hy en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy de en sv fr de de fr fr fr sv hy hy hbs_lat de de en en en en fr fr fr bg de de en en en en fr fr fr ka de de en en en en fr fr fr es de zh bn hy hy hy hy
Տառուսուցում. ոչ թե նպատակ, այլ միջոցներից մեկը
Տխուր, անկենդան, օտար տառեր, որոնք գրելու համար այնքան ջանք ենք թափում, տրամադրություն ու առողջություն փչացնում: Հետո ասում ենք՝ գրել չեն սիրում: Է՛, ոնց սիրեն, երբ այդ գիր ասվածն այդքան տհաճ բան է, երբ դրա համար մայրն ու հայրը ամենաքիչը օտար են դառնում: Իրեն սիրելի աշխարհն էլ, որտեղ ամեն ինչ այնքան լավ էր, հանկարծ անծանոթ, անընկալելի է դառնում:
Երեխան, ըմբոստանա թե չէ, մեկ է, ստիպված է կատարել մեծերի պահանջը: Նա զրկված է սխալվելու, իր սխալին անդրադառնալու, հասկանալու, ուղղելու հնարավորությունից ասեմ, հաճույքից թե իրավունքից:
Երեխայի կյանքից կորած 3 տարի. Նոր դպրոցի ծնողի թարմ պատումից:
Մեր ընկերը երեխային տարել է ինչ-որ քոլեջ, որտեղ ձանձրալի-տանջալի գործընթացը՝ մասնիկներ գրելը, բավականին երկար է տևել: Տեղափոխել է պետական մանկապարտեզի նախադպրոցական խումբ՝ նույն ձանձրալի-տանջալի պատմությունը: Հաջորդ տարի երեխան ընդունվում է դպրոց՝ առաջին դասարան, տաղտկալի-տանջալի պատմություն... Մեկնաբանություններն ավելորդ են:
Փոխարենը՝ շարունակվող այս խաղ-աշխատանքը. ով է ասել, որ գիծը գիր չէ. վաղը լիքը շրջաններ կնկարեն, մյուս օրը՝ ուղղանկյուն կամ այլ պատկեր… կհասնեն տառ-գրին, կպատմեն կլոր կամ քառակուսի պատմություններ:
Ամեն ինչ ավելի պարզ է, դյուրին ու հաճելի: Ինչո՞ւ ենք պնդում, որ տառերը պետք է սովորել հենց առաջին դասարանում, հինգ, տասը կամ չգիտեմ քանի ամսում: Մեկ է, ամեն երեխա յուրովի է սովորում, իր ներքին ժամացույցն ունի, իր մտավոր կարողությունները: Ինչի համար է այս համահավասարեցումը:
3 տարեկանը կարողանում է տկտկացնել համակարգչի ստեղնաշարը: Թող տկտկացնի, որքան սիրտն ուզի: Սեղմի տառը, նրա «նկարը» տեսնի էկրանին: Դա անի, երբ հավեսը կգա: Մեկ էլ տեսար, արդեն սովորել է տառերի գույնն ու չափերը փոփոխել: Մենք նրան գործիք- խաղալիքներ տվեցինք: Մենք խաղ հորինող չենք, առավել ևս՝ 3 տարեկանի համար: Գործիքներն ունի, ինքը կհորինի իր խաղը և կխաղա:
Արեգը կես ժամից ավելի ծռմռեց իր անվան Ա տառը, մեծացրեց-փոքրացրեց, գունավորեց, ինչ ասես բերեց էս խեղճ տառի գլխին՝ հրճվելով, զրնգուն ծիծաղելով, խոսել-բլբլալով, ու հիմա շատ է սիրում իր ընկեր Ա-ին: Հասցրել է ընկերանալ գ տառի հետ:
Մեր գործը նրա համար միջավայր պահովելն է, այն միջավայրը, որը մի տեսակ տերմինի է վերածվել, իսկ իրականում չկա կամ կա ինչ կար: Ոչ թե միջոցներ չկան, այլ մեր կամքը չկա: Մենք դարձյալ կարկատանանման մի տարբերակ ենք ընտրում՝ մի քիչ սրանից, մի քիչ նրանից: Ու յոլա ենք գնում: Գուցե այդպես հեշտ է, բայց բոլորովին անօգուտ ու վնասակար: Արժե՞ վնասակարի համար ինչ-որ բան անել:
Մյուս դեպքում, երբ դիմացը համակարգիչն է կամ վրձինն ու թուղթը, մենք նրա կյանք ներխուժելու կարիքն էլ չունենք:
