hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy ru en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy de
Հոգեհանգստյան արարողություն արցախյան 44-օրյա պատերազմում զոհվածների համար
Արարողությանը ներկա էին Արցախի Հանրապետյան նախագահ Արայիկ Հարությունյանը,  ԱԺ նախագահ Արթուր Թովմասյանը, այլ պետական այրեր, հասարակական և քաղաքական գործիչներ, զինծառայողներ և հավատացյալներ:
Սրբազան Հայրը իր խոսքը սկսեց մեջբերելով ամենայն հայոց բանստեղծ Հովհաննես Թումանյանի քառատողը.
«Բայց գնում ենք մենք անվեհեր
Մեր աչքերը միշտ դեպի վեր՝
«Մեծարգո պարոն նախագահ, հարգարժան պետական այրեր, պարոնայք սպաներ և զինվորներ, սիրելի հայրենակիցներ,
Ամենայն հայոց բանաստեղծի այս խոսքերը կարծես թե մեր ժողովրդի ամբողջ պատմության կարճ բանաձևումը լինեն։ Իսկապես հայ ազգը Աստվածաստեղծ այս աշխարհում ունեցել է յուրահատուկ սկզբնավորում, ծանր փորձություններով լի ընթացք, բայց  շարունակել է  հաստատուն կերպով քայլել հավիտենության ճանապարհով։
Այսօր, երբ բոլորով կանգնած ենք մեկ տարի առաջ Արցախ աշխարհին պատուհասած և պարտադրված անհավասար պատերազմի հիշատակի առաջ, նորից կարիք ունենք վերհիշելու մեր ուխտի մասին․ ո՞վ ենք մենք որպես ազգ, որտեղի՞ց ենք գալիս և ու՞ր ենք գնում։
Մենք Հայկի որդիներն ենք, և մենք էլ Հայկի նման կոչված ենք Չարի դեմ մշտական պայքարի։ Մենք ընտրել ենք Քրիստոսին և Նրանով գնում ենք դեպի Հավիտենություն։ Ահա սա է մեր սրբազան Ուխտը։ Այո, թշնամուն հաջողվեց անարդար կերպով և անմարդկային միջոցներով հասնել հաղթանակի և մեզ զրկել մեր սրբազան հայրենիքի զգալի մի մասից, բայց արդյո՞ք դրանով դադարեց  մեր Ուխտը․- Իհարկե ոչ, այլ այն ավելի սրբագործվեց մեր նորօրյա նահատակների թափած արյամբ։ Երևի թե աշխարհում չկա այնպիսի մի երկիր, որը այսքան շատ ներկված լինի հերոսների արյամբ, ինչպես որ Արցախն է։ Մեր հողը ջրից առավել արյամբ է ոռոգված։ Սա և՛ ցավ է, և՛ հպարտություն։ Մենք ի սկզբանե սիրեցինք մեր հողը և պիտի շարունակենք սիրել։ Մեր հողը կոչված է միայն մերը լինելու։
Մենք միասնական աղոթքով հոգեհանգստյան կարգ կատարեցինք վասն հայրենյաց մեր նահատակների հոգու հանգստության համար, և իսկապես կարևոր է նրանց համար մատուցված ամեն մի աղոթք, բայց նրանց հոգիները չեն կարող լիարժեք հանգիստ գտնել միայն մեր աղոթքներով։ Ինչպես Սուրբ Հակոբոս Առաքյալն է ասում, թե Հավատքն առանց գործերի մեռած է , ապա ամենևին սխալված չենք լինի, եթե ասենք, որ Աղոթքը ևս առանց գործերի մեռած է։ Օրինակ ինչ օգուտ ունի մեկի աղոթքը, ով աղոթելուց հետո շարունակում է հարատևել մեղքի մեջ, ուստի մեր աղոթքը մեր նահատակների հանգստության համար անպտուղ է, եթե մեր գործով չպիտի մխիթարենք նրանց։
Ո՞րն է լավագույն հարգանքը և լավագույն աղոթքը մեր նահատակ քաջերի համար։ Առաջինը մենք մեր ապրելով պետք է պահենք այն, ինչը որ իրենք իրենց արյան գնով պահեցին։ Պատերազմից հետո այսօր այլ հրամայական է դրված մեր առջև․ «Կարևոր է, որ դու պատրաստ լինես մեռնել հանուն քո հայրենիքի, բայց ավելի կարևոր է, որ դու պատրաստ լինես ապրել հանուն նրա»։ Թեոդոր Ռուզվելտի այս խոսքերը այժմեական են այսօրվա մեր իրականության համար։ Սա նշանակում է, որ մենք բարոյական իրավունք չունենք մեր ապահով ու հանգիստ կյանքի համար թողնել ու հեռանալ մեր երկրից, այլ մնալ և այնպես ապրել, որ այստեղ լինի ապահով և անվտանգ։ Հողը նույնպես հոգի ունի, առավել ևս արյամբ սրբացած հողը, և առանց հարազատ հողի հետ սերտ կապի, մարդը չի կարող գտնել ինքն իրեն, իր հոգին։ Առանց մեր հողի ու հայրենիքի մենք նման կլինենք ժամանակի ու տարածության մեջ պատահականությունների քմահաճույքին մատնված ավազահատիկի։
Երկրորդ իրողությունը, որ մեր նահատակների արյան ձայնը շշնջում է մեր ականջին, այն է, որ մենք պետք է վերանայենք մեր ընթացքը, նորոգենք մեր անհատական և հասարակական կյանքը, իսկ նորոգություն կարող է լինել միայն ու միայն այն պարագային, երբ մենք սկսենք իրար ավելի շատ սիրել, սկսենք ապրել Աստվածավախ և հայրենանվեր կյանքով։ Աստվածաշունչ մատյանը լավագույնս բացատրում է մեզ, թե երբ են ժողովուրդները ենթարկվում արհավիրքների ու պատերազմների։ Դա տեղի է ունենում, երբ մարդիկ հեռանում են Աստծուց և կորցնում են իրենց բարոյականությունն ու առաքինությունը։ Այսօր մենք քաջություն պիտի ունենանք տեսնելու մեր սխալները և մեղքերը, որոշենք քայլել առաքինի ընթացքով, այլապես անօգուտ են թե՛ մեր աղոթքները և թե՛ մեր հիշատակի միջոցառումները։
Պատմությունը ցույց է տալիս, որ երբ հայոց հայրենիքը հայտնվում է պատերազմական իրավիճակում, իր նվիրյալ զավակների մեջ արթնանում է զոհողության և քաջության ոգին, և շատերն են ինքնամոռաց նետվում ռազմի դաշտ և հերոսական սխրանքներ գործում։ Արցախյան 44 օրյա պատերազմում ևս պակասը չունեցանք այդպիսի նվիրումի ու սխրանքի, բայց չունեցանք ցանկալի ավարտ։ Հետաևաբար հերոսաբար կռվող և զոհվելու պատրաստ զավակներ ունենալը բավարար չեն հարատև հաղթանակներ արձանագրելու համար։ Մեր երկիրը պետք է ունենա խաղաղ պայմաններում  հերոսաբար ապրող զավակներ, որ ցավոք սրտի այնքան էլ շատ չեղան և ունեցանք այն, ինչ որ ունեցանք։
Ամեն մի հայ ինչ դիրքում և պաշտոնում էլ լինի, պետք է իր անձնական շահը ստորադասի Հայրենիքի շահին, ապրի արդար վաստակով ու առաքինի կյանքով։ Սա կլինի իրական հերոսություն և լավագույն նվեր մեր նահատակ հայորդիներին։ Եվ իսկապես, ամենադժվար հաղթանակը ինքդ քեզ հաղթելն է։ Եթե մենք կարողանանք հաղթել ինքներս մեզ, այսինքն հաղթենք մեր միջի չար ցանկությունները և դրանց տեղը լցնենք եղբայրասիրությամբ ու հայրենասիրությամբ, ապա ոչ մի թշնամի չի կարող խաթարել մեր խաղաղ անդորրը, որովհետև միայն այդ ժամանակ Աստված ամբողջական ներկա կլինի մեր կյանքում և ո՞վ կարող է լինել մեզ հակառակ, եթե Աստված մեզ հետ է։ Իսկ իրականում Աստված մեզ երբեք էլ չի լքում, այդ մենք ենք մեր կյանքով մեզ հեռացնում Նրանից։
