hy fr hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy en hy hy hy hy hy fi hy hy hy en ja hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy ja hy hy hy hy hy en hy hy en hy hy en hy hy hy hy hbs_lat en hy hy de hy pl en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy pl hy hy hy hy hy hy hy en cs en cs cs en hy hy hy cs cs da da de cs da en en cs cs cs en en en en en cs da cs en cs en en cs en en cs cs da en da cs en cs cs en en en de cs da en da cs en en cs cs en en cs cs en da cs en en cs da en hy hy hy
Գրահավաք: Թյուրքական ծագման բառեր հայերենում
Թարմացվել է 2022 թ. մայիսի 6-ին։
Թյուրքական ծագման (թուրքերեն, ադրբեջաներեն, թաթարերեն) բառեր,
որ այսօր գործածական են հայոց լեզվի տարբեր շերտերում (գրական և խոսակցական հայերեն, բարբառներ)
Ներկայացված են այսօր հայերենում այդ բառերին տրվող նշանակությունները, որոնք երբեմն կարող են տարբերվել հենց թյուրքական լեզուներում (կամ հայերենում դրանց ունեցած նախկին) նշանակություններից։
Ցանկը հեռու է ամբողջական լինելուց և դեռևս լրացվելու է նոր միավորներով։ Հայերենի այսօր կենդանի որոշ բարբառներում կամ բարբառախոսների ավագ սերնդի շրջանում գործածվում են թյուրքական ծագման նաև այնպիսի բառեր, որ այս ցանկում չկան, սակայն դրանք, կարծում ենք, հասկանալի չեն այդ բարբառներով չխոսող հայաստանցիների մեծամասնությանը, ուստի այս ցանկում չեն ներառվելու։
Տեսեք նաև մեր մյուս ցանկը, որ ներկայացնում է հիմնականում նոր պարսկերենից ու արաբերենից փոխառություններ, որոնց մի զգալի մաս հայերենին անցել է դարձյալ թյուրքական լեզուների միջոցով։
ալիշ-վերիշ (անել) — առուծախ (անել)
ախր — բայց, չէ՞ որ
արխալուղ — մինչև ծնկները հասնող հագուստ
բայղուշ — 1․ բու, 2․ չարագուշակ
բեբաշար — չբաշարող․ տես բաշարել
բեշ — հինգ․ տես դորթուբեշ
բիրիք — բոլորը միասին, միահամուռ, միատեղ, միագումար
բոլ — շատ, առատ, բավական
բողազ — բուկ, կոկորդ
բոյ — հասակ․ սրանից՝  բոյով — բարձրահասակ
բոյ-բուսաթ — արտաքին տեսք, կազմվածք
բորան («բուք ու բորան»-ի մեջ) — ձյունամրրիկ
բուդ — ազդր, ազդրամիս
բուխարի — պատի վառարան (թեև արմատն արաբերեն է, սակայն վառարանի իմաստով բառն ադրբեջաներեն է)
բրախել — թողնել, բաց թողնել (թրք․ «բրաքմաք»-ից)
գյամ — սանձ (թրք․ «գյամ»-ը ծագում է հուն․ «կեմոս»-ից)
գյոզ (դնել) — ծիկրակել (թրք․ «գյոզ» = աչք)
գյոթ — համասեռամոլ (թրք․ նշանակում է «հետանցք»)
գյոռբագյոռ (անել) — սպանել, շանսատակ անել
գյուլաշ — ըմբշամարտ, կոխ
դագանակ — գավազան, ցուպ
դամա — «դամա» խաղը
դամար — տես տամար
դայաղ — «դայաղ անել» դարձվածքում (= նեցուկ՝ հենարան դառնալ, պաշտպանել)
դերիա, դեյրա — կանացի զգեստ
դինջ — հանգիստ, հանդարտ (բառն այս իմաստն ունի ադրբեջաներենում․ թրք․ «դինջ»-ն ունի հակառակ իմաստը՝ աշխույժ, առույգ)
դիք — զառիվեր, ցից, ուղիղ
դյուզ, դուզ, դյուզգյուն — ուղիղ, հարթ, սրանից՝ դզել — ուղղել, շտկել
դոշ — կուրծք, կրծքավանդակ, կրծքամիս
դորթուբեշ — Թրք․ «դորթ»-ն ու «բեշ»-ը 4 և 5 են նշանակում․ այս բառերը մեզանում գործածվում են նարդու զառի թվերի համար, ինչպես նաև «դորթուբեշ անել» դարձվածքում (= հաջողեցնել)։
դուման — մառախուղ, մեգ
եքա, յաքյա — մեծ, ահագին
զահլա (տանել) — գլուխ տանել, ձանձրացնել, հոգնեցնել
զառ — քվե (նարդու կամ այլ սեղանի խաղերի)
զավզակ — դատարկախոս, շատախոս, թեթևամիտ
զըռ(ռալ) — լաց լինել
զըռզոփա — խոշոր ու կոպիտ
թալան — կողոպուտ, ավարառություն
թախտաբիթի — փայտոջիլ («թախտա» = պրս․ տախտակ, «բիթ» = թրք․՝ ոջիլ)
թայսըզ — անզույգ («թայ»-ը պարսկերեն է)
թառմա — ձողերով հարմարանք, որի վրա