kk en en en en en en en en en en bg kk en en kk en fr fr uk ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en kk uk kk kk kk kk ky kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk be ba kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk en en en kk en de ru ru ru ru ru ru de ru ru ru ru de fr ru ru ru de fr en ru en de fr ru ru ru de fr ru ru ru de fr ru ru en en en en en en en en fr en en en en en fr en en en en en en en en fi en en en en fi en en en en en ru
ҰЛЫ ДАЛА ЕЛІНІҢ ҮЙЛЕНУ ФОЛЬКЛОРЫ | G-Global
Authors: Әбілқасов Ғ. М., Оразалиева М. Е., Абильгазина А. А.
Category: G-Global – диалоговый центр между G20 и развивающимися странами
Қазақ халқы ежелден өнерлі де, ақын жанды халық. Қазақ халқының бай әдеби мұрасының бірі үйлену салтына байланысты туған фольклоры. Үйлену салтына байланысты қазақ халқының сыңсу, тойбастар, жар-жар, беташар жырлары бар. Біз бүгінгі мақаламызда тұрмыс-салт жырларының бірі тойбастар, жар-жар, беташарға қысқаша тоқталып өтеміз. Әрбір отбасында өтетін той-думанды ән-күй, жырмен бастау ол қазақтың ежелден келе жатқан салт-дәстүрлерінің бірі. Қазақтың шілдехана тойын, сүндет тойын, қыз ұзату тойын, келін түсіру тойын тойбастар жырларымен бастаймыз. Мысалы, мына төмендегі тойбастар жырларын оқып көрейік:
Тойы бар екі жастың дегеннен соң,
Біздерге жыр арнамақ лайық деп,
Халқым рұқсат еткен соң қоштай бердік.
Біз келдік той дегенде жиылысып,
Үстіге бар асылды киінісіп,
Қадамы баршаңызға құтты болсын,
Келіпті бақыт құсы үйіңе ұшып.
Ешкіңіз жайлау толы қойға ұлассын,
Жылқыңыз қырға сыймай ойды бассын.
Кенелген қуанышқа той иесі,
Тойыңыз құтты болып тойға ұлассын [1].
Ал жар-жар туралы өзінің ойларын дамыта айтқан тұжырымында әдебиетіміз бен өнеріміздің көрнекті қайраткері Ахмет Байтұрсынов: «Жар-жарға» қарасақ, оның ішінде ән үшін болмаса, мән үшін керек емес сөздер толып жатыр. Мәселен: «Бір толарсақ, бір тобық санда болар, жар-жар!» - деу сияқты сөздер және сол сөздер қайта-қайта айтылады, қысқасы, сөзі көп. «Беташарда» ондай артық сөздер аз. Мұнда бір сөз қайта айтылса, орнымен келісті түрде айтылған. «Жар-жардан» гөрі «Беташар» мағыналы, маңызды да», - деп жазады[2].
Адам ғұмырындағы бастан кешер осынау ғажайып қуаныш – екі жастың аялаған арманы тоғысып, ақ жүректері лүпілдей соғып, ақ босағадан ізгі мұратпен имене аттаған иманды күні ағытылар ақ тілектің қадамдарына гүл боп жауып, ашық аспанына ән боп жайылары қандай керемет, қандай көркем, қандай жарасымды!
Халқымызбен бірге жасасып, өрісін тауып, өркенін жайып келе жатқан бай салт-дәстүрлеріміздің ішіндегі өнегелі де өміршеңі осынау келін түсіру той-томалағы, ал оның үрдісті жол-жоралғысының бірі де бірегейі, бәрімізге ыстығы беташары болса керек-ті. Беташар да өлең жырдың бір үлгісі. Беташардың өмірлік сипаты, тіршіліктегі алар орны жайлы тарихшыларымыз бен әдебиетші ғалымдарымыздың айтқан ой-пікірлері де көңілге ұялап, көшелі пайым, кемел ұғым жасауға көмектеседі.
«Беташар – жаңа түскен келінге байланысты айтылатын жыр. Қазақтың ескі заманнан келе жатқан дәстүрінің бірі – жаңа түскен келіншектің бетін ешкімге көрсетпей, желек жауып әкелу. Бұған ерекше мән беріп, келіншектің бетін шаршы топта ақындар өлеңмен ашады»,  – деп жазады Қажым Жұмалиев.
Ақын беташарының әр сөзі көркем құйылып, көсем желіп тұрғандай әсер қалдырады. Түйдек-түйдек төгіліп, тасқындай айтылып, буырқана жырлайды. Жүйесі табылып, жібектей есілген жыр жолдарының астарларында дүйім әлеуметті ұйытар мән жатады. Қай беташар болмасын оның арқау ойы айқын да нақты болып келеді.
Сөзім анық жетсін деп,
Келін, міне, келіп тұр,
Үнсіз сәлем беріп тұр.
Өз еркімен көніп тұр.
Ау, ақ келін, ақ келін,
Жаңа келін, пәк керім.
Сендей жанды көрген соң
Көңілім де шат менің.
Ау, жас келін, жас келін,
Тал шыбықтай аш белің.
Ақ жүзіңді аш, келін.
Туған менен таныс та.
Келіп тұрсың, міне, енді
Ақ маңдайың ашық боп,
Өзі жар боп жасаған,
Болсын барлық дос адам.
Аларсың талай бата да,
Жақсылық келмей жата ма.
Иіліп бер бір сәлем,
Сен дегенде жаны құр,
Жарыла жаздап әлі жүр.
Сәлем етші тағы бір[3].
Бар тілек келінге бағышталады. Сен енді басқа елдің, басқа отаудың адамысың. Алдында атаң, енең, қайынсіңлі мен қайныларың, туыс жекжат тұр. Олардың әрқайсысымен сыпайы тіл табыса біл, сыйлай біл. Өрескел қылық танытпа, шаңырағыңның береке-сәні, сыпайы-сыйластығы мінезің мен қылығыңа, әдебіңе байланысты деген ойды меңзейді.
Өрісі кең халықтың салт-санасы салауатты, ал әдет ғұрпы, өнеге-тәлімі өрелі болмақ. Халқымыздың мұндай табиғи мінезі, дарқан дарыны, білімі, бөлек болмысы дара қасиетімен ерекшеленіп, тіршілік тініне бойлай сіңіп, өмір сәулесіне айналып, жақсы ай мен жарқын күндей әмбеге бірдей асыл нұрын шашып жатады.Қазақ халқының салт-дәстүрлері – сарқылмайтын кенмен тең. Ұлы сыншы В. Г. Белинскийдің: «Әдет-ғұрып өзінің көнелігімен бекиді, бірақ оған әркез уақыт сәулесі түсіп отырады. Ол ата-бабамыздан қалған мұра есебінде буыннан-буынға, ұрпақтан-ұрпаққа ауысып келеді. Әдет-ғұрып халықтың бітім тұлғасын жасайды, топтастырады, онсыз халық бет-пішінсіз соғылған мүсін тәрізді», - деген көңілден жарып шыққан көреген сөзі өмірдің шындығындай, шын сырындай боп естіледі[2].
Өмір сүру тірлігі, жер жағдайы, тұрмыс қарекеттері қазақ халқының өміріне өз сипаттарын сіңіріп, олардың бойындағы шынайы қасиеттердің табиғаттың өзіндей шыңдалып, шымырланып түлей түсуіне ықпал етіп, күнделікті қарекеттерінде өзге халықтарға ұқсамайтын салт-сана дәстүрлерін туғызды. Жыршылықтың, ақындықтың, сөзге шешендіктің арқасында қанаты талмай, халқымыздың бар асыл мұралары алдымызға жайылып отыр.
«Беташар» қалыңдық келіп түскенде айтылатын өлең. Жаңа ұя, жаңа қауым оған бейтаныс, - деп жазады ол. – Оны солармен таныстыру шарт. Келін жастардың ортасында басына желек салып, бетін жасырып көлегейлеп түрегеп тұрады. «Беташарды» күйеу жақтың біреуі айтады, ал қалыңдық өзіне арнайы айтқан ақыл-өсиетті қас қақпай, ұйып тыңдауға тиіс». Кемеңгер жазушы оның түпкі тәліміне де ден қояды: «Әдетте өлең келіннің жастық көркін, сұлулығын мадақтаудан басталады да, енді ол өзінің күйеуін қалай сыйлап, құрмет тұтпақ керек! Осы жай, әсіресе, мол айтылады[2]. Ауылдағы жасы үлкен ағаны, жасы кіші ініні, үйге түскен қонақты көргенде келін қандай болуға тиіс. Міне, жас келінге осының бәр-бәрі тағылым түрінде айтылады. «Беташарды» айтушы ақын-жыршы, ауық-ауық сөзін бөліп, жас келіннің жолы үлкендерге тағзым етуін тілейді. Соның бәрін құптағандай, қабыл алғандай болып жас келін иіліп сәлем беріп, тағзым етеді».
1. Сейдімбеков А. Мың бір маржан. Алматы: - «Өнер», 1986 2. Дәуренбеков Ж. Беташар: Той кітабы. Алматы: - «Өнер», 1991 3. Стамбеков Д. Бір күндік сәуле. Алматы: - «Жазушы», 1989
Download this publication 0.00Kb
Комментарии 46 Добавить комментарий
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
да больше бы такого!
It is impossible to say when silk, the product that lends its name to the trade route, came to be traded. And while the main object of travelling the early caravan routes was to buy or sell goods to or from faraway places, silk ended up the most eagerly traded and mysterious item. It was so rare that the Romans could only afford to sew a thin strip onto their togas.
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
The virtual project of the IX Astana Economic Forum
Outcome of the VII AEF and II WAC
Outcome of the VIII AEF
© 2010-2017 Eurasian Economic Club of Scientists Association
Attach account from old site
If you have an account at the old Group-Global site you can attach it to the new site. This action will link all the content you published at the old site to your new account so we highly recommend to do this.
Otherwise just click the "Don't show this dialog" button and this message will never appear again. You can attach your account anytime by selecting the item "Attach account from old site" from the user menu.
Error ataching account. Please recheck the entered data.
Don't show this dialog
Enter your G-Global username.
Enter the password that accompanies your username.
In order to use the functionality of the site in its entirety, you need to login with your account to Facebook. Press the "Continue" button and fill in the "E-mail" (or phone) as well as the "password" for your account to Facebook. If you do not have an account in Facebook, we recommend that you create it. Otherwise, you will only function with viewing web content.