kk ru ru ru kk ru kk kk kk kk kk fi ce sl kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru
Маталардың апшуы. Апшу – жылу мен ылғалдың әсерінен матаның мөлшерінің кемуі
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
Апшу – жылу мен ылғалдың әсерінен матаның мөлшерінің кемуі. Жуғанда, сулағанда, ылғал- жылумен өңдегенде бұйым отырады. Матаның апшуы кезінде бұйымның мөлшері кемиді, формасы бұзылады. Егер де киімнің астары, төсемі ылғалды, химиялық тазалаудан, жуғаннан немесе өтектегеннен әрқалай отыратын болса онда бұйым қатпарланып, мыжырайып қалады.
Апшудың негізгі себебі – тоқу өндірісінің барлық кезеңінде (иіру, тоқу, өңдеу) талшықтар, жіптер негіз бағытында қатты керіледі де аппреттеліп-өңделіп престеліп, каландрланып сол күйінде бекітіледі.жуғанда немесе сулағанда аппрет шйылады да талшықтар мен жіптер керілуден босайды. Жылу мен ылғалдың әсерінен талшықтарға серпімділік бітеді, ісінеді, ұзындығы қысқарады, соның салдарынан мата апшиды, жіптердің керілуі бір дәреже төмен түседі. Қатты тартылған негізгі жүйенің жіптері бүгіледі. Арқау бойынша отырғаннан негіз бойынша көп отыруды осымен түсіндіруге болады.
Кейбір маталар жуғаннан кейін негізі бойынша қатты отырады да көлденеңі ұзарып кетеді, себебі басында негізі қатты керілген. Апшығанда оның жіптері тартылады, негіз қатты керіліп, апшу кезінде майысса, жіптің тартылғаны. Бұл жағдайда арқау жіптер майысуы шамалы, олар қайта тартылып, соның салдарынан матаның ені ұлғаяды. Егер де матаның негізі мақта, ал арқауы ширатылмаған вискозды жібек болса, осындай созылу болады.
өтектегенде, яғни матаны ықтиярсыз апшыту кезінде оның мөлшері кейбір жерлерінде ғана қысқарады. Мұндай кейбір жерін ғана отырғызу үшін жүн маталарды сулаймыз да майдалап қаттап өтектейміз, немесе бастырып қоямыз. Бұл әдіс бұйымға көлемдік форма беру үшін қолданылады.
Матаның апшуын стандарттар тағайындаған әдіс бойынша анықтайды. Жүн маталардың отырғанын үлгіні сулау арқылы, ал басқа маталрдың апшуын – жуу арқылы анықтайды. Апшуды негіз және арқау бойынша бөлек-бөлек анықтайды да, төмендегі формуламен %-ін есептейді:
L1 – L2 L11– L21
Уо = ———— 100; Уу = ———— 100;
L1, L11 ­­- матаның негіз және арқау бойынша бастапқы мөлшері;
L2, L21 - матаның негіз және арқау бойынша сынақтан кейінгі
Матаның тпшуы оның ашық талшықтық құрамына, құрылымына және өңдеуіне байланысты. Матаның пшуы талшықтардың ісіну дәрежесіне байланысты болғандықтан синтетикалық талшықтардан жасалған маталар сулағаннан аз отырады, себебі синтетикалық талшықтар бойынша онша ылғал тартпайды да және де қатты ісінбейді.
Маталардың апшу процентін азайту үшін тоқыма өндірісінде өңдеудің төмендегідей операцияларын жүргізеді декатирлеу, арнаулы отырғызатын машиналарда өңдеу, арнайы апшытатын және азапшытатын өңдеулер.
Синтетикалық маталар тек жылудың әсерінен ылғалсыз-ақ апшиды. Оны жылулық апшу дейді. Синтетикалық маталардың мөлшерін тұрақтандыру үшін тоқыма өнеркәсіптерінде синтетикалық маталар мен синтетикалық талшықты маталарға термофиксация жүргізеді. Термофиксациядан өткен маталардың апшу проценті көп төмен. Мысалы, лавсанды жүн маталарының термофиксацияға дейінгі апшуы – 6%, ал термофиксациядан кейін – 0,5%. Егер де жылумен өңдеу температурасы термофиксация температурасынан жоғары болса, маталар термофиксациядан кейін де жылулық апшу беруі мүмкін.
Матаның апшығыштығын тез анықтау байқама декатирлеп-жұмсарту жүргіземіз: матаның кесіндісінің жиегінен 15-20 см-дей қалдырып ортасын бет және астынғы жағынан 15-20 см жеріне су бүркеміз, сонан соң матаны жақсылап өтектейміз немесе престейміз. Егер де өтектелген жерінде мата жиегін тартса, ондай мата ылғал-жылумен өңдегенде бірталай апшиды.
Қатты апшитын маталарды пішу алдында декатирлеп-жұмсартады. Егер тыстық мата аз отыратын болса, астарлық матаны, әдетте декатирлейді.
Ылғал-жылумен өңдегендегі маталардың қалыптасу қабілеті
өтектеу, престеу, бу-ауа манекендерінде өңдеу процестерінде маталарға жоғарғы температура, қысым, ылғал әсер етеді.
Ылғал-жылу өңдеуінің барлық операцияларын орындағанда ережелерін қтаң сақтау керек, сонда ғана бұйымның сапасы жоғары болады, матаның мықтылығы мен үйкеліске төзімділігі сақталады.
Ылғал-жылумен өңдеудің режимі дегеніміз: тиісті өтектейтін температура, матаның ылғалдылығы, үтіктің немесе престің матаны басу күші, өңдеу уақытының ұзақтығы. Ылғал-жылумен өңдеу ережесі матаның талшықтық құрамы мен қалыңдығына қарай анықталады. 7-кестеде талшықтық құрамы әртүрлі маталарды ылғал-жылумен өңдеу ережесі келтірілген.
Жүн маталардан киім дайындағанда бұйымның формасын бір жерін тартып (ықтиярсыз апшыту) немесе бір жерін созып (ықтиярсыз керіп) келтіруге болады. Бұйымға берген формамызды сақтап қалу үшін бұл екі операцияны мата толық кепкенше жүргізу керек. Матаның тартылу, созылу қабілеті оның созымдылық қасиетін сипаттайды. Матаның созымдылық қасиеті оның талшықтық құрамына, тығыздығына, өңдеуіне байланысты. Шұғалық таза жүнді бос матаның созымдылығы күшті. Салыстырмалы тығыздығы да, серпімділігі де жоғары ширатылған жіптен тоқылған тарақтық таза жүнді маталар (габардин, костюмдік креп) қиын тартылады. Мұны олардың салыстырмалы тығыздығы (120-140%) жоғары болғандықтан жіптері одан әрі онша нығыздалмайтындығынан деп түсіндіруге болады.
Синтетикалық талшықтары басым жүн маталар да нашар тартылады. Егер лавсанды маталар термофиксация сияқты арнаулы өңдеуден өтсе олар еш тартылмайды. Модельдер құрып, конструкциялар жасағанда мұны ескеру керек.
Ылғал-жылумен өңдегенде матаның бет жағының құрамдық сипатын есепке алады. Қысқа, тік тұрған түгі бар маталарды (велюр, бобрик), барқыт, шибарқыт және т.б.) өңдеудің барлық ережелерін сақтай отырып өте жеіл басып кардотарағыш лентада астыңғы жағынан өтектеу керек.
Бедерлі өрнегі бар маталарға («Космос») ылғал-жылу өңдеуін қолданбайды, немесе іліп қойып, не жұмсақ жастықта астыңғы жағынан өтектейді.
Плиссе мен гофре - әртүрлі формалы көп қатпар алу үшін матаға жасалатын ылғал-жылумен өңдеудің түрлері. Талшықтардың шыдайтын температурасында маталарды 20 минуттей булайды: лавсанды – 200оС, нитронды – 180оС, зығырды – 150оС, вискозды – 140о, мақтаны – 130о, капронды – 120о, жүнді – 110о, таза жібекті – 100о, ацетатты – 90о.
Маталардың плиссирлеу қабілеті олардың талшықты құрамына байланысты. Егер де лавсан немесе нитрон маталардағы плиссенің тұрақтылығын 100% алсақ, онда жүн матадағы плессирдің тұрақтылығы 25%, таза жібек және ацетаттық жіп маталардағы тұрақтылық 20%искозадағы – 5% ;
Ылғал менен температураны арттырғанда лавсанды маталарға кетпейтін дақтар пайда болады, матаның тығыздығы да, түсі де өзгереді. Қатты дымқылда және 140оС температура ацетат маталар балқиды, ацетат талшықты маталарда кетпейтін жылтыр пайда болады (ласы). өтекпен немесе преспен қатты бассақ тарақтық тығыз маталардың (габардин, т.б.) жапсар тігісі жылтырап кетеді, яғни лас шығады.
1. Гигроскопиялық қасиет қандай маталар үшін қажет?
2. Ылғал-жылумен өңдегендегі маталардың қалыптасу қабілеті?
3. Маталардың плиссирлеу қабілеті
4. Матаның қиюға мықтылығы, сырғыштығы, тарқатылғыштығы?
5. Ылғал-жылумен өңдеудің режимі
1. Тігін өндірісінің материалтануы: жоғарғы оқу орнының студенттеріне арналған оқулық/ Б.Р. Рысқұлова, А.Ж.Құтжанова/ Алматы: 2011ж
2.Құтжанова А.Ж., Таймурзаева Н.О. Мақта мата өндірісінің жалпы технологиясы. Астана: "Арман ПВ" баспасы, 2008-246 бет.
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.155 сек.)Пожаловаться на материал