kk kk ja en de en en kk ar az en ky tt kk kk kk kk kk it kk kk kk en pt kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ky kk mn kk kk uk kk kk kk kk fr kk fr kk en kk kk en sv kk kk en fr kk kk fr kk kk fr kk kk en kk kk en kk ru bg en ru kk kk kk kk ru bg kk kk kk kk en kk kk kk kk hbs_cyr ru kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk fr kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk it kk kk uk en kk kk kk it kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en kk kk kk en uk uk kk en kk kk kk en kk tk ru ru en kk en en kk fr en kk ca en kk uk en kk oc kk ru kk kk kk en kk
Жұлдыз Мақатаев: Ұлы адам екенін сол кезде-ақ сезді
Бүгін қазақтың ақиық ақыны Мұқағали Мақатаевтың туған күні. Осыған орай біз жақсының көзі Жұлдыз Мұхаммедқалиұлымен әңгімелескен едік. Сол сұхбатты назарларыңызға ұсынғанды жөн санадық.
– Мұқағали – таныстыруды қажет етпейтін есім. Десек те, оқырмандарымыздың ішінде жас шыбықтай бұралып өсіп келе жатқан жеткіншектердің де барын ескеріп, олардың алып ақынның өмірбаянын біле жүруі үшін әкеңіздің туған жері мен өскен ортасы туралы кеңінен айтып бергеніңіз жөн болар еді?
– Менің әкемнің азан шақырып қойған аты – Мұхаммедқали. Әкесі – Сүлеймен. Анасы – Нағиман. Ол ресми құжат бойынша 1931 жылдың 9 ақпанында Алматы облысы қазіргі Райымбек (бұрынғы Нарынқол) ауданының Қарасаз ауылында дүниеге келген. Алайда әкемнің туған күні жөнінде әлі күнге дейін екі түрлі мәлімет беріледі. Ал Нағиман әжеміздің айтуынша, Наурыз тойының қарсаңында, яғни, 8 наурыз күні дүние есігін ашқан. Негізі, әкем атадан төртеу боп туған екен. Үлкен інісі мен қарындасы бала күнінде қайтыс болады. Ал Тоқтарбай мен Көрпеш сол елде өсіп-өніп, үлкен әулетке айналды. Төлбасы болғандықтан, әкем ата-әжесінің қолында өсіп, өз ата-анасын аға-жеңгесіндей қабылдайды. Сүлеймен атам – Қарасазға қарасты ұжымшардың төрағасы болған, ел басқарған адам. 1941 жылы Ұлы Отан соғысына шақырылып, сол жылы Калининград майданында қаза табады. Сөйтіп, әкем Тиын әжесінің тәрбиесінде болады. Өзі айтқандай, күлшесін қорғасынға айырбастап, жетім бола жүріп жетіледі.
– Ақын тырнақалды туындыларын қай кезде жаза бастады? Ол шығармалары қай басылымдарда жарық көрді?
– Ол кісі қай жерде оқыды?
– 1948-1949 оқу жылдары ҚазМУ-дың филология факультетінде, кейін Шет тілдер институтының неміс тілі факультетінде оқиды. Өкінішке қарай, екі оқуын да тұрмыстық жағдайға байланысты тастауға тура келеді. Негізі, адам ниет қылса, сол мақсатына жетеді екен ғой. Көп ұзамай, Мәскеу қаласындағы М. Горький атындағы әлем әдебиеті институтында білімін жетілдіреді.
– Қай жерде қызмет атқарды?
– Жалпы, әкеңіз қандай адам еді?
– Әкем өте балажан, жаны нәзік, ақкөңіл, қолы ашық, мінезі жайлы азамат еді. Талантты да талапты, парасатты да пайымды, зерделі де зейінді, ақ та адал адам болатын. Жанары жанып тұратын. Ылғи да кеудесін тік ұстап жүретін. Балаларынан әкелік мейірімін аяған жоқ. Адамзатқа қиянат жасамайтын. Біреуге жақсылық жасағанды жаны сүйетін. Бірде үйге бір топ жігіттер келіп, әкеме алғыс айтып, ризашылықтарын білдірді. Сөйтсе, олар түрмеде жатып, әкемнің өлеңдерін оқып, содан тәлім-тәрбие алыпты, мінез-құлықтарын түзепті. Тіпті әкеммен хат алысып тұрыпты. Олардың іздеп келгеніне әкем кәдімгідей риза болып қалды.
