en ru en en en hy en en en hy hy en hy hy en en en de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en en en en en en en en en en en en en en en hy de en en en fr en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en de en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en it en en en en en en en en en en en en en de en en en en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy nl hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy de hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en en de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en en de hy hy ja hy ja hy ru hy ja hy en de hy hy uk hy en hy de en ru ro it it ru en hy en hy de de hy en en hy hy hy hu zh hy hy hy hy hy hy hy de es de hy hy hy hy zh en en en ja hy zh ja zh hy vi vi ru it hy hy hy hy de ko en de hy hy hy hy hy hy hy hy hy ja ru en en en ceb hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy es hy hy hy zh hy hbs_lat hy de hy en hy en hy hy ko hy en hy en hy en de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hbs_lat hy de hy hy en hy hy es es es hy ja es es ja ja ja hy en ko hy tr en ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy es en ca hy hy hy hy hy hy es ca th es pt ja pt hy en es ja ru it ru ru ja hy ca es id hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy ru ru hy ja es en ja ru es hy ca ja ja ja th ja hy ca ja ja en hy hy hy hy en sq de es zh hy hy zh ja ja en eo en ja ja en en de en hy hy ru hu ru es hy ja pl ru en en en en hy ja uk zh ru eo es en es en zh ar pl es de zh ja ru hy fr fr en ja ja ja ru fr fr hy en en en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en hy en en hy en en hy en en hy en en hy en en hy pt en hy en en hy en en hy en en hy en en hy en en hy en en hy en en hy en en hy en en hy en en en en en en en en en en en en en uk fr en en en en en en en en en en pt en en en en en en en
May | 2015 | babaevalbert
Ես կարողանում եմ գլանեմ մետաղներ գլանման ժաման ես կարողանում եմ ստանալ տարբեր ձևրի մետաղներ:Ես արդեն կարողանում եմ պատրաստել խաչեր, մատանիներ, կալցոներ և շղթաներ:Ես արդեն պատրաստել եմ մի քանի խաչեր, մատանիներ և կալցոներ:Ես հիմա պատրաստում եմ շղթա: Ես նաև գիտեմ որ ոսկու խտությունը 19,3կգ դմ3  է, ոսկին հալման ջերմաստիճանը 1064% C, արծաթի խտությունը 10,5կգ դմ3  է,արծաթը հալվում է 960,5% C ջերմաստիճանում, պլատինի խտությունը 215կգ դմ3 է, պլատինը հալման ջերմաստիճանը 1773% C:Ես կարողանում եմ նաև հաշվել ոսկու հարգը օրինակ՝ վերցնում եմ 3գրամ 999.9 հարգի  ոսկի որից պետք է ստանալ 585 հարգի ոսկի  հաշվարկը կատարում ենք հետևյալ կերպ
3*1.7=5.1   արդյունքում կստացվի 5.1 գրամ 585 հարգի ոսկի
2.he is waiting for a bus.
John White is a bus driver.
He likes his job, but he loves his boat.
Once a year, Joh goes on a short journey in the boat.
His wife Pauline and son Andy often go with him.
John is taking a year off from his job and is sailing around the world.
And he’s doing it alone.
‘Sometimes, dolphins and whales swim along with the boat, and sometimes I sail past beautiful tropical islands,’ says John.
‘But sometimes the weather gets bad and then I have problems.’
John wants to he wants the weather to be better.
1.303 – Galerius publishes his edict that begins the persecution of Christians in his portion of the
2.484 – King Huneric removes the Christian bishops from their offices and banished some to Corsica. A few are martyred, including former proconsul Victorian along with Frumentius and other merchants. They are killed at Hadrumetum after refusing to become Arians.
3.1303 – Battle of Roslin, of the First War of Scottish Independence.
4.1387 – King Charles III of Naples and Hungary is assassinated at Buda.
5.1525 – Spanish-Imperial army defeat French army at Battle of Pavia.
6.1538 – Treaty of Nagyvárad between Ferdinand I and John Zápolya.
7.1582 – With the papal bull Inter gravissimas, Pope Gregory XIII announces the Gregorian calendar.
8.1607 – L’Orfeo by Claudio Monteverdi, one of the first works recognized as an opera, receives its première performance.
9.1711 – The London première of Rinaldo by George Frideric Handel, the first Italian opera written for the London stage.
10.1803 – In Marbury v. Madison, the Supreme Court of the United States establishes the principle of judicial review.
11.1809 – London’s Drury Lane Theatre burns to the ground, leaving owner Richard Brinsley Sheridan destitute.
12.1821 – Final stage of the Mexican War of Independence from Spain with Plan of Iguala .
13.1822 – The first Swaminarayan temple in the world, Shri Swaminarayan Mandir, Ahmedabad, is inaugurated.
14.1826 – The signing of the Treaty of Yandabo marks the end of the First Anglo-Burmese War.
15.1831 – The Treaty of Dancing Rabbit Creek, the first removal treaty in accordance with the Indian Removal Act, is proclaimed. The Choctaws in Mississippi cede land east of the river in exchange for payment and land in the West.
16.1848 – King Louis-Philippe of France abdicates the throne.
17.1863 – Arizona is organized as a United States territory.
18.1868 – Andrew Johnson becomes the first President of the United States to be impeached by the United States House of Representatives. He is later acquitted in the Senate.
19.1875 – The SS Gothenburg hits the Great Barrier Reef and sinks off the Australian east coast, killing approximately 100, including a number of high-profile civil servants and dignitaries.
20.1881 – China and Russia sign the Sino-Russian Ili Treaty.
21.1895 – Revolution breaks out in Baire, a town near Santiago de Cuba, beginning the Cuban War of Independence, that ends with the Spanish–American War in 1898.
22.1916 – Governor-General of Korea established clinic called Jahyewon in Sorokdo to segregate Hansen’s disease patients.
23.1917 – World War I: The U.S. ambassador to the United Kingdom is given the Zimmermann Telegram, in which Germany pledges to ensure the return of New Mexico, Texas, and Arizona to Mexico if Mexico declares war on the United States. 1918 – Estonian Declaration of Independence.
24.1920 – The Nazi Party is founded.
25.1942 – The Battle of Los Angeles, one of the largest documented UFO sightings in history; the event lasted into the early hours of February 25.
26.1942 – An order-in-council passed under the Defence of Canada Regulations of the War Measures Act gives the Canadian federal government the power to intern all “persons of Japanese racial origin”.
27.1944 – Merrill’s Marauders: The Marauders begin their 1,000-mile journey through Japanese occupied Burma.
28.1945 – Egyptian Premier Ahmad Mahir Pasha is killed in Parliament after reading a decree.
29.1968 – Vietnam War: The Tet Offensive is halted; South Vietnam recaptures Hué.
30.1971 – The All India Forward Bloc holds an emergency central committee meeting after its chairman, Hemantha Kumar Bose, is killed 3 days earlier. P.K. Mookiah Thevar is appointed as the new chairman.
31.1976 – Cuba: national Constitution is proclaimed.
32.1980 – The United States Olympic Hockey team completes their Miracle on Ice by defeating Finland 4-2 to win the gold medal.
33.1981 – An earthquake registering 6.7 on the Richter scale hits Athens, killing 16 people and destroying buildings in several towns west of the city.
34.1983 – A special commission of the U.S. Congress releases a report that condemns the practice of Japanese internment during World War II.
35.1984 – Tyrone Mitchell perpetrates the 49th Street Elementary School shooting in Los Angeles, killing two children and injuring 12 more.
36.1989 – Ayatollah Ruhollah Khomeini offers a US$3 million bounty for the death of The Satanic Verses author Salman Rushdie.
37.1989 – United Airlines Flight 811, bound for New Zealand from Honolulu, rips open during flight, blowing 9 passengers out of the business-class section.
38.1996 – The last occurrence of February 24 as a leap day in the European Union and for the Roman Catholic Church.
39.1999 – The U.S. state of Arizona executes Karl LaGrand, a German national convicted of murder during a botched bank robbery, in spite of Germany’s legal action to attempt to save him.
40.2006 – Philippine President Gloria Macapagal-Arroyo declares Proclamation 1017 placing the country in a state of emergency in attempt to subdue a possible military coup.
41.2007 – Japan launches its fourth spy satellite, stepping up its ability to monitor potential threats such as North Korea.
42.2008 – Fidel Castro retires as the President of Cuba after nearly fifty years.
43.2011 – Final Launch of Space Shuttle Discovery (OV-103).
2.Emily goes to the disco.
3.It often rains on Sundays.
4.Pete and his sister wash the family car.
5.I always hurry to the bus stop.
2)Put the verbs into the correct form
1.I like lemonade very much.
2.The girls always listen to pop music.
4.Mr Smith teachs Spanish and French
5.You do your homework after school.
3.Fill in the correct form of the verbs
1.We have a nice garden.
2.She is six years old.
3.Simon haves two rabbits and five goldfish.
4.I am from Vienna, Austria.
Gordon Matthew Thomas Sumner CBE (born 2 October 1951), known on stage as Sting, is an English musician, singer-songwriter, multi-instrumentalist, activist, actor and philanthropist. He was principal songwriter, lead singer, and bassist for the new wave rock band The Police from 1977 to 1983, before launching a solo career.
He has included rock, jazz, reggae, classical, new-age and worldbeat in his music.As a solo musician and a member of The Police, he received 16 Grammy Awards, his first for best rock instrumental in 1980, three Brit Awards, including Best British Male in 1994 and Outstanding Contribution in 2002,a Golden Globe award, an Emmy Award, and three Academy Award nominations for Best Original Song. He was inducted into the Songwriters Hall of Fame in 2002 and the Rock and Roll Hall of Fame as a member of Police in 2003. In 2000, he received a star on the Hollywood Walk of Fame for recording. In 2003, Sting received a CBE from Elizabeth II at Buckingham Palace for services to music, and was made a Kennedy Center Honoree at the White House in 2014.
With The Police, Sting became one of the world’s best-selling music artists. Solo and with The Police, he sold 100 million records. In 2006, Paste ranked him 62nd of the 100 best living songwriters.He was 63rd of VH1’s 100 greatest artists of rock, aHe has collaborated with other musicians, including “Rise & Fall” with Craig David, “All for Love”, with Bryan Adams and Rod Stewart, and introduced the North African musical Raï to Western audiences by his international hit “Desert Rose” with Cheb Mami.nd 80th of Q magazine’s 100 greatest musical stars of 20th century.
Eric Patrick Clapton, CBE (born 30 March 1945), is an English musician, singer-songwriter and guitarist. He is the only three-time inductee to the Rock and Roll Hall of Fame: once as a solo artist and separately as a member of the Yardbirds and Cream. Clapton has been referred to as one of the most important and influential guitarists of all time.Clapton ranked second in Rolling Stone magazine’s list of the “100 Greatest Guitarists of All Time”and fourth in Gibson’s “Top 50 Guitarists of All Time”.number five in Time magazine’s list of “The 10 Best Electric Guitar Players” in 2009.
In the mid-1960s, Clapton left the Yardbirds to play blues with John Mayall & the Bluesbreakers. Immediately after leaving Mayall, Clapton joined Cream, a power trio with drummer Ginger Baker and bassist Jack Bruce in which Clapton played sustained blues improvisations and “arty, blues-based psychedelic pop”.For most of the 1970s, Clapton’s output bore the influence of the mellow style of JJ Cale and the reggae of Bob Marley. His version of Marley’s “I Shot the Sheriff” helped reggae reach a mass market.Two of his most popular recordings were “Layla”, recorded while he was a member of band Derek and the Dominos; and Robert Johnson’s “Crossroads”, recorded by band Cream. Following the death of his son Conor in 1991, Clapton’s grief was expressed in the song “Tears in Heaven”, which featured in his Unplugged album.
Clapton has been the recipient of 18 Grammy Awards, and the Brit Award for Outstanding Contribution to Music. In 2004, he was awarded a CBE at Buckingham Palace for services to music.In 1998, Clapton, a recovering alcoholic and drug addict, founded the Crossroads Centre on Antigua, a medical facility for recovering substance abusers.
My hobby is reading. I read story books, magazines, newspapers and any kind of material that I find interesting.
This hobby got started when I was a little boy. I had always wanted my parents to read fairy tales and other stories to me. Soon they got fed up and tired of having to read to me continually. So as soon as I could, I learned to read. I started with simple ABC books. Soon I could read simple fairy tales and other stories. Now I read just about anything that is available.
Reading enables me to learn about so many things that I would otherwise not know. I learned about how people lived in bygone days of magic and mystery. I learned about the wonders of the world, space travel, human achievements, gigantic whales, tiny viruses and other fascinating things of our world.
The wonderful thing about reading is that I do not have to learn things the hard way. For example, I do not have to catch a disease to know that it can kill me. I know the danger so I can avoid it. Also I do not have to go deep into the jungle to learn about the tiger. I can read all about it in a book.
Books provide the reader with so much information and facts. They have certainly helped me in my daily life. I am better equipped to cope with living. Otherwise I would go about ignorantly learning things the hard way.
So I continue to read. Besides being more informed about the world, I also spend my time profitably. It is indeed a good hobby.
bygone-happening in a past time
cope with-to deal successfully with a difficult situation
informed-having a lot of knowledge
ABBA (stylized ᗅᗺᗷᗅ) was a Swedish pop group formed in Stockholm in 1972, comprising Agnetha Fältskog, Björn Ulvaeus, Benny Andersson, and Anni-Frid Lyngstad. ABBA is an acronym of the first letters of the band members’ first names and is sometimes stylized as the registered trademark ᗅᗺᗷᗅ. The band became one of the most commercially successful acts in the history of popular music, topping the charts worldwide from 1975 to 1982. It also won the Eurovision Song Contest 1974, giving Sweden its first triumph in the history of the contest and being the most successful group ever to take part in the competition.
ABBA has sold over 380 million albums and singles worldwide,which makes it one of the best-selling music artists of all time, and the second best-selling music group of all time. ABBA was the first group to come from a non-English-speaking country that enjoyed consistent success in the charts of English-speaking countries, including the UK, Ireland, the U.S., Canada, Australia, New Zealand, and South Africa. The group also enjoyed significant success in Latin American markets, and recorded a collection of their hit songs in Spanish.
During the band’s active years, Fältskog and Ulvaeus were married, as were Lyngstad and Andersson, although both couples later divorced. At the height of their popularity, both relationships were suffering strain which ultimately resulted in the collapse of the Ulvaeus–Fältskog marriage in 1979 and the Andersson–Lyngstad marriage in 1981. These relationship changes were reflected in the group’s music, with later compositions including more introspective, brooding, dark lyrics.
After ABBA broke up in late 1982, Andersson and Ulvaeus achieved success writing music for the stage while Lyngstad and Fältskog pursued solo careers with mixed success. ABBA’s music declined in popularity until several films, notably Muriel’s Wedding and The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert, revived interest in the group and the spawning of several tribute bands. In 1999, ABBA’s music was adapted into the successful musical Mamma Mia! that toured worldwide. A film of the same name, released in 2008, became the highest-grossing film in the United Kingdom that year. The group was inducted into the Rock and Roll Hall of Fame on 15 March 2010.
ABBA were honored at the 50th anniversary celebration of the Eurovision Song Contest in 2005, when their hit “Waterloo” was chosen as the best song in the competition’s history.
The Beatles were an English rock band that formed in Liverpool in 1960. With members John Lennon, Paul McCartney, George Harrison and Ringo Starr, they became widely regarded as the greatest and most influential act of the rock era. Rooted in skiffle, beat and 1950s rock and roll, the Beatles later experimented with several genres, ranging from pop ballads and Indian music to psychedelic and hard rock, often incorporating classical elements in innovative ways. In the early 1960s, their enormous popularity first emerged as “Beatlemania”, but as their songwriting grew in sophistication they came to be perceived as an embodiment of the ideals shared by the era’s sociocultural revolutions. The Beatles built their reputation playing clubs in Liverpool and Hamburg over a three-year period from 1960. Manager Brian Epstein moulded them into a professional act and producer George Martin enhanced their musical potential. They gained popularity in the United Kingdom after their first hit, “Love Me Do”, in late 1962. They acquired the nickname “the Fab Four” as Beatlemania grew in Britain over the following year, and by early 1964 they had become international stars, leading the “British Invasion” of the United States pop market. From 1965 onwards, the Beatles produced what many consider their finest material, including the innovative and widely influential albums Rubber Soul (1965), Revolver (1966), Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (1967), The Beatles (commonly known as the White Album, 1968) and Abbey Road (1969). After their break-up in 1970, they each enjoyed successful musical careers. Lennon was shot and killed in December 1980, and Harrison died of lung cancer in November 2001. McCartney and Starr, the surviving members, remain musically active. According to the RIAA, the Beatles are the best-selling music artists in the United States, with 178 million certified units. They have had more number-one albums on the British charts and sold more singles in the UK than any other act. In 2008, the group topped Billboard magazine’s list of the all-time most successful “Hot 100” artists; as of 2015, they hold the record for most number-one hits on the Hot 100 chart with twenty. They have received ten Grammy Awards, an Academy Award for Best Original Score and fifteen Ivor Novello Awards. Collectively included in Time magazine’s compilation of the twentieth century’s 100 most influential people, they are the best-selling band in history, with estimated sales of over 600 million records worldwide.
Hi, I am Aram Geghmyan. I am fourteen years old. I was born in Erevan in area of Malatia-Sebastia. From the first class  I  learn at this school. From the beginning I have learned at “Mkhitar Sebastaci” complex for six years, then went to Mother school where I have learned 3 years. This year I came to this school and chosed the Jewelery subject. I have my English lesson 3 days a week :on  Tuesdays, Thursdays and Fridays.  I have attended to “Mkhitar sebastaci” complex nursery school at B4.
Happy new year my dear.
I wish you  the best.
Let the New Year bring you success.
Be always happy and smiling…
London is the capital city of England and the United Kingdom.It is the most populous city in the United Kingdom with a metropolitan area of over 13 milion inhabitants.London has a diverse range of peoples and cultures, and more than 300 languages are spoken within Greater London.London contains four World Heritage Sites: the Tower of London; Kew Gardens; the site comprising the Palace of Westminster, Westminster Abbey, and St Margaret’s Church; and the historic settlement of Greenwich (in which the Royal Observatory, Greenwich.Other famous landmarks include Buckingham Palace, the London Eye, Piccadilly Circus, St Paul’s Cathedral, Tower Bridge, Trafalgar Square, and The Shard. London is home to numerous museums, galleries, libraries, sporting events and other cultural institutions, including the British Museum, National Gallery, Tate Modern, British Library and 40 West End theatres. The London Underground is the oldest underground railway network in the world.
20 Wednesday May 2015
Posted by babae1998 in Бeз pyбpиkи
≈ Leave a comment
Թափոնների քանակի կրճատման ու դրանց վերօգտագործման լավագույն միջոցներից մեկը կոմպոսի պատրաստումն է: Կեսաքայքայվող նյութերը կարելի է վերամշակել կոմպոստի` արժեքավոր օրգանական պարապտանյութերի : Կոմպոստ կարելի է վերապատրաստել ինչպես տնային այնպես էլ քաղաքային մասշտաբի կոմպոստ արտադրող մեծ գործարաններում:
Կոմպոստը մասնակիորեն քայքայված օրգանական նյութ է: Այն առաջանում է բնական միջավայրում` անտառում գետնին թափված տերևների և աղբի քայքայումից: Տան պարտեզներում մենք կարող ենք ավելի արագ ստանալ նույն արդյունքը` պատրաստելով կոմպոստի կույտ: Ժամանակի ընթացքում կոմպոստի հետագա քայքայման արգասիքները և հողի մյուս բաղադրիչները փոխազդելով միմյանց հետ առաջացնում եմ հումուս: Հումուսը հողի գլխավոր բաղադրիչն է, որի կազմավորման համար պահանջվում են երկար տարիներ: Օրգանական նյութերի` կոմպոսի կամ հումուսի անհրաժեշտ քանակությունը չափազանց կարևոր է հողը պահպանելու համար: Կոմպոստ պատրաստելու համար պահանջվում են սննդարար նյութեր,թթվածին, ջուր, միկրոօրգանիզմներ և ժամանակ: Սննդարար նյութեր:
Պարտեզի մանցուկները`հիմնականում չոր տերևները և ճյուղերը ածխածնով հարուստ զանգված են: Թարմ, կանաչ մնացորդները և խոհանոցային թափոնները հարուստ են ազոտով: Կատարյալ խառնուրդը պետք է պարունակի մոտավորապես 3 բաժին ածխածին և 1 բաժին ազոտ: Գոյություն ունեն շատ այլ թափոններ, որոնք կարելի է կոմպոստի վերածել` թեյի տերևները, սուրճի նստվածքը, կավի մնացորդները և այլն: Թթվածին: Թթվածինը չափազանց կարևոր է կոմպոստի պատրաստման համար: Սկզբնական շրջանում կույտը նոսր է և բավականին թթվածին է պարունակում: Զանգվածի խտանալու հետ մեկտեղ անհրաժեշտ է որոշակի ժամանակ անց ապահովվել թթվածնի մուտքը դեպի զանգված: Ջուր: Միկրոօրգանիզներին անհրաժեշտ է խոնավություն, բայց ոչ մեծ քանակությամբ:
Եթե ողջ օդային տարածքը լցվի ջրով, ապա զանգավածը կդառնա թթվածնազուրկ: Զանգվածի համար խոնավության պարունակությունը պետք է լինի 50%: Միկրոօրգանիզմներ: Միկրոօրգանիզմները զանգվածի մեջ հայտնվում են հում նյութի հետ: Միկրոօրգանիզմների մուտքը հաստատ ապահովելու համար պետք է զանգվածին պարբերաբար ավելացնել հող կամ գոմաղբ: Ժամանակ: Գործընթացի հաջող ընթացքի դեպքում քայքայման դպրոցեսը տևում է մոտ տասը շաբաթ: Փորքան մեծ է լինի կոմպոստացման զանգվածը այնքան գործընթացը բարեհաջող կընթանա: Կոմպոստացման գործընթացին խանգարող նյութերն են ` · Մսեղենը, ձկնեղենը, ձեթը, յուղը. Սրանք գրավում են վնասատուներին (առնետներ) · Մեծ քանակությամբ աղաջրերը, աղը վնաս է ինչպես հողին և բույսերին, այնպես էլ կոմպոստին · Թունավոր մոլախոտերի պտուղներն ու սերմերը · Մեծ քանակությամբ մոխիրը · Մեծ ճյուղերը
Աղետը պատահրա է, որը լինում է բնական կամ տեխնածին: Աղետի արդյունքում մահանում են շատ մարդիկ և պատմության մեջ լինում են անուղղելի հետևանքներ: Բնական աղետների պատճարռներ կարող են հանդիսանալ՝ բախում տիեզերական մարմնի հետ, արևի ակտիվության բարձրացում, հրաբխային ակտիվություն, երկրակեղևի սալերի շարժ և իհարկե շրջակա միջավայրի աղտոտում: Բոլոր տեխնածին աղետների պատճառը հանդիսանում է մարդը: Տեխնածին աղտեների պատճառ կարող են հանդիսանալ՝ վթար, մարդու վատ ուսուցնում, մարդու անուշադիր վերաբերմունք աշխատանքի նկատմամբ, աշխատանքայինկարգապահության ցածր մակարդակ կամ դրա բացակայություն: Բնական աղետներ են՝ երկրաշարժ, ցունամի, ջրհեղեղ, հրաբուխների ժայթքում,տորնադո, սողանքներ, քարաթափում ձնահյուս, փոշեփոթորիկ, մրրիկ, փոթորիկ, պտտահողմ, երաշտ, խորշակ:
Պատրաստեք Աղետի կապոց, որն առաջին անհրաժեշտության իրերի, փաստաթղթերի, Առաջին օգնության արկղիկի, ռադիոընդունիչի, գրպանի լապտերի, պահածոյացված սննդի, ջրի, հագուստի և այլ անհրաժեշտ պարագաների հավաքածու է, որից օգտվում են աղետների դեպքում, և որը նախատեսված է արտակարգ իրավիճակներում մարդկանց կարիքները հոգալու համար:
Իմացեք էլեկտրականության, գազի, ջրի հիմնական անջատիչների տեղերը, անջատելու ձևը: Գազի և ջրի փականների կողքին ունեցեք անհրաժեշտ գործիքներ:
Իմացեք ձեր աշխատանքի վթարային ելքերը:
Սովորեցրեք երեխաներին, թե ինչպես վարվել աղետների դեպքում, երբ ծնողները (մեծահասակները) նրանց հետ չեն:
Ընտանիքով որոշեք աղետի դեպքում ժամադրման որևէ վայր:
Տարբեր աղետներ տարբեր ազդեցություններ են թողում բնական միջավայրի վրա: Օրինակ՝ ջրհեղեղը վնասում է արդյունաբերական և գյուղատնտեսական օբյեկտները, աճեցրած բերքով դաշտերը, քայքայում է շենքերը, հիդրոտեխնիկական կառուցներն ու հաղորդակցուղիները, փչացնում ձեռնարկությունների սարքավորումները: Սելավների հետևանքով ավերվում են գյուղեր և ճանապարհներ, ծածկում և դաշտեր: Փոթորիկի հետևանքով մարդիկ են զոհվում, ստանում տարբեր ծանրության վնասվածքներ:Փոթորիկը վնասում է ամուր և քանդում թեթև շինությունները, կտրում կապի ու էլէկտրահաղորդման լարերը, ամայացնում դաշտերը, կոտրում և արմատախիլ անում ծառերը:
Երկրաշարժերը տեղի են ունենում երկրակեղևի որոշակի զանգվածում կուտակված էներգիայի կտրուկ լիցքաթափման արդյունքում։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում երկրաշարժերի առաջացումը բացատրվել է տվյալ ժամանակներում ընդունված պատկերացումների համաձայն և հիմնականում կապվել է տարատեսակ կենդանիների շարժումների հետ։ Այսպես օրինակ, հին Չինաստանում երկրաշարժերի «մեղավորը» ցուլն էր, Ճապոնիայում՝ ձուկը, Հնդկաստանում՝ խլուրդը և այլն։ Առաջին անգամ երկրաշարժերի բացատրությունը երկրի ընդերքում որոնելու վարկածն արտահայտել է հին հույն փիլիսոփա Արիստոտելը։ Նա համարում էր, որ Երկրի վրա առաջացող քամիները ճեղքերի և քարանձավների միջոցով մտնելով Երկրի ընդերք, այնտեղ առկա կրակի պատճառով ուժեղանում են և սկսում ճանապարհ որոնել դեպի Երկրի մակերևույթ, հենց դրա ժամանակ էլ տեղի են ունենում երկրաշարժերը։ Այս վարկածը թեև իր մեջ չի պարունակում ոչ մի լուրջ գիտական բացատրություն, սակայն երկար ժամանակ ընդունվել է որպես երկրաշարժերի առաջացման հիմնական վարկած։ Դրա շնորհիվ մինչև այժմ էլ մնացել է «սեյսմավտանգ եղանակ» հասկացությունը։ 18–րդ դարի սկզբին անգլիացի գիտնական Ջոն Միտչելը եկավ այն եզրակացության, որ Երկրի ցնցումները երկրաշարժի ժամանակ տեղի են ունենում առաձգական ալիքների շարժման արդյունքում: Երկրաշարժերը ըստ առաջացման բնույթի կարելի է դասակարգել երկու խմբերի. Բնական երկրաշարժեր և Տեխնածին երկրաշարժեր Բնական երկրաշարժերը կապված են տարբեր պրոցեսների հետ։ Հայտնի են տեկտոնական շարժումներով պայմանվորված երկրաշարժեր, հրաբուխների հետ կապված երկրաշարժեր, երկրակեղևում կարստային խոռոչների փլուզման հետևանքով առաջացող երկրաշարժեր և այլն։ Տեխնածին երկրաշաժը կապված է մարդկային գործունեության հետ: ։ Օրինակ ռազմական կամ արդյունաբերական պայթյունների հետևանքով առաջացող ցնցումները կարող են «տրրիգեր» (շարժիչ ուժ) հանդիսանալ ուժեղ երկրաշարժի համար։ Կամ օրինակ մեծ ջրամբարի կառուցումը կարող է հանգեցնել տվյալ տարածքում սեյսմիկ ակտիվության բարձրացման։ Նշված բոլոր տիպի երկրաշարժերից Հայաստանի տարածքում առավել ուժեղ և առավել տարածված են տեկտոնական երկրաշարժերը։ Երկրաշարժերը ըստ կանխատեսելիության կարելի է բաժանել նույնպես երկու խմբի. Կանխատեսելի երկրաշարժեր և Անկանխատեսելի երկրաշարժեր Ընդհանրապես երկրաշարժերի կանխատեսում ասելով պետք է նկատի ունենալ նրա տեղի, ուժգնության և ժամանակի հավանականային բնութագրերը։ Կանխատեսելի համարվում են այն երկրաշարժերը, որոնք իրենց «ստեղծման» փուլում թույլ են տալիս գրանցել տարատեսակ նախանշաններ։ Երկրաշարժերի նախանշաններից են համարվում՝ ստորգետնյա ջրերի մակարդակի փոփոխությունները, երկրամագնիսական դաշտի փոփոխությունները, ռադոն գազի անոմալ փոփոխությունները և այլն։ Անկանխատեսելի են համարվում առանց որևէ նախանշանների գրանցվող երկրաշարժերը։
Օդը երբեք տևական դադարի մեջ չի լինում: Այն գտնվում է անընդհատ հորիզոնական և ուղղաձիգ շարժման մեջ: Օդի հորիզոնական շարժումը կոչվում է քամի: Քամու առաջացման պատճառը օդի անհավասարաչափ տաքանալն է, որն առաջ է բորում մթնոլորտային ճնշման անհամաչափ բաշխում: Բարձր ճնշման վայրից օդը տեղափոխվում է դեպի ցածր ճնշման վայրը: Փոթորիկը քամու տեսակ է: Փոթորիկը տևում է այնքան ժամանակ, մինչև ճնշումները հավասարվեն: Որքան մեծ են ճնշման տարբերությունները, այնքան ուժեղ են քամիները: Փոթորիկն անսովոր ուժի (արագությունը – 15-20մ/վրկ) քամի է: Իր կործանարար ներգործությամբ փոթորիկը չի զիջում այնպիսի տարերային աղտեին, ինչպիսին երկրաշարժն է: Փոթորիկի հետևանքով զոհվում են, ստանում են տարբեր ծանրության վնասվածքներ: Փոթորիկը վնսում է ամուր ու քանդում շինություննեևը, կտրում կապի ու էլեկտահաղորդման լարերը, ամրացնում դաշտերը, կոտրում և արմատախիլ անում ծառերը:
Ինչ անել երկրաշարժից հետո՝
Փլատակներում գտնվելիս պետք չէ հուսահատվել, հնարավորության սահմաններում հարկավոր է տեղափոխվել ավելի անվտանգ տեղ, կարիքի դեպքում՝ ցուցաբերել առաջին օգնություն: Պետք է ջանալ կապ հաստատել (բղավել, հարվածել հնչեղ առարկաներով) հարևան փլատակներում և դրսում գտնվողների հետ: Կարելի է փորձել սողանցք բացելով ինքնուրույն դուրս գալ փլատակներից՝ խուսափելով իրար վրակուտակված մեծ բեկորներից:
Փլատակում գտնվելու առաջին օրերին չհայտնաբերվելու դեպքում խուճապի մի՛ մատնվեք, խնայեք ուժերը, ավելորդ շարժումներ մի՛ կատարեք, սննդի առկայության դեպքում պաշարը բաժանեք մի քանի մասի՝ խնայողաբար օգտագործելով այն: Հիշեք, որ ձեզ որոնում են և կփրկեն:
Եթե ձեր կացարանը քիչ է տուժել, և հնարավոր է այնտեղ ապրել, ապա առաջին հերթին պետք է ստուգել՝ արդյոք չե՞ն վնասվել էլեկտրահաղորդալարերը, վառարանների ծխնելույզները, կոյուղին, չկա՞ գազի արտահոսք, չե՞ն թափվել վտանգավոր հեղուկներ և այլն:
Համաճարակներից (հատկապես ամռանը) և հրդեհներից խուսափելու համար անհրաժեշտ է խստորեն պահպանել սանիտարահիգիենիկ և հակահրդեհային կանոնները:
Ջրհեղեղը գետերում և ջրավազաններում ջրի մակարդակի բարձրացման հետևանքով որոշակի տարածքի ջրածածկումն է: Սովորաբար ջրհեղեղների պատճառ լինում են ջրամբարների փլուզումը, հորդառատ անձրևները, ձյան և սառույցի հալոցքը:
Եթե դուք ապրում եք հնարավոր ջրհեղեղի գոտում, ապա կարևոր է գիտենալ ձեր բնակավայրի տեղանքը, հնարավոր ջրհեղեղի դեպքում փախուստի անվտանգ ճանապարհները և վայրերը:
Ջրհեղեղների վտանգի նախազգուշացումների դեպքում պետք է՝
մշտապես հետևել տեղեկատվական միջոցների հաղորդագրություններին:
անհրաժեշտության դեպքում բարձրացնել կահույքը ջրի հնարավոր մակարդակից բարձր:
թունավոր և վտանգավոր նյութերը տեղափոխել ավելի բարձր տեղ:
ստուգել Աղետի կապոցը և թարմ ջրի պաշարները:
հավաքել և ապահով տեղավորել արժեքավոր իրերը, փաստաթղթերը, դրամը և լուսանկարները:
անջատել էլեկտրականությունը, գազը և ջուրը:
Ջրհեղեղի ժամանակ և հետո՝
Պաշտպանեք Աղետի կապոցը թրջվելուց:
Եռացրեք ծորակի ջուրը, սննդամթերքը լվացեք եռացրած ջրով:
Մի՛ միացրեք գազը կամ էլեկտրականությունը, մինչև չհամոզվեք, որ նրանց օգտագործումն անվտանգ է ձեզ համար:
Խուսափեք մտնել ջուրը, քանի որ այն կարող է վտանգավոր լինել, իսկ եթե ստիպված եք անցնել ծանծաղուտով, ապա հագեք ջրակայուն, պինդ կոշիկներ և օգտվեք ձեռնափայտից:
Սողանքի առաջացման պատճառներն են՝ ջրով հագենալու հետեւանքով գետնահողի (գրունտի) բեռնվածության ավելացումը, փոսերի, իջվածքների, մակերեսային շերտերի տակ ջրակայուն կավի զանգվածի առկայությունը, թեք, զառիթափ տեղանքում անտառահատումները։ Սողանքի դեմ պայքարի գլխավոր եղանակը գետնաջրերի հեռացումն է։
Սելավը կարճաժամկետ եւ բուռն ցեխային, երբեմն ցեխաքարային հեղեղ է, որը ձեւավորվում է լեռնային գետերի ավազաններում՝ օժտված լինելով ավերիչ մեծ ուժով։ Սելավային հեղեղների դեմ պայքարը կազմակերպվում է արգելափակող պատվարներ կանգնեցնելով, հոսքը սպառնալի վայրերից շեղելով եւ ջրահոսքի ավազանը անտառապատելով:
Բեկորների կուտակում, որն առաջանում է լեռնային ապարների հողմահարման ու քայքայման ժամանակ լեռների ստորոտներում ու լանջերի վրա։ Բացի այդ, քարաթափում-փլուզումներ տեղի են ունենում ծանրության ուժի ազդեցության տակ տարբեր պատճառներից՝ ջերմաստիճանի կտրուկ փոփոխությունների ներգործությունից, սառչելիս ջրի ընդարձակումից, երկրաշարժից։ Սովորաբար քարաթափումները ծածկում են լեռնալանջերի ստորին, երբեմն էլ միջին մասը։
Ձյան ինտենսիվ հալոցքի կամ ուժեղ անձրեւների հետեւանքով (գարնանն ու աշնանը) լեռնային uարձունքների թեք լանջերից ձյան մեծ զանգվածակույտի գահավիժում, որն եnuեմն հասնում է բնակելի հարթավայրերին եւ սպառնում բնակչության կյանքին ու առողջությանը, վնաս պատճառում տնտեսության օբյեկտներին, շրջակա բնական միջավայրին։ Ձնահյուսերի շարժման պատճառ են դառնում ձյան առատ տեղումները: Ձնահյուսերի հետեւանքով լրջորեն վնասվում են էլեկտրահաղորդման գծերը, լեռնանցքային ճանապարհները եւ այլն։
Փոշեփոթորիկն ուժեղ քամու հետեւանքով գետնահողից (գրունտից) փոշու կամ ավազի տեղափոխումն է։ Տարածված է հողն ուժեղ վարած վայրերում, ավազոտ ու լյոսային (դեղնահողային) եւ այլ վայրերում։ Փոշեփոթորկի դեմ պայքարի լավագույն եղանակը անտառաշերտերի ստեղծումն է եւ ճիշտ ագրոտեխնիկան։
Շատ ուժեղ (արագությունը վայրկյանում 20 մետր) եւ տեւական քամի, որն առաջացնում է մեծ ավերածություններ. վնասվում են կապի եւ էլեկտրահաղորդման գծերը, խախտվում է տրանսպորտի աշխատանքը, լճերում ու ջրամբարներում առաջանում են ալիքներ։ Թեպետ մրրիկին բնորոշ են ավելի փոքր, քան փոթորկի ժամանակ, վնասներն ու ավերածությունները, սակայն տարերային այս աղետը լուրջ վտանգ է պարունակում։
Օդի մրրկային շարժում ձագարի կամ սյան տեսքով։ Առաջանում է օդի ուժեղ տաքացման ժամանակ բարձրացող հոսանքի շնորհիվ։ Տեղաշարժվում է 5-20 մետր վայրկյան արագությամբ։ Պտտահողմի ժամանակ օդը պտտվում է եւ միաժամանակ բարձրանում պարուրաձեւ՝ գետնից վեր քաշելով փոշի, ջուր ու տարբեր առարկաներ։ Իր գոյության ընթացքում, որ տեւում է մի քանի րոպեից մինչեւ մի քանի ժամ, պտտահողմն անցնում է զգալի տարածություն՝ հարյուր մետրից մինչեւ մի քանի կիլոմետր։ Օվկիանոսի վրա տեղի ունեցող մրրկասյունը կոչվում է տորնադո (իսպաներեն)։
Երաշտը օդերեւութաբանական եւ ագրոօդերեւութաբանական վտանգավոր երեւույթ է։ Երաշտը սկսվում է տարվա տաք ժամանակ՝ ամռանը, երբ տեւական ժամանակամիջոցում անձրեւներ չեն գալիս, բույսերի աճի շրջանում տեղումների քանակը կազմում է 200 միլիմետրից պակաս։
Երաշտը օդերեւութաբանական եւ ագրոօդերեւութաբանական վտանգավոր երեւույթ է։ Երաշտը սկսվում է տարվա տաք ժամանակ՝ ամռանը, երբ տեւական ժամանակամիջոցում անձրեւներ չեն գալիս, բույսերի աճի շրջանում տեղումների քանակը կազմում է 200 միլիմետրից պակաս։
Խորշակը խիստ տաք եւ չոր, գլխավորապես հարավարեւելյան քամի է, որ փչում է տարվա տաք ժամանակ։ Ընդ որում՝ օդի ջերմաստիճանն անցնում է 50-60 աստիճանից։ Խորշակը մեծ վնաս է պատճառում բուսականությանը։
Արտակարգ իրավիճակների, այդ թվում աղետալի բնույթի կացությունների առաջացման կարող է հանգեցնել ինֆեկցիոն (վարակիչ) հիվանդությունների տարածումը բնակչության, կենդանիների ու բույսերի շրջանում։ Կենդանիների մեջ համաճարակային հիվանդության տարածումը կոչվում է էպիզոոտիա, իսկ բույսերի եւ գյուղատնտեսական մշակաբույսերի մեջ՝ էպիֆիտոտիա։ Վարակիչ են այն հիվանդությունները, որոնք ծագում են մարդու օրգանիզմի մեջ վարակի յուրահատուկ հարուցիչ ներթափանցելու հետեւանքով։
Տեխնածին բնույթի վթարներ ու աղետներ
Վթարն արդյունաբերական օբյեկտում կամ տրանսպորտում տեղի ունեցող վտանգավոր պատահար է, որը մարդկանց կյանքին ու առողջությանը սպառնալիք է ստեղծում, հանգեցնում է արտադրական շենքերի ու կառույցների ավերման, սարքավորումների, մեխանիզմների, տրանսպորտային միջոցների, հումքի ու պատրաստի արտադրանքի վնասման կամ ոչնչացման, արտադրական գործընթացի խախտման եւ շրջակա միջավայրի բնական վիճակի վատթարացման։
Ես Էկոլոգիայից պատրաստել եմ նյութեր ՁԻԱՀ-ի, Միավ-ի, Բուսական ռեսուրսներն ու դրանց օգտագործման առանձնահատկությունները, Ականջակալների, Ճառագայթումի, Թափոնները որպես մարդու կենցաղային և արդյունաբերական գործունեության արդյունք, Ագաթի,Սպիտակի երկրաշարժի,  Թափոնների և Աղմուկի մասին տեղադրել եմ իմ բլոգի Էկոլոգիայի բաժնում:Ես կարողանում եմ համացանցից գտնել էկոլոգիային համապատաս նյութեր և պատրաստել պրիզտանցիյա:Մենք դիտել էնք ԳՄՈ-ի մասին ես այդ ժամանակ հասկացա որ բազմաթրիվ երկրներում բանջարեղենի և մրգերի մեջ սրսկում են ԳՄՈ դա այնդպես է անում որ միրգը կամ բանջարը ավելի լավ տեսք ստանա բայց ԳՄՈ նյութը վնաս է օրգանիզմին:Մենք բացի ԳՄՈ-ի մասին ուսամնական ֆիլմից նայել էինք բազմաթիվ հետաքրքիր ուսումնական ֆիլմեր:
Ագաթը կիսաթանկարժեք քար է, նուրբ շերտավոր քաղկեդոնի տեսակ:
Ագաթը չափազանց հետաքրքիր բյուրեղ է: Այն բաղկացած է իրար միացած տարբեր գույների և թափանցիկության չափազանց բարակ ու անհամար շերտերից: Ավելի քան մեկ հարյուրամյակ է, ինչ տարբեր երկրների գիտնականներ փորձում են գտնել ագաթի խորհրդավոր բազմաշերտության գաղտնիքը: Կան տարբեր վարկածներ, բայց գատնիքը դեռ սպասում է իր բացահայտմանը:
Հայաստանի Սարիգյուղի հանքավայրի ագաթներից
Լինում է տարբեր գույների և երանգների զուգահեռ նուրբ գծաշերտերով, նախշերով ու ցանցով, գետաքարերի, խողովակաձև մարմինների երակների ձևով: Կարծրությունը միներոլոգիական սանդղակով 6–6,5 է:
Ագաթն առաջանում է հրաբխային ապարներում` ջրային սիլիկաթթվային լուծույթների ներհոսման հետևանքով: Հայաստանում հայտնի են Սարի գյուղի և Շահնազարի հանքերը… Արտաշատ, Կարմիր բլուր, Լճաշեն և այլ հնավայրերից հայտնաբերվել են մ.թ.ա. III–I հազարամյակներին վերագրվող ագաթե զարդեր: Օգտագործվում է տեխնիկայի և ոսկերչության մեջ: Նաև հղկանյութ է:
Ագաթն օգնում է հաղթահարել դյուրագրգիռության, զայրույթի պոռթկումները և այլ բացասական հատկանիշներ: Այն իր տիրոջը հաղորդում է ուժ և երկարակեցություն, սրում է տեսողությունը: Այն յուրահատուկ քար-հովանավոր է հատկապես նրանց համար, ով ծնվել է ապրիլ, մայիս և հունիս ամիսներին:
Ագաթը պաշտպանում է չար աչքից, թույներից, այն կրողին պարգևում է երկարակեցություն ու առողջություն, առնականություն ու հանգստություն: Ծովակնը համարվում է սիրահարների քար, պահպանում է ընտանեկան երջանկությունը, նպաստում բարեկեցությանը:
ՄԻԱՎ (մարդու իմունային անբավարարության վիրուս (ֆր.՝ VIH)), ախտահարում է մարդու օրգանիզմի տարբեր բջիջները և հատկապես՝ իմունային համակարգի բջիջները։ ՄԻԱՎ-ով վարակված մարդկանց մոտ զարգանում է երկարատև ընթացքով քրոնիկ վարակիչ հիվանդություն՝ ՄԻԱՎ վարակ, որի արդյունքում դանդաղորեն քայքայվում են լիմֆոցիտները, մակրոֆագերը և նյարդային հյուսվածքները տարիներ, ինչը հանգեցնում է իմունային համակարգի աստիճանաբար զարգացող դեֆեկտի, ինչը հանգեցնում է հիվանդի մահվան երկրորդային վնասվածքներից կամ ենթասուր էնցեֆալիտից։
ՄԻԱՎ վարակի հետևանքով խաթարվում է մարդու իմունային համակարգի գործունեությունը, թուլանում կամ վերանում է որևէ հիվանդության դեմ օրգանիզմի արդյունավետ պայքարի հնարավորությունը։ Իմունային համակարգի հենց այդ ընկճված վիճակը կոչվում է իմունային անբավարարություն։ ՄԻԱՎ վարակակիրների մոտ իմունային անբավարարությունը զարգանում է տարիների ընթացքում, և նրանք կարող են միջինում 7-15 տարի առողջության հետ կապված որևէ խնդիր չունենալ։ Սակայն այդ ընթացքում նրանք շարունակում են վարակի աղբյուր հանդիսանալ։
ՁԻԱՀ-ը ՄԻԱՎ վարակի վերջնային փուլն է։
Ձեռքբերովի իմունային անբավարարության համախտանիշ (ՁԻԱՀ), հիվանդության որոշակի արտահայտությունների ամբողջություն է։
ՁԻԱՀ-ը ՄԻԱՎ վարակի վերջնային փուլն է, զարգանում է ՄԻԱՎ-ով վարակված բոլոր մարդկանց մոտ, բնորոշվում է իմունային համակարգի գործունեության խաթարմամբ, որի հետևանքով օրգանիզմն անպաշտպան է դառնում զանազան վարակիչ և ուռուցքային հիվանդությունների նկատմամբ։
Ինչպես ցանկացած այլ վարակ ՄԻԱՎ-ը ևս ունի իրեն հատուկ զարգացման փուլերը։
Բուսական ռեսուրսներն ու դրանց օգտագործման առանձնահատկությունները
Բուսականությամբ է պայմանավորված բուն կյանքի և դրա համար անհրաժեշտ բնական միջավայրի գոյությունը և հարատևումը: Բուսականությունը միաժամանակ բնական ռեսուրս է, որն օգտագործվում է նյութական արտադրության ոլորտում: Բուսական ռեսուրսը երկրագնդի բնական բուսածածկույթի այն զանգվածն է, որը մարդկային հասարակության զարգացման տվյալ մակարդակում հանդես է գալիս որպես մարդկության գոյության անհրաժեշտ աղբյուր, որպես կարևորագույն արտադրամիջոց: Բուսական ռեսուրսները կենդանական ռեսուրսների հետ միասին կազմում են կենսածին (բիոտիկ) ռեսուրսները: Դրանց ընդհանուր ծավալը Երկրի վրա վիթխարի է՝ մոտավորապես 1 տրիլիոն 840 մլրդ տ: Այս քանակության միայն 0.1%-ն է բաժին ընկնում կենդանական ռեսուրսներին, հիմնական մասը 99.9%-ը, կազմում են բուսական ռեսուրսները: Ըստ կիրառության բնագավառների բուսական ռեսուսները բաժանվում են հետևյալ խմբերի սննդային բույսեր, դեղաբույսեր, տեղնիկական բույսեր, կերաբույսեր, դեկորատիվ բույսեր: Սննդային բույսերը մարդու կողմից անմիջականորեն օգտագործվում են որպես սնունդ, կամ էլ հումք են ծառայում սննդի արտադրության համար: Սննդային բույսերը բաժանվում են մի քանի խմբի: Օրինակ, առանձին խմբեր են կազմում պտուղներն ու հատապտուղները, համեմունք ծառայող բույսերը, օսլա պարունակող բույսերը և այլն:
Այս խմբերը տարբերվում են գլխավորապես իրենց քիմիական կազմով: Այսպես, օրինակ, բակլազգիների ու հացազգիների պտուղները հարուստ են սպիտաակուցներով: Պտուղներն ու հատապտուղները պարունակում են մեծ քանակությամբ ածխաջրեր, հանքային աղեր և այլ վիտամիններ: Օսլա պարունակող բույսերն իրենց ստորգետնյա օրգաններում՝ պալարներում, կոճղարմատներում պարունակում են մեծ քանակությամբ օսլա: Իրենց քիմիական կազմով ու սննդարար հատկանիշներով առանձնացվում են սնկերն ու ջրիմուռները: Սննդային բույսերը հանդիպում են բոլոր բնական լանդշաֆտներում: Բայց դրանց բազմազանությամբ հատկապես աչքի են ընկնում խոնավ մշտադալար անտառները: Այստեղ աճում են սուրճը, կակաոն, կոկոսյան և փյունիկյան արմավենիները, որպես համեմունք օգտագործվող բույսերը՝ դարչինը, մեխակը, սև պղպեղը, վանիլը և այլն, որոնք լայն սպառում ունեն ամբողջ աշխարհում:
Դեղաբույսերը պարունակում են մարդու օրգանիզմի վրա ֆիզիոլոգիական ազդեցություն ունեցող տարբեր նյութեր՝ եթերայուղեր, գլիկոզիտներ, դաբաղանյութեր, ալկալոիդներ, վիտամիններ: Ըստ ազդեցության բնույթի՝ տարբերվում են հանգստացնող, քնաբեր, ցավազրկող, հակաբորբոքային և այլ դեղաբույսեր: Լայն կիրառություն ունեցող դեղաբույսերից են քինածառը, կոկայենին, մասրենին, արոսենին, հաղարջենին և մի շարք այլ բույսեր: Գիտության զարգացմանը զուգընթաց հայտնաբերվում են բուժիչ հատկություններ ունեցող նորանոր տեսակներ:
Տեխնիկական մշակաբույսերը դրանք բոլոր այն բույսերն են, որոնք արդյունաբերության տարբեր ճյուղերում կարող են օգտագործվել որպես հումք: Դրանցիցի են կաուչուկատուները, որոնցից ներկայումս ստացվում է ռետինի համաշխարհային արտադրության 30%-ը: Հիմնական կաւոչուկատու բույսը՝ բրազիլական հեվեա ծառն է: Տեխնիկական մեծ արժեք են ներկայացնում խեժ պարունակող բույսերը, օրինակ, սովորական ու սիբիրական սոճին: Որպես արդյունաբերական հումք բարձր են գնահատվում թելատու (վուշը, բամբակենին, ջութը, բրդյա ծառը), յուղատու (յուղատու արմավենիները, արևածաղիկը, սիբիրական մայրին), ներկատու և դաբաղանյութեր պարունակող բույսերը: Շատ տեխնիկական բույսեր մարդու կողմից ընտելացվել են և օգտագործվում են որպես մշակաբույսեր:
Կերակրաբույսերը կարևոր նշանակություն ունեն գյուղատնտեսության, մասնավորապես, անասնապահության համար: Դրանք աշխարհում զբաղցնում են 30 մլն, այսինքն ամբող աշխարհի ցամաքիշուրջ 20 %-ը: Կերակրաբույսերը հատկապես հարուս են նսսդանյութերով ( շաքարներ, սիտակուցներ, վիտամիններ): Բուսականությունը հանդիսանում է միջավայրաստեղ կարևոր գործոն: Հատկապես մեծանում է նրանց դերը ուրբանիզացման ներկայիս տեմպերիտեմպերի պայմաններում:
Ականջակալներ (անգլերեն` Headphones), անհատական սարք է երաժշտություն կամ ձայն լսելու համար, որը միացվում է մեկ սարքի։ Այն կարելի է միացնել փլեյերներին, համակարգիչներին, բջջային հեռախոսներին կամ այլ տեսակի սարքերին որոնք ունեն նման հնարավորութուն։ Ականջակալները օգտագործվում է նաև ձայնագրման ստուդիաներում, երաժշության ձայնագրման հաստակ վերահսկողությունը սահմանելու նպատակով։ Առաջին ականջակալը օգտագործել է Ֆիլիպ Ռեյսը 1861 թվականին։
Հիմնական տեխնիկական բնութագրիչները համարվում են՝ մաքուր ձայնաբաժինը (диaпaзoH), զգայունությունը, դիմադրողականությունը, մաքսիամալ հզորությունը և խեղաթյուրման տոկոսային հարաբերության :
Ձայնաբաժնի մաքրություն – այս բնությագիրը ականջակալների ձայնային որակի մասին է խոսում: Մեծ դիամետրայով ականջակալների մոտ մեմբրաններն ունեն ձայնի բարձր որակ: Միջին բնութագրական որակը կազմում է 18 Հց – 20 000 Հց (Հերց): Որոշ որակյալ ականջակալներ ունեն ձայն 7 Հց – 120 Կհց հաճախականություն:
Զգայունությունը – (KПД), զգայունությունը ներգործում է ականջակալների ձայնի բարձրության վրա: Հիմնականում ականջակալները ապահովված են լինում ոչ ավել քան 100 Դբ հզորությամբ, ավելի քչի դեպքում ձայնը կարող է շատ ցածր լինել, մանավանդ եթե ականջակալները օգտագործվում են նբագարկիչի համար: Զգայունության վրա ազդում է մագնիսական սիտիկի պատրաստանյութը, որն ականջակալների մեջ է , օրինակ՝ չհարող մագնիսական սրտիկներ:
Դիմադրողականություն – (իմպեդանս), այստեղ կարևոր է ականջակալների լրիվ էլեկտրական դիմադրողականության համապատասխանեցումը և ձայնի աղբյուրի դուրս արտաքին՝ դրսի դիմադրողականությունը:
Ականջակալների մեծամասնությունը պատրաստված է 32 Օմ դիմադրողականությամբ: Իսկ 16 Օմ դիմադրողականություն գրանցողները ունեն ավելացված, տարբերակված ակուստիկակական հզորություն:
Մաքսիմալ հզորություն – Այս տեխնիկան ապահովում է ականջակալների ամբողջովին ձայնի հզորությունը:
Խեղաթյուրման տոկոսային հարաբերության – Այս բնութագրիչը չափվում է տոկոսներով՝ մասնաբաժիններով: Որքան փոքր է դրա չափը, այնքան ավելի որակով է ձայնի արտահայտումը:
Ախտաբանական ականջների աղմուկն առաջանում է դեպի լսողական նյարդ գնացող արյան անհավասարաչափ հոսքի պատճառով կամ միջին և ներքին ականջի հիվանդությունների, կապարով, արսենով, սնդիկով, ալկոհոլով, նիկոտինով քրոնիկ, թունավորումների, հիպերտոնիկ հիվանդության, թերճնշման դեպքերում, որը պայմանավորված է նյարդի գրգռմամբ։ Սովորաբար աղմուկի հետ միաժամանակ նկատվում է լսողության նվազում, և որքան մեծ է աղմուկի ուժը, այնքան ավելի է նվազում լսողությունը։ Խլության դեպքում աղմուկը, որպես կանոն, դադարում է։ Աղմուկի ուժեղացումը (կամ առաջացումը) կարող է դիտվել զարկերակային ճնշման տատանումների, հոգեկան զգալի գրգռված վիճակների, ֆիզիկական լարվածության, գերհոգնածության ժամանակ։ Այն հաճախ ականջի և սիրտանոթային համակարգի հիվանդությունների համեմատաբար վաղ ախտանշան է։
Ականջների աղմուկը երբեմն առաջանում է հղիության և կլիմաքսի շրջանում։ Հղի կանանց մոտ աղմուկի առաջացումը կարող է վկայել զարկերակային ճնշման անկայունության մասին և լինել հղիության տոքսիկոզների վաղ նախանշան։
Տիեզերական ճառագայթմամբ ստեղծվող ռադիոակտիվ ֆոնը (0.3 մԶվտ/տարին) կազմում է մարդու ստացած ողջ արտաքին ճառագայթման (0.65 մԶվտ/տարին) կեսից փոքր-ինչ քիչ: Երկրի վրա գոյություն չունի այնպիսի տեղ,որտեղ չներթափանցեն տիեզերական ճառագայթները: Պետք է նշել, որ բևեռները ճառագայթվում են ավելի շատ, քան հասարակածը: Սա կապված է երկրի մագնիսական դաշտի առկայության հետ, որի ուժագծերը մտնում և դուրս են գալիս բևեռներում: Այնուամենայնիվ ավելի մեծ դեր է խաղում այն, թե որտեղ էգտնվում մարդը: Որքան բարձր է մարդ ծովի մակարդակից, այնքան մեծ է ճառագայթման աստիճանը, քանզի օդային շերտի հաստությունը և խտությունը բարձրանալու հետ նվազում է և թուլանում են պաշտպանիչ ունակությունները: Այսինքն` ծովի մակարդակի վրա ապրողը ստանում է տարեկան 0.3 մԶվտ, իսկ 4000 մետր բարձրության վրա ճառագայթումը արդեն 1.7 մԶվտ է: 12կմ բարձրության վրա, տիեզերական ճառագայթների հաշվին, ճառագայթման մակարդակը աճում է երկրայինից 25 անգամ: Ինքնաթիռների անձնակազմը ստանում է 10 մկԶվտ չափաբաժին 2400կմ անցնելիս: Այստեղնշանակություն ունի ոչ միայն թռիչքի տևողությունը ,այլև բարձրությունը: Երկրային ռադիացիան` միջինում 0.35 մԶվտ/տարին, հիմանականում ճառագայթվում է այն օգտակար հանածոներից, որոնք պարունակում են կալիում-40, ռուբիդիում-87, ուրանիում-238 և թորիում-234: Բնականաբար երկրային ռադիոակտիվությունը ամենուրեք նույնը չէ, այն տատանվում է միջինում 0.3 – 0.5 մԶվտ/տարին սահմաններում: Գոյություն ունեն վայրեր, որտեղ այս ցուցանիշը բազմաթիվ անգամներ մեծ է:
Միջուկի փոխարկումն այլ միջուկի կարող է ուղեկցվել էլեկտրոնի արձակմամբ: Պատմականորեն այդ ռեակցիան կոչվել է B-տրոհում, իսկ ճառագայթումը՝ B-ճառագայթում: B-մասնիկի ինքնությունը պարզել է Բեկերելը, որը ուսումնասիրելով մագնիսական դաշտում նրա շեղումը, ցույց տվեց, որ այն մեծ արագությամբ շարժվող էլեկտրոն է: Առաջին հայացքից զարմանալի է, թե միջուկն ինչպես կարող է էլեկտրոն արձակել, եթե միջուկում էլեկտրոններ չկան: Սակայն պարզվում է, որ որոշակի պայմաններում միջուկի ներսում նեյտրոնը տրոհվում է պրոտոնի, էլեկտրոնի և հականետրինոյի: Վերջիններս դուրս են թռչում միջուկից: Այս տրոհումը տեղի է ունենում մեծ թվով նեյտրոններ պարունակող միջուկներում:Հականեյտրինոն չեզոք տարրական մասնիկ է, հետևաբար, այն ունի ներթափանցման մեծ ունակություն: Բնության մեջ B-ճառագայթման հաճախ հանդիպող ռեակցիա է ածխածն իզոտոպի վերածումը ազոտի.Որտեղ հատանեյտրինոն է:Ծանր ռադիոակտիվ միջուկերը տրոհվում են՝ ճառագայթելով a- կամ B-մասնիկ, հերթագայելով միմյանց: Ամեն մի a-տրոհում զանգվածային թիվը փոքրացնում է 4-ով, կարգածիվը՝2-ով, իսկ B-տրոհումը կարգաթիվը մեծացնում է 1-ով: Այդ ռեակցիաների շարքը շարունակվում է այնքան, մինչև ստացվում է կապարի կամ բիսմուտի որևէ կայուն իզոտոպ: Այդպիսի շարքերն անվանում են ռադիոակտիվ ընտանիքներ: Նրանցից մեկը սկսվում -ից և ավարտվում -ով
Երբ միջուկները ճառագայթում են a- կամ B-մասնիկներ, նրանց մոտ հաճախ մնում է էներգիայի ավելցուկ: Ատոմի համեմատությամբ ասում են, որ միջուկը գտնվում է որոշակի կյանքի տևողությամբ գրգռված վիճակում: Որոշ ժամանակ անց գրգռված միջուկը ճառագայթում է: Այդ ճառագայթումը հայտնագործվել է ֆրանսիացի ֆիզիկոս Պ.Վիլարդի կողմից 1900թ. և կոչվել Y-ճառագայթում: Ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ Y-ճառագայթները կարճ՝ λալիքի երկարությամբ էլեկտրամագնիսական ալիքներ են: Ռենտգենյան ճառագայթների նման Y-ճառագայթները նույնպես բյուրեղային ցանցի վրա դիֆրակցիա երևույթ են առաջացնում: Y-ճառագայթները, ունենալով ալիքի փոքր երկարություն, հստակորեն դրսևորում են մասնիկային հատկություններ: Y-ճառագայթմանը բնորոշ է մեծծ ներթափացման ընդունակությունը, որը կախված է ինչպես Y-քվանտների էներգիայից, այնպես էլ կլանող միջավայրի տեսակից: Օրինակ՝5 ՄԷՎ էներգիայով Y-քվանտների հոսքը 10 անգամ փոքրանում է 36 սմ հաստությամբ բետոնի շերտով, կամ 4,7 սմ հաստությամբ կապարի շերտով անցնելիս: Y-ճառագայթման հետևանքով չի փոխվում ոչ միջուկի լիցքը և ոչ է զանգվածը, այն գրգռված վիճակից անցնում է հիմնական վիճակ: Դրա հետ մեկտեղ կան ռադիոակտի տրոհումներ, որոնց ընթացքում ճառագայթվում են B-մասնիկներ և Y-քվանտներ:
Հիմնական Հասկացություններ, Եզրեր և Սահմանումներ
Ճառագայթում, ներթափանցող ճառագայթում, ռադիացիոն պաշտպանություն, պաշտպանություն ռադիոակտիվ և ռենտգենյան ճառագայթումից, նուկլիդներ, ռադիոնուկլիդներ և այլն։ Այս եզրերի բազմազանություը, որոնք որոշ չափով կրկնում են միմյանց, հաճախ բերում են ոչ միանշանակ հասկացության ու մեկնաբանման։ Որոշ աբստրակտացմամբ կարելի է ասել, որ ճառագայթումը դա երևույթ է, որը տեղի է ունենւմ ռադիոակտիվ տարրերում, միջուկային ռեակտորներում, ատոմային զենքի կիրառման ժամանակ, որի ընթացքւմ արձակվում են մասնիկներ և բազմազան ճառագայթներ, ինչի արդյունքում առաջանում են մարդու վրա ազդող վնասակար և վտանգավոր գործոններ։ Հետևաբար, իոնացնող ճառագայթումը դա ռադիոակտիվ տարրերում ընթացող ֆիզիկաքիմիական պրոցեսների կողմերից մեկն է։ Ներթափանցող ճառագայթումը կարելի է հասկանալ ինչպես իոնացնող ճառագյթման խոցող գործոն, որը առաջանում է, օրինակ միջուկային ռեակտորի պայթյունի ժամանակ։ Իոնացնող ճառագայթումը դա ցանակցաց ճառագայթ է, որը առաջ է բերում միջավայրի իոնացում, այսինքն՝ միջավայրում (ինչպես և մարդու օրգանիզմում) էլէկտրական հոսանքի առաջացում, որը բերում է բջիջների քայքայմանը, արյան բաղադրության փոփոխմանը, այրվածքների և այլ ծանր հետևանքների։
Ինչպես է ազդում ճառագայթումը մարդու և շրջակա միջավայրի վրա։ Սա այսօրվա բազմաթիվ խնդիրներից մեկն է և այն, որը շատ մարդկանց ուշադրություն է գրավում։ Ճառագայթումը, իսկապես, վտանգավոր է. մեծ քանակություններով այն բերում է հյուսվածքների, կենդանի բջիջների քայքայման, իսկ փոքր չափաբաժիններով՝ առաջացնում է քաղցկեղային հիվանդություններ և խթանում է գենետիկական փոփոխությունները։ Սակայն, վտանգ են ներկայացնում ոչ այն ճառագայթման աղբյուրները, որոնց մասին ընդունված է խոսել։ Միջուկային էներգետիկայի զարգացումից եկող ճառագայթման բաժինը չնչին մաս է կազմում, ճառագայթման հիմնական մասը ազգաբնակչությունը ստանում է ճառագայթման բնական աղբյուրներից՝ տիեզերքից, երկրակեղևում գտնվող ռադիոակտիվ նյութերից, բժշկությունում կիրառվող ռենտգենյան սարքավորումներից։ Մարդիկ նույնպես ճառագայթվում են ինքնաթիռով երթևեկելիս։ Քարածխի ահռելի քանակությունների այրումը նույնպես ճառագայթման աղբյուր է։ Ռադիոակտիվությունը նոր երևույթ չէ, և կապել նրա առկայությունը ատոմային էլեկտրակայանների կառուցման կամ միջուկային զենքի ստեղծման հետ սխալ է։ Այն գոյություն է ունեցել երկրի վրա շատ ավելի վաղ, քան կյանք է առաջացել։ Տիեզերքի առաջացման պահից՝ արդեն 20 միլիարդ տարի, ճառագայթումը անընդհատ տարածվում է տիեզերքում։ Շատերը զարմանում են, պարզելով, որ մարդը նույնպես որոշ չափով ռադիոակտիվ է։ Մարդու մկաններում, ոսկորներում և մի շարք այլ հյուսվածքներում կան ռադիոակտիվ նյութերի միկրոսկոպիկ բաժիններ։ Քանի որ ճառագայթման հիմնական չափաբաժինը ազգաբնակչությունը ստանում է ճառագայթման բնական աղբյուրներից, նրանց մեծ մասից խուսափել պարզապես անհնար է։ Մարդը ենթարկվում է ճառագայթման 2 տեսակների՝ արտաքին և ներքին։ Ճառագայթման չափաբաժինները զգալիորեն տարբերվում են և կախված են նրանից, թե որտեղ է մարդ ապրում։
Տիեզերական ճառագայթմամբ ստեղծվող ռադիոակտիվ ֆոնը (0.3 մԶվտ/տարին) կազմում է մարդու ստացած ողջ արտաքին ճառագայթման (0.65 մԶվտ/տարին) կեսից փոքր-ինչ քիչ։ Երկրի վրա գոյություն չունի այնպիսի տեղ, որտեղ չներթափանցեն տիեզերական ճառագայթները։ Պետք է նշել, որ բևեռները ճառագայթվում են ավելի շատ, քան հասարակածը։ Սա կապված է երկրի մագնիսական դաշտի առկայության հետ, որի ուժագծերը մտնում և դուրս են գաիլս բևեռներում։ Այնուամենայնիվ ավելի մեծ դեր է խաղում այն, թե որտեղ ե գտնվում մարդը։ Որքան բարձր է մարդ ծովի մակարդակից, այնքան մեծ է ճառագայթման աստիճանը, քանզի օդային շերտի հաստությունը և խտությունը բարձրանալու հետ նվազում է և թուլանում են պաշտպանիչ ունակությունները։ Այսինքն՝ ծովի մակարդակի վրա ապրողը ստանում է տարեկան 0.3 մԶվտ, իսկ 4000 մետր բարձրության վրա ճառագայթումը արդեն 1.7 մԶվտ է։ 12կմ բարձրության վրա, տիեզերական ճառագայթների հաշվին, ճառագայթման մակարդակը աճում է երկրայինից 25 անգամ։ Ինքնաթիռների անձնակազմը ստանում է 10 մկԶվտ չափաբաժին 2400կմ անցնելիս։ Այստեզ նշանակություն ունի ոչ միայն թռիչքի տևողությունը , այլև բարձրությունը։ Երկրային ռադիացիան՝ միջինում 0.35 մԶվտ/տարին, հիմանականում ճառագայթվում է այն օգտակար հանածոներից, որոնք պարունակում են կալիում-40, ռուբիդիում-87, ուրանիում-238 և թորիում-234։ Բնականաբար երկրային ռադիոակտիվությունը ամենուրեք նույնը չէ, այն տատանվում է միջինում 0.3 – 0.5 մԶվտ/տարին սահմաններում։ Գոյություն ունեն վայրեր, որտեղ այս ցուցանիշը բազմաթիվ անգամներ մեծ է։
Բանկչության ներքին ճառագայթման 2/3-ը գալիս է օդի, ջրի և սննդի հետ օրգանիզմ ներթափանցած ռադիոակտիվ նյութերից։ Միջինում մարդ սատնում է 180 մկԶվտ/տարին կալիում 40-ի հաշվին, որը մարսվում է կենսագործունեության համար անհրաժեշտ կալիումի հետ միասին։ Պոլոնիու-210-ի և Կապար-210-ի նուկլիդները խտացված են ձկան և այլ ծովային կենդանիների մեջ, և այս պատճառով նրանք, ովքեր շատ են օգտագործում ծովի պարգևնեևը, ստանում են ներքին ճառագայթման համեմատաբաև բարձր չափաբաժիներ։ Հյուսիսում ապրողները, ովքեր օգտագործում են եղջերուի միս, նույնպես ստանում են բարձր ներքին ճառագայթում, քանի որ եղջերուի սնունդ հանդիսացող բուսականությումը իր մեջ պարունակում է պոլոնիումի և կապարի իզոտոպներ։ Գիտնականները հաստատել են, որ բնական ճառագայթման աղբյուրներից ամենակշռավորը հանդիսանում է ռադիոակտիվ ռադոն գազը՝ դա անտեսանելի գազ է, որը չունի ոչ հոտ, ոչ համ և 7.5 անգամ ծանր է օդից։ Բնության մեջ ռադոնը հանդիպում է 2 տեսակով՝ ռադոն-220 և ռադոն-222։ Ճառագայթման հիմական մասը գալիս է ոչ թե հենց ռադոնից, այլ նրա քայքայման արգասիք հանդիսցող նյութերից։ Մարդիկ ճառագայթվում են օդի հետ օրգանիզմ ներթափանցած ռադիոնուկլիդներից։ Ռադոնը արձակվում է երկրակեղևից, համարյա թե ամենուրեք և այդ պատճառով ճառագայթման մեծ մասը մարդը ստանում է՝ գտնվելով շենքի առաջին հարկերում, չօդափոխվող սենյակում։ Գազը շենք է ներթափանցում հատակի միջով։ Ռադոնի խտությունը փակ սենյակում սովորաբար 8 անգամ մեծ է, քան փողոցում։ Փայտը և աղյուսը արտանետում են գազի փոքր քանակություններ, իսկ երկաթը և գրանիտը շատ ավելի մեծ քանակություններ։ Կավահողերը չափազանց ռադիոակտիվ են։ Շատ ռադիոակտիվ են արտադրության որոշ թափոններ՝ օրինակ կարմիր կավից աղյուսը կամ, ածխի այրումից առաջացած մրի փոշին։ Ռադոնի բնակարան ներթափանցելու այլ ճանապարհներից են ջուրը և բնական գազը։ Պետք է հիշել, որ հում ջրում ռադոնը ավել է պարունակվում, իսկ եռման ժամանակ այն գոլորշու հետ հեռանում է։ Այս պատճառով, հիմնական վտանգ է ներկայացնում ռադոնի ներշնչելը գոլորշու հետ միսին։ Ամենից հաճախ սա տեղի է ունենում տաք ջրով լողանալիս։ Նույնպիսի վտանգ է ներկայացնում ռադոնը, հողի տակ խառնվելով բնական գազի հետ, որը հետագայում այրվում է բնակարաններում, բազմաթիվ ջեռուցիչ սարքավորումներում։ Լավ օդափոխման բացակայության դեպքում, ռադոնի խտությունը կարող է հասնել վտանգավոր արժեքների։ Նույնպես չի կարելի մոռանալ, որ քարածխի այրման ժամանակ, ածխի զգալի բաղադրիչներ վերածվում են մրի, որտեղ կենտրոնացած են շատ ռադիոակտիվ նյութեր։ Մուրը, օդում տարածվելով, բերում է օդի , մարդու լրացուցիչ ճառագայթման։ Աշխարհի բոլոր վառարաններից և բուխարիներից օդ է արտանետվում նույն քանակի մուր, որքան էլեկտրակայաններից։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում մարդը եռանդուն զբաղվում է միջուկային ֆիզիկայի խնդիրներով, ստեղծել է հարյուրավոր արհեստական ռադիոնուկլիդներ, սովորել է օգտագործել ատոմի հնարավորությունները բազմաթիվ բնագավառներում՝ բժշկությունում, էներգետիկայում, բազմաթիվ սարքավորումներում, ընդերքաբանությունում, ռազմական արտադրությունում և այլն։ Այս ամենը պարզ է, որ բերում է մարդու լրացուցիչ ճառագայթման։ Սովորաբար չափաբաժինները մեծ չեն, բայց պատահում է, երբ արհեստական աղբյուրները հազարավոր անգամներ գերազանցում են բնակարանների ինտենսիվությունը։ Ռադոակտիվության կիրառման հետ կապված բժշկական պրոցեդուրաները և բուժման եղանակները հանդիսանում են մարդածին ճառագայթման աղբյուրներից հիմականը։ Օրինակ՝ ատամների ռենտգենոգրաֆիայի ժամանակ մարդը ստանում է 0.03 Զվտ տեղային միանգամյա ճառագայթում։ Ստամոքսի ռենտգենոգրաֆիայի ժամանակ՝ 0.3 Զվտ։ Ատոմային պայթյունները նույնպես իրենց դերն են խաղում մարդու լրացուցիչ ճառագայթման գործում։ Փորձարկումներից առաջացած ռադիոակտիվ տեղումները մթնոլորտում տարածվում են ողջ երկրագնդով մեկ՝ ավելացնելով աղտոտվածության մակարդակը։ Փորձարկումները անց են կացվել 2 ժամանակահատվածներում՝ 1954-1958՝ երբ պայթյունները իրագործում էին Մեծ Բրիտանիան, ԱՄՆ-ն և ԽՍՀՄ-ը։ 1961-1962՝ ավելի նշանակալի, Պայթյունները հիմնականում անց էին կացնում ԱՄՆ-ն և ԽՍՀՄ-ը։ Ընդհանուր առմամբ միջուկային զենքի փորձարկումներ մթնոլորտում իրականացվել է՝ Չինաստան՝ 193, ԽՍՀՄ՝ 142, Ֆրանսիա՝ 45, ԱՄՆ՝ 22, Մեծ Բրիտանիա՝ 21 անգամ։ 1980 թվականից հետո մթնոլորտում փորձարկումները գործնականում դադարեցին, բայց ստորգետնյաները շարունակվում են մինչ օրս։ Միջուկային էներգետիկան, սակայն և փոքր դեր է խաղում ռադիոակտիվ աղտոտման գործում, հանդիսանում է բազմաթիվ վեճերի աղբյուր։ Եթե միջուկային սարքավորումները սարքին են և աշխատում են նորմալ, ապա նրանց արտանետումները փոքր են։ Պարզ է, որ միջուկային ռեակտորից ստացած ճառագայթման չափաբաժինը կախված է հեռավորությունից և ժամանակից։ Որքան հեռու է մարդ ԱԷԿ-ից, այնքան փոքր է ստացած չափաբաժինը։ Սա կախված է նարանից, որ մթնոլորտ արտանետվող ռադիոնուկլիդների մեծամասնությունը շատ արագ քայքայվում է և հետևաբար ունեն միայն տեղային նշանակություն։ Իհարկե, գոյություն ունեն երկարակյաց ռադիոնուկլիդներ, որոնք կարող են տարածվել ողջ երկրագնդով մեկ և պահպանել իրենց գոյությունը գործնականորեն հավերժ։ Ռադիոակտիվ աղտոտման այլ աղբյուրներ են հանդիսանում հանքերը և հարստացնող գործարանները։ Ուրանի հարստացման ընթացքում առաջանում են բազմաթիվ թափոններ՝ “պոչեր”, որոնք պահպանում են իրենց գոյությունը միլիոնավոր տարիներ։ Սրանք են բնակչության ճառագայթման հիմնական երկարակյաց աղբյուրը։ Որպես եզրակացություն կարելի է ասել, որ միջուկային էներգետիկայից ստացած ճառագայթումը հիմնականում կազմում է բնական աղբյուրներից ստացած ճառագայթման 2%-ից քիչ մասը։
Մարդիկ նույնպես ճառագայթվում են ինքնաթիռով երթևեկելիս
Քարածխի ահռելի քանակությունների այրումը նույնպես ճառագայթման աղբյուր է: Ռադիոակտիվությունը նոր երևույթ չէ, և կապել նրա առկայությունը ատոմային էլեկտրակայանների կառուցման կամ միջուկային զենքի ստեղծման հետ՝ սխալ է: Այն գոյություն է ունեցել երկրի վրա շատ ավելի վաղ, քան կյանք է առաջացել: Տիեզերքի առաջացման պահից` արդեն 20 միլիարդ տարի, ճառագայթումը անընդհատ տարածվում է տիեզերքում: Շատերը զարմանում են, պարզելով, որ մարդը նույնպես որոշ չափով ռադիոակտիվ է: Մարդու մկաններում, ոսկորներում և մի շարք այլ հյուսվածքներում կան ռադիոակտիվ նյութերի միկրոսկոպիկ բաժիններ: Քանի որ ճառագայթման հիմնական չափաբաժինը ազգաբնակչությունը ստանում է ճառագայթման բնական աղբյուրներից, նրանց մեծ մասից խուսափել պարզապես անհնար է:
Իոնացնող ճառագայթման ազդեցությունը և վտանգի չափանիշները
Իոնացնող ճառագայթման ցանկացած տեսակ օրգանիզմում առաջ է բերում կենսաբանական փոփոխություններ, ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին ազդեցության դեպքում։ Միանգամյա ճառագայթումը առաջացնում է կենսաբանական փոփոխություններ, որոնք կապված են գումարային ստացված չափաբաժնից։ Այսպիսով, 0.25Գր չափաբաժնի դեպքում զգալի փոփոխություններ չեն նկատվում, բայց արդեն 4-5Գր չափաբաժնի դեպքում, մահացությունը հասնում է 50%-ի, իսկ 6Գր-ից ավելի դեպքում մահացությունը 100% է։ Ազդեցության հիմնական մեխանիզմը կապված է կենդանի հյուսվածքների ատոմների և մոլեկուլների իոնացման պրոցեսի հետ, մասնավորապես ջրի մոլեկուլների իոնացման հետ, որոնք էլ ենթարկվում են ինտենսիվ քայքայման։ Առաջացած փոփոխությունները կարող են լինել շրջելի և անշրջելի և կարող են հանդես գալ խրոնիկ ճառագայթային հիվանդության տեսքով։
Իոնացնող ճառագայթման վտանգի չափանիշները
Իոնացնող ճառագայթման կենդանի օրգանիզմի վրա ազդեցության մակարդակը կախված է չափաբաժնից, ազդեցության տևողությունից, ճառագայթման տեսակից և օրգանիզմ ընկած ռադիոնուկլիդի տեսակից։ Y և ռենտգենյան ճառագայթումը քանակապես բնութագրելու համար մտցրել են չոր օդում էքսպոզիցիոն չափաբաժնի հասկացությունը։ Վերջինիս չափման միավորն է Կլ/կգ։ Կլանված չափաբաժին է անվանվում ճառագայթման էներգիայի քնակը, որը կլանվել է միավոր զանգվածի կողմից։ Չափվում է Գր-երով (Գրեյ)։ Սակայն այս չափանիշը հաշվի չի առնում այն, որ նույն քանակությամբ կլանված a-մասնիկները շատ ավելի վտանգավոր են, քան B-մասնիկները կամ Y-ճառագայթները։ Այս պատճառով ներմուծվել է համարժեք ճառագայթման հասկացությունը։ Չափվում է Զվտ-երով (Զիվերտ)։ 1Զվտ = 1Ջ/կգ, այստեղ հաշվի է առնվում ճառագայթման վտանգավորության աստիճանը։
Թափոնները որպես մարդու կենցաղային և արդյունաբերական գործունեության արդյունք
Շրջակա միջավայրի աղտոտում և պահպանություն
Շրջակա միջավայրի աղտոտումը մարդկանց, բույսերի և կենդանիների կենսագործունեության վրա բացասաբար ազդող նյութերի թույլատրելի քանակի գերազանցումն է միջավայրում: Տարբերում են շրջակա միջավայրի բնածին և մարդահարույց աղտոտիչներ: Բնածին աղտոտիչներն առաջանում են բնական երևույթների, օրինակ` հրաբուխների, երկրաշարժերի, ջրհեղեղների, հրդեհների պատճառով, իսկ մարդահարույցները՝ մարդու գործունեության հետևանքով: Մարդահարույց աղտոտիչների թվին են դասվում արդյունաբերական, գյուղատնտեսական, տրանսպորտային և կենցաղային թափոնները, էներգիայի տարածումը ջերմության (ջերմային աղտոտում), աղմուկի (աղմկային աղտոտում), ճառագայթման (ճառագայթաակտիվ աղտոտում) և այլ ձևերով: Տարբերում են շրջակա միջավայրի աղտոտման մեխանիկական, ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական տեսակներ: Մեխանիկական աղտոտումը կապված է քաղաքաշինության, ճանապարհաշինության, ծառահատումների և բնական լանդշաֆտների վրա ազդող այլ միջոցառումների հետ: Ֆիզիկական աղտոտումը պայմանավորված է միջավայրի ֆիզիկական հատկությունների՝ լույսի, աղմուկի, ջերմության, խոնավության, ճառագայթման, էլեկտրամագնիսական դաշտի փոփոխություններով: Քիմիական աղտոտումը պեստիցիդների, հանքային պարարտանյութերի, թունավոր գազերի, ծանր մետաղների (սնդիկ, կապար, կադմիում և այլն), տարատեսակ աղերի, ճառագայթաակտիվ տարրերի, սինթետիկ լվացամիջոցների ներգործության հետևանք է: Կենսաբանական աղտոտումն առաջանում է հիվանդածին միկրոօրգանիզմների՝ բակտերիաների, վիրուսների, սնկիկների տարածման միջոցով: Շրջակա միջավայրի աղտոտումն սպառնում է մարդու առողջությանը, բույսերի ու կենդանիների տեսակային բազմազանության խախտմանը և հանգեցնում է միջավայրի որակական վատթարացման: Բնական աղետների ժամանակ մարդը ենթարկվում է հոգեկան ուժեղ ցնցումների, տվյալ բնակտարածքի հողում կամ ջրում մարդու օրգանիզմին անհրաժեշտ միկրոտարրերի պակասը դառնում է մի շարք հիվանդությունների պատճառ: Սնկիկներով, բակտերիաներով վարակված խմելու ջուրն առաջացնում է ստամոքսաղիքային հիվանդություններ, աղմուկը հանգեցնում է հիպերտոնիկ հիվանդության և գերհույզային (սթրեսային) վիճակի, ճառագայթաակտիվ նյութերի մեծ քանակը պատճառ է դառնում սպիտակարյունության և քաղցկեղի առաջացման: Մթնոլորտում որոշ քիմիական նյութերի առկայությունն առաջ է բերում բրոնխային հեղձուկ և ալերգիական հիվանդություններ: Մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով աղտոտվում են մթնոլորտը, ջրոլորտը և հողը: Մթնոլորտ Մթնոլորտն աղտոտում են քիմիական նյութերը, զանազան ֆիզիկական ազդակներ և միկրոօրգանիզմները, երբ դրանց արտանետվող քանակները գերազանցում են թույլատրելի կոնցենտրացիաները: Մթնոլորտն աղտոտող հիմնական նյութերից են ածխաթթվական (CO2) ու շմոլ (CO) գազերը, ծծմբի և ազոտի օքսիդները, ֆրեոնները և այլն: Դրանց քանակի ավելացման գլխավոր պատճառը նավթի, գազի, քարածխի, կենցաղային և արդյունաբերական թափոնների ու փայտի այրումն է: CO և CO2 գազերի արտանետումների ամենամեծ բաժինն ընկնում է հատկապես ավտոմոբիլային տրանսպորտին: Ծծմբային գազի՝ ծծմբի երկօքսիդի (SO2) առաջացման աղբյուրը մինչև 5–7% ծծումբ պարունակող ածխի և մազութի այրումն է: Մթնոլորտում ծծմբի երկօքսիդը փոխարկվում է ծծմբի եռօքսիդի (SO3), որը օդում վերածվում է ծծմբական թթվի և թթվային անձրևների ձևով թափվում է գետին: Ազոտի մոնօքսիդի (NO) և ազոտի երկօքսիդի (NO2) առաջացման հիմնական աղբյուրը բենզինով ու դիզելային վառելիքով աշխատող ներքին այրման շարժիչներն են, ազոտական թթվի արտադրությունը: NO2-ը դեղին գույնի կայուն գազ է և մթնոլորտում պահպանվում է երկար ժամանակ: Հաճախ քաղաքների օդն այդ գազից ստանում է շագանակագույն երանգ: Ավտոտրանսպորտի արտանետած ածխաջրածինները, հատկապես` քաղցկեղածին, շատ են նավթամթերքների թերայրումից առաջացող մրի ու գուդրոնի մեջ: Չափազանց վնասակար նյութեր են ֆրեոնները՝ մի շարք ածխաջրածինների հալոգեն ածանցյալները, որոնք հանգեցնում են օզոնային շերտի քայքայման, ինչի հետևանքով մեծանում է մարդկանց մաշկի քաղցկեղի առաջացման վտանգը: Գազից բացի, մթնոլորտ են թափանցում և կախույթի ձևով պահպանվում պինդ ածխածինը (մուր) և ծանր մետաղները: Որոշակի կլիմայական պայմաններում անդրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցությամբ տեղի է ունենում օդի երկրորդային աղտոտում՝ լուսաքիմիական սմոգ, երբ առաջնային աղտոտող նյութերը քայքայվում են՝ գոյացնելով աղտոտող նոր նյութեր: Ջէկերը, արդյունաբերական ձեռնարկությունները և տրանսպորտը մթնոլորտ են արտանետում ոչ միայն վտանգավոր նյութեր, այլև մեծ քանակությամբ ջերմություն, ինչի հետևանքով մթնոլորտը տաքանում է, փոխվում են օդի խոնավությունն ու շարժունությունը՝ հանգեցնելով ջերմային աղտոտման: Բույսերի և կենդանիների նեխման հետևանքով օդ են թափանցում նաև բազմաթիվ ախտածին մանրէներ: Ջրոլորտ Աղտոտիչ նյութերը բնական ջրերի մեջ են թափանցում պինդ, հեղուկ, կոլոիդային, էմուլսային և գազային ձևերով: Ջրի աղտոտման հիմնական աղբյուրներն են արդյունաբերական և կենցաղային կեղտաջրերը, ձնհալի և անձրևների ժամանակ գյուղատնտեսական դաշտերից տեղափոխվող պարարտանյութերը, պեստիցիդները, անձրևի և ձյան միջոցով՝ մթնոլորտից անջատվող զանազան նյութեր: Արդյունաբերական հոսքաջրերն առավել հաճախ աղտոտված են նավթամթերքներով, ֆենոլներով, ծանր մետաղներով և սինթետիկ լվացամիջոցներով, ներկերով, ճարպերով, որոնք վատացնում են ջրի որակը, այն դարձնում խմելու և սննդի մեջ օգտագործելու համար ոչ պիտանի. խախտվում են ջրային ավազանի կենսաբանական շարժընթացները, փոխվում է ջրային կենսաբազմազանությունը, նվազում են արտադրողականությունն ու սննդային արժեքը, որոշ ձկներ դառնում են թունավոր: Հատկապես վտանգավոր են տաք հոսքաջրերը, որոնք փոխում են ջրավազանի ջերմային ռեժիմը. վատանում են ձկների ձվադրության պայմանները, ոչնչանում են մի շարք օգտակար մանրէներ, զարգանում են մակաբույծներ: Ներկայումս ջրային միջավայրի լրջագույն աղտոտիչ են նաև նավթն ու նավթամթերքները: Հատկապես մեծ վտանգ են ներկայացնում նավթատար խոշոր նավերի վթարները, երբ նավթն արտահոսում և աղտոտում է հսկայական ջրատարածքներ: Արտահոսած նավթը խախտում է ծովի կենսաբանական ռեժիմը, մեծ վնաս է հասցնում ձկնորսությանը, զբոսաշրջությանը: Ջրի մակերևույթից նավթը հավաքում են հատուկ նավթահավաք նավերով, հողի և ջրամբարների մաքրման համար օգտագործում են նավթով սնվող միկրոօրգանիզմներ, ինչպես նաև կիրառում ակտիվ կլանիչներ (ադսորբենտներ): Կենցաղային հոսքաջրերը հիմնականում պարունակում են աղիքային վարակիչ հիվանդությունների հարուցիչներ: Ջրավազանների աղտոտման առավել արտահայտված դրսևորումներից է ջրի «ծաղկումը» (էվտրոֆացում)` քաղցրահամ ջրավազանների վերին կենսահորիզոնում կանաչ և կապտականաչ ջրիմուռների զանգվածային բազմացումը: Ջրի «ծաղկման» յուրահատուկ օրինակ է Սևանա լճի «ծաղկումը»` ջրի մակարդակի իջնելուց հետո: Բնական ջրերի կարևոր առանձնահատկությունն ինքնամաքրման կարողությունն է՝ գոլորշիանալու, հողի մեջ ներծծվելու և մանրէների գործունեության միջոցով: Մշակվել են բնական ջրերի արհեստական մաքրման բազմաթիվ եղանակներ. մեխանիկական եղանակով, օրինակ, մաքրվում են ջրի մեջ լողացող և կախված նյութերը: Ջրերի մաքրման քիմիական եղանակներից կիրառվում են մակարդումը, երբ քիմիական որոշ նյութերի ազդեցությամբ ջրում եղած խառնուրդները մակարդվում, նստում են հատակին, կլանումը` քիմիական որոշակի կլանիչներով ջրից կլանվում և հեռացվում են վնասակար նյութերը, քլորացումն ու օզոնացումը՝ քլորի և օզոնի միջոցով ախտահանվում է խմելու ջուրը: Կենսաբանական մաքրման դեպքում հոսող ջրերն անցկացնում են խիտ բուսածածկի կամ փայտի թեփի միջով: Մեծ կիրառություն ունի ջրերի մաքրումն արհեստական ակտիվ տիղմով. տիղմի մեջ բազմացող մանրէներն արագ խժռում են ջրում եղած վնասակար մանրէներին: Ջուրը տհաճ հոտով գազերից ու նյութերից մաքրելու նպատակով կիրառվում է օդավորման (աերացիա) եղանակը՝ հատուկ հարմարանքներով ջուրը հարստացվում է օդի թթվածնով: Հող Հողի աղտոտման հիմնական աղբյուր են արդյունաբերական, գյուղատնտեսական, կենցաղային և ճառագայթաակտիվ թափոնները: Որոշ թափոններ նեխման հետևանքով արագ քայքայվում են, սակայն շատերը պահպանվում են երկար, մասնավորապես` պլաստմասսայե տարաները: Այդ առումով որոշակի վտանգ են ներկայացնում նաև հանքային պարարտանյութերն ու պեստիցիդները, որոնք հակում ունեն կուտակվելու սննդային շղթայի որևէ օղակի օրգանիզմներում` հանգեցնելով գենետիկական փոփոխությունների և ուռուցքների առաջացման: Հողի աղտոտվածության հիմնական արտահայտությունը նրա վնասակար ազդեցությունն է բուսական կամ կենդական այս կամ այն օրգանիզմի վրա: Հողը կենսոլորտի ամենակարևոր տարրերից է, կենսաբանական բազմաթիվ շարժընթացներ պայմանավորված են հատկապես հողի շերտով, այնտեղ են կուտակվում օրգանական նյութերը, զանազան քիմիական տարրեր և արևի էներգիան: Հողը կատարում է աղտոտիչների կենսաբանական կլանիչի, քայքայողի և չեզոքարարի դեր: Ուստի, հողի պաշտպանությունն առաջնակարգ դեր ունի շրջակա միջավայրի պահպանության համալիրում: Աղտոտման դեմ պայքարն աղտոտիչների բացասական ազդեցությունից բույսերի, կենդանիների, մարդկանց և նյութական արժեքների պահպանության միջոցառումների համակարգն է: Ցանկալի արդյունքի հասնելու համար հարկավոր է նախ` առավելագույնս զտել արտանետվող գազերն ու հոսքաջրերը, իրականացնել շրջակա միջավայրի էկոլոգիական փորձաքննություն և աղտոտման վիճակի գնահատում, խստորեն հետևել բոլոր աղտոտիչների սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիաների պահպանմանը, ապա` ստեղծել անթափոն արտադրություններ: Բնության պահպանության, շրջակա միջավայրի վիճակի վերահսկման, որակի գնահատման, ինչպես նաև կենսամիջավայրի, էկոհամակարգերի և մարդու առողջության վրա բացասական ազդեցությունների կանխարգելման, ժամանակին հայտնաբերման ու վերացման համար ստեղծվել են բնապահպանական 1000-ից ավելի կազմակերպություններ (Բնության պահպանության միջազգային միություն, Գլոբալ էկոլոգիական հիմնադրամ, ՄԱԿ-ի Շրջակա միջավայրի ծրագիր, Վայրի բնության համաշխարհային հիմնադրամ և այլն), ընդունվել օրենքներ ու համաձայնագրեր, որոնց միացել է նաև Հայաստանը:
Թափոնները մարդու կենցաղային և արդյունաբերական գործունեության հետևանքով առաջացող, օգտագործման համար ոչ պիտանի նյութերն են: Թափոններն աղտոտում են շրջակա միջավայրը և բացասաբար ազդում մարդու առողջության վրա: Շրջակա միջավայրի և մարդու առողջության վրա թափոնների վնասակար ազդեցությունը կանխելու նպատակով դրանք հավաքում են, տեսակավորում և ժամանակավորապես տեղադրում հատուկ հատկացված տեղերում, եթե նախատեսվում է դրանց հետագա օգտագործումը: Գարեջրի գործարանի արտադրական թափոնները, օրինակ, օգտագործվում են որպես անասնակեր, որոշ թափոնների այրումից ստացվող ջերմությունն օգտագործվում է ջերմաէլեկտրակայաններում էլեկտրաէներգիա ստանալու համար: Հաճախ իրականացնում են թափոնների վնասազերծում, այսինքն՝ մեխանիկական, ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական եղանակներով վերացնում են կամ նվազեցնում դրանց վտանգավոր հատկությունները: Թափոններից ազատվելու ամենապարզ և էժան միջոցը դրանց թաղումն է: http://www.slideshare.net
Ինչպես նվազեցնել օդի աղտոտվածությունը
2020-ից սկսած տարեկան 3,6 մլն մարդ կմահանա օդի աղտոտվածության պատճառով, եթե մինչ այդ իրավիճակը կտրուկ չփոխվի: Նման եզրահանգման են եկել Տնտեսական զարգացման և համագործակցության կազմակերպության փորձագետները: Քաղաքների աղտոտվածությունը կարող է առաջանալ ավտոտրանսպորտի վնասակար արտանետումների, ոչ ճիշտ քաղաքաշինության արդյունքում, և այլն: Մարդու օրգանիզմի վրա այդ բացասական ազդեցությունը լինում է երկու ձևով՝ անմիջական և միջնորդավորված: Անմիջական ազդեցությունը  մթնոլորտային օդի միջոցով հենց շնչառական օրգաններով է մարդուն փոխանցվում, իսկ ինչ վերաբերում է անուղղակի ազդեցությանը, դա այն է, երբ աղտոտված մթնոլորտային օդի արտանետումները նստում են հողի, ջրի և բուսականության վրա, այնուհետև փոխանցվում և ապա՝ արդեն այդ աղտոտված ջուրն ու գյուղմթերքները բերանի խոռոչով մարդու օրգանիզմում են հայտնվում:  Քաղաքները մեծանում են ոչ թե՝ որ դրանց սահմաններն են մեծանում, այլ կանաչապատ տարածքների օգտագործման հաշվին, կամ, երբ բնակելի շենքերը կառուցվում են իրար շատ մոտ, իսկ մի շենքի համար նախատեսված տարածքում ևս մեկ այլ շենք է կառուցվում: Ոչ ճիշտ շինարարության  հետևանքով, արդեն քամու հոսքն է արգելափակվում, քաղաքաշինությունը ևս մեծ դեր է կատարում մթնոլորտային օդի աղտոտվածության հարցում: Այդ ամենն ամբողջովին վերացնել հնարավոր չէ, և իդեալական մթնոլորտային օդով քաղաք գոյություն չունի, և, եթե անգամ քաղաքում մեքենա չլինի, իսկ տվյալ քաղաքի շինարարությունը լավ լինի, միևնույն է, քամին բերում է այդ աղտոտված օդը, բացի այդ, քաղաքը կարող է աղտոտվել նաև մթնոլորտային տեղումների՝ անձրևի, ձյան միջոցով: Սակայն, իհարկե, քաղաքի աղտոտվածությունը կարելի է գոնե հնարավոր նվազագույնի հասցնել: Առաջիկայում երիտասարդ գիտնականը պատրաստվում է ուսումնասիրել և համեմատել Երևան և Ալավերդի քաղաքների էկոլոգիական իրավիճակը, իսկ հետո առաջարկներ ներկայացնել՝ քաղաքների աղտոտվածության մակարդակը նվազեցնելու վերաբերյալ:
Աղմուկ, մարդու օրգանիզմի վրա վնասակար ազդող ձայներ, որոնք խանգարում են նրա աշխատանքն ու հանգիստը։ Ձայնը, որպես ֆիզիկական երևույթ, առաձգական միջավայրում ընթացող ալիքային շարժում է, որն առաջանում է տատանողական շարժումներից և ընկալվում մարդու ու կենդանիների լսողության օրգաններով։ Ձայնը բնութագրվում է ձայնային ճնշման մակարդակով (ինտենսիվություն) և չափվում է դեցիբելով (դբ) ու տատանումների հաճախությամբ, որն արտահայտվում է հերցով (1հց-ը 1 տատանումն է վրկում)։ Ձայնային ճնշման մակարդակի որոշման համար կիրառում են հատուկ սարքեր՝ աղմկաչափեր։ Բնականոն լսողություն ունեցող մարդն ընկալում է 16-20000 հց հաճախությամբ և 0-ից մինչև 120-140 դբ ինտենսիվությամբ ձայնային տատանումներ։ Ձայնի մեծ ուժգնությունը (աղմուկ) առաջացնում է ցավի զգացողություն (թմբկաթաղանթի վրա ուժեղ ճնշման հետևանքով), իսկ 150 դբ ձայնն անտանելի է։ Մարդու առողջության վրա բացասական ազդեցություն է ունենում տևական և չափազանց ինտենսիվ ազդեցության աղմուկը։
2.Ինչ ազդեթություն ունի աղմուկը մարդու առողջության համար և շրջարկյա միչավայրի վրա
2.Աղմուկը վտանգաոր է ոչ միայն մարդու առողջության, ալև շրջակա միջավայրի համար: Աղմուկից կարող է մարդու թմբկաթաղանթը պայթել, երբ այն գերազանցի 140 դեցիբելը (դբ): Մեր կյանքում ձայները հիմնականում 5-20 դեցիբելի սահմաններում են։Նորման, որ կարող ենք լսել, 80 դեցիբելն է, բայց արդյունաբերական շատ քաղաքներում, աղմկոտ վայրերում ձայները հատում են 100 դեցիբելի սահմանագիծը։
Գիտնականներն աղմուկի ազդեցության հետ են կապում նյարդային, սիրտանոթային, խոցային հիվանդությունների աճը, որոշ մասնագիտության բանվորների ծանր լսողության առաջացումը։ Աղմուկից առաջին հերթին վնասվում է լսողության օրգանը։ Մարդու ականջը բնական պաշտպանություն չունի բարձր աղմուկի դեմ, որն ազդում է լսողության օրգանի բջիջների և նյարդերի վրա։ Վատ ձայնամեկուսացման պայմաններում նվազում է մարդու ինչպես ֆիզիկական այնպես էլ մտավոր աշխատունակությունը։ Աղմուկը բացասաբար է ազդում կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա՝ առաջացնելով գլխուղեղի կեղևի բջիջների գերհոգնածություն և հյուծում։ Աղմուկի ազդեցությունից առաջանում է անքնություն, հոգնածություն, խանգարվում են շարժումների համաձայնեցումը, մարմնի հավասարակշռությունը, նվազում է ուշադրությունը, ընդհանուր աշխատունակությունը և աշխատանքի արտադրողականությունը։ Աղմուկի տևական ազդեցությունն օրգանիզմի վրա և դրա հետ կապված կենտրոնական նյարդային համակարգում տեղի ունեցող խանգարումները նպաստում են հիպերտոնիկ հիվանդության առաջացմանը։ Ամենօրյա աղմուկը մարդկանց երբեմն հասցնում է նյարդային խանգարման շեմին։ Հանգստի և հատկապես քնի ժամանակ, երբ առավելապես պետք է վերականգնվեն օրգանիզմի ուժերը, աղմուկի բացասական ազդեցությունն ավելի զգալի է։
Երբ աղմկում է քաղաքը
Երեւանում օր օրի էկոլոգիական խնդիրները շատանում ու լրջանում են։ Դրանց շարքից է նաեւ էկոլոգիական աղմուկը, այլ կերպ ասած, քաղաքն աղտոտված է նաեւ աղմուկով։ Սա ոչ միայն Երեւանի, այլեւ բոլոր մեծ քաղաքների խնդիրն է։ Այն սկսել է լուրջ անհանգստություն պատճառել ողջ աշխարհին։ Մինչդեռ մի որոշ ժամանակ առաջ ձայները միայն օգնում էին…օգնում էին մարդուն ինֆորմացիա ստանալ շրջապատող աշխարհի ու տարբեր երեւույթների մասին։ Ձայներն իրենց այդ գործառույթն այսօր էլ չեն կորցրել, միայն թե դրանք չափից ավելի են բարձրացել։
Փողոցային աղմուկը քնի ժամանակ ազդում է առողջության վրա. բրիտանացի գիտնականներ
Բրիտանացի գիտնականները հանգել են այն եզրակացության, որ փողոցային աղմուկը քնի ժամանակ բացասաբար է անդրադառնում երկարատև քուն մտած մարդու առողջության վրա, գրում է mk-london.co.uk–ը։ Գիտնականների փորձին մասնակցել են հարյուր բրիտանացիներ, որոնց կեսը որոշ ժամանակ քնել են լռության մեջ, իսկ մյուս կեսը՝ լուսամուտից այն կողմ փողոցի աղմուկի ներքո։ Արդյունքում պարզվել է, որ աղմուկի մակարդակի 10 դեցիբելով բարձրացումն արդեն հիպերտոնիկ դառնալու ռիսկը մեծացնում է 14 տոկոսով։ Մշտական աղմուկի դեպքում տարեցտարի սրտանոթայինից հետո տուժում է նաև նյարդային համակարգը. կարող է զարգանալ ընկճախտ կամ այլ խանգարումներ։ Բրիտանացի գիտնականները պնդում են, որ ռիսկի գոտում են գտնվում այն մարդիկ, ովքեր ապրում են երկաթուղային խաչմերուկների, օդանավակայանների ու ավտոմայրուղիների մերձակայքում։
Աղմուկը խանգարում է նաև ստեղծագործական աշխատանքին
Աղմուկը տարբեր ձայների անկանոն, քաոսային զուգորդությունն է, որն անբարենպաստ ազդեցություն է գործում մարդու առողջության վրա: Խանգարվում են աշխատանքային գործունեությունն ու հանգիստը, և մարդ շուտ է հոգնում, օգտակար ինֆորմացիայի` խոսքի, երաժշտության ընկալումը դժվարանում է, առաջանում է նյարդահուզական գրգռված վիճակ: Աղմուկի բարձր մակարդակն ազդում է վեգետատիվ ֆունկցիաների, տարբեր օրգան-համակարգերի վրա (սրտանոթային, ստամոքսաաղիքային, հորմոնային) և այլն:
Աղմուկը կարող է առաջացնել հարբած լինելու զգացում, մարդու մոտ ստեղծել սթրեսային վիճակ: Այն ազդում է նաև բույսերի և կենդանիների վրա: Աղմուկը կարող է առաջացնել հարբած լինելու զգացում, մարդու մոտ ստեղծել սթրեսային վիճակ: Այն ազդում է նաև բույսերի և կենդանիների վրա: Բարձր ձայնն ու աղմուկն ազդում են մարդու ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ հոգեկան առողջության վրա։Աղմուկի ազդեցության տակ մարդու եւ կենդանու օրգանիզմում առաջանում է ադրենալինի որոշակի քանակություն, իսկ այն սպառելու առիթն իրականում չկա։ Գուցե նաեւ դա է պատճառը, որ մեծ ու աղմկաշատ քաղաքներում մարդիկ ավելի անհանգիստ ու դյուրագրգիռ են։ Երևանի մետրոյով 15-20 րոպե երթևեկելու դեպքում (իսկ մետրոյում աղմուկը հասնում է 75 դեցիբելի) մարդն իր օրգանիզմը որոշակի վտանգի է ենթարկում:
Ես սիրումեմ բարց ձայնով լսել երաժշտություն:                                                               Ես բայց չեմ սիրում մետրոյի և ծեծկրտուկների աղմուկը:
20 Wednesday May 2015
Posted by babae1998 in Бeз pyбpиkи
≈ Leave a comment
Երբ է մարդը ստանում հոգեկան խանգարումը
Պատասխան՝ Խոռը հուզմունքի, ստրեսի պատճարով:
Պատասխան՝Հարված ստանալուց հատկապես գլխի մասում:
Ինչպես կարելի է տարբելեր նորմալ մարդուն հոքեկան խանգարում ունեցող մարդուց
Պատասխան՝ Կարելի է տարբերելու մեկ ձև վարքից:
Հոքեկան հիվանդը հանցագործություն կատարելիու դեպքում ինչպես է կոչվում
Պատասխան՝Անմեխսունակ այսինքն հոքեկան հիվանդը օրենքի առաչ պատասխան չի տալիս: Միայն մի դեպքում են դատապարտում օրենքո երբ որ հանցագործության ժամանկ դարնում է հոքեկան հիվանդ:
Ինչ էնք հասկանում նեռարակն կրթություն ասելիս
Պատասխան՝ Դա այն կրթություն է երբ սովորողը կամ սովորողները ունեն առողջական խնթիրներ օրինակ՝ դժվար են խոսում, լավ չեն լսում, լավ չեն տեսնում շարժվում են դանդաղ:
Հարցեր ստուգողական աշխատանքի համար
1.Ինչ էնք հասկանում գեղեցիկ ասելով
Գեղեցիկ է այն ինչ որ չափաոր է, օգտակար է, ներդաշնակ է,
2.Ինչ էնք հասկանում օրենք ասելով
Հասարակական հարաբերություները կարգաորող նորմածիվ է
3.Արվեստի ինչ տեսակներ գիտեք
Դասական և կիրարական արվեստներ
Օրինակ` թատրոն,կինո,երաժշտություն.նկարչություն և այլ այս բոլորը դասական արվեստ է:
Օրինակ`կենցաղային իրերի պատրաստան արվեստը դա կիրարական արվեստ է:
Գորգագորցողություն,ոսկերչություն,փայտագործողություն,պղնձագորցությունկավագորց-    -ություն և այլ այս բոլորը կիրարական արվեստ է:
4.Անչափահության պատասխանությունը որ տարիքից է կիրարվում Հ.Հ.
Ըստ օրես գրքի 14տարին լրացած երեխա ենթարկվում է քրյական պատասխանության,  մինչև 16տարեկանը արևագույնը պատիժը 7տարի է:16տարեկանից մինչև 18տարեկանը լրացած մարդկանց արևագույնը պատիժը 10տարի է:
5.Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանության ինչ պատիժներ են գործում
3իշխանության մարմիներ 1.oրեսդիր մարմին կոչվում է 2.    3.արթարադատություն
Դասի հարցումը կատարվել է գնահատվել է դրական:
Պատասխանել էմ բոլոր հարցերին բերելեմ համապատասխանաբար օրինակներ բոլոր հարցերի վերաբերյալ:Կատարեցինք խմբային աշխատանք այս թեմայի շուրջ որին մասնակցեծ նաև Վահեն:
Դատարանում դատաքնությունը երբ է սկսում
Սկսվում է մեխադրյալական եզրականությունը հաստատվելուց հետո:
Նախաքնության ժամանակ հանցագործին ինչպես են դիմում
Դատարանում դաորի վճրից հետո ինչպես են դիմում աբաստրյալին
Դատարանում դատավճրից հետո դատաորը ինչպես է դիմում
Նախնաքնության ժամանկ որ օրես գիրքն է կիռարվում
Նախնաքնության ժամանկ օգտագործվում է քրյական օրեսգիրքը:
Ինչ էնք հասկանում պատիժ ասելով
Պատիժը օրենքով սահմանված կարգով գործողություն է որը կատարվում է հանցագործություն կատարողի անձի նկատմամբ:
Որ մարմին է իրականացնում պատիժը
Միայն դատարանի որոշման մարդը
Պատժի ինչ տեսակներ գիտենք
1.Տուգանք նվազագույն աշխատավարձ չափով:
2.Ազատազրկում 3ամսյա կալանքից սկսաց մինչև ցմա ազատազրկում
3.Ակսոր երբ մարդուն իր նորմալ ապրող բնակավայրից ակսորում են անորմալ բնակավայր
4.Արտաքսում օտար երկրյա քաղացուն արտաքսում են այն երկրից որտեղ ինքը խաղտել է այտ երկրի օրենքները
Օրինակ`հրաժարվում են գրանցումից կամ այլ օրենքներեն խաղտում
1.Ինչ ենք հասկանում  Վերածնունդ ասելիս
Հին ժամանակներում մարդու կողմիծ ստեղծված արվեստի վերանգնում
2.Գեղագիտական ճաշակի ինչ ոճեր գիտենք
Դրանք են ռոկոկո, ռոմատիկա, բարոկկո, ռեալիստ
3.Ինչ ենք հասկանում բարոյական ասելով
Բարոյականություն բառը առաջին անգամ օգտագործել է Արիստոտելը:Բարոյական է համարվում այն մարդը որը իր կյանքի տարիներին միշտ իրեն դրսեորվում է որպես կարքապահ ճշմարտախոս, արթար մարդ
Բարոյական և ոչ բարոյական արժեքները
Արմեն անոնով մի տղա պարապում է բասկետբոլ:Նա ուներ ատլետիկ կազմվացք:Նա ինձ շատ էր դուր գալիս քանի որ նա թմային խաղացողեր բացի դրանից Արմենը հոգատար երիտասարդ էր իր թմի տղաների հանդեպ:
Սեդան շատ պատասղատու մարդ է:Նա սիրում է արկածներ անել:Մի անգամ ես նրա հետ գնացի լողանալու փոթորիկ սկսեծ քիչ էր մնում ես խեղտվեյ սակայն Սեդան ինձ փրկեծ մահից:
Լևոնը լավ երաժիշտ էր:Մի օր փորձի ժամանակ վատ նվագեց և ամբոխչ փորձը ձախողվեց:Նա հաջորդ օրը նա ասեց որ նա վատ արողջեր եղել:
Ազնիվ+,խելացի-,սրամիտ,հյուրասեր,բարի+,լուռ-,խիզաղ,գեղեցիկ,երաժշտասեր,ազատ մտածող և այլն:
Առաքին է համարվում այն մարդը ով որ չի գործել սպանություն:
Ոչ թէ նրա համար որ Հիսուսը ասել է մի սպանիր այլ նա չի կարղ սմանել մարդ:
Էմիանել Կանտ ասել է
Մարդը պետկ է գործի բարոյական
Պատասխան` մարդու կողմից ստեղված գութական արժեքները մենք համարում էնք արվեստ,արվեստ է համարվում նաև երաժշտությունը, թատրոնը, կինոն և այլը:
2.Ինչ էնք հասկանում տարածական արվեստ ասելով
Պաատասխան` Երբ մարդը օգտագործում է  որոշակի տարածք, երբ այդ տարածիք վրա ստեղծում է արվեստ, օրինակ`նկարիչ նկար նկարելու համար օգտագործում է մարդկանց: Քանդակագործը  օգտագործում է տարածք քանդակում է քանդակ:
3.Ինչ էնք հասկանում ժամանակային արվեստ ասելիս
Պատսխան` չնայած ժամանակային արվեստը ևս զբաղեցնում է որոշակի տարածք:
Պատասխան`մարդու արտաքինը, շարժու ձևը,արվեստի գործը օրինակ` նկարը,քանդակը,բնությունը այս բոլորը կարելի է համարել Գեղեցիկ
Նշանաոր մարդիկ ինչպես են բնութագր է գեղեցիկը
Պատասխան`Մեծ մտածոխ Պյութագորասը գեղեցիկ է համարել նեղդաշնակը
Ըստ Պլատոնի ինչ օգտակար է դա գեղեցիկ է
20 Wednesday May 2015
Posted by babae1998 in Бeз pyбpиkи
≈ Leave a comment
Պատասխան՝ Մեկ ազգի ֆիզիկապես բնաջնջելը ազգի ու կրոնի համար կոչվում է ցեղասպանություն:
2.Հայերի գենոցիդը քանի փուլ է ունեց է
Պատասխան՝ 3փուլ  1փուլ 1894-1896թվերին կոտորվել է երեք հարյուր հազար Հայ:
2փուլ 1909թ.  կոտորվեց երեսուն հազար Հայ:
3փուլ  1914-1923թվերին կոտորվեց մեկ ու կես Հայ:
3.Աշխարհում քանի պետություն է ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը
Այսօր աշխարհում Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչեց 25պետությունը:
Առաջինը ճանաչեց Ուրուգվայը 1967թ.:Ճանաչել են Կանադան,  Ռուսաստանը, Ալմաթան,  Չեխիան, Շվեյցարյա, Սերբիան, Գերմանիան, Ագենտինիա, Բրազիլիյա, Կիպրոց, Լիտվիյա և այլ երկրներ:
Կիլիկյան գտնվում է փոքր ասիայի հարավ-արևլյան Միջերկյան ծովի ափին:
Կիլիկիան բաժանված է երեք մասի, 1.լեռնային 2.դաշտային 3.քարքարոտ Կիլիկյայում Հայերը ստեղծել է երեք իշխանություն 1.Ռուբինյան 2.Գող վասիլի 3.Փիլատոսի:
Ամենա հզոր Ռուֆինյան իշխանություն է:
9-րդ դարի վերչում 885թ. Օգոստոսի 26-ին Բագարան քաղաքում Գևորգ Գառնեցի կաթողիկոսը Հայոց իշխան Աշոտին օծեց:
Բագրատունիները ունեցել են 3 մայրաքաքը 1.Բագարանը 2.Կարսը 3.Անի
Ես կարղանում եմ: Հայոց պատմությունից
1.Քնարկումից հետո ես կարողանում եմ ինքնություն վերլուծել պատմական իրադարձությունը, հասկանալ այդ իրադարձության պատճարները և հետևանքները
Երբ ես անցնում էի Վանի թագաորությունը հասկացա որ մեր ժողոուրդը ունեցել է  շատ հարուստ պատմական անցյալ: Ստանալով այս իմֆորմացին ես կարողացա օգտվել մեր դպրոցի մեդիագրադարանից և ինտերնետի միջոցով ստացա լրացուցիչ գիտելիքներ:
2.Ես կարողանում եմ ինքնուրույն ներկայացնել  ցանկացած պատերազմական գործողության պատճառները, հետևանքները, արդյունքները և նշանակություները
Օրինակ՝ Երբ մենք անցանք Վարդանանց պատերազմի պատմությունը ես կարողացա տարբերել Վարդանանց պատերազմի պատճառները արիթից:Պատճառը այն էր  որ Հայ ժողոուրդը          ցանկանում էր ազատագրվել և վերակնգնել իր անկախությունը իսկ արիթը այն էր որ Պասիկները ստիպում էին Հայերին կրոնափոխ լինել:
3.Ես կարողացա ինքնուրույն ստեխծել ուսումնական նյութ ոսկերչության պատմության մասին
Ոսկերչությունը մարդկության ամենահին, լայնորեն տարածված արվեստներից մեկն է, որը մեծ տեղ ունի դեկորատիվ-կիրառական արվեստների հարուստ գանձարանում։ Ոսկյա զարդերը լրացրել են մարդկանց հագուստի համալիրները, տվել դրանց հատուկ տեսք, շքեղություն, որով դրսևորվել են կրողի սոցիալական վիճակը, ճաշակը, սոցիալ-տնտեսական պայմանները։ Հին Եգիպտոսում զարգացման բարձր մակարդակի վրա էր ոսկերչության արվեստը։ Որպես նյութ են ծառայել գերազանցապես ոսկին, մեղեսիկը, լազուրիտը, բրոնզը, հասպիսը, օբսիդիանը, զմրուխտը, կիրառվել են դրվագման,փորագրման, «սառը արծնապատման» եղանակները։ Միջագետքի Ոսկերչությանը հատուկ է եղել վառ բազմագունությունը, լազուրիտի հաճախակի կիրառումը, «սառը արծնապատման» եղանակը։ Մանրարուրք և հատիկազարդման եղանակներով պատրաստված բազմաթիվ առարկաներ են հայտնաբերվել Եգեյան մշակույթի երկրներից (հատկապես Միկենքի և Տրոյայի պեղումներից) և էտրուրիայից, որոնք աչքի են ընկնում զուսպ գունային լուծումներով։ Դրանք ոսկյա անոթներ են՝ եզան, ծովաստղի և այլ պատկերներով։ Հելլենիզմի և Հին Հռոմի ոսկերչության մեջ կրկին ի հայտ է եկել հնչուն բազմագունությունը։ Հելլենիզմի ժամանակաշրջանում ոսկերչության մեջ լայն կիրառություն են ստացել արծաթյա գեղարվեստական առարկաները։ 3-4-րդ դարերում Սասանյան Իրանի եսկերչության մեջ տարածվել են դրվագված, ձուլված, Փորագրված պատկերներով ոսկյա և արծաթյա առարկաները։ Վաղ իսլամական մշակույթում պերճանքի առարկաների նկատմամբ զուսպ վերաբերմունքը սկզբնական շրջանում արգելք է հանդիսացել ոսկերչության զարգացմանը։ Մակայն հետզհետե Հին Իրանի և հելլենիստական մշակույթի ավանդական նմանակմամբ այն հասել է զարգացման բարձր աստիճանի։
1.Որ թվականին և որտեղ Մեսրոպ Մաշտոցը  ստեղծեց Հայկական այբուբենը
Պատասխան` 405թ. Եդեսյա քաղաքում Մ.Մաշտոցը գրեց Հայկական այբուբենը:Այս այբուբենը բաղկացած է եղել 36տառերից:
2.Երբ վերացավ Արշակունիների թագաորությունը
Պատասխան`Արշակունիների թագաորությունը վերացավ 428թ.:Արշակունիների թագաորությունի առաջին թագաոր եղել է Տրդատ Ա-ն վերջին թագաորը եղել է Արտաշես Արշակունին:
3.Ով է եղել Վարդան Մամիկոնյանը
Պատասխան`5-րդ դարի Հայոց սպարապետ, նա պայքարել է Պարսիկների դեմ քանի որ Պարսիկները գրավել էին Հայաստանը և ցանկանում էին Հայ ժողովրդին դարցնել կրակա պաշտ:
1.Երբ է սկսել Վարդանաց պատերազմը
2.Ում դեմ է ուղղված եղել այս պատերազմը
3.Որն է այս պատերազմի գլխավոր պատճառը
Պատասխան`Պարսից առքա Հազկերտ երկրորդը 449թ. Հայերին ստիպեց ընդունել կրակա պաշտություն, ահա սա էր Հայերի ապստաբության գլխավոր պատճառը:
4.Երբ է տեղի ունեցել Ավարայրի ճակատամարտը
Պատասխան`451թ. մայիսի 26-ին Տղմուտ գետի ափին Ավարայրի դաշտում տեղի ունեցավ այս ճակատամարտը:
1.Ինչենք հասկանում ազատություն ասելով
Պատասխան`Ազատությունը դա մարդու բարձագույն արժեքն է որից կարող է օգտվել ցանկացած մարդ:
2.Ինչ է ասել Անգլիացի մտածոխ Ջոն Լոկը
Պատասխան`Մարդը ծնված պահից սկսած պետկ է լինի 3արժեքներ կրող դրանքեն երջանիկ, ազատ, և ունենա մասնաոր սեփականություն:
3.Արցյոք սուտ խոսելը կարող է մարդու համար օգտակար լինել
1.Որտեղ է գտնվում Հայկական լեռնաշխարհը
2.Որքան է մեծ Հայքի և փոքր Հայքի տարածքները
3.Հայկական լեռնագագաթ ամենաբարձր լեռնագագաթը
1.2-4թվին թագաոր է եղել Արյոբարյզավեսը
Այս երկու օտար թագաորներին Հայերը սպանեցին
3.6թվականին մի կանի ամիս թագաորեց Տիգրան 5-րդ որը Հրայեր մայրական կողմից Հայ էր
4.Էրատո թագուհին Հայուհի 6-12թվականերին
5.Ոնոն 12-16թվականին Պարտև էր
6.Զենոն Արտաշես 18-34թվականերին Հյուներ սակայն Հայ ժողովրդի կողմից ունդունվեց
Քանի որ Զենոնը հարգում էր Հայերի ավանդունդները, լեզուն և այլը
9.Սարաթուկ 1-ին 37-43թվականերին Պարթև
Ահա սրանքեյն այդ Դրացո թագաորները բացի Հայ ազգի Էրատո թագուհուց:
Որ լեռնագագաթն է համարվում հայկական լեռնագագաթն է համարվում ամենա բարցր լեռնագագաթը
Որ լեռն է Հ.Հ. ամենա բարցր լեռը
Եփրատը միանալով Տիգրիսին թափվում է Պարսից ծոց
Արաքսը միանալով Կուռ թափվում է Կասպից ծով
Ինչ խոշոր լճեր կան
Սևանա լիճ կամ Գեղամա ծով
Ուրմյա լիճ կամ Կապուտան ծով
Որքան է Մեծ Հայքի և Փոքր Հայքի տարածքը
Քանի նահանգ և քանի գավար ունի Մեծ Հայքը
Ինչու մենք մեզ կոչում էնք Հայ իսկ մեր երկիրը Հայաստան
Ըստ Խորենացու հայերը առաջաց էլ են Հայկ նահապետի                                                         Հայկական լեռնաշխարհում բնակվում էին Հայաս ցեխը դրա համար մեր երկիրը կոչվեց Հայաստան:
Ինչու են օտար երկրացիք մեր երկիրը կոչում Արմենիա
Արամնահապետի անունով օտար երկրացիք մեր երկիրը կոչում են Արմենիա
Որ ժողովուրդն է Հայերին կոչում Սոմխեյի և երկիրը Սոմխեթյան
Ով է եղել Արտաշես առաջինը
Պատասխան` Հայոց թագաոր, կառավարել է ք.ա.189-160թ.
Արտաշես առաջինը ինչ քայլեր է ձերնարկել
Պատասխան` Առաջին քայլ` Արտաշես առաջինը ըստ Հյուն աշխատագետ Ստրաբոնի միաորվել հայկական տարածքները:
Որ տարածքները Արտաշես միաորեց
Պատասխան` Արևելքում մեծ հայքին միաորեց երկու մեծ տարածք Փայտակարանը և Կասպիծ երկիիրը: Հյուսիսում Արտաշես առաջինը մեծ Հայքին միաորեծ Գուգարք                          Արևմուտքում Արտաշես առաջինը  մեծ հայքին միաորեծ բարցր Հայքը:
Ինչ քաղաք է կարուցել Արտաշեսը
Ք.ա.       Արաքս և Մեծամոր գետերում կարուցեծ Արարատ մայրաքաղաքը
1.Ամենաերկարը որ դարն է եղել
Պատասխան`Քարե դարը որը եղել է 3մասի հին քարե դար, միջին քարե դար և նոր քարե դար:
1.Որտեղ է գտնվում Հայկական լեռնաշխարհը և ինչ սահմաներ ունի
2.Հայկական լեռնաշխարհում ինչ լճել գիտեք
Պատասխան`Սեվանա լիճ կամ Գեղամա ծով
Վանա լիճ կամ Բզմունյած ծով
Ուրմյա լիճ կամ Կապուտան ծով
3.Հայկական լեռնաշխարում ինչ գետերեն հոսում
4.Այս գետերը ուրեն թափվում
Պատասխան` Երփրատը միանալով Տիգրիս գետին թափվումեն Պարսիծ ծոծ
Արաքսը միանալով Կուռ գետին թափվումե Կասպիծ ծով
Երբ է առաջաց է այս թագաորությունը
Այս թագաորությունը առաջացել է Քրիստոսից առաջ  9 երորդ դարում գոյություն է ունեցել մինչև 7 երորդ դարի վերջը
Վանի թագաորության հիմնադիրը եղել է Արամո Ուրարտացին 859-849թ
Ով է կառուցել Տուշպա-վան  մայրաքաղաքը:
Սարդուրի 1 կառուցել է Տուշպա-վան մայրաքաղաքը 835 Տուշպեա Աստվածուհու մասին:
Վանի որ թագաորն է ստեղծել ուրարտական սեպագրերը
Սարդուրի առաջինի որդին Իշպուինը
Ով է ստեղծել ուրարտուի կամ վանի թագաորության բանակը:
Բանակի ստեղծողը եղել է նույն մարդը Իշպուինը բանակը բաղկացած է 3 զորատեսակներից հետեվակ,հեծելազոր,մարտակարքեր:
Վանի թագաորությունում ովքեր ինչ քաղաքներ կառուցել:
Մենուան կառուցել է իր անունով քաղաք Մենուա Խինիլի,Ռուսա առաջինը կառուցել է Ռուսա Խինիլի քաղաքը Արգիշտի արաջինը կառուցել է երկու քաղաք Արգիշտի Խինիլի քաղաքը Էրեբունի կառուցվել է Ք.Ր.Ա 782թ այժմ Երեվան,Ռուսա երկրորդը կարմիր բլուրի վրա նեկաիս չարբախում կառուցել է Թեյշեբայինին քաղաքը:
Ուրատույում ըստ դիցարանի քանի աստվացներեն եղել
Ուրարտուի դիցարանը եղելե 79աստված գլխաոր աստվածը եղել է Խալդը հայր աստվածը մայր աստվածը եղել է Խալդի կինը Վալուբանը:Տուշպեանը եղելե բերքի աստվածը Թեշեբան կայծակի
Ըստ Մովսես Խորենագու ով է եղել առաջինն  հայ թագաորը
Որքան է կազմել Երվանդի բանակը
Երվանդը ունեցել է 48հազար բանակ
Ով է հաճորդել Երվանդ առաջինին
Իր որդի Տիգրան առաջինը
20 Wednesday May 2015
Posted by babae1998 in Бeз pyбpиkи
≈ Leave a comment
իր ձին քշել կամ իր էշը քշել-համառել
Տրված գոյականներից կազմել ածականներ
Ես կարողանում եմ: Հայոց լեզու և Գրականություն
Հիմա մեր դպրոցում սկսել է  > ստուգատեսը: Մենք բոլոր առարկաներից գրում ենք  >աշխատանքը:Մենք շաբաթական   անցնում ենք 4ժամ մայրենի լեզու՝  2 ժամ գրականություն, իսկ  2 ժամը հայոց լեզու: Մենք գրականության դասին կարդացել ենք բազմաթիվ նյութեր,  օրինակ՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացու, Հայկ  նահապետի,  Անահիտ, Աստղիկ աստվածուհիների  մասին:  Ես պատրաստել էի Ալեքսանդր Մակեդոնացու մասին  մի նյութ:  Ես իմացա, որ ես և Ալեքսանդր Մակեդոնացին նույն օրն ենք ծնվել և ուրիշ հետաքրքիր բաներ: Դասի ժամանակ ես ցուցադրեցի իմ պատրաստած նյութը,  մենք քննարկեցինք այն: Մենք  նայել ենք բազմաթիվ ֆիլմեր՝  Սասունցի Դավիթ  մուլտֆիլմը,  տեսանյութ Անի և Դվին քաղաքների մասին: Կատարել եմ շատ առաջադրանքներ հայոց լեզվից  հոմանիշների հականիշների վերաբերյալ: Գրականության ժամանակ մենք անցել ենք բազմաթիվ բանաստեղծություններ օրինակ՝  >-ը,  >,  >-ը: Ընդհանուր  պարապմունքներին մենք միասին արտասանում ենք  այդ բանաստեղծությունները:
20 Wednesday May 2015
Posted by babae1998 in Бeз pyбpиkи
≈ Leave a comment
1.Գտնել 12-ի 3/4 մասը:
2.Գտնել 12-ի բոլոր բաժանարարների գումարը
3.Քանի պարզ թիվ կա 10 և 20 մինջև
4.Բնական թվերի շարքում ընդամենը քանի երկնիշ թիվ կա
5.9-ի բազմապատիկ քանի երկնիշ թիվ կա:
Այդ թվերից քանիսն են պարզ
2.գրիր 6-ի բազմապատիկ թվերը:
Գտնել այդ թվերի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը 12,18
մի քանի թվերի միջին թվաբնական ասելով հասկանում էնք այդ թվերի գումարը հարաբերած քանակի:
Թվի հակադիր թվի հակադարց
օրինակ՝ 5 հակադիր -5
թվի հակադարցը գտնելու համար շրջում էնք համարիչը և հայտարարը
օրինակ՝ 3/4 հակադարց 4/3
Սուր անկյուն, բութ անկյուն,փրված անկյուն,ուղիղ անկյուն
2.Մետաղը կշռվում է 200կգ. 20% -ը ոսկի է:Քանի կգ է մետաղը:
5.Քանի սմ է 2մ-ը,
7.Քանի գրամ է 2կգ.
8.10-ի 1/2 մասը գտիր
մետախի կտորը կշռվում է 100կգ.
նրա 25% ոսկի է 31% ալոէ
քանի կիլոգրամ է պխինձը
Սահմանում Եթե թվային արտահայտության մեջ մտնող որոշ թվեր (կամ բոլորը) փոխարինվեն տառերով (տարբեր թվերը՝ տարբեր տառերով), ապա կստացվի տառային արտահայտություն:
Ավելի հաճախ օգտագործում են լատինական այբուբենի տառերը:
Օրինակ 1. Եթե 5+2-6 թվային արտահայտության մեջ 5 թիվը փոխարինենք a տառով, 2 թիվը՝ b տառով, իսկ 6 թիվը c տառով, ապա կստանանք a+b-c տառային արտահայտությունը:
Տառային արտահայտությունը կարող է կազմված լինել նաև մեկ տառից, օրինակ՝ a, c, n, x:
Տառային արտահայտությունները երբեմն օգտագործում են տեքստային խնդիրներ լուծելիս: Ընդ որում՝ խնդրի լուծումը տառային արտահայտություն կազմելով հաճախ անվանում են խնդրի լուծում ընդհանուր տեսքով: Այս հնարքը հաճախ օգտագործում են երկրաչափության և ֆիզիկայի մեջ:
Տառային արտահայտությունները կիրառվում են բանաձևեր գրառելիս: Բանաձևը մաթեմատիկական և այլ օրենքների գրառումն է տառային արտահայտության միջոցով:
Խնդիր Զբոսաշրջիկը a ժամ գնաց 5 կմ/ժ արագությամբ և b ժամ՝ 4 կմ/ժ արագությամբ: Որոշեք զբոսաշրջիկի միջին արագությունը նրա անցած ճանապարհամասում:
Լուծում: Զբոսաշրջիկը (a+b) ժ-ում անցել է (5a+4b) կմ: Ուստի նրա միջին արագությունը անցած ճանապարհամասում հավասար է     5a+4ba+bկմ/ժ:
Տառային արտահայտությունները անվանում են նաև հանրահաշվական արտահայտություններ, թվերը նույնպես անվանում են հանրահաշվական արտահայտություններ:
1) Բերեք տառային արտահայտությունների օրինակներ:
2) Օգտվելով բերված նմուշօրինակից՝ հաշվեք տրված տառային արտահայտության արժեքը.
ա) 10-4x, երբ x=-5
Լուծում: Երբ x=-5, ապա
բ) 2x+1, երբ x=5
գ) 6+8x, երբ x=-1
դ) 5-4a, երբ a=2
ե) 3-7b, երբ b=-3:
3) Հաշվել տառային արտահայտության արժեքը.
ա) ab, երբ  a=34, b=135
բ) 2(a+b), երբ a=310, b=112
գ) abc, երբ a=13, b=112, c=2:
4)  Քառակուսու կողմը a է: Գրեք քառակուսու պարագծի և մակերեսի բանաձևերը:
Պարզագույն հանրահաշվական արտահայտությունները միանդամներ են: Միանդամ անվանում են թվերի և տառերի արտադրյալ հանդիսացող հանրահաշվական արտահայտությունը: Այդ տառերը և թվերը անվանում են տվյալ միանդամի արտադրիչներ:
Օրինակ՝ 3abc հանրահաշվական արտահայտությունը միանդամ է, նրա արտադրիչներն են՝ 3 թիվը և a, b, c տառերը:
Թիվը կամ մեկ տառը նույնպես անվանում են միանդամ:
Օրինակ, a, b,c, 1, -123, 0 հանրահաշվական արտահայտությունները միանդամներ են:
0 թիվն անվանում են զրոյական միանդամ:
Հատկություն 1. Երկու միանդամներ համարում են հավասար, եթե նրանք իրարից տարբերվում են միայն արտադրիչների հերթականությամբ:
Երկու միանդամների իրար հավասար լինելը գրառելու համար օգտագործում են հավասարության նշան:
a3bc և 3cba միանդամները իրար հավասար են, որովհետև տարբերվում են միայն արտադրիչների հերթականությամբ, դրա համար էլ գրում են
Հատկություն 2. Երկու միանդամներ համարում են հավասար, եթե նրանցից մեկը ստացվել է մյուսից նրա մեջ մտնող թվային արտադրիչները նրանց արտադրյալով փոխարինելով: Օրինակ՝
Հատկություն 3. Միանդամը համարում են հավասար զրոյի, եթե նրա արտադրիչների մեջ կա զրո թիվը: Օրինակ՝
Այսպիսով, միանդամը, որի արտադրիչների մեջ կա զրո թիվը, հանդիսանում է զրոյական միանդամ: Մնացած միանդամներն անվանում են ոչ զրոյական :
Հատկություն 4. Երկու միանդամներ համարում են հավասար, եթե նրանցից մեկը ստացվում է մյուսից՝ 1 արտադրիչը բաց թողնելով: Օրինակ՝
1) Միանդա՞մ են արդյոք հետևյալ արտահայտությունները.
ա) a                բ) a+b                  գ) ba            դ) b2c
ե) aba+b            զ) axb                    է) 34xy          ը) 0
զ)   -1,26        ժ) (a-b)3         ի) p4xy           լ)  7a-3
2) Պարզեցերք միանդամի գրությունը.
3) Ի՞նչ արժեք է ստանում 3x + 2y գումարը փոփոխականների հետևյալ արժեքների դեպքում.
x = 1.2, y = 1.5:
4) Գտեք թիվը, եթե հայտնի է, որ նրա 6.2%-ը հավասար է 9.3-ի:
Միանդամի արտադրյալը, բնական ցուցիչով աստիճան
k հատ արտադրիչների արտադրյալը, որոնցից յուրաքանչյուրը նշանակում են a է, կարճ նշանակում են ak և անվանում a-ի k-րդ աստիճան: k-ն կոչվում է աստիճանացույց, իսկ a-ն՝ հիմք:
aa=a2    (a-ի երկրորդ աստիճան կամ a-ի քառակուսի)
aaa=a3   (a-ի երրորդ աստիճան կամ a-ի խորանարդ)
aaaa=a4   (a-ի չորրորդ աստիճան)
a1=a (a-ի առաջին աստիճանը հավասար է a-ի)
Դիցուք m-ը և n-ը բնական թվեր են, ապա տեղի ունեն հետևյալ հավասարությունները՝
Տված միանդամը և նրա առջև մինուս նշան դրված միանդամը կոչվում են հակադիր միանդամներ:
Օրինակ՝ 3abc և -3abc միանդամները հակադիր միանդամներ են:
Որպեսզի ստանանք տված միանդամին հակադիր միանդամ, պետք է այդ միանդամի առջև դնել մինուս նշան կամ որ նույնն է, այդ միանդամը բազմապատկել -1-ով:
1) Պարզեցրեք միանդամի գրառումը՝ օգտագործելով աստիճանը.
գ) 3abab=3 a2 b2
դ) 7xxyyyyx=7 x3 y4
2)   Գտեք միանդամների արտադրյալին հավասար միանդամը
ա)  (a2)2         բ)  (b3)3        գ) (3a)2       դ) (2b)3
ե)  (4c2)2         զ)  (5ab)2      է) (7ab2)3     ը) (9b2c)2
թ) (13a2)2          ժ) (34a2)3
ա) a-ի խորանարդի և b-ի քառակուսու արտադրյալը:
բ) a-ի քառակուսու և b-ի կրկնապատկի արտադրյալը:
գ) a-ի խորանարդի և b-ի քառակուսու եռապատիկի արտադրյալը:
դ) a-ի քառակուսու կրկնապատիկի և a-ի խորանարդի արտադրյալը:
5) Բալից խյուս պատրաստելիս 18% -ը թափոն է դառնում: Որքա՞ն բալ պետք է վերցնել 17.22 տոննա խյուս ստանալու համար:
Տառեր պարունակող ոչ զրոյական միանդամը եթե ունի միայն մեկ թվային արտադրիչ, որը գրված է առաջին տեղում, իսկ յուրաքանչյուր տառ հանդես է գալիս միայն մեկ անգամ՝գրված որոշակի աստիճանի տեսքով, ընդ որում՝ տառերը գրված են այբբենական կարգով, ասում են, որ այդպիսի միանդամն ունի կատարյալ տեսք:
Օրինակ՝  3a2b  կատարյալ տեսքի է
aab3  կատարյալ տեսքի չէ
Տառեր պարունակող ոչ զրոյական կատարյալ տեսքով գրված միանդամի թվային արտադրիչը անվանում են միանդամի գործակից:
Օրինակ՝ -12ab4c կատարյալ տեսքով գրված միանդամի գործակիցը՝ -12-ն է:
Եթե ոչ զրոյական միանդամը ունի միայն տառային արտադրիչներ, ապա համարում են, որ նրա գործակիցը 1 է:
Օրինակ՝  x5yz7  միանդամի գործակիցը 1 է:
Ցանկացած իրական թիվ համարվում է կատայալ տեսքով գրված միանդամ:
Օրինակ՝ -3; 123; -⅘   կատրայալ տեսքի միանդամներ են:
Զրոյական միանդամի կատարյալ տեսքը 0-ն է:
Ցանկացած միանդամ կարելի է բերել կատարյալ տեսքի:
Կատարյալ տեսքի ոչ զրոյական միանդամի աստիճան կոչվում է նրա մեջ մտնող բոլոր տառերի աստիճանների գումարը:
Օրինակ՝ 4x5y -ը  6 աստիճանի միանդամ է:
0-ից տարբեր թիվ հանդիսացող միանդամի աստիճանը 0 է, իսկ 0 թիվը միակ միանդամն է, որի աստիճանը չի սահմանվում:
Սահամնում Կատայալ տեսքի ոչ զրոյական  միանդամներն անվանում են նման, եթե նրանք իրար հավասար են, կամ տարբերվում են միայն իրենց գործակիցներով:
Օրինակ՝ 3ab և 5ab նման են, որովհետև տարբերվում են միայն գործակցով:
Պարզելու համար՝ նմա՞ն են արդյոք տրված միանդամները, նրանց սկզբում պետք է բերել կատարյալ տեսքի:
Նման միանդամների գումարը հավասար է մի միանդամի, որը նման է դրանցից յուրաքանչյուրին և գործակիցը հավասար է այդ միանդամների գործակիցների գումարին: Նույն ձևով էլ հանումը:
Այս գործողությունները կոչվում են նման անդամների միացում:
1) Ո՞ր միանդամներն անվանում նման:
Ինչպե՞ս են գումարում, հանում նման միանդամները:
2) Տրված միանդամների մեջ գտեք նմանները
ա) 2a3b;  3a4b2; 4a3b;  80a4b2; a3b;  -a4b2;  a;  -c;  6px; 6a4b2; -5px
բ)  0a2b3; -3a3b2; 0ab; 12a2b3; 2a3b2
3) Գտեք նման միանդամների գումարին հավասար միանդամը
4) Գտեք նման միանդամների տարբերությանը հավասար միանդամը
5) Կատարեք նման անդամների միացում
ա) Մտապահված թիվը 3-ի, 6-ի և 9-ի բաժանելիս ստացվող մնացորդների գումարը 15 է: Գտեք այդ թիվը 18-ի բաժանելիս ստացվող մնացորդը:
բ) Դպրոցում տեղի ունեցած երեք օլիմպիադաներից յուրաքանչյուրին մասնակցեց 50 աշակերտ, ընդ որում 60 աշակերտ մասնակցեց միայն մեկ օլիմպիադայի, իսկ 30 աշակերտ` ճիշտ երկու օլիմպիադայի: Քանի՞ հոգի մասնակցեց բոլոր օլիմպիադաներին:
Եթե հիմքերը նույն են ցուցիչները գումարվում են
Բաժանման ժամանակ ցուցիչները հանվում են
2.Տասնորդական կոտորակը գրիր խարը թվի տեսքով
Տասնորդական կոտորակի բազմապատկումը և բաժանումը
18 Monday May 2015
Posted by babae1998 in Бeз pyбpиkи
≈ Leave a comment
Ես Ալբերտ Բաբաև եմ։
Այս կիսամյակ  ես  ավելի հեշտությամբ եմ կարողանում օգտագործել բլոգս, ավելի հաճախ եմ այն թարմացնում։  Ես  ապագա ոսկերիչ եմ ,  մաթեմատիկայի  ժամերին  մենք  ուսումնասիրում  ենք  այն  թեմաները,  որոնք առնչվում են ոսկերչության հետ, մասնակցել  եմ ոսկերչության և մաթեմատիկայի հետ  համատեղ  բոլոր դասերին։  Այս կիսամյակ ավելի հաճախ ենք բանավոր հաշվել, սովորել եմ բանավոր հաշվելու մի քանի պարզագույն հնարքներ,  որոնց  շնորհիվ  հաշվիչը  օգտագործում եմ բազմանիշ  թվերի հետ գործողություն կատարելու ժամանակ։  Մասնակցել եմ    >  մաթեմատիկական ստուգատեսին և  >  ստուգատեսին։  Պատրաստել եմ ուսումնական նյութեր՝ պրեզենտացիաներ   >,   > վերնագրերով։  Կատարել եմ  թարգմանություն թվի մասին։  Կից ֆայլում  ներկայացնում եմ մեր անցած դասերը  և այն առաջադրանքները, որոնք  ես կարողանում եմ կիրառել  իմ արհեստում։
/1- այո, 0 –ոչ/
Մեծությունների չափում, չափման միավորներ
Համեմատությունները, խնդիրներ դրանց վերաբերյալ
Ուղիղ և հակադարձ կախումներ
Տոկոս, մաս, խնդիրներ դրանց վերաբերյալ
Create a free website or blog at WordPress.com.
Privacy & Cookies: This site uses cookies. By continuing to use this website, you agree to their use.
To find out more, including how to control cookies, see here: Cookie Policy
Already have a WordPress.com account? Log in now.