kk ru ru ru kk ru en kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk en kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk ru kk kk kk kk kk kk en en ru en en kk en en kk en kk kk kk ru en en en kk en en kk en kk ru ru
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
1. Механикалық қасиеттің төмендеуі (беріктілігінің, күтімділігінің
3. ауа өткізгіштігінің, су өткізгіштігінің жоғарлауы
Үйкеліске төзімділікті анықтау үшін қолданылатын барлық әдістемелер мен құралдар мына көрсеткіштермен негізделеді: беттік көрінісі, үлгінің абразивпен әрекеттесумен (үлгінің барлық жазықтығында сызығымен иіліммен) жазықтықтың бір бірне қатынасы, қозғалыс бағытымен контактісі, қосымша факторлардың болуы (созылуы, иілуі, сығылуы) төзімділігін үйкелістен тездетеді. Текстиль маталарының үйкеліске тұрақтылығын мына көрсеткіштер көмегімен анықтайды: шыдамдылығы - цикл саны матаның үйкеліс иілігіне дейінгі (тесіктің пайда болуы) сыртына немесе көпке ұзақтылығы - тесік пайда болғаиша дейінгі сынақ уақыты. Қайсыбір көрсеткіштің өзгеруі: жүктеменін, жартылай созылуы және бастырылуы, салмағы, ауаөткізгіштігі немесе басқа көрсеткіштердің үйкелістегі цикл санына дейін берілуі.
Матаның үйкеліс кезіндегі қасиеттерІнің өзгеруі - П, % бойынша сынақтан кейінгі, сынаққа дейінгі әртүрлі көрсеткіштердің қатынасымен және алғашқы көрсеткіштер мағанасымен анықталады.
Сыналған маталардың қортындыларының әртүрлі беттік тығыздықтарды салыстыру үшіи үйкеліске тұрақтылық козффициентін қолданады:
Мұндағы: n-мата үлгісіиің үйкелістен бұзылуына дейінгі цикл саны
Кейбірде мата тұрақтылығын үйкеліске тұрақтылық коэффициентімен бағаланады, салыстыру жолымен және де сынақтан өтетін эталонмен анықтаймыз.
Мұндағы: п - эталон үлгісінің үйкелісінің цикл саны
Пиллинтенуі дегеніміз мата бетінде талшықтардың ұйысқан түйіршіктердің пайда болу қасиеті. Пилинктенуін анықтау мата бетіндегі түктердің үйкелістің қортындысында пайда болатын, сонан соң пиллингтің белгіленген мата бетінің ауданының қанша бөлігін алуын санаумен анықтау. Пиллинктенуін стандартпен анықтау үшін пиллингометр ВЫИИПХВ иемесе ТИ аспабын қолданады.
Күн сәулесі энергиясы, газ тәріздес атмосфера құраушы, температура, ылғал, эксилуатация уақытында маталардың әрекеттесуіне, маталардың тозуға төзімділігін анықтайтын негізгі факторлар жатады. Күн сәулесінің түсуіне немесе әрекетіне матаның тұрақтылығын зертхана арқылы, климаттық факторлардың әрекетіне сәйкес келетін құралдармен немесе табиғи жолмен анықтайды.
Матаның тозуға төзімділігі деп оның көптеген тоздыратын факторларға шыдамдылық қасиетін айтады. Пайдалану барысында киімдер матасы жарық, күн, үйкеліс, қайта-қайта созылу, бүктелу, сығылу, ылғал мен тер, жуу, химиялық тазалау, температура және т.б. әсеріне түсіп салынады.
Механикалық, физико-химиялық және бактериялық әсерлердің күрделі комплексті матаның біртіндеп босауына, сонан соң тозуына әкеп соғады.
Матағы тиген әсердің сипаты бұйымның жұмсалар мақсаты мен пайдалану жағдайына байланысты. Мысалы, іш киім қайта-қайта жуғаннан тозады – жуғыш заттардың ерітіндісінде қайнатқанда ауадағы оттегінің әсерінен целлюлоза тотығады да талшықтардың мықтылығы кемиді; жуу кезіндегі матаға механикалық әсер және өтектеген кездегі қызған металдың әсері де матаның босауын, тозуын тездетеді. Терезенің гардиналары мен перделері жарықтың, күннің әсерінен мықтылығын жоғалтады. Жуғанда немесе химиямен тазартқан кезде үйкелістен немесе тазартқыш заттардың әсерінен олардың күн сәулесі көп түскен жері ыдырап кетуі мүмкін.
Сырт киімдердің тозуы, көбіне, үйкелістен болады. Үйкелістің бастапқы кезеңінде көптеген тоқыма материалдарында пиллинг байқалады.
Пиллинг деп тоқыма бұйымның бетінде талшықтардың ұйысқан түйіршіктерінің – пиллейдің пайда болу процесі, ол көп және қатты үйкелетін жерде болады, бұйымның сыртқы көрінісін бұзады.
Тігін бұйымын дайындағанда, оларды пайдаланғанда, жуғанда, химиялық тазартудан өткізгенде тоқыма материалдар пиллинг береді. Пиллейдің пайда болуы және жоғалып кету жағдайлары:
талшықтың ұштары материалдың бетіне шығады, мүктенеді;
пиллейдің материал бетінен үзіліп түсуі.
Маталардың, тоқыма маталардың, синтетикалық қысқа талшықтары бар беймата материалдардың пиллингке қабілеті басым. Штапельдік талшықтардың ішінде полиэфирлі талшықтар пиллингті көп береді. Арқауы вискоза жіп маталарға қарағанда арқауы мақта маталар да пиллингті көп береді.
Пиллингке төзімділік астарлық маталар үшін өте қажет. Тоқыма материалдардағы пиллингті пилинг – тестер деп аталатын әртүрлі аспаптар арқылы анықтайды. 10 см2 аудандағы пиллейдің санына қарай материалдар бірнеше топқа бөлінеді: пиллингтенбейтін, аз пиллингтелетін (1-2 пилли), ота пиллингтелетін (3-4 пилли), қатты пилингтелетін (5-6 пилли).
Бұйымның тозуына жарықтың әсері, жиі қайталанатын бүктелу, созылу, мыжылу сияқты құбылыстар үлкен ықпал етеді. Пайдалану барысында жеңнің ұшы мен балақтың етегі, шынтақ, жаға, тізе ертерек тозады.
Киімнің пайдалану мерзімін ұзарту үшін балақ пен жеңнің ішкі жағынан жиегі қайырылған капрон лента тігіледі, ол матаны үйкеліп-қажалудан сақтайды.
Әйел киімдерінің өңір сызықтарына, жаға қайырмаларына, жең ұштарына тоқыма бау тігілуі мүмкін. Ол біріншіден сән береді, ал екіншіден – киімнің тозуын баяулатады. Спорттық және жұмысшы киімдерінде шынтаққа және тізеге қаптама тігеді, олар да бұйымның киілу ұзақтығын арттырады.
Үйкелістің салдарынан ең алдымен тозатын матаның бетіне жіптің бүктелген жері шығыр тұрады, оны матаның тірек беті дейді. Сондықтан да матаның үйкеліске төзімділігін арттыру үшін оның тірек бетінің ауданын ұлғайту керек. Ол үшін ұзын жапқыш айқаспаны қоладыну қажет. Барлық маталарға бірдей жағдайларда таластық және сәтендік айқаспалы маталар үйкеліске төзімді келеді. Сондықтан да астарлық маталардың көбісін атласты немесе сәтендік айқаспалармен оқиды.
Бет жіптердің таралған бағытында матаның тозуы баяу болады, сондықтан да киімді пішкен кезде осы ерекшелікті ескерген жөн.
Капронды маталар мен синтетикалық талшық қосылған маталар да үйкеліске төзімді. Сондықтан да тозуға төзімділігін арттыру үшін жүн маталарға синтетикалық штапель талшықтар араластырады. Жүн матаға 10% штапельдік капрон қоссақ матаның мықтылығ 3 есе артады.
Ылғал - жылумен өңдеу режимін бұзу - өте қатты қыздырып, ұзақ ақыт өңдеу де матаның тозуын тездетеді. Күйгені көзге зорға көрінетіндей қызған жүн матаның мықтылығы мен тозуға төзімділігі 50%-ке кемиді.
Көп мәрте қайталанған тартудың, мыжудың, бұраудың әсерінен мата мен жіптің құрамы бүлінеді. Киімнің иілу формасының өзгеруінен мата созылады, бұйым өзінің формасын жоғалтады. Талшық біртіндеп түсе бастайды, матаның тығыздығы мен қалыңдығы кемиді, мата бүлінеді.
Көп мәрте қайталанатын механикалық әсерге беріктікті матаның төзімділігі дейді. Әр матаның төзімділік шегі болады, одан асқан соң мата қайтып қалпына келмейтіндей болып өзгереді.
Пайдалану барысында матаға түскен күш оның төзімділік шегінен артпаса мата көпке шыдайды. Киімнің тозуы сыртқы ортаның күрделі ықпалы мен киімді пайдалану жағдайына байланысты болғандықтан оның тозуға төзімділігін анықтаудың жан-жақты бір тәсілі тағайындалған жоқ. Жаңа тігін материалдардың тозуға төзімділігін киіс тәжірибесі арқылы анықтауға болады. Сыналатын материалдан бұйымның бір партиясын тігеді де белгілі бір адамдар тобына киюге береді. Белгіленген уақыттан соң ол киімдерді жинап алып тиісті киіс тәжірибесін жүргізген орында талқыланып, тозу себептерін анықтайды, бұл матаны жалпы өндіріске жіберу қажеттігін шешеді.
Матаны тоздыратын кейбір факторларды немесе факторлар жиынтығын лабораториялық жағдайларда анықтайды: үйкеліске және химиялық тазартуға беріктігін, көп мәрте созғанға бүктегенге мықтылығын, жарық пен ауа райының әсеріне төзімділігін, әртүрлі қоршаған ортада, түрлі температурада материалдарды созуды, релаксациясын размеріне қайтып келуі (жан-жақты зерттеу үшін) – строграф деген электронды аспап қолданылады.
Жасанды былғары мен мех сияқты киімдік жаңа материалдарды, үлпек материалдар мен жабындыларды сынауға үлкен көңіл бөлінуде. Жасанды былғары мен жұқа қабыршақ материалдардың бүктеп, мыжығындағы бүлінбейтін тұрақтылығын анықтау үшін МИРЦ аспабын пайдаланамыз, жасанды былғарының қаптамасының үйкеліске тұрақтылығын анықтау үшін ВНИИК аспабын пайдаланамыз. УМЗ-60-3 аспабы жасанды мехтың қылшық бетінің үйкеліске тұрақтылығын анықтайды.
Маталардың беріктігі мен трикотаж маталардың үйкеліске мықтылығын конструкциясы әртүрлі аспаптарда анықтауға болады. Бірақ олардың жұмыс істеу принципі жалғыз – материалды бетінде бедері бар металға, қайрақ тасқа, басқа матаға және т.б. үйкейді. Тәжірибе жүргізілген матаның тесілгенінше үйкейтін беттің қанша айналғанын аспап санап тұрады немесе белгілі бір айналғаннан соң материалдық мықтылығының кему дәрежесін анықтайды.
Материалдарды бүлдірмей-ақ сынайтын акустикалық әдіс жасалынды. Ол – ультрадыбыстың материалдың тозуына қарай өшетіндігіне негізделген.
1. Үйкеліске төзімділікті анықтау үшін қолданылатын барлық әдістемелер
2. Үйкеліске тұрақтылық козффициентін қалай анықтаймыз?
3. Пиллинтенуі дегеніміз не?
1. Тігін өндірісінің материалтануы: жоғарғы оқу орнының студенттеріне арналған оқулық/ Б.Р. Рысқұлова, А.Ж.Құтжанова/ Алматы: 2011ж
2.Құтжанова А.Ж., Таймурзаева Н.О. Мақта мата өндірісінің жалпы технологиясы. Астана: "Арман ПВ" баспасы, 2008-246 бет.
1. Тігін өндірісінің материалтануы: жоғарғы оқу орнының студенттеріне арналған оқулық/ Б.Р. Рысқұлова, А.Ж.Құтжанова/ Алматы: 2011ж
2.Құтжанова А.Ж., Таймурзаева Н.О. Мақта мата өндірісінің жалпы технологиясы. Астана: "Арман ПВ" баспасы, 2008-246 бет.
3. Прядение шерсти и химических волокон (приготовление аппаратной ровницы и чесальной ленты) : учебное пособие / В. А. Протасова [и др.] ; Под ред.В.А.Протасовой.-М.: Легпромбытиздат, 2002. - 296 с. - (Для вузов)
4. Сасықбаева К.А Текстильдік материалдардың химиялық технологиясы. Тараз. 2000. 155 бет.
5. Баданов К.И. Текстиль материалдарын өңдеу технологиясының физико- химиялық негіздері. Оқу құралы. -Тараз: Тараз университеті, 2009.-243б.
6.Черепенько А.П., Скалух В.А., Иванов С.С., Павленко А.Г. Влажно-тепловая обработка швейных изделий. –Орел, ОГТУ, 2000.-165с.
7.Мадиев Ө.Қ., Айтуленова Қ.Т. Былғары және тері технологиясы. "Фолиант" Астана 2010-216с.
8. Мадиев Ө.Қ., Айтуленова Қ.Т. Былғары және үлбір технологиясы.Тараз, ТарГУ 2002-125б.
9. Мщанов К. Жүннен жасалатын бұйымдар.- Алма-Ата: Қайнар, 2000.-144 б.
10.Жолдасбекова С.А. Киімді көркемдеп сәндеу. - Шымкент: ОҚМУ
шағын баспаханасы, 2003. - 123 б.
«Жеңіл өнеркәсіп бұйымдарының материалтануы» пәнінен дәрістер жинағы
Басуға 2016 ж. қол қойылды.
Қағаз пішіні 60-84 1/16
Типографиялық қағаз. Көлемі 1,75 есептік баспа табақ
Тапсырыс № дана. Тапсырыс №
© М.Әуезов атындағы ОҚМУ баспасы
(М.Әуезов атындағы ОҚМУ баспаханасы. Шымкент, Тәукехан даңғылы, 5)
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.158 сек.)Пожаловаться на материал