kk ru kk kk kk uk bg kk kk kk kk kk kk kk kk kk mk ru kk kk kk kk kk kk kk kk en kk ru kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk uk uk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk ru kk kk de kk en ru en kk kk ky ky ky ky kk kk kk kk kk kk ru ba kk kk kk ru ru uk ru mk kk kk ru kk uk kk ru kk kk ky kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk ru kk kk en kk kk
Мағжан Жұмабаев – табиғат суретшісі — Қазақстан ұстаздары
Басты → Қазақ әдебиеті → Мағжан Жұмабаев – табиғат суретшісі
20 тамыз 2016 - Жазира Касабаева
Қазақ тілі мен әдебиет мұғалімі
Жұмабаев  Мағжан Бекенұлы (1893-1938) – қазақ әдебиетінің көгіндегі ХХ ғасырдың басында жарқырай жанған жарық жұлдыздарының бірі, текті ақыны.
Туған жері бұрынғы Ақмола губерниясының Ақмола уезіндегі Полуденовский болысы (қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы Булаев ауданы). Әкесі Бекен (Бекмағанбет) орта дәулетті, өзінің әділдігімен, адамгершілікті парасатымен ел арасында беделі жоғары адам болған. Соған орай оны бір сайлауда болыс етіп сайлаған көрінеді.
Ауыл мұғалімінен хат танып, сауат ашқан Мағжан 1905 жылы Қызылжардағы медресеге оқуға түсіп, оны жақсы үлгіріммен аяқтайды. Бірақ бұл оқу білсем, көрсем деп ілгері ұмтылған жас талапты онша қанағаттандырмайды.
Қалай дегенде де, Мағжан өзіне дейінгіге де, кейінгіге де ұқсамайтын, өзіндік қолтаңбасы бар ақын. Ол өмірді біртұтас құбылыс, көрініс ретінде, ал адамды сол ұлы табиғаттың, жаратылыыстың бір туындысы, бөлшегі ретінде қабылдайды. Құбылыстың мәнін кең көлемде, жалпыға бірдей қалыпта тани білу үшін ол, алдымен, не нәрсенің болса да мән мазмұнын бағдарлап, әрдайым жалпы адамзатқа тән әуенге бой ұрады, табиғаттың өз заңына ғана бағынатын құбылыстың ішкі астарына үңіледі. Дүниені философиялық тұрғыдан таниды.
Жастайынан орысша оқып, орыс әдебиетінің мәдениетіне еркін жеткен Мағжан қазақ поэзиясына өзіндік ерекшелігімен, дарынды болмысымен келеді. Әуелде лапылдап тұрған сезімін, ынтыға үзіліп тұрған махаббатын жастық жалынымен, жандырып жіберердей леппен жеткізуге ұмтылған ол енді бірте бірте ой есейгендігін танытып, азаматтық лирикаға қарай ойысады. Мұнда да ол зарлы да өкінішті ой сезімдерін ерекше құдіретпен, шыңғырған жан даусының қуатымен жеткізіп, ішкі мұңы мен ашу кегін табиғи байланыстырып жібереді.
Ақын жаны табиғаттың сұлулығын бейнелеп, тануға құштар. Қазақ даласының көркін, жыл мезгілінің ерекшеліктерін Мағжан Жұмабаев айқын бояумен, шебер суреттеген. Тіпті кейде табиғат әлемін адам көңіл-күйімен ұштастырып, әдемі жеткізе білген. Мұны Мағжанның немере қарындасы Жамалдың өтініші бойынша жазылған «Түн еді» өлеңінен байқаймыз:
Түн еді. Көкте қаптап бұлт тұрды,
Жел жылады, долы дауыл ұлып тұрды.
Секіріп сары шаш шайтан жындар билеп,
Әлдекім сылқ-сылқ қана күліп тұрды.
Жапан түз, отсыз, сусыз бетпақ шөлде,
Жын-шайтан мекен еткен тағы жерде.
Жас бала — жолдасым жоқ, жапа-жалғыз
Мен келе жаттым батып қанды терге.
Көзімнен жас ақпады, қандар ақты,
Табанды тілгіледі тастар қатты.
Қарқылдап қиқу салып қарға-құзғьш.
Жалпылдап жүрегімді шоқып жатты —
деп, табиғаттың дүлей күшімен адамның қайғысын сабақтастырды. Мағжанпсихологиялықпараллелизмдіжақсымеңгерген. Табиғат пен адамныңжандүниесібіргеөріліп, біргеқанаттасыпжатады. «Қысқажол» өлеңіненазараударсақ:
Аяздытіріжандайсуреттеу, соларқылытабиғиқұбылысыныңжұмбақсырынкөзалдыңакелтіруақынныңкөрегендігініңайғағы. «Ақкиімді, ақсақалды» депқыстысуреттеген Абай ұстазынанМағжан да қалыспады.
Жел — шынтентекбір бала
Жан сүйгені — сар дала,
деп, «Жел» өлеңінде де құбылыстыжанбітіресуреттейді. «Қайық», «Сең», «Жиілендіқараорман» өлеңдері де осы әдіспенжазылған. «Жазғытүнде» — сюжеттіөлең. Ақынтабиғаттынысынакөптоқталмай, жазғытүндеболғаноқиғанытілгетиекетеді. Табиғатқұшағындағыекіжастыңмахаббатынжырлайды.
«Жазғытаң» өлеңіндеақынтаңныңбаяуатыпкележатқанын, мүлгігентыныштықтышынайыжеткізебілген. Табиғаттыңсұлулығын, әсемдігін, жүреккежылытиершуағыннәзікқылменшертеді.
АқындардыңарасынантабиғаттыМағжандайжырлағанешкімжоқ. Ақынтабиғаттыңсұлулығынсуреттепқанақоймай, әлеуметтік, адамшылықфакторлармен де байланыстырыпотырған. Бұлтектесшығармаларымұрасыныңмәнінарттырады, өшпес, тозбасқасиетінбелгілейді.
Мағжанның «Шынсорлы» өлеңітақырыптықжағынансаясилирикағажатады. Өлеңніңтақырыбы — революцияғадейінгіқазақкедейініңауыртұрмысы. Мағжансолауыртұрмыстытабиғатпенүндестірежырлайды:
Солсияқтыақынның «Жылқышы» өлеңінде де табиғатсуретікөрінісбереді:
Хабар бар ма, мал қалай?
Мағжанадамды, қоғамдағыболыпжатқанмәселелердіуақыттан, кеңістіктентысалыпжырламай, керісіншесоныменсабақтастыражырлауғатырысқан. Әлеуметтікөмір мен табиғатМағжанөлеңдеріндеәрдайымегіз, бір-бірінтолықтырып, тоғысыпжатыр. Ел өмірініңтіршілігінақынсолқалпындаалдымызғаәкеледі. Соныменқатар, Мағжанбіртақырыптыжаздымекендеп, оғаноралмайкетпейді. Қайтасолтақырыптыәрқырынанзерттеп, уақытөтежетілдіретүседі. Мағжанкүз, көктемтақырыбынажиі-жиіоралыпотырған.
Мағжанныңтабиғаттақырыбындааудармалары да жетерлік. Олөзгеұлтшығармаларынабөтенсіпқарамай, аудармаларынаөзтуындысындайқарап, қазақырухберіп, ерекшелендіріпотырған.
ЖалпыМағжанныңтабиғатлирикасыадамғаүлкенәсерберетінқұндыдүниелер. Тілішебер, ойыөткір, алғырақынтабиғаттышығармашылықжолыныңөнбойындаүзбестенсүйсінежырлапөткен.
1.Философия мен психологиядағы тілдік тұлға ұғымы // «Қазақ тілінің лексикология, лексикография, фольклортану мен көркем аударма мәселелері: қалыптасуы, дамуы мен болашағы» атты ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2007. –  131-135-бб.
2.Мағжан Жұмабаев өлеңдеріндегі өмір ұғымының метафоралануы // ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. – 2008. – №2. – 290-293-бб.
3.МағжанЖұмабаевшығармашылығыжәне ХХ ғасырдыңбасындағықазаққоғамындағытілдікжағдаят // «Қазақтілі мен әдебиетіжәне инновация мәселелері» аттыхалықаралықғылыми-практикалық конференция материалдары. – Алматы,  2008. – 193-199-бб.
Қазақ әдебиеті → Мағжан Жұмабаев "Қысқы жолда"
Сабақ жоспарлары сайты,      www.jospar.kz - 3086075
Пікір жазылған жоқ, алғашқы болыңыз!
Жан айғай!!! «Шанин» атын ауылдың жөн сақтаған
6 шілде 2017 - Алға Әлем. - 0 - 0
Мақсатқа және күтілетін нәтижелерге жетуді жүзеге асыру жоспары
1 маусым 2017 - Әдістемелік жетістіктер - 0 - 0
Өзгерістерді енгізу үдерісін басқаруды ұйымдастыру жоспары
1 маусым 2017 - Әдістемелік жетістіктер - 0 - 0
Мектепте нақты өзгерістерді жүзеге асыру үшін қажеттіліктер қалай...
1 маусым 2017 - Әдістемелік жетістіктер - 0 - 0
Мектеп тәжірибесіне өзгеріс енгізу қажеттілігі:
1 маусым 2017 - Әдістемелік жетістіктер - 0 - 0
Қазақстан ұстаздары сайтынан көшірілген материалға кері сілтеме берілуі керек.
Қазақстан ұстаздары © 2017