kk ru ru ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk fr kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru en kk en kk en kk kk ce kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk fr kk kk mn ru mn kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk en kk kk kk kk fr kk kk kk kk kk kk kk fr kk kk en en kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk fr kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru
Дәріс. Электрлік жиіліктік сүзгілер және олардың түрлері. Төменгі және жоғарғы жиілікті сүзгілер.
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
Электрлік сүзгілер деп конденсатор мен индуктивтілік орамадан тұратын, қоректендіргіштің белгілі бір жиіліктік спектріндегі немесе бірнеше жиіліктік диапазондағы сигналдарын қабылдағышқа қарай өткізетін төртұштықты айтады.
Электрлік сүзгілер байланыста, радиотехникада телевидениеде және үлкен токтар техникасында кеңінен қолданады. Олардың жұмыс істеу принципі, біріншіден, индуктивті кедергінің ХL жиілікке тура пропорционал, сыйымдылық кедергінің ХC жиілікке кері пропорционал болатындығына, екіншіден, индуктивті элементтегі ток кернеуден 900 кеш қалатындығына, ал сыйымдылық элементтегі ток кернеуден 900 озатындығына негізделген.
Сүзгілер өткізетін жиіліктік спектрлерлеріне байланысты төменгі жиіліктік, жоғары жиіліктік, , көп алаңдық, бөгеттік сүзгілер бөлінеді. Олар К-типті және М-типті сүзгілер, көпірлік сүзгілер, индукциясыз RC-сүзгілер, кварцтік сүзгілерге бөлінеді.
Төменгі жиіліктік сүзгілер (ТЖС) жиілігі 0-ден wо дейінгі сигналдарды өткізеді.
Жоғары жиіліктік сүзгілер (ЖЖС) жиілігі wо-ден ∞ (шексіздік) дейінгі сигналдарды өткізеді.
Алаңдық сүзгілер (АЖС) жиілігі w1-ден w2 дейінгі сигналдарды өткізеді.
Көп алаңдық сүзгілер бір мезгілде әр түрлі жиіліктік диапазондағы сигналдарды өткізеді.
Бөгеттік сүзгілер жиілігі 0-ден w1 және жиілігі w2-ден ∞ дейінгі сигналдарды өткізеді.
Сүзгілер төртұштық ретінде қарастырлатын болғандықтан олардың қасиеттері мынадай параметрлер арқылы сипатталады:
-беріліс тұрақтысы g =а+jb, мұндағы a-өшу коэффициенті, b- фазалық коэффициент.
Идеал сүзгінің өткізу жолағы немесе өткізу облысы деп өшу коэффициенті a нөлге тең болатын жиілік дапазонын,ал өшу облысы депa≠ 0 болатын жиілік дапазонын айтады.
Өткізу облысында кірістік және шығыстық токтар мен кернеулердің абсолюттік мәндері бірдей болуы керек. Бірақ практикада мұндай жағдайға жету өте қиын. Өйткені ол үшін бүкіл өткізу облысының диапазонында Zж= ZC болуы керек, яғни жүктеме бүкіл өткізу облысының жиілігінде келісімді болуы керек.
Сонымен өткізу облысында кірістік және шығыстық токтар мен кернеулердің абсолюттік мәндерінің теңдігі бір немесе бірнеше жиілікте ғана орындалуы мүмкін, яғни тек осы жиіліктер де ғана Zж= ZC.
Практикада мүмкін болғанынша сүзгі мен жүктеменің келісімді жұмыс жасауын қамтамасыз етуге тырысады.
Сүзгілерді көбінесе симметриялық Т- немесе П- сұлбалары бойынша құрады, яғни мұнда және .
Сүзгі симметриялы төртұштық болғандықтан A=chg=ch(a+jb)=chacosb+jshasinb.
Егер Z1, Z3. Z4 ,Z5 реактивті кедергілер болса, онда олардың қатынасы нақты сан болады, сондықтан А әр уақытта нақты сан. Онда chacosb = A, shasinb=0.
Өткізу облысында a =0 болғандықтан sha=0, cha=1. Онда cosb = A. Бұдан -1≤ cosb = A≥1, A=±1.
Сонымен сүзгінің өшу коэффициенті нөлге тең болу үшін төртұштықтың А коэффициентінің мәні -1 мен +1 аралығында болуы керек.
