hy hy en hy en hy en en hy en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en hy fr hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy my hy hy hy hy hy fr
Մհեր Քումունց 16.11.2019 1 min read
Հայոց գրական լեզուն ունի զարգացման երեք շրջան՝ գրաբար, միջին հայերեն և աշխարհաբար: Նոր գրական հայերենը զարգացման երրորդ շրջանում է, որ պայմանականորեն անվանում ենք ժամանակակից հայերեն՝ սկսած անցյալ դարի 20-ական թվականներից: Միայն հայ բանասիրության բաժիններում հայոց լեզվի դասավանդումով արդյո՞ք հայերենը կարող է շարունակել իր առողջ զարգացումը: Արդյոք ժամանակակից գրական հայերենի մեկուսացումը չի ունենա նույն ճակատագիրը, ինչը որ կրեց գրաբար: Հայերենի զարգացման համար հատուկ և համընդհանուր վերաբերմունք եթե սկսված լիներ դեռևս 10-11-րդ դարերից, գուցե այսօր խնդիրը այլ հարթության վրա լիներ: Ուստի և՝ ինչպիսի՞ գրական հայերեն պիտի ավանդենք եկող սերունդներին, թե՞ հայերենի պահպանության և զարգացման հարցերը դրված են միայն հայոց լեզվի և գրականության մասնագետների ուսերին: Ակամայից հիշեցինք գրաբարի անկման գործընթացը 8-11-րդ դարերում, նոր գրական հայերենի կացությունը 17-րդ դարից մինչ 19-րդ դարի կեսերը: Հետագայում գրական դարձող արևմտահայերենը և արևելահայերենը 19-րդ դարում լեցուն էին օտար բազմաթիվ բառերով ու տերմիններով. բավականին երկար ու դժվար ընթացք ստացավ գրական լեզվի կարգավորումը, որ մինչև օրս էլ ավարտված չենք կարող համարել:   Այսօր լավագույնս չհետևելով հայերենին՝ վաղը նորից պիտի մտածենք լեզուն օտարաբանություններից և աղավաղումներից մաքրելու, նոր գրական լեզու ստեղծելու դժվար ու երկարաժամկետ գործընթացի մասին:
Բուհի ինքնավարությունը կարող է դրսևորվել դասախոսի ընտրության, առաջարկվող ծրագրերի հարցում, անգամ հայոց լեզուն ուսումնասիրող գիտաճյուղերի անվանումների առումով (բառապաշար, թարգմանության տեսություն, խոսքի մշակույթ, հայոց լեզու և գրականություն և այլն), բայց որ բարձրագույն կրթությամբ յուրաքանչյուր քաղաքացի պարտավոր է տիրապետել հայերենին գոնե իր մասնագիտության շրջանակներում, դա այլ բացատրություն չի ակնկալում:
Հաշվի առնելով մեր բազմադարյան լեզվի առանձնահատկությունները՝ պետք է հատկանշել, որ միայն 12 տարի դպրոցում հայոց լեզու սովորելը բավարար չէ գրական հայերենին տիրապետելու համար: Այսօր, օրինակ, ըստ մեր դիտարկումների, իշխանական ատյաններում գրական հայերենին տիրապետում են քչերը: Հանրային նշանակության հաստատություններում նույնպես հայերենին տիրապետելու մակարդակը ցածր է: Իհարկե, ընդունում ենք, որ անհրաժեշտ է վերանայել հայագիտական առարկաներին վերաբերող ծրագրերը, ուսուցման մեթոդները, բայց որ հայոց լեզուն չի կարող խանգարել մյուս գիտություններին և նրանցից խլել ժամաքանակ, դա ակնհայտ է: Այլ լեզուներով գիտական նոր ըմռնումներ անընդհատ ներկրելը դանդաղեցնում է մեր պետության գիտական համակարգի զարգացումը:
Ոչ մասնագիտական բուհերում հայերենը պարտադիր չդարձնելը լուրջ խոչընդոտներ կստեղծի հայրենական գիտությունների զարգացման համար: Հայերեն բառերի, կապակցությունների փոխարեն մեր բառապաշար կարող են մուտք գործել բազմաթիվ օտար բառեր, որ կարող են խարխլել հայերենի բառապաշարը և զրկել հայոց լեզուն իրեն բնորոշ ճկունությունից, որ դրսևորվում է գիտության տարբեր բնագավառներում: Այսօր էլ մեծ աշխատանքներ են տարվում բուհերի հայոց լեզվի ամբիոններում հարափոփոխ և անընդհատ զարգացող եզրույթները հայերենին համադրելու և նորերը ստեղծելու առումով:
Հայերենի պարտադիր լինելու կամ չլինելու հարցը այլևս հանե՛լ մշտափոփոխ իշխանական և քաղաքական օրակարգերից և հայերենին վերագրել պետականության պահպանման կարևորագույն դերերից մեկը, ինչպես և է: Հայոց լեզուն և նրա տարածման, զարգացման հարցերը դարձնել ազգային գաղափարախոսության մշտական ուղենիշ և անկապտելի արժեք Հայաստանի Հանրապետության, Արցախի Հանրապետականության և Սփյուռքի համար:
Հայաստանի Հանրապետությունը և Արցախի Հանրապետությունը պետական և միջպետական մակարդակներում ներկայացնող բոլոր անձինք պետք է ունենան հայերենին տիրապետելը վկայող հավաստագիր: Հակառակ դեպքում կարող է կարծիք ձևավորվել, որ հայերենի դերի նվազեցումը միտված է գրական հայերենին չտիրապետելու պատճառով քննադատություններից զերծ մնալուն:
Previous: Հայոց լեզվի պատմական ուսումնասիրության արդի խնդիրները. գիտաժողով
Next: Գորիսեցիք մականուն կնքելու մեջ իսկական վարպետ են
Աղահեճք գավառի Հայելեակ բնակավայրը Վաղատուր գյուղի Հալաք թաղամասն է
Աղահեճք գավառի Հայելեակ բնակավայրը Վաղատուր գյուղի Հալաք թաղամասն է
Սիւնիքի տասներկու գաւառների եկեղեցու հարկացուցակը ըստ հին սահմանուածի
Սիւնիքի տասներկու գաւառների եկեղեցու հարկացուցակը ըստ հին սահմանուածի
Բաժիններ Ընտրել կարգը «Տավերս»  (16) Ազգագրություն  (50) Աղահեճք  (7) Այլախ  (1) Աշխարհագրություն  (23) Աշոտ Սիմոնյան  (3) Ավանդազրույցներ  (59) Արկադի Ծատուրյան  (6) Արվեստ  (5) Արցախ  (26) Արցախյան ազատամարտ  (10) Բաղք  (10) Բանահյուսություն  (54) Գևորգ Ստեփանյան  (6) Գիտաժողովներ  (18) Գիտական գործունեություն  (56) Գլխավոր  (39) Գլխավոր  (10) Գուսան Աշոտ  (3) Գրականություն  (42) Գրիշա Սմբատյան  (13) Դասընթացներ  (52)    Ֆրանսերեն դասեր  (52) Զանազան  (56) Զոհրաբ Ըռքոյան  (81) Ընտանիք  (5) Ժիրայր Միրումյան  (4) Ինգա Մարգարյան  (5) Լեզվաբանություն  (75) Լուսինե Ներսիսյան  (6) Խոհանոց  (4) Ծղուկ  (1) Կենցաղ  (8) Կովսական  (4) Հաբանդ  (4) Համագործակցություն  (1) Համլետ Գևորգյան  (6) Հասարակություն  (2) Հիմնական  (12) Հնագիտություն  (34) Հրաչ Մարտիրոսյան  (4) Հրապարակումներ  (65) Ձորք  (1) Ճարտարապետություն  (15) Մալիկ Թելունց  (9) Մհեր Քումունց  (64) Պատմություն  (164) Ռազմաքաղաքական  (7) Սերգեյ Հախվերդյան  (19) Սերգեյ Ջհանգիրյան  (8) ՍՀՀԿ  (26)    Մեր մասին  (1) Սյունիք բնաշխարհ  (33) Սյունիքը արվեստում  (9) Սյունիքի հայագիտական նորություններ  (45) Տարածաշրջան  (15) Տեսանյութեր  (33) Քաշաթաղ  (68)
Պահոցներ Նշեք ամիսը Սեպտեմբերի 2022  (7) Օգոստոսի 2022  (6) Հուլիսի 2022  (12) Հունիսի 2022  (3) Մայիսի 2022  (3) Ապրիլի 2022  (8) Մարտի 2022  (2) Փետրվարի 2022  (6) Հունվարի 2022  (12) Դեկտեմբերի 2021  (20) Նոյեմբերի 2021  (19) Հոկտեմբերի 2021  (3) Սեպտեմբերի 2021  (21) Օգոստոսի 2021  (54) Հուլիսի 2021  (10) Հունվարի 2020  (1) Դեկտեմբերի 2019  (1) Նոյեմբերի 2019  (4) Հոկտեմբերի 2019  (2) Սեպտեմբերի 2019  (2) Օգոստոսի 2019  (8) Հունիսի 2019  (2) Մայիսի 2019  (9) Ապրիլի 2019  (6) Մարտի 2019  (8) Դեկտեմբերի 2018  (4) Նոյեմբերի 2018  (3) Հոկտեմբերի 2018  (9) Սեպտեմբերի 2018  (9) Օգոստոսի 2018  (8) Հունիսի 2018  (1) Մայիսի 2018  (4) Ապրիլի 2018  (8) Մարտի 2018  (11) Փետրվարի 2018  (2) Հունվարի 2018  (3) Դեկտեմբերի 2017  (6) Նոյեմբերի 2017  (1) Հոկտեմբերի 2017  (10) Սեպտեմբերի 2017  (12) Օգոստոսի 2017  (5) Հուլիսի 2017  (13) Հունիսի 2017  (5) Մայիսի 2017  (15) Ապրիլի 2017  (11) Մարտի 2017  (12) Փետրվարի 2017  (6) Հունվարի 2017  (2) Դեկտեմբերի 2016  (4) Նոյեմբերի 2016  (5) Հոկտեմբերի 2016  (6) Սեպտեմբերի 2016  (8) Օգոստոսի 2016  (11) Հուլիսի 2016  (12) Հունիսի 2016  (31) Մայիսի 2016  (5) Մարտի 2016  (1) Փետրվարի 2016  (4)
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
«Տավերս» մշակութային հասարակական կազմակերպություն, Կապան Ծանոթանալ կենտրոնի աշխատանքներին
Վայոց ձոր Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտ, Սիսիան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Լրագրող, հասարակական գործիչ, ՄԵՐԱՆ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանի պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր Ծանոթացեք հեղինակի նյութերին
Լեզվաբան, բ.գ.դ., պրոֆեսոր Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմության ուսուցիչ, Վերին Շեն Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքների
Լեզվաբան, բ.գ.թ., Գորիս-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Բ.գ.թ., դոցենտ, Գորիսի պետական համալսարան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, Երևան Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմաբան, իրավաբան, պ.գ.թ., դոցենտ Ընթերցեք հեղինակի աշխատանքները
ՍՀՀԿ նախագահ, արևելագետ, թուրքագետ, լեզվաբան, բ.գ.թ., դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պատմաբան, դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
ՍՀՀԿ անդամ, տ.գ.թ., Կապան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն Ծանոթացեք կենտրոնի աշխատանքներին
Université Lumière Lyon 2-ի ուսանող (մագիստրատուրա), Ֆրանսերենի դասավանդող Սովորեք ֆրանսերեն հեղինակի հետ
Գիտական ծրագրեր և հաստատություններ
ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտե
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ նախագահության կենտրոնական շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամ
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ գլխավոր շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ
Հասցե` ք. Երևան, Մաշտոցի պողոտա 53
ԵՊՀ Հայագիտական Հետազոտությունների Ինստիտուտ
ՀՀ, ք. Երևան, Ալեք Մանուկյան 1,
ԵՊՀ 2-րդ մասնաշենք, 5-րդ հարկ,
Հեռ.` + 37460 71-00-92
ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
Հասցե` ք. Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի գրանցման համարն է՝ 211.171.1181249: Կենտրոնի անգլերեն անվանումն է՝ Syunik Armenological Research Center, ռուսերեն՝ ЦeHTp apMeHoлorичeckиx иccлeдoBaHий CюHиka:  Գործունեության ժամկետը՝ անժամկետ: Գրանցված է ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության կողմից: Կայքում հրապարակված նյութերի պատասխանատուն հեղինակներն են: Էլ. հասցե՝ syunhayhetkent@gmail.com
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն © Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: | MoreNews by AF themes.