en en hy tr hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy es es en en hy hy hy en hy hy en hy it
ԹԲԱ | Եւրոպա | Ճէլալեան Հծոյ - GR :: Houshamadyan - a project to reconstruct Ottoman Armenian town and village life
Հայկանուշ Սարայտարեան եւ Յովհաննէս Հովարտեան էօտէմիշի մէջ, Զմիւռնիոյ մօտիկ, 1918-1920։ Այս պատկերը վերաշխատցուած է Գայոս Հովարտեանի կողմէ։
Յիշողութեան այս նիւթերը հաւաքուեցան 1 եւ 2 Ապրիլ 2022-ին Աթէնքի մէջ տեղի ունեցած Յուշամատեանի աշխատանոցին ընթացքին։
Այս էջով կը ներկայացնենք Արտա Ճէլալեանի հօրենական եւ մօրենական կողմերուն պատմութիւնը։ Արտան այս վկայութիւնները քաղած է հօրմէն՝ Յակոբ Ճէլալեանէն եւ հօրաքրոջմէն՝ Էվի Թոմպուլեանէն (ծնեալ Ճէլալեան)։ Իսկ մօրենական կողմին մասին տեղեկութիւնները ան հաւաքած է մօրմէն՝ Ճուլիա Ճէլալեանէն (ծնեալ Հովարտեան) եւ մօրաքրոջմէն՝ Նորմա Տէլիկիօրկիէն (ծնեալ Հովարտեան)։
Ճէլալեան ընտանիքը Էսքիշէհիրէն է։ Ընտանիքին նախահայրերէն կը յիշուին Գէորգը եւ Եւան, որոնց զաւակներն էին՝ Արտաշէսը (1898-1991), Լուսաբերը (1901-1980-ականներ), Հայկուհին (??-1981), Աբրահամը (??-1970-ականներ)։ Արտաշէս Ճէլալեանը Արտային հօրենական մեծ հայրն է։
20-րդ դարու սկիզբներուն, Ճէլալեան ընտանիքը Էսքիշէհիրէն կը տեղափոխուի Անգարա։ Հոս, Արտաշէս կը զբաղէր մանր առեւտրական գործերով։
Արտաշէս Ճէլալեանի եւ Գոհար Ալահվերտեանի քաղաքացիութեան վկայագիրը, որ տրուած է Աթէնքի եւ Փիրէայի մէջ Պարսկաստանի Ընդհանուր հիւպատոսրանին կողմէ, 12 Դեկտեմբեր 1929-ին։
Մարիքա Ալեքսանեան, 7 տարեկան, ձեռքով կարուած հագուստ մը հագած. Զմիւռնիա, 1922։
Աթէնք, 1932։ Մարիքա Ալեքսանեան յունական աւանդական տարազով։
Մարիքային եւ Արտաշէսին հարսանիքը, 28 Փետրուար 1937։ Վայր՝ Կոստանդնուպոլսեցիներու սրահ, Քալլիթէա, Աթէնք։ Կնքահայր եւ կնքամայր՝ Տէր եւ Տիկին Մինասեան։
1922-ի վերջերը, երբ Զմիւռնիան կը գրաւուէր թրքական ուժերուն կողմէ, Արտաշէսն ու ընտանիքը կ՚որոշեն դուրս գալ Օսմանեան կայսրութենէն։ Նախ կ՚անցնին Պոլիս, հոնկէ կը տեղափոխուին Պուլկարիոյ Վառնա քաղաքը, ապա կ՚անցնին Սոֆիա։ Պուլկարիայէն կը տեղափոխուին Յունաստան, նախ՝ Սելանիկ, ապա Աթէնք, ուր կը հասնին 1920-ականներու կէսերուն։
Աթէնքի մէջ Արտաշէս կ՚ամուսնանայ Գոհար Ալահվերտեանի հետ։ Այս վերջինը պարսկական հպատակութիւն ունէր, ինչ որ պատճառ կ՚ըլլայ որ Արտաշէսն ալ պարսկահպատակ դառնայ։ Իրենց ամուսնութենէն քանի մը ամիս ետք Գոհար կը մահանայ։
Մարի (Մարիքա) Ալեքսանեան։ Աղջկանց Ամերիկեան գոլէճի բարձրագոյն դասարանի վկայական, Էլլինիքօն, Աթէնք, 1933։
Մարիքա Ալեքսանեան եւ Արտաշէս Ճէլալեան։ Նշանտուքի պատկեր, 1936-ի շուրջ։
Արտաշէսին մայրը՝ Եւան, կը մահանայ 1925-ի շուրջ։ Ամուսինը՝ Գէորգը, կը վերամուսնանայ Կիւլհանումին հետ։ Այս ամուսնութենէն կը ծնի Սերոբը, 1925-ին։ Գէորգին մահէն ետք (թուականը անյայտ), Կիւլհանում կը վերամուսնանայ Սարաֆեանի մը հետ, եւ այս ձեւով ալ Սերոբը կը սկսի կրել Սարաֆեան մականունը։ Արտաշէսին քոյրն ու եղբայրը՝ Լուսաբերը եւ Աբրահամը կը գաղթեն Ֆրէզնօ (Քալիֆորնիա), ուր կ՚ապրին մինչեւ իրենց մահը։ Սերոբ Սարաֆեանը Խորհրդային Հայաստան կը մեկնի 1946-1947-ի ներգաղթին:
Մարիքային եւ Արտաշէսին հարսանիքը, 28 Փետրուար 1937։ Վայր՝ Կոստանդնուպոլսեցիներու սրահ, Քալլիթէա, Աթէնք։ Ոտքի, ձախէն աջ՝ Հայկուհի Հալաճեան, Արթաքի (Յարութիւն) Ալեքսանեան, Մարիքա Ալեքսանեան, Արտաշէս Ճէլալեան, Պէաթրիս Ալեքսանեան, Հայկ Հալաճեան։ Նստած՝ Հեղինէ (Մարիքային մօրենական մեծ մայրը)։ Երեխաներուն ինքնութիւնը անյայտ է։
Արտաշէս իր կարգին կը վերամուսնանայ Մարիքա Ալեքսանեանին հետ, 28 Փետրուար 1937-ին։ Մարիքա ծնած էր 1915-ին Քորտէլիոյի մէջ (ներկայիս Քարշըքայեա-Karşıyaka), որ Իզմիրի մօտակայ ծովափնեայ վայր մըն է։ Անոր մայրն էր Պէաթրիսը, հայրը՝ Յակոբը։ Պէաթրիսին մօր անունը Հեղինէ էր։ Պէաթրիս եւ Յակոբ ունէին երեք զաւակ. Մարիքա, Արթաքի (Արթին, Յարութիւն), եւ Գէորգ (Վովոք)։ Այս վերջինը ի ծնէ հիւանդ էր։ Մարիքա փոքր տարիքէն իսկ յունարէնին լաւ կը տիրապետէր, նկատի ունենալով որ Քորտէլիոյի մէջ շրջապատուած էր յունախօսներով։
1922-ին, թուրքերը կը ձերաբակալեն հայրը՝ Յակոբը եւ մօրեղբայրը (անունը անյայտ)։ Հայրն ու մօրեղբայրը այս ձեւով անհետ կը կորին։ Երբ Իզմիր քաղաքին մէջ սկիզբ կ՚առնէ մեծ հրդեհը, Պէաթրիս ամբողջ ընտանիքը կը հաւաքէ, կու գայ նաւահանգիստ, ուրկէ նաւ մը կը նստին եւ կը հասնին Յունաստան։ Խուճապային այս ճամբորդութեան ընթացքին, ան իր հետ առած էր միայն ընտանիքին ոսկեդրամները եւ ոսկեղէնները, ինչպէս նաեւ արծաթապատ կողքով աղօթագիրք մը։
Արտաշէս Ճէլալեան (աջին), քրոջ ամուսինը՝ Արթաքի (Յարութիւն) Ալեքսանեան (ձախին) եւ Արտաշէսին անդրանիկ որդին՝ Գէորգիկ (1937-1942), Աթէնք, 1939-ի շուրջ։
Երեխաները 7 տարեկան Եւա Ճէլալեանը եւ 12 տարեկան Յակոբ Ճէլալեանն են։ Կեդրոնը կեցածը իրենց մօրենական մեծ մայրը՝ Պէաթրիս Ալեքսանեանն է։ Աթէնք, 6 Մարտ 1950։
Եւա եւ Յակոբ Ճէլալեան, Աթէնք, 1946-ի շուրջ։
Կը հասնին Աթէնք։ Հոս, Պէաթրիս իր բերած ոսկիներով տուն մը կը գնէ Նէօ Ֆալիրօ թաղամասին մէջ։ Ծովեզերեայ այս տունը իրեն կը յիշեցնէր իր հայրենի քաղաքը՝ Քորտէլիօն։ Պէաթրիս կը գնէ նաեւ կարի մեքենայ մը եւ դերձակութիւն կը սկսի ընել։ Անոր որդին՝ Գէորգը, Յունաստան հասնելէ քանի մը տարի ետք կը մահանայ։ Դուստրը՝ Մարիքան, կը սկսի յաճախել Ֆիքսի հայկական վարժարանը (Ազգային Միացեալ վարժարան), որ կը գտնուէր հայ կաթոլիկներուն եկեղեցիին կողքին՝ կաթոլիկ համայնքին պատկանող շէնքի մը մէջ։ Այնուհետեւ, Մարիքա կը տիրանայ դպրոցական թոշակի մը եւ կը սկսի յաճախել Աթէնքի ամերիկեան աղջիկներու գոլէճը։ Այս մէկը Իզմիրի նոյնանուն միսիոնարական դպրոցին շարունակութիւնն էր։ Կը գտնուէր Բալէօ Ֆալիրօ թաղամասին մէջ, իսկ աւելի ուշ ալ կը տեղափոխուի Էլլինիքոն թաղամաս։ Գոլէճը երկու բաժին ունէր. մէկը յատկացուած էր յունախօս աշակերտուհիներուն, միւսը՝ հայախօսներուն։ Նոյն այս ժամանակներուն Պէաթրիսին միւս որդին՝ Արթաքին, Բ. համաշխարհային պատերազմէն ետք Խարթում կ՚երթայ աշխատելու համար, բայց քանի մը տարի ետք կը վերադառնայ Աթէնք։