Төменгі жиіліктік сүзгілер. Төменгі жиіліктік сүзгі деп жүктемеге тек ден -ге дейінгі төменгі жиіліктегі сигналдарды өткізетін сүзгілерді айтады. Олардың өшу жолағы - ден - ке дейінгі аралықта жатады (15-сурет).
Төменгі жиіліктік сүзгіні симметриялы төртұштық деп қарастырамыз (16-сурет).
Т – сұлбасы бойынша жиналған кез келген сүзгі үшін:
А коэффициентінің өткізу облысындағы шекті мәндері , яғни .
Егер болса, онда , b=0. Егер A= -1 болса, онда b=π, - шекаралық жиілік
Өшу коэффициенті ның және фаза коэффициенті нің өзгеріс сипаты келесі 17-суретте бейнеленген.
Төменгі жиілікті Т-тәрізді сүзгісі үшін сипаттамалық кедергі:
Төменгі жиілікті П-тәрізді сүзгісі үшін сипаттамалық кедергі:
18-суретте төменгі жиіліктік сүзгі үшін сипаттамалық кедергілердің өзгерісі келтірілген.
Суреттен өткізу облысында Т және П-тәрізді төменгі жиіліктік сүзгінің сипаттамалық кедергілері активті сипатта, ал өшу облысында реактивті сипатта болатындығы көрінеді. Төменгі жиіліктік сүзгіні есептеу үшін wо және толқындық кедергі беріледі. Сүзгідегі индуктивтілік пен сыйымдылықты табамыз: , .
Жоғары жиіліктік сүзгілер. Жоғары жиіліктік сүзгі деп жүктемеге тек ден -ке дейінгі жоғары жиіліктегі сигналдарды өткізетін сүзгілерді айтады. Олардың өшу облысы 0 ден аралығында жатады (19-сурет). 20-суретте сүзгінің Т- және П- тәрізді екі сұлбасы көрсетілген.
Егер А=1 болса, онда w=∞, b=0. Егер А=-1 болса, онда w= b= -π
21-суретте жоғары жиілікті сүзгісі үшін өшу коэффициенті -ның және фаза коэффициенті -нің өзгеріс сипаты бейнеленген.
Т-тәрізді және П-тәрізді сұлбалардың сипаттамалық кедергілері
22-суретте жоғары жиілікті сүзгісінің Т-тәрізді және П-тәрізді сұлбалардың үшін сипаттамалық кедергінің өзгерісі келтірілген.
Суреттен өткізу облысында Т және П-тәрізді жоғары жиіліктік сүзгінің сипаттамалық кедергілері активті сипатта, ал өшу облысында реактивті сипатта болатындығы көрінеді. Жоғары жиіліктік сүзгіні есептеу үшін wо және толқындық кедергі беріледі. Сүзгідегі индуктивтілік пен сыйымдылықты табамыз:
Негізгі әдебиет: 2 [255-264] .
Қосымша әдебиет: 5 [482-490] .
1.Қандай төртұштықтарды электрлік сүзгілер деп атайды? Сүзгілердің түрлерін және олардың атқаратын қызметтерін сипаттаңыз.
2.К-типті сүзгілердің теориясына түсініктеме беріңіз.
3. Төменгі жиілікті сүзгілерді сұлбалары, шекаралық жиілігі, өшу төрақтысы, фазалық тұрақтысы, сипаттамалық кедергілері, жиіліктік сипаттамалары туралы түсініктеме беріңіз.
4.Жоғарғы жиілікті сүзгілер сұлбалары, шекаралық жиілігі, өшу және фазалық коэффициенттері, жиіліктік сипаттамалары туралы түсініктеме беріңіз.
№5 Дәріс. Алаңдық және бөгеттік сүзгілер. М-типті сүзгілер.
Алаңдық сүзгілер. Төменгі жиіліктік сүзгілер (ТЖС) мен жоғары жиіліктік сүзгілерді (ЖЖС) каскадты қосу арқылы мен аралығында жиіліктегі сигналды өткізетін сүзгі жүйесін алуға болады. 23-суретте алаңдық сүзгінің Т- және П-тәрізді сұлбалары көрсетілген. Суреттен параллель контурдың сұлбаның көлденең тармағына орналасатындығын көруге болады.
Бір жиілікте болу үшін болу керек. Онда . Бұл жағдайда
Бұл жиілікте өнбойлық тармақта кернеу резонансы ( ) , көлделең тармақта токтар резонансы ( ) болады.
Егер А=1 болса, онда. b=+π.
, . Мұндағы мен - шекаралық жиіліктер.
, бұдан болғанда тең, немесе ,
болғанда тең, немесе .
24-суретте алаңдықі сүзгінің өшу коэффициенті -ның және фаза коэффициенті -нің өзгеріс сипаты бейнеленген. Сүзгінің өшу облысы 0-ден дейін және -ден аралығында жатады. Сипаттамалық кедергісі өткізу облысында активті , ал өшу облысы реактивті сипатта болады.
Алаңдық сүзгіні есептеу үшін мына параметрлер беріледі:
Бөгеттік сүзгілер.Олар 0- ден дейінгі және ден дейінгі жиіліктегі сигналдарды өткізеді.
25-суретте бөгеттік сүзгілердің П- және Т- тәрізді сұлбалары көрсетілген. Параллель контур өнбойлық тармаққа орналасады. Шекаралық жиіліктерді төменде көрсетілген формулалар арқылы табуға болады:
26- суретте бөгеттік сүзгінің өшу коэффициенті -ның және фазалық коэффициент -нің өзгеріс сипаты бейнеленген. Сүзгінің өшу облысы мен аралығында жатады. Сипаттамалық кедергі өткізу облысында активті , ал өшу облысы реактивті сипатта болады.
Параметрлерін есептеу кажет формулары:
M-типті сүзгілер.Өшу сызығының тіктігін ұлғайту үшін, белгілі бір жиіліктегі өшудің берілген мәнін жету үшін және өткізу облысында сипаттамалық кедергінің жиілікке тәуелділігін аз болу үшін k-сүзгілерге каскадты түрде қосылатын M-типті сүзгілер қолданылады.
Жоғарыда қарастырылған сүзгілер k-типті сүзгілерге жатады, өткені өнбойлық тармақтың кедергісінің көлденең тармақтың өткізгіштігіне қатынасы жиілікке тәуелді емес тұрқты сан болады.
. - тұрақты сан.
Ал М-типті сүзгілер үшін бұл қатынас жиілікке тәуелді болады.
Егер К-типті сүзгі берілсе (27-сурет), онда оның сұлбасына тізбектелген буын қосу арқылы (28-сурет) немесе параллель буын қосу арқылы (29-сурет) М-типті сүзгі алуға болады.
Тізбектелген буыны бар М-типті сүзгінің элементтері К-типті сүзгінің элементтерімен өзара мынадай қатынаста болады:
Параллель буыны бар сүзгі үшін:
K және М – типті сүзгілердің өзіндік резонанстық жиіліктері бірдей.Сондықтан олардың өткізу облысындағы жиіліктік сипаттамалары бірдей. Ал өшу облысында М-типті сүзгінің өшу сипаты өзгеше болады.
Егер М=1 болса, онда М-типті сүзгі К-типті сүзгіге айналады. М мәні азайған сайын өшу коэффициентінің мәні тезірек өседі, ал өшу қисығы тігірек болды және шың байқалады(30-сурет) .
М-типті төменгі жиіліктік сүзгінің сипаттамалық кедергсінің жиілікке тәуелділігі мынадай сипатта болады.
Тізбектелген буыны бар сүзгінің Zст М мәніне тәуелді емес, ал Zсп тәуелді. Параллель буыны бар сүзгінің Zст М мәніне тәуелді, ал Zсп тәуелді емес.
Зерттеулер Zс өткізу облысындағы мәні М =0,6...0,62 болғанда тұрақты деуге болады. Бұл М-типті сүзгінің жүктеменің кедергісімен келісімді болуы өте жоғары екендігін көрсетеді.
Өшу коэффициентінің тиімді мәндерін алу үшін және сипаттамалық кедергінің жиілікке тәуелділігін азайту мақсатында К-типтімен М-типті сүзгілердің каскадты қосылу сұлбасын қолданады.
Негізгі әдебиет: 2 [257-269] .
Қосымша әдебиет: 5[484-490] .
1. Алаңдық сүзгілердің қызметіне, электрлік сұлбаларына, шекаралық жиіліктеріне және жиіліктік сипаттамаларына түсініктеме беріңіз.
2.Бөгеттік сүзгілердің қызметіне, электрлік сұлбаларына, шекаралық жиіліктеріне және жиіліктік сипаттамаларына түсініктеме беріңіз.
3.Қандай сүзгілерді М- типті сүзгілер деп атайды?
4. М-типті сүзгілердің электрлік сұлбалары қандай? Жиіліктік сипаттамаларына түсініктеме беріңіз.
№6 Дәріс. Индукциясыз R,C сүзгілер. Сызықты электр тізбегіндегі өтпелі үрдістер. Коммутация заңдары. Өтпелі үрдістерді талдаудың классикалық тәсілі.
Индукциясыз сүзгілер (R,C сүзгілер).Егер сүзгі қосылған жүктеменің кедергісі өте үлкен болса, яғни шексіздікке ұмтылса, онда көбіне жіңішке өткізу облысы бар RC- сүзгілер қолданады.
Олар конденсаторлар мен резистор дан тұрады.
31-суретте төменгі жиіліктік RC- сүзгінің Г-типті, Т-типті, П- типті сұлбалары көрсетілген.
Төменгі жиілікте мәні өте үлкен, арқылы жүретін токтың және ондағы кернеудің түсуінің мәндері аз, сондықтан , яғни өшу коэффициентінің мәні аз. Жиілікті көбейткен кезде азаяды да, арқылы жүретін ток көбейеді. Соған сәйкес азаяды, көбейеді.
Бұдан chacosb=1, shasinb=wCr/2. Егер w=0 болса, онда a=b=0. Егер w>0, яғни wCr/2>0,онда sha>0, sinb>0 немесе a>0, b>0.
Өте төменгі жиілікте, яғни wCr/2<1 болғанда , немесе
Өткізу облысының шекаралық жиілігі (қию жиілігі ) ретінде wк=4/Cr алынады. Бұл жиілікке сәйкес келетін өшу коэффициенті sha2,2 немесе a=13,4 дБ.
32-суретте өшу коэффициентінің жиілікке тәуелді өзгерісі көрсетілген. Өшу облысында өсу аз болған жағдайда екі-үш -сүзгілерді каскадты қосуға тура келеді..
Жөғарғы жиілікті RC- сүзгілер. 33-суретте жоғарғы жиіліктік RC- сүзгінің Г-типті, Т-типті, П- типті сұлбалары көрсетілген.
Төменгі жиілікте мәні өте үлкен, ал w өскен сайын оның мәні азяды.
Жоғарғы жиілікті қарастырсақ, онда өшу коэффициенті
Өткізу облысының шекаралық жиілігі (қию жиілігі ) ретінде wк=1/4Cr алынады. Бұл жиілікке сәйкес келетін өшу коэффициенті sha2,2 немесе a=13,4 дБ. 34-суретте өшу коэффициентінің жиілікке тәуелді өзгерісі көрсетілген.
Алаңдық RC- сүзгілер. Бұл сүзгілер Г-типті жоғарғы және төменгі жиіліктік сүзгілерді каскадты қосу арқылы жиналады (35-сурет).
Алаңдық сүзгінің өшу коэффициентінің жиілікке тәуелді өзгерісі 36-суретте көрсетілген. Шекаралық (қию) жиілігі мына формула бойынша анықтайды: , мұндағы wс1 және wс2 жоғарғы және төменгі жиіліктік сүзгілердің қию жиіліктері.
Сызықты электр тізбегіндегі өтпелі үрдістер.Электр тізбектерінде пассивті немесе активті тармақтардың қосылуы және ажыратылуы, жеке тізбек бөліктерінің қысқа тұйықталуы, оларды әртүрлі аустырып қосу, сондай-ақ тізбек параметрлерінің тосыннан өзгеруінің болуы мүмкін. Осындай өзгерістердің салдарынан тізбекте өтпелі процестер пайда болады.
Өтпелі үрдіс деп тізбектің конфигурациясы өзгеруіне байланысты бір жұмыс режимінен басқа жұмыс режиміне ауысу процесін айтамыз. Өтпелі процестер коммутациялау нәтижесінде пайда болады. Коммутация деп тізбекті немесе тізбек бөлігін тұйықтау не ажырату процессін айтады.
Өтпелі процесс қысқа мерзімді (0,001...1 сек.) болады. Ұзақтығы 1...10 сек. болатын өтпелі процесс сирек кездеседі.
Өтпелі процесті зерттеу тізбектің кейбір бөліктерінде ток пен кернеудің күрт(бірнеше рет ) жоғарлауын алдын-ала анықтауға мүмкіндік береді.
Коммутация заңдары. Коммутацияның бірінші заңы: индуктивтілік элементі бар кез-келген тармақта ток және магнит ағынының коммутациялау кезінде мәндері олардың тікелей коммутацияға дейінгі мәндеріне тең болады және одан ары тек сол мәндерден бастап өзгере бастайды:
мұндағы -коммутацияға дейінгі ток, -коммутация жасаған сәттегі ток.
Басқаша айтқанда индуктивті элемент арқылы өтетін ток секірмелі түрде өзгере алмайды.
Коммутацияның екінші заңы: Сыйымдылық элементті бар кез келген тармақтағы кернеу мен заряд коммутациялау кезінде мәндері олардың тікелей коммутацияға дейінгі мәндеріне тең болады және одан әрі тек осы мәндерден бастап өзгереді:
мұндағы -коммутацияға дейінгі кернеу, -коммутация жасаған сәттегі кернеу. Коммутацияның басталу уақытын деп қабылдаймыз.
Электрлік шамалардың бастапқы мәндері(бастапқы шарттар) деп сұлбадағы кернеу мен токтың t=0 болған сәттегі мәндерін айтады. Бастапқы мәндер коммутацияға дейінгі жіне коммутациядан кейінгі болып бөлінеді.
Конденсатордағы кернеу мен индуктивті элементтегі токтың коммутацияға дейінгі режимнен анықталатын мәндерін тәуелсіз бастапқы мәндер (бастапқы шарттар) деп атайды. Басқа токтар ман кернеулердің коммутациядан кейінгі мәндерін тәуелді бастапқы мәндер дейді.Олар кезінде Кирхгоф заңдары мен тәуелсіз бастапқы мәндерді пайдалану арқылы анықталады.
Егер өтпелі үрдістер басталғанға дейін кернеулер мен токтардың мәндері нөлге тең болса , онда сұлбада нөлдік бастапқы шарттар орын алады деп есептелінеді.
Тізбектегі өтпелі, еріксіз және еркін тербелістер.Алдымен өтпелі үрдістерді есептеудің жалпы жағдайларын қарастырамыз. Мысал ретінде R,L,C элементтерінен тұратын тармақталмаған тізбекті э.қ.к. көзіне қосып, ол үшін Кирхгофтың екінші заңы бойынша теңдеу құрамыз:
Өтпелі үрдіс аяқталғаннан кейін тізбекте орныққан тұрақталған режим кезінде э.қ.к. әсерінен тізбекте еріксіз ток iез жүреді. Бұл жағдайда
Алдыңғы теңдеуден соңғы теңдеуді алсақ, онда
iерк= i- iез, uRерк+ uLерк +uCерк=0,
мұндағы iерк және uерк – еркін үрдістегі ток пен кернеу.
Сонымен өтпелі ток пен кернеу еріксіз және еркін режимдер кезіндегі токтар мен кернеулердің қосындысына тең:
i = iез,+ iерк, uR= uRез +uRерк, uL =uLез +uLерк, uCк= uCез +uCерк.
Еркін ток біртектес дифференциалдық теңдеудің жалпы шешімі болып есептелінеді, яғни оның шешімі көрсеткіш функция Aept болып саналады.
Еріксіз ток біртектес емес дифференциалдық теңдеудің жеке шешімі, ал өтпелі ток оның жалпы шешімі болып есептелінеді.
Өтпелі үрдістерді есептеудің классикалық тәсілі бойынша дифференциалдық теңдеуді шешімі еркін және еріксіз құраушылардың қосындысы ретінде қарастырылады, ал еркін ток пен еркін кернеудің өрнектеріне кіретін интегральдау тұрақтыларын анықтау сипаттамалық теңдеудің белгілі түбірлерін және кезіндегі токтың еркін құраушысы мен оның туындысының мәндерін пайдалана отырып алгебралық теңдеулер жүйесін шешу арқылы жүргізіледі.
Негізгі әдебиет: 1[56-59], 2[276-278].
Қосымша әдебиет: 5 [360-370], 6 [234-235]
1.Индукциясыз төменгі жиілікті, жоғарғы жиілікті, алаңдық сүзгілердің электрлік сұлбалары, шекаралық жиіліктері, өшу тұрақтысы, фазалық тұрақтысы, жиіліктік сипаттамалары туралы түсініктеме беріңіз.
