hy hy en hy en hy en en hy en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy en hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy en hy hy de hy hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy my hy hy hy hy hy fr
Տանձավեր. մատենագրական տեղեկություններ, խոսվածքը, պատմահնագիտական հուշարձաններ – ՍՀՀԿ
Մհեր Քումունց 25.08.2019 1 min read
Մերօրյա հայկական լքվող, բայց տուրիզմի համար կարևոր նշանակություն ունեցող գյուղերի շարքում է Տանձավերը: Այն գտնվում է Սյունիքի մարզի Կապանի շրջանում՝ Քաշունի գետի հովտում՝ Կապան քաղաքից 37 կմ հյուսիս-արևմուտք: Ծովի մակերևույթից 1650 մ բարձրության վրա է: Ամենաբարձր վայրը Աշխարհատես բարձունքն է: Տանձավերը ընդգրկվել է պատմական Սյունիքի Մյուս Բաղք կամ Քաշունիք գավառում:
Ս. Օրբելյանի և հետագա մատենագիրների մոտ կան վկայություններ, որոնք վերաբերում են Տաթևից դեպի Քաշունիք գավառի Երիցվանք տանող ճանապարհին։
Տանձավեր<Տընձըվէր բնակավայրի անունը այլ նշանակություն չունի: Տեղանքի տանձաշատ լինելու համար գյուղն անվանվել է Տընձըվէր=տանձ + ի + վայր: Ուրիշ անուն մեզ հայտնի չէ:
Տանձավերցիները խոսում են Շրվենանց գյուղի խոսվածքով, լայն առումով՝ Կապանի խոսվածքի մեջ է ընդգրկվում[5], և սխալ են այն դիտարկումները, որոնցում Տանձավեր և Աղվանի գյուղերին նույն խոսվածքն են վերագրում՝ ընդգրկելով Գորիսի բարբառի կազմում:
Տանձավեր գյուղում հնագիտական պեղումներ մանրամասնորեն անցկացված չեն: Այդ նպատակով բնակավայր առաջին անգամ այցելել է Օ. Խնկիկյանը 1974-1975թթ.: Տանձավեր գյուղի արևմտյան մասում հայտաբերվել է Ք.ա. III հազարամյակի ղամբարան-քարայր[6]։
Ըստ պատմահնագիտական ուսումնասիրությունների՝ Տանձավերի հնագույն մշակույթը ընդգրկվում է Կուր-արաքսյան (բրոնզեդարյան)՝ Ք.ա. 2900-2500 ժամանակաշրջանում թվագրվող մշակութային խմբում, ապա Լճաշեն-մեծամորյան (վաղ երկաթի դար)՝ Ք.ա. 1200-900 մշակութային խմբում[7]:
Տանձավերում կան նաև 5-18 դդ. հին գյուղատեղի, վաղ միջնադարի  առանց թվագրության կիսավեր եկեղեցի, 1705թ. Ս. Հռիփսիմե բազիլիկ եկեղեցին, որոնց վերաբերյալ մատենագրական և այլ բնույթի տեղեկություններ առանձնապես չեն հանդիպում:
20-րդ դարի սկզբներին Տանձավերը եղել է հայ-թյուրքական բախումների կիզակետում:
Հայրենական պատերազմին 30 տանձավերցի է մասնակցել:
Տանձավերը թյուրքական բնակիչներից ազատագրվել է 1920-ական թվականներին: 1926-30թթ. այստեղ բնակություն է հաստատել 20 ընտանիք Շրվենանցից, 18 ընտանիք Լեռնաձորից, Հարժիսից և Վայքից:
Ամենաքիչ բնակիչ ունեցել է 1886թ.՝ 75 շունչ, ամենաշատը՝ 2001թ.՝ 236 շունչ: Այսօր մոտ երեսուն տուն է բնակեցված:
[1] Ստեփաննոս Օրբէլեան, Պատմութիւն նահանգին Սիսական, հատ. Բ, Փարիզ, 1859, Ի գործատան Կ. Վ. Շահնազարեանց, էջ 269:
[2] Ղարագյոզյան, Ա. Հ.,  Սյունիքի հարավ-արևելյան մասի ճանապարհները, Պատմա-բանասիրական հանդես, թիվ 2, Երևան, 1980, էջ 265: Ըստ հեղինակի՝ այստեղով են ներխուժել թուրք-սելջուկները և գրավել ձորահովտի մի շարք բերդեր, այդ թվում՝ Տանձավերի բերդը. «Այս ճանապարհը հանդիսացել է հարձակման միակ հարմար ուղղությունը, քանի որ Տաթևից դուրս եկող մյուս ճանապարհը Բաղաբերդի կողմից ունեցել է անառիկ դիրք»:
[3] Հակոբյան Թ. Խ., Սյունիքի թագավորությունը (պատմաաշխարհագրական առումով), Երևան, «Միտք» հրատ.,  1966, էջ  97:
[4] Աբրահամ Կաթողիկոսի Կրետացւոյ Պատմագրութիւն անցիքն իւրոց ու Նատր Շահին Պարսից, Վաղարշապատ, տպ. Ս. Կաթողիկէ Էջմիածնի,  1870, էջ 73-77:
[5] Կապանի խոսվածքին վերաբերող մի ատենախոսության մեջ էականորեն աղճատված են այս բնակավայրի խոսվածքին վերաբերող փաստերը. սխալ են՝ «Տանձավեր՝ Տանձաթափեց», (էջ 10) (տե՛ս Օրբելյան, էջ 267) շփոթություն Տանձատափ գյուղի հետ, «Տանձավայր (նախ.՝ Տանձավեր)» (էջ 9), սխալ է, նախկինում գյուղի անունը եղել է Տանձավայր (տե՛ս Օրբելյան, էջ 269), «Ում ճյուղի քսանյոթ խոսվածքներից  Աղվանին և Տանձավերը նման են Գորիսի շրջանի Տաթև, Տանձատափ և Սվարանց գյուղերի խոսվածքներին» (էջ 11), ամբողջովին սխալ է  (Աղվանին և Տնձավերը տարբեր խոսվածքներ ունեն): Էական այս և այլ բազմաթիվ աղավաղումներ այլ հարթակում կքննվեն (ԲՈԿ):
[6] Խնկիկյան, Օ.  Պեղումներ Տանձավեր և Շիկահող գյուղերում, Պատմա-բանասիրական հանդես, թիվ 2, 1975, էջ 239:
[7] Ավետիսյան Հ., Գնունի Ա., Բոբոխյան Ա., Սարգսյան Գ.,  Բրոնզ-երկաթեդարյան Սյունիքի սրբազան լանդշաֆտը,  Հնագիտական հետազոտություններ, Երևան, ԵՊՀ հրատ., 2015, էջ 10-11:
Տեսնել հեղինակի բոլոր գրառումները
Previous: Ձայնարկությունների իմաստային-ոճական դրսևորումները Հ. Թումանյանի երկերում
Next: Գերմաստ-գիլիմաստրի-գետնախնձոր (բառաքննություն և ստուգաբանություն)
Աղահեճք գավառի Հայելեակ բնակավայրը Վաղատուր գյուղի Հալաք թաղամասն է
Աղահեճք գավառի Հայելեակ բնակավայրը Վաղատուր գյուղի Հալաք թաղամասն է
Կրոնին և նախապաշարմունքին վերաբերող մի քանի բառերի քննություն ըստ Սյունիք-Արցախի բարբառային բառապաշարի տվյալների
Կրոնին և նախապաշարմունքին վերաբերող մի քանի բառերի քննություն ըստ Սյունիք-Արցախի բարբառային բառապաշարի տվյալների
Բաժիններ Ընտրել կարգը «Տավերս»  (16) Ազգագրություն  (50) Աղահեճք  (7) Այլախ  (1) Աշխարհագրություն  (23) Աշոտ Սիմոնյան  (3) Ավանդազրույցներ  (59) Արկադի Ծատուրյան  (6) Արվեստ  (5) Արցախ  (26) Արցախյան ազատամարտ  (10) Բաղք  (10) Բանահյուսություն  (54) Գևորգ Ստեփանյան  (6) Գիտաժողովներ  (18) Գիտական գործունեություն  (56) Գլխավոր  (39) Գլխավոր  (10) Գուսան Աշոտ  (3) Գրականություն  (43) Գրիշա Սմբատյան  (13) Դասընթացներ  (52)    Ֆրանսերեն դասեր  (52) Զանազան  (56) Զոհրաբ Ըռքոյան  (81) Ընտանիք  (5) Ժիրայր Միրումյան  (4) Ինգա Մարգարյան  (5) Լեզվաբանություն  (75) Լուսինե Ներսիսյան  (6) Խոհանոց  (4) Ծղուկ  (1) Կենցաղ  (8) Կովսական  (4) Հաբանդ  (4) Համագործակցություն  (1) Համլետ Գևորգյան  (6) Հասարակություն  (2) Հիմնական  (12) Հնագիտություն  (34) Հրաչ Մարտիրոսյան  (4) Հրապարակումներ  (65) Ձորք  (1) Ճարտարապետություն  (15) Մալիկ Թելունց  (9) Մհեր Քումունց  (65) Պատմություն  (164) Ռազմաքաղաքական  (7) Սերգեյ Հախվերդյան  (19) Սերգեյ Ջհանգիրյան  (8) ՍՀՀԿ  (26)    Մեր մասին  (1) Սյունիք բնաշխարհ  (33) Սյունիքը արվեստում  (9) Սյունիքի հայագիտական նորություններ  (45) Տարածաշրջան  (15) Տեսանյութեր  (33) Քաշաթաղ  (68)
Պահոցներ Նշեք ամիսը Սեպտեմբերի 2022  (8) Օգոստոսի 2022  (6) Հուլիսի 2022  (12) Հունիսի 2022  (3) Մայիսի 2022  (3) Ապրիլի 2022  (8) Մարտի 2022  (2) Փետրվարի 2022  (6) Հունվարի 2022  (12) Դեկտեմբերի 2021  (20) Նոյեմբերի 2021  (19) Հոկտեմբերի 2021  (3) Սեպտեմբերի 2021  (21) Օգոստոսի 2021  (54) Հուլիսի 2021  (10) Հունվարի 2020  (1) Դեկտեմբերի 2019  (1) Նոյեմբերի 2019  (4) Հոկտեմբերի 2019  (2) Սեպտեմբերի 2019  (2) Օգոստոսի 2019  (8) Հունիսի 2019  (2) Մայիսի 2019  (9) Ապրիլի 2019  (6) Մարտի 