ru mk mk mk ru mk ru ru mk mk hbs_cyr ru mk mk mk hbs_cyr ru mk ru mk mk ru hbs_cyr ru mk mk mk mk mk hbs_cyr mk mk mk hbs_cyr mk hbs_cyr ru mk mk mk mk uk ru mk ru uk mk mk mk ru mk mk mk hbs_cyr mk ru mk ru mk en mk mk ru mk mk mk hbs_cyr hbs_cyr ru mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk ru mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk cs mk cs mk cs mk cs mk cs mk hbs_cyr mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk mk uk mk ru ru mk mk ru mk mk mk mk mk mk en es ru hbs_cyr ru de fr en mk en en en en
Бранислав Геразов: Кажи ми – поможи ми! | МКД.мк
Во КИЦ промоција на книгата „Пандемија и постхуманизам“ од...
Градежни работи на патот Велес – Градско и од Ново Лагово...
Претпладнево без струја ќе останат Средно Водно, Горно...
Алијанса за Албанците: Оставка од Груби и Рустеми, фирма со...
Хaјредини: Груби опстанува затоа што од Заев ги има „...
Сончево, во западните делови локален дожд
Бранислав Геразов: Кажи ми – поможи ми!
Од желбата напредните технологии да се искористат за помош на деца и луѓе со попреченост, на ФЕИТ се имаат изродено многу проекти. Бранислав Геразов ги претставува најуспешните.
Бранислав Геразов е вонреден професор на Институтот за електроника на Факултетот за електротехника и информациски технологии (ФЕИТ) на УКИМ. На ФЕИТ дипломирал, магистрирал и докторирал. Во својата истражувачка работа имал постдокторски престој во GIPSA-lab, во Гренобл во Франција и бил гостин истражувач при Институтот за биофизика и биомедицинско инженерство, при Факултетот за науки на универзитетот во Лисабон, Португалија, како и на Истражувачкиот институт IDIAP во Мартињи, Швајцарија.
Области од особен интерес му се говорните технологии: синтеза и препознавање говор и препознавање говорник. Бранислав ја води Групата за говорни технологии на ФЕИТ и е претседател на Здружениот оддел за дигитално процесирање на сигнали и инженерство во медицината и биологијата во македонската секција на IEEE.
Минатата среда беше гостин на С(ц)иеста, каде што се разговараше за последните проекти во областа на асистивните (говорни) технологии на ФЕИТ.
Кажи ми да ти кажам со машините
Во поново време, сведоци сме на сè поголема застапеност на говорните технологии во нашето секојдневие. Тие овозможуваат поефикасна и поприродна комуникација меѓу луѓето и машините, но и помеѓу луѓето. Директно или индиректно, придонесуваат за подобрување на човековиот живот и особено се значајни за лицата со попречености, кои не можат да гледаат, да зборуваат или да слушаат.
Компјутерски генерираниот говор, како што кажува Геразов, може да се создаде со: (1) артикулаторна синтеза, која се добива со 3Д-модел на движењето на органите за говор и повеќе се користи во науката; (2) синтеза со форманти, добиена врз основа на резонантните фреквенции, која ја користеше синтетизаторот на Стивен Хокинг; (3) синтеза со надоврзување, која работи врз основа на исечоци од снимен говор, на каква што работел и самиот тој за време на своите магистерски студии или во поновите системи; (4) со примена на машинското учење и (5) со длабоките невронски мрежи.
Геразов работи во областа на говорните технологии од 2007 година. Во рамките на своите магистерски студии го изработува синтетизаторот „Зборувај македонски“, кој се базира на надоврзување на снимени говорни сегменти и техники за процесирање на сигналите. Притоа навлегол длабоко со истражување на прозодијата, односно интонацијата, ритамот и интензитетот на нашиот јазик. Со своите знаења и анализи придонел и во новата Фонетика и фонологија на македонскиот стандарден јазик. „Последнава деценија, со машинското учење и со новите модели на длабоко учење со невронски мрежи настана вистинска револуција. Квалитетот на синтетизираниот говор направи голем скок и веќе е тешко да се препознае дали генерираниот говор е од машина или од човек“, вели тој, укажувајќи на синтетизаторот Такотрон 2 на Гугл од 2017 година. Еден попознат пример на ваков синтетизатор на македонски, пак, е Маика, а во 2021 Групата за говорни технологии го промовира синтетизаторот Везилка.
Групата за говорни технологии работи и на препознавање на говор. Во 2014 година, во рамките на своите докторски, Геразов развива систем за контрола на интелигентни уреди со говорни наредби. Во 2019-та групата работи на систем за автоматска транскрипција на говор од медиуми и има процент на грешка од 8%, односно прави ситни грешки на ниво на знак или збор, кои најмногу се должат на шумовите во оригиналната снимка.
Кажи ми – поможи ми
Благодарение на ентузијазмот и на желбата напредните говорни технологии да се впрегнат за помош на луѓе кои имаат потреба од тоа, студентите на ФЕИТ работат  на повеќе проекти за асистивна говорна технологија во склоп на повеќегодишната и плодна соработка со Здружението за асистивна технологија „Отворете ги прозорците“ :
Комуникатор за деца со пречки во говорот Говорко. Преку него децата кои не зборуваат можат да кажат некои основни работи. Апликацијата се состои од снимени секвенци и располага со конечен број на зборови, кои може да ги изговара машки или женски глас.
Локализација на македонски и албански на апликацијата Сиборд. Станува збор за светска апликација чиј развој е поддржан од УНИЦЕФ, која е дизајнирана да им помогне на децата кои имаат тешкотии во комуникацијата и нарушувања на говорот да комуницираат и да ги искажат своите потреби, чувства и мисли. Локализацијата е направена во соработка со УНИЦЕФ и во суштина е локализација на глобалната апликација Cboard. Дополнително, на македонски е направен и нов женски глас, наречен Сузе, според спикерката што го позајмила гласот, Сузана Тодоровска. Поради потребата гласот да работи и офлајн, тој е направен со метод кој овозможува контрола на брзината на зборување, што е особено важно, на пример, за слепите лица, за кои е поважно информацијата да стигне побргу за сметка на природноста. На локализацијата се работело една година и пред еден месец во ИНОФЕИТ се промовирале завршните резултати.
Алатка за знаковен јазик. Идејата е во неа да може да се внесе текст/природен јазик на македонски и таа да го синтетизира со знаковен јазик.
Синтеза на говор од мозочни сигнали. Станува збор за комуникација на релација мозок-компјутер преку ЕЕГ. Се поставуваат електроди на делот од моторниот кортекс што го контролира вокалниот тракт – ја отвора устата, го мрда јазикот, ги активира гласилките... и тука може да се фатат сигналите и да се протолкуваат. На овој начин со мисли може да се генерира говор. Работата на овој проект потекнува од лабораторијата на Едвард Ченг, „Chang Lab“ од Сан Франциско. Тие имаат ослободено дел од податоците и, како што вели Бранислав, на ФЕИТ малку си играле со нив. Слободните податоци се на база на слогови, согласка и самогласка и синтезата на говорот на крај не е природна, ама е разбирлива. Со ова, во еден момент, би можело и слушањето да се однесе на ниво на електроди што значи дека на некој начин комуникацијата би одела меѓу мозоци, односно телепатски.
Геразов спомена уште неколку проекти произлезени од работата на студентите на ФЕИТ во соработка со „Отворете ги прозорците“, кои се поврзани и со неговорни асистивни технологии. Меѓу нив се:
-детекторот на пречки за слепи лица со сонар – прототип на уред со ултразвучни сензори за откривање пречки, за помош на слепи лица при движење, кој наместо да бипка, тресе за да може слепото лице да продолжи да ја слуша акустиката на средината, која му помага во ориентацијата;
-контролор на протеза за нога преку мускулна активност. Ова е еден вид на квази вештачко колено, кое работи на ЕМГ сигнали. Сондите се ставаат на натколеницата и со контракција на мускулите коленото се исправа или се свиткува;
-проектот за контрола на инвалидска количка со поглед и
-проектот за препознавање на емоции од ЕЕГ.
Презентирањето на овие напредни говорни и асистивни технологии ставени во служба на луѓе на кои навистина можат да им го олеснат животот, Геразов го заокружи со зборовите:
„Ми претставува големо задоволство што ја имам можноста да работам со талентирани млади луѓе и со нив да придонесеме кон подобар свет за сите“.
Нови 81 заразен со ковид-19, нема починати
Здравството ќе функционира, ќе штедиме на ноќно...
За три дена 96 нови случаи на ковид-19, запишани...
Септември поминува, а МОН не кажува кој треба да...
Шаќири: МОН преку блок дотации ќе се обиде да им...
Во средно земјоделско во Швајцарија - четири дена...
08 Јуни 2022 - 17:30
Промовирани нови учебници по македонски јазик, литература и култура
Откриена спомен биста за загинатиот полицаец Дано Петрески во Брвеница
Инвестиција на Пивара од 10,7 милиони евра во модернизација на производството
Книгата „Кон езерото“ од Капка Касабова преведена на македонски јазик
Србија најави жесток одговор на Брисел, Вучиќ ќе ѝ се...
Путиновата војна си дојде дома во Русија
Идната премиерка на Италија: На Тито да му се одземе...
Провокација од Бугарите: „Не ми е јасно како Македонците...
Рускиот гас мистериозно истекува од главните подводни...
Што се чита во комшии?
Контроверзната парола за Бугарите
Пандев со порака до селекторот Милевски
Не е фашизам сè што не ви е по мерак
Бурно славје на Бугарите во соблекувална
Не бе Германци ти се господа народ, кај пуштаат они шунд...
Дефлексијата во Гешталт-терапијата – зошто избегнуваме контакт со околината?
Доколку чувствуваме дека нашиот труд ќе биде награден со успех, ќе ѝ приоѓаме на околината со апетит, доверба и храброст.
Бранко Азески Пораките од Даути бизнис форумот
Од општи формулации кон конкретни разговори.
Фатмир Бесими Нов Закон за буџет: Oтчетност, дигитализација и подобро планирање
„Вчерашниот ден измина, утрешниот допрва доаѓа, го имаме само денес - да започнеме“.
Издавач:  Портал њуз ДОО
02 / 3256-696  •  02 / 3256-956
078 / 219-341  •  078 / 219-342
Сите написи се користат само за лично информирање. Преземање, нивно користење и реемитување се можни само со посебен договор со основачот на порталот.
Designed and developed by