hy hy en hy en hy en en hy en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en hy de hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy en hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy my hy hy hy hy hy fr
Ակնարկ Տեղ գյուղի պատմության և պատմական հուշարձանների – ՍՀՀԿ
ՍՀՀԿ 05.06.2016 1 min read
Գյուղի տարածքում պահպանված պատմահնագիտական, ճարտարապետական արժեք ներկայացնող հուշարձանները ուսումնասիրվել է ճանաչված պատմաբան-հնագետ Մորուս Հասրաթյանի կողմից` 1947թ. օգոստոս ամսին ՀՍՍՀ գիտությունների ակադեմիայի կազմակերպած գիտական արշավախմբի գործունեության ընթացքում:[11] Այդ հուշարձանները բազմաքանակ չեն, սակայն եղածները, պատմաբան-հնագետի կարծիքով որոշակի հետաքրքրություն են ներկայացնում:
Ողջ շինությունը վերջին անգամ մասամբ նորոգվել է XX դարի վերջերին, նույնիսկ օգտագործվել հասարակական կարիքների համար:
XVIII դարում հին եկեղեցուն կցված մասը երկհարկանի շինություն է, կառուցված կոպտատաշ բազալտից, և քանի որ ունի նույն բարձրությունը և լայնությունը, ինչ հին եկեղեցին, ողջ շինությունը` իր հին ու նոր մասերով ամբողջական, ներդաշնակ տեսք ունի: Եկեղեցու արտաքին չափերն են 16մ X 6 մ: Եկեղեցին եղել է պարսպապատ, իսկ պատերի մեջ եղել են անցքեր` հրացանով կրակելու համար:[17]
Մելիք Բարխուդարը երևելի անձնավորություն էր տարածաշրջանում: Նշանավոր մելիքի նստավայրը եղել է և՛ Խնձորեսկը, և՛ Տեղը: Նա սկզբում նստել է Կոռնիձորում, ապա Տեղ գյուղում, բայց քանի որ Տեղում բերդ-ամրոց չի եղել, տեղափոխվել է Խնձորեսկ: Նադիր շահի դավադիր սպանությունից հետո պարսկական պետության մեջ սկսվում է անիշխանության շրջան: Սյունյաց լեռնաշխարհի հին ու նոր թշնամիները կրկին գլուխ են բարձրացնում: Հատկապես վտանգավոր էին Նախիջևանի Հեյդար-Ղուլի խանի ասպատակիչ արշավանքները: 1748թ. նա իր զորքերով արևմուտքից արևելք կտրելով Սյունիքի տարածքը, հասնում է մինչև Տեղ գյուղ և պահանջում հարկեր ու գինի: Մելիք Բարխուդարը հրաժարվում է խանին հպատակվելուց և 600 հոգանոց ջոկատով դուրս է գալիս կռվելու նրա դեմ: Սակայն վճռական ճակատամարտում քաջարի մելիքն ու նրա եղբայրը զոհվում են: Ասկյարները նրանց գլուխները կտրում և նվեր են տանում խանին:[20] Մելիք Բարխուդարի գերեզմանի տեղը հայտնի է: Նա թաղված է հին Խնձորեսկի Անապատի բակում, Մխիթար Սպարապետի գերեզմանի մոտ: Նրա տապանաքարին գրված է.
«Այս է տապան ի հանգստեան,
Սա Բարխուդար եւ մեծ իշխան,
Որ է ի գեղջէն ի Տեղու այն,
Օվ ոք առնէ զսայ յիշման,
Սակայն միայն հնության, շինարարական կամ ճարտարապետական արժեք ունեցող կառույցի տեսակետից չէ, որ Սռի եղցին մեզ հետաքրքրում է: Մեզ համար առավել հետաքրքրական ու գայթակղիչ է այն ավանդական զրույցը, որ կապված է այս փոքրիկ մատուռի հետ: Ս. Խանզադյանն իր «Հայրենապատում»-ի մեջ վկայում է, որ Տեղ գյուղի բնակիչները պատմում են, որ իբր այստեղ է թաղված պատմահայր Մովսես Խորենացին: Մատուռից ոչ հեռու Խորեա-Խրով գյուղատեղն է, Կիրաձոր-Գիրաձորը, քարանձավներն ու ջրաղացները:[25]
Մ. Խորենացին ծնվել է մոտ 410թ., աշակերտել Մ. Մաշտոցին, երկար տարիներ ուսանել օտար ափերում և միայն 440թ. վերադարձել է Հայաստան: Նրան սակայն դափնիներով չեն ընդունել, ասորամետ հոգևորականների կողմից ենթարկվել է հալածանքների և նա գերադասել է ճգնավորի կյանք վարել ու զբաղվել իր սիրած աշխատանքով: Ինչպես հայտնի է, Խորենացին իր ծննդավայրը չի նշել: Միայն հետագայում նրան կոչել են Խորենացի, որը և նշանակում է որ նա պետք է ծնված լինի Խորեն կամ Խորեան անունով բնակավայրում: Ժամանակին ընդունված կարծիք էր, որ նա իբր Տարոնի Խորոն գյուղից է և նրան երբեմն կոչել են Տարոնացի կամ Խորոնացի: Սակայն հիմնավորապես այլ կարծիք է Մ. Խորենացու գրաբարի լավագույն թարգմանիչ ու մեկնաբան, ակադեմիկոս Ստեփան Մալխասյանը: Նա Խորենացու իր իսկ աշխարհաբար թարգմանած երկրի առաջաբանում գրում է. «Ավելի հավանական է կարծել, թե նա ծնված է Սյունիքում, Հաբանդ գավառի Խորեա անունով փոքր գյուղում, որը հիշում է Ստ. Օրբելյանը /Պատմություն, Թիֆլիս, եր. 517/ տասերեքերորդ դարի վերջում»:[26]
Հայոց պատմությունը Խորենացին գրել է Սյունիքում, ուր նա, վաթսունամյա հասակում եպիսկոպոս օծվելուց հետո, անց է կացրել իր կյանքի վերջալույսը: Այդ մասին վկայում և կասկածելու որևէ նշույլ չի թողնում հինգերորդ դարի մեկ ուրիշ նշանավոր պատմիչ` Ղազար Փարպեցին: Նա նույնպես, Խորենացու նման` հետադեմ, խավարասեր մարդկանց կողմից ենթարկվել է հալածանքների ու խաղաղ հանգրվան գտել Սյունիքում: Ղ. Փարպեցին գրում է. «Եվ այնուհետև ձանձրացած խառնաշփոթությունների   չարչարանքներից, ցանկացա աղոթքներով զբաղվել ու հանգստանալ: Եվ գնալով Սյունիք, երկու տարի այնտեղ մնացի, ձմեռը` քարայրում, գավառի ամբողջ բնակչության մեջ բոլոր կրոնավորներից ամենից հռչակավոր մի մարդու հետ, որի անունն էր Մովսես:[27] Քարայրը շատ էր նեղ, և ամռանը, այնտեղի խիստ շոգի պատճառով, նահանգի քահանայապետ Մուշեն ինձ տանում էր իր հետ, որ ամառանոցում էր որ լիներ»:[28] Ըստ Ստ. Մելիք-Բախշյանի Ղ. Փարպեցին Սյունիքում եղել է 484-486թթ.:[29] Երկու տարի մնալով պատմահոր մոտ` Փարպեցին այսպես է բնութագրել նրան. «Երանելի