hy en en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy de hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy de hy tr hy hy hy en hy hy en hy hy en hy hy en hy hy de hy hy hy en hy hy hy en hy hy en hy hy en hy hy en hy hy en hy hy hy en hy hy en hy hy en hy hy en hy hy en hy hy hy en hy hy en hy hy en hy hy en hy hy en hy hy hy en hy hy en hy hy en hy hy en hy hy en hy en en en
ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԷՆ… ՍՓԻՒՌՔԱՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ…  (2) – Գանձասար
Յի­շենք, որ նախ­կին Օս­ման­եան Կայս­րու­թե­նէն միայն Կ. Պո­լի­սը մնաց իբ­րեւ սփիւռ­քի կա­րե­ւո­րա­գոյն գա­ղութ­նե­րէն մէ­կը: Մեր­ձա­ւոր Արե­ւել­քի, Եւ­րո­պա­յի եւ Մի­աց­եալ նա­հանգ­նե­րու մէջ արեւմ­տա­հա­յութ­եան հա­մար մինչ այդ, մի­ա­բա­նա­կան կեդ­րոն­նե­րը չհաշ­ուած, կա­յին մշա­կու­թա­յին հար­թակ­ներ՝ յատ­կա­պէս Եգիպ­տոս, Պոս­թոն ու Նիւ-Եորք, Փա­րիզ, որոնք այս­պէս թէ այն­պէս դեր մը ու­նե­ցան նո­րեկ­նե­րը գրա­կան ան­դաս­տան առաջ­նոր­դե­լու տե­սա­կէ­տէն: Գրա­կան աշ­խոյժ շար­ժում մը սկիզբ առաւ: Մի­աց­եալ Նա­հանգ­նե­րու, ապա Ֆրան­սա­յի մէջ իր հայ­րե­նի­քը կորսն­ցու­ցած մար­դու նե­րաշ­խար­հը եւ օտա­րու­թեան մէջ իր տեղն ու ինք­նու­թիւնը փնտ­ռող հայ մար­դու առօր­եան գե­ղար­ուես­տա­կան ար­տա­յայ­տու­թիւն ու­նե­ցաւ, ու մենք առա­ջին հեր­թին ճանչ­ցանք սփիւռ­քա­հայ կամ գաղ­թա­հայ գրա­կա­նու­թեան ամե­րի­կա­հայ եւ ֆրան­սա­հայ հատ­ուած­նե­րը:
Ար­դար պի­տի չըլ­լար ամի­րի­կա­հայ գրա­կա­նու­թիւն պի­տա­կու­մին տակ զե­տե­ղել միայն Մի­աց­եալ Նա­հանգ­նե­րը. պէտք չէ մոռ­նալ Հա­րա­ւա­յին Ամե­րի­կա­յի ու յատ­կա­պէս Ար­ժան­թի­նի բե­րած նպաս­տը սփիւռ­քա­հայ գրա­կա­նու­թեան, իսկ Եւ­րո­պա­յի մէջ Ֆրան­սա­յի կող­քին մա­նա­ւանդ Պալ­քան­եան եր­կիր­նե­րու մէջ շա­րու­նա­կուող գրա­կան աւան­դոյթ­նե­րը:
Բայց մաս­նա­ւոր ու­շադ­րու­թիւն ընե­լու պա­րա­գայ մըն է այն իրո­ղու­թիւնը, որ Սփիւռ­քա­հայ գրա­կա­նութ­եան ամե­րի­կա­հայ եւ ֆրան­սա­հայ հատ­ուած­նե­րու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րէն ոչ մէ­կը Ֆրան­սա­յի կամ Ամե­րի­կա­յի ծնունդ է, ոչ մէ­կը ֆրան­սա­հայ եւ ամե­րի­կա­հայ վար­ժա­րան­նե­րէն (հա­տու­կենտ) եկող գրիչ մըն է: Ամե­րի­կա­յի պա­րա­գա­յին բո­լորն ալ գա­ւա­ռէն կու գան, գա­ւա­ռի դպ­րոց յա­ճա­խած կամ Պոլ­սոյ մէկ դպ­րո­ցէն ան­ցած, արեւմ­տա­հա­յե­րէ­նը եւ Յով­հան­նէս Թլ­կան­տինցիի գրա­կան հան­գա­նակ­նե­րը իրենց հետ գաղ­թա­կան բե­րած գրող­ներ են (Հա­մաս­տեղ՝ Փեր­չէնճ – Մե­զի­րէ, Վա­հէ Հայկ՝ Խար­բերդ, Բեն­ի­ա­մին Նու­րիկ­եան՝ Հիւ­սէյ­նիկ – Խար­բերդ, Արամ Հայ­կազ՝ Շա­պին Գա­րա­հի­սար – Կ. Պո­լիս, Անդ­րա­նիկ Անդ­ըր­է­աս­եան՝ Չմշ­կա­ծագ – որ­բա­նոց­ներ): Իրենց ստեղ­ծած գրա­կա­նու­թիւնն ալ ամե­րի­կա­հայ իրա­կա­նու­թե­նէն շատ աւե­լի՝ յի­շո­ղու­թեան ու կա­րօ­տի հա­յելի­ով անց­եա­լի մաք­րաջ­րու­մը եղաւ՝ «Եր­նէկ Այն Օրե­րուն»:
Ֆրան­սա­յի պա­րա­գա­յին գրա­կան մշակ­նե­րը մե­ծա­մաս­նա­բար Պո­լի­սէն կամ արեւմտ­եան շր­ջան­նե­րէ կու գա­յին, արեւմ­տա­հայ դպ­րո­ցի մէջ հիմ­նա­ւոր հայ­կա­կան կր­թութ­եան տէր էին, արեւմ­տա­հայ ար­ուես­տա­գէտ սե­րուն­դի գրա­կան հան­գա­նակ­նե­րը կրող­ներ ու ֆրան­սա­կան գրա­կա­նու­թեան լա­ւա­գոյն ար­ժէք­նե­րուն մր­ցա­կից: Իրենց նե­րաշ­խար­հը կը կազ­մէր այ­սօր­ուան հա­յը այս նոր եւ ու­ծաց­նող մի­ջա­վայ­րին մէջ ու քիչ մըն ալ հին աշ­խար­հը (Շա­հան Շահ­նուր՝ «Պճեղ Մը Անոյշ Սիրտ», Շա­ւարշ Նար­դու­նի՝ «Հաւ Մը Կ’եր­գէր» …):
Այդ սե­րուն­դը ան­ցաւ ու կը թուէր, որ ամե­րի­կա­հայ եւ ֆրան­սա­հայ գրա­կան շր­ջա­նակ­ներն ալ ան­ցան: Շահ­նու­րի խօս­քը յի­շենք. «Իսկ մե՞նք, կը վճա­րենք իբ­րեւ վեր­ջին փր­կա­գին այն, որ պի­տի գայ: Իբ­րեւ վեր­ջին փր­կա­գին՝ մա­նուկ­ներ, որոնք կր­նա­յին մեծ­նալ. ապա­գա­յի սե­րունդ­ներ, որոնք մեզ­մէ վերջ պի­տի գա­յին: Որով­հե­տեւ այն, որ պի­տի գայ, պի­տի ըլ­լայ օտար, բա­նիւ եւ գոր­ծով, կա­մայ եւ ակա­մայ, գի­տու­թեամբ եւ ան­գի­տու­թեամբ, մե­ղա՜յ, մե­ղա՜յ Արա­րա­տին»:
Այ­սու­հան­դերձ՝ սփիւռ­քա­հայ գրա­կա­նու­թեան ամե­րի­կա­հայ եւ ֆրան­սա­հայ հատ­ուած­նե­րը շա­րու­նա­կե­ցին գո­յու­թիւն ու­նե­նալ, սա­կայն դարձ­եալ՝ գրա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րէն ոչ մէ­կը Ֆրան­սա­յի կամ Ամե­րի­կա­յի ծնունդ էր: Երկ­րէն եկող սե­րունդ չմ­նաց, նախ­կին­նե­րու զա­ւակ­նե­րը իրենց հայ­րե­րուն հա­յա­լե­զու գրա­կա­նու­թեան ար­դէն ան­հա­ղորդ կը մնա­յին, բայց Մի­աց­եալ Նա­հանգ­ներ, Ար­ժան­թին եւ Քա­նա­տա նո­րեր եկան կան­գուն պա­հե­լու հա­մար հի­նէն մնա­ցած մա­մուլն ու գրա­կան մթ­նո­լոր­տը: Եկուոր­նե­րը բո­լորն ալ ՄԵՐ­ՁԱ­ՒՈՐ ԱՐԵ­ՒԵԼ­Քէն էին, Երու­սա­ղէ­մի, Եգիպ­տո­սի, Իրա­քի, Սուր­իոյ եւ Լի­բա­նա­նի, Պարս­կաս­տա­նի դպ­րոց­նե­րէն, Կիպ­րո­սէն ու Կ. Պո­լի­սէն (Պետ­րոս Հաճ­եան, Զա­րեհ Մել­քոն­եան, Յա­կոբ Կա­րա­պենց, Նու­պար Ակիշ­եան, Հրանդ Մար­գար­եան… եւ յա­ջորդ­նե­րէն՝ Վե­հա­նոյշ Թեք­եան, Յա­րու­թիւն Պէր­պէր­եան, Գէ­որգ Պե­տիկ­եան եւ շա­տեր, բո­լոր խմ­բա­գիր­նե­րը): Նոյ­նը կա­րե­լի է հաս­տա­տել Ֆրան­սա­յի պա­րա­գա­յին (Զու­լալ Գա­զանճ­եան, Յա­կոբ Պալ­եան, Մով­սէս Պչաքճ­եան, Գրի­գոր Պլըտ­եան…):
Առա­ջին սե­րուն­դին հետ ու ան­կէ ետք նոր երե­ւոյթ մը պարզ­ուե­ցաւ սփիւռ­քի մեր իրա­կա­նու­թեան մէջ՝ օտա­րա­գիր հայ հե­ղի­նակ­նե­րու ներ­կա­յու­թիւնը. անգլ­ի­ա­գիր, ֆրան­սա­գիր ու սպա­նա­գիր հայ հե­ղի­նակ­ներ հռ­չակ ձեռք բե­րին, ինչ­պէս Ուիլիըմ Սա­րոյ­եան, Մայքլ Ար­լէն, Զա­ւէն Լե­ւոն Սիւր­մէլ­եան, Ար­մէն Լիւ­պէն (Շա­հան Շահ­նուր), Ար­թիւր Ադա­մով, Վա­հէ Քա­չա, Ալիս­իա Կի­րա­կոս­եան…: Իր շարք մը յատ­կա­նիշ­նե­րով՝ կա­րե­լի է բարձ­րօ­րէն գնա­հա­տել օտա­րա­գիր գրա­կա­նու­թիւնը, բայց եր­բեք կա­րե­լի չէ ըն­դու­նիլ, որ ան սփիւռ­քա­հայ կամ առ­հա­սա­րակ հայ գրա­կա­նու­թեան մաս կը կազ­մէ: Ան կը պատ­կա­նի ամե­րիկ­եան, ար­ժան­թին­եան ու ֆրան­սա­կան գրա­կա­նու­թեան: Ու աւե­լի վտան­գա­ւոր է այն երե­ւոյ­թը, որ մեր զանգ­ուած­նե­րուն մէջ հետզ­հե­տէ կ’ար­մա­տա­ւոր­ուի այն ըմբռ­նու­մը, որ առանց մայ­րե­նի ու ազ­գա­յին լեզ­ուի ալ կա­րե­լի է հայ մնալ…: Այս ըմբռ­նու­մը կը կա­ցի­նա­հա­րէ ու կը տա­պա­լէ մեր ազ­գա­յին ամէ­նէն հիմ­նա­ւոր ար­ժէք­նե­րէն մէ­կը հան­դի­սա­ցող լեզ­ուա­կան բա­ղադ­րի­չը ու կը տկա­րաց­նէ մեր ազ­գա­յին կա­ռոյց­նե­րուն եւ սե­րունդ­նե­րուն լեզ­ուի հան­դէպ ու­նե­ցած պա­տաս­խա­նա­տուու­թեան կամ­քը:
1960-ական­նե­րէն սկս­եալ դպ­րո­ցա­շի­նա­կան հս­կայ աշ­խա­տան­քի մը ակա­նա­տես կը դառ­նանք: Ար­ժան­թի­նի մէջ կը վե­րա­կազմ­ուին նախ­կին բո­լոր դպ­րոց­նե­րը, Ամե­րի­կա­յի Լոս Ան­ճե­լոս, Սան Ֆրան­սիս­քօ, Ֆրեզ­նօ, Տիթ­րոյթ, Նիւ Ճր­սի, Պոս­թոն, Քա­նա­տա­յի Օն­թարիօ եւ Մոն­ր­է­ալ քա­ղաք­նե­րուն մէջ կը հիմն­ուին ամէ­նօր­եայ վա­ժա­րան­ներ ու հոս ու հոն՝ մի­օր­եայ վար­ժա­րան­ներ, հա­րիւ­րա­ւոր: Երե­ւոյ­թը իս­կա­պէս ոգե­ւո­րիչ էր: Դպ­րոց­նե­րու նկատ­մամբ խս­տա­պա­հան­ջու­թիւնը զգա­լի կեր­պով աւել­ցաւ նա­եւ Ֆրան­սա­յի մէջ: Նոյ­նը կը շա­րու­նակ­ուի տա­կա­ւին: Սա­կայն անց­նող տաս­նամ­եակ­նե­րը ցոյց տուին, որ սփիւռ­քա­հայ գրա­կա­նու­թեան հա­մար ամե­րի­կա­հայ եւ ֆրան­սա­կայ դպ­րո­ցը սնու­ցիչ չկր­ցաւ ըլ­լալ. նուա­զա­գոյ­նը՝ հա­յե­րէ­նա­խօ­սու­թիւնը պահ­պա­նեց, բախ­տա­ւոր պա­րա­գա­յին՝ հայ գի­րի ու գիր­քի հետ աղերս մը: Աւե­լի քան կէս դա­րու փոր­ձա­ռու­թե­նէ անց­նե­լով հան­դերձ հայ դպ­րո­ցը հայ նոր գրող­նե­րու մկր­տա­րա­նը ըլ­լալ չկր­ցաւ: Ընդ­հա­կա­ռա­կը՝ անգ­լե­րէ­նը, ֆրան­սե­րէնն ու սպա­նե­րէ­նը գե­րա­մե­ծար ներ­կա­յու­թեամբ մտան մեր հա­սա­րա­կա­կան, մշա­կու­թա­յին եւ գրա­կան կեան­քին մէջ:
Եւ ասի­կա դառ­նա­գոյն ճշ­մար­տու­թիւնն է: Բան մը, որ յու­սալ­քու­մի կը տա­նի ու ամէ­նէն վտան­գա­ւո­րը՝ հայ դպ­րո­ցին նկատ­մամբ մեր հա­ւատ­քի խախ­տու­մին եւ ան­կէ երես դարձ­նե­լուն կը տա­նի:
Ամե­րի­կա­նե­րու եւ Ֆրան­սա­յի մեր դպ­րոց­նե­րը լր­ջա­գոյն փո­փո­խու­թիւն­նե­րու պէտք ու­նին:
ՅՈՒՆԱՍՏԱՆ ՊԷՏՔ Է ՃԱՆՉՆԱՅ ԱՐՑԱԽԸ՝ ԻԲՐԵՒ ՀԱՏՈՒՑՈՒՄ ԻՐ ԴԵՍՊԱՆԻՆ ԴԷՊԻ ՇՈՒՇԻ ԿԱՏԱՐԱԾ ՔԱՐՈԶՉԱԿԱՆ ՊՏՈՅՏԻՆ
Ի՞ՆՉ Է ԺԱՆՏԱԽՏԸ ԿԱՄ ՔՈԼԵՐԱՆ
«ԷՐՏՈՂԱՆԻ ՎԱՐՉԱԿԱՐԳԸ»՝ ԱՆՈՂՈՔ ԱՄԲԱՍՏԱՆԱԳԻՐ ՄԸ
ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ՝  ՀՅԴ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱԿԱՆ ԳՐԱՍԵՆԵԱԿԻ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒ ՑՕՂԻԿ ԱՇԸԳԵԱՆ ՀԵՏ
ԱՐԹՈՒՐ ՓԱՅՏԵԱՆ. «ՄԵՐ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ԼԵԶՈՒԻ, ՀԱՅԻ ԻՆՔՆՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ՄԵՐ ՄՇԱԿՈՅԹԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒՄՆ ՈՒ ՏԱՐԱԾՈՒՄՆ ԵՆ ՆՈՐ ՍԵՐՆԴԻՆ ՄԷՋ»
ԱՐԹՈՒՐ ՓԱՅՏԵԱՆ. «ՄԵՐ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ԼԵԶՈՒԻ, ՀԱՅԻ ԻՆՔՆՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ՄԵՐ ՄՇԱԿՈՅԹԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒՄՆ ՈՒ ՏԱՐԱԾՈՒՄՆ ԵՆ ՆՈՐ ՍԵՐՆԴԻՆ ՄԷՋ»
ԱՄՆ ՔՈՆԿՐԷՍԻՆ ՄԷՋ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒԱԾ ԲԱՆԱՁԵՒՈՎ ԿԸ ՊԱՀԱՆՋՈՒԻ ԱՏՐՊԷՅՃԱՆԱԿԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԱԿԱՆ ՅԱՆՁԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՀԵՏԱՔՆՆՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ԱՄԵՐԻԿԵԱՆ ՊԱՏԺԱՄԻՋՈՑՆԵՐ
ԱՐՑԱԽԻ ՊԱՏՈՒԻՐԱԿՈՒԹԻՒՆԸ ՀԱՆԴԻՊԱԾ Է ԱՄՆ ԱՐԵՒԵԼԵԱՆ ՇՐՋԱՆԻ ՀԱՅ ԴԱՏԻ ՅԱՆՁՆԱԽՈՒՄԲԻ ՂԵԿԱՎԱՐ ԿԱԶՄԻՆ ՀԵՏ
ՀԱՅ ԴԱՏԻ ԱՄԵՐԻԿԱՅԻ ՅԱՆՁՆԱԽՈՒՄԲԻՆ ՀՐԱՒԷՐՈՎ ՈՒԱՇԻՆԿԹԸՆ ԿԸ ԳՏՆՈՒԻ ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԱՐՏԱՔԻՆ ԳՈՐԾՈՑ ՆԱԽԱՐԱՐ ԴԱՒԻԹ ԲԱԲԱՅԵԱՆ
ԵՒՐՈՊԱՅԻ ՀԱՅ ԴԱՏԻ ԳՐԱՍԵՆԵԱԿ. «ԱՏՐՊԷՅՃԱՆԻ ՅԱՐՁԱԿՈՂԱՊԱՇՏՈՒԹԻՒՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԷՄ ՊԵՏԱԿԱՆ ՄԱԿԱՐԴԱԿԻ ԱՅԼԱՏԵԱՑՈՒԹԵԱՆ ԴՐՍԵՒՈՐՈՒՄ է»
ՀԱՅ ԴԱՏԻ ԱՄԵՐԻԿԱՅԻ ՅԱՆՁՆԱԽՈՒՄԲԸ ԽԹԱՆԱԾ Է ԱՐՑԱԽԻ ՕԺԱՆԴԱԿՈՒԹԵԱՆ ՔՈՆԿՐԷՍԱԿԱՆ ՆՈՐ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑ
ՀՀ ԿԳՄՍ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹԵԱՆ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԱԾ ԿՐԹՈՒԹԵԱՆ ՉԱՓՈՐՈՇԻՉՆԵՐՈՒ ՆԱԽԱԳԻԾԻՆ ՄԱՍԻՆ
ՀՈԳԵՒՈՐ ԱՐԺԷՔՆԵՐԸ ՍԱԿԱՐԿՈՒՄԻ ԵՆԹԱԿԱՅ ՉԵՆ
Գաղութային Թեմական ԼՈՒՐԵՐ Յայտարարութիւններ
Proudly powered by WordPress | Theme: Newsup by Themeansar.