hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ca hy hy hy zh hy hy hy hy hy hy hy hy de hy hy hy de hy hy hy de hy hy hy de hy hy hy de hy hy hy de hy hy hy de hy hy hy de hy hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru en en en nl en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy ru en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy de
Արցախի պատմամշակութային գանձերից մեկը՝ Ս. Հակոբավանքը կամ Մեծառանից վանքը, վանական համալիր է, որը հիմնադրվել է 7-13–րդ դարերում։ Վանքի պատերի ներսում հայտնաբերվել է հայկական խաչքարի ամենահին պատվանդանը (853 թ.)։ Հակոբավանքը Մեծ Հայքում քրիստոնեություն տարածող և հրաշքներ գործող Հակոբ Մծբնեցու անունով է, որի աջը վանքում էր պահվում մինչև 19-րդ դարի վերջ։  Համալիրի տարածքում կան 40-ից ավել վիմագրեր, խաչքարեր, արձանագրություններ։ 13-րդ դարում Ս. Հակոբավանքը եղել է կաթողիկոսների նստավայր։
Դադիվանք անունով մեկ այլ հանրաճանաչ և հիասքանչ վանք գտնվում է Թարթառ գետի ձախ ափին՝ Ստեփանակերտից 95 կմ դեպի հյուսիս: Սա ճարտարապետության հիանալի նմուշ է,  որը յուրահատուկ ներդաշնակությամբ միախառնվում է շրջակա միջավայրին: Եկեղեցին իր բազմաթիվ շինություններով գտնվում է անտառապատ լեռների ստորոտում: Դադիվանքը առաջին դարում քրիստոնեության քարոզիչ Սբ.Դադիի գերեզմանի տեղում, որը դաժան մահով է մահացել։
Ամարասի Վանական համալիրը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Սոս գյուղում: Համաձայն պատմաբան Փավստոս Բուզանդի` վանքի առաջին եկեղեցին հիմնել է Գրիգոր Լուսավորիչը IV դարի սկզբում: V դարի սկզբում Ամարասի վանական համալիրում Մեսրոպ Մաշտոցը բացել է առաջին հայկական դպրոցը, ինչը հիմք դրեց հայկական մատենագրության տարածմանը: Վանքը  հանդիսանում է Արցախի հայկական ճարտարապետական վաղ շրջանի ամենախոշոր կրոնական և մշակութային կենտրոններից մեկը:
Արցախի ամենահայտնի տեսարժան վայրերից մեկը` Գանձասար վանքը, հպարտորեն կանգնած է Խաչեն գետի ձախ ափին գտնվող բլրի վրա: Վանական համալիրը բաղկացած է եկեղեցուց, բնակելի թաղամասերից, եպիսկոպոսական նստավայրից, սեղանատնից և դպրոցի շենքից: Դարեր շարունակ այն արցախցիների համար մարմնավորել է քրիստոնեական ավանդույթներն ու ազգային:
Տ. Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյան Թեմի առաջնորդ
Տ. Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյան մանրամասն Օկուպացված
Թշնամու կողմից զավթված եկեղեցիները Օկուպացված
Թշնամու կողմից զավթված եկեղեցիները Թշնամու կողմից զավթված Արցախի թեմի եկեղեցիների ցանկը մանրամասն Գործող
եկեղեցիներն ու վանքերը Արցախի թեմի գործող եկեղեցիների ու վանքերի ցանկը մանրամասն Արցախի թեմ
Արթուն մնացեք, աղոթք արեք, որպեսզի փորձության մեջ չընկնեք
Հոգևոր-մշակութային հաղթանակ. Սուրբ Հակոբավանքի վերածնունդը
