mk hbs_cyr mk mk mk be mk hbs_cyr mk mk mk hbs_cyr mk mk ru ru mk mk mk uk mk mk hbs_cyr ru ru ru fr zh mk mk hbs_cyr mk mk mk be mk hbs_cyr mk mk mk hbs_cyr mk mk ru ru mk mk mk uk mk mk hbs_cyr ru ru ru hbs_cyr ru ru mk mk ru mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk hbs_cyr mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk en mk hbs_cyr mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk ru ru mk hbs_cyr fr zh mk mk be mk ru mk hbs_cyr mk mk mk ru hbs_cyr ru hbs_cyr ru mk mk en en en en
Хибридните закани како нова форма на закана за демократијата – Здружение на новинари на Македонија
Соопштенија од советот на честа
Руските пранкери и лажните разговори со премиерот Зоран Заев од јули 2019 година придонесоа дел од македонската јавност првпат да слушне за терминот „хибридни закани“.
-Ова се хибридни закани и специјална војна, за да се загрози патот кон НАТО, оцени тогаш министерката за одбрана, Радмила Шекеринска.
Во воената доктрина, терминот „хибридни закани“ подразбира широк спектар на мерки, алатки и техники, во кои се вклучени дезинформации, сајбер напади, манипулација со меѓународното право, шпионажа, саботажа, политичка субверзија, економски притисок. Хибридните напади користат манипулации, со цел да извршат одредено влијание. Целта на хибридните напади е да влијаат врз јавноста или процесите, кои се значајни за донесувањето на клучни одлуки. Во таа насока, главниот фокус на хибридните напади можат да бидат лидери, јавни личности, медиуми, религиозни групи или граѓански организации. Креаторите на хибридните напади настојуваат  да влијаат врз кредибилитетот и интегритетот на личностите или групите значајни за одлучувањето (f2n2).
Во овој контекст се сместени активностите на пранкерите, кои според професорот Марјан Николовски од Факултетот за безбедност, се илустрација дека странските држави на кои не им оди во прилог нашата надворешна политика не избираат средства за да ја остварат својата цел.
– Тие директно би ја загрозувале безбедноста, а еден од начините е и комуникацијата со врвни политичари, што се прави и кај нас. Сепак, посебно внимание треба да се посвети од страна на безбедносните служби. Имаме специјализирани служби, ќе треба да внимаваат, особено во делот со компјутерската безбедност преку овој пример и безбедноста на ВИП личностите, смета професор Николовски.
Професорот, кој го предава предметот Безбедносни системи, вели дека сите ние како граѓани сме изложени на вакви напади. Како таков може да се смета и објавувањето на списоци со имиња на позитивни на коронавирусот во Охрид.
-Да, би ги ставил таму и не се само тие единствени. Се поставува прашањето колку сме заштитени. Она што е најлошо што нема индивидуална одговорност, туку веднаш зборуваме за колективна одговорност. Како можат да излезат списоци со матични броеви, кои задираат во основните темелните вредност на една држава, а тоа се основните човекови права и слободи? Тргнуваме од тука. Се загрозува личниот интегритет на поединецот, а да не зборуваме за институцијата, изјави професорот Марјан Николовски.
Од корупција до тероризам
За хибридните закани или хибридни операции во современите системи се сметаат тероризам, корупција, организиран криминал, миграции, компјутерски криминал. Земјите од Западен Балкан, според експерите по безбедност, се на подрачјето каде што се преклопуваат интересите на различни сили и тие можат да бидат спротивни или паралелни на нашите интереси. . Државите треба да настојуват да го задржат својот информациски, дигитален и финансиски суверинитет, за да ја спречат појавата на дезинформации, кои  се шират во странство и на домашен терен.
Најчести се нападите преку информациски системи, што, според оценката на безбедносните стручњаци, се покажаа како особено ранливи.
Во Министерството за внатрешни работи фунционира Секторот за компјутерски криминал и дигитална форензика, каде што во делот на хибридни закани по институциите и физичките лица како најчести ги извојуваат DDoS нападите (Distributed Denial of Service). Овие напади се насочени кон веб – серверите. Притоа, илјадници ИП адреси инфицирани со компјутерски вируси пристапуваат до одреден – веб сервер и со тоа ја нарушуваат неговата функционалност. Од компјутерските вируси најпознат е  Ransomware, чија цел е криптирање на податоци. Тука се надоврзуваат и компјутерските измами, при што се врши пресретнување на електронската комуникација, најчесто меѓу два правни субјекти и менување на податоци во фактурата која што е предмет на уплата, со цел паричните средства да завршат на сметката на сторителот.
Најчестите  проблеми на кои се жалат граѓаните кога е во прашање сајбер безбедноста се губењето на податоците доколку не е обезбеден нивен ‘бекап’ и паричните средства кои што непознатите сторители бараат да бидат уплатени, најчесто во криптовалути, во случај на компјутерските вируси.
Во Стратегијата за одбрана на Република Северна Македонија од март 2020 година се оценува дека, во денешно, мирнодопско време, минимална е веројатноста од вооружена агресија како директна закана по суверенитетот и територијалниот интегритет на  државата. Во документот се забележува дека во услови на глобализацијата и демографската промена, државите во моментов се поранливи на невоени, асиметрични, хибридни и сајбер загрозувања и загрозувања од недржавни актери.
„Најзначаните ризици со кои се соочувааме доаѓаат од асиметричните, хибридните, сајбер и други загрозувања од невоена природа, вклучувајќи ги и оние од недржавни актери, природните непогоди, технолошките катастрофи, епидемии и климатски промени. Во однос на идентификуваните безбедносни предизвици, закани и ризици системот за одбрана на Република Северна Македонија ќе гради капацитети и способности за одговор на истите“. (Стратегија за одбрана на РСМ, 2020)
Хибридните напади може да се економски, психолошко – пропагандни операции, политички напади на една земја, но најчесто е комбинација од организирани активности насочени кон неа, за телевизијата Ал Џезира објаснува Гордан Акрап, поранешен разузнавач, претседател на Институтот за истражување на хибридните судири во Загреб, Хрватска.
-Една од клучните активности кои ги имаат хибридите операции е тоа населението да се дели, да се внесува немир, неред, неразибарње и да се поттикнува недоверба во институциите. И во моментот кога имате слаби државни институции, со многу ниско ниво на доверба во тие инситуции, во тој момент таа држава е подготвена да биде жртва на такви информациски напади“, вели Акрап.
НАТО Центарот за извонредност во стратешките комуникации (Стратком), во анализата за земјите од Западен Балкан, заклучува дека „ранливите институции и ниската јавна доверба во институциите на претставничка демократија, од владите до медиумите, како и другите трнливи домашни прашања, можат да го засилат влијанието на непријателски странски актери чија цел е да ги продлабочат поделбите во јавноста и да ги ослабат државите“.
-Напорите да се промовира владеење на правото и слобода на печатот во Западен Балкан, генерално, дадоа слаби резултати, а стапките на корупцијата и криминалот остануваат високи. Економиите на земјите од регионот остануваат зависни од странски инвестиции, а граѓанското општество лесно станува цел на информациски операции, особено во сегашната клима на недоверба меѓу владите и граѓаните. Сите овие фактори придонесуваат кон создавање средина ранлива на непријателско странско влијание“, стои во анализата на Стратком.
Дезинформациите – прва алатка во хибридните операции
Дезинформациите обично претходат на операции од арсеналот на хибридни закани. Гордан Акреп како неуспешна хибридна операција ги изнесува нередите во Македонија во 2017 година, кои, како што вели, не успееја да предизивкаат дестабилизација, со цел да не се потпише договорот со Грција.
НАТО активно ги следат дезинформациите и пропагандните кампањи и од државни и од недржавни чинители.
„Тие се обидуваат да посеат поделба, да ги поткопаат нашите демократии и нашата способност за дејствување. Руски официјални лица, на пример, тврдат дека сојузниците на НАТО се одговорни за коронавирусот и дека авторитарните режими се подобри од демократиите за зачување на безбедноста на својот народ“, вели претставник на Алијансата во Брисел.
НАТО постојано се координира со сојузниците, се споделуваат информации и јавно се побиваат лажните тврдења, со разоткривањето на главните наративи за дезинформации за НАТО и со вклучување на медиумите.
„Тесно соработуваат и со Европската унија за идентификување, следење и откривање на дезинформациите. Слободните медиуми имаат клучна улога во спротивставувањето на дезинформациите и пренесувањето точни информации до јавноста“, велат од НАТО.
Алијансата во 2018 година донесе одлука да формира тимови за справување со хибридни закани во согласност со индивидуалните карактеристики на земјата која побарала упатување на нејзина територија. Првиот формиран и испратен тим за борба со хибридни закани на НАТО бил испратен во Црна Гора. Од македонското Министерство за одбрана појаснуваат дека земјава има намера да создаде сопствени капацитети за справување со хибридните закани, но секако дека ќе го користи и искуството на Црна Гора за димензионирање на потребата од вклучување ваков тим и во Северна Македонија
Со Европската Унија, пак, во 2019 година е спроведен сеопфатен процес за проценка на институционалните капацитети за справување со хибридни закани.
„Едно од задолженијата на работната група за градење отпорност од хибридни закани и ризици е да се изработи Стратегија за справување со хибридни закани во согласност со препораките на Европската служба за надворешно дејствување, која треба да биде готова до средината на следната година“, велат од Министерство за одбрана.
Експертите оценуваат дека не можеме да зборуваме за квалитетен образовен или здравствен систем ако нема безбедност. Особено треба да се посвети внимание на безбедноста и да им се укаже на граѓаните дека сè што доаѓа до нив не е во нивен интерес, во заштита на нивното семејство, нивната држава. Треба да се работи на општата безбедносна култура, што недостига кај нас.
Секој обид за делување на странски безбедносни служби во однос на компјутерската безбедност, инфилтрација и пласирање одредени дезинформации, несомнено, би имало влијание врз безбедноста и функционирањето на безбедносниот систем на државата.  Во таа смисла, неопходно е сензибилизирање и препознавање на хибридните операции, кои не престануваат и постојано се модифицираат.
Автори на сторијата: Маја Стојанова, Зоран Цоцовски, Весна Коловска
Оваа статија е изработена во рамки на проектот „Градење отпорност против насилниот тероризам и екстремизмот преку зајакнати капацитети на новинари, медиуми и владини претставници” (Building resilience against violent terrorism and extremism through reinforced journalists, media and government officials), финансиран од страна на Европската унија во рамки на програмата СТРИВЕ Глобал (Strengthening Resilience to Violent Extremism -STRIVE Global) преку Хедаја (Hedayah, International Centre of Excellence for Countering Violent Extremism)
Содржината на статијата е одговорност единствено на авторите и ЗНМ, ИЕП и Институт Коница и на никаков начин не може да се смета дека ги одразува ставовите и гледиштата на Европската Унија
Здружение на новинари на Македонија
Мрежата на „SafeJournalists” во Западен Балкан загрижена за постојаните притисоци против медиумите во Албанија
SafeJournalists: Притворања и злоупотреба на човековите права на новинарите во Албанија се неприфатливи
Можеби ќе Ве интересира
Kонференција на тема: Транспарентно правосудство за професионални новинари
ЗАЕДНИЧКА ИНИЦИЈАТИВА НА ЗНМ, ИРЕКС И МРТВ ЗА КРЕВАЊЕ НА СТАНДАРДИТЕ ВО ЈАВНИОТ СЕРВИС
Прва работилница на секцијата на спортски новинари при ЗНМ во Охрид
Градски ѕид, блок 13 1000 Скопје
© 2020 Сите права задржани - ЗНМ Скопје. Развиено од SVNA Design
[miniorange_social_login shape="longbuttonwithtext" theme="default" space="4" width="240" height="40"]
Login with your site account