hy hy ru hy hy hy hy hy ru de de sl hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy tr hy hbs_lat hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy
Ծնվել է Շամշադին գավառի Ղալալու (Ղուլալի, այժմ Այգեձոր) գյուղում, վախճանվել է 1922 թ. դեկտեմբերի 1-ին՝ ծերության հասակում:
Ապրել է ծանր պայմաններում, իսկ հետո քիչ բարվոք:
Եղել է, ինչպես ժողովուրդն է ասում, Աթալար և օջախի մարդ, խորհրդատու, հավատարիմ, ազգասեր, հյուրասեր և շատ դեմոկրատ ու խաղաղ մարդ:
Նա սիրել է բնությունը, եղել է որսկան:
Այդ հրացանները մինչև 1930թ. դեռ մնում էին նրա տան հետևի պատից կարպետի վրա կախված, մոտն էլ փայտից կերտված նախշազարդ վառոդամանը:
Բայց շատ ափսոս, որ դրանցից գոնե մեկը, որպես հազվագյուտ հուշ-մասունք այսօր չի մնում նրա ժառանգների մոտ:
Մեծ հրացանը հանձնվեց կառավարությանը, մյուսը գնեց մի գնչու:
Վանես պապս շատ աշխատասեր էր, հալալ քրտինքով ապրող, ուրիշի չի շահագործել և դեմ է եղել ամեն մի վատ արարքի, հատկապես գողության, խաբեության, կեղեքման ու անարդարացիության:
Նրա կինը՝ իմ հոր մայր Մագթաղը, եղել է Միրզանց Պողոսի աղջիկը, որը շատ խելոք ու խաղաղ կին էր, բարեկամասեր, նա ապրեց մինչև խոր ծերության հասակը:
Ծնվել է 1855 թ., վախճանվել է 1942 թվին՝ կարճատև հիվանդությունից հետո, թաղված է գյուղի վերին գերեզմանոցում, յուր ամուսնու և որդի Կարապետի մոտ:
Նա մահանալու օրը ուներ 8 զավակ, 35 թոռ և 56 ծոռ, ընդամենը 99 հոգի:
Իսկ քար (տապանաքար) դնելու տարում՝ 1962 թ. ուներ 8 զավակ, 35 թոռ, 92 ծոռ և 76 կուռ, ընդամենը 211 հոգի:
Վանեսն ունեցել է չորս տղա, չորս աղջիկ: Ըստ կարգի մեծից սկսած տղաներ՝ Կարապետ, Մակիչ, Ստեփան, Սմբաթ:
Աղջիկները՝ Ղումաշ, Սոֆի, Զանան, Թամամ: Իսկ ըստ սերնդի՝ Կարապետն ունեցել է երեք աղջիկ, երկու տղա:
Մակիչն ունեցել է երեք տղա, չորս աղջիկ: Ստեփանը՝ երկու աղջիկ, երկու տղա:
Սումբաթը՝ երեք տղա, մեկ աղջիկ: Ղումաշը՝ երեք տղա, երկու աղջիկ: Սոֆին՝ երեք տղա, աղջիկ չի ունեցել:
Զանանը՝ չորս տղա, մեկ աղջիկ: Թամամը՝ երկու տղա, երեք աղջիկ:
Վանես պապը կապված է եղել սարերի, բինաների հետ, լավ օրեր է անցկացրել այնտեղ:
«Հաճարկուտի» արևմտյան մասի վերին հողերը, «Հունուտ տախտի» վերին մասը, ներկայիս «Սավրունց թումբ» կոչվող վայրի հողերը, Գոմերի «պեխիի և զկեռուտի» հողերը պատկանում են Վանեսի մեծ տնտեսությանը:
Բինաներից՝ «Մեծ գոմերի» կամ ճղոպրուտի արևմտյան լանջի հողերը, «Վայիթը», ներքին Ղզղալայի մի մասը պատկանում էր Սավրունց, սակայն այդ բոլորով հանդերձ նրանք հողի և հացի կարիք էին զգում, հարկերն ու տուրքերը շատ էին:
Սավրունց ամենամեծ բինան «Տավարածանց գոմեր» կոչվող վայրն էր՝ գլխավորապես ձմռանը, որտեղ իր կյանքի վերջին տարիներն անց է կացրել Վանեսի ավագ որդի քաջ ու անվանի Կարապետն, այնտեղ էլ վախճանվել է 1921թ. օգոստոսին:
Սավրունք գյուղամիջի իրենց սկզբնական հիմնադրած բնակատեղին 1860-ական թվերին, Վանեսի գլխավորությամբ, թողեցին և տեղափոխվեցին ներկայիս իրենց հիմնադրված վայրը՝ Չատունց բալանի մյուս կողմի հողերը, որը պատկանում էր Երեմյաններին, նրանք իրենց համաձայնությամբ տնատեղեր տվին Սավրունց՝ տեղում (գյուղամիջում) թողնելով Տեր Երեմիայի ճյուղավորությանը:
Ինչպես նշել եմ՝ հետագայում ցրվել են տարբեր թաղամասեր, որը կատարվել է 1950-ական թթ.:
Վանեսը միջահասակ կազմվածք ուներ, առողջ կազմվածքով, գեղեցիկ ու աստղով մարդ էր:
Նա իմ պապն էր, ես նրան տեսել եմ չորս տարեկան հասակումս և հազիվ մի քանի բան եմ հիշում նրանից՝ մի անգամ նա հրացանով կրակեց մեր հայրական տան կալի ծայրից գետի ձախ ափի կողմը:
Թե որքանով է ճիշտ, ես չեմ պարզել, բայց մի թույլ բան մնացել է իմ մտապատկերում, որ իբրև նա կրակում էր այգիների վերին մասով դեպի անասուններ վազող գայլի վրա, երևի փախցնելու նպատակով, որովհետև այն ժամանակվա հրացանն այնքան պոտենցիալ չուներ:
Հենց նույն ժամանակ էլ հիշում եմ, որ սրահի , գուցե պատշգամբն էր ինձ սրահ թվացել, բուխարու օջախի առաջ գետնի վրա փռած էր մի մեծ արջի մորթի, ծայրերում ցցած փայտե բզեր՝ ձգած պահելու համար: Ինձ շատ գրավում էին արջի ճանկերը, որ կպած մնում էին կաշվի վրա:
Պապը արջի միս էր խորովում ու ինձ էլ տալիս, ուտում էի՝ ես իմ կյանքում միայն այդ անգամ եմ արջի միս կերել:
Նա ոսկորից փափուկ տեղերը պոկում էր ու հետո ինձ տալիս:
Իսկ տատիցս շատ և շատ բաներ եմ հիշում, որովհետև մինչև իմ քսանհինգ տարեկան դառնալս նա ապրել է:
Մենք ամբողջ ազգականներով՝ մեծ ու փոքրով, նրան ՄԵԾ ՆԱՆ էինք անվանում, փոքրերս «Մեզ նան» էինք ասում՝ չկարողանալով մեծ ասել:
Պապը ուներ երկար միրուք և նրա համեմատ մի քիչ կարճ ու չափավոր բեխեր:
Նա վախճանվեց կարճատև հիվանդանալուց հետո՝ նրա վրա շատ խոր ու ծանր ներգործություն էր ունեցել Կարապետի մահը, որին նա բոլորից շատ էր սիրում:
Նա իր տղաներին կանչեց հիվանդ ժամանակ և կտակի պես մի քանի խորհուրդներ տվեց.
«… Մրզանց հետ հարևանություն չանեք, նրանք շալակի ման եկող են և ծույլ:
Ապորանց հետ առևտուր չանեք, պարտք էլ չտաք՝ ետ տվողը չեն:
Չատունց հետ ընկերություն չանեք՝ հավատարիմ չեն: Ճաղարանց հետ էլ բարեկամություն չանեք՝ անկայուն են»:
Դեռ Կարապետի կենդանության ժամանակ մի օր էլ էլի կանչում է տղաներին և պատվիրում, որպես խորհուրդ.
«… Կարապետ, քո ճակատին գրված է չարքաշ ու հալալ աշխատանք, դու պետք է այդ ուղիով գնաս, գնա աշխատիր, ապրիր:
Մակիչ, դու էլ յադասեր ես, տունդ կշինես քո ազգականներից հեռու:
Ստեփան, դու էլ ուսում առ, ծառայող դարձիր:
Իսկ դու, Սումբաթ, չարքաշ ես, աշխարհես քիչ բան ես հասկանում, նսյա (ապառիկ) գործ և առևտուր չանես, չես կարողանալու պարտքդ հավաքես, երեսիցդ կակուղ ես, խորհուրդ եմ տալիս անասուններ էլ քիչ, քեզ գյորա պահես»:
Պատմում են, որ մի նոր տարի, շնորհավորելու նպատակով, Վանես պապի սանհեր Բաբունց Մոսեսը, թարմ ձուկ է եփում, խոնչայի մեջ դարսում ու գնում իր քավոր Սավրունց գուբեռնատորի տուն:
Դեռ տուն չհասած Վանեսի հարս Վարսենիկը պատրունին ասում է, որ սանհերը գալիս է, նա անմիջապես դուրս է գալիս դիմավորելու:
Երբ Մովսեսը բարի լույս է տալիս և պատասխանն ստանում, Վանեսը նրան կանգնեցնում է և հարցնում. «Խեր լինի էդ ուր ես գնում»:
Նա ասում է գալու նպատակը, Վանեսն ասում է. «Ես գողի քավոր լինել չեմ կարող , ետ տար քո բերած գինին ու սուփրով ծածկած մազեդ ու տար տուր նրան, ով գող է և նրան էլ պել (քավոր) բռնիր»:
Մովսեսը ճարահատյալ ետ է դառնում իր տուն:
Նոր տարուց քսան օր առաջ Մովսեսը մեկ հատ այծ է գողացած լինում, որի համար, որպես պատիժ, այծի մորթին հագցնում են նրան, երեսը մուր քսում, էշի վրա հակառակ դիրքի նստեցնում ու գյուղի մի ծայրից տանում մյուս ծայրը՝ ծաղր ու ծանակի ենթարկելով:
Հենց այդ պատճառով էր, որ Գուբեռնատորը հրաժարվեց ընդմիշտ նրան քավոր լինելուց:
Պապի սիրած խոսքերն են եղել՝ Այ գյադալար, Այ բալամ և այլն:
Նա բարձր էր գնահատում ազնիվ մարդկանց և ասում էր. «Ինչու մարդու փափախը (գլխարկը) հազար մանեթ (ռուբլի) չարժե, որ ամեն գյադա չկարողանա գլխին դնել»:
Կանանց էլ ասում էր, որ ամեն կին չպետք է լաչակ (գլխաշոր) գցի գլխին, ով արժանի չէ դրան:
Նա դեռ վաղուց, նախքան հեղափոխության հաղթանակը, Հայաստանում, պաշտոնական կարգով ընտրված էր դատավորի տեղապահ խորհրդատու (Դոբրոսովետ), որը հաշտարարություն էր պաշտպանում:
Մի սով տարի նրան, որպես գուբեռնատրի հետ ծանոթ, գյուղացիները խնդրում են, որ գնա և ցորեն հայթհայթի նրա միջոցով:
Փողի մեծ մասը տրամադրում է Ապորանց կաղ Վանեսը, մնացածը հավաքում են ունեցող գյուղացիներից:
Վանես Ապերյանը վաշխառու էր, պայման արին հացահատիկը բերելուց հետո նրա փողը վերադարձնել իրեն:
Գուբեռնատոր Վանեսը գնում է Գյանջա, տեսնում, որ Գուբեռնատորը մահացել է, կինը ընտանիքով տեղափոխվել է Թիֆլիս (նրանք այնտեղի հարուստ հայերից էին), այդետեղից գնում է Թիֆլիս, գտնում կնոջը, պատմում գալու նպատակի մասին, ստանում դրական պատասխան և գալիս գյուղ, վերցնում երեսունից քառասուն ձիեր, մարդիկ, գնում ցորեն բերում հասցնում գյուղ, բայց մի ձիու ոտքը վիրավորելու պատճառով ինքը Աղդամ մոտիկ գյուղում ուշանում է:
Երբ ուրիշ ձի են տանում փոխարինում, Վանեսը գալիս է տեսնում Ապորանց վաշխառուն բավականին ցորեն է թաքցրել, մի քանիսի էլ տվել:
Չնայած որոշված է եղել, որ բերողը պետք է գա հաշվեկշիռը պարզի, հետո ըստ ծխի, հանձնաժողովով բաժանի:
Գալուց հետո վեճի են բռնվում, որը վերջանում է ծեծկռտոցով:
Գուբեռնատորը, իր համագյուղացի և այդ գործին օգնող Ջառահանց Առաքելի հետ միասին, լավ ծեծում են կաղ Վանեսին և բերած ցորենն ու ալյուրը բաժանում ժողովրդին:
Երբ նրանից խլում են սեփականացրած ալյուրը, նա և՛ լացում է, և՛ բղավում. «Գուբեռնատուրը փողս կերավ, ինձ էլ ծեծեց»:
Այդ օրից առհավետ գուբեռնատուր մականունը կնքվում է Վանես Ստեփանի Տեր Գրիգորյանի վրա:
Այդ օրվանից շատ դեպքերում Վանեսի փոխարեն նրան ասում են
գուբեռնատր, նա էլ դրանից չի խորշում:
ՎՃարում են նաև Վանեսից վերցրած դրամը:
Մի ուղղում նշեմ. Վանեսը ոչ թե ձիեր Է Թիֆլիս տարել, այլ 16 հատ ուղտ, միայն Աղդամում հոգնած մնացած ուղտի բեռը տեղափոխելու համար են ձի տարել:
Վանեսի դին հանգչում է գյուղի վերին՝ արևմտյան կողմի, հանգստարանում, որի վրա դրված տապանաքարի վրա գրված է.
«ԱՐՁԱՆԻՍ ՏԱԿ ՀԱՆԳՍՏԱՆՈՒՄ Է ԱՐ-
ԺԱՆԱՊԱՏԻՎ ՎԱՆԵՍ ՍՏԵՓԱՆԻ ՏԵՐ ԳՐԻ-
ԳՈՐՅԱՆԸ ՎԱԽՃԱՆՎԵՑ 1922Թ. ԴԵԿՏԵՄԲԵ-
ՐԻ 1-ԻՆ ԾԵՐՈՒԹՅԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿ
ԱԼԵՔՍԱՆ ՍՏԵՓԱՆԻ ՏԵՐ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
Ամուսնացած է եղել ծռնվերանց Ունանի աղջիկ Ղումաշի հետ։ Ունեցել է վեց տղա և երեք աղջիկ։ Տղաները եղել են ԻՍԱԿԸ, ՄԵԽԱԿԸ,
ԹՈՒՆԻ ԿԱՄ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՍՏԵՓԱՆԻ ՎԱՆԵՍՅԱՆ ՏԵՐ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆՑ
Ծնվել է 1872թ., վախճանվել՝ 40-50 տարեկան հասակում: Նրա մասին քիչ տեղեկություն կա, որ զավակ չի ունեցել և թե ինչից է
ՍԱՔՈ (ՍԱՐԳԻՍ) ՍՏԵՓԱՆԻ ՏԵՐ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ «ՔՅԱՍԻ»
Ծնվել է մոտ 1850-52թթ. Ղալալու, այժմ Այգեձոր գյուղում։ Սրան մականվանում էին Քյասի, որը առ օրս էլ պահպանվում է և դեռ
ԳՐԻԳՈՐ (ՔԻՔԻ) ՍՏԵՓԱՆԻ ՏԵՐ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
Ծնվել է 1863թ․, վախճանվել է 1922թ․ նոյեմբերի 17-ին Շամշադինի շրջանի Ղալալու (այժմ Այգեձոր) գյուղում՝ չքավոր հողագործի ընտանիքում։ Կարճատև հիվանդացել է
ԱՐՇԱԿ ՏԵՐ ԵՐԵՄԻԱՅԻ ՏԵՐ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
Ծնվել է Շամշադին գավառի Ղալալու գյուղում՝ քահանայի ընտանիքում: Երիտասարդ ժամանակից, մի կտոր հաց վաստակելու համար, տեղափոխվել է Գյանջա (այժմ Կիրովական)
ԱՐՍԵՆ ՏԵՐ ԵՐԵՄԻԱՅԻ ՏԵՐ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
Ծնվել է 1842 թ. Ղուլալի գյուղում, մահացել է 1916թ.: Եղել է ժամանակի կրթված մարդկանցից մեկը՝ ուսում է առել, դարձել տիրացու,
Savrunc 2020 CREATED BY SamSoft
Սկսեք մուտքագրել տեքստը, որպեսի տեսնեք ձեր փնտրած մարդուն: