kk kk ja en fr en zh kk ar az en ky tt kk kk kk kk kk it kk en kk en pt kk it kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk sv kk kk kk ru ky kk mn kk kk uk kk kk kk kk fr kk fr sv kk kk kk fr kk fr en kk kk kk fr kk fr kk kk en kk kk fr sv kk kk fr fr kk kk zh kk kk zh kk kk fr kk kk en kk ru bg en ru kk kk kk kk ru bg kk kk kk kk en kk kk kk kk hbs_cyr ru kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk kk en kk kk kk fr kk kk kk fr kk kk kk it kk kk kk en kk kk kk kk en uk uk kk it kk kk kk en kk kk kk en kk tk ru ru en kk en en kk fr en kk it en kk ca en kk fr kk ru kk kk kk en kk
ҚАЗАҚ КӨРКЕМ ӘДЕБИЕТІНІҢ ӘЛЕМДІК АРЕНАҒА ШЫҒУЫНА НЕ КЕДЕРГІ?
Көркем әдебиет - адамның тәрбиешісі. Өткен ғасырдың көрнекті өкілдерінің көшін бастап тұрған Абай қара өлең мен қара сөзді өз биігіне көтере білгені көзі қарақты жандардың барлығына  белгілі. Бүгінгі күнде де өз дәмін жоғалтпаған  Абайдың мұрасы бірнеше шет тілдерге аударылған.
Ал бүгінде көркем шығармалардың шет тілге аударылуы жайлы  аз естиміз. Оның басты себебі не? Жарнамасы аз ба, әлде қалай? Төл туындыларымыздың шет тілдерде сөйлеуіне мемлекет қандай жағдай жасап отыр деген сынды сан сауал әдебиетте жүрген әрбір азаматтың көкейінде болуы мүмкін. Ендеше, осы сұрақтардың жауабын іздеп көрелік!
Мемлекеттен қолдау көрсетілгелі жатқанын білдік. Ал қандай өзгерістер орын алуда? Әлемдік аренаға қандай шығармалар енуі керек?  Қамшы ақпарат агенттігінің журналисі Қазақ әдебиетінде өзіндік орны бар Қасымхан Бегманов, Бексұлтан Нұржекеұлымен және аударма саласында алғашқы қадамын басып жатқан жас ақын Еділбек Дүйсеновпен  бүгінгі аударманың деңгейі аясында сұхбат жүргізген болатын.
Қасымхан Бегманов, ақын, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.
Қазіргі көркем әдебиеттің шет тілдерге аударылу қандай дәрежеде? Шығармалардың шет тілдерге аз аударылуының басты себебі неде?
Аударманың дәрежесіне келер болсақ, оны бірнеше бөлікке бөліп қарауға болады. Біріншіден,  аударма жасайтын адамның ақындығында. Егер аударма жасаған адамның өлеңге, қара сөзге еш қатысы жоқ  болса, сөз қадірін түсінбейді. Сөзді белгілі дәрежесінде өрнектей алмайды.  Екіншіден, сөзбе – сөз аударма жасаған адамның өлеңнің табиғатын аша алмауында. Қаламгердің әрбір сөзінің астарында терең бір мағына, ой  жатады. Оны біреу түсінеді, енді біреу астарына үңілместен ең жеңіл деген баламасын қолданады. Мағынасын дұрыс жеткізе алмайды. Үшіншіден, шығарманың авторы мен аудармашының деңгейлес болмауында.
Аударма саласындағы ең өзекті мәселе қайсы?
Аударма саласында тағы бір өзекті мәселе бар. Аударылатын шығарманың авторының жасы да ескеріледі. Қанша жерден жастарға жағдай жасамыз десек те , орта толқынды ұмыт қалдырып жатамыз. Аға толқын бір бөлек, жастар бір бөлек. Соңғы саясат жастарға жағдай жасаймыз деп сапасыз дүниелерді нарыққа шығарып жатады. Тіпті адамның жасына шектеу қоюда. Аударма жасауға 35-тен 40 жасқа дейінгі тұлға болу керек деп жатады. Ол дұрыс емес. Шығарма аударылу үшін әуелі қазақты мойындату керек. Халық мойындаған еңбектерді өзге ұлтқа да ұялмастан көрсете аламыз.
Басқа шет елдің жас қаламгерлерінің шығармалары әлемдік аренаға тез еніп жатады. Өзге тілдерге тез арада аударылып, оқырманға ұсынылады. Әлемдік дәрежедегі бестселлер деп танылып жатады. Отандық қаламгерлердің шығармалары неліктен дәл солай насихатталмайды?
Ал мемлекет тарапынан көркем шығармалардың аударылуына қандай жағдай жасалған?
Жанарбек Садықұлы: «Соңғы жылдары жазушыларға билік тарапынан қолдау көрсетіліп келеді. Әйткенімен, әдеби аудармаға мемлекеттен тікелей қаржы бөлінбесе, оның жүзеге асуы қиын. Кеңес Одағы тұсында әдеби аудармаға мемлекеттен арнайы қаржы бөлінетін. Соның арқасында даңқты классиктеріміз: Әуезов, Мүсірепов, Соқпақпаевтар өзге тілдерге аударылды.
Қазіргі таңдағы аударма саласына қандай баға берер едіңіз?
Ал аудармаға келер болсақ, осы салада тер төгіп жүргендер бар. Алайда көп уақыт керек. Бәрі бір күнде бола салмайды. Аударма - бір халықты келесі халыққа таныстыратын көпір. Ал сол көпірдің құрылысына ұзақ уақыт талмай ету керек.
Ал аудармашылардың деңгейіне қандай баға бересіз?
Негізінен Кеңес үкіметі кезінде аудармашылар тек қазақ тіліне орыс тіліне аударумен ғана айналысты. Тікелей ағылшын, француз, қытай тіліне аударатындар кемде-кем еді. Қазіргі кезде де жоқтың қасы. Қазіргі кезде бар, бірақ олар жолма-жол аударушылар ғана.  Алайда шығарманың мән-мағынасын толық жеткізе алатын  көркем аудармашылар әлі қалыптасқан жоқ. Бүгінде аударма редакциялары бар деп естиміз, бірақ аудармадан кітап оқыдым дегенді естімеппін. Бұдан бөлек өзі қалыптасқан аудармашылар да бар. Мысалы, Ж.Оразбай парсы тілінен тікелей аударады. Қалыптасып келе жатқан аудармашыларға жағдай жасау керек.
Өзіңіздің шет тілде жарық көрген қандай шығармаларыңыз бар?
Ал аударма екі елде де 1000 данамен жарық көрді. Бұл деген мені бүкіл Америка немесе Түркия түгелімен танып кетті деген сөз емес. Алайда аз да болса үлкен істің басы болып отыр.   Бұдан бөлек бірнеше әңгіме, повестерім шет тілге аударылып жүр. Оларды аударма деп санамаймын. Өзім басқа тілге аударма жасау дегенге қатты қызыға бермеймін. Мені қазақ оқыса маған сол жеткілікті.
Осы орайда аударма саласына бет бұрып,  Бодлердің өлеңдерін орыс тілінен қазақ тіліне аударып жүрген жас ақын Еділбек Дүйсеновпен байланысқа шықтық.
Еділбек Дүйсенов, жас ақын.
Қазіргі аударманың деңгейі қандай? Аудармашылар түпнұсқадағы ойды дәл жеткізе алады ма?
Кіммен пікірлесіңіз, мейлі қай ортадағы əдебиет хақындағы айғайлы-шулы əңгіменің арасында болыңыз, дәл қазір əдебиеттегілер мен əдебиетте жүрмін деп есептейтін екінің бірі аударма мәселесін сөз қылады. Қара аспанды төндіреді, тілі жеткенді қарғайды, өзі қазақ əдебиеті түгілі оқырман ойының қарға адым жерге алға жылжуына титімдей де үлесін қосуға ниетті бола тұрмаса да. Əрине, осындай ортадағы əңгімелер БАҚ беттеріне дәл соламайымен қотарылып жатқаны бар. Олай болған да, бола беретін де шығар. Бірнеше ай бұрын Тоқтарəлі аға Таңжарықтың "Жас əдебиетшілерді "эмиграцияға" жіберу керек" деген мақаласы "Əдебиет порталында" жарық көрді. Біз көксеген мұрат пен бізді толғандырған біраз шетін мәселенің шешімін айтып өткен өткір мақала болды. Сұраққа көшсек. Аударманың деңгейін дәл қазір анықтау қиын. Олай дейтін себебім, менің айналамдағы энергиясы өлең жазудан да басқа дүниелерге жетіп артылатын қыз-жігіттер шама-шарқы, қадари-хəлдерінше аударма жасап жатыр. Бірақ олар əлі  жарыққа шығып жатырған жоқ, демек аға буындар одан бейхабар болуы да тиісті. Алдағы уақытта биліктегілер аударма мəселесін шешеміз деп уәде үстіне уәде беріп жатыр. Əрине, мұндай жаңалықты естіп көрмеген тəуелсіздікте туған біздер үшін бұл қуаныш. Дегенмен, ол да ең басты дүниені шешіп бере алады деп ойламаймын. Тақырыптың сапа жөнінде екенін өзің де шамалап отырсың.
Бір елдің екінші елге мәдениетін танытатын аударма саласы туралы аз да болса ой қозғап көрдік. Біреу мемлекеттен қолдау күтсе, енді бірі өз бетінше қолынан келгенін жасап бағуда. Бір пікірлер қазіргі көп еңбектің сапасыздығына нұсқайды. Соныме қоса, халық арасында қошеметке бөленіп, мемлекеттік сыйлықты алып жатқан шығармалардың өзі бір шеңбер аясынан шыға алмай отырғаны да қынжылтады.
Өткен ғасырмен салыстырғанда аударма жұмыстары аз жүргізілуде деп жатамыз. Ал шын мәнінде біріміз біліп, бірімізге беймәлім болып қалып жатқан еңбектер қаншама...Оның себебі жарнаманың жасалмауы мен халыққа дұрыс насихатталмауынан ба деген ой туады. Кітап оқудың дәурені өтіп кетті, ешкім кітапты алып оқымайды деген қалыптасқан стереотиптен арылатын мезгіл жеткен секілді.
Төл туындыларымызды әлемдік аренаға шығарудың бір арнасын қалыптастыру үшін осы бағытта жұмыс істейтін аудармашы мамандар даярлау керек. Қазақстанның айтулы ЖОО өзінде көркем әдебиетті аударуға даярлайтын мамандықтар жоқ.
Жылына басылып шығатын кітаптардың саны мен аудармаға жіберіліп жатқан шығармалар туралы мәлімет алу үшін Жазушылар Одағымен байланысқа шықтық. Жазушылар одағы Тәуелсіздік алғаннан бергі жылдарда шыққан кітаптар мен баспаға жіберілетін кітаптардың санынан бейхабар болып шықты. Дәл осы сауал аясында Мәдениет және спорт министрлігінің баспасөз қызметіне қоңырау шалып, кітаптардың баспадан шығуы жайында статистикалық мәлімет сұрадық. Мәдениет министрлігі тек «Қоғамдық маңызы бар әдебиеттер» жобасы аясындағы кітаптар жайында ғана мәліме бере алатынын жеткізді.
Қазақстанда жүздеген баспа үйлері бар. Ал жылына жарық көріп жатқан сан тарау кітаптардың саны мен сапасына жауап беретін мекеме болмай шықты.
Жүсіп Баласағұн  «Тіл – сенің есігіңді күзеткен арыстаның, қарасаң – сені бағады, қарамасаң – өзіңе шабады» деген. Өз тілімізді құрметтеп, өзге ұлтқа тіл байлығымызды танытып, тамыры терең тарих пен мерейі үстем мәдениетімізден хабардар ететін шығармалар шетелдік аренаға шығып жатса  құба-құп болушы еді.
