kk en en fr en fr fr fr fr fr en bg kk en en kk en oc en ru ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en en ru en de ru ru ru ru ru ru de ru ru ru ru de fr ru ru ru de fr en ru en de fr ru ru ru de fr ru ru ru de fr ru ru fr en en en en en fi en en en en fi en en en en en ru
Көшпенділердің әскери-саяси өміріндегі аңшылықтың маңызы | G-Global
Адамзат пайда болғалы аңшылық көшпелі және отырықшы халықтардың өмірі  мен мәдениетінде басты  орынға ие екені белгілі. Аңшылық тамыры тереңде жатқан архаикалық салт-дәстүрлерді сақтап келді. Шаруашылықтың дамуымен жетекші орын жер шаруашылығы өнімідеріне ауыса бастады. Еуразия даласында отырықшы және көшпелі мал шаруашылығы пайда болды. Аңшылық тек қосымша азық ретінде ғана емес, сонымен қатар, жас ұрпақты ересек әскери өмірге дайындауда ең басты іс-әрекет түріне айналды. Көшпелілер әр түрлі сүт және ет өнімдерімен ауқаттанды [1, 16-17 б.].
Әсіресе, бұл дала және орманды дала өрісін мекендеген көшшепенді халықтың іс-әрекеттер жүйесінде көөрнекті орнын сақтаған қаумалау аңшылығына байланысты. Ерте және ортағасырлардағы көшпелілер жеке, сондай-ақ, қаумалау аңшылығын, ең алдымен, жабайы жұптұяқты жануарларға жүзеге асырған. Көшпелі  түркі халықтары үшін, Дешті Қыпшақ тұрғындарына, аңшылық ең қажетті әрі негізгі іс-әрекеттердің бірі болған. Бұл аймақтағы аңшылық кәсіпшілігінің ерекшеліктері көбіне дала табиғатының ерекшелігімен байланысты болған. Көшпелілер жануарлардың үлкен отарларына қаумалау аңшылығының оңтайлы тәсілдерін де ойлап тапты [1, 16-17 б].
Көптеген зерттеушілер номадтардың қоғамдық өміріндегі, әсіресе, әскери қимыл-қозғалыстарды орындаудағы қаумалау аңшылықтарының маңыздылығын ескертеді [1, 17-18б.; 2, 3-35б.; 3, 19-29б.; 4, 69-70б. ]. Номадтар үшін маңызды болып табылатын осы құбылыстың әлеуметтік-саяси жағын ашуға тырысып көрсек. Ең алдымен, өаумалау аңшылығының тереңіне үңіліп көрейік.
Қаумалау аңшылығының қағидаттары тас дәурі кезеңінің өзінде ата тегімізде қалыптасып, өзінде екі міндетті шартты құраған:1 – бұқаралық, аңшылық қатысушыларының санының салыстырмалы көптігі, бұл олжаның да – тұяқты жануарлар отарының көп болуымен түсіндіріледі. Тұяқты жануарларға жалғыз ғана аңшының қарсыласуы еш нәтиже бермес еді;2 – өаумалау аңшылығының барлық қатысушыларының ұйымшылдықтың жоғары дәрежесінің қамтамасыз етілуі.Отарлардағы мал басының – аңшылық объектілерінің көптігі және қауіп-қатер төнген мезеттегі жануарлардың болжап болмайтын мінез-құлқы аңшылар санының көп болуы мен олардың жоғары үйлесімділігін талап етті. Сондай-ақ, ескеретін жайт, кез-келген аңшылықтың соңғы мақсаты минималды энергия мен күш жұмсау арқылы анағұрлым көп жануардың көзін жою. Қаумалау аңшылығының жетістікті аяқталуы ұжымшылдықтың анағұрлым жоғары болуына тәуелді болды, тіпті кейде бұл белгілі бір уақытта белгілі бір социумның құтаюының басты шарты болып  табылатын.Сөйтіп, қаумалау аңшылығының негізгі олжаны максималды тиімді жою үшін, қатысушылар саны көп, жақсы ұйымдастырылған әскери күштерді  қолдануда жатыр.Жазбаша деректреге сүйенсек, дәстүрлі көшпелі мал шаруашылығымен қатар, қаумалау аңшылығы бірге жүрген: «... өз малының соңынан ере отырып, дала аңшылығымен шұғылданып сонымен қоректенеді», су мен шөптің соңында жүріп, аң аулаумен айналысады», «кей уақытта аңшылық үшін жиналады да, аңшылық аяқталысымен тарайды», «олар (ғұндар) бірнеше он мыңдаған атты әскермен аңшылықпен айналысқан». Сондықтан да қаумалау аңшылығы көшпелі халықтар үшін ең басты мәнге ие болғандығына көз жеткізу қиын емес. Оның әдістері көптеген тарихи және салыстырмалы этнографиялық көздерде жазылғандай, дамып жетіліп, сақталып келді. Бурят елінің бірегей материалдары (М.Н.Хангалов пен С.Г.Жамбалованың еңбектері) [5,] Орталық Азия аймағындағы көшпелі халықтарына ортақ қаумалаудың тұрлаулы (негізгі) моделін қайтадан құруға мүмкіндік береді. Қаумалау аңшылығы олардың өмірінде өте маңызды орынға ие болды және дамыған әлеуметтік қатынастар жүйесі бар, жақсы құрастырылған қоғамдық институтты құрады.
Қаумалау аңшылығы, жаяу және аттылы да, орманды дала және далалы аймақтарға тән. Еуразия құрлығында бұл аймақтар ертеден дала жерлерін мекендеген көшпелі және жартылай көшпелі халықтардың алмасқан аймақтарында орналасқан. Қаумалау аңшылығы құрылым және қатысушылар санын ерекше ұйымдастыру принципін талап етеді. Салыстырмалы сипаттама үшін Г.Рубруктың қаумалауға берген сипаттамасын келтірейік. Ол былай деп жазды: «Олар (көшпелілер) аңшылыққа шыққысы келсе, көп болып жиылады, өздері аңдардың барын білетін аймақты қоршауға алады, сосын аз-аздап аңдарды бір шеңберге тұйықтамағанша бір-біріне ығысады, сонан соң ғана оларға оқ жаудырады» [7, 99б.]. Сипаттамадан көріп тұрғанымыздай, қаумалаудың ең басты ерекшелігі – аңдарды бір шеңберге тұйықтау, осы шеңберді тарылту және олжаны алу. Аңшылықтың бұл түрі қатысушылар санының неғұрлым көп болуын талап етті.
Номадтардың қаумалау аңшылығы процесін үстіртін қарастырған күннің өзінде, олардың жануарларға(аңшылық облъектілеріне) жауапты – ірі, күшті қоғамдастық ретінде қарайтыны байқалады. Аңшылар өздеріне қарсыласқан осы «күшті» бытыратуға тырысқан, оларды қажетті бағытта ығыстырып қоршау арқылы көзін жойған. Нысанаға түскен жануарларды олар әскери қарсылас ретінде қарастырған. Көшпенділердің ірі аңшылықтарды ұйымдастыруы мен өткізуінің барлық аспектілері осы идеяға байланысты. Соңында, аңшылық бұқаралық әскери іс-шараға ұласатын болған. Қаумалау процесінің осылайша түсіндірілуінің себептері келесі факторларға байланысты:
Ұжымның тіршілігін қамтамасыз етудің тәсілі ретінде аңшылыққа аса жауапкершілікпен қарау. Оның анағұрлым тиімділігін қамтамасыз етуге бағытталған жауапты әрі нақты жоспарлануы осымен түсіндіріледі;
Аңшылық объектісінің ерекшеліктері – жануарлардың көлемді әрі үлкен отарлар адамдардың едәуір күш жұмсауы мен процестің ұқыпты ұйымдастырылуын талап ететін болды.
Үлкен отарды қоршап қаумалау көшпенділердің классикалық әскери амалдарын өңдеудің тәжірибелік әдісі болды.
Қаумалау аңшылығы әскери іс-әрекеттердің өзіндік дайындығы болды, номадтар мұндай дайындықтарды өте жиі әскери қысымшылық жағдайларында орындауға тура келген. Ызаланып аласұрған жануарлар мен аңдар тығырыққа тірелгенде бурқанып кейде адамдарға тап берген.
Сонымен қатар, «бас-басының қарулануы» жағдайларында дәстүрлі көшпенді қоғамның жоғары қарулану деңгейін де ескере кету керек. Осы ретте: А. Тасбулатов пен Қ. Аманжолов: «Дала халықтарының болмысы қаруланған адамдар массасын көрсетеді» - деп жазды [56 б]. Дегенмен, дала адамдарының аңшылығының ерекшеліктерімен жақынырақ таныса отырып, ондағы басқа да әлеуметтік маңызды аспектілерді анықтауға болады. Олардың мәнін нақтырақ анықтау үшін ерте және ортағасырлардағы көшпенділердің аңшылықтың барлық кезеңдеріндегі қолданған амал-әрекеттеріне көз жүгіртіп, аңшылық топтардың әрекеттерін этноәлеуметтік тұрғыдан бағалауын  көреміз.
1. Алланиязов Т.К. Военное дело кочевников Казахстана. – Алматы, 1998. – 140 с. 2. Владимирцов Б.Я. Чингис-хан. – Горно-Алтайск, 1992. – 116 с. 3. Кун В.Н. Черты военной организации средневековых кочевых народов Средней Азии // Ученые записки Ташкентского педагогического учительского института им. Низами. Сер. обществ. наук. – Ташкент, 1947. Вып. 2. С. 15-32. 4. Гумилев Л.Н. Древние тюрки. – М., 1993. – 527 с. 5. Хангалов М.Н. Собрание сочинений. Т. I, Улан-Удэ, 1958 – 551с.
Download this publication 21.00Kb
Комментарии 46 Добавить комментарий
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
да больше бы такого!
It is impossible to say when silk, the product that lends its name to the trade route, came to be traded. And while the main object of travelling the early caravan routes was to buy or sell goods to or from faraway places, silk ended up the most eagerly traded and mysterious item. It was so rare that the Romans could only afford to sew a thin strip onto their togas.
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Стратегически важным проектом также является Западная Европа Западный Китай, который можно также назвать возрождение торговой пути "Великий шелковый путь". Этот путь будет проходить по пяти областям и тем самым даст большой толчок в экономическом подъеме этих регионов. Будут созданы новые рабочие места, откроются множество торговых точек, что в свою очередь значительно изменит экономический потенциал всего южного региона. Если заглянуть в историю, то мы увидим за счет чего в основном существовали древние города Средней Азии и Восточного Туркестана...(Великий шелковый путь), есть возможность восстановить исторически сложившийся экономический потенциал региона...
Тема очень актуальная и дискутабельная. Но я бы хотел сказать, что здесь надо обсуждать не только будущую инфраструктуру вокруг проекта "Западная Европа- Западный Китай", а скорее те проблемы с которыми сталкивается вся туристическая отрасль Казахстана. Ведь есть огромный потенциал ставить те же этноаулы в местах где это позволяет погодные условия, электричество вырабатывать с помощью энергии солнца и ветра и так далее. Поддержка со стороны государства в виде налоговых освобождений на 2 или 3 года с начала проекта, так же способно привлечь инвестиций в эту отрасль, что несомненно снимает и социальное напряжение в регионах, так как идет создание новых рабочих мест для населения. Конечно, другой вопрос, это вопрос сервиса и услуг которые мы сможем оказывать.
© 2010-2017 2010-2016, Association «Club économique eurasien des scientifiques»
Attach account from old site
If you have an account at the old Group-Global site you can attach it to the new site. This action will link all the content you published at the old site to your new account so we highly recommend to do this.
Otherwise just click the "Don't show this dialog" button and this message will never appear again. You can attach your account anytime by selecting the item "Attach account from old site" from the user menu.
Error ataching account. Please recheck the entered data.
Don't show this dialog
Enter your G-Global username.
Enter the password that accompanies your username.
In order to use the functionality of the site in its entirety, you need to login with your account to Facebook. Press the "Continue" button and fill in the "E-mail" (or phone) as well as the "password" for your account to Facebook. If you do not have an account in Facebook, we recommend that you create it. Otherwise, you will only function with viewing web content.