hy hy en hy en hy en en hy en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en hy de hy hy hy hy hy ru de hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy en hy hy de hy hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy my hy hy hy hy hy fr
Տեղ գյուղի խոսվածքը – ՍՀՀԿ
ՍՀՀԿ 15.07.2016 1 min read
ԳՊՀ-ի հայոց լեզվի և գրականության 3-րդ կուրսի ուսանողուհի
Գորիսի բարբառը հայերենի հեռավոր ժամանակներից եկող բարբառներից է: Գորիսի բարբառի մեջ է մտնում Տեղ գյուղի խոսվածքը: Անդրադառնալով հնչյունական համակարգին`պետք է նշել, որ Տեղ գյուղի խոսվածքն ունի 41 հնչյուն, որից 9-ը ձայնավոր են, 32-ը` բաղաձայն: Ձայնավորներն են`ա, ա¨, ու , ու¨ , օ , օ¨ , է , ի , ը .ա-ն, օ-ն, ու-ն , է-ն, ի-ն, ը-ն արտաբերվում են ժամանակակից հայ գրական լեզվի համապատասխան հնչյունների նման, իսկ ա¨-ն, օ¨-ն, ու¨-ն քմային ձայնավորներ են:
Խոսվածքը հատկանշվում է որոշ լեզվական առանձնահատկություններով.
ա) քմային ա¨, օ¨, ու¨ ձայնավորները գործածվում են բազմաթիվ բառերում և մեծ մասամբ խուլի վերածվող ձայնեղներից հետո, ինչպես`բարակ <պա¨րա¨կ, գող< կ(յ)օ¨ղ, ձյուն <ծու¨ն:
բ) բառասկզբում գ, կ, ք բաղաձայնների քմայնացմամբ առաջ են եկել կ(յ),  ք(յ) քմային բաղաձայն հնչյունները, ինչպես`գետ < կ(յ)էտ, գաթա<ք(յ)աթա, գալ <կ(յ)ա¨լ, Գրիգոր <Կյու¨րու¨քու¨ր
գ) բառասկզբի ո-ն դառնում է վէ (ո <վէ), ինչպես` ոչխար <վէխճար, որ <վէր , ոսկի< վեսկի
դ) միավանկ բառերի ժամանակ ու ձայնավորը դառնում է օ (ու<օ), ինչպես`շուն <շօն, քուն <քօն
ե) այ երկհնչյունը բառասկզբում և բառամիջում հնչյունափոխվելով սովորաբար դառնում է Է (այ<է), ինչպես`եղբայր <ախպէր, այծ <էծ
դ) այ երկհնչյունը բառամիջում դառնում է ա (այ<ա), ինչպես`հայր <հար, մայր <մար
զ) բ բաղաձայնը բառասկզբում և բառամիջում դառնում է պ, ինչպես`բերան <պիրա¨ն, աղբյուր <ախպո¨ւր, բարուր <պարո¨ւր
է)  դ-ն բառասկզբում դառնում է տ, ինչպես`դուռ <տո¨ւռ, դեղին <տեղին
ը) բառասկզբում ձ-ն դառնում է ծ (ձ<ծ), ինչպես`ձի<ծի, բառավերջում`ց,  ինչպես`բարձ <պէրց
թ) բառամիջում չ բաղաձայնը դառնում է շ (չ<շ), ինչպես`աչք<աշկ
ժ) բառասկզբում ջ բաղաձայնը դառնում է ճ (ջ<ճ), ինչպես`ջրհեղեղ<ճիրհեղեղ
ի) յու երկհնչյունը ալյուր բառում դառնում է ի, ինչպես`ալյուր <ալիր, մնացած դեպքերում մնում է նույնը:
լ) յու երկնչյունը մի քանի  միավանկ բառերում դառնում է ու, ինչպես`ձյուն <ծու¨ն
Խոսվածքը չունի ֆ բաղաձայն, գործածվում է փ-ն, ինչպես` կոֆե<կօփէ, կոնֆետ <կամփեդ, քեֆ <քեփ:
Հոլովման համակարգում ևս առանձնահատկություններ ունի.
Վերցնենք մարդ գոյականը: Սեռական հոլովում ու վերջավորություն ստանալու փոխարեն ստանում է ի, ինչպես`մարդ <մարդի: Բացառականում ուց վերջավորություն չի ստանում, այլ ավելանում են  նեստան, անա մասնիկները և որոշյալ հոդը, ինչպես`մարդուն նեստան, մարդուն անա: Գործիական հոլովի ժամանակ ով վերջավորություն ստանալու փոխարեն, ստանում է ավ մասնիկը և ավելանում է ը հոդը, ինչպես`մարդավը:
Իրանիշ գոյականների ներգոյականը կազմվում է  ում//ու¨մ վերջավորությամբ, որին ավելանում է ը հոդը,  ինչպես`գոմում < կյո¨ւմո¨ւմը:
Խոնարհման համակարգում ևս առանձնահատկություններ ունի.
ա) անկատար դերբայը կազմում է  ում//ու¨մ վերջավորություններով, ինչպես`բռնել <բռնում եմ < փըռնու¨մ եմ :
բ) ե խոնարհման բայերի ապակատարը կազմելու ժամանակ, երբ օժանդակ բայը անմիջապես հաջորդում է դերբային, օժանդակ բայից առաջ ավելանում է վ, իսկ ե խոնարհման սոսկածանցավոր բայը դառնում է ա խոնարհման, ինչպես`տեսնելու եմ <տսնալու վեմ:
գ) ե խոնարհման բայերի վաղակատարը կազմելու ժամանակ, ե խոնարհման բայը դառնում է ա խոնարհման, ինչպես`գրել եմ <կյի¨րա¨լ եմ:
Հաճախակի գործածում են ըստի//իստի, ըտի//իտի, ընդի//ինդի դերանունները, որոնք այլ բան չեն, քան գրաբարի աստի, անտի, անդի բառերի բարբառային արտահայտությունները, դրանց հետ ունենք ըտուք, ընդուք, ըտուքէր դերանունները:
Վերայ բառը Տեղ գյուղի խոսվածքում դառնում է յիրա//յիր¨ա, յըրա//յըր¨ա:
Խոսվածքի հոգնակիակերտ մասնիկն է նէ–ն,  ինչպես`սեղաններ-սեղաննէ
Տեղ գյուղացին անմիջապես ճանաչվում է իր ունվա՛-ով:
ստի -այսպես, ըտի -այդպես, ընդի -այնպես
քըզ տես -քեզ նման
գիրա¨վա չօնէմ -ժամանակ չունեմ
քըշանը քիշէրավ -առավոտ շուտ
հինչի ա գյա¨րա¨ -ինչի է պետք
մըն թա¨վու¨ր -մի ձև
յավաշ -յավաշ –կամաց -կամաց
օրին դիբա(յ)ն -օրական մի քիչ
Շտեղ վեր ք(յ)ինաս, առաչտ պա¨րի կ(յ)ա:
Մաշինիտ պագրիշկեքը միշտ խեր պա¨նի ք(յ)ինա, ռույլտ միշտ աչի իրա¨ շոռ տա:
Մաններտ շամ անես լոխին հետի:
Տոնտ, տո¨ւռտ լիգինն ինի:
Ծիլես, ծաղկես, օխտը վերթա¨վ սեղան նստես:
Տուռտ միշտ պա¨ց ինի, տաշտտ էլ լիգինը հաց ինի:
Տանտ միշտ խուխե լա¨ց ինի:
Պիրա¨նիտ ծիծաղ ինի, աշկտ էլ միշտ ցամաք ինի:
Ըստուծո օրհնանքը քըզ իրա¨ ինի:
Էն հացան օտես, վեր վեչ հատի, վեչ պըկասի:
Տո¨ւռտ փակես, հերթատ լցվե, հերթտ փակես, տըռա¨տ լցվե:
Յամանը, յարան քե նի կ(յ)ա:
Օխտը խոխա ինի, քե էրեն, խրավեն:
Իրեսիտ հավի թեպուռ փսնե:
Գյուլլան քե նի կյա:
Վեչ մըխթա¨րես, վեչ կընա¨նչես:
Անես, անես, կետին նստես ա¨լիր մաղես:
Վըսկըռնետ շըներին փայ տա¨ռա¨:
Ճոխտիտ մըն պըտանում տինեմ:
Դա¨դ է, դա¨դ, քըզանա դա¨դ :
Չայդանը վեր կյամա¨, չայնիկը տեղան յերա կենում:
Կատու իլած տեղըտ, ըտի մօկուն փռած չիր:
Մեծ յե¨քա¨ իսսան ես տա¨ռ¨ալ, էլլա էտ պլօթունըտ ծերքիտա¨:
Յեմիշը վեր տյուսա¨ կյա¨մ, խըյարը ընհամումա:
Աստուծ ցավը տամա, բայց դե ճարն էլ նհետնա տամ:
Փեշա¨կը հա¨շվի մըն ա¨խպո¨ւրա¨, թող վեչ վարար անի, վըչ էլ պակաս անի:
Պիրա¨նա¨տ հա¨լա¨ կաթնի վետա կյա¨մ:
Մորը մըն օրհնանքը հազար անիսկա քանդում:
Մորը տես, նոր ըխճիկանն օզի:
Վեր տանը մըն կընեկա ինո¨ւմ, էտ տոնըտ շենա ինո¨ւմ,
Վեր էրկու կընեկա ինո¨ւմ, տոնը հարամա ինո¨ւմ,
Ամա վեր իրեք կընեկա ինո¨ւմ,
Թող ճիրհեղեղը կյա¨, էտ տոնըտ տանի:
Վեր փըսակվում են, առաջին տարումը մարթը պեցրո¨ւ ա¨ խոսում,
Յերկրորթ տարումը կնեկնա պեցրո¨ւ խոսում, մարդը լսումա:
Մնացած վախտը էրկուսն էլ պեցրո¨ւ են խոսում,
Տեսնել հեղինակի բոլոր գրառումները
Next: Բայի խոնարհման   համակարգը Գորիսի և Ղարաբաղի   բարբառներում
5 thoughts on “Տեղ գյուղի խոսվածքը”
Ծանուցում՝ Բայի խոնարհման   համակարգը Գորիսի և   Ղարաբաղի   բարբառներում | sarc.am
Ծանուցում՝ Գորիսի բարբառին բնորոշ մի քանի բառի քննություն | sarc.am
Ծանուցում՝ Գորիսի և Ղարաբաղի բարբառների հոլովական համակարգը | sarc.am
Ծանուցում՝ Գորիսի և Ղարաբաղի բարբառների հոլովական համակարգը | sarc.am
Ծանուցում՝ Գորիսի և Ղարաբաղի բարբառների հոլովական համակարգը | sarc.am
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Գիտաժողովի հրավեր․ “Ղարաբաղ-Շամախիի կամ ծայրհյուսիսարևելյան միջբարբառախումբ. արդի վիճակ, միտումներ և մարտահրավերներ”
Գիտաժողովի հրավեր․ “Ղարաբաղ-Շամախիի կամ ծայրհյուսիսարևելյան միջբարբառախումբ. արդի վիճակ, միտումներ և մարտահրավերներ”
Բաժիններ Ընտրել կարգը «Տավերս»  (16) Ազգագրություն  (50) Աղահեճք  (7) Այլախ  (1) Աշխարհագրություն  (23) Աշոտ Սիմոնյան  (3) Ավանդազրույցներ  (59) Արկադի Ծատուրյան  (6) Արվեստ  (5) Արցախ  (26) Արցախյան ազատամարտ  (10) Բաղք  (10) Բանահյուսություն  (54) Գևորգ Ստեփանյան  (6) Գիտաժողովներ  (18) Գիտական գործունեություն  (56) Գլխավոր  (39) Գլխավոր  (10) Գուսան Աշոտ  (3) Գրականություն  (42) Գրիշա Սմբատյան  (13) Դասընթացներ  (52)    Ֆրանսերեն դասեր  (52) Զանազան  (56) Զոհրաբ Ըռքոյան  (81) Ընտանիք  (5) Ժիրայր Միրումյան  (4) Ինգա Մարգարյան  (5) Լեզվաբանություն  (75) Լուսինե Ներսիսյան  (6) Խոհանոց  (4) Ծղուկ  (1) Կենցաղ  (8) Կովսական  (4) Հաբանդ  (4) Համագործակցություն  (1) Համլետ Գևորգյան  (6) Հասարակություն  (2) Հիմնական  (12) Հնագիտություն  (34) Հրաչ Մարտիրոսյան  (4) Հրապարակումներ  (65) Ձորք  (1) Ճարտարապետություն  (15) Մալիկ Թելունց  (9) Մհեր Քումունց  (64) Պատմություն  (164) Ռազմաքաղաքական  (7) Սերգեյ Հախվերդյան  (19) Սերգեյ Ջհանգիրյան  (8) ՍՀՀԿ  (26)    Մեր մասին  (1) Սյունիք բնաշխարհ  (33) Սյունիքը արվեստում  (9) Սյունիքի հայագիտական նորություններ  (45) Տարածաշրջան  (15) Տեսանյութեր  (33) Քաշաթաղ  (68)
Պահոցներ Նշեք ամիսը Սեպտեմբերի 2022  (7) Օգոստոսի 2022  (6) Հուլիսի 2022  (12) Հունիսի 2022  (3) Մայիսի 2022  (3) Ապրիլի 2022  (8) Մարտի 2022  (2) Փետրվարի 2022  (6) Հունվարի 2022  (12) Դեկտեմբերի 2021  (20) Նոյեմբերի 2021  (19) Հոկտեմբերի 2021  (3) Սեպտեմբերի 2021  (21) Օգոստոսի 2021  (54) Հուլիսի 2021  (10) Հունվարի 2020  (1) Դեկտեմբերի 2019  (1) Նոյեմբերի 2019  (4) Հոկտեմբերի 2019  (2) Սեպտեմբերի 2019  (2) Օգոստոսի 2019  (8) Հունիսի 2019  (2) Մայիսի 2019  (9) Ապրիլի 2019  (6) Մարտի 2019  (8) Դեկտեմբերի 2018  (4) Նոյեմբերի 2018  (3) Հոկտեմբերի 2018  (9) Սեպտեմբերի 2018  (9) Օգոստոսի 2018  (8) Հունիսի 2018  (1) Մայիսի 2018  (4) Ապրիլի 2018  (8) Մարտի 2018  (11) Փետրվարի 2018  (2) Հունվարի 2018  (3) Դեկտեմբերի 2017  (6) Նոյեմբերի 2017  (1) Հոկտեմբերի 2017  (10) Սեպտեմբերի 2017  (12) Օգոստոսի 2017  (5) Հուլիսի 2017  (13) Հունիսի 2017  (5) Մայիսի 2017  (15) Ապրիլի 2017  (11) Մարտի 2017  (12) Փետրվարի 2017  (6) Հունվարի 2017  (2) Դեկտեմբերի 2016  (4) Նոյեմբերի 2016  (5) Հոկտեմբերի 2016  (6) Սեպտեմբերի 2016  (8) Օգոստոսի 2016  (11) Հուլիսի 2016  (12) Հունիսի 2016  (31) Մայիսի 2016  (5) Մարտի 2016  (1) Փետրվարի 2016  (4)
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
«Տավերս» մշակութային հասարակական կազմակերպություն, Կապան Ծանոթանալ կենտրոնի աշխատանքներին
Վայոց ձոր Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտ, Սիսիան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Լրագրող, հասարակական գործիչ, ՄԵՐԱՆ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանի պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր Ծանոթացեք հեղինակի նյութերին
Լեզվաբան, բ.գ.դ., պրոֆեսոր Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմության ուսուցիչ, Վերին Շեն Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքների
Լեզվաբան, բ.գ.թ., Գորիս-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Բ.գ.թ., դոցենտ, Գորիսի պետական համալսարան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, Երևան Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմաբան, իրավաբան, պ.գ.թ., դոցենտ Ընթերցեք հեղինակի աշխատանքները
ՍՀՀԿ նախագահ, արևելագետ, թուրքագետ, լեզվաբան, բ.գ.թ., դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պատմաբան, դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
ՍՀՀԿ անդամ, տ.գ.թ., Կապան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն Ծանոթացեք կենտրոնի աշխատանքներին
Université Lumière Lyon 2-ի ուսանող (մագիստրատուրա), Ֆրանսերենի դասավանդող Սովորեք ֆրանսերեն հեղինակի հետ
Գիտական ծրագրեր և հաստատություններ
ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտե
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ նախագահության կենտրոնական շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամ
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ գլխավոր շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ
Հասցե` ք. Երևան, Մաշտոցի պողոտա 53
ԵՊՀ Հայագիտական Հետազոտությունների Ինստիտուտ
ՀՀ, ք. Երևան, Ալեք Մանուկյան 1,
ԵՊՀ 2-րդ մասնաշենք, 5-րդ հարկ,
Հեռ.` + 37460 71-00-92
ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
Հասցե` ք. Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի գրանցման համարն է՝ 211.171.1181249: Կենտրոնի անգլերեն անվանումն է՝ Syunik Armenological Research Center, ռուսերեն՝ ЦeHTp apMeHoлorичeckиx иccлeдoBaHий CюHиka:  Գործունեության ժամկետը՝ անժամկետ: Գրանցված է ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության կողմից: Կայքում հրապարակված նյութերի պատասխանատուն հեղինակներն են: Էլ. հասցե՝ syunhayhetkent@gmail.com
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն © Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: | MoreNews by AF themes.