hy en hy tr hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy el hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en ceb hy hy de en hy de en hy fr ja hy en ko hy en en hy hy hy hy hy hy it ceb hy hy de en hy it it hy hy hy hy hy hy hy hy hy fr hy es es en en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy en hy it
Այս բաժինին նպատակն է մէկտեղել եւ ներկայացնել զանազան հայկական աւանդական պարեր, որոնք պահպանուած են Միացեալ Նահանգներու հայկական համայնքներուն մէջ։ Այս ծրագիրին իրականացումին համար Յուշամատեանը կը գործակցի հայկական պարերու խումբ մը մասնագէտներու հետ, որոնք իւրաքանչիւր պարի համար պատրաստած են պարային չափեր։ Խումբին անդամներն են՝ Քարոլին Ռափքիեւեան (Պար Հէրպոր, Մէյն), Սուզըն եւ Կէրի Լինտ-Սինանեան (Ուոթըրթաուն, Մասաչուսէց), Թոմ Պոզիկեան (Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա), Ռապըրթ Յարութիւնեան (Սանիսայտ, Նիւ Եորք)։
1934։ Երզնկացի հայերու դաշտագնացութիւն Տիթրոյիթի մէջ, Միացեալ Նահանգներ (Աղբիւր՝ Գառնիկ Ստեփանեան, Երզնկա. հնագոյն դարերից մինչեւ մեր օրերը, Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն, Երեւան, 2005)։
Սկզբնաղբիւրներ.- Արսէն Անուշեան, Հուրիկ Սահակեան, Մարգարիտ Կըրկոսթաս, Յասմիկ Արոյեան։
Տեսակ.- Շուրջպար, ձեռքերը՝ հայկական ձեւով իրարու միացած (պարողները քով-քովի են, մէկի ճկոյթի մյուսին միացած եւ ձեռքերը ուսերու բարձրութեան բռնած)
Ոճ.- Ուսերը եւ ծունկերը շիտակ, մարմինը ազատ (ոչ զգաստ), քայլերը՝ թեթեւ։ Ամեն քայլին կայ թեթեւ ծնկածալ։ Քայլերը պզտիկ են, աւելի բարեոճ, քան նկատառելի տարածութիւն ստեղծելու միտող։
«Յուշիկ-մուշիկ»-ի ներկայացում եւ ցուցմունքներ
Դէպի ձախ. ձախ ոտքով քայլ, մինչ թեւերը ձախ պտոյտ կ’ընեն իսկ գլուխները անկիւնագիծի ուղղութեամբ ձախ կը դառնան (հաշիւ 1)։
Աջ ոտքը կու գայ ձախին քով, թեւերը դէպի աջ պտոյտ կ’ընեն, եւ գլուխները աջ կը դարձնենք։ Կրկնել եւս երկու անգամ։
Քայլ դէպի ձախ, մինչ թեւերը պտոյտ կ’ընեն դէպի ձախ, եւ գլուխները կը դարձնենք դէպի ձախ (հաշիւ 7)։ Աջ ոտքը կը բերենք ձախին քով, առանց ծնկածալի, իսկ թեւերը կանգ կ’առնեն դէպի ձախ՝ դաստակներու թեթեւ «պտոյտով», գլուխները կը դարձնենք ձախ։ (հաշիւ 2)։
Քայլ դէպի աջ՝ թեւերու դէպի աջ պտոյտով (հաշիւ 9)։ Ձախ ոտքէն սկսելով ոտքերը կարգով տեղքայլով խաղցնել, մինչ ձեռքերը դաստակներու թեթեւ «պտոյտ» կ’ընեն (հաշիւ 10)։
Քայլ դէպի ձախ, թեւերու ճօճ դէպի ձախ եւ գլուխը դարձնել՝ հայեացքը դէպի ձախ (հաշիւ 11), տեղքայլ աջ ոտքը ձախին քով բերելով եւ խաղցնելով, իսկ թեւերը դաստակի խաղով կանգ կ’առնեն դէպի ձախ (հաշիւ 12)։
Դէպի աջ շարժում։ Աջ ոտքը դէպի աջ՝ մարմինը թեթեւ ծռելով դէպի առջեւ, իսկ թեւերը դէպի առջեւ ճօճելով (հաշիւ 13)։ Ձախ ոտքը աջին առջեւէն խաչելով տանիլ աջ՝ թեւերը լաւ ցած ճօճելով (պարագլուխը թաշկինակը կը հպէ գետինին, հաշիւ 14)։ Աջ ոտքը նորէն դէպի աջ քայլ՝ իրանը շտկելով եւ թեւերը դէպի վեր ճօճելով (պարագլուխը թաշկինակը գետինին հպելէ ետք կը բարձրացնէ վեր, հաշիւ 15)։ Տեղքայլով խաղացնել ոտքերը՝ ձախը աջին քով, իսկ թեւերը կանգ կ’առնեն դէպի աջ (հաշիւ 16)։
Եթէ պարագլուխը առանց թաշկինակի կը պարէ, կրնայ ձեւացնել որ թաշկինակ կայ ձեռքը, եւ ըստ այդմ ընտրել կռանալու չափը։
Երզնկա։ Քրիստինեան աղջկանց վարժարանի ուսուցչական կազմը։ Ծանօթ են միայն երկու տղամարդոց անունները։ Ձախից աջ՝ Պետրոս Փողարեան (տնօրէն), Գրիգոր Գաբրիէլեան (Աղբիւր՝ «Երզնկա» պատկերազարդ ալբոմ, Պոլիս, 1907, պատրաստուած Մաղաքիա Օրմանեան Պատրիարքին համար)։
Սկսիլ ոտքերը իրարու փակցուցած եւ ծունկերը թեթեւ ծալլած։
Կրունկներու վրայ մարմինը դարձնելով-շորորալով ոտքի մատները դէպի ձախ անկիւնագծով 45 աստիճան պտոյտ ընել, մինչ ձեռքերը կը ճօճենք դէպի ձախ (հաշիւ 1)։ Ծունկերը ծալլած պահելով մարմինին ծանրութիւնը տանիլ ոտքի մատներուն վրայ, ապա շորորալ-պտտել կրունկները դէպի ձախ անկիւնագծով ետ եւ ձեռքերը ետ բերել կեդրոնի դիրքին (հաշիւ 2)։ Կրկնել երկու անգամ (հաշիւ 3-6)։
Կրունկներուն վրայ շորորալով մարմինը պտտել ոտքի մատները 45 աստիճան անկիւնագծով դէպի ձախ տանելով (հաշիւ 7)։ Մարմինի ծանրութիւնը տանիլ ոտքի մաներուն վրայ, ապա կրունկները շորորալով պտտել դէպի կեդրոն, ոտքի մատները դէպի առջեւ եւ թեւերը ետ բերել կեդրոնական դիրքի։ (հաշիւ 8)։
Հիմնական պարաքայլերու շարքի 5-8 չափերուն շարժումները։
Եկեղեցիներ եւ վանքեր 1
Եկեղեցիներ եւ վանքեր 2
«Յուշիկ-մուշիկ» երգին բառերը, այնպէս ինչպէս կ’երգեն տեսանիւթին մէջ
Ուսկի՞ կու գաս յուշիկ-մուշիկ
Ուսկի՞ կու գաս յուշիկ-մուշիկ
Դուն՝ պտլիկ, պագդ՝ անուշիկ
Դուն՝ պտլիկ, պագդ՝ անուշիկ
Էգին նստեր՝ լուացք կ’ընէր,
Էգին նստեր՝ լուսացք կ’ընէր,
Կարմիր մազերը թաց կ’ընէր
Էլին տղան խելաց կ’ընէր
Ուսկի՞ կու գաս յուշիկ-մուշիկ
Ուսկի՞ կու գաս յուշիկ-մուշիկ
Ոտքդ է մտեր մանտր փուշիկ
Դուն՝ պտլիկ, պագդ՝ անուշիկ
Ուստի՞ կու գաս վերի էգուն
Ուստի՞ կու գաս վերի էգուն
Կուզ մը խաղող փրցուր քոքուն
Պագիկ մը տուր՝ մօրդ հոգուն