2.Электр тізбегінде қандай жағдайда өтпелі үрдістердің пайда болады? Коммутация заңдарының анықтамасын айтыңыз.
3.Электр тізбегіндігі өтпелі, еріксіз және еркін үрдістер туралы түсініктеме беріңіз. Оларды сипаттайтын теңдеулер қалай құрылады?
4.Бастапқы шарттар деп нені айтамыз және оларды не үшін қолданады?
№7 Дәріс. Бірінші дәрежелі R, L және R,C тізбектердегі өтпелі үрдістер.
R, L тізбегін тұрақты кернеуге қосу. R, L тізбегін (38-сурет) тұрақты кернеуге қосқан сәтте токтың мәні нөлге тең, себебі индуктивтіктегі ток секірмелі түрде өзгере алмайды: . Орауыштағы токтың өзгеру заңын анықтау керек.
Кирхгофтың заңын коммутациядан кейінгі уақыт үшін жазамыз: Бұл біртекті емес бірінші ретті дифференциалдық теңдеу. Өтпелі үрдіс кезіндегі ток еріксіз және еркін құраушылардың қосындысына тең болады: .
Еріксіз ток біртектес емес дифференциалдық теңдеудің жеке шешімі болып табылады.
Еркін ток біртектес дифференциалдық теңдеудің жалпы шешімі ретінде қарастырылады, яғни оның шешімі көрсеткіш функция болып саналады.
Теңдеудің жалпы шешімі ,
мұндағы А- интегралдау тұрақтысы, р- сипаттамалық теңдеудің түбірі.
Еркін токтың туындысын табайық: .
Демек, өрнегін өрнегіне айырбастауға болады. Бұдан болды деп түсінген жөн. Бұл жағдайда дифференциалдық теңдеуден алгебралық теңдеуге көшуге (алгебраизациялауға) болады: . Түбірді теңдеуінен табамыз: . Еріксіз ток болғандықтан өтпелі ток түрінде жазылады.
Белгісіз интегралдау тұрақтысын анықтау үшін бастапқы шарттарды пайдаланамыз, яғни
кезіндегі ток: . Сондықтан өтпелі ток:
- уақыт тұрақтысы, өлшемдігі уақыт бірлігіне тең.
39-суретте i, iез және uL уақытқа тәуелді өзгерісін сипаттайтын қисықтар көрсетілген. Өтпелі ток экспонента бойынша өзгеріп, 0-ден -қа дейін өседі. Уақыт тұрақтысы осы токтың өсу тездігін көрсетеді. Ол тек қана тізбектің индуктивтіігі мен активті кедергісіне байланысты: индуктивтілік активті кедергіге қарағанда көп болса, онда токтың өсуі баяу болады және өтпелі үрдіс уақыты ұзарады. Практикада өтпелі үрдіс уақыт өткенде аяқталады деп есептелінеді.
R,L тізбектерін қысқа тұйықтау.Кедергісі және индуктивтілігі бар тармақ тосынан қосқыш арқылы қысқа тұйықталсын делік (40-сурет). Орауыштағы токтың өзгеру заңын анықтау керек. Коммутацияға дейінгі ток . Коммутациядан кейінгі еріксіз ток iез=0. Онда өтпелі ток еркін токқа тең болады: i=iерк. Еркін құраушы үшін дифференциалдық теңдеу құрамыз:
оның жалпы шешімі .
Түбірді табу үшін деп қабылдап аламыз да, теңдеуді түріне келтіріп, түбір табамыз: .
Белгісіз интегралдау тұрақтысын анықтау үшін бастапқы шартарды пайдаланамыз, яғни
кезіндегі ток: . Олай болса ..
41-суретте токтың өшу қисығы көрсетілген. Тізбектің уақыт тұрақтысын графиктен де анықтауға болады. Ол үшін i=iерк қисығының кез келген нүктесіне С жанама жүргіземіз. Осы жанаманың абцисса өсімен қиылысу нүктесі (в) мен С нүктесінің проекциясы (Д) аралығындағы кесіндіні уақыт масштабына көбейту арқылы уақыт тұрақтысы анықталады. Уақыт тұрақтысына кері шама R,L тізбегінің өшу еселеуіші (коэффициенті) a=1/t =R/L деп аталады.
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.183 сек.)Пожаловаться на материал