Օրվա խորհրդի շուրջ համախմբված` մեր միասնական աղոթքն ենք բարձրացնում առ Աստված մեր գերիների շուտափույթ վերադարձի համար, դեռևս անհայտության և անորշության ծանր քողով ծածկված մեր զավակների համար։ Անասելի է նրանց հարազատների ցավն ու սպասումը, բայց մենք այլ ուղի չունենք, քան Աստծո արդարությանը և ողորմածությանը ապավինելուն։ Մեզ մխիթարում է հոգևոր այն ճշմարտությունը, որ նրանք, ովքեր տառապեցին ի սեր հայրենիքի և մեր ժողովրդի, Աստծուց են ստանում իրենց վարձն ու երանելի հանգիստը։ Այս կյանքը հավիտենական չէ, ուստի և հավիտենական չեն այստեղի ուրախությունն ու վիշտը։ Մեր որդեկորույս և հերոսածին մայրերին մաղթում ենք ոգու արիություն, որ կարողանան իրենց զավակների մեծագույն սիրո դրսևորման գաղափարի շուրջ իմաստավորել իրենց ժամանակավոր կյանքը, սրտի ջերմություն և խաղաղություն գտնեն նրանց հետ հոգևոր կապի միջոցով, աղոթքով և Աստծո հավիտենական օթևաններում նրանց հետ հանդիպման սպասումով։
Ուստի սիրելի ներկաներ, դառնանք դեպի Աստված, բռնենք մեզ մեկնված Տիրոջ հոգատար Ձեռքը և քայլենք նրա նախանշած ճանապարհներով, որպեսզի արժանի լինենք մեր երկրավոր կյանքը այս հողի վրա մշտապես ապրելու և երկնքում Մեր Սուրբ նահատակների վիճակին արժանանալու։
Աստված Պահապան Հայոց Արցախ Աշխարհին։»
Հավարտ արարողության ներկաները քայլերթով շարժվել են դեպի Ստեփանակերտի Եղբայրական հուշահամալիր, ծաղիկներ խոնարհել և հարգանքի տուրք մատուցել պատերազմում զոհվածների հիշատակին:
Հոգեհանգստյան կարգ է կատարվել Արցախի բոլոր գործող եկեղեցիներում:
+374 (47)95-44-85 +374 (97)75-12-76
ԱՀ, ք. Ստեփանակերտ, Վազգեն Սարգսյան 12
© 2021 - 2022 artsakhdiocese.am ® Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են
® Այս կայքի բոլոր նյութերը ենթակա են հեղինակային իրավունքի (ներառյալ դիզայնի). Արգելվում է պատճենել, տարածել (ներառյալ` այլ կայքեր և ինտերնետ ռեսուրսներ պատճենելով) կամ տեղեկատվության և օբյեկտների ցանկացած այլ օգտագործմամբ՝ առանց հեղինակային իրավունքի իրավատիրոջ նախնական համաձայնության:
Ասկերանի շրջանը զբաղեցնում է Արցախի Հանրապետության կենտրոնական հատվածը։
Տարածքը 1196,3 կմ2 է, որի մի մասը (Կարկառի աջափնյա հատվածը) մտնում էր Արցախի Վարանդա գավառի, իսկ մյուս մասը (Կարկառի ձախափնյա հատվածը)` Խաչենի գավառի մեջ: Այս առումով այն Արցախ աշխարհի պատմության, մշակույթի ու տնտեսական կյանքի զարգացման մեջ առանձնահատուկ տեղ ունի:
Հյուսիս-արևմուտքում Ասկերանը սահմանակցում է Ադրբեջանին։ Շրջանի ռելիեֆը շատ տարբեր է․ հարավ-արևմուտքում այն ավելի լեռնային է, իսկ հյուսիս-արևմուտքում՝ հարթավայրային։ Շրջանով հոսում են Կարկառ, Պատարա և Կոլաթակ գետերը:
Այստեղ են գտնվում մ․թ․ա 7-րդ դարից սկսած տարբեր ժամանակահատվածների ճարտարապետական բազմաթիվ հուշարձանները։ Դրանցից առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում հատկապես Ավետարանոց գյուղի` Վարանդայի մելիքության` Բերդավանի հուշարձանները, Ասկերանի Մայրաբերդը և շատ ուրիշ բնական ու ճարտարապետական հուշարձաններ:
Հադրութի շրջանը զբաղեցնում է Արցախի Հանրապետության հարավարևելյան հատվածը:
Հադրութ քաղաքը գտնվում է մայրաքաղաք Ստեփանակերտից 75 կմ հեռավորության վրա: 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Հադրութն իր կարևորությամբ երկրորդն էր Շուշիից հետո:
Հադրութի շրջանը, որը Հայոց պատմության մեջ հայտնի է նաև Դիզակ անունով համարվում է բացօթյա թանգարան: Շրջանը հայտնի է մի շարք վանական համալիրներով և եկեղեցիներով, հին բնակավայրերով և ամրոցներով:
Հյուսիսում Հադրութը սահմանակցում է Մարտունի, Ասկերան և Շուշի շրջաններին, իսկ արևմուտքում՝ Քաշաթաղին: Հադրութի շրջանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 1800 քառ. կմ-ից քիչ ավելի: Հարավային սահմանն անցնում է Արաքս գետով։
Շրջանի տարածքով հոսում է Իշխանագետը, որը թափվում է Արաքս գետը։ Արաքսով է անցնում նաև ԱՀ պետական սահմանը Իրանի Իսլամական Հանրապետության հետ։ Հադրութի շրջանի արևելյան սահմանը հանդիսանում է Ադրբեջանի հետ պետական սահման։
Շրջանի հարավային և հարավարևելյան հատվածները համեմատաբար հարթավայրային են: Սաղարթախիտ անտառներով և ալպիական մարգագետիններով պատված լեռնային գոտիներն ընկած են հյուսիսում և հյուսիս-արևմուտքում:
Հայտնի դերասան Վ. Փափազյանը Հադրութ կատարած այցի ժամանակ ասաց հետևյալ արտահայտությունը, որը դարձավ հայտնի թևավոր խոսք. «Եթե Ղարաբաղը ոսկե մատանի է, ապա Հադրութը նրա ադամանդե ակն է»:
Մարտակերտի շրջանը գտնվում է Արցախի հյուսիսում ՝ զբաղեցնելով Խաչեն և Կոլաթակ գետավազաններից հյուսիս ընկած տարածքը: Հյուսիսում այն սահմանակցում է Շահումյանի շրջանին, արևմուտքում՝ Քարվաճառի շրջանին, հարավում՝ Ասկերանի և Քաշաթաղի շրջաններին, իսկ արևելքում՝ Ադրբեջանին։
Շրջանի ընդհանուր տարածքը կազմում է 1795 քառ․ կիլոմետր։
Շրջկենտրոն Մարտակերտից դեպի հյուսիս՝ Թարթառ գետի վրա են գտնվում Սարսանգի ջրամբարը և հիդրոէլեկտրակայանը, որոնք ռազմավարական նշանակություն ունեն հանրապետության համար։
Մարտակերտը հայտնի է իր պատմական և ճարտարապետական հուշակոթողներով, ինչպիսիք են Գանձասարը (XIII-րդ դար), Երեք մանկունքը, Հակոբավանքը, Եղիշե Առաքյալ վանքը, Մելիք-Բեգլարյանների ապարանքը, Ջրաբերդը, Կաչաղակաբերդը, Խոխանաբերդ ամրոցները և այլն։
Բացի նրանից, որ Մարտակերտն առաջին տեղն է գրավում Արցախի շրջանների շարքում իր հնագույն հուշարձանների քանակով, Արցախի անտառների ամենամեծ մասը ևս բաժին է ընկնում Մարտակերտին: Այն Արցախի ամենագեղատեսիլ շրջաններից մեկն է:
Մարտունու շրջանը զբաղեցնում է Արցախի Հանրապետության հարավարևելյան հատվածը։ Հյուսիս-արևմուտքում շրջանը սահմանակցում է Ասկերանի շրջանի, հարավում՝ Հադրութի հետ։ Մարտունու արևելյան և հյուսիսարևելյան հատվածներով անցնում է Ադրբեջանի հետ պետական սահմանը: Արցախի մյուս շրջանների համեմատ՝ Մարտունու շրջանն ավելի հարթավայրային է, նրա տարածքով է հոսում Վարանդա գետը՝ Ամարաս վտակով:
Շրջանի ընդհանուր տարածքը կազմում է 951 քառ․ կիլոմետր: Շրջկենտրոնը համանուն Մարտունի քաղաքն է, որը գտնվում է Ստեփանակերտից 45 կմ հեռավորության վրա։ Հնագույն ժամանակներում այստեղ տեղակայված է եղել պատմական Մյուս Աբանդ գավառը, իսկ հետո նաև Վարանդա նահանգի մի մասը։
Մարտունու շրջանում պահպանվել են բազմաթիվ պատմական հուշարձաններ, որոնցից առավել հետաքրքրական են Ամարաս (IV-XVII-րդ դդ․) և Բռի Եղցի վանքերը, ինչպես նաև Կուսաբերդ-Աղջկաբերդ ամրոցը։ Մարտունու շրջանը հայտնի է նաև նրանով, որ Սխտորաշեն գյուղում է գտնվում աշխարհում ամենամեծ և ամենատարեց սոսիներից մեկը (լատ․ Plátanus)։ Ծառն ավելի քան 2000 տարեկան է, ծառի բարձրությունը 54 մետր է, իսկ բնի շրջագիծը՝ 31,5 մետր։
Մարտունու շրջանը հայտնի է իր խաղողի տեսակներով, ինչպես նաև նռան և խաղողի այգիներով։ Եղանակն այնքան տաք է, որ այստեղ նույնիսկ արմավենի է աճում։ Մարտունին Արցախի ամենատաք ու ջերմ շրջաններից մեկն է:
Շահումյանի շրջանը Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային միավորն է կազմում, որն ընդգրկում է երկրի հյուսիսային և հյուսիսարևմտյան մասը։ Շրջանի վարչական կենտրոնը Քարվաճառ քաղաքն է։
Շահումյանի շրջանն ունի բազմադարյա պատմություն և հարուստ է պատմամշակութային բազմաթիվ և բազմատեսակ հուշարձաններով։ Այն բնակեցված է եղել դեռևս վաղնջական ժամանակներից, ինչի մասին են վկայում տարածքում հայտնաբերված հնագույն հուշարձանները։
Շրջանի Գյուլիստան գյուղի մոտ է գտնվում Ս. Ամենափրկիչ (Նապատ) վանքը, գյուղից 3 կմ հեռու՝ Գյուլիստանի կիսավեր բերդը (XVIII դ.), որը եղե է Գյուլիստանի մելիքների նստավայրը, պահպանվել էին դղյակների, բնակելի շենքերի և եկեղեցու ավերակներ։
Շահումյան քաղաքում էր գտնվում Ս. Աստվածածին եկեղեցին (XVII դ.), քաղաքից հարավ՝ Երեք մանկունք կիսավեր վանքը (XVII դ.), Բուզլուխում՝ եկեղեցի (XVIII դ.), մոտակայքում՝ Ս. Մինաս ուխտատեղին, Հայ Պարիսում՝ ավերակ եկեղեցի և Նահատակ մատուռը, Վերինշենում՝ եկեղեցի (XVIII դ.) և այլն:
Շրջանի հյուսիս-արևելյան մասը 1992 թվականից գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո: Տեղի հայ բնակչությունը (շուրջ 20.000) տարհանվել է: Իսկ հարավ-արևմտյան (քարվաճառյան) հատվածը՝ ստորագրված եռակողմ համաձայնագրով, Ադրբեջանի զինված ուժերին է հանձնվել 2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին:
Զբաղեցնում է ԱՀ հարավարևմտյան փոքր հատվածը` Արցախի լեռնաշղթայի կենտրոնական մասը: ԱՀ-ի ամենափոքր շրջանն է, տարածքը կազմում է 381,3 քառ. կմ:
Շրջանի մակերևույթն ամբողջովին լեռնային է, որը գերազանցապես ծածկված է անտառներով ու թփուտներով: Նրա հարավային` Հադրութի շրջանին սահմանակից հատվածում է գտնվում Մեծ Քիրս լեռը (2724 մ): Շրջանի տարածքով է անցնում Կարկառ գետն իր վերին հոսանքով, որն այստեղ ունի բազմաթիվ արագահոս վտակներ:
Այս փոքր տարածք ունեցող շրջանում կա 152 հայկական պատմաճարտարապետական հուշարձան: Դրանց զգալի մասը գտնվում է Շուշի քաղաքում, որը հաճախ անվանում են Արցախի մշակութային մայրաքաղաք, երբեմն նույնիսկ՝ «Կովկասի Փարիզ»: Շուշին,իրավամբ,Արցախի Հանրապետության ամենագեղեցիկ անկյուններից մեկն է: Շուշիի բարձրավանդակը մեր նախնիների կողմից բնակեցվել է դեռևս հնագույն ժամանակներից: Հնագիտական պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են հելլենիստական և վաղ միջնադարյան ժամանակաշրջանի մշակութային գտածոներ: Մ.թ.ա. առաջին հազարամյակի վերջում բարձրավանդակում արդեն պաշտպանական կառույցներ են կանգնեցվել:
20-րդ դարի սկզբին Շուշին իր հարմարություններով չէր զիջում եվրոպական քաղաքներին՝ հոսող ջուր, լավ սարքավորված փողոցներ և մայթեր: Այս շրջանի մշակութային մակարդակը շատ բարձր էր: Շուկաներում ներկայացված արցախյան հայտնի մետաքսները, գորգերը և զարդերը ապշեցնում էին ճամփորդներին իրենց ճոխությամբ և վառ գույներով:
Ստեփանակերտը Արցախի Հանրապետության մայրաքաղաքն է: Այն հանրապետության արդյունաբերական, մշակութային և կրթական կենտրոնն է: Քաղաքը գտնվում է Ղարաբաղի լեռնաշղթայի արևելյան լանջին, Կարկառ գետի ափին, հիմնական մայրուղու վրա: Ստեփանակերտի ընդհանուր տարածքը կազմում է 25,6 քառ. կիլոմետր, կլիման կիսաչոր մերձարևադարձային է: Ամառները համեմատաբար շոգ են, իսկ ձմեռները` մեղմ և չոր, բայց երբեմն սաստիկ ցրտեր են լինում:
1924թ. քաղաքին տրվել է Ստեփանակերտ անունը՝ ի պատիվ Ստեփան Շահումյանի: Ստեփանակերտ քաղաքի առաջին հատակագիծը մշակել է Ալեքսանդր Թամանյանը, 1926թ.:
Քաղաքը հնագույն պատմություն ունի. առաջին բնակավայրերն այստեղ հիմնադրվել են մ.թ.ա. 3-2 հազարամյակներում: XIX-րդ դարում Էմիլ Ռոսլերի կողմից իրականացված հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են բազմաթիվ արժեքավոր գտածոներ, որոնց մի մասը պահվում է աշխարհի ամենամեծ թանգարաններում:
Մ.թ. V-րդ դարում Արցախի ներկայիս մայրաքաղաքի տեղում գտնվել է Վարարակն (հորդ աղբյուր) բնակավայրը, որն իր անվանումը ստացել է դեպի բնակավայր հոսող հորդառատ աղբյուրի անունից: Ներկայումս այդ բնակավայրից միայն մեկ հյուրատուն է պահպանվել:
Քաղաքն ու շրջակայքը հարուստ են պատմաճարտարապետական ու հնագիտական հուշարձաններով:
Քաշաթաղի շրջանն Արցախի Հանրապետության ամենամեծ շրջանն է. ընդհանուր տարածքը կազմում է 3376 քառ. կիլոմետր: Արևմուտքում շրջանը սահմանակցում է Հայաստանի հետ, իսկ հարավում՝ Արաքս գետով, անցնում է Իրանի հետ պետական սահմանը: Շրջկենտրոնը Բերձոր քաղաքն է, որը հիմնադրվել է հին հայկական բնակավայրերի տեղում: Քաշաթաղով է անցնում Երևան-Ստեփանակերտ մայրուղին: Շրջանի տարածքով հոսում է Աղավնո գետը:
Շրջանը հարուստ է հայկական ճարտարապետական հուշարձաններով: Դրանցից ամենահայտնիներն են Ծիծեռնավանքը, Սուրբ Համբարձումի եկեղեցին, XIX դարի եկեղեցին Տանձատափ գյուղում և Մելիք Հայկազի պալատը:
Քաշաթաղի շրջանի տարածքում 2002-2003թթ. գիտական սպելեոլոգիական (քարանձավային) արշավախմբի կողմից քարանձավների ուսումնասիրության արդյունքում հայտնաբերվել են 5 ժայռային եկեղեցի, 4 պաշտպանական կառույց և 30-ից ավել բնակելի համալիր: Հայտնաբերված կառույցներից ամենանշավորներից են հայ պատմաբան Ստեփանոս Օրբելյանի (XII դ.) նկարագրած վանական համալիրներ Կրոնը (Կրոնք) և Հոչանցը, ինչպես նաև՝ մ.թ.ա 7-րդ դարի սեպագիր մակագրությամբ քարանձավը: 2010-ին շրջանի տարածքում նաև հայտնաբերվել է մի պահոց, որում պահպանվել էին 112 ոսկյա, արծաթյա և բրոնզե իրեր:
Բացի ճարտարապետական հուշարձաններից, շրջանը հայտնի է նաև իր բնական ռեսուրսներով՝ խիտ կուսական անտառներով և լեռնային գետերով: