kk en en kk kk kk kk tt ru kk en bg kk ru kk kk kk fr de kk ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk bxr ru zh en de kk en fr de kk en oc de kk en fr ru ru ru ru ru de ru ru ru ru de fr ru ru ru de fr en ru en de fr ru ru ru de fr ru ru ru de fr ru ru ru kk kk kk ky kk kk uk ru kk ru kk fr kk kk kk en en kk kk kk fi kk kk en en fi kk kk kk kk kk ru
СӘКЕН СЕЙФУЛЛИН ЖӘНЕ ҚАЗАҚ ПУБЛИЦИСТИКАСЫ | G-Global
Авторлар: Қалыбекова Қ.С. Хамзина Қ.М. Нығметова Н.Т.
Категория: Человеческий капитал и социальный сектор
Демек, публицистика (көсемсөз деген мағынаны береді) туралы ой өрбіткенде бірнеше мәселеге назар аударып, түйіндей кеткен жөн:
біріншіден, ол әдебиетпен тығыз байланысты, оларды бөле-жарып қарастыру қисынға келмейді. Егер адам санасының дамып, ой-қиял ұшқырлығы, кемелденуі тұрғысынан келсек, әдебиет те публицистикада ой-сана деңгейінің өре-деңгейін анықтайтын көрсеткіш. XIX ғасырдың соңы, әсіресе, XX ғасырдың басында Ресей патшасының құлдығында болған Қазақстандағы азды-көпті газет-журналдарға ресми биліктің басылымдарынан гөрі,  ерекше құрметпен қарайтын себебіміз:
а. Оларда жарияланған материалдарда шындықты айту (әрине, салыстырмалы тұрғыдан алғанда) басым болды;
ә. Бүгінгілер үшін сол тұстағы қоғамдық-әлеуметтік, тарихи, саяси әрі рухани жағдаяттан молынан хабардар ететін танымдық сипаты күшті болды;
б.  Дәл осы публицистика ілімінде қазақ қаламгерлерінің  қабілет-қарымы, таным-түйсігі, шеберлік қырлары анық байқалды да, олардың шығармашылық әлемі мен қаламгерлік болмысына енуге алғышарттар жасады.
Бір дегенде басын ашып, айта кетер бір жайт бар: ол – әлемдегі басқа елдерге қарағанда, жазба дүниелері кештеу мерзімде дамыған қазақ жерінде публицистикалық сипаттағы еңбектердің (жалпы сөз өнерімен қоса алғанда) аз ғана уақыт ішінде өте қуатты қарқынмен жедел дамығандығы және ешбір елдің осы тақілеттес дүниелерінен шеберлік, проблематика жағынан бір де кемшін түспейтіндігі.Қазақ руханиятында өзіндік орны бар ірі тұлға С. Сейфуллиннің публицистикалық мұрасы туралы айтқанда, жоғарыдағы «біріншіден» деп басталған түйіндеме – тұжырымдарымызды әрі жалғастыруға негіз.
Екіншіден, тек әдебиет, әдебиеттану, музыка өнерінде ғана емес, ұлттық публицистикада да едәуір із қалдырған С. Сейфуллин т.б. қайраткерлердің осы саладағы еңбегін олардың сол тұстағы беймезгіл, аласапыран уақыттағы ұстанған идеялық бағытынан, таңдап алған жолынан бөліп алып қарастыруға болмайды. 1917 жылғы Қазан төңкерісіне дейінгі қазақтың шоқтығы биік ұлт зиялылары ұйымдастырған, әр нөмірінде қазақ мүддесі, ұлт проблемалары өткір түрде көтеріліп, аз ғана мерзім ішінде бүкіл қазақтың көзайымына айналып үлгерген басылымдарда Алашорда қайраткерлерінің еңбектері жиі жарияланып тұрды. Ал, олардың ішінде «Айқап» журналында «Омбының центрально-фельдшерская школасы»  (1913) мақаласы, 1914 жылы «Манап» драмасына қатысты мақаласы, 1915 жылы бір-екі өлеңі басылғаны болмаса, С. Сейфуллин сол кезеңдегі газеттерде еңбектерін жариялаған жок. Демек, ақынның дүниетанымы, ұстанған жолы Алаш қайраткерлерімен бір бағытта дамыған еді деуге болмайды. Ащы болса да, шындықты айтқан жөн: жарты ғасырдан астам уақыт халқымен қауыша алмаған, тек бертінде ғана ұлтына оралған Алаштың ұлы қайраткерлері мұрасын зерттеу, ұлы еңбектерінің бағасын беру, олардың өмірі мен тұлғалық феномендерін насихаттау т.б. игілікті шаралар, ғалымдар, зерттеушілер тарапынан қызу қолға алынды. Өмірдің өзі де кімнің кім екенін дәлелдеп бергендей болды, ол заңды да, себебі адамзат санасы мен ақыл-ойы ерте ме, кеш пе, шындыққа көз жеткізуге мүмкіндік береді. Аса күрделі тұлға, күнгейі мен көлеңкесі алма-кезек түрлі сый-сияпат тартқан, өзінің наным-сенімі арқылы партияны, кеңес үкіметіне, яғни большевизм мен тоталитарлық жүйені жақтаған, ақыры, сол жүйе өзінің түбіне жеткен С. Сейфуллин бір кісідей датталса да, мақталса да, дәл кейінгі уақытта өмірі, қоғамдық орны, шығармашылық ғұмырбаяны көмескіленіп, екінші қатарға ысырылғанын жасырудың қажеті жоқ.  Алайда осынау ірі тұлғаға баға беру барысында бірнеше жайтты есте ұстасақ, біраз мәселенің беті ашылмақ. С. Сейфуллин де, С. Мұқанов т.б. тұлғалар да қазіргі уақыт биігінен зерделегенде, Алашорданың ұлы қайраткерлерін бір жаққа, Сейфуллиндерді екінші жаққа қоятын жандар емес еді. Олардың яғни қазір өзіміз баррикаданың екі жағына қойып жүргеніміздей, бір-біріне деген жеке бастарының өшпенділігі жоқ-тын. Барлық мәселенің туындауы олардың таңдап алған жолында болатын.
Бірден басын ашып алайық, Бөкейханов, Байтұрсынов, Аймауытов, Дулатов, Жұмабаев т.б. тұлғалар да, Сейфуллин, Жансүгіров, Мұқанов т.б. қайраткерлер де өз халқының мұңын мұңдап, жоғын жоқтады. Өз халқының бай-қуатты болып, білімі мен ғылымы, өнері мен мәдениеті дамып, әлемдегі өркениетті елдер қатарына қосылса деген ұлы арманға қызмет етті.Олардың әрқайсысы да патша билігі немесе кеңестік билік тұсында да лауазымды қызмет атқарып, жап-жақсы қызмет атқаруларына мүмкіндіктері бар еді, бірақ олар қара басының мүддесін емес, туған халқының мүддесін бірінші кезекке шығарды. Ал, осының нәтижесінде таңдап алған жолдары да бірдей емес-тін.
С. Сейфуллиндер қазаққа керек бар жақсылық жаңа билік пен коммунистік партия тарапынан болады деп есептеді де, сол жолға түсіп, дарынын да, қабілет-қарымын да соған арнады. Ал, Бөкейханов, Байтұрсыновтар кеңестік-большевиктік биліктің күні кешегі  патшалық отарлау саясатының бірден-бір заңды мұрагері екенін бірден аңғарды да, қазақтың өз алдына жеке, тәуелсіз ел болуын өз күрестерінің басты мұраты деп қабылдап алған жолдары ғана басқа болатын. С. Сейфуллиннің бүкіл әдеби мұрасын айтпағанның өзінде, бір ғана публицистикалық шығармалары арқылы-ақ оның халқы үшін жасаған іс-әрекеттерін аңғарамыз.С. Сейфуллин қазақ тілінің шын мәнінде мемлекеттік деңгейге көтерілуіне асқан қажырлылықпен атсалысты, бұрын қырғыз атанып, келген қазақты қазақ деп атауға белсене кірісті. Экономика, саясат, білім, ғылым, мәдениет пен өнер саласында өлшеусіз еңбек сіңірді. Осы орасан зор еңбегі оның публицистикалық еңбектерінен көрініс тапты, ендеше, С. Сейфуллиннің көсемсөздік мұрасы сол тұстағы нақты өмір шындығынан хабар береді; сондай-ақ алып кеңестік империядағы барша хал-ахуал, ғаламат өзгерістерден хабардар етеді және автордың идеялық бағыт-бағдары, негізгі ұстанымына үңілуіне алғышарттар жасайды.
Зерттеуші Х. Бекқожиннің пікірінше, кеңестік дәуір тұсында дүниеге келген «Еңбекші қазақ» газеті С. Сейфуллин, С. Мұқанов, І. Жансүгіров сияқты жандардың аса танымал болуына мүмкіндіктер туғызды[2, 94]. С. Сейфуллиннің есімімен 1917 жылы Ақмолада шыға бастаған «Тіршілік» газеті тығыз байланысты. Сәкен газетті ұйымдастырушылардың белді мүшесі болды. «Еңбекші қазақ», «Тіршілік» газеттермен қатар, 1921 жылы тұңғыш рет Қазақстанда шыға бастаған кеңестік журнал «Қызыл Қазақстан» да Сейфуллин есімімен тығыз байланысты. Журналда жарияланған «Алаштың Мұхтары», «Эсер партисы һәм олардың айыптылары туралы билік», «Октябрь һәм ұлт мәселесі», «Әдебиет һәм оның бағыттары», «Биылғы Совет сайлаулары», «Ленин һәм оянып келе жатқан Күншығыс» аты С. Сейфуллин мақалалары осы ойымызға дәлел бола алады. Осы журналда оның «Тар жол, тайғақ кешу» романының  алғашқы тараулары жарияланды. Осынау жайтқа «Тар жол, тайғақ кешудің» қазақ әдебетіндегі алатын орнына жоғары баға берген. Ғалым С. Қирабаев: «...жанры жағынан да әдеттегі романдай емес, тарихи-автобиографиялық белгілерді де қоса қамтып, публицистикалық шығармалардың бастамасы болды»-деп көрсетеді[3, 296]. Кезінде «Ұшқын» газетінің жалғасы болған «Еңбек туы» уақыт өте келе, «Еңбекші қазақ» болып шыға бастаса, С. Сейфуллин онда редактор болды, әрі өзекті мәселелерге арналған мақалалардың авторы болды. Және ол мақалалар қазақ баспасөзінің көкейкесті проблемаларын қозғаған еңбектер екенін айтқан абзал. «Қазақ жұмыскер, кедейлері газет, журнал оқулары керек», «Баспасөз майданында», «Баспасөзді күшейту жұмысы», «Қазақстан баспасөздері»,  «Газетке не жазу керек?» т.б. мақалалар оның қазақ журналистикасын дамытуға қосқан зор үлесін айғақтаса керек.         С. Сейфуллин – кеңестік дәуірдегі қазақ әдебиетінің бастауында тұрған, сөз өнерінің барлық жанрларының дамуына өлшеусіз үлес қосқан ақын, прозашы, драматург қана емес, қазақ баспасөзінің дамуына қатысты құнды да батыл ойлар айтқан, ұлттық көсемсөз тарихында мол мұра қалдырған ірі тұлға.
«Өз ұлын, өз ерлерін ескермесе – ел тегі қайдан алсын кемеңгерді?» - деп Ілияс Жансүгіров айтқандай, кемеңгеріміз, халқының ұлы, «Үш бәйтеректің» бірі – Сәкен Сейфуллиннің туғанына 120 жыл толып отыр. Асыл тұлғаның мерейтойын бүгін барша қазақ даласы дүрілдете атап өтуде. Дәстүрлі мәдени шараларға толы мерейтой ел жадында терең де тағылымды  мазмұнымен  есте қалмақ.
1. Байтұрсынов А. Шығармалары. А., 1989. 2. Бекхожин Х. Қазақ баспасөзі тарихының очеркі. А., 1981. 3. Қирабаев С. Сәкен Сейфуллин. А., 1962.
Other publications of the author
КЕҢЕС ОДАҒЫ КЕЗЕҢІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ МУЗЫКА, ТЕАТР ӨНЕРІ
Қазіргі қазақ романы туралы
МАХАМБЕТ – ЕГЕМЕН ЕЛДІКТІҢ ӨШПЕС РУХЫ
Комментарии 46 Добавить комментарий
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
да больше бы такого!
It is impossible to say when silk, the product that lends its name to the trade route, came to be traded. And while the main object of travelling the early caravan routes was to buy or sell goods to or from faraway places, silk ended up the most eagerly traded and mysterious item. It was so rare that the Romans could only afford to sew a thin strip onto their togas.
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
IX Астана экономикалық форумының виртуалдық жобасы
© 2010-2017 «Ғалымдардың Еуразиялық экономикалық клубы» Ассоциациясы
Attach account from old site
Қолда бар аккаунтты пайдалану. Егер сізде ескі сайттың аккаунты бар болса, оны осы жерде пайдалануға болады. Осы есептік жазбаның барлық жарияланымдары осы жерге көшіріледі.
Өз келісіміңізді растау үшін, пайдаланушының мәзірінде "Қолда бар аккаунты пайдалану" пәрменін тандаңыз. Сіз сондай-ақ осы хабарламаны елемеуіңізге болады, бұл үшін "Бұл хабарламаны көрсетпеу" түймешесін басыңыз.
Қателік. Енгізілген деректерді тексеріңіз.
Don't show this dialog
Өз G-Global қолданушы атын еңгізіңіз.
Өз қолданушы атына сай құпиясөз енгізіңіз.
Сайт функционалын толық көлемде пайдалану үшін, өзіңіздің Facebook аккаунтын пайдаланыңыз. Бұл үшін "Жалғастыру" түймешесін басып, "E-mail" (немесе телефон) ашық жиегін толтыру, сондай-ақ Facebook аккаунтының "кілсөзін" енгізу қажет. Егер сізде Facebook аккаунты болмаса, біз сізге аталған желіде тіркелуіңізді ұсынамыз. Олай болмаған жағдайда, сізге тек сайт контентін қарау қызметі ғана беріледі.