар ұсынады. Барлық құқық сақталған 2017 © mugalimder.kz