Жалпы, әкем жас ақындармен жиі араласатын. Оларды үйге ертіп келіп, өмір мен өнер һәм өлең жайлы әңгімелесетін.
– Ол кісінің Майгүлге, Айбарға, Шолпанға арнаған өлеңдерін білеміз. Жалпы, оның неше ұл-қызы бар?
– Біз атадан алтау едік. Ұлдан үлкені – менмін. Менің алдымда Ләззат, Майгүл есімді әпкелерім болған. Ләззат сәби күнінде шетінеп кеткен екен, есімде қалмапты. Ал Майгүл екеуміз тете өстік.Ол қайтыс болғанда мен 10 жаста едім. Әкем қатты қайғырды. Майгүлге арнап, бірнеше өлең жазды. Зиратқа да жиі барып тұратын. Өкінішке қарай, Майгүлдің бейітінің Кеңсайда екенін білеміз, бірақ нақты қай жерге жерленгенін таппай қалдық.
Қызым менің, Гүлім менің, аяулым!
Құлпытастың құны маған бес тиын,
Қазір біз – бір атадан тараған төрт бала Алматыда тұрып жатырмыз. Өзімнен кейінгі қарындасым Алмагүл шағын кәсіпкерлікпен айналысады. Айбар денсаулығына байланысты жұмыс істемеді. Тіл тиді ме, көз тиді ме, білмеймін… Жанып тұрған бала еді, амал нешік, науқас боп қалды. 2014 жылы жүрек ауруынан қайтыс болды. Шолпан – шет тілінің маманы, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде дәріс береді. Әкемнің өте балажан екенін жоғарыда айттым.Ұл-қыздарының кішісі – Айбар мен Шолпанды қатты еркелететін. Екеуіне де өлең арнады.
– Әкеңіздің қандай қадір-қасиеттері мен ерекшеліктері есіңізде қалды? Ол кімдермен жиі араласушы еді?
– Дұрыс айтасыз. Әкем дініне берік адам еді. Оның асыл дінімізді дәріптеген, Алла Тағаланы мадақтаған өлеңдері өте көп. Ол қасиетті Құранды да, Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбарымыздың хадистерін де көп оқыған. Себебі, халқымызды имандылыққа шақырып, Алла Тағалаға құлшылық жасауға шақырды. Сондай-ақ қасиетті Құран сүрелерімен ауырған балаға дем салатын.
– Атақты адамның тегін алып жүру де оңай емес шығар?
– Осы уақытқа дейін ешқашан және еш жерде «Мен Мұкағалидың баласымын» деп кеуде қаққан жоқпын. Қай жерде қандай қызмет атқарсам да әкем секілді адал жүріп, тік тұрдым.Ешкімнің көмегіне жүгінгенім жоқ. Жұмыс кабинетімде әкемнің кітаптары тұратын. Қолым тиген сайын сол кітаптарды оқып тұрушы едім. Қазір зейнетке шықтым. Зайыбым Бақытгүл – М.Мақатаев атындағы халықаралық қордың төрайымы. Айман, Айжан, Әсел атты үш қызым бар еді. Айманымды арсыз ажал көктей жұлып кетті. Кіші қызымның аздап өлең жазатыны бар. Соған қарап «атасына тартқан-ау» деп қоямын. Жылына бір-екі рет отбасымызбен әке-шешеміздің қабіріне барып, зиярат етіп тұрамыз. Шешем отыз жыл бойы ескерткішін сүртіп, жан-жағын тазалауды дағдыға айналдырып кетті. Қазір біз де осы үрдісті жалғастырып келеміз. Оның үстіне, қазақ ұлы перзенттерін пір тұтқан халық қой. Біз барсақ, ылғи таза тұрады. Мүмкін, олар әкемнің өлеңдерін сүйетін, оны құрмет тұтатын оқырмандары шығар…
– «Көп қателік жіберіппін, амал не, Кешір, ұлым, мойындадым, жарайды!». Ақын осы өлеңі арқылы сіздерден кешірім сұраған сияқты…
– Иә,әкем кейде менімен тең құрбы-құрдастарындай сырласатын. Анда-санда қателіктерін де мойындайтын. Маған сабақ болсын дегені шығар. «Бұл қателіктер маған жарасады, Жұлдыз. Бірақ сен қайталама, оны көтере алмайсың» дейтін жарықтық. Ондай сәттерде анамыз «Бәрі дұрыс болады» деп басу айтатын. Сәл мұңайып отырып, әкем қайта еңсесін көтеретін. Сондайда бөлмеде ерсілі-қарсылы жүріп: «Әй, мені түсінгісі келген адам өлеңдерімді оқиды. Ничего, төрт миллион қазағым аман болса, мен ешқашан өлмеймін» дейтін. Менің көзім жеткен бір жағдай, әкем өзінің ұлы адам екенін сол кезде-ақ сезді.
– Көзі тірі кезінде қандай кітаптары жарық көрді?
– Ғұмырының соңғы жылдары әкем өндірте жазды.Үйде де, түзде де, тіпті емханада жатып та жазудан бас алмады. Өмірінің ұзаққа бармасын ақын жүрек сезген секілді. Соның нәтижесінде біраз жинағы жарыққа шықты. Мәселен, «Ильич», «Армысыңдар, достар», «Дариға – жүрек», «Қарлығашым, келдің бе?», «Мавр», «Аққулар ұйықтағанда», «Шуағым менің» атты жыр жинақтары – жоғарыда айтқан сөзіміздің дәлелі. Сондай-ақ У.Уитменнің «Шөп жапырақтары», У.Шекспирдің «Сонеттер», Д.Алигерьидің «Құдіретті комедиясы» атты 3 аударма кітабы баспа бетін көрді.
– Ол кісінің фәниден бақиға озғанына да қырық жылдан аса уақыт өтіпті. Осы жылдар аралығында неше кітабы тасқа басылды?
– «Өмірдастан», «Соғады жүрек», «Шолпан», «Жырлайды жүрек», «Өмір-өзен», «Қош, махаббат!», «Аманат» және «Қарасаздан ұшқан қарлығаш» атты жинағы, сондай-ақ шағын күнделігі жарық көріп, қолдан-қолға тимей тарап кетті. Абай энциклопедиясынан кейін, екінші болып Мұқағали энциклопедиясы тасқа басылды. 1999 жылы Елбасының қолдауымен һәм Мұхтар Құл-Мұхаммедтің мұрындық болуымен «Аманат» атты кітабы Мемлекеттік сыйлыққа ие болды. Сол жылы «Ғасыр ақыны» атағы берілді. 2016 жылы Талдықорған қаласында ескерткіш ашылды.
– Ақиық ақынның туындылары өзге тілдерге аударылды ма?
– Иә, әкемнің шығармалары орыс, ағылшын, неміс, түрік, өзбек, қырғыз, т.б. тілдерге аударылды. Орыс тілінде «Зов души» деген өлеңдер жинағы жарыққа шықты. Ол кітапқа енген өлеңдерді орыстың белгілі ақындары Ю.Александров пен М.Курганцев тәржімалады. Дегенмен әлі де басқа тілдерге аударуды қолға алсақ, нұр үстіне нұр болар еді. Кезінде өзі де орыстың талантты ақындары Н.Тихонов, Р.Бернс, Ф.Ансари, А.Акопян, А.Исаакян, Е.Евтушенко, Ф.Моргуннің өлеңдерін қазақша сөйлетті.
– Жер бетінде қазақ деген халық барда ақынның аты да, заты да өлмесі анық. Дей тұрсақ та, оның есімін мәңгі есте қалдыру мақсатында қандай шаралар жүзеге асырылды?
– Қазақстан Жазушылар одағы 1985 жылы Мұқағали Мақатаев атындағы әдеби сыйлық тағайындады. Алпыс жылдық мерейтойы қарсаңында туған жерінде мектеп және мұражай ашылды. Алматыда ақын атында мектеп, көше және сол көше бойында Мұқағалиға арналған ескерткіш бар. Басқа аймақтарда да мектеп, көше атаулары болуы әбден мүмкін. Оны мен тап басып айта алмаймын. Әкемнің өлеңдеріне Н.Тілендиев, Д.Рақышев, Ш.Қалдаяқов, І.Жақанов, А. Қоразбаев, Т.Рахимов, М.Рүстемов, Т.Мұхамеджанов, Ә.Тінәлиев, Б.Оралұлы, Т.Досымов, тағы басқа сазгерлер ән шығарды. Ол туралы түрлі жанрда мыңға жуық шығармалар жазылды. Әлі де жазыла беретіні хақ. 2011 жылы әкемнің 80 жылдығы жоғары деңгейде аталып өтті. Осының өзі әкемнің аты мен мұрасы халықпен бірге мәңгі жасайтынын білдірсе керек.
Жұлдыз Мақатаев 1 Мұқағали Мақатаев 6 Ермахан Шайхыұлы 1 сұхбат 52 ақын 34
kazakh muslim • 6 ай бұрын
Тура осы қызығушылықты пайғамбар Мұхаммедке САУға жəне оның əкелген дініне қойғанда, сен қазір үлкен Ислам ғұламасы болатын едің де, екі дүниенің де пайдасын тапқан болар едің....Ахіретте Алланың алдында беделің болатын еді жəне осы жолға жаратқан əр минутың сен үшін куəлік беретін еді......А так бəрі бекер, ахіретке еш пайдасы жоқ амалмен шұғылданған екенсін, өкінішті!!!
Мәжілісте қазақ тілінің латынға көшуі туралы парламенттік тыңдау өтеді
Мәжілісте қазақ тілінің латынға көшуі туралы парламенттік тыңдау өтеді
04/09 19:05 0 47
Қостанай облысында қазақ тілін орыс тілді азаматтарға насихаттау басталды
Қостанай облысында қазақ тілін орыс тілді азаматтарға насихаттау басталды
04/09 18:59 0 74
Мьянмадағы қақтығыс: Қытайлар неге алаңдап отыр?
Мьянмадағы қақтығыс: Қытайлар неге алаңдап отыр?
04/09 18:52 0 862
Елбасы белгілеген басымдықтар Мәжілістің бірінші Бюро отырысында талқыланды
Елбасы белгілеген басымдықтар Мәжілістің бірінші Бюро отырысында талқыланды
04/09 18:47 0 48
Тұрмысқа шықпаған ұстаз қыз!
Тұрмысқа шықпаған ұстаз қыз!
04/09 18:28 0 402
АҚШ-та көлік жүргізушісі бір топ адамды қағып кеткен
АҚШ-та көлік жүргізушісі бір топ адамды қағып кеткен
АҚШ-тың Миссури штаты Сент-Луиста автокөлік жүргізушісі еске алу акциясына жиналған бір топ адамды қағып кеткен
24/08/2017 13:33 0 638
Ресейдің бірінші вице-примьері: ЕАЭО-да Ресей емес, Қазақстан – көшбасшы
Ресейдің бірінші вице-примьері: ЕАЭО-да Ресей емес, Қазақстан – көшбасшы
Ресейдің бірніші вице-примьері Игорь Шуваловтың ойынша, Еуразиялық экономикалық одақта Ресей емес.
24/08/2017 15:07 7 1501
Алдымыздағы жылы Астанада 150 апатты үй қиратылады
Алдымыздағы жылы Астанада 150 апатты үй қиратылады
3500-ден астам отбасы жаңа пәтерлерге қоныс аударады.
24/08/2017 19:13 0 1145
Жаңа аграрлық саясат: тың серпін, мол мүмкіндік
Жаңа аграрлық саясат: тың серпін, мол мүмкіндік
Қазақстан мемлекеттік реттеу мен инвесторларды қолдау бағытында көптеген жетістіктерге қол жеткізді
25/08/2017 10:58 0 832
Жансейіт Түймебаев: «Мемлекеттік қызметте салғырттық танытуға болмайды»
Жансейіт Түймебаев: «Мемлекеттік қызметте салғырттық танытуға болмайды»
Соңғы 7 айдың қорытындысы бойынша ХҚКО арқылы 361 532 электронды қолтаңба берілген
25/08/2017 12:01 0 547
Елімізде атеистер сезіміне тіл тигізгендерге айыппұл салу ұсынылды
Елімізде атеистер сезіміне тіл тигізгендерге айыппұл салу ұсынылды
Қазақстанда діни білім алғандар ғана шетелдің діни оқу орындарында білім ала алады
26/08/2017 15:26 0 1491
Санжар Керімбай: Мені біреулер зікірші, сопы деп атаса, мен үшін зор абырой
Санжар Керімбай: Мені біреулер зікірші, сопы деп атаса, мен үшін зор абырой
«Шәкәрімнің, Ясауидің философиясына тереңірек бойлап, жалпы соны тәжірибеде сынап көру арманым болды»
29/08/2017 16:29 19 9318
Ту көтерген мотоциклистер монументті айнала өтті
30/08/2017 16:28 0 198
Шымкентте мас жүргізуші 10 жастағы қызды қағып өлтірді
Шымкентте мас жүргізуші 10 жастағы қызды қағып өлтірді
Медициналық сараптама нәтижесінде «ВАЗ» жүргізушісінің апат кезінде мас күйде болғандығы анықталды.
31/08/2017 12:23 0 664
Сарапшы: Жалғыз басты жастардың көбеюі экономикаға қауіп төндіреді
Сарапшы: Жалғыз басты жастардың көбеюі экономикаға қауіп төндіреді
Қытай сарапшыларының бірқатары некеге тұрмаған жастар мемлекетке қауіп төндіреді деп есептейді.
31/08/2017 14:16 0 730
Ә.Сығайдың 70 жылдығына арналған Қазақстан театрларының фестивалі өтеді
Ә.Сығайдың 70 жылдығына арналған Қазақстан театрларының фестивалі өтеді
Фестивальдің ресми жабылу салтанаты 13 қыркүйек күні сағат18:00-де «Астана Балет» театры сахнасында өтеді
31/08/2017 17:47 0 206
ҚР Дін істері министрі Н.Ермекбаев Құрбан айт мерекесімен құттықтады
ҚР Дін істері министрі Н.Ермекбаев Құрбан айт мерекесімен құттықтады
Көпконфессиялы елімізде өзара татулық пен қайрымдылықтың көрінісі болған бұл мереке барлық адамзат баласына қайрымдылық жасауға шақырады
02/09/2017 09:35 0 744
Ақ үй Назарбаев пен Трамптың телефон арқылы сөйлескендегі фотосын жариялады
Ақ үй Назарбаев пен Трамптың телефон арқылы сөйлескендегі фотосын жариялады
1 қыркүйекте екі ел президенті Қазақстан мен АҚШ арасындағы қарым-қатынасты жетілдіру туралы сөйлесті
02/09/2017 09:55 0 1097
Геннадий Головкин: Екінші баланы күтіп жүрміз
Геннадий Головкин: Екінші баланы күтіп жүрміз
WBC, WBA (Super), IBF және IBO тұжырымдары бойынша әлем чемпионы қазақстандық Геннадий Головкин екінші баласы дүниеге келетінін мәлімдеді
02/09/2017 11:59 0 698
Ұлттық музейде этнографиялық бұйымдар колекциясын тапсыру рәсімі өтті
Ұлттық музейде этнографиялық бұйымдар колекциясын тапсыру рәсімі өтті
Беларуссияның халықтық шығармашылығының жалпы көрінісінде сүлгілер көне заманнан бері белгілі және ерекше орын алады
04/09/2017 11:49 0 146
ҚР Сыртқы істер министрі Мьянмадағы оқиғаға қатысты пікір білдірді
Барак Обаманың Дональд Трампқа жазған хаты
Тоқаев «Екінші адам» болып қала ма?
Рамзан Қадыров: Мен Ресейге қарсы шығуға дайынмын (видео)
Мьянмадағы қақтығыс: Қытайлар неге алаңдап отыр?
© 2017 «Qamshy.kz» ақпарат агенттігі
Меншік иесі: «Qamshy Media» ЖШС
QNews system, Powered by Attila Group
Біз туралы    Пайдаланушылық келісімі