mk mk mk mk uk ru ru mk mk hbs_cyr ru ru hbs_cyr ru mk mk mk mk mk mk hbs_cyr uk ru hbs_cyr mk hbs_cyr mk nl mk mk mk mk mk mk fr mk mk mk mk mk en hbs_cyr nl mk mk mk mk en mk en mk en mk mk en en mk mk mk mk en fr en oc en oc en mk mk mk en mk en mk en mk en mk en mk en mk en bg en mk en mk en hbs_cyr mk mk mk mk mk mk mk bg mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk hbs_cyr hbs_cyr mk mk ru mk mk mk uk ru ru mk mk ru ru ru hbs_cyr ru mk mk mk mk mk mk hbs_cyr uk ru hbs_cyr hbs_cyr hbs_cyr mk mk en en
Јакчал - древен персиски „фрижидер“ кој складира храна, па дури и мраз
Порта3 – градежништво, архитектура и екологија Порта3 – градежништво, архитектура и екологија
Кога станува збор за инженерството, архитектонските и инженерски чуда се присутни на речиси секој континент, без разлика дали тоа се пирамидите во Египет, Ангкор Ват на Кмерското кралство во Камбоџа или дури и цели подземни градови како Деринкују во турскиот регион Кападокија. Еден одличен пример за паметно и одржливо инженерство нè носи на Средниот Исток, царство познато по тоа што е едно од лулките на цивилизацијата и развојот на човековата култура. Таму, околу 4 век п.н.е., Персијците го создале она што е познато како јакчал (yakhchāl), во превод „ледена дупка“. Јакчал е древен тип на ледена куќа која функционира како фрижидер. Над земјата, градбата има форма на купола, но има и подземен простор за складирање.
Со прекумерна топлина и сушна клима, жителите на регионот, старите Персијци, имале потреба да се разладат и складираат храна во текот на летните месеци, и тогаш јакчалите биле од голема помош. Овие градби обезбедуваат простор и услови за складирање не само мраз, туку и многу видови храна што инаку брзо би се расипувале на високите температури.
Однадвор, градбите доминираат на хоризонтот со својата куполна форма, а одвнатре се интегрира систем за ладилник за испарување кое дозволува мразот и храната да останат ладни или дури и замрзнати додека се чуваат во подземните простории. Можеби звучи малку неверојатно дека Персијците чувале мраз среде пустина, но нивната техника, во суштина, не била толку комплицирана.
Јакчал ја користи ниската влажност на пустинската клима што го поттикнува испарувањето на водата (што ладењето со испарување го прави поефикасно) и поттикнува брзо ладење откако ќе зајде сонцето.
Во типичен јакчал водата се носела од блиските извори преку канат (ирански аквадукт) до јакчал, каде што замрзнува кога температурата ноќе е доволно ниска. Ѕидот во близина на јакчалот обично се градел во правец исток-запад. Вода се канализирала по северната страна на ѕидот, така што ладење во сенката на ѕидот ја лади водата пред да влезе во јакчалот. Понекогаш мразот се носел и од блиските планини и се складирал во јакчал.
Објектот овозможува ладниот воздух да се влева од влезот во подножјето на градбата и спушта се до најнискиот дел на јакчалот, големи подземни простори до 5.000 м3.
Во исто време, високиот конусен облик на градбата ја носи сета преостаната топлина нагоре и надвор низ отворите на самиот врв на објектот, а преку овој активен процес воздухот внатре останува поладен од оној надвор. Јакчалот е изграден од единствен водоотпорен малтер наречен sarooј, што се состои од песок, глина, белки од јајца, вар, козји влакна и пепел во одреден размер, кој е отпорен на пренос на топлина и се смета дека е целосно водонепропусен. Овој материјал делува како ефикасна изолација во текот на целата година. Ѕидовите на sarooј се дебели најмалку два метри во подножјето.