Էքալի, Աթէնք, 18 Օգոստոս 1949։ Երկրորդ շարք, ձախէն՝ Արտաշէս եւ Մարիքա Ճէլալեան, Պէաթրիս Ալեքսանեան։
Արտաշէսը Աթէնքի մէջ անուանի հնավաճառ եւ գորգավաճառ էր։ Ան իր տունէն մինչեւ Աթէնքի կեդրոնի վաճառատունը մօտ 20 քմ. երկարութիւնը կ՚ընէր ոտքով։ Պատերազմի տարիներուն գերմանական բանակը այս տուներէն մէկը կը բռնագրաւէ։ Հոս կը սկսին բնակիլ գերմանացի երկու բարձրաստիճան զինուորականներ, մինչ դիմացի տան մէջ կը խմբուին Ճէլալեան եւ Ալեքսանեան ընտանիքներուն բոլոր անդամները։ Վկայութիւններուն համաձայն, այս համակեցութիւնը համերաշխ անցած է։
Պատերազմէն ետք Արտաշէսն ու ընտանիքը կը փոխադրուին Քուքաքի, ուր նոր տուն մը կը կառուցեն։ Այդ ժամանակներուն Յակոբ Ճէլալեան կը մեկնի Վենետիկ, ուր կը սկսի յաճախել Մխիթարեան միաբանութեան պատկանող Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանը։
Պէաթրիս կը մահանայ 1960-ականներու սկիզբը։ Արտաշէս եւ Մարիքա կը մահանան 1991-ին։
Գէորգ Ճէլալեան (Գէորգիք), Աթէնք, 15 Յունիս 1939։
Մարիքային եւ Արտաշէսին հարսանիքը, , 28 Փետրուար 1937։ Վայր՝ Կոստանդնուպոլսեցիներու սրահ, Քալլիթէա, Աթէնք։
Արտաշէս Ճէլալեան (աջին) իր խորթ եղբօր՝ Սերոբ Սարաֆեանի հետ։
Հովարտեան եւ Հայրապետեան ընտանիքները
Հովարտեան ընտանիքը Էօտէմիշէն է, որ կը գտնուի Իզմիր քաղաքին արեւելքը։
Յովհաննէս Հովարտեան (ծնեալ 1868-ին) կ՚ամուսնանայ Հայկանուշ Սարայտարեանին հետ։ Երկուքն ալ Էօտէմիշ ծնած են։ Յովհաննէս մանրավաճառ retailer էր։ Ունէին չորս զաւակ. Աղաւնի, Սիրվարդ, Գայոս (ծնեալ 1906-ին) եւ Էմանուէլ:
1922-ին, երբ թրքական ուժերը կը պատրաստուէին գրաւել Իզմիրը, Հովարտեան ընտանիքը կը մեկնի Յունաստան, երբ տակաւին ծայր չէր առած այս քաղաքէն զանգուածային գաղթի շարժումը։ Գաղթը իրենց համար յարաբերաբար հեզասահ տեղի կ՚ունենայ, եւ Յունաստան կը յաջողին բերել մեծ քանակութեամբ սեփական իրեր։ Հովարտեանները կը հաստատուին Աթէնքի մէջ եւ Քուքաքի թաղամասին մէջ կը բանան մանրավաճառատուն մը։ Յովհաննէսը այս տարիներուն կը միանայ բողոքական եկեղեցիին։ Ան կը մահանայ 1970-ականներու սկիզբը, երբ արդէն թեւակոխած էր 100 տարեկանը։ Հայկանուշ կը մահանայ 1953-ին։
Էօտէմիշ, 1920։ Հայկական տեղական վարժարանին աշակերտները, ուսուցիչներ եւ կրօնաւորներ։ Աղաւնի Հովարտեան (ուսուցչուհի) նստած է կրօնաւորներուն աջին։ Վեղարով կրօնաւորը Գուսան վարդապետն է։
Հայրապետ Հովարտեան եւ Անուշ Սարայտարեան։ Զմիւռնիա, 1916-1922-ի շուրջ։
Էօտէմիշէն բացիկ, 1919-1922-ի շուրջ։ Յունարէնով գրուած է՝ «Հայ սկաուտներու արարողութիւն»։
Էօտէմիշէն բացիկ, 1919-1922-ի շուրջ։ Յունարէնով գրուած է՝ «Օդակայան»։
Գայոս Հովարտեան երիտասարդ հասակին։ Սեւ-ճերմակ այս պատկերը գունաւորուած է իր կողմէ։
Գայոս Հովարտեանին պատկանող Իզմիրէն մեկնելու արտօնագիրը, զոր ստացած տեղական յունական իշխանութիւններէն, 24 Յուլիս 1922-ին։ Այս մէկը փաստ մըն է, որ Գայոսը Իզմիրը ձգած է նախքան Սեպտեմբեր 1922-ի հրդեհը։