փիլիսոփա Մովսեսը, որ արդարև, մինչդեռ ապրում էր իր մարմնական կյանքը, արդեն երկնային զորականներին էր քաղաքակից….»:[30] Խորենացին մահացել է այս տողերը գրվելուց քիչ անց: Եթե ընդունենք տարածված կարծիքը, որ նա ծնվել է 410 թ., ապա նա 486թ. հետո, երբ արդեն 76 ամյա ծերունի էր, այլևս չէր ցանկանա մեկ այլ վայրում ապրել, մանավանդ, որ կարծիք կա, որ նա նաև հիվանդ էր:[31] Ակադեմիկոս Գ. Սարգսյանը պատմահոր մասին տարեթվի առիթով, համաձայնեցնելով Ս. Անեցու հետ գրում է. ««Հայոց պատմությունը», Սահակ Բագրատունի իշխանի պատվերով, նա սկսեց շարադրել արդեն առաջացած տարիքում և ավարտեց այն, հավանաբար, մահվանից քիչ առաջ /ըստ XII դարի ժամանակագիր Սամվել Անեցու, նա վախճանվել է 492թվականին/»:[32] Գ. Սարգսյանը նույնպես համոզված էր, որ իր գլխավոր երկը Խորենացին շարադրել է առաջացած տարիքում` կասկած լինել չի կարող, դա ընդգրկում էր նաև Պատմահոր կյանքի ժամանակի այն հատվածը, երբ նրա մոտ Սյունիքում հյուրընկալվել էր Ղ. Փարպեցին: Դրանից վեց տարի անց, 82 տարեկան հասակում, Մ. Խորենացին կնքել է իր մահկանացուն:
Խորենացու կյանքի վերջին շրջանը Սյունիքում ապրելու մասին վկայում է և այն փաստը, որ նրան աշակերտել է Պետրոս Սյունեցին` Սյունյաց հոգևոր թեմի նշանավոր առաջնորդը, որի մասին Ստ. Օրբելյանը գրել է. «Պետրոսը` քերթողահոր աշակերտը, հմուտ հռետորն ու անպարտելի փիլիսոփան…»:[33] Պատմահոր սյունեցի լինելը վկայում է նաև նրա անթաքույց սերը Սյունիքի և նրա իշխանների հանդեպ: Չխնայելով գեղարվեստական խոսքերով համեմելու իր անզուգական վարպետությունը, նա հանգամանորեն, թեպետ յուրահատուկ սեղմ ոճով, նկարագրում է Սիսական տան իշխանների Հայկ նահապետից սերելու մանրամասները, կերտում Սիսակ նահապետի քաջ ու առնական կերպարը: Հետագա հայ պատմիչները այլևս չեն անդրադառնում Սիսական իշխանական տան ծագման մանրամասներին: Օրինակ, Սեբեոսը, անդրադառնալով հայ ժողովրդի ծագումնաբանությանը, հանգամանորեն խոսելով Մամիկոնյանների կամ Բագրատունիների մասին, մեկ բառով անգամ չի հիշատակում Գեղամի կրտսեր որդուն` Սյունյաց իշխանական տան հիմնադիր Սիսակին:
Խորենացին քաջածանոթ էր Սյունյաց երկրին, գիտեր նրա սքանչելի գողթան երգերը, պարերը, նրա մատենադարան-գրադարանները, այնտեղ պահվող գրքերը… Ամենևին պատահական չէ, որ նա մատնացույց է անում Մեսրոպ Մաշտոցի խնդրանքով Սյունիքում հունարենից թարգմանված ու այնտեղ պահվող Եվսեբիոս Կեսարացու գիրքը. «Փնտրել տուր այս գիրքը Գեղարքունիքում, Սյունյաց գավառում և կգտնես առաջին դպրության տասներեքերորդ գլխում… Եվ կարծում եմ, որ մինչև այժմ էլ պահվելիս կլինի նույն քաղաքում»:[34]
Մ. Խորենացու ծննդյան և մահվան վայրի ճշգրտումը հետաքրքրել է երևելի շատ հայ պատմաբանների, հայագետների, պարզապես մշակույթի գործիչների: Խորենացու շուրջ ծավալվող գիտական և ոչ գիտական վիճարկություններին մասնակցել է նաև հայտնի հայագետ, պատմաբան ու բանասեր Մորուս Հասրաթյանը:[35] Կարծում ենք հարգարժան գիտնականը բավական խորը և բազմակողմանի քննության է առել Խորենացու ծննդյան ու մահվան առեղծվածի խնդիրը և դրանց անդրադառնալն ու կրկնելը անպատշաճ ենք համարում: Սակայն, քանի որ Մ. Հասրաթյանը չի փաստարկել Մ. արք. Օրմանյանին, ուստի մենք հարկ համարեցինք Մ. Հասրաթյանի փաստարկները ավելի համոզիչ դարձնելու համար ի ցույց դնել նաև Օրմանյանի կարծիքը այդ խնդրահարույց հարցի առթիվ:
Մ. Խորենացու սյունեցի լինելու մասին կարծիք է հայտնել նաև նշանավոր հայագետ Մաղաքիա արքեպիսկոպոս Օրմանյանը: Նա նախ զգուշորեն կասկածանք է հայտնում Խորենացու Տարոնում ծնված լինելու տիրապետող կարծիքի առթիվ: «Ոչ նուազ մթին է Մովսես Խորենացիի անունն ու կյանքը»,- գրում է նշանավոր հայագետը:[36] Ու նաև, խոսելով Ստ. Օրբելյանի գրքում հիշատակված Մովսես քերթողահոր մասին` նրան նույնացնում է Խորենացու հետ, հակվում Խորենացուն սյունեցի լինելու մտքին` նկատի ունենալով նաև, որ «… քերթողներ և քերթողահայրեր Սիւնեաց դպրոցէն միայն ելած են` եւ ոչ Տարոնէն, մենք կը կարծենք, թե Խորենացիի շուրջը յուզուած խնդիրը դյուրին լուծում մը ստանայ, եթե Մովսէս Խորենացիի պատմութեան հեղինակը միեւնոյն անձի վերածուին եւ նոյնացուին Է դարուն Սիւնեաց դպրոցին քերթողահայրն եղող` Մովսէս Սիւնեցւոյն հետ»:[37] Ուրախությամբ ընդունելով Մ. Օրմանյանի բարձրարժեք կարծիքը, այնուամենայնիվ կարծում ենք, որ նա ուշադրություն չի դարձրել միջնադարյան Սյունիքի Հաբանդ գավառի Խորեա անունը կրող գյուղին, այլապես ավելի առարկայական կլիներ Պատմահոր ծննդավայրի հարցում նրա մոտեցումը: Իսկ Օրմանյանի կողմից հայոց պատմական – մշակութային կյանքում երկու երկրամասերի` Տարոնի և Սյունիքի խաղացած դերերի մասին եզրահանգումները փաստորեն շարունակում են Ղ. Ալիշանի կողմից ավելի վաղ արտահայտած մտքերը: Ալիշանը գրում է. «… զի թէպէտ և Տուրուբերան կենդրոնագոյն է քան զայլսն և հարուստ ազգային յիշատակօք, այլ Սիւնիք յամառագոյն իմն թուին հանդիսացեալ ի պահուստ ազգային ոգւոյ և աւանդից, յոլովագոյնս ունելով նշխարս և արձանս նախնեաց գրաւորս և անգիրս…»:[38]
Ամեն պարագայում, եթե նույնիսկ համաձայնենք, որ Մովսես Խորենացին Սյունիքում չի ծնվել կամ միայն մոր կողմից է եղել սիսական, ինչպես Ստ. Օրբելյանը, նա իր կյանքի վերջնամասը անց է կացրել Սյունիքում, այստեղ է նա երկնել իր անմահ երկը, սրբացել, մահացել ու թաղվել Սյունիքում և որ առավել հավանական է` Հաբանդ-Գորիսում: Այդ առթիվ հարկ է կատարել մի ճշգրտում: Ղ. Փարպեցուն կարդալով այն թյուրիմաց տպավորությունն է ստեղծվում, որ իբր Խորենացու մահից հետո նրա գերեզմանը պղծվել է, իսկ ոսկորները` նետվել գետը: Ս. Մալխասյանը ապացուցել է, որ Փարպեցու ձեռագրի էջ պակասում է, և խոսքը ոչ թե կյանքի վերջում հռչակ վայելող Պատմահոր, այլ մեկ ուրիշի պղծված գերեզմանի մասին է:[39] Հայ ներկա սերունդների պարտքն է, սրբազան պարտքը` փնտրել ու գտնել Պատմահոր գերեզմանի տեղը: Այդ իմաստով Սռի եղցին կարիք ունի համակողմանի ուսումնասիրությանը գուցե և այնտեղ թերևս պեղումների անհրաժեշտություն կա:[40]
[1] Օրբելյան Ստ., Սյունիքի պատմություն, թարգմանությունը, ներածությունը և ծանոթագրությունները Ա. Ա. Աբրահամյանի, Երևան, 1986թ., էջ 251:
[2] Այսօր էլ Տեղ գյուղի միջով է անցնում ու գյուղը կիսում է Երևան-Ստեփանակերտ միակ մայրուղին: Արցախյան պատերազմի ժամանակ գյուղը թև ու թիկունք է եղել ազատամարտիկներին: Տեղի ինքնապաշտպանական ջոկատը /հրամ. Մ. Պողոսյան/ հերոսական մարտեր է մղել թշնամու դեմ ու նպաստել բացելու Արցախ տանող փակ ուղին:
[3] Տե՛ս Onnik S. Xnkikyan, Syunik During the Bronze and From Ages, Barrington, U.S.A., 2002, էջ 141, 142, 162, 197-200: Տեղի պեղումների նյութերի պատկերները տես նաև սույն հոդվածի տախտակում:
[4] Տե՛ս Հախվերդյան Ս., Գորիսի ամփոփ պատմություն, գիտ. խմբագիր պ.գ.դ./պրոֆ. Ա. Ստեփանյան, Երևան, 2005թ., էջ 53:
[5] Տե՛ս Լալայան Ե., Ազգագրական հանդես, Զանգեզուր, գիրք Գ, Թիֆլիս, 1898, էջ 40:
[6] Լիսիցյան Ստ., Զանգեզուրի հայերը, Երևան, 1969, էջ 2-3:
[7] Բարխուդարյան Ս., Դիվան հայ վիմագրության, պրակ 2, Երևան, 1960թ., էջ 71:
[8] Բարխուդարյան Ս., նշվ. աշխ., էջ 72:
[9] Լալայան Ե., նշվ. աշխ., էջ 39:
[10] ԺԷ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ, հԳ., Երևան, 1984թ., էջ 173:
[11] Տե՛ս Հասրաթյան Մ., Պատմա-հնագիտական ուսումնասիրություններ, Երևան, 1985թ., էջ 241-246:
[12] «Քարե օթախը» առանձնակի պատմա-ճարտարապետական արժեք չի ներկայացնում: Այն մանրամասնորեն ներկայացված է Ս. Բարխուդարյան գրքում /Տե՛ս Բարխուդարյան Ս., նշվ. աշխ., էջ 66/:
[13] Բարխուդարյան Ս., նշվ. աշխ., էջ 70:
[14] Պապուխյան Ն., Սյունիքի ժողովրդական ճարտարապետությունը, Երևան, 1972թ., էջ 70:
[15] Տե՛ս ՀՍ հանրագիտարան, հ 11, Երևան, 1985թ., էջ 645:
[16] Հասրաթյան Մ., նշվ. աշխ., էջ 242:
[17] Տե՛ս Լալայան Ե., նշվ. աշխ., էջ 38:
[18] Հավանաբար հիմք ընդունելով այս արձանագրության թվականը, Ս. Բարխուդարյանը կարծիք է հայտնում, որ Ս. Գևորգ եկեղեցին կառուցվել է 14-15-րդ դդ. /տե՛ս Բարխուդարյան, նշվ. աշխ., էջ 66/:
[19] Բարխուդարյան Ս., նշվ. աշխ., էջ 70: Ս. Բարխուդարյանի գրքում բերվող արձանագրության տեքստի թվականի տառերի վերջին Ջ-ն /900/ ակնհայտ վրիպակ է: Այդ տեքստը ամբողջական ու առանց վրիպակի է Մ. Հասրաթյանի մոտ /տե՛ս Հասրաթյան Մ., նշվ. աշխ., էջ 343, տե՛ս նաև նկ. 2/:
[20] Լիսիցյան Ստ., Զանգեզուրի հայերը, Երևան, 1969թ., էջ 36: Ե. Լալայանը հաղորդում է, որ մելիք Բարխուդարի գլուխը թաղված է Էջմիածնում, իսկ եղբոր գլուխը` Երևանի Սբ. Հռիփսիմե եկեղեցու բակում:
[21] Բարխուդարյան Ս., նշվ. աշխ., էջ 64:
[22] Տեղ գյուղացի, պատմաբան, երկարամյա մանկավարժ և գյուղի պատմությունն ուսումնասիրած ու գրառած Արտաշես Գրիգորյանը գտնում էր, որ Մելիք Բարխուդարը Սյունիք է եկել Դավիթ Բեկի հետ` Լոռուց: Նրա պնդմամբ մելիքի իգական կողմի ժառանգները մինչև օրս ապրում են Տեղ գյուղում և այդ տոհմը կոչվում է Լոլվանց /Լոռվանց/: Գորիսում, Երևանում և այլուր ապրում են Մելիք Բարխուդարի ժառանգներից, որոնք կրում են Բարխուդարյան ազգանունը:
[23] Բարխուդարյան Ս., նշվ. աշխ., էջ 65:
[24] Հասրաթյան Մ., նշվ. աշխ., էջ 246:
[25] Խանզադյան Ս., Հայրենապատում, գիրք Ա, Երևան, 1980թ., էջ 400:
[26] Խորենացի Մ., Պատմություն հայոց, խմբ. ներած. և ծանոթություն Ս. Մալխասյան, Երևան, 1981թ., էջ 7-8: Խորեա գյուղանունը փոխանցվել է ներկայիս Կորնիձորին:
[27] Հայագետ – ուսումնասիրողներն այս դեպքում միակամ են և գտնում են, որ խոսքը Մովսես Խորենացու մասին է:
[28] Փարպեցի Ղ., Հայոց պատմություն, Երևան, 1982թ., էջ 451-453:
[29] Մելիք-Բախշյան Ստ., Հայոց պատմության աղբյուրագիտություն, Երևան, 1979թ., էջ 78: Ավելի վաղ նույն կարծիքն է հայտնել Մ. Հասրաթյանը /տե՛ս Սյունյաց երկիր, թերթ 2011, թիվ 4, էջ 13/:
[30] Փարպեցի Ղ., նշվ. աշխ., էջ 483:
[31] Տե՛ս Խորենացի Մ., Հայոց պատմություն, Երևան, 1997թ., էջ 42:
[32] Սարգսյան Գ., Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունը», Երևան, 1991թ., էջ 8-9:
[33] Օրբելյան Ստ., նշվ. աշխ., էջ 119:
[34] Խորենացի Մ., Հայոց պատմություն, Երևան, 1981թ., էջ 158 կամ Խորենացի Մ., Պատմություն հայոց,   գիրք II, գլուխ Ժ:
[35] Տե՛ս Հասրաթյան Մ., Պատմա-հնագիտական ուսումնասիրություններ, Երևան, 1985, տե՛ս նաև Սյունյաց երկիր թերթ, 2011, 24 փետրվարի, թիվ 04 /233/, էջ 12-14:
[36] Մ. արք. Օրմանյան, Ազգապատում, Ա, 2001թ., Ս. Էջմիածին, էջ 506:
[37] Նշվ. աշխ., էջ 326:
[38] Ալիշան Ղ., Սիսական, Վենետիկ, 1893թ., էջ 1:
[39] Տե՛ս Խորենացի Մ., նշվ. աշխ., էջ 19-20:
[40] Սռի եղցին կամ Սռնի եղցին եկեղեցու ոչ թե իսկական, այլ հավանաբար աշխարհագրական` տեղանքից բխող անվանումն է:
Տեսնել հեղինակի բոլոր գրառումները
Previous: Հնագույն հետքեր Հաբանդ-Գորիսի տեղանուններում ու տոհմանուններում
Next: Հաբանդ գավառի ստուգաբանության նոր փորձ
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Սևասարի պատմությունը  (աշխարհագրությունը, անվանումը, հիշատակումները)
Սևասարի պատմությունը  (աշխարհագրությունը, անվանումը, հիշատակումները)
Գիտաժողովի հրավեր․ “Ղարաբաղ-Շամախիի կամ ծայրհյուսիսարևելյան միջբարբառախումբ. արդի վիճակ, միտումներ և մարտահրավերներ”
Գիտաժողովի հրավեր․ “Ղարաբաղ-Շամախիի կամ ծայրհյուսիսարևելյան միջբարբառախումբ. արդի վիճակ, միտումներ և մարտահրավերներ”
Բաժիններ Ընտրել կարգը «Տավերս»  (16) Ազգագրություն  (50) Աղահեճք  (7) Այլախ  (1) Աշխարհագրություն  (23) Աշոտ Սիմոնյան  (3) Ավանդազրույցներ  (59) Արկադի Ծատուրյան  (6) Արվեստ  (5) Արցախ  (26) Արցախյան ազատամարտ  (10) Բաղք  (10) Բանահյուսություն  (54) Գևորգ Ստեփանյան  (6) Գիտաժողովներ  (18) Գիտական գործունեություն  (56) Գլխավոր  (39) Գլխավոր  (10) Գուսան Աշոտ  (3) Գրականություն  (42) Գրիշա Սմբատյան  (13) Դասընթացներ  (52)    Ֆրանսերեն դասեր  (52) Զանազան  (56) Զոհրաբ Ըռքոյան  (81) Ընտանիք  (5) Ժիրայր Միրումյան  (4) Ինգա Մարգարյան  (5) Լեզվաբանություն  (75) Լուսինե Ներսիսյան  (6) Խոհանոց  (4) Ծղուկ  (1) Կենցաղ  (8) Կովսական  (4) Հաբանդ  (4) Համագործակցություն  (1) Համլետ Գևորգյան  (6) Հասարակություն  (2) Հիմնական  (12) Հնագիտություն  (34) Հրաչ Մարտիրոսյան  (4) Հրապարակումներ  (65) Ձորք  (1) Ճարտարապետություն  (15) Մալիկ Թելունց  (9) Մհեր Քումունց  (64) Պատմություն  (164) Ռազմաքաղաքական  (7) Սերգեյ Հախվերդյան  (19) Սերգեյ Ջհանգիրյան  (8) ՍՀՀԿ  (26)    Մեր մասին  (1) Սյունիք բնաշխարհ  (33) Սյունիքը արվեստում  (9) Սյունիքի հայագիտական նորություններ  (45) Տարածաշրջան  (15) Տեսանյութեր  (33) Քաշաթաղ  (68)
Պահոցներ Նշեք ամիսը Սեպտեմբերի 2022  (7) Օգոստոսի 2022  (6) Հուլիսի 2022  (12) Հունիսի 2022  (3) Մայիսի 2022  (3) Ապրիլի 2022  (8) Մարտի 2022  (2) Փետրվարի 2022  (6) Հունվարի 2022  (12) Դեկտեմբերի 2021  (20) Նոյեմբերի 2021  (19) Հոկտեմբերի 2021  (3) Սեպտեմբերի 2021  (21) Օգոստոսի 2021  (54) Հուլիսի 2021  (10) Հունվարի 2020  (1) Դեկտեմբերի 2019  (1) Նոյեմբերի 2019  (4) Հոկտեմբերի 2019  (2) Սեպտեմբերի 2019  (2) Օգոստոսի 2019  (8) Հունիսի 2019  (2) Մայիսի 2019  (9) Ապրիլի 2019  (6) Մարտի 2019  (8) Դեկտեմբերի 2018  (4) Նոյեմբերի 2018  (3) Հոկտեմբերի 2018  (9) Սեպտեմբերի 2018  (9) Օգոստոսի 2018  (8) Հունիսի 2018  (1) Մայիսի 2018  (4) Ապրիլի 2018  (8) Մարտի 2018  (11) Փետրվարի 2018  (2) Հունվարի 2018  (3) Դեկտեմբերի 2017  (6) Նոյեմբերի 2017  (1) Հոկտեմբերի 2017  (10) Սեպտեմբերի 2017  (12) Օգոստոսի 2017  (5) Հուլիսի 2017  (13) Հունիսի 2017  (5) Մայիսի 2017  (15) Ապրիլի 2017  (11) Մարտի 2017  (12) Փետրվարի 2017  (6) Հունվարի 2017  (2) Դեկտեմբերի 2016  (4) Նոյեմբերի 2016  (5) Հոկտեմբերի 2016  (6) Սեպտեմբերի 2016  (8) Օգոստոսի 2016  (11) Հուլիսի 2016  (12) Հունիսի 2016  (31) Մայիսի 2016  (5) Մարտի 2016  (1) Փետրվարի 2016  (4)
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
«Տավերս» մշակութային հասարակական կազմակերպություն, Կապան Ծանոթանալ կենտրոնի աշխատանքներին
Վայոց ձոր Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտ, Սիսիան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Լրագրող, հասարակական գործիչ, ՄԵՐԱՆ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանի պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր Ծանոթացեք հեղինակի նյութերին
Լեզվաբան, բ.գ.դ., պրոֆեսոր Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմության ուսուցիչ, Վերին Շեն Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքների
Լեզվաբան, բ.գ.թ., Գորիս-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Բ.գ.թ., դոցենտ, Գորիսի պետական համալսարան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, Երևան Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմաբան, իրավաբան, պ.գ.թ., դոցենտ Ընթերցեք հեղինակի աշխատանքները
ՍՀՀԿ նախագահ, արևելագետ, թուրքագետ, լեզվաբան, բ.գ.թ., դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պատմաբան, դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
ՍՀՀԿ անդամ, տ.գ.թ., Կապան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն Ծանոթացեք կենտրոնի աշխատանքներին
Université Lumière Lyon 2-ի ուսանող (մագիստրատուրա), Ֆրանսերենի դասավանդող Սովորեք ֆրանսերեն հեղինակի հետ
Գիտական ծրագրեր և հաստատություններ
ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտե
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ նախագահության կենտրոնական շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամ
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ գլխավոր շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ
Հասցե` ք. Երևան, Մաշտոցի պողոտա 53
ԵՊՀ Հայագիտական Հետազոտությունների Ինստիտուտ
ՀՀ, ք. Երևան, Ալեք Մանուկյան 1,
ԵՊՀ 2-րդ մասնաշենք, 5-րդ հարկ,
Հեռ.` + 37460 71-00-92
ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
Հասցե` ք. Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի գրանցման համարն է՝ 211.171.1181249: Կենտրոնի անգլերեն անվանումն է՝ Syunik Armenological Research Center, ռուսերեն՝ ЦeHTp apMeHoлorичeckиx иccлeдoBaHий CюHиka:  Գործունեության ժամկետը՝ անժամկետ: Գրանցված է ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության կողմից: Կայքում հրապարակված նյութերի պատասխանատուն հեղինակներն են: Էլ. հասցե՝ syunhayhetkent@gmail.com
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն © Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: | MoreNews by AF themes.