kk en en en en en en en en en en bg kk en en kk en fr ja ru ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk en kk en en en kk en ru ru ru ru ru de ru ru ru ru de fr ru ru ru de fr en ru en de fr ru ru ru de fr ru ru ru de fr ru ru en en en en en en en en fr en en en en en fr en en en en en en en en fi en en en en fi en en en en en ru
Қазақстан экономикасы көне заманнан бастап Қазан төңкерiсiне дейiнгi кезеңде көшпелi мал ш-на негiзделдi. Мал жыл бойы өрiсте бағылады. Жер көшпелi қауымның ортақ меншiгi болып саналып, қазақ шаруалары оны қауымдасып пайдаланды. Мал жеке меншiкте болды. Шын мәнiнде малдың иесi жайылымға да иелiк еттi. Қазақстан Ресейге қосылған, одан мемлекеттiлiгi жойылған кезеңнен бастап, әсiресе, 1891 ж. Дала ережесi өмiрге енгiзiлгеннен кейiн, көшпелi ш-тың сипаты өзгердi. Тауар-ақша қатынастарының дамуы көшпелiлердiң едәуiр бөлiгiн жерсiз қалдырды, ал шұрайлы жайылымдық алқаптар ауқаттылардың қолына шоғырланды. Көшу ұзақтығы едәуiр қысқарып, табынның құрылымы және малды бағып-күту жағдайлары өзгердi. Тұрақты тұрғын үйлер мен мал қоралары пайда болды. Болыстар мен ауылдарға бөлiнген жерлердiң шекарасы айқындала бастады.
9 ғасырың аяғы мен 20 ғ-дың басында көшпелi ш-ты дағдарыс шарпыды. Бұқараның кедей топтары қайыршылыққа ұшырап, мал басы кемiп кеттi. Көшпелiлердiң кедейленген бөлiгi отырықшыға айналды. Дағдарыстың тереңдей түсуiне патша өкiметiнiң ең шұрайлы жерлердi тартып алып, қоныс аударушыларға берген отаршылдық саясаты қатты әсерiн тигiздi. Шын мәнiнде бұл байырғы халықты ата мекендерiнен күшпен ығыстырып, құнарсыз жерлерге қуу болды. 1917 жылға дейiн патша үкiметi қазақтардан 45 млн. гектардан астам жердi тартып алып, iшкi Ресейден келген жаңа қоныс тебушiлерге алып бердi. Патша үкiметiнiң қоныс аудару саясаты жергiлiктi халықтың экон. мүдделерiне нұқсан келтiрдi. Ол қазақтардың ата-бабаларының құнарлы қоныстарын қоныс аудару қорына күшпен алып қосу арқылы жартылай отырықшы мал ш-на және егiншiлiкке бейiмделмеген қазақ көшпелiлерiнiң табиғи дамуын тежедi. Көшпелi ш. дағдарысы құнары аз аймақтарға ығысқан жұрттан мал ш-н анағұрлым тиiмдi жүргiзудi, сондай-ақ, егiншiлiк пен отырықшылыққа көшу мәселесiн шұғыл күн тәртiбiне шығарды. Қазақ халқының жерге қоныстану, оны пайдалану жолындағы күресi, атап айтқанда, жердi әдiл бөлу, орталықтан көшiрiп келген шаруаларға кепiлдi жер телiмдерiн қазақтардан тартып алып берудi доғартуға ұмтылу аса маңызды мәселелердiң бiрiне айналды. Қазақтардың Мемл. Думаға, басқа да мекемелерге жазған көптеген арыздарында жер иелену құқықтарының нақты еместiгi салдарынан көшпелi ш-тар жағдайының тиянақсыз болып отырғандығы атап көрсетiлдi. Мұның өзi олардың еңсесiн түсiрдi, ертеден орныққан үй-жай, қора-қопсыларынан айрылып, шөл және шөлейт, басқа да қолайсыз аймаққа қайта орнығуға, шаруашылықты жетiлдiруге деген ықыласын кемiттi. Отырықшылыққа көшу қазақ шаруалары үшiн қиын үдерiс болды. Жер иелену құқығымен қоса бұған белгiлi бiр мөлшерде қаржы-қаражат та қажет едi. Ал патша үкiметi қандай да бiр көмек көрсетуден бас тартты. Осындай себептерге байланысты қазақ жерiнде отырықшылыққа көшу кең таралмады. Бұл үдерiс егiншiлiктi дамытуға анағұрлым қолайлы жағдайлары бар солт.-шығыс облыстарда, қоныс аударған орыс шаруаларымен тығыз араласқан жерлерде өрiс алды. Сөйтiп, Қазақстанда әрқилы табиғи-геогр. және тарихи жағдайларға байланысты шаруашылықтың көшпелi, жартылай көшпелi және отырықшы сияқты үш түрi қалыптасты. Соңғы екеуiнде шөп шабу мен егiншiлiктi дамыту нәтижесiнде а. ш. машиналары пайдаланыла бастады. Қазақ ауылдарында бұл машиналарды алдымен бiрлесiп, кейiнiрек жекелеген адамдар несиеге сатып алды. 1908 ж. тек Ақмола облысының қазақтарында 6160 шөп шабатын машина болды.
Тауар-ақша қатынастары қазақ ауылына дендеп енiп, бiр жағынан, шаруалардың шаруашылық қызметiнiң ауқымын кеңейттi, екiншi жағынан, өсiмқорлық сауда-саттықтың дамуына жол ашты. Дәулеттiлер бүкiл малды, қауымдық жерлердi өз қолдарына шоғырландырып, барлық су көздерiн, қыстақтар мен жайлауларды иемденiп алды. Қазақ қоғамының көпшiлiгi iс жүзiнде өндiрiс құрал-жабдығы жоқ кедейлер едi. Сауда-саттықты кәсiп етушiлер мен өз шаруашылығында жалдама еңбектi пайдаланушылардың қатары молайып, саудагерлiк-кәсiпкерлiк өрiс алды. Сөйтiп, қазақ жерiндегi нарықтық қатынастардың алғашқы нышандарының шаруашылыққа, шаруаның жеке тұтыну қажетiне ықпалы күшейдi.
Тауар-ақша қатынастарының дамуына, қазақ ауылының экономикасындағы басқа да өзгерiстерге байланысты, жер жекелеген адамдардың жеке меншiгiне айнала бастады. 19 ғ-дың аяғы мен 20 ғ-дың басында Қазақстан экономикасында әр түрлi экон. ұстындардың астасуы байқалды.[1]
1990-шы жылдардың басында, КСРО құлағаннан кейін, Қазақстанда нарықтық экономика жасау басталды. Кәсіпорындар, кен орындары, және инфрақұрылымдық кешендер бөлігі жекеменшікке берілді. 1993 жылы ел кеңестік сомнан бас тартып, өз ақшасын – теңгені енгізді. Қазақстан шын мәнісінде түк жоқ жерден тиімді банк жүйесін құрды. Республикада бұрын дәстүрлі банк ісі мүлде болмаған еді. Бұл реформаланған және қарқынды дамушы сектор боп саналады. Түсті және қара металлургия, химия өнеркәсібі, машина жасау, жеңіл өнеркәсіп және мұнай өңдеу Қазақстан экономикасының жетекші салалары. Республикада түсті және қара металдың, тас көмір мен қоңыр көмірдің, мұнай мен газдың, фосфориттің, ас тұзы мен асбестің үлкен қоры анықталған.
Табиғи қорлар. Қазақстан жер қойнауындағы басты байлық – түсті және қара металдар: мыс, мырыш, қорғасын, никель, вольфрам, молибден, темір және марганец рудалары, хромиттер. Республикада сондай-ақ, тас көмір мен қоңыр көмір, мұнай мен газ, фосфориттер, ас тұзы мен асбест көп. Жалпы алғанда, Қазақстан жер қойнауында 90-нан астам пайдалы қазбалардың түрі бар. Менделеевтің периодтық кестесіндегі элементтердің республикада табылмағаны жоқ деуге болады. Экологиялық көзқарас тұрғысынан қарағанда, осынау пайдалы қазбалардың өте маңызды ерекшелігі сол, олар көбінесе, жер бетіне жақын жатады, және сондықтан карьерлерден ашық әдіспен арзан алынады. Қазба қорларының молдығымен және сан алуандығымен кенді Алтай, Қаратау, Мұғаджар таулары, Торғай жазығы мен Маңғыстау түбегі ерекше көзге түседі. Қазақстанның дәлелденген газ қоры 2009 жылдың басында 1,82 трлн м³ (BP бағалауы бойынша), ол әлемдік қордың 1,7% -ын құрайды. Республика әлемдегі барланған уран кен орындарының қоры бойынша әлемде екінші орын алады, Қазақстан кен орындарында 1,69 млн тонна уран бар.
Өнеркәсіп. Түсті және қара металлургия, химия өнеркәсібі, машина жасау, жеңіл және тамақ өнеркәсібі, сондай-ақ, мұнай өңдеу мен құрылыс материалдарын шығару Қазақстан өнеркәсібігнің жетекші салалары боп саналады. Көмір, мұнай, табиғи газ, темір рудалары, мыс рудалары, қорғасын-мырыш рудалары, уран рудасы, никель рудасы, бокситтер, мен басқа да пайдалы қазбалар қарқынды алынуда. Металлургия өнімдерін, мұнай, газ және мұнай өнімдерін экспорттау ел бюджетінің негізгі қайнар көзі саналады.
Ауыл шаруашылығы. Ауыл шаруашылығы ел экономикасының маңызды секторы санатында. Қазақстанның солтүстігінде астықтық бидай, сұлы, арпа және басқа да дәнді дақылдар өсіріледі. Дән өнімдері жөнінен Қазақстан ТМД елдері бойынша Ресей мен Украинадан кейінгі үшінші орында. Климаттық жағдайы көкөніс, бақша өнімдерін өсіруге, күнбағыс, зығыр, темекі, т.б. сияқты кейбір техникалық дақылдарды баптауға мүмкіндік береді. Республиканың оңтүстігінде мақталықтар, қант қызылшасы, күріш жайқала өсіп, жеміс бақтары мен жүзімдіктер мол өнімдер береді. Мал шаруашылығы – Қазақстан агроөнеркәсібіндегі басым бағыттардың бірі. Республика дәстүрлі қой, жылқы, түйе, мүйізді ірі қара өсірумен айналысады. Қазақстанның орталық және оңтүстік батыс бөлігіндегі шөл және шөлейт жерлер малдың маусымдық жайылымы мен өрісі. Республиканың шығысы мен оңтүстік шығысындағы көгарай шалғынды тау баурайлары жазғы жайлау есебінде қолданылады.
Қатынас көлігі. Қазақстанның географиялық орналасуы жөнінен Еуроазия құрлығының қақ ортасында жатуы оның көлік қатынасында транзиттік тасымалдау
мүмкіндігінің айрықша маңыздылығын айқындайды. Республиканың жер бетіндегі көлік магистральдарының ұзындығы – 106 мың километр. Соның 13,5 мың километрі темір жол магистральдары, 87,4 мың километрі –жалпы қолданыстағы автомобиль тас жолдары, 4 мың километрі – су жолдары. Қазақстан мен Қытай арасындағы шекаралық Достық – Алашанькоу темір жолының және Түркіменстан мен Иран арасындағы Серахс - Мешхед темір жол өткелінің ашылуы Ұлы Жібек жолы бағдары бойынша: Қытайдың Тынық мұхиттағы Ляньюньган, Циньдао, Тяньцзин айлақтарынан Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Түркіменстан, Иран, Түркияға, сондай-ақ, Жерорта теңізіндегі және Парсы түбегіндегі айлақтарға дейінгі жаңа транзиттік дәліз ашты.
Қолданыстағы автомобиль жолдары жүйесі Ресейге және бұрынғы одақтас республикаларға, сондай-ақ, Қара және Жерорта теңіздерінің, Үнді мұхитының айлақтарына шығуға мүмкіндік беретін Қытай, Түркия және Иранға жол ашады. Каспий теңізіндегі (Ақтау айлағы) теңіз кемежолдарынан Ресей өзен жолдары арқылы Қара және Балтық теңіздеріне бару жүзеге асады.
Сыртқы сауда. Қазіргі кезде Қазақстанның экспорттық мүмкіндігі отындық, металлургиялық, химиялық кешендер есебінен айқын шикізаттық бағытта қалыптасады. Қазақстандық экспорт құрылымында негізгі үлес мұнай мен мұнай өнімдеріне (35%) тиесілі, ал басқа да маңызды тауарлық топтарда түсті металл (17%), қара металл (16%), рудалар (12%), экспорттың белгілі бір бөлігін дәнді дақылдар (9%) алады. Машиналар мен жабдықтар, транспорт құралдары, аспаптар мен автоматтар, химиялық өнімдер, отындық минералдар, азық-түлік өнімдері, дайын өнімдер мен халық тұтынатын тауарлар негізгі импорттық өнімдер саналады. Қазақстандық экспорт-импорт құрылымы жылдан-жылға іскерлік байланыстардың диверсификациясына қарай өзгерістерге ұшырауда. Дей тұрғанмен, дәстүрлі әріптестері ТМД және Балтық бойы елдерімен сауда үлесі әлі де өте жоғары: экспорттың 59%-дайы мен импорттың 63 %-ға жуығы соларға тиесілі. Осының өзінде Ресей негізгі саудалас серігі боп қала береді. Алыс шет мемлекеттерден Германия, Түркия, Швейцария, Чехия, Италия, Қытай, АҚШ, Ұлыбритания, Оңтүстік Корея, т.б.-мен сауда байланыстары табысты дамуда.
Ақша бірлігі. Әнұран, жалау, және елтаңба сияқты ұлттық ақшасы да мемлекеттік нышандар санына қосылады. 90-жылдардың басында КСРО тарағасын кеңестік сомның құны түсе бастады. 1992 жылы инфляция деңгейі 250 пайызға жетті! 1993 жылдың шілдесінде Ресей өзінің ұлттық ақшасын енгізді. Сол оқиға болардан үш күн бұрын ғана Қазақстанды хабардар еткендіктен, республиканы ескі үлгідегі кеңестік ақша топаны басып салды. Ақша реформасы қарсаңында мемлекет басшысының теледидар мен радиодан түсіндірген сөзі қазақстандықтардың көңіл қобалжуын басты. Кеңестік ақшаны теңгеге айырбастау 1993 жылғы 15 қараша күні таңғы сағат 8.00-де басталып, 20 қараша күні кешкі сағат 20.00-де аяқталды. 1993 жылдың 15 қарашасынан бастап қазақстандықтар қаржы қызметкерлері күнін немесе теңгенің туған күнін атап өтуде. Еліміз өзін қағаз ақшамен қамтамасыз ету үшін банкнот фабрикасын құру жөнінде шешім қабылдады. Айтпақшы, қазақстандық Ақша сарайы әлемдегі 6 (алты) ең үздік ақша сарайының қатарына қосылады. Теңге ұлттық ақша ретінде республика тарихында маңызды роль атқарады. Өзінің ақшасын енгізу елдің дербес ақша-несие саясатын жүргізуіне мүмкіндік туғызды. Теңгені енгізумен бірге, нарықтық экономика құруға бағытталған құрылымдық өзгерістерді жүзеге асыру жеделдетілді. Бұған дейін дәстүрлі банк ісі мүлде болмаған Қазақстан түк жоқ жерден тиімді банк жүйесін құрды. Бұл реформаланған және қарқынды дамып келе жатқан сектор, ал банк технологиялары кешегі кеңестік кеңістіктегі ең сұранысқа ие, бәсекеге қабылетті, экспорттық өнімдер боп саналады.
1. Қазақ энциклопедиясы. 5 том 2. http://spktaraz.kz/kaz/kazakhstan/the-economy-of-kazakhstan.php
Download this publication 65.50Kb
Комментарии 46 Добавить комментарий
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
да больше бы такого!
It is impossible to say when silk, the product that lends its name to the trade route, came to be traded. And while the main object of travelling the early caravan routes was to buy or sell goods to or from faraway places, silk ended up the most eagerly traded and mysterious item. It was so rare that the Romans could only afford to sew a thin strip onto their togas.
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
The virtual project of the IX Astana Economic Forum
Outcome of the VII AEF and II WAC
Outcome of the VIII AEF
© 2010-2017 Eurasian Economic Club of Scientists Association
Attach account from old site
If you have an account at the old Group-Global site you can attach it to the new site. This action will link all the content you published at the old site to your new account so we highly recommend to do this.
Otherwise just click the "Don't show this dialog" button and this message will never appear again. You can attach your account anytime by selecting the item "Attach account from old site" from the user menu.
Error ataching account. Please recheck the entered data.
Don't show this dialog
Enter your G-Global username.
Enter the password that accompanies your username.
In order to use the functionality of the site in its entirety, you need to login with your account to Facebook. Press the "Continue" button and fill in the "E-mail" (or phone) as well as the "password" for your account to Facebook. If you do not have an account in Facebook, we recommend that you create it. Otherwise, you will only function with viewing web content.