Գայոս Հովարտեանի մարմնամարզիկի քարտը, ուր յունարէնով կը նշուի թէ մաս կազմած է «Հայկական մարզական միութեան», Աթէնք։
Պայընտըրի շրջան, Իզմիրի արեւելքը, 2/15 Օգոստոս 1922։ Կեդրոնի երիտասարդը Գայոս Հովարտեանն է։
Պայընտըրի շրջան, Իզմիրի արեւելքը, 2/15 Օգոստոս 1922։ Ձախէն աջ՝ Գայոս Հովարտեան, Սամուէլ Յարութիւնեան եւ Գրիգոր Դաւիթեան։
Լուսանկարուած է շատ հաւանաբար Էօտէմիշի մէջ, 1919-1922-ի շուրջ։ Հայ սկաուտներու տողանցք։ Կամարին վրայ կ՚երեւին Էլէֆթէրիոս Վէնիզէլոսի (ձախին) եւ Պօղոս Նուպարի (աջին) դիմանկարները։
Փարիզ, Յուլիս 1924։ Գայոս Հովարտեանը ոտքի, ձախէն 4-րդն է։ Պատկերին մէջ կը ժպտայ։ Լուսանկարուած է շատ հաւանաբար Renault ինքնաշարժի ընկերութեան գործարանին մէջ, ուր Գայոս բանուոր էր։
Փարիզ, Յուլիս 1924։ Գայոս Հովարտեանը ձախէն 5-րդն է։ Լուսանկարուած է շատ հաւանաբար Renault ինքնաշարժի ընկերութեան գործարանին մէջ, ուր Գայոս բանուոր էր։
Փարիզ, Յուլիս 1924։ Գայոս Հովարտեանը աջէն 2-րդն է։ Լուսանկարուած է շատ հաւանաբար Renault ինքնաշարժի ընկերութեան գործարանին մէջ, ուր Գայոս բանուոր էր։
Փարիզ, Յուլիս 1924։ Գայոս Հովարտեանը աջէն 2-րդն է։ Լուսանկարուած է շատ հաւանաբար Renault ինքնաշարժի ընկերութեան գործարանին մէջ, ուր Գայոս բանուոր էր։
Գայոս Հովարտեան՝ աջէն 2-րդը։ Հաւանաբար լուսանկարուած է Փարիզի Kodak լուսանկարչական ընկերութեան գործարանին մէջ։
Յովհաննէսին եւ Հայկանուշին դուստրը՝ Աղաւնին, Էօտէմիշի մէջ մանկապարտէզի ուսուցչուհի էր։ Բ. Համաշխարհային պատերազմէն ետք, ան կ՚ամուսնանայ Տոքթ. Թորոսեանին հետ եւ միասին կը գաղթեն Արժանթին։ Միւս որդին՝ Գայոսը, 1920-ական թուականներուն կը մեկնի Ֆրանսա, ուր կ՚աշխատի Փարիզի մէջ գտնուող Renault ինքնաշարժներու գործարանին մէջ։ Այնուհետեւ, կը սկսի աշխատիլ Kodak լուսանկարչական ընկերութեան մէջ։ Հոս կը սորվի լուսանկարչութեան արհեստը եւ կը մասնագիտանայ լուսանկարներու զարգացումին մէջ։ 8 տարի Ֆրանսա ապրելէ ետք, Գայոս կը վերադառնայ Յունաստան, ուր Աթնէքի Սինթակմա թաղամասին մէջ այլ գործընկերներու հետ կը բանայ լուսանկարչութեան խանութ մը։ Աթէնքի մէջ յայտնի լուսանկարիչներ յաճախ իրեն կը դիմէին իրենց պատկերները զարգացնելու համար։ Գայոս կ՚ամուսնանայ Անահիտ Հայրապետեանի հետ։ Կը մահանայ 1982-ին, Աթէնքի մէջ։
Փարիզ, Լիւքսէմպուրկի պարտէզ։ Ձախէն աջ՝ Աղաւնի Թորոսեան (Գայոսին քոյրը), Զարեհ Թորոսեան (Աղաւնիին ամուսինը), Գայոս Հովարտեան։
Գայոս Հովարտեան, Փարիզ, Փետրուար 1923։
Փարիզ, 9 Մարտ 1924։ Ձախէն աջ՝ Գայոս Հովարտեան, քոյրը՝ Աղաւնի, Աղաւնիին ամուսինը՝ Զարեհ Թորոսեան։
Գայոս Հովարտեան, Փարիզի մէջ լուսանկարչական աշխատանոցի մէջ։
Փարիզ, Յուլիս 1924։ Գայոս Հովարտեան նստած է ձախին եւ կը ժպտայ։ Լուսանկարուած է շատ հաւանաբար Renault ինքնաշարժի ընկերութեան գործարանին մէջ, ուր Գայոս բանուոր էր։
Էյֆէլի աշտարակ, Փարիզ, 10 Մայիս 1925։ Գայոս Հովարտեան ձախէն 2-րդն է։
Էօտէմիշ, Յունուար 1922։ Ցատկող տղան Գայոս Հովարտեանն է։
Աթէնքի ՀՄԸՄ-ի ֆութպօլի խումբը։ Ոտքի, աջէն 3-րդը՝ Գայոս Հովարտեան։ Ոտքի, կեդրոնը՝ Փաթրիք Սարգիսեան (ակնոցով)։
Աթէնք, 1930-ականներ։ Ծովափին ֆութպօլի խումբ մը։ Ոտքի, աջէն 2-րդը՝ Գայոս Հովարտեան։
Յունաստանի մէջ խմբային դաշտագնացութեան պատկերներ՝ Գայոս Հովարտեանի ալպոմէն առնուած, 1930-ական եւ 1940-ական թուականներ
Գայոս Հովարտեան անդամ էր հայկական խումբի մը, որ 1930-ական եւ 1940-ական թուականներուն դաշտագնացութիւններ կը կազմակերպէր Յունաստանի զանազան կողմերը։ Խումբը կը կոչուէր «Բնութենասէր»։ Խումբին պտոյտները կանգ կ՚առնեն Բ. Համաշխարհային պատերազմին ընթացքին, սակայն կը շարունակուին հակամարտութիւններու աւարտէն ետք։ Այս բաժինով ներկայացուած բոլոր պատկերները կը ներկայացնեն խումբին բազմազան պտոյտները։
Անահիտ (ոտքի, ձախէն 3-րդը), Ազատուհի (նստած, ձախէն 4-րդը), Արթին (աջէն առաջինը) եւ ընկերներ (հաւանաբար Սուրէն եւ Ժիրայր Ճէնազեան), Աթէնքի մէջ Բ. Համաշխարհային պատերազմէն առաջ։
Նաւով պտոյտ, 1945-ի շուրջ։ Արթին Արթինեան՝ ճերմակ շապիկով, պեխաւոր, նստած է կեդրոնը քիչ մը աջին։ Ազատուհի Հայրապետեան կանգնած է ամէնէն ետեւը՝ ձախին։ Անահիտ Հայրապետեան կեդրոնն է, մէկ ձեռքով բռնած է առագաստին պարանը։ Կարապետ Հայրապետեան կանգնած է ամէնէն ձախին՝ ձեռքին ծխախոտ մը։
Գայոսին կնոջ՝ Անահիտին իսկական մականունը Յարութիւնեան էր։ Հայրը՝ Հայրապետ Յարութիւնեանը, ծնած էր Պուրտուր (Գոնիայի նահանգ)։ Հայրապետին առաջին կնոջ անունը անյայտ է, բայց գիտենք որ այս առաջին ամուսնութենէն ծնած են երկու զաւակ. Տիգրանուհի եւ Կարապետ (1910-1960)։ Հայրապետին ընտանիքը Պուրտուրէն կը տեղափոխուի Իզմիր, ուր կը մահանայ իր առաջին կինը։ Այնուհետեւ Հայրապետ կը վերամուսնանայ Նոյեմզար (Նոյեմի) Գէհեայեանին հետ։ Ան ծնած էր 1892-ին Իզմիրի մէջ։ Ծնողներն էին՝ Հաճի Աննան եւ Յովհաննէսը, որոնք ունէին հինգ դուստր եւ մէկ որդի. Լուչիա (Լուսի), Սողմէն, Նոյեմի (1892-1967), Մաքրուհի, Մակտաղ, Ստեփան։ Նոյեմին եւ Սողմէնը ուսուցչութիւն կ՚ընէին Իզմիրի Հռիփսիմեանց աղջկանց վարժարանին մէջ։
Անահիտ Հայրապետեան (ոտքի, աջէն առաջինը) Աղջկանց ամերիկեան վարժարանին կազմակերպած բանակումին։ Ձախէն առաջինը՝ Օրիորդ Միլլս։ 1934-1936-ի շուրջ։
Աթէնք, 1943։ ընկերային հաւաքոյթ մը Նոր տարուան կամ Բարեկենդանին առիթով։ Պատկերին մէջ կ՚երեւին Գայոսը, Աղաւնին եւ Սիրվարդը։
Անահիտ Հայրապետեան եւ Գայոս Հովարտեան (ձախէն 2-րդը եւ 3-րդը) դաշտագնացութեան մը ընթացքին։ 1945-1946-ի շուրջ։
Նոյեմի եւ Հայրապետ կ՚ամուսնանան 1916-ի շուրջ։ Կ՚ունենան երեք զաւակ. Յարութիւն (Արթին, 1917-1989), Ազատուհի (1918-1982), Անահիտ (Արտային մեծ մայրը, 1920-2005)։ Իզմիրի մէջ կ՚ապրէին երկյարկանի տան մը մէջ։ Արթին Արթինեան հետագային կը դառնայ գեղանկարիչ։ Իսկ Ազատուհի (հետագային Ճէճիզեան) տնօրէնն էր Աթէնքի Գարակէօզեան հաստատութեան։
