kk ru ru ru kk ru kk kk kk en kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
Оқу-тәрбие жұмысын ұйымдастырғанда есте сақтайтын тағы да бір жағдай — дене еңбегі мен дене шынықтыру және ой еңбегі кезінде балалар тынысын тарылтады, сондықтан оның дұрыс болуын қадағалау қажет. Балаларға дұрыс демалуды жастайынан үйрету керек. Сонымен қатар, ой еңбегі мен дене еңбегін кезектестіру аса маңызды. Сондықтан мектеп жүмысында сабақ кестесін жасағанда бүл ерекшеліктерді есте сақтау керек. Сынып бөлмелерін, еңбек сабағының бөлмелерін жиі желдетіп отыру керек. Жоғарғы сынып оқушылары далада таза ауада төулігіне 3 сағатган, ал бастауыш сынып рқушылары 4 сағаттан кем болмауы тиіс. Әсіресе ауасы таза бөлмеде ұйықтау аса маңызды, сондықтан балаларды форточкалары ашық бөлмеде ұйықтауға әдеттендіру керек. Баланың киімі де дүрыс дем алу мен дем шығаруға әсер етеді. Сондыбқан олардың киімі жеңіл, денесін қыспайтын, қимыл-қозғалысына бөгет етпейтін болғаны жөн.
Осы жазылғандарды қорыта келе, балалардың сабақ оқитын, еңбек ететін үйдегі бөлмелері мен мектептегі сынып бөлмелерінің, балалар бақшасындағы топтардың бөлмелерінің ауасын жиі-жиі желпіндіріп, тазартып отыру аса маңызды екенін айта кеткіміз келеді. Сонымен қатар, баланың далада, таза ауада көбірек ойнауы маңызды.
Ырғақты тыныс гимнастикасы баланың ақылының артуына жағымды әсер етеді. Бастауыш сынып оқушыларына сабақ кезінде 1-2 минөттік демалыс беріп, тыныс гимнастикасын ұйымдастыру қажет: оқушы партада отырып, екі қолын бүйіріне таянып терең дем алып жөне дем шығарады. Мұндай гимнастика баланың сабаққа ынтасын арттырады.
Тақырып:Сыртқа шығару органдарының жас ерекшеліктері
Бүйректің құрылысы мен қызметі
Несеп - зәр шығару жүйесіне бүйрек, несеп ағар, қуық және несеп түтігі кіреді. Бүйректе пайда болған зәр несеп ағар түтігі арқылы қуыққа құйылып, оның бұлшық еттері жиырылғанда зәр несеп түтігі арқылы сыртқы ортаға шығады. Несеп – зәр шығару мүшелері жыныс жүйесімен тығыз байланыста болады. Эмбрионда зәр шығару мен жыныс мүшелері бірге дамиды. Еркекте несеп жолы мен жыныс жолы несеп жолына бірігеді, ал әйелде несеп түтігі қынап кіреберісіне ашылады.
Бүйрек – жұп мүше. Іш қуысының артқы қабырғасында, бел аймағында, XII- ші кеуде, I-II-ші бел омыртқаларының аралығында,омыртқа жотасының екі жағында, іш перденің сыртында. Екі бүйректің жоғарғы үштары төменгілеріне қарағанда бір – біріне жақын тұрады. Қалыпты жағдайда оң жақтағы бүйрек сол жақтағыдан төменірек болады.
- зәр пайда болады, сыртқа шығарады
- қан қысымының тұрақтылығын сақтайтын фермент ренинді бөледі
Бүйректің пішіні бұршаққа ұқсайды. Ол қызыл күрен түсті, жоғарғы және төменгі полюсы, медиаль, латераль шеті, алдынғы және артқы беті бар. Латераль шеті дөңес, медиаль шеті ойық болып келеді. Медиаль шетінде бүйректің қақпасы орналасқан. Ол арқылы бүйректің артерия, вена қан, лимфа тамырлары және несеп ағар өтеді.
Бүйректің артқы беті көкетке, ішкі шаршы, көлденең бұлшық еттеріне қараған. Осы жерде бүйрек үшін шұңқыр (почечные ложа) пайда болады. Бұйректің жоғарысында бүйрек үсті бездері орналасқан.
Оң бүйректің алдынғы беті он екі ішектің төменге қараған бөлігімен, жуан ішектің оң жақтағы иірімімен, ал жоғарысында бауырдың төменгі бетімен жанасады.
Сол бүйректің алдынғы беті асқазанның жоғарғы шетімен, асқазан асты безінің ұшымен, ал төменінде жіңішке ішекпен шектеседі. Бүйректің латераль шетіне көк бауыр мен жуан ішектің сол жақтағы иірімі жанасады. Бүйректің тек алдынғы беті іш пердемен жабылған, сондықтаң бүйрек экстроперитонеаль жағдайда орналасқан болып саналады. Бүйректі бір орында қан тамырлары мен бүйрек шандыры, іш қуысынын қысымы ұстап тұрады. Бүйректің сырты фиброзды қапшықпен қапталған, қалыпты жағдайда тығыз және тегіс жылтырақ. Оның сыртында майлы қапшық бар.
Бүйректің құрылыс бірлігі – нефрондар. әрбір бүйректе I млн шамасында нефрондар болады. Олар Шумлянский – Боумень денешелерінен, бастапқы, ирек Генли, шеткі және жинаушы түтікшелерден тұрады.
Нефрон Шумлянский – Боумень денешелерінен басталады. Денешенің екі қабат қабырғасы бар, бір қабатты куб тәріздес кілегеймен қапталған. Бүйрек артериясының өте жіңішке тармақтары денешенің ішіне өтіп , капиляр шумағын құрайды.
Бүйректегі қан айналымының ерекшілігі бар. Бүйрек қанды бүйрек артериясынан алады. Бүйрек қақпасынан кіргенен кейін артерия қан тамыры майда артерияларға тармақталады.
Зәрдің пайда болуы.Зәр бүйректің нефрондары арқылы өткен қанның плазмасынан пайда болады.
Бүйректен зәрдің пайда болуы екі сатыдан тұрады.
1. Капиляр шумақтарындағы сүзілу (фильтрация)
2. Түтіктердегі қайта сорылу (реабсорбция)
Капиляр шумақтарындағы сүзілу (фильтрация). Қан капиляр шумақтарынан өткенде, оның плазмасы ерітінділерімен бірге сүзіліп денешенің қабырғасына өтеді.Қанның плазмасының капиляр шумағынан сүзіліп денешенің қуысына өтуінен бірінші зәр пайда болады.
Соңғы зәрдің пайда болуы.Зәр денешелерден бүйрек түтікшелеріне өтеді (бастапқы – ирек, Генли – шеткі – жинаушы түтікшелері).
Түтікшелерде алғашқы зәрдің құрамындағы амин қышқылдары, глюкоза, витаминдер, тұздар, су қайтадан қанға сорылады. Бұл құбылыс реабсорбция деп аталады. Сонымен тәулігіне 1,5 -2,5 л соңғы зәр пайда болады, оның құрамы 95 % су, 5 % қатты заттардан тұрады.
Қатты заттардың құрамында негізінен зәр қышқылынан, мочевина мен креатинин бар. Соңғы зәрде натрий, калий тұздары өте аз мөлшерде болады.
Зәр, оның құрамы мен мөлшері:тәулігіне 1,5-2,0 л соңғы зәр пайда болады. Сұйықты көп қабылдағанда 2,5 л дейін зәр бөлінеді.
Зәрдің бөлінуіне тәулігіне бір қалыпты болмайды. Зәр түсі ақшыл – сары, мөлдір сұйық, салыстырмалы тығыздығы 1,1015 – 1,020, және қабылданған сұйықтың мөлшеріне байланысты өзгереді. Зәрдің құрамында судың басқа ақуыз ыдырауынан пайда болған ең соңғы өнімдер мочевина, зәр қышқылы, креатинин, индикан сияқты заттар болады.
Зәрдің бөлінуі.Бүйректе пайда болған зәр, бүйрек астауынан несеп ағар түтігі арқылы қуыққа ағады. Несеп ағар түтігінің қуыққа құятын бөлігі оған қисайып орналасқан және қуыққа құяр жерінде зәрді қайта ағудан сақтайтын қақпақша бар.
Сынып тақтасы мен басқа жиһаздарға қойылатын гигеналық талаптар
Мектептегі оқу құралдарына қойылатын гигиеналық талаптар.
Оқушылардың күн кестесіне қойылатын гигиеналық талаптар.
Кілт сөздер:мектеп, парта, тақта, гигиена
Мектепті жабдықтау.Сыныптағы жабдықтар оқушылардың бойы мен жасына сәйкес еркін жұмыс жасауға ыңғайлы болуы керек. Олардың сырт көрінісі, түсі көзге ұнамды, бөлшектері тазалауға қолайлы, балалардың денесіне зиян келтірмейтіндей болып, сыныпта дұрыс орналасуы қажет. Жабдықтардың баяуының түсі оқушылардың көңілін жадыратып, жарықты аз сіндіріп, бөлмедегі жарық коэффициентін төмендетпейтіндей болуы тез.
Сыныптағы жабдықтарға парталар, үстелдер, орындықтар, шкаф- витриналар, сынып тақтасы, түрлі техникалық оқыту саймандары жатады.
Парталар. Мектеп парталары – сыныптағы жабдықтың негізгі түрі. Еліміздегі қазіргі мектептерде көптеген парталардың түрлері пайдаланылады. Парталардың негізі ағаштан немесе металдан жасалады.
Парта екі бөлімнен тұрады: партаның үстелі және отырғышы парта үстелінің беті және отырғышы ашық ақшыл түсті боялып, металл қаңқасы әбден тегістеледі. Парта отырғышының тереңдігін баланың санының 2/3 бөлігіне сәйкес жасайды. Мұндай тереңдік ыңғайлы, орнықты отыруға қолайлы. Отырғыштың еденнен биіктігі 32-47 см, тереңдігі 29-38см, арқалығының биіктігі 18 см.
Партада отыру ережесі. Оқушының партада отыру ережесі бойынша оқу жылының басында сынып жетекшісі оқушыларды дене ерекшеліктеріне сай отырғызады. Аласа бойлы балалар мен нашар еститін оқушылар алдыңғы қатарда, көзі нашар көретіндер терезеге жақын, ұзын бойлыларды соңғы қатарға отырғызады. Әрбір тоқсан сайын балалардың дене ерекшеліктерін ескере отырып, 1-ші қатар мен 2-ші қатардағы, алдыңғы парталар мен соңғы парталардағы балалардың орыны ауыстырып отырғаны жөн. Партада немесе үстелде отырғанда оқушының денесі тік орналасып, орындыққа терең отыруы керек. Кітап оқып, қағаз жазғанда баланың басы сәл алға еңкейеді. Оның көзі мен қағаз аралығы 35-40 см шамасында болуы керек. Оқушының кеудесімен парта аралығында 3- 4 см немесе оқушының жұдырығы өтетіндей аралық болуы керек. Оқушының арқасы орындық арқалығына сүйеніп отырғанда оның бел омыртқасы, сегізкөз суйектері мен жауырыны төменгі бұрыштары орындық аралығына тиіп тұрады.
Сынып тақтасы мен басқа жиһаздарға қойылатын гигеналық талаптар. Сынып тақтасы-оқу бөлмесінің ең қажетті жабдықтарының бірі. Тақта бөлменің алдынғы қабырғасының дәл ортасында бастауыш сыныптарда еденнен 75 см, 5-7 сыныптарда-95 см, жоғарғы сынаптарда – 100 см биікте ілінеді. Тақтаның ұзындығы көбінесе 3 см, ені 1,2 м, беті бір тегіс, бірақ жылтыр емес, түсі қоңыр немесе қою жасыл болады. Мұғалімнің үстелі мен орындығының ересек адамға арналған, отырып тұруға қолайлы болуы керек. Ол терезе жақтағы парталар қатарының алдында немесе ортада орналасады. Оқушы партасы мен мұғалім үстелінің арасында кемінде 15-20см аралық қалдырады. Мектеп лабораториясының жабдықтарына бір немесе екі кісілік лабораториялық үстелдермен орындықтар, шкафтар, тәжірибе көрсету үстелі жатады. Онда көп орынды үстелдерді қоюға болмайды, себебі олар әрбір оқушының еркін жұмыс жасауына қолайсыз болғандықтан, балалардың жарақаттануына себеп болады.
Демонстрациялық үстелдің ұзындығы 3 метр, ені 80 см, биіктігі 80см. Үстел лабораториялық бөлменің алдынғы жағында сәл биіктелген арнайы орында тұрақты бекітіледі.
Мектептегі сабақ кестесі.Сабақ кестелеріне қойылатын талаптар оқушылардын апталық, айлық, тоқсандық және оқу жылындағы еңбек қабілетіне сай жасалады. Ол аптанының дүйсенбі, сәрсенбі күндері жоғары болады. Бейсенбі күнінің аяғында шаршау белгілері пайда бола бастайды. Жұма, сенбі күндері апталық шаршау белгілері айқындала түседі, жұмыс қабілеті төмендейді. Осыған байланысты оқушы жексенбі күні жақсы демалу үшін аптаның аяғында қиын тапсырма берілмейді.Демалыстан соң, дүйсенбі күні оқушының сабаққа зейіні төмен болады.
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.149 сек.)Пожаловаться на материал