Јакчалите понекогаш се опремени со bâdgirs (ветробрани или кули на ветер) изградени од кал или тула од кал во квадратни или кружни форми со отвори на врвот кои го насочуваат ладниот воздух низ внатрешните, вертикално поставени дрвени летви до водата или подземниот простор. Вâdgir може да функционира и како оџак, ослободувајќи топол воздух од врвот и извлекувајќи ладен воздух од отворот на основата или поврзаниот канат (воздухот во канатот се лади од подземниот тек). Многу домови во пустинските градови се опремени со bâdgir систем.
Мразот создаден и складиран во јакчал се користел во текот на целата година, особено за време на жешките летни денови за различни цели, вклучително и зачувување на храната, за разладување или за правење faloodeh, традиционален персиски замрзнат десерт.
Не само што јакчалите обезбедувале основни прехранбени ресурси, задоволства и мраз за кралското семејство и високите кралскли службеници, туку услугата била толку достапна што дури и најсиромашните слоеви на општеството можеле да ја користат.
Јакчалите веќе не се користат во модерното време, и иако некои од овие градби се оштетени и еродирани од пустинските бури, сепак, многу од нив може да се најдат недопрени низ Иран и некои од соседните земји, па се до Таџикистан. Употребата на терминот yakhchāl се задржала во регионот и денес, во денешен Иран, Авганистан и Таџикистан, најчесто се однесува на фрижидери кои се наоѓаат во модерните кујни.
Претходно: „Бавната улица“ која Французите ја прогласија за национално богатство
Следно: Меѓународна награда RIBA за 2021 година на болница во Бангладеш
На повидок пресврт во климатските политики – Данска прва во светот превзема одговорност за штетите од климатските промени
Србија ги модернизира топланите: „Почисто“ греење за 11 градови
Toranomon – бетонски „џинови“ обвиткани со зеленило
Вие можете да ги користите следните HTML ознаки:
На повидок пресврт во климатските политики – Данска прва во светот превзема одговорност за штетите од климатските промени
Србија ги модернизира топланите: „Почисто“ греење за 11 градови
Toranomon – бетонски „џинови“ обвиткани со зеленило
Бонсаи – како награда носи мир на умот
Премиум германскиот бренд Vaillant го зацврстува своето присуство на пазарот во Северна Македонија со отворање на свое претставништво.
ЕУ воведува ограничувања за согорувањето отпад
Словенија создава предуслови за повеќе соларни електрани
Mercedes-Benz планира да гради ветерна електрана
10 години НаТочак – потсетување на сите Наши битки!
Регионална конференција – „Западен Балкан во енергетската транзиција“
Премиум германскиот бренд Vaillant го зацврстува своето присуство на пазарот во Северна Македонија со отворање на свое претставништво.
Во Хрватска ќе се гради најголемиот систем за складирање на енергија во југоисточна Европа
Во саботата Црна Гора била трета во Европа според уделот на произведената енергија од ветерни електрани
Најголемиот германски соларно термален систем почна со работа
Креветот Boomerang е едноставен, но генијален дизајн
Хибридно возило 2 во 1: Камп приколка која се претвора во електричен катамаран
Mercedes-Benz планира да гради ветерна електрана
Социјални феномени како резултат на несоодветни урбани практики
Важноста на зелените површини и бои во градските простори
Бонсаи – како награда носи мир на умот
На повидок пресврт во климатските политики – Данска прва во светот превзема одговорност за штетите од климатските промени
Како државите ги мерат емисиите на стакленички гасови?
Во саботата Црна Гора била трета во Европа според уделот на произведената енергија од ветерни електрани
Германија: Сојузната влада размислува за превземање на енергетската компанија Uniper
Револуција во автомобилската индустрија: Делови направени од рециклирани рибарски мрежи
Европскиот парламент гласаше за зголемување на целите за обновливи извори и енергетска ефикасност
Креветот Boomerang е едноставен, но генијален дизајн
Што е Индустрија 5.0, и кои радикални промени ќе ги донесе?
Важноста на зелените површини и бои во градските простори
Aктивисти во одбрана на последните јавни паркови во Буенос Аирес
Светски саеми за градежништво
Светски саеми за мебел
Светски саеми за хортикултура
Светски саеми за градежништво
Светски саеми за мебел
Светски саеми за хортикултура
Porta3 © Copyright 2013, All Rights Reserved. | Designed by Biro Proekt