kk de ru en kk ceb ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk ru kk ru kk ru kk kk kk kk kk kk ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk cs kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk ru kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk uk kk kk kk kk ru kk ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk ru
Біздің депутаттық сауалымызға Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетінің Павлодар облысына жасаған іс сапары кезінде көз жеткізілген білім беру жүйесіндегі шағын жинақталған мектептердің жағдайы негіз болып отыр.
Білім саласы жақсы дамыған, білім беру стандарттары жүйелі түрде жүзеге асып келе жатқан Павлодар облысындағы 387 мектептің 281-і, яғни 73%-ы шағын жинақталған мектептер. Онда 16 мыңнан астам балалар оқиды. Жалпы шағын мектептердің 247-сі ауылдық жерде орналасқан. Өкінішке орай, уақытында тұрғындардың Германияға, көршілес Ресейге көшіп кетуіне байланысты мектептердегі балалардың саны күрт азайған және ол үрдіс әлі де жалғасуда. Осы өңірдің Тереңкөл, Ақтоғай, Май аудандарында сыйымдылығы 420, 600, 800 орындық мектептерде балалардың саны 2-3 есеге аз.
Дәл осындай жағдай Ресей мен Қытай мемлекеттерімен шекаралас орналасқан облыстардың барлығында орын алып отыр. Қазақстандағы 7100 орта білім беру мекемелерінің 3036-сы шағын жинақталған мектептер, онда 206 мың бала оқиды. Олардың 70%-ы шекараға жақын ауылдарда орналасқан. Бұл мектептердің ең үлкен проблемасы ұстаздардың тұрақтамауы. Педагогикалық жүктемелердің аздығынан мұғалімдердің жалақысы өте төмен, айына 40-50 мың теңгеге де жетпейді. Ал ұстаздардың үстеме сағатын көбейту мақсатында оларға ұқсас пәндерден қосымша сабақ беру заң жүзінде қаралмаған. Айлығы төмен, оның үстіне әлеуметтік мәселелері шешілмеген мұғалімдер жиі ауысады. Кейбір мектептегі ұстаздардың жетіспеушілігі балалардың білім сапасына кері әсерін тигізіп, көптеген отбасылардың көшіп кетуіне себепші болуда.
Бұл өз кезегінде онсызда тұралап тұрған ауыл мектептерінің жабылуына әкеп соғуда. Ал мектептің жабылуы – ауылдың жойылуына әкелетіні айдан анық.
Қолда бар мәліметтерге сүйенсек, шекара аумағында орналасқан 1282 ауылдық елді мекендердің 360-да мүлдем мектеп жоқ. Өкінішке орай тек былтырғы оқу жылының өзінде 84 шағын жинақталған мектептер жабылып қалған. Осы уақытқа дейін Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан және Алматы облыстарында барлығы 660 ауылдық елді мекендер қысқарып кеткен.
Сарапшылардың болжамы бойынша, қазіргі демографиялық дисбаланс сақталған жағдайда 2050 жылға қарай солтүстік өңірлердегі халық саны 1 млн. адамға азаятыны белгілі болып отыр.
Жоғарыда айтылған мәселелердің өте үлкен экономикалық, әлеуметтік және саяси маңыздылығын ескере отырып, шекарада орналасқан ауылдардың жағдайын, ондағы шағын жинақталған мектептердің проблемасын шешуді қамтитын арнайы бағдарлама қабылдауды ұсынамыз.
Онда келесі мәселелерге көңіл аударған дұрыс болар еді деп есептейміз:
1. Шағын жинақталған мектептердегі ұстаздардың жалақысын көтеру мақсатында оларға ұқсас пәндерден (математика – физика, қоғамтану – тарих, биология – география, өзін-өзі тану–дінтану т.б.) сабақ беруге рұқсат ету шараларын қарастыруды;
2. Мектеп мұғалімдеріне қосымша пәндерден сабақ беру үшін біліктілігін арттырып, арнайы сертификаттар беру үшін қысқа мерзімді (2-3 айлық) курстар ұйымдастыруды;
3. Еліміздегі педагогикалық институттар мен университеттерде қосалқы пәндер мұғалімдерін дайындау шараларын қарастыруды;
4. «Дипломмен ауылға» бағдарламасының талаптарын қайта қарап, шалғайдағы және шекарадағы ауылдарға баратын мамандарға қосымша әлеуметтік қолдау және ынталандыру шараларын қарастыруды;
5. Еліміздің ішкі миграциясын реттейтін арнайы бағдарламалардың талаптарын өзгерте отырып, өңірлерден көп балалы отбасыларды, ұлтына қарамай, солтүстіктегі шалғай және шекара бойында орналасқан ауылдарға жаңа үйлер салып, жұмыспен қамту шараларын қарастырып, мақсатты түрде қоныстандыру мүмкіндіктерін қамтуды;
6. Көршілес Ресей, Қытай мен Монғолияның Қазақстанға жақын орналасқан облыстары мен аймақтарындағы қандастарымызды табиғаты мен климаты, жер жағдайы ұқсас еліміздің Солтүстік, Шығыс бөлігіндегі елді-мекендерге шақырып, қоныстандырудың мақсатты шараларын қарастыруды ұсынамыз.
Жоғарыда айтылған мәселелер қосымша қаражат қарастырып, біршама әлеуметтік мәселелерді шешуді талап ететіні рас. Дегенмен бұл шаралар Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың тікелей бастамасымен іске асқалы отырған «Туған жер» жобасының негізгі мақсаттарына толық сай келетіні даусыз.
2017 жылғы 28 сәуірдегі
№ 15-13-86 депутаттық сауалға жауабы
Шағын жинақты мектептерді кадрлық қамтамасыз ету және еліміздің ішкі көші-қонымәселелері бойынша депутаттық сауалға қатысты мынаны хабарлаймыз.
Қазіргі уақытта Сіздердің сауалдарға жауап Үкіметте қаралуда және ол жақын арада жолданатын болады.
Премьер-Министрінің 2017 жылғы 28 сәуірдегі
№15-13-86 депутаттық сауалға жауабы
Сіздердің депутаттық сауалдарыңызға мынаны хабарлаймын.
Шағын жинақты мектептердегі ұстаздардың жалақысын көтеру мақсатында оларға ұқсас пәндерден (математика – физика, қоғамтану – тарих, биология – география, өзін-өзі тану–дінтану т.б.) сабақ беруге рұқсат ету шараларын қарастыруға қатысты
2016 жылғы 1 қаңтардан бастап еңбекақы төлеу жүйесінің жаңа моделі енгізілді, оның нәтижесінде барлық азаматтық қызметшілердің жалақысы қызметкердің біліктілігіне, өтіліне, сондай-ақ орындайтын жұмысының жағдайы мен күрделілігіне қарай (орта есеппен 30%-ға) ұлғайды.
Одан басқа білім беру ұйымдары қызметкерлерінің базалық жалақыларына бірқатар қосымша ақылар белгіленген (сынып жетекшілігі үшін 25-30%, дәптер мен жазба жұмыстарын тексергені үшін 20-25%, мүмкіндігі шектеулі балалармен жұмыс істегені үшін 40-50% т.б.).
Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2016 – 2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын (бұдан әрі – Мемлекеттік бағдарлама) іске асыру шеңберінде Білім және ғылым министрлігі (бұдан әрі – Министрлік) шағын жинақты мектептер (бұдан әрі – ШЖМ) ұстаздарының біліктілікті арттыру курстарынан, сондай-ақ мамандығына сәйкес қайта даярлау курстарынан өткендігі туралы сертификаттың негізінде ШЖМ мұғалімдеріне сабақтас пәндерден сабақ беруге мүмкіндік жасау бөлігінде Педагог қызметкерлер мен оларға теңестірілген тұлғалардың лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларына[i] (бұдан әрі – біліктілік сипаттамалары) өзгерістер мен толықтырулар енгізу бойынша жұмыстар жүргізілуде.
Бүгінгі күні біліктілік сипаттамалар мүдделі мемлекеттік органдарда келісілуде.
Сонымен қатар, Министрлік педагогтің кәсіби стандартын әзірлеу шеңберінде орталық және жергілікті атқарушы органдардың, білім беру ұйымдарының, білім беру және ғылым қызметкерлерінің кәсіби одағы қауымдастығы өкілдерінің қатысуымен жұмыс тобын құрды, онда мұғалімдерге еңбекақы төлеу жүйесіне қатысты нақты ұсыныстар пысықталатын болады.
Мектеп мұғалімдеріне қосымша пәндерден сабақ беру үшін біліктілігін арттырып, арнайы сертификаттар беру үшін қысқа мерзімді (2-3 айлық) курстар ұйымдастыруға қатысты
Педагог кадрлардың біліктілігін арттыру курстарын ұйымдастыру және өткізу қағидаларына[ii] сәйкес біліктілікті арттыру курстарының ұзақтығы белгіленген, оның ішінде қысқа мерзімдісі – 36 академиялық сағаттан кем емес, олар 1, 2, 3 апта бойы өткізіледі.
Қазіргі уақытта жаңартылған білім беру мазмұнының шеңберінде «Өрлеу» ұлттық біліктілікті арттыру орталығы» АҚ (бұдан әрі – Өрлеу ҰБАО) және «Назарбаев зияткерлік мектептері» дербес білім беру ұйымдары мектеп пәндерінің барлық 12 пәні бойынша қысқа мерзімді курстар, оның ішінде ШЖМ мұғалімдері үшін өткізуде.
Одан басқа, ШЖМ мұғалімдеріне жекелеген білім беру бағдарламалары бойынша, оның ішінде «Білім беруді жаңғырту жағдайында шағын жинақты мектептердің оқу-тәрбие процесін ұйымдастырудың интегративті тәсілдері» курстарын өткізуде. 2014 – 2016 жылдары «Өрлеу»ҰБАО филиалдарында ШЖМ-нің 1,5 мың педагог қызметкері оқытылды.
Сонымен қатар, Мемлекеттік бағдарламаны[iii] іске асыру шеңберінде «Өрлеу» ҰБАО филиалдарының базасында сырттай оқыту және қашықтан оқыту нысандарында қысқа мерзімді курстарды кезен-кезенімен өткізу жоспарлануда, ол курстарды оқу процесінен қол үзбей ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Жоғарыда баяндалғанды ескере отырып, біліктілік сипаттамалары өзгергеннен кейін Министрлік жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп, ШЖМ мұғалімдері үшін сабақтас мамандықтар бойынша курстар ұйымдастыру және кейіннен оларды сертификаттау бойынша шаралар қабылдайды.
Еліміздегі педагогикалық институттар мен университеттерде сабақтас пәндер мұғалімдерін дайындау шараларын қарастыруға қатысты
Білім беру ұйымдарында эксперимент режимінде іске асырылатын білім беру бағдарламаларын әзірлеу, сынақтан өткізу және енгізу қағидаларына[iv] сәйкес 2015 жылғы 1 қыркүйектен бастап Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде (педагогикалық мамандықтар бойынша бакалавриаттың 29 бағдарламасы), Тараз мемлекеттік педагогикалық институты мен Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты базаларында (6 мамандық бойынша) ШЖМ үшін сабақтас пәндер мұғалімдерінің дайындығы жүзеге асырылады.
2016 жылғы 1 қаңтардан бастап Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі мамандықтар жіктеуішіне «5В012500 – Химия-Биология», «5В012600 – Математика-Физика», «5В012700 – Математика-Информатика», «5В012800 – Физика-Информатика», «5В012900 – География-Тарих», «5В013000 – Тарих-Дінтану» мамандықтары енгізілді. Қазіргі уақытта аталған мамандықтар бойынша 224 студент білім алуда.
«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жоғары оқу орындарының академиялық және басқару дербестігін кеңейту мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы шеңберінде студенттерге бір мезгілде екі бағытта: «Major» (пәндерді тереңдетіп меңгеру) және «Мinor» (пәндерді қосымша меңгеру) жеке білім беру траекториясын қалыптастыру құқығын беру көзделуде.
Бұл шаралар халықаралық тәжірибеден алынған, мысалы, «Физика мұғалімі» мамандығы бойынша оқитын студенттер өз білімін құқықтану саласымен, ал экономистер ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, құқық немесе маркетинг саласындағы біліммен толықтыра алады.
«Дипломмен ауылға» бағдарламасының талаптарын қайта қарап, шалғайдағы және шекарадағы ауылдарға баратын мамандарға қосымша әлеуметтік қолдау және ынталандыру шараларын қарастыруға қатысты
Бүгінгі күні «Агроөнеркәсіптік кешенді және ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» Заңның 18-бабына сәйкес ауылдық елді мекендерге келуді ынталандыру мақсатында денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру ету, білім беру, мәдениет, спорт және агроөнеркәсіптік кешен саласындағы мамандар жергілiктi атқарушы органдардың (әкiмдiктердiң) шешiмi бойынша қызметтік тұрғын үймен не қызметтік тұрғын үй болмаған жағдайда, жеке тұрғын үй қорында жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын жаймен қамтамасыз етіледі.
Сонымен қатар мамандардың осы санатына кемінде жиырма бес пайызға жоғарылатылған айлықақылар мен тарифтік мөлшерлемелер белгіленген. Сондай-ақ «Дипломмен ауылға» жобасының шеңберінде жәрдемақы беріледі және тұрғын үй алу немесе салу үшін әлеуметтік қолдау көрсетіледі.
Мемлекет басшысының 2017 жылғы 6 ақпандағы № 17-686 тапсырмасын іске асыру мақсатында Шекара маңындағы аумақтарды дамыту жоспары әзірленді, оның шеңберінде Ұлттық экономика министрлігі Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау, Білім және ғылым министрліктерімен бірлесіп, шекара маңындағы аумақтардың тұрғындары үшін қосымша әлеуметтік жеңілдіктер, оның ішінде лауазымдық айлықақыға қосымша үстемеақы белгілеу, білім беру грантын ұсыну және ЖОО-да оқу шығындарын субсидиялау мәселелерін қарастыруда.
Бүгінгі күні Ұлттық экономика министрлігі жергілікті атқарушы органдар мен ұйымдар ұсыныстарының негізінде «Дипломмен ауылға» жобасының талаптарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу бойынша жұмыстар жүргізуде, осы жұмыстың аясында Сіздердің ұсыныстарыңыз қаралатын болады.
Еліміздің ішкі көші-қонын реттейтін арнайы бағдарламалардың талаптарын өзгерте отырып, өңірлерден көп балалы отбасыларды, ұлтына қарамай, солтүстіктегі шалғай және шекара бойында орналасқан ауылдарға жаңа үйлер салып, жұмыспен қамту шараларын қарастырып, мақсатты түрде қоныстандыру мүмкіндіктерін қарауға қатысты.
Көршілес Ресей, Қытайдың Қазақстанға жақын орналасқан облыстары мен аймақтарындағы және Монғолиядағы қандастарымызды еліміздің солтүстік, шығыс өңірлеріне қоныстандырудың мақсатты шараларын қарастыруды ұсынуға қатысты
Халықты ұтымды қоныстандыру мәселесі Үкіметтің басым міндеттерінің бірі болып табылады және ол тұрақты бақылауда.
Нәтижелі жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерлікті дамытудың 2017 – 2021 жылдарға арналған жаңа бағдарламасында[v] (бұдан әрі – Бағдарлама) жұмыс күші көп өңірлерден (көшу өңірі) жұмыс күші тапшы өңірлерге (қоныстану өңірі) ерікті түрде қоныс аудару үшін ынталандыру шаралары көзделген.
Сондай-ақ «Серпін-2050» әлеуметтік жобасы жүзеге асырылуда, оның мақсаты – елді индустрияландырудың перспективалық жобалары негізінде өңірлерге қажетті мамандықтарды дәріптеу және еңбек ресурстарын тиімді бөлу.
Бұдан басқа, Премьер-Министрдің 2017 жылғы 21 ақпандағы № 23-ө өкімімен шекара маңындағы аумақтарды дамыту жөніндегі жұмыс тобы құрылды, ол қазіргі уақытта жұмыс күші артық өңірлерден солтүстік және солтүстік-шығыс өңірлердегі шекара маңындағы елді мекендерге халықты қоныстандыруды ынталандыру шараларын әзірлеумен айналысуда.
Өңіраралық ықпалдастықтың дамуын қамтамасыз ету үшін ағымдағы жылдың бірінші тоқсанында оңтүстік өңірлерде бос орындар жәрмеңкелері ұйымдастырылды, оған қатысқан 5 780 адамның ішінде 2 019 адам (672 отбасы) елдің солтүстік және орталық өңірлеріне қоныс аударуға қызығушылық білдірді.
Барлық қабылданып жатқан кешенді шаралар ескеріле отырып, бүгінгі күні қоныс аударушыларды қабылдау квотасының санын ұлғайту мәселесі зерделенуде.
Өңірлік қоныс аударушыларды қабылдау квотасы өңірдегі жұмыс берушінің сұранысына қарай, өңірге қажет кәсіптер мен мамандықтар болуын ескере отырып қалыптастырылады. Қоныс аударушылар үшін негізгі ынталандыру жұмыс орындарының, тұрғын үйлер мен әлеуметтік инфрақұрылымдардың болуы болып табылады.
Бағдарлама аясында мемлекеттік қолдау шарасы ретінде ерікті қоныс аударушыларға тұрғын үйді жалдауға және коммуналдық қызметтерге жұмсалатын шығындарды өтеуге ай сайынғы субсидиялар қарастырылған.
Сонымен бірге, қоныс аударушыларды жаңа тұрғылықты жерінде орналастыру мақсатында мүдделі мемлекеттік органдар тұрғын үйді жалдау үшін ай сайын төленетін төлемақыларды біржолғы төлемге ауыстыру мәселесін қарастыруда, бұл өз кезегінде, тұрғын үй алуға мүмкіндік береді.
Қазіргі кезде Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі 2017 – 2021 жылдарға арналған көші-қон саясатының тұжырымдамасы шеңберінде жұмыс күші (оралман, ішкі мигранттар) тапшы өңірлерге халықты қоныстандыру үшін ынталандырудың қосымша шараларын қарастыруда.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің атқарып жатқан жұмыстарының шеңберінде Сіздер көтеріп отырған мәселелер, оның ішінде көршілес Ресей, Қытайдың шекаралас облыстарынан және Моңғолиядан отандастарды Қазақстанның шығыс және солтүстік облыстарына қоныстандыру мәселелері қаралатын болады.
[i]Білім және ғылым министрінің 2009 жылғы 13 шілдедегі № 338 бұйрығымен бекітілген
[ii] Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 28 қаңтардағы №95 бұйрығымен бекітілген
[iii]ҚР Үкіметінің 2016 жылғы 25 сәуірде № 243 қаулысымен бекітілген Мемлекеттік бағдарламаны іске асыру жоспарының 3, 16, 21 тармақтары
[iv] Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 27 наурыздағы № 139 бұйрығымен бекітілген
[v]2016 жылғы 29 желтоқсанда № 919 ҚР ҮҚ бекітілген.
Сенат комитеттерінің жұмысы туралы
Депутаттық сауалдар туралы мәліметтер
Жалпы отырыстың онлайн трансляциясы
© 2017 Қазақстан Республикасы Парламентінің Сенаты
Ваш отзыв и предложение по сайту