2019  (8) Դեկտեմբերի 2018  (4) Նոյեմբերի 2018  (3) Հոկտեմբերի 2018  (9) Սեպտեմբերի 2018  (9) Օգոստոսի 2018  (8) Հունիսի 2018  (1) Մայիսի 2018  (4) Ապրիլի 2018  (8) Մարտի 2018  (11) Փետրվարի 2018  (2) Հունվարի 2018  (3) Դեկտեմբերի 2017  (6) Նոյեմբերի 2017  (1) Հոկտեմբերի 2017  (10) Սեպտեմբերի 2017  (12) Օգոստոսի 2017  (5) Հուլիսի 2017  (13) Հունիսի 2017  (5) Մայիսի 2017  (15) Ապրիլի 2017  (11) Մարտի 2017  (12) Փետրվարի 2017  (6) Հունվարի 2017  (2) Դեկտեմբերի 2016  (4) Նոյեմբերի 2016  (5) Հոկտեմբերի 2016  (6) Սեպտեմբերի 2016  (8) Օգոստոսի 2016  (11) Հուլիսի 2016  (12) Հունիսի 2016  (31) Մայիսի 2016  (5) Մարտի 2016  (1) Փետրվարի 2016  (4)
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
«Տավերս» մշակութային հասարակական կազմակերպություն, Կապան Ծանոթանալ կենտրոնի աշխատանքներին
Վայոց ձոր Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտ, Սիսիան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Լրագրող, հասարակական գործիչ, ՄԵՐԱՆ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանի պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր Ծանոթացեք հեղինակի նյութերին
Լեզվաբան, բ.գ.դ., պրոֆեսոր Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմության ուսուցիչ, Վերին Շեն Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքների
Լեզվաբան, բ.գ.թ., Գորիս-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Բ.գ.թ., դոցենտ, Գորիսի պետական համալսարան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, Երևան Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմաբան, իրավաբան, պ.գ.թ., դոցենտ Ընթերցեք հեղինակի աշխատանքները
ՍՀՀԿ նախագահ, արևելագետ, թուրքագետ, լեզվաբան, բ.գ.թ., դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պատմաբան, դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
ՍՀՀԿ անդամ, տ.գ.թ., Կապան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն Ծանոթացեք կենտրոնի աշխատանքներին
Université Lumière Lyon 2-ի ուսանող (մագիստրատուրա), Ֆրանսերենի դասավանդող Սովորեք ֆրանսերեն հեղինակի հետ
Գիտական ծրագրեր և հաստատություններ
ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտե
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ նախագահության կենտրոնական շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամ
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ գլխավոր շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ
Հասցե` ք. Երևան, Մաշտոցի պողոտա 53
ԵՊՀ Հայագիտական Հետազոտությունների Ինստիտուտ
ՀՀ, ք. Երևան, Ալեք Մանուկյան 1,
ԵՊՀ 2-րդ մասնաշենք, 5-րդ հարկ,
Հեռ.` + 37460 71-00-92
ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
Հասցե` ք. Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի գրանցման համարն է՝ 211.171.1181249: Կենտրոնի անգլերեն անվանումն է՝ Syunik Armenological Research Center, ռուսերեն՝ ЦeHTp apMeHoлorичeckиx иccлeдoBaHий CюHиka:  Գործունեության ժամկետը՝ անժամկետ: Գրանցված է ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության կողմից: Կայքում հրապարակված նյութերի պատասխանատուն հեղինակներն են: Էլ. հասցե՝ syunhayhetkent@gmail.com
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն © Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: | MoreNews by AF themes.