Համակարգչով կմեծացնի տառը, կփոքրացնի, կծռմռի, գույնը կփոխի, բզբզալով նոր հնարքներ կգտնի: Ու… նկարներն իրեն ծանոթ են, իր խաղալիքներն են: Կուզի իմանալ տառ-նկարի անունը, թող իմանա: Ինչպես կիմանա՝ իր որոշելիքն է: Կդիմի մեզ՝ կասենք: Չի դիմի, ուրեմն դրա կարիքը դեռ չունի: Կդիմի հասակակցին, որն այդ տառին արդեն ծանոթ է, ասել է՝ նրան ավելի է վստահում, որովհետև նա ավելի հասկանալի է: Հենց ձանձրացավ, կթողնի խաղը: Հետո նորից կսկսի: Նա տեսնում է, հասկանում է, որ դուք տառեր չեք մուտքագրում, այլ՝ տառերի խումբ: Կարո՞ղ եք մտնել իր խաղի մեջ, իր հորինած խաղը խաղալ, խաղացեք: Չեք կարող, թողեք, թող մենակ կամ ընկերների հետ խաղա:
Հինգ տարեկանն արդեն տառախումբ է «տկտկացնելու»: Նա արդեն հասկանում է, որ տառերի խումբը կարող է ինչ-որ բան նշանակել: Ուրեմն կփնտրի՛ իրեն անհրաժեշտ տառախումբը: Գուցե սա այլ խաղի մաս լինի կամ այս խաղը միանա մեկ ուրիշի, գուցե իր ցանկության իրագործման միջոց լինի: Լիքը ճանապարհներ կան դեպի տառ ու բառ: Թեթև, բնականոն զարգացում, թեթև, բնականոն ընթացքով:
Կամաց-կամաց խճանկարը կհավաքվի, կդառնա ամբողջական: Մենք էլ մասնակիցը կդառնանք, ընկերն ու համակիրը կլինենք, իսկ տառն ու բառը՝ խաղալիք: Հարմար ժամանակ և հարմար իրավիճակ… մենք էլ՝ խաղընկեր
Հիմա կասեն՝ էս ինչ ձևեր են, ինչի համար են:
Ձեր աչքը մի կողմ դրեք ու երեխայի աչքով նայեք.
- այդպես հավես է.
- այդպես հեշտ է.
- այդպես հետաքրքիր է.
- այդպես չեն վախենում.
- այդպես կարող են հազար անգամ խաղալ.
- այդպես կարող են սխալվել և սխալը ուղղել.
Վերջապես վերանում է կենդանական վարժանքը.
- Սիրուն գրի, թե չէ…
Տերմին ենք հորինել՝ մանր մոտորիկայի զարգացում. ա՜յ նպատակ: Ամբողջ ուժով լարում են մկանները, ինչ է թե գիծն ուղիղ քաշեն: Էհ, թող մի քիչ էլ ծուռ լինի, հո աշխարհը շուռ չեկավ:
Դրա փոխարեն ի˜նչ հաճույք է ծեփամածիկով կամ կավով խաղալը, հարազատների համար բաժակ-նվեր պատրաստելը, չէ՞ որ իրեն բոլորն են հարազատ, կնվիրի, կսովորի նվիրել, խաղաղ ապրել, խաղաղ գրել կամ չգրել, այլ մուտքագրել: Մեկ է, ուզես-չուզես, ժամանակները փոխվում են, գործիքներն էլ հետը: Բա որ տառն ու բառը քանդակի, խմորով թխի, թխածն ուտի, թխածը բաժանի: Ինչո՞ւ չենք թողնում երեխաներին՝ պայծառ, անվերջ զարմացող ու հիացող 3-4-5 տարեկաններին զարմանալ ու հիանալ, անել այն, ինչ կարող է, մնացածը՝ ինչ լինելու կլինի ու ճիշտ կլինի: Ինչու չենք թողնում, որ երջանիկ ապրեն: Որտեղի՞ց այդ անսիրտ մաքսիմալիզմը մեր երեխաների նկատմամբ:
Մեկ է՝ նա իր խաղն է խաղում կամ ապրում, թող խաղալիքը սիրելի լինի: Թող տառն ու բառը գունեղ-բազմազան լինեն, շուռումուռ տա, գցի-բռնի՝ ինչպես գնդակը: Տեսնենք ոնց չի սիրի այդ բառն ու տառը:
Արեգը լուսատիտիկի մասին էր պատմում:
- Գիտե՞ս, լուսատիտիկը նստող լույս է, այսինքն՝ լույս ու տիտիկ: Սիրուն ա, չէ՞:
Չիմացանք էլ՝ բառն էր սիրուն, թե տիտիկ անող միջատը:
- Գիտե՞ս, Արեգ, լուսատիտիկին նաև կայծոռիկ են ասում:
- Կայծը փոքր կրա՞կն է (ու բռնեց խաղալիքը), ուրեմն կարող ենք լույսոռիկ էլ ասել, կայծատիտիկ էլ:
Լսել էր պետք Արեգի հրճվանքով լցված քրքջոցը: Լույսոռիկ, կայծատիտիկ, ինչ հավես է, չէ՞...
Դե, փորձիր 4 տարեկան Արեգի նմանին նստեցնել տետրի դիմաց, տանջել, որ ուղիղ գրի: Եթե կարողանա էլ, չի գրի, որովհետև նա պարտադրանք չի հանդուրժում, որովհետև նա հայտնագործող է. այդպիսին են բոլոր երեխաները:
5 տարեկանում ամեն ինչ իր տեղն է ընկնում-հավաքվում, սանն արդեն կարող-հմուտ է: