kk kk ja en de en en kk ar az en ky tt kk kk kk kk kk it kk kk kk en pt kk it kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ky kk mn uk kk kk en kk kk en sv kk kk en fr kk kk en kk kk en kk kk en kk kk en kk ru bg en ru kk kk kk kk ru bg kk kk kk kk en kk kk kk kk hbs_cyr ru kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk kk fr kk kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk tk ru ru en kk en en kk en en kk fr en kk en en kk en kk ru kk kk kk en kk
ЖАЙЫРДЫҢ ЖАНПОЗЫ – ЖӘРКЕН АҚЫН
Өткен жылдың тамыз айында жолымыз түсіп отбасымызбен Қазақстанға туысшылай бардым. Алматы іргесіндегі Райымбек ауылында тұратын балдызым Амантай мен ауылдас ағартушы ағамыз Кәдірбектің үйінде арқа-жарқа әңгіме дүкенін құрдық. Ертесі құжаттарымызды Көші-қон полициясына тіркеп алған соң ендігі жұмыс Алматы қаласының көрікті жерлерін қыдырып, тамашалау болды. Жасыл орманмен көмкерілген байырғы қала Алматы бізді бірден баурап әкетті. Кезінде талай ақынды өзіне тамсандырған, ғашық қылған, жырларына арқау болған бұл ару қаланың көркіне біз де тамсанып, таңдай қағыстық. Түстікте бойын тік ұстаған, ақ басты Алатау тұр. Қала жолдарындағы көліктер иін тіреседі. Өте-мөте әлеуметтік орындарда адамдардың сыбырға жақын сөйлесуі, қоғамдық көліктерде үлкендерге жастардың қарғып тұрып орын беруі, сырттан келген бізге біртүрлі жылы сезім бағыштады. Ал қаланың кешкі көрнісін айтып-сұра ма,  әлем-жәлем, көше шырақтары көздің жауын алады. Еріксізден аспандағы қалың жұлдыз Алматыға кешкі қонақасыға келген бе деп қаласың.
Мен Алматы қаласында тілші боп жұмыс жасайтын, жоғары мектепте бірге оқыған сабақтасым Әлімжан Әшімұлының бастауында Көктөбе, Көкбазар, Респблика алаңы, Респулика сарайы, ҚР ұлттық мұражайы, Қазақстан ғалымдар үйі, Қазақстан Жазушылар одағы, Әуезов пен Абай атындағы тиатр, Арбат, СУМ, Медеу дейсің  бе аты белгілі көрікті  жерлердің бірталайына барып көзайым  болдық Соңында Қытайдан аңсап келген бір бұйымтайым есіме түсіп, Әлімжанға:
– Әлеке, кешеден бері бізге серік болып көп жерді көрсеттің, көрсетіп қана қойлмай оның тарихы мен ерекшелігі туралы қысқаша мағлумат та бердің. Мен саған отбасымның атынан көп рақмет айтамын! Енді саған айтар бір өтінішім бар, қайтсең де ақын Жәркен Бөдешке мені жолықтыр. Елге барғанда айта жүрейін... – деп тағы жұмыстың шетін бүлк еткізіп едім  Әлімжанда қарсы болған  жоқ.
– Сақа, сен Алматыға күнде келіп жатқан жоқсың ғой, жарайды. Бірақ мен ол кісінің мекен-жайын білмейді екенмін, оның үстіне телефон нөмірі менде жоқ. Сонда да бір мүмкіндік қарастырып көрейін. Сол үшін алдымен Жазушылар одағына барып ол кісінің мекен-жайын алайық, – деді.  Сол күні күн жексенбі болатын, содан алаңдаған мен дегбірсізденіп:
– Әлеке, бүгін күн жексенбі ғой, Жазушылар одағына барғанымызбен ол кісінің дерегін кімнен сұраймыз, – дедім. Маған қарап күлген Әлімжан:
– Сақа, сен уайымда ма, Одақты күзететін күзетшілерде Қазақстан жазушыларының аты-жөні, мекен-жайы, керек десең үй, қол телефоны жазылған кітапша болады. Соған қарап Жәркен Бөдештің мекен-жайын аламыз, – дегені.
Айтса-айтқандай күзетшілерден кітапшаны сұрап алған ол кітаптың бетін парақтап Жәркен ағаның мекен-жайын тауып, әпсетте қағазға жазып алды. Содан соң  такси ұстап міндік те, Құлагер ықшам ауданы қайдасың? деп тартып кеттік.
– Сақа, көрдің бе? Әне, Жәркен ағаның өзі отыр. Жолы болар жігіттің жеңгесі алдынан шығады деген осы, бүгін сенің жолың болды, – деді жеңіл әзіл араластырып, есік алдында отырған екі адамды нұсқап. Айтса-айтқандай, Жәркен аға есіктің алдындағы орындықта бір жігітпен әңгімелесіп отыр екен. Бірден танып, көзім оттай жанып кетті, қуанғанымнан аяғым жеңілдеп кетті. Аяғымды жылдам басып бардымда, Әлімжанан бұрын қолымды Жәркен ағаға ала жүгірдім.
Жүздерімізден күлкі есті, құшағымыз айқасып, есендік сұрасып жатырмыз. Айқасқан құшағымыз жазылып, орындыққа жайғасқан соң Әлімжан:
– Жәке аға, мына жігіт менің Қытайдағы курстасым, Аты-жөні – Сағидолла Мұсақын. Күні кеше Қытайдан келді, сізге арнайы сәлем берем деп болмаған соң, ертіп  келген жайым бар, – деді.
Жәркен аға ел-жұртты сұрады, – Әлгі Думан (сазгер Думан  Қизатұлын айтады) аман-есен жүр ме?
–  Бәрі аман-есен, өзіңіз көргендей, – дедім қысқа қайырып.
– Ұқсайсың меніменен бір туғанға,
Ағатай жанқалтаңда құртың бар ма?
Ауылдан артық жаннат бар ма сірә?
Аман ба, ауыл-аймақ, жұртым менің,
Аман ба, мен білетін бір түп емен?
Боздаған боз даланың ботасы едім,
Иә, сары күзді әнге бөлеп қайтқан аққу-қаздың тізбегі қандай ғажап сурет. Кезқұйрық, ананың саусағының табы түскен құрт, боздаған бота қылаяғы өлескі мен тезекте жүретін қара қарға  бәр-бәрі де ауылға деген сағыныштың шынайы болмысы ғой.
Жәркен Бөдеш толқып кетті білем,  жанарынан қуаныштың лебі есіп, жас  парлап кетті.  Бір орында байыздап отыра алмай қозғалақтай берді.
Бұл ән мәтіндегі «сағынған сағынышым» емес, «сарғайған сағынышым», «қыр көктем» емес, «қыз көктем», «сағындым Сарғұсынның жел өттерін» емес, «сағындым салқын самал тұзды өпкенін» екенін автордың өз аузынан естідім. Бұл өзгерістерге енген өлең жолдарына ақын қарсы болған жоқ, дейтұрғанмен түпнұсқа қалпында айтылғаны ақынға деген құрмет деп есептеймін өз басым.
Автордың айтуына қарағанда бұл мәтіннің шығу тарихы да қызық екен. Қазақстанның бұрынғы Талдықорған обылысында (Қазіргі Алматы облысының орталығы) тұратын Шәкен деген кісі 1990 жылы  Тарбағатайдың Толы ауданына туысшылап келеді. Толыда екі-үш ай жүрген әлгі кісі арада күйші Ғизат Сейтқазыұлымен танысып қалады. Шәкен аға еліне қайтар кезінде Ғизат аға ол кісіні Қорғас өткеліне дейін шығарып салады. Сонда ол: «Мына сәлемдемені Жәркен Бөдешке табыс ет!» деп аузы тігілген шағын қалтаны беріп жібереді. Сәлемдеме Жәркен ақынға аман-есен жетеді. Ол қалтаның аузын ашқанда оның көзіне бір түйір арша мен бір уыс құрт оттай басылады. Апыл-құпыл екеуін қолына алған Жәркен ақын қалта толған басқа сәлемдемені әйеліне сыра салып, аршаны құшырлана иіскейді, бір тал құртты аузына салып алып ұртын бұлтыңдатып сорады. Араға күн салып көңілжықпас жерлестерін үйіне шақырып, кішігірім дастарқан жайып оларға: «Менің туған жерімнен дәм келді!» деп құртты ұсақтап бөліп, ал аршаны тіс шұқығыш қып таратып береді. Көп уақыт өтпей ақын туған жерге деген сағынышы мен толқыған көңіл күйін, жоғарыдағы «Ауыл сағынышы» атты өлеңге  сидырып жазады. Бұл өлеңді ақынның өзі теледидарда оқиды.
«Құланның қасуына мылтықтың  басуы дегендей» арғы бетте теледидар  (ол кеде шекараға жақын аймақтарда Қазақстанның «Алатау» телеарнасы бұлдырлап болсада көрінетін) көріп отырған күйші Қизат Сейтқазыұлы өлеңді үнтаспаға жазып, баласы Думанға тыңдатады. Бұл өлең өнерлі отбасында дүниеге келіп, жастайынан музикамен сусындаған Думан Қизатқа бірден ұнай кетеді. Ол көп ойланбастан: «Әке, осы өлеңге ән жазсам қайтеді?» деген ойын бірден айтып салады. Қизат ағада бұл өлеңнің әнге сұарнып тұрғанын айтып, әнге лаиық шумақтарын  таңдап береді. Сонымен «Ауыл сағынышы» деген ән осылайша өмірге  келген екен. Араға талай жыл салып Жәркен Бөдеш Қытайға келгенде Толыдағы жерлестері ақынның алдынан шығып қарсы алғанда осы әнді шырқайды. Ал күйші Қизат Сейтқазы замандасы Жәркен ақынға арнап жазған «Сарқасқаның сарыны» деген күйін күмбірлетіп төгеді. Өлеңнің мән-мағанасын түсініп оны әнге бөлеген Думанға ақын ағасы Жәркен ризашылдығын білдіріп алғыс-батасын жаудырады. Аталған әннің мәтіні Жәркен Бөдештен осылайша туса, ал Думаннан қоңыр дауысты ән лапылдайды.  Әншілерде бұл әнді мұратына жеткізіп орындайды. Міне сонан бері шырқалып жұрт жүргінен терең орын алған бұл ән өткен жылдары «Дос» тобының орындауында, Алматы қаласында жүлдеге ие болыпты.
Мен өлең жайлы Жәркен ағадан кеңес сұрғаным да: «Өлең киелі өнер, байқамасаң киесі атады. Ол үшін көбірек іздену керек, оған қоса өнерге, әсіресе поэзяға адалдық керек» деді.
Салдық құрық бәріміз – деп «Ат мыну» деген өлеңімді оқып бергенімде, Жәркен ақын:
– Сақа, інім, сен мененде мықты екесің! – деп жүзі жайраңдап, екі көзі жайнай берді.  Сонда мен өзімді ыңғайсыз сезініп:
– Аға, мынауыз әділетсіздік болар, менде сіз айтқандай мықтылық та, тым талант та жоқ, сіз қазақтың біртуар арқалы ақынысыз, сіздей жанпоз ақыннан маған мысқалдай өнер дарыса екен, жұқса екен деп әдейі ырымдап келіп еді, – дедім.
Осыдан кейін Жәркен аға өзінің «Туған жер» деген өлеңін оқи  жөнелді.
Туған жердің бал қызы,
Қан жоса қып жарып кет.
Туған жердің тас, құмы,
Туған жерінен еріксіз алыстап кеткен, ортасын темір тікен бөліп тұрған ақын Жәркен бұл өлеңін жеріне жеткізіп жазады. Айтыңызшы, бүгінге дейін туған жерге деген махабатты осыдан артық қайсы ақын айта алды?! Исі қазақ баласы бұл өлеңді тебіренбей, еміренбей оқуы мүнкін бе? Туған жер құдыреті өз перзентін еріксіз тарту күшінің құдіреті осы шығар. Жәркен ақынның өз сөзімен айтқанда «сұмдық өлең» жаздырған. Міне бұл шумақ термешілер үшін таптырмайтын толғау болса керек.
Ақын аға «Жайыр» деген өлеңін оқығанда дауысы дабылдап шығып тұрды. Мен өзімді Жайырда жүргендей кұй кештім, себебі Жайырға бірнеше рет барғанмын. Оның үстіне «Жайыр» деген ат маған бала кезден таныс еді. Радиода Қизат ағаның «Көркем Жайыр» деген күйін бала кезімнен көп еститінмін. Біздің  шеруші руы Толы ауданында  ауыл-ауыл болып отырады екен. Менің әкемнің әкесі Қамза деген осы Жайырда туылыпты. Жыңдағы шерушілердің кей балаларының аты Жайырбай, Жайырбек болып келетін. Үлкендерден «Бұл қалай?» деп сұрағанымда олар: «Жайырдағы туысымыздың қолында  бірнеше жыл жүріп келгесін, осы жердегілердің қойып алған лақам аты ғой» десетін. Жайырдың шөбі қысқа, кенеулі, малға жұғымды, топырғы құнарлы дегенді көп естимін. Адам туған топырағына тартып туады дейді екен. Жәркендей ақынды дүниеге әкелген  даламда бір қасиет бар-ау деп ойлай беремін.
Біз ақын ағаның үйінде дастарқан басында әңгіме дүкеннің көрігін қыздырған сайын қыздыра түстік. Мен ақын атасынан бата алу үшін жаныма ұлым – Шаттықты ертіп алғанмын. Шаттық Жәркен атасына Қазақстанға келгенен кейін өзінің әсерін ханзу және қазақ тілінде әңгімелеп берді. Сонда Жәркен ақын:
– Балам, ханзу тілі мен қазақ тілін жақсы сөйлейді екенсің, орыс тілінде үйрен. Өнер-білім көптік етпейді, зор азамат бол! деп батасын берді.
«Ақын болу үшін алдымен терең ой, тебіренетін жүрек болу керек» деген екен Бауыржан Момышұлы.
Кілең ақ ұлпа балапан,
Қарда жаурайды қалтырап» дейді.
«Қар да жаурайды» деген өлеңінде ақын табиғатқа жан бітіріп жіберген. Менде поэзя деген киелі өнердің аязына жаурап сонау алыстан бір туар ақыннан жылылық іздеп келген жоқпын ба?! деймін өзіме-өзім сұрау тастап.
Жәркен аға «Жайырдың жалғызы» деген романыныңда жамбасын жерге тигізген өз ауызынан естіп қалдық.
Біз барғанда есік алдында Жәркен ағамен бірге отырған жігіт темірден түйін түйетін (өзі ағайынды екі жігіт екен) ұста екен. Әрі Жәркен ағаның көршісі екен. Ол Жәркен ақынның 70 жылдық мерей тойында бір айбалта ұсыныпты. Ақын аға одан бұрын оған арнап «Балға мен төс» деген поэмасын жазыпты. Осыдан бір жыл бұрын өткен «Арғы тауға асумын. Бергі тауға белеспін» деген осы  шығармашылық  кештің жақсы өткенін Әлімжан Әшімұлы сөз арасында айтып қалды.
Ақынның балалық шағындағы бір оқиғадан ой алып жазған өлеңі тіпті қызық. Ақын бала кезінде қозы-лақ бағып жүріп жаңбырдың астында қалады. Абайсызда жаңбырдан аяғы тайып, сырғанап отырып жар қабағына барғанда құдай оңдап қолы бір түп шеңгелге ілінеді. Сол шеңгелдің арқасында бала аман қалады. Сонда бала ақын:
Өмір деген не десем,
Бір түп шеңгел екен ғой» деп өлең  жазған екен. Ал мен осы өлеңнің әсерінен Жәркен Бөдешке арнап «Бір түп шеңгел» деген поэма жаздым.
Осы орайда бір қызықты жайтті айта кеткім келіп тұр. Бір журналдан Жауһарбек Шайқыұлының «Туған жер» деген өлеңін оқыдым. «Жәркен Бөдешұлының ізімен» деген ескертуі де бар екен.
Туған жердің мотосы ,
Май жолына ат мені.
Қысқасы ақын ағаның шығармашылығы бір мектеп. Ол кісінің қай шығармасын оқысаңыз рухыңызға серпін беріп, жаныңды желпи түседі.  Сыршылдық пен сыншылдық, сағыныш пен мөлдір сезім, асқақ фапос бәр-бәрі Жәркен ақын жырларында бар. Өнер мен мәдениетте шекара жоқ деген осы шығар. Қолына қалам ұстап, талпынған жастардың көбі Жәркен ағасын төңіректесе, Жәркен ағада олардан ағалық ақылын аямай беріп жүреді. Алматыда бірнеше жыл тұрған «Іле айдыны» журналында істейтін, жас ақын Білісбек Әбдіразақ та Жәркен ағадан аз дәріс алмаған көрінеді.  Бұл да болса Жәркен ақынның болам деген баланың басынан сипаған, елге сиымды адам екеннін дәлелдесе керек.
Осылайша біз Қазқстан Жазушылар одағының мүшесі, «Көкше құрақ», «Қос қанат», «Аспан дауысы», «Жұлдызға орнын ай бермес» қатарлы 20 неше кітаптың авторы, Халқаралық әдеби «Алаш» сыйлығының және түркі елдері поэзясы фестивалінің лауреаты, қазақ поэзясының құбылысы, кесек талант иесі Жәркен Бөдештің кісілігінен, көпшілдігінен, даладай жомарттығынан шұрайлы әңгімелерінен жанымызға шуақ құиып  қимастықпен қош айтып аттандық. Қоштасарда ол кісі «Жұлдызға орнын ай бермес» атты жыр кітабынна:
Шын ақындық тілекпен, шабыт – теңіз.
Құрметпен, ағаң Жәркен Бөдешұлы 7 тамыз 2015 жыл Алматы. деген қолтаңба жазып қолыма ұстатты.
Илайым еке елдің достығы жалғаса берсін! деген тілек тіледім ішімнен
ҚХР, Бұратала облысы, Жың аудан орталау мектебі.
Джошуа мен Пулев 28 қазанда кездесетін болды
Джошуа мен Пулев 28 қазанда кездесетін болды
05/09 20:07 0 211
Серік Ахметов бостандыққа шығады
Серік Ахметов бостандыққа шығады
05/09 19:46 9 9665
05/09 19:25 0 1177
Бірнеше рет талақ болған жүкті әйел баласының әкесі кім екенін білмейді
Бірнеше рет талақ болған жүкті әйел баласының әкесі кім екенін білмейді
05/09 19:06 0 9735
Ауылшаруашылық саласындағы голландиялық компаниялар Астанаға келді
Ауылшаруашылық саласындағы голландиялық компаниялар Астанаға келді
05/09 18:49 0 67
«Жаңғыру 3.0: Рухани жаңғыру» атты конференция өтті
«Жаңғыру 3.0: Рухани жаңғыру» атты конференция өтті
Бұл шараны Еуразиялық интеграция институты ұйымдастырды
25/08/2017 16:18 0 215
Алматы қаласында жемқорлыққа қарсы ведомствоаралық жиналыс өтті
Алматы қаласында жемқорлыққа қарсы ведомствоаралық жиналыс өтті
Алик Шпекбаев атап өткендей, қазіргі таңда мемлекеттік қызмет көрсету сапасы мемлекеттік аппараттың толықтай көрінісі болып отыр
25/08/2017 18:50 0 227
Брюссельде әскерилерге шабуыл жасалды
Брюссельде әскерилерге шабуыл жасалды
Оқиғаға қатысты мәлімдеме жасаған Бельгия Премьер-министрі Шарль Мишель әскерилердің әрекетін қолдайтынын жеткізді.
26/08/2017 11:49 0 1032
Ресейлік әйел Түркиядағы демалыстан кейін көз жұмған
Ресейлік әйел Түркиядағы демалыстан кейін көз жұмған
17 тамыз күні Криистина Максимюк Мәскеуге жеткізілген. Ресейге жеткізудегі шығынды сақтандыру компаниясы өз мойындарына алған
28/08/2017 15:03 0 1430
Елбасы ҚР сот жүйесi туралы ережелердi бекiту Жарлығына өзгерістер енгізді
Елбасы ҚР сот жүйесi туралы ережелердi бекiту Жарлығына өзгерістер енгізді
Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 26 маусымдағы № 643 Жарлығына өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.
29/08/2017 10:40 3 213
Жаңа ҚР Білім және ғылым вице-министрі тағайындалды
Жаңа ҚР Білім және ғылым вице-министрі тағайындалды
2003-2012 жылдар аралығында Қарағанды қалалық мәслихатының III және IV шақырылымдарының депутаты қызметін атқарған
29/08/2017 14:33 0 2502
Экспо-2017 көрмесінде Испан тілінің күні өтті
Экспо-2017 көрмесінде Испан тілінің күні өтті
Bспандық музыканттар - сазгер әрі әнші Мария Арналь (Барселона) және гитарашы Марсель Бажес (Таррагона) өнер көрсетті
29/08/2017 18:37 7 218
2018 жылы мұнай бағамы 50 долларға төмендейді
2018 жылы мұнай бағамы 50 долларға төмендейді
Алдағы 4-5 жылда мұнай бағасы қайта көтерілуі мүмкін.
29/08/2017 19:18 0 487
Түрік артиллериясы Сирияның Африн қаласына оқ жаудырды
Түрік артиллериясы Сирияның Африн қаласына оқ жаудырды
Қарапайым халықтың үйлері қирап, он шақты адам жарақат алды, олардың қатарында 11 жастағы қыз да бар
30/08/2017 14:35 0 1050
Мессидің жанкүйеріне жасаған әрекеті халықты таңқалдырды (видео)
Мессидің жанкүйеріне жасаған әрекеті халықты таңқалдырды (видео)
Аргентиналық футболист Лионель Месси ғимаратқа кіріп бара жатқанда оның кішкентай фанаты оны фотоға түсірмек болған
02/09/2017 12:09 1 2087
Адам түгілі хайуан қорқатын сұмдықты монахтар жасауда (фото, видео)
Адам түгілі хайуан қорқатын сұмдықты монахтар жасауда (фото, видео)
Мяньмада мыңдаған мұсылмандар қырылып жатқанынан әлем хабардар екенін белгілі.
03/09/2017 14:40 14 12903
АҚШ-қа тағы бір дүлей дауыл жақындап келеді
АҚШ-қа тағы бір дүлей дауыл жақындап келеді
Флорида штаты мен Пуэрто-Рико аймағында төтенше жағдай туралы хабар таратып үлгерген
05/09/2017 11:10 0 301
Үкімет отырысында жылыту маусымына дайындық мәселелері қаралды
Үкімет отырысында жылыту маусымына дайындық мәселелері қаралды
Қанат Бозымбаев Қазақстанның энергия таратушы кәсіпорындарының алдағы күз-қыс кезеңіне даярлық жұмыстары аяқталуға жақындап қалғанын мәлімдеді
05/09/2017 13:43 0 127
Екібастұзда 22 адам тілсіз жаудан құтқарылды
Екібастұзда 22 адам тілсіз жаудан құтқарылды
Қызыл жалын жиһаз бен терезе жақтауын шарпып, 15 шаршы метр аумақ жанған
05/09/2017 14:15 0 80
Алматы облыс әкімі ардагерлермен, зиялы қауым өкілдерімен кездесу өткізді
Алматы облыс әкімі ардагерлермен, зиялы қауым өкілдерімен кездесу өткізді
"Рухани жаңғыру" бағдарламасы аясындағы бұл бейресми кездесуді ҚР Президенті сыйлығының лауреаты, атақты журналист Бейсен Құранбек жүргізді
31/08/2017 14:16 0 46
Бірнеше рет талақ болған жүкті әйел баласының әкесі кім екенін білмейді
Серік Ахметов бостандыққа шығады
Неге ерлі-зайыптыларға бір-бірінің денесін жууға болмайды?
«Мен Путиннің адал жауынгерімін, тіпті ол үшін жанымды құрбан етуге бармын»
Қажылықта қанша адамның қайтыс болғаны белгілі болды
© 2017 «Qamshy.kz» ақпарат агенттігі
Меншік иесі: «Qamshy Media» ЖШС
QNews system, Powered by Attila Group
Біз туралы    Пайдаланушылық келісімі