Արդարների հիշատակը թող օրհնությամբ լինի. Խաչերթ Ստեփանակերտում
Այսօր լրանում է արցախյան վերջին պատերազմի երկրորդ տարելիցը։ Պատերազմի օրերին հերոսաբար կռված և նահատակված հերոսների հոգիների խաղաղության համար այսօր կատարվեց […]
Միասնական աղոթք՝ հանուն խաղաղության
Այսօր Արցախի թեմի գործող եկեղեցիներում հնչեց միասնական աղոթք հանուն Հայաստանի և Արցախի խաղաղության և ի զորակցություն հայրենիքի համար անձնվիրաբար և […]
Ազգային օրակարգի հարցերը՝ Իտալիայի ուշադրության կենտրոնում
Թեմակալ առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյանը վերջերս այցելել է Իտալիա՝ «Una voce nel silenzio» ասոցիացիայի հրավերով: Ասոցիացիան, որը ջանում […]
ՀՀ ԶՈՒ հոգևոր առաջնորդը տոնական պատարագ մատուցեց
Սուրբ Աստվածածնի ծննդյան ավետիսը տրվեց նաև զինծառայողներին։ ՀՀ ԶՈՒ հոգևոր առաջնորդ հոգեշնորհ Տեր Մովսես վարդապետ Սարգսյանը տոնի առթիվ ուխտի Սուրբ […]
Սուրբ Աստվածածնի ծննդյան տոնը Ասկերանում
Հայոց Եկեղեցու օրացույցում տոնական երանգով ընդգծված սեպտեմբերի 8-ը համարվում է ամենագեղեցիկ տոներից մեկը՝ Սուրբ Աստվածածնի հրաշափառ ծննդյան տոնը։ Այս առթիվ […]
Տավուշ — Արցախ անբեկանելի կապը
Տավուշի թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Բագրատ եպիսկոպոս Գալստանյանը թեմի հոգևորականների ուղեկցությամբ վերջերս իր հերթական այցն էր կատարել Արցախ։ Թեմակալ առաջնորդի […]
Եկեղեցու խաչի օծման արարողություն Շոշում
Այսօր թեմակալ առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյանի օրհնությամբ և ձեռամբ իրականացվեց Շոշ գյուղի Ս. Աստվածածին եկեղեցու խաչի օծման արարողակարգը։ […]
Դարձ / հոգու եվ ինքնության
Դարձ / Ռադիո հաղորդաշար
Ճշմարիտ ճանապարհ. Մեղավոր կինը
Դարձ․ Տեր Ներսես քահանա Ասրյան
Դրամահավաքներ Արցախի թեմի ծրագրերի համար
Արցախի Թեմի քրիստոնեական դաստիարակության եւ քարոզչության կենտրոնի արդյունավետ գործարկման ծրագիր
AMD 10 580 000
Արցախի թեմի առաջնորդ Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյանի օրհնության խոսքը Արցախի թեմի կայքէջի գործարկման առիթով
Սիրելի հավատավոր քույրեր և եղբայրներ,
Աստծո կամոք ձեռնարկեցինք և մեր եկեղեցու նվիրյալ զավակներ՝ ՀԵՀԵՄ հոգեւոր տեսուչ Թովմա վարդապետ Խաչատրյանի, կայքէջերի հեղինակ եւ ծրագրավորող Նարե Հայրապետյանի և Արցախի թեմի էլեկտրոնային քարոզչության ծրագրերի պատասխանատու Անգելինա Դանիելյանի, Անուշ Ավանեսյանի ջանքերի շնորհիվ սկիզբը դրեցինք Արցախի թեմի գործունեությունը համակողմանիորեն լուսաբանող թեմի կայքէջի գործունեությանը: Այս ձևաչափը համահունչ է ժամանակակից տեղեկատվական զարգացումներին և նպատակ ունի այս հարթակը ևս ի բարին օգտագործելով, ավելի հասանելի դառնալ մեր ժողովրդի զավակների համար:
Կայքը իր ամբողջականության մեջ հետապնդում է մի քանի նպատակներ.
Աստծո խոսքի մատուցում թեմատիկ քարոզների, եկեղեցական տոների լուսաբանման միջոցով,
Արցախի եկեղեցական, հոգևոր, պատմամշակութային ժառանգության ճանաչում և պահպանություն,
Թեմի կողմից իրականացվող սոցիալ բարեգործական ծրագրերի լուսաբանում և դրանց շարունակականության ապահովում,
Արցախում հայապահպանության ու մեր ազգային ինքնության ամրապնդմանն ուղղված գործունեություն:
«Ամենքի հետ եղա ամեն ինչ, որպեսզի թերևս փրկեմ ոմանց» (Ա Կոր. 9.22), Պողոս առաքյալի այս գեղեցիկ խոսքերը ուղղորդող դեր ունեցան մեր այս ձեռնարկի համար, որը ենթադրում է նաև, որ ներկա ժամանակներում ամեն անչար միջոց և հարթակ պետք է օգտագործվի մարդկանց ի Քրիստոս շահելու համար: Ուստի մեր աղոթքն ու մաղթանքն է, որ Աստված օրհնի և անխափան ընթացք պարգևի այս նախաձեռնությանը և այն դառանա մշտամնա մի հրավեր մեր ժողովրդին դեպի իրենց Մայր Եկեղեցի:
+374 (47)95-44-85 +374 (97) 75-12-76
ԱՀ, ք. Ստեփանակերտ, Վազգեն Սարգսյան 12
+374 (47)95-44-85 +374 (97)75-12-76
ԱՀ, ք. Ստեփանակերտ, Վազգեն Սարգսյան 12
© 2021 - 2022 artsakhdiocese.am ® Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են
® Այս կայքի բոլոր նյութերը ենթակա են հեղինակային իրավունքի (ներառյալ դիզայնի). Արգելվում է պատճենել, տարածել (ներառյալ` այլ կայքեր և ինտերնետ ռեսուրսներ պատճենելով) կամ տեղեկատվության և օբյեկտների ցանկացած այլ օգտագործմամբ՝ առանց հեղինակային իրավունքի իրավատիրոջ նախնական համաձայնության:
Ասկերանի շրջանը զբաղեցնում է Արցախի Հանրապետության կենտրոնական հատվածը։
Տարածքը 1196,3 կմ2 է, որի մի մասը (Կարկառի աջափնյա հատվածը) մտնում էր Արցախի Վարանդա գավառի, իսկ մյուս մասը (Կարկառի ձախափնյա հատվածը)` Խաչենի գավառի մեջ: Այս առումով այն Արցախ աշխարհի պատմության, մշակույթի ու տնտեսական կյանքի զարգացման մեջ առանձնահատուկ տեղ ունի:
Հյուսիս-արևմուտքում Ասկերանը սահմանակցում է Ադրբեջանին։ Շրջանի ռելիեֆը շատ տարբեր է․ հարավ-արևմուտքում այն ավելի լեռնային է, իսկ հյուսիս-արևմուտքում՝ հարթավայրային։ Շրջանով հոսում են Կարկառ, Պատարա և Կոլաթակ գետերը:
Այստեղ են գտնվում մ․թ․ա 7-րդ դարից սկսած տարբեր ժամանակահատվածների ճարտարապետական բազմաթիվ հուշարձանները։ Դրանցից առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում հատկապես Ավետարանոց գյուղի` Վարանդայի մելիքության` Բերդավանի հուշարձանները, Ասկերանի Մայրաբերդը և շատ ուրիշ բնական ու ճարտարապետական հուշարձաններ:
Հադրութի շրջանը զբաղեցնում է Արցախի Հանրապետության հարավարևելյան հատվածը:
Հադրութ քաղաքը գտնվում է մայրաքաղաք Ստեփանակերտից 75 կմ հեռավորության վրա: 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Հադրութն իր կարևորությամբ երկրորդն էր Շուշիից հետո:
Հադրութի շրջանը, որը Հայոց պատմության մեջ հայտնի է նաև Դիզակ անունով համարվում է բացօթյա թանգարան: Շրջանը հայտնի է մի շարք վանական համալիրներով և եկեղեցիներով, հին բնակավայրերով և ամրոցներով:
Հյուսիսում Հադրութը սահմանակցում է Մարտունի, Ասկերան և Շուշի շրջաններին, իսկ արևմուտքում՝ Քաշաթաղին: Հադրութի շրջանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 1800 քառ. կմ-ից քիչ ավելի: Հարավային սահմանն անցնում է Արաքս գետով։
Շրջանի տարածքով հոսում է Իշխանագետը, որը թափվում է Արաքս գետը։ Արաքսով է անցնում նաև ԱՀ պետական սահմանը Իրանի Իսլամական Հանրապետության հետ։ Հադրութի շրջանի արևելյան սահմանը հանդիսանում է Ադրբեջանի հետ պետական սահման։
Շրջանի հարավային և հարավարևելյան հատվածները համեմատաբար հարթավայրային են: Սաղարթախիտ անտառներով և ալպիական մարգագետիններով պատված լեռնային գոտիներն ընկած են հյուսիսում և հյուսիս-արևմուտքում:
Հայտնի դերասան Վ. Փափազյանը Հադրութ կատարած այցի ժամանակ ասաց հետևյալ արտահայտությունը, որը դարձավ հայտնի թևավոր խոսք. «Եթե Ղարաբաղը ոսկե մատանի է, ապա Հադրութը նրա ադամանդե ակն է»:
Մարտակերտի շրջանը գտնվում է Արցախի հյուսիսում ՝ զբաղեցնելով Խաչեն և Կոլաթակ գետավազաններից հյուսիս ընկած տարածքը: Հյուսիսում այն սահմանակցում է Շահումյանի շրջանին, արևմուտքում՝ Քարվաճառի շրջանին, հարավում՝ Ասկերանի և Քաշաթաղի շրջաններին, իսկ արևելքում՝ Ադրբեջանին։
Շրջանի ընդհանուր տարածքը կազմում է 1795 քառ․ կիլոմետր։
Շրջկենտրոն Մարտակերտից դեպի հյուսիս՝ Թարթառ գետի վրա են գտնվում Սարսանգի ջրամբարը և հիդրոէլեկտրակայանը, որոնք ռազմավարական նշանակություն ունեն հանրապետության համար։
Մարտակերտը հայտնի է իր պատմական և ճարտարապետական հուշակոթողներով, ինչպիսիք են Գանձասարը (XIII-րդ դար), Երեք մանկունքը, Հակոբավանքը, Եղիշե Առաքյալ վանքը, Մելիք-Բեգլարյանների ապարանքը, Ջրաբերդը, Կաչաղակաբերդը, Խոխանաբերդ ամրոցները և այլն։
Բացի նրանից, որ Մարտակերտն առաջին տեղն է գրավում Արցախի շրջանների շարքում իր հնագույն հուշարձանների քանակով, Արցախի անտառների ամենամեծ մասը ևս բաժին է ընկնում Մարտակերտին: Այն Արցախի ամենագեղատեսիլ շրջաններից մեկն է:
Մարտունու շրջանը զբաղեցնում է Արցախի Հանրապետության հարավարևելյան հատվածը։ Հյուսիս-արևմուտքում շրջանը սահմանակցում է Ասկերանի շրջանի, հարավում՝ Հադրութի հետ։ Մարտունու արևելյան և հյուսիսարևելյան հատվածներով անցնում է Ադրբեջանի հետ պետական սահմանը: Արցախի մյուս շրջանների համեմատ՝ Մարտունու շրջանն ավելի հարթավայրային է, նրա տարածքով է հոսում Վարանդա գետը՝ Ամարաս վտակով:
Շրջանի ընդհանուր տարածքը կազմում է 951 քառ․ կիլոմետր: Շրջկենտրոնը համանուն Մարտունի քաղաքն է, որը գտնվում է Ստեփանակերտից 45 կմ հեռավորության վրա։ Հնագույն ժամանակներում այստեղ տեղակայված է եղել պատմական Մյուս Աբանդ գավառը, իսկ հետո նաև Վարանդա նահանգի մի մասը։
Մարտունու շրջանում պահպանվել են բազմաթիվ պատմական հուշարձաններ, որոնցից առավել հետաքրքրական են Ամարաս (IV-XVII-րդ դդ․) և Բռի Եղցի վանքերը, ինչպես նաև Կուսաբերդ-Աղջկաբերդ ամրոցը։ Մարտունու շրջանը հայտնի է նաև նրանով, որ Սխտորաշեն գյուղում է գտնվում աշխարհում ամենամեծ և ամենատարեց սոսիներից մեկը (լատ․ Plátanus)։ Ծառն ավելի քան 2000 տարեկան է, ծառի բարձրությունը 54 մետր է, իսկ բնի շրջագիծը՝ 31,5 մետր։
Մարտունու շրջանը հայտնի է իր խաղողի տեսակներով, ինչպես նաև նռան և խաղողի այգիներով։ Եղանակն այնքան տաք է, որ այստեղ նույնիսկ արմավենի է աճում։ Մարտունին Արցախի ամենատաք ու ջերմ շրջաններից մեկն է:
Շահումյանի շրջանը Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային միավորն է կազմում, որն ընդգրկում է երկրի հյուսիսային և հյուսիսարևմտյան մասը։ Շրջանի վարչական կենտրոնը Քարվաճառ քաղաքն է։
Շահումյանի շրջանն ունի բազմադարյա պատմություն և հարուստ է պատմամշակութային բազմաթիվ և բազմատեսակ հուշարձաններով։ Այն բնակեցված է եղել դեռևս վաղնջական ժամանակներից, ինչի մասին են վկայում տարածքում հայտնաբերված հնագույն հուշարձանները։
Շրջանի Գյուլիստան գյուղի մոտ է գտնվում Ս. Ամենափրկիչ (Նապատ) վանքը, գյուղից 3 կմ հեռու՝ Գյուլիստանի կիսավեր բերդը (XVIII դ.), որը եղե է Գյուլիստանի մելիքների նստավայրը, պահպանվել էին դղյակների, բնակելի շենքերի և եկեղեցու ավերակներ։
Շահումյան քաղաքում էր գտնվում Ս. Աստվածածին եկեղեցին (XVII դ.), քաղաքից հարավ՝ Երեք մանկունք կիսավեր վանքը (XVII դ.), Բուզլուխում՝ եկեղեցի (XVIII դ.), մոտակայքում՝ Ս. Մինաս ուխտատեղին, Հայ Պարիսում՝ ավերակ եկեղեցի և Նահատակ մատուռը, Վերինշենում՝ եկեղեցի (XVIII դ.) և այլն:
Շրջանի հյուսիս-արևելյան մասը 1992 թվականից գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո: Տեղի հայ բնակչությունը (շուրջ 20.000) տարհանվել է: Իսկ հարավ-արևմտյան (քարվաճառյան) հատվածը՝ ստորագրված եռակողմ համաձայնագրով, Ադրբեջանի զինված ուժերին է հանձնվել 2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին:
Զբաղեցնում է ԱՀ հարավարևմտյան փոքր հատվածը` Արցախի լեռնաշղթայի կենտրոնական մասը: ԱՀ-ի ամենափոքր շրջանն է, տարածքը կազմում է 381,3 քառ. կմ:
Շրջանի մակերևույթն ամբողջովին լեռնային է, որը գերազանցապես ծածկված է անտառներով ու թփուտներով: Նրա հարավային` Հադրութի շրջանին սահմանակից հատվածում է գտնվում Մեծ Քիրս լեռը (2724 մ): Շրջանի տարածքով է անցնում Կարկառ գետն իր վերին հոսանքով, որն այստեղ ունի բազմաթիվ արագահոս վտակներ:
Այս փոքր տարածք ունեցող շրջանում կա 152 հայկական պատմաճարտարապետական հուշարձան: Դրանց զգալի մասը գտնվում է Շուշի քաղաքում, որը հաճախ անվանում են Արցախի մշակութային մայրաքաղաք, երբեմն նույնիսկ՝ «Կովկասի Փարիզ»: Շուշին,իրավամբ,Արցախի Հանրապետության ամենագեղեցիկ անկյուններից մեկն է: Շուշիի բարձրավանդակը մեր նախնիների կողմից բնակեցվել է դեռևս հնագույն ժամանակներից: Հնագիտական պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են հելլենիստական և վաղ միջնադարյան ժամանակաշրջանի մշակութային գտածոներ: Մ.թ.ա. առաջին հազարամյակի վերջում բարձրավանդակում արդեն պաշտպանական կառույցներ են կանգնեցվել:
20-րդ դարի սկզբին Շուշին իր հարմարություններով չէր զիջում եվրոպական քաղաքներին՝ հոսող ջուր, լավ սարքավորված փողոցներ և մայթեր: Այս շրջանի մշակութային մակարդակը շատ բարձր էր: Շուկաներում ներկայացված արցախյան հայտնի մետաքսները, գորգերը և զարդերը ապշեցնում էին ճամփորդներին իրենց ճոխությամբ և վառ գույներով:
Ստեփանակերտը Արցախի Հանրապետության մայրաքաղաքն է: Այն հանրապետության արդյունաբերական, մշակութային և կրթական կենտրոնն է: Քաղաքը գտնվում է Ղարաբաղի լեռնաշղթայի արևելյան լանջին, Կարկառ գետի ափին, հիմնական մայրուղու վրա: Ստեփանակերտի ընդհանուր տարածքը կազմում է 25,6 քառ. կիլոմետր, կլիման կիսաչոր մերձարևադարձային է: Ամառները համեմատաբար շոգ են, իսկ ձմեռները` մեղմ և չոր, բայց երբեմն սաստիկ ցրտեր են լինում:
1924թ. քաղաքին տրվել է Ստեփանակերտ անունը՝ ի պատիվ Ստեփան Շահումյանի: Ստեփանակերտ քաղաքի առաջին հատակագիծը մշակել է Ալեքսանդր Թամանյանը, 1926թ.:
Քաղաքը հնագույն պատմություն ունի. առաջին բնակավայրերն այստեղ հիմնադրվել են մ.թ.ա. 3-2 հազարամյակներում: XIX-րդ դարում Էմիլ Ռոսլերի կողմից իրականացված հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են բազմաթիվ արժեքավոր գտածոներ, որոնց մի մասը պահվում է աշխարհի ամենամեծ թանգարաններում:
Մ.թ. V-րդ դարում Արցախի ներկայիս մայրաքաղաքի տեղում գտնվել է Վարարակն (հորդ աղբյուր) բնակավայրը, որն իր անվանումը ստացել է դեպի բնակավայր հոսող հորդառատ աղբյուրի անունից: Ներկայումս այդ բնակավայրից միայն մեկ հյուրատուն է պահպանվել:
Քաղաքն ու շրջակայքը հարուստ են պատմաճարտարապետական ու հնագիտական հուշարձաններով:
Քաշաթաղի շրջանն Արցախի Հանրապետության ամենամեծ շրջանն է. ընդհանուր տարածքը կազմում է 3376 քառ. կիլոմետր: Արևմուտքում շրջանը սահմանակցում է Հայաստանի հետ, իսկ հարավում՝ Արաքս գետով, անցնում է Իրանի հետ պետական սահմանը: Շրջկենտրոնը Բերձոր քաղաքն է, որը հիմնադրվել է հին հայկական բնակավայրերի տեղում: Քաշաթաղով է անցնում Երևան-Ստեփանակերտ մայրուղին: Շրջանի տարածքով հոսում է Աղավնո գետը:
Շրջանը հարուստ է հայկական ճարտարապետական հուշարձաններով: Դրանցից ամենահայտնիներն են Ծիծեռնավանքը, Սուրբ Համբարձումի եկեղեցին, XIX դարի եկեղեցին Տանձատափ գյուղում և Մելիք Հայկազի պալատը:
Քաշաթաղի շրջանի տարածքում 2002-2003թթ. գիտական սպելեոլոգիական (քարանձավային) արշավախմբի կողմից քարանձավների ուսումնասիրության արդյունքում հայտնաբերվել են 5 ժայռային եկեղեցի, 4 պաշտպանական կառույց և 30-ից ավել բնակելի համալիր: Հայտնաբերված կառույցներից ամենանշավորներից են հայ պատմաբան Ստեփանոս Օրբելյանի (XII դ.) նկարագրած վանական համալիրներ Կրոնը (Կրոնք) և Հոչանցը, ինչպես նաև՝ մ.թ.ա 7-րդ դարի սեպագիր մակագրությամբ քարանձավը: 2010-ին շրջանի տարածքում նաև հայտնաբերվել է մի պահոց, որում պահպանվել էին 112 ոսկյա, արծաթյա և բրոնզե իրեր:
Բացի ճարտարապետական հուշարձաններից, շրջանը հայտնի է նաև իր բնական ռեսուրսներով՝ խիտ կուսական անտառներով և լեռնային գետերով: