kk ru ru ru kk ru en kk kk kk kk it en kk kk kk it kk kk kk en ru kk kk kk en it en kk kk kk en it en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk ru hbs_lat ru fr fr en uk ru fr hbs_lat ru fr fr sk fr fr fr en kk en ru ru
АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника
2.2.1 Шудың және дірілдің адам ағзасына тигізетін әсері, нормасы және қорғану шаралары.
Адамның құлағы 16 Гц – 20 кГц диапазондық жиілікте естілетін дыбысты қабылдай алады. 16 Гц жиіліктен төмен тербелісті инфродыбыстар деп, ал 20 кГц-тен жоғары ультрадыбыстар деп атайды.
Шу – адамның естуіне жағымсыз әсер ететін және демалуына, жұмыс істеуіне кедергі жасайтын дыбыстар жиынтығы. Дыбыс жиілікпен (қарқындылық) және дыбыстық қысыммен (Р) сипатталады.
мұнда Е - дыбыс энергиясының ағыны, Вт;
S - аудан, м2.
Адамның есту мүшесі қарқындылыққа емес, ал дыбыс толқыны беретін қысымға Р, Па, сезімтал болады және ол мына формуламен анықталады
мұнда F – дыбыстық толқынның жазықтыққа әсер ететін күші, Н;
S – дыбыс толқынына түсетін жазықтықтың ауданы, м2.
Тәжірибеде қолданатын қарқындылықтың өлшемі және дыбыстың қысымы кең аралықта өзгереді. 1000 Гц жиілікте есту қабілетіне 1012 Вт/м2 қарқындылықты дыбыс және 2·105 Па дыбыстық қысым сәйкес келеді. 1012 Вт/м2 қарқындылықты дыбыс және 2·102 Па дыбыстық қысым кезінде құлақта ауыртпалы сезім туады. Бұл деңгейлер ауырып сезілудің босағасы деп аталады және сәйкесінше 1014 және 107 рет есту босағасын жоғарылатады. Сондықтан шуылды бағалау үшін қарқындылықтың абсолюттік мәні мен қысымы емес, естудің бастапқы кезеңіне сәйкес келетін дәлел арқылы құрылған қарқындылық пен қысым шамаларының қатынасын сипаттайтын алгоритмдік бірліктегі деңгейін өлшеу ыңғайлы. Логарифмдік бірлікте қарқындылық және дыбыс қысымының 10 есеге өсуі бел (Б) деп аталатын 1 бірлікке сәйкес келеді
мұндағы I 0 және Ро – дыбыстық қысым мен қарқындылықтың берілген мәндері.
Дыбыс ретінде қабылдайтын энергияның бүкіл диапазоны 13 – 14 Б шарттарында қабылданады. Ыңғайлы болуы үшін 10 есе кіші децибел (дБ), пайдаланылады, ол құлақпен ажырататын дыбыс күшінің минималды өсуіне сәйкес келеді.
Қазіргі кезде шудың қарқындылығын дыбыстық қысым деңгейінде сипаттайды. Ол келесі формуламен анықталады
мұндағы Р – дыбыстық қысымның орташа квадраттық мәні, Па;
Ро – дыбыстық қысымның берілген мәні (ауада Ро =2·105 Па).
Дыбыстың үшінші қажетті сипаттамасы болып оның биіктігін анықтайтын, 1 с (Гц) өтетін толық тербеліспен өлшенетін тербеліс жиілігі анықтайды. Тербелістің естілетін диапазоны октавты тіліктерге үлестірілген. Олардағы жоғарғы шекарасы екі есе төменгі жиілікке тең. Әрбір октав тіліктері орташа геометриялық жиілікпен сипатталады, ол келесі формуламен анықталады
мұндағы f1 — төменгі шекаралы жиілік, Гц;
f2— жоғарғы шекаралы жиілік, Гц.
Адамға әсер ететін шудың жіктелімі
Спектр сипаты бойынша: үздіксіз спектрлі кеңістікті шу; спектрда лебізді рең беретін тональды шу.
Уақыттық сипаттамасы бойынша-тұрақсыз шу. Тұрақсыз шулар уақыт аралығындағы тербеліс және импульсті тербеліс болып бөлінеді.
Таралу тәсілі бойынша түйіспелі және ауалық болып бөлінеді.
Ультрадыбыс тербеліс көзінің түрі бойынша қолдық және стационарлы болып сипатталады.
Ультрадыбыстық тербелістің спектрлік сипаты бойынша: төменгі жиілікті ультрадыбыс – 16 – 63 кГц; орташа жиілікті ультрадыбыс – 125 – 250 кГц; жоғарғы жиілікті ультрадыбыс – 1,0 – 31,5 МГц.
Ультрадыбыстық тербелістің өндіру тәртібі бойынша: тұрақты және импульсті ультрадыбыс.
Ультрадыбыстық тербелістің сәулелену тәсілі бойынша магнитстрикционды генераторы бар ультрадыбыстың көздері және пьезоэлектрлі генераторы бар ультрдыбыстың көздері.
Шуды нормалауда 12.1.003 – 83 – МЕМСТ бойынша қауіпсіздену талаптары орындалады. Тұрақты шу үшін орташа геометриялық жиіліктегі дыбыстық қысымның деңгейі нормаланады.
Акустикалық есептеу үш деңгейде жүреді:
а) есептеу және құрал көмегі әдісі бойынша барлық сегіз орташа геометриялық жиіліктегі жұмыс орындағы шу қарқындылығын анықтау;
б) жұмыс орындағы нормативті мәндері бар шудың есептелген және өлшенген деңгейін салыстыру;
в) егер орташа геометриялық жиіліктің біреуінде шудың деңгейі жоғарыласа, онда қорғану әдістерін қолдану керек.
Қорғаныс әдістері: а) шу көзіндегі шуды азайту. Мысалы: механикалық шу үшін – майлау, аэродинамикалық шу үшін - өшіру жүйесі, электромагниттік түрдегі шу үшін – пакеттің толық прессовкасы; б) арақашықтықпен қорғану, процесті алыстан басқару; в) құрылғылар мен цехтарды дұрыс орналастыру; г) дыбысты өзіне сіңдіретін және оқшаулайтын материалдарды қолдану.
Қатты денелер арқылы 2-63 Гц жиілікте берілетін тербеліс –дірілдік тербеліс деп аталады. Діріл шығу көздеріне қарай олар а) технологиялық, б) көліктік, в) көлікті-технологиялық болып бөлінеді. Организмге әсер ету бойынша ішкі және жалпы болып бөлінеді. Діріл XYZ осімен ауытқу бағыты, ауытқу амплитудасы А (м), діріл жылдамдығы v=2p/А (м/с) және діріл үдеуі бойынша W=4pf2A (м/с2) сипатталады.
Діріл жылдамдығының деңгейі: LV=20lg v/v0 , дБ, мұндағы v0 - тіректі діріл жылдамдығы (10-8 м/с), v=1м/с -ауыратын кезеңінде болады. Діріл ауруы – кәсіби ауру. Дірілдеткішті нормалау ССБТ 12.1.012-90 ГОСТ бойынша қалыптасады (санитарлық және техникалық нормалау).
Санитарлы нормалауда – орташа геометриялық жиіліктегі діріл түріне байланысты діріл жылдамдығының деңгейі келтіріледі.
2.1 кесте - Жергілікті діріл
2.2 кесте - Жалпы діріл
Қорғаныс әдістері: а) діріл көзіндегі дірілді азайту; б) діріл тудыратын және діріл жұтқыш материалдарды қолдану; в) жеке қорғаныс материалдарын қолдану.
mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2017 год. (0.156 сек.)Пожаловаться на материал