Հայրապետ վարչական գործեր կ՚ընէր Իզմիրի մէջ ապրող թուրք փաշայի մը քով։ Ցեղասպանութեան տարիներուն, օսմանեան իշխանութիւնները զինք կ՚աքսորեն Տէր Զօր (սուրիական անապատ)։ 1922-ի վերջերուն, երբ քաղաքին քրիստոնեաները կը ստիպուին լքել իրենց քաղաքը եւ գաղթել Յունաստան, Հայրապետ այդ ժամանակներուն տակաւին չէր վերադարձած հայրենի իր քաղաքը։ Նոյեմի ինք կը կազմակերպէ ընտանիքին խուճապահար գաղթը։ Ոսկնիները կը պահէ զաւակներուն վերարկուներուն եւ իրենց հետ առած վերմակներուն մէջ։ Թուրք դրացինին կ՚օգնէ իրենց փոխադրութեան գործին մէջ. կառքի մը մէջ կը լեցնեն տան առարկաներէն ինչ որ կարելի էր եւ կ՚ուղղուին նաւահանգիստ։ Հոս, թուրքեր կը խուզարկեն Նոյեմին դրամ գտնելու յոյսով, բայց ոսկիները լաւ պահուած էին։ Հաւանաբար օրեր սպասելէ ետք, ի վերջոյ Նոյեմին եւ զաւակները ֆրանսական նաւ մը կը մտնեն եւ կը հասնին Հիտրա կղզին։ Հիտրայի մէջ պետական պաշտօնեաներ կը հարցնեն իրենց մականունը, զաւակները անմիջապէս իրենց հօր՝ Հայրապետին անունը կու տան, եւ այս ձեւով ալ պաշտօնապէս կ՚արձանագրուին իբրեւ Հայրապետեան։
Ստեփան Քէհիայեանի կողմէ Աղեքսանդրիայէն (Եգիպտոս) ղրկուած բացիկ իր քրոջը՝ Նոյեմի Հայրապետեանին։ Ստեփան շատ հաւանաբար խանութին առջեւ կանգնած անձն է։
Երեք տարի կը մնան Հիտրա։ Նոյեմի, որ լաւապէս կը տիրապետէր յունարէնին, կը մասնակցի տեղւոյն Կարմիր խաչի աշխատանքներուն յատկապէս գաղթականներուն ճաշ բաժնելով։ Անոնք կ՚ապրէին կղզիին վրայ գտնուող գաղթակայանին մէջ։
Այս ժամանակներուն Հայրապետ կը վերադառանայ Իզմիր։ Կ՚իմանայ որ ընտանիքը Յունաստան անցած է եւ կ՚ապրի Հիտրայի մէջ։ Ինքն ալ կը յաջողի հասնիլ այս կղզին եւ կը վերամիանայ ընտանիքին։ Բայց այս ուրախութիւնը կը տեւէ կարճ, քանի որ Հայրապետ սրտի կաթուած կ՚ունենայ եւ կը մահանայ։ Կը թաղուի Հիտրայի մէջ։
1925-ի շուրջ Նոյեմին եւ իր հինգ զաւակները կը տեղափոխուին Աթէնք եւ կը հաստատուին Քեսարիանի թաղամասին մէջ։ Աղջիկները կը սկսին յաճախել նոյն այս թաղամասի հայկական վարժարանը, մինչ տղաքը կը սկսին աշխատիլ։ Աւելի ուշ ընտանիքը կը տեղափոխուի Նէոս Քոզմոս թաղամաս եւ կը բնակին հայկական գաղթակայանին մօտակայ սեփական տան մը մէջ։ Աղջիկները դպրոց կը փոխեն եւ կը սկսին յաճախել Տուրղութիի հայկական վարժարանը։
Անուշ (Հայկանուշ) Սարայտարեան-Հովարտեան Աթէնքի մէջ հայկական «Նոր Օր» օրաթերթը կարդալու պահուն։
Յովհաննէս Հովարտեան, Աթէնք, 1944։
Ազատուհի Հայրապետեան, Աթէնք, Քեսարիանի թաղամաս, 1933-1934։
Ազատուհի Հայրապետեան եւ Երուանդ Ճէճիզեան։ Նշանտուքի պատկեր։ Աթէնք, 1945։
Այս ժամանակներուն Տիգրանուհին Մարսէյ կը գաղթէ։ Երկու դուստրերը՝ Ազատուհին եւ Անահիտը դպրոցական թոշակ կը ստանան, կը սկսին յաճախել Աթէնքի ամերիկեան աղջկանց գոլէճը եւ շրջանաւարտ կ՚ըլլան կրթական այս հաստատութենէն։ Անահիտը  ունէր ամերիկացի բարերարուհի մը՝ Ճուլիա Լէյն։ Անահիտ կը թղթակցէր անոր հետ։ Հետագային, երբ Անահիտ կ՚ամուսնանայ եւ դուստր մը կ՚ունենայ, անունը կը դնեն Ճուլիա՝ ի յիշատակ բարերարուհիին։ Ճուլիան նոյնպէս նոյն բարերարուհիէն թոշակ կը ստանայ եւ կը յաճախէ Սելանիկի ամերիկեան գոլէճը։
Անահիտ կ՚ամուսնանայ Գայոսին հետ՝ 1945-ին, Աթէնքի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցիին մէջ։ Կը ծնին իրենց դուստրերը՝ Ճուլիան (1946, Արտային մայրը) եւ Նորման (1948) և իրենց որդին՝ Հայրապետը (1956)։
Գայոս եւ Անահիտ Հովարտեան։
Յովհաննէս Հովարտեան իր դուստրին՝ Աղաւնիին եւ անոր ամուսինին՝ Տոքթ. Թորոսեանին հետ։ Նէոս Քոսմոս, Աթէնք, 1940-1943։
Երուանդ Ճէճիզեան Աթէնքի մէջ Գարակէօզեան հիմնարկի իր գրասենեակին մէջ։
Ազատուհի Հայրապետեանի եւ Երուանդ Ճէճիզեանի հարսանիքը, Քուքաքի, յունական բողոքական եկեղեցի, 1944։ Ամուսնութեան կնքահայրը Էմմանուէլ Հովարտեանն է (աջէն 2-րդը)։
Յովհաննէս Հովարտեան, 102 տարեկան, գրկած է իր ծոռնուհին՝ Արտա Ճէլալեանը, Աթէնք, 1969։
Անահիտ իր դուստրերուն՝ Նորմայի եւ Ճուլիայի հետ, կ՚ուղղուին դէպի Ռոտոս։ Լուսանկարը վերաշխատցուած է Գայոս Հովարտեանի կողմէ, 1950։
Ձախէն աջ՝ Մայտա Ճէճիզեան (Ազատուհիին դուստրը) եւ Ճուլիա Հովարտեան (Անահիտին դուստրը), Նէօս Քոսզմոսի մէջ, Աթէնք, 1951։ Լուսանկարը վերաշխատցուած է Գայոս Հովարտեանի կողմէ։
Ձախէն աջ՝ Մայտա Ճէճիզեան, Նորմա Հովարտեան, Ճուլիա Հովարտեան։ Նէօս Քոզմոս, 1951։ Լուսանկարը վերաշխատցուած է Գայոս Հովարտեանի կողմէ։
Հայկական բողոքական վարժարան, Քեսարիանի թաղամաս, Աթէնք, 1938-ի շուրջ։ Ետեւի շարք, ոտքի, ձախէն առաջինը՝ Սիրական (մականունը անյայտ), ձախէն 2-րդը՝ Անահիտ Հայրապետեան։ Երկրորդ շարք, նստած, ձախէն 2-րդը՝ Տիկին Վարդանուշ, 4-րդը՝ Տիկին Խաչատուրեան։
Անահիտ Հայրապետեան, դիմանկար։ Լուսանկարը վերաշխատցուած է ամուսինին՝ Գայոս Հովարտեանին կողմէ, 1950։
Անահիտ Հայրապետեան-Հովարտեան իր կեսուրին՝ Անուշին հետ։ Նէօս Քոզմոս, 1944-1945։
Հովարտեան քոյրերը՝ Սիրվարդ եւ Աղաւնի։
Ձախէն աջ՝ Յովհաննէս Հովարտեան, Անահիտ Հայրապետեան-Հովարտեան, Նոյեմի Հայրապետեան։
Աթէնք, 1943։ Նոր տարուան կամ Բարեկենդանի առիթով հաւաքոյթ մը։ Գայոսը եւ Աղաւնին կ՚երեւին պատկերին մէջ։
Արսլանեան/Պէրպէրեան... Հծոյ - USA
Աշըգեան/Իյնէճեան/Պագալեան/Պօհճէլեան 1 - USA
Աշըգեան/Իյնէճեան/Պագալեան/Պօհճէլեան 2 - USA
Աշըգեան/Իյնէճեան/Պագալեան/Պօհճէլեան 3 - USA
Աշըգեան/Իյնէճեան/Պագալեան/Պօհճէլեան 4 - USA
Աւտոյեան Հծոյ - USA
Պապիկեան Հծոյ - USA
Պէննէեան/Թաշճեան Հծոյ. - USA
Պօղոս-Տէր Պետրոսեան հծոյ - USA
Ճիրիքեան (Քաթրին) Հծոյ - ԱՄՆ
Ղազալ Հծոյ - USA
Կլորիա Գորգոյեան Հծոյ - USA
Կօշկարեան-Գալուստեան Հծոյ - USA
Կիւզէլիմեան Հծոյ. - USA
Յարութիւնեան Հծոյ - USA
Ժամկոչեան Հծոյ - USA
Պետրոսեան Ռիչարտսոն Հծոյ - USA
Գասապաշ/Կէթուր Հծոյ - USA
Գազանճեան Հծոյ - USA
Քիթապճեան Հծոյ - USA
Մամիկոնեան Հծոյ - USA
Միլեր Մանն (Նելլի) արխիւ - USA
Ճեննիֆըր Ներսէսեան Հծոյ - USA
Օհաննէսեան Հծոյ - USA
Բարիկեան/Շաֆրըն հծոյ - USA
Սատոյեան (Էտուին) Հծոյ - USA
Սիմոնեան Հծոյ - USA
Թալանեան Հծոյ - USA
Թնճուկեան Հծոյ - USA
Թէլֆէեան Հծոյ – USA
Թոմփսըն/Նիլսըն Հծոյ - USA
Թիմուրեան/Թէլֆէեան Հծոյ. - USA
Թումաճան Հծոյ - USA
Ուիսթար արխիւ - USA
Մոնա Սէլեան Հծոյ I - CA
Մոնա Սէլեան Հծոյ II - CA
Բոլատեան/Սայեան Հծոյ - CA
Քիւրքճեան (Ժորճէ) Հծոյ - BR
Ասլանեան Հծոյ - ARG
Ֆիլիսեան Հծոյ - ARG
Գանձապետեան/Չինչինեան Հծոյ - ARG
Փիրանեան Հծոյ - ARG
Թակթաչեան Հծոյ - ARG
Թոփճեան Հծոյ - ARG
Չոքկարեան Հծոյ - ARM
Դուզդաբանեան հծոյ - ARM
Որբերեան Հծոյ - ARM
Ապաճեան/Արսլանեան Հծոյ - BE
Կայտա Հծոյ - BE
Մաթոսեան Հծոյ - BE
Պլէճեան Հծոյ - GR
Ճէլալեան Հծոյ - GR
Գալամաթա | Հայկական համայնք - GR
Խաչատուրեան (Վիքի) Հծոյ, GR
Մարտիկեան Հծոյ - GR
Նունիա Երամեան Հծոյ - GR
Նշանեան Հծոյ - GR
Սավուլեան Հծոյ - GR
Սիլվա Աւետիսեան հծոյ - GR
Սուզանա Աբարթեան Հծոյ - GR
Թերզեան/Զամպագճեան Հծոյ - GR
Սբ. Թորոսի գանձեր/Կալիփոլի - GR
Սարգիսեան (Եղիա) Հծոյ – GR
Երկանեան Հծոյ - GR
Թուլումճեան Հծոյ - CYP
Անդրէասեան Հծոյ - FR
Պոսիէր/Մանթարեան Հծոյ - FR
Պօյաճեան Հծոյ - FR
Գամպուրեան Հծոյ - FR
Գէորգեան հծոյ - FR
Քիպարեան Հծոյ - FR
Գրիգորեան (Ալեքսիս) Հծոյ - FR
Օնոսեան Հծոյ - FR
Սարաֆեան Հծոյ - FR
Շիւքիւրեան/Էրքէլ Հծոյ - FR
Դպրոց - Համազգային - FR
Տէր Մկրտիչեան հծոյ - GER
Աջապահեան Հծոյ - LB
Տէրունեան (Կարօ) Հծոյ - LB
Կէօքճեան (Գրիգոր) Հծոյ – LB
Քիւրքճեան Հծոյ - LB
Մատթէոս Զարիֆեան Արխիւ - LB
Մելքիսէթեան Հծոյ - LB
Փելթէքեան Հծոյ - LB
Ռաֆայէլեան Հծոյ - LB
Դպրոց - Կարմիրեան - LB
Սիմոնեան հծոյ - LB
Լուսին Թապագեան հծոյ - LB
Դամասկոս - Գաղթակայաններ - SY
Յարութիւնեան Հծոյ - SY
Գազանճեան-Թօփճեան Հծոյ - SY
Պահատուրեան-Ալթուն Հծոյ - TR
Մկրտիչեան Հծոյ - TR
Էօզիէրլի Հծոյ - TR
Դպրոց - Կեդրոնական - TR
Դպրոց - Մխիթարեան - TR
Աբարթեան/Գարամանեան ընտ. - Աթէնք
Պապիկեան ընտ. – Լոս Անճելես
Տէրունեան/ Կէﬕքսիզեան/Մաճառեան ընտ. – Պէյրութ
Կօշկարեան/Գալուստեան ընտ. - ԱՄՆ
Քիթապճեան/Մաթոսեան ընտ. – Լոս Անճելէս
Քիպարեան ընտ. – Փարիզ
Բարիկեան/Գաբրիէլեան ընտ. - ԱՄՆ
AIF/NEF - Ն. Պէզճեան Հծոյ
Կը ներկայացնենք յունահայ ընտանիքներու պատմութիւններ, որոնք ծայր կ՚առնեն Օսմանեան կայսրութեան մաս կազմող իրենց հայրենի քաղաքներուն եւ գիւղերուն մէջ։ Հայոց ցեղասպանութենէն վերապրողները հետագային գաղթականի կարգավիճակով կը հաստատուին Յունաստանի մէջ։ Այս ընտանիքներէն ոմանք հետագային տեսած ու ապրած են նացիական բռնութիւնները, երբ 1941-էն 1944 Յունաստանը գրաւուած էր նացիական բանակներուն կողմէ։ Այսպէս, հազարաւոր յունահայեր՝ դիմադրութեան անդամ կամ ոչ, կը ձերբակալուին, իրբեւ պատիժ շատերու տուները կը հրկիզուին եւ կը քանդուին, մեծ թիւով յունահայեր կը տարուին Գերմանիա, ուր կ՚արգելափակուին կեդրոնացման ճամբարներու մէջ, իսկ ուրիշներ կը դառնան բռնի աշխատաւոր։ Ուրեմն, այս բաժինին մէջ հրատարակուող յունահայ կարգ մը ընտանիքներու պատմութուններուն մէջ պիտի գտնէք նաեւ վկայութիւններ նացիական այս անցեալին ու բռնութիւններուն մասին։
Սոյն ծրագիրին հովանաւորն է գերմանական EVZ («Յիշողութիւն, պատասխանատւութիւն եւ ապագայ») հիմնարկութիւնը։
Թուայնացուած բաց արխիւի հովանաւորն է՝