mk en uk mk nl mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk hbs_cyr mk nl mk hbs_cyr mk ru hbs_cyr mk mk ru mk hbs_cyr mk ru mk hbs_cyr mk hbs_cyr mk ru mk ru mk hbs_cyr mk ru mk de mk uk mk uk mk hbs_cyr mk de mk hbs_cyr mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk de mk de mk hbs_cyr mk hbs_cyr mk hbs_cyr mk de mk hbs_cyr mk hbs_cyr mk hbs_cyr mk hbs_cyr uk mk ru mk ru mk ru mk uk mk ru hbs_cyr hbs_cyr mk hbs_cyr ru uk ru mk mk hbs_cyr mk mk uk ru mk mk mk ru hbs_cyr uk mk mk mk mk mk mk uz en en en en en en en
Љупчо Коцарев, претседател на МАНУ: На добар пат сме да ја сузбиеме и намалиме епидемијата во нашата држава
Во моделот се внесени податоци до 8 април 2020 година и за 9 април моделот предвидува вкупно 669 заразени, додека според реалните податоци, тој број изнесува 663
Пишува: проф. д-р Љупчо Коцарев, претседател на МАНУ
Воведувањето на мерките, од друга страна, многу често е поткрепено со математички модели. Моделите широко се користат за да се донесат одлуки околу контролата на ширењето на Ковид-19. На пример, наметнатите мерки за социјално дистанцирање во Велика Британија се припишуваат на предвидените исходи на епидемијата Ковид-19 засновани врз математички модел изработен, калибриран и тестиран од истражувачката група на професорот Фергусон (NeilFerguson) од Империјал колеџот во Лондон. Првично, во Велика Британија немаше воопшто никакви мерки за социјална изолација, освен за повозрасната популација, и се планираше населението да стекне колективен имунитет. Работите се променија брзо по излегувањето на извештајот објавен на 16 март 2020 година потпишан од Фергусон и неговата група, кој предвиде дека без драстични интервенции, повеќе од половина милион Британци и повеќе од 2 милиона Американци ќе умрат од Ковид-19.
Во адресирањето на епидемија од глобални размери, каква што е, несомнено, пандемијата на Ковид-19, вирус за кој се проценува дека има споредлива смртност со грипот H1N1 во 1918 година, можни се две стратегии. Тие во основа предлагаат преземање мерки за намалување на една величина именувана како репродукциски број, што претставува просечен број на заразени лица што секој нов заразен ги генерира: ако тој број е помал од 1, епидемијата згаснува, а ако тој број е поголем од 1, епидемијата експоненцијално расте.
Првата стратегија е сузбивање, при што основната цел е репродукцискиот број да се намали под 1. Тоа се постигнува со воведување и одржување на различни нефармацевтски интервенции (и користење лекови, доколку има) – барем наизменично – онолку долго колку што вирусот циркулира во човечката популација или додека не се пронајде вакцина. Во случај на Ковид-19, се проценува дека наоѓањето вакцина може да потрае (дури и 12 месеци), при што не постои гаранција дека почетните вакцини ќе имаат висока ефикасност. Треба да се напомене дека спроведувањето на оваа стратегија во раните фази на епидемија резултира во намалување на бројот на заразени, но, од друга страна, заразата може повторно да се повтори ако се укинат интервенциите.
Во 20 и 21 век светот бележи неколку пандемии на грип. Табела 1 ги сумира основните карактеристики на овие пандемии. За Ковид-19, под претпоставка дека не се преземаат превентивни мерки, епидемиолошките студии проценуваат дека репродукцискиот број се движи во граници од 1,4 до 3,9.
Табела 1. Пандемии на грип. За споредба се прикажани податоците за сезонски грип. Сите бројки во табелата се процeни, дури и бројките за репродукцискиот број се движат во опсег и тука се дадени нивните средни вредности
Во моделирање на која било физичка, биолошка и/или социјална појава треба секогаш да се имаат предвид неколку факти. Прво, моделите не даваат одговор на прашањето: какви ќе бидат анализираните појави во иднина, тие секогаш опишуваат низа можности (сценарија) и тие можности се многу чувствителни на почетните услови, параметрите на моделот и, во случај на епидемиолошки модели, на нашите постапки, мерки и преземените нефармацевтски интервенции. Интересен е примерот со професорот Фергусон. По неколку дена откако САД ги сменија своите политики, Фергусон сведочеше пред Парламентот дека се очекува бројот на смртни случаи во САД да достигне околу 20.000. Ваквиот драстично помал број предизвика шок и професорот, за жал, беше жестоко критикуван од многу медиуми, посебно беше критикуван неговиот модел.
Меѓутоа, моделот не се промени, не претрпе никаква ревизија. Ако го прочитате внимателно оригиналниот труд, моделот илустрира повеќе сценарија, а бројот на починати лица се менува во голем опсег што зависи од почетните улови и параметрите (преку кои се опишуваат нефармацевтски интервенции). Големиот опсег на можни исходи (предвидувања), пак, е последица на тоа што епидемиите растат експоненцијално, или, кажано со јазикот на динамичките системи, типичните решенија дури и на линеарните системи експоненцијално растат или опаѓаат во време.
Второ, за сите појави постојат повеќе модели, нема еден добар/точен модел. Да се вратам со примерот на Велика Британија. Неодамна, друг модел, развиен од истражувачката група на професорката Гупта (Sunetra Gupta) од Универзитетот „Оксфорд“, сугерираше дека епидемијата Ковид-19 „започнала барем еден месец пред првата пријавена смрт“ и дека вирусот е широко распространет меѓу населението во Велика Британија. Пишувајќи за разликите на овие два пристапа, Јасмина Пановска-Грифитс, научен советник и предавач по математичко моделирање во Лондон и Оксфорд, ќе се запраша: „Дали овие навидум различни наоди значат дека едниот модел е поточен од другиот? И ако е така, кој е точен?“ Двата модела користат различен пристап во моделирање, различни клучни параметри, и поставуваат/одговараат различни прашања. Сакам да подвлечам дека моделите, иако не се најточни, содржат претпоставки и апроксимации, и градат можни сценарија, сепак, семоќна алатка за разбирање на неизвесното и помагаат при донесување правилни одлуки.
Во МАНУ повеќе од 10 години се изучуваат различни епидемиолошки модели. Во изминатиот месец, заедно со м-р Петар Јовановски, се работеше, меѓу другите модели, и на моделите предложени од Империјал колеџот во Лондон и Универзитетот „Оксфорд“. Во првата класа на модели, именувани како Bayesian хиерархиски модели, се користат методи од статистика и машинско учење, додека втората група на модели, познати под името обопштени SIR (Susceptible-Infected-Recovered) модели, се базираат на теоријата на динамички системи. На друго место подетално ќе бидат опишани моделите, тука сосема накусо ќе се задржиме на дел од резултатите.
Првичните резултати од SIR моделот се покажани на слика 1. Во моделот се внесени податоци до 8 април 2020 година и за 9 април моделот предвидува вкупно 669 заразени, додека според реалните податоци тој број изнесува 663. Според моделот, максималниот број на инфицирани се очекува да се случи во почеток на мај и тој број е околу 1100 инфицирани. Репродукцискиот број за Македонија, пресметан со моделот, изнесува 1,1. Уште еднаш би сакал да потенцирам дека ова се прелиминарни резултати и се однесуваат само на еден модел. Прелиминарните резултати на овој и другите модели, несомнено, укажуваат дека сме на добар пат во сузбивањето и намалувањето на епидемијата во нашата држава.
24 часа 7 дена 1 месец
Кога бев студент со Ирена Спировска: „Последните испити ги положив кога ќерка ми беше бебе, а учев додека спиеше“
И Чарлс Трети планира да го намали кралското семејство: Што се случува со монархиите во Европа?
Ризикот од земјотреси и цунами во Западна Европа е поголем отколку што се мислело
Еврејски поговорки: „Сите се жалат на недостигот на пари, а никој на недостигот на мозок“
Почнав да работам во смени и син ми се оддалечи од мене, не сака да го гушкам, да го облекувам, да го успивам... Ве молам за помош
Кога бев студент со Ирена Спировска: „Последните испити ги положив кога ќерка ми беше бебе, а учев додека спиеше“
Астероидот удрен од сондата на НАСА сега има опашка
Онлајн платформи на кои можете бесплатно да гледате филмови
НАСА најави нови можни датуми за лансирање на „Артемис I“
Јапонците сакаат да откријат каде се наоѓа свеста во мозокот
Обраснатиот дом „Стив Наумов“ чека реновирање. Чеканите удрија само во тоалетите и бањите, а глетките покажуваат зошто студентите се тепаат за „Гоце“
ДАЛИ ЗНАЕТЕ: Која била првата банка во Македонија?
Еве како да го одржувате домот топол во текот на студените месеци
Вака изгледале жените во Иран пред 50 години
Симон Трпчески утре ќе одржи бесплатен концерт пред МОБ
Волонтери изградиле засолништа и ги хранат и снимаат мечките на Шар Планина. Цело Доброште му помага на здружението „Шари Беар“
Тодор Стојанов докторирал моден дизајн во Шангај - од работа во Зара, Томи Хилфигер и Келвин Клајн до сопствeн бренд
Европски, а наши - елените се враќаат на Галичица
Идните студенти пред избор, кои факултети се најатрактивни? Секој четврти матурант сака да студира во странство
Слични вести од Fakulteti.mk
„Њујорк тајмс“: Италијанскиот модел за борба против короната стана светски пример
Била одбиена многу пати, но сега нејзината работа е основа за вакцината против Ковид-19
Колку навистина е опасна новата епидемија на морбили?
Денеска оздравени се 69 пациенти, потврдени се 29 нови случаи
Во Рига поставен првиот автомат за тестови за Ковид-19 во светот
Дали епидемијата почнала во ноември со воените игри во Вухан на кои учествувал и тим од Македонија?
Што покажуваат резултатите од експерименталните концерти во Германија?
Во Баварија сега се дозволени само еден вид маски за заштита од Ковид-19
Докторка сподели трик за поефикасно носење на маската за лице
Академик Љупчо Коцарев ја промовира книгата „За македонските работи“
Кога бев студент со Ирена Спировска: „Последните испити ги положив кога ќерка ми беше бебе, а учев додека спиеше“
Проф. д-р Игор Неделковски, ректор на УКЛО: „Има масовно пензионирање на професори, а на прсти се бројат новите вработувањата, остануваме без подмладок“
СТУДЕНТСКИ МЕМОАРИ: Драгица Мисирлиевска (84) дипломира на Правен факултет во 1977 година – Бев една од двете жени-инспектори во тоа време
Училиштата со фотоволтаици полесно ќе ја пребродат зимата - реконструирана фасада носи до 30 отсто заштеда, а нова дограма и покрив по 15 отсто
Актерката Ангела Апостоловска дипломира и магистрира во Букурешт, но не се откажа од Македонија: „Сакам да ѝ дадам шанса на нашата држава“