аударма 3 Жүсіп Баласағұн 1 Жанарбек Садықұлы 1 Әуезов 6 Қасымхан Бегманов 2 Бексұлтан Нұржекеұлы 3 Еділбек Дүйсенов 1 түрксой 3 Нұрлан Оразалин 4 Ғалым Жайлыбай 2 Ұлықбек Есдаулет 1 Смағұл Елубай 3 Сәбит Досанов 3 Жұмабай Шаштай 1 Мархабат Байғұт 3 Рахымжан Отарбаев 1 Берік Шаханов 1 Қазақстан 792 Қазақ тілі 139 Түркия 188 Айгерім Таубай 23
атыраулық • 2 ай бұрын
себебі мектепте ұстаздық етіп жүргендер қайтпалар жалпы қазақ ар намыстан айырлып бара жатыр
Апайың • 2 ай бұрын
Жарайсың, Əйгерім! 2 курста келелі мəселелерді қаузап жүрсең, бакалаврды бітіргенде дайын журналист боп шығасың. Жазарың таусылмасын, ойың ұшқыр, қаламың қылыштай өткір болсын! Нарық заманында жазушылардың еңбегі де, атағы да кітабының таралымына байланысты дегенді құптамаймын. Кезінде танымал туындыларды аз данамен шықса да, іздеп жүріп оқитынбыз. Оқырман керек кітабын соңғы тиынына қалса да, сатып алады деп ойлаймын. Сенің де əрбір мақалаңды асыға күтер оқырмандарың көп болсын!
АДАМ • 2 ай бұрын
ЖАСТАРҒА ЖАҒДАЙ ЖАСАМАСА ТЕГІН АУДАРМАҒА ЕШКІМ БАРМАС
З.Қабылдинов қазақстандықтарды әрбір елді мекеннің тарихын жазуға шақырды
З.Қабылдинов қазақстандықтарды әрбір елді мекеннің тарихын жазуға шақырды
25/08 17:57 0 34
Қуат Хамитов: «Маған Қанат Исламның жұдырықтасу мәнері ұнайды»
Қуат Хамитов: «Маған Қанат Исламның жұдырықтасу мәнері ұнайды»
25/08 16:25 0 41
«Жаңғыру 3.0: Рухани жаңғыру» атты конференция өтті
«Жаңғыру 3.0: Рухани жаңғыру» атты конференция өтті
25/08 16:18 0 56
Алматыда жоғалған 2 жастағы бала дәретханадан табылды
Алматыда жоғалған 2 жастағы бала дәретханадан табылды
25/08 15:49 0 196
ОҚО-да 107 ауыл әкімі сайланды
ОҚО-да 107 ауыл әкімі сайланды
25/08 15:28 0 57
Гуманитарлық пәндер бойынша аударылуы тиіс оқулықтар тізімі жасалды
Гуманитарлық пәндер бойынша аударылуы тиіс оқулықтар тізімі жасалды
«Қазақстандағы 100 жаңа есім» жобасына 1500 өтінім келіп түсті,
17/08/2017 17:44 0 229
Испанияда бір күнде екінші теракт орын алды
Испанияда бір күнде екінші теракт орын алды
Бірнеше террорситің көзі жойылды
18/08/2017 09:24 0 279
Астанада балалардың терезеден құлауы жиілеп кетті
Астанада балалардың терезеден құлауы жиілеп кетті
Балаларды қараусыз қалдырмаңыздар деп ескертеді Астана әкімдігі.
19/08/2017 11:16 0 533
«Иракты ДАИШ террористерінен 2 айда тазартуға болады»
«Иракты ДАИШ террористерінен 2 айда тазартуға болады»
Дипломаттың айтуынша, Иракты қалпына келтіру жұмыстарына кейбір мемлекеттер қолдау көрсету үстінде.
22/08/2017 09:44 0 577
Бас мүфти 1000 баланы мектепке әзірледі
Бас мүфти 1000 баланы мектепке әзірледі
Бас мүфти Ержан қажы Малғажыұлы Алматыда «Мектепке жол» акциясының ауқымында 1000 балаға мектепке қажетті оқу құрал- жабдықтарын табыстады
22/08/2017 13:35 0 302
«Журналистика – еріккеннің ермегі емес»
«Журналистика – еріккеннің ермегі емес»
Кейінгі кездері журналистика тө­ңі­регінде жүйкеге тиерлік жүйесіз сөз кө­бейіп кетті.
22/08/2017 15:19 1 169
Алматы әкімдігі қаладағы жол жөндеу жұмыстары қашан аяқталатынын айтты
Алматы әкімдігі қаладағы жол жөндеу жұмыстары қашан аяқталатынын айтты
Алматы әкімі Бауыржан Байбек кезекті жұмыс сапарында жол және коммуналдық инфрақұрылымды қайта жасау жұмыстарының барысын тексерді
22/08/2017 15:47 1 154
Маршалл Аралдары жаңартылатын энергия көздерінің үлесін 20% арттырады
Маршалл Аралдары жаңартылатын энергия көздерінің үлесін 20% арттырады
Маршалл Аралдары Республикасы - Микронезия құрамына кіретін климаттық өзгерістерге тәуелді Тынық мұхитында орналасқан мемлекет
23/08/2017 08:38 0 209
Мемлекеттің ар-ожданы – Ата Заң, ал оны қадір тұту – бірінші парыз
Мемлекеттің ар-ожданы – Ата Заң, ал оны қадір тұту – бірінші парыз
30 тамызда осынау Ата Заңымыздың абыройын асқақтатар мереке еліміздің барлық өңірінде жоғары деңгейде аталып өтілмек
23/08/2017 09:01 0 130
Майвезер мен Макгрегор жанкүйерлерінің арасында төбелес орын алды
Майвезер мен Макгрегор жанкүйерлерінің арасында төбелес орын алды
Лас-Вегаста Конора Макгрегор мен Флойда Мейвезердің жанкүйерлерінің арасында төбелес орын алды
23/08/2017 10:12 0 623
АҚШ-та көлік жүргізушісі бір топ адамды қағып кеткен
АҚШ-та көлік жүргізушісі бір топ адамды қағып кеткен
АҚШ-тың Миссури штаты Сент-Луиста автокөлік жүргізушісі еске алу акциясына жиналған бір топ адамды қағып кеткен
24/08/2017 13:33 0 258
Биыл бастауыш сыныптарда футбол сабағы өтеді
Биыл бастауыш сыныптарда футбол сабағы өтеді
2017 жылдың қыркүйек айында сынақтан өткізу мақсатында Қазақстанның бес өңіріндегі 147 мектеп жұмылдырылады.
24/08/2017 17:03 0 89
Бұл  дерт қандағы қант  мөлшерінің шамадан тыс көбейіп кетуінен пайда болады
21/08/2017 18:21 0 1228
Алматы облысында рұқсат етілмеген қоқыс алаңдары тазартылатын болды
Алматы облысында рұқсат етілмеген қоқыс алаңдары тазартылатын болды
Алматы облысының Қарасай ауданында рұқсат етілмеген жерде қордаланған қоқыс алаңы бір айдың ішінде толықтай тазартылады
22/08/2017 12:50 0 8
Алматыда жоғалған 2 жастағы бала дәретханадан табылды
Алматыда жоғалған 2 жастағы бала дәретханадан табылды
24 тамыз күні «Шаңырақ-2» шағын ауданында 2 жастағы бала жоғалып кеткен болатын
25/08/2017 15:49 0 196
«Дәстүрімізді «прикол» деп,жөн-жосықты «ысырап» санайтындармен ымырасызбын»
Тест: «Сіздің мінезіңіз қандай?»
Ресейлік сарапшылар Путинсіз Ресейді қалай елестетеді?
Алматыда Mercedes автокөлігі жаяу жүргіншіні қағып өлтірді
Абаев «ҚазАқпарат» ХАА ұжымын 97 жылдық мерейтойымен құттықтады
© 2017 «Qamshy.kz» ақпарат агенттігі
Меншік иесі: «Qamshy Media» ЖШС
QNews system, Powered by Attila Group
Біз туралы    Пайдаланушылық келісімі