kk ru ru ru kk ru kk kk kk kk kk tt ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en ru ru
Аналық тақта. Контроллерлер, порттар. Сыртқы құрылғыларды басқару. Кеңейту тақталары.
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
· Кеңейту шиналары. Кеңейту тақталары.
At Сыртқы құрылғыларды аналық тақтаға қосу үшін (пернетақта, тысқары дискілер) аналық тақтада орналасқан немесе жекеше тақта түріндегі арнаулы схемалар қолданылады.
Қазіргі заманда микропроцессорларды қолданбайтын техника аймағын табу қиын. Олар есепетеулер жүргізу үшін де, басқару функцияларын жүргізеді, және де дыбыстар мен бейнелерді қолданған кезде де пайдаланылады. Қолдану аймағына қарай микропроцесоарларға деген талаптар да өзгере береді. Бұл микропроцессордың ішкі құрылымына байланысты. Қазіргі уақыта микропроцессорлардың дамуының анықталған үш тарамаған айтып кетуге болады:
Контроллер термині ағылшынның control – басқару сөзінен шыққан. Бұл құрылғылар әртүрлі жұмыс принциптарына негізделіп механикалық немесе оптикалық құрылғылардан бастап электронды аналогтық немесе цифрлық құрылғыларға дейін пайдаланылуы мүмкін. Механикалық басқару құрылғыларының электронды басқару блоктарымен салыстырғанда сенімділігі аз және бағасы жоғары, сондықтан бұл құрылғыларды біз келешекте қарамаймыз. Электронды аналогтық құрылғылар эксплуатациялау процессі кезінде әр уақыт келтіріп (регилировкалап) отыруды талап етеді, ол олардың эксплуатация бағасын жоғарылатады. Сондықтан ондай құрылғылар қазіргі кезде мүлдем қолданылмайды. Қазіргі кезде көп кездесетін кеңінен тараған басқару схемаларының бірі ол, сандық микросхема негізінде құрылғандар.
Контроллерлерге қойылатын талаптар негізінен басқаруды керек ететін құрылғының өлшемі мен құрылғының бағасына байланысты болады. Егер басқарылу керек объект бірнеше ондаған метр площадын алып жатса, мысалы, автоматты телефон станциялары, базалық ұяшықты жүйелер станциясы немесе радиорелейлі байланыс сызықтары, онда контроллерлер орнына әмбебап компьютерлерді қолдануға болады. Ол кездегі басқарулар онда енгізілген компьютер порттары (LPT, COM, USB немесе ETHERNET) арқылы жүзеге асырылады. Мұндай компьютерлерге питание қосылған кезде автоматты түрде басқарушы программалар енгізіледі, ол программалар әмбебап компьютерді контроллерге айналдырады.
Әмбебап компьютерлерді контроллер ретінде қолдану қысқа мерзім ішінде жаңа байланыс жүйелерін өңдеуге мүмкіндіктер береді, сонымен қатар олардың модернизациясы жеңіл (қарапайым программаны өзгерту арқылы) және дайын қолданылатын блоктарды пайдалануға болады (олар әрі арзан болады).
Егер контроллерге ерекше талаптар қойылса, мысалы, қимылдаату кезінде жұмыс істеу, температурасы кеңейтілген диапазонда жұмыс істеу, агрессивті құралдардың әсері, онда әмбебап компьютерлердің өндірістік варианттарын қолдануға тура келеді. Сәйкесінше, әрине бұл компьютерлер қарапайым әмбебап компьютерлерден ақшасы қымбат болады, бірақ олар жүйені өңдеу уақытын үнемдеуге мүмкіндіктер береді, ол контроллер аппаратурасын өңдеуге кететін уақытқа байланысты боладыф.
Контроллерлер тек үлкен жүйелер үшін ғана емес сонымен қатар өлшемі кіші құрылғылардада керек болады, мысалы радиоқабылдағыштар, радиостанциялар, магнитофондар немесе ұяшықты аппараттарда. Мұндай құрылғыларда контроллерлерге бағасы, өлшемі және жұмыстың температуралық диапазонына байланысты қатты талаптар қойылады. Бұл талаптарды өндірістік әмбебап компьютерлердің варианттары да қанағаттандыра алмайды. Сондықтан контроллерлерді өңдеуді біркристальды ЭЕМ түрінде қолдану қажет болады, олар өз кезегінде жаңы микроконтроллерлердеген атқа ие болды.
Кез – келген құрылғылар, соның ішінде байланыс құрылғылары, радиоавтоматика немесе аудиовизуальды аппаратуралар өз құрамында осындай басқару құрылғыларының (контроллерлердің) болғанын талап етеді. Контроллерлер негізінен бізді қоршаған құрылғылардың барлығында да кездеседі деп айтуға болады.
Олар контроллерлердеп аталады. Жекеше тақталар (оларды көбіне кеңейту тақталары деп атайды) аналық тақтаға слот (slot –жырық ағылшынша) деп аталатын ажыратқылар арқылы (разъем) қосылады да, олардың сыртқа қараған ажыратқыларына сыртқы құрылғылар жалғанады.
Сыртқы ажыратқыларды көбінесе енгізу-шығару порттары деп атайды. Олар информацияны компьютерге енгізуге немесе сыртқы құрылғыға жіберуге арналған. Сонымен барлық құрылғылар жүйелік шинаға тікелей қосылмайды, контроллерлар арқылы жалғанады. Мысалы, IDE (немесе АТА) интерфейсті қатты дискілер IDE контроллері арқылы жалғанады.
Кеңейту шиналары – компьютердің стандартты (қалыпты) мүмкіндіктерін арттыратын құрылғылар қосуға арналған шиналар. Кеңейту шиналары жүйе ресурстарына: жады кеңістігіне, енгізу-шығару порттарына, үзілімдерге, жадымен тікелей алмасу порттарын пайдалану мұрсатына мүмкіндік береді. Кеңейту құрылғыларын өндірушілерге хаттамадан ауытқымауға, жиіліктік, мезгілдік, т.б. параметрлерін қатаң сақтауға тура келеді. Кеңейту шинасына кез келген үйлеспейтін құрылғыны қосу компьютердің жұмысын нашарлатады.
Енгізу-шығару поттары – перифериялық құрылғылардан мәліметтерді енгізуге немесе керісінше жіберуге (шығаруға) арналған компьютер архитектурасының түйіндік құрылғысы.
Енгізу-шығару порты аналық тақтада немесе жүйелі блоктың артқы панеліне шығарылған ажыратқы түрінде болады. Жүйелік шинаға жалғанған әр құрылғының “жеке нөмірі” (адресі) болады. Кез келген құрылғыға жалғасу үшін жүйелік шинаға сұраныс сигналы жіберіледі де, құрылғыдан тиісті сигнал қабылданады, бұл құрылғының дайындығын білдіретін жауабы болады. Жауаптық сигнал құрылғының “бос” немесе “жұмыс” (“занят”) екендігін көрсететін формада болады. Құрылғының нөмірін анықтау және сұранысқа жауап беруді контроллер атқарады.
Кеңейту тақталары. Кезкелген компьютердегі мәліметтердің берілу формасы әр түрлі болады. Компьютерге пайдаланушының қосатын құрылғылардың да жұмыс істеу принципі әртүрлі (монитор, принтер, перне тақта, т.б.)
Осы себептерден құрылғылардың арасындағы тасымалданатын мәліметтерді түрлендіру қажет. Бұл қызметті атқаратын құрылғыларды адаптер деп атайды. Адаптерлер бір жағында аналық тақтаға қосылатын, ал екінші жағында басқа құрылғыларды қосуға болатын ажыратқылары бар баспа тақта түрінде жасалады.
Технологияның дамуына байланысты адаптерге қажеттілік азайып, оның сигналдарды түрлендіру функциясын қосылатын құрылғының электрондық схемасы өзіне алса, ал басқа функциялары аналық тақтаға беріледі.
Кеңейту тақталары ретінде қазіргі кезде бейне тақта, енгізу-шығару порттарының тақталары, желілі тақталар, модемдер, дыбыстық тақталар т.б. қолданылады.
Әр түрлі сыртқы құрылғыларды, мысалы: принтер, пернетақта, тышқан және т.б. қызмет ететін енгізу шығару контроллерлері деп аталады. Оларды жүйелік шинаға порттар деп аталатын арнаулы схемалар арқылы қосады. Порттар параллель және тізбекті деп бөлінеді. Параллель порт бір такт кезінде бір байт мәлімет өткізеді. Тізбекті портта мәлімет тек екі өткізгішпен жүретіндіктен сигналдың құрамындағы биттер кезегімен бірінен соң бірі, бір-бірлеп өтеді. Көбінесе енгізу/шығару контроллері үш параллель портты (LPT1… LPT3) және төрт тізбекті портты (Com1…COM4) ғана басқара алады.
LPT – порттары үшін 25 түйінді, ал COM –порттары үшін 9 немесе 25 түйінді ажыратқылар пайдаланылады. Ажыратқылар жүйелік блоктың артқы панеліне шығарылады да, оларға сыртқы құрылғылардың жалғастырушы кабельдері қосылады. Ажыратқылардың жалпы саны әдетте порттардың санынан кем болады.
52. Процессордың құрылғылармен байланысу принциптері.
53. Орталық процессордың құрылымы, атқаратын қызметтері.
Opkak Компьютердің ең негізгі бөлігі оның “миы” деп есептеуге болатын орталық процессор (Central Processing Unit, CPU). Ол компьютерге қосылған құрылғылардан түсетін есептер мен мысалдарды “ойлайды” және қажетті программалардың көмегімен ол мәселелерді “шешеді”. Мысалы пернетақтадағы бір пернені басқанда экранға сәйкес таңба шығады. Осы кезде процессор басылған перненің мәнін жадыдағы арнаулы кестеден іздеп тауып, оның экранда кескінделу тәсілін анықтау арқылы сәйкес символды экранға шығарады. Тұрақты іске қосылып тұратын программалардың көмегімен процессор барлық құрылғылардың жұмысын осылай реттейді. (негізгі жады, монитор, принтер т.б.)
Процессор компьютерге қосылған барлық құрылғылармен чипсет арқылы “хабарласады”. 1-суреттен ешбір құрылғының процессорға тікелей қосылмайтындығын және чипсеттің көмегінсіз оған жете алмайтынын түсінеміз. Бұның 2 себебі бар.
Біріншіден, процессордың жылдамдығы кез келген құрылғының жылдамдығынан өте жоғары болады. Екіншіден, құрылғылардағы қолданылатын сигналдардың деңгейі процессор сигналдарының деңгейінен өте қуатты жоғары болады. Осы жағдайларды үйлестіру электрондық чипсеттердің негізгі қызметі.
Орталық процессордың негізгі сипаттары мыналар:
· тактілік жиілік; разрядтылық;адрестік кеңістік;
Тактілік жиілік компьютердің жылдамдығын сипаттайды. Процессордың жұмыс тәртібін (режимін) тактілік жиілік генераторы деп аталатын микросхема анықтайды. Әр операцияның орындалуы үшін белгілі мөлшердегі такт саны қажет болады. Әрине, тактілік жиілік жоғары болған сайын процессор программаларды жылдам орындайды. Ал компьютердің жалпы жылдамдығы тактілік жиілікке тікелей тәуелді емес.
Процессордың разрядтылығы бірмезгілде өңделетін информациядағы бит санын көрсетеді. ¤йткені команда бір битке орындалмайды, 8, 16, 32 немесе 64 биттік топтарды өңдейді. Процессордың разрядтылығы үлкен болған сайын оның бір жұмыс тактісінде өңдейтін информацияның көлемі де үлкен болады, яғни оның жұмыс өнімділігі артады.
Процессордың адрестік кеңестігі оның жадыдағы қамтылатын көлемін анықтайды. Бұл параметр адрестік шинаның разрядтылығымен анықталады.
Компьютердің негізгі жады оперативті (жедел) және тұрақты еске сақтаушы құрылғылардан тұрады.
Процессордың параметрлерін және құрылғыларын сипаттауда жиі шатасып жатамыз. Процессордың негізгі мінездемелерінің ішінен мәліметтер шинасының разрядтылығы мен адрестер шинасының және процессордың жылдамдығын қарастырайық.
Процессор разрядтылығы және жылдамдығы деп аталатын негізгі параметрлермен сипатталады. Процессордың жылдамдығы тіпті қарапайым параметр. Жылдамдық МГц пен өлшенеді; 1МГц 1 секундта жасалатын миллион тактіге тең. Жылдамдықтың жоғары болуы процессор үшін жақсы қасиет. Процессордың разрядтылығы – күрделі параметр. Процессордың мына негізгі үш құрылғыларының маңызды қасиеті оның разрядтылығы:
· мәліметтерді енгізу және шығару шинасы;
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.149 сек.)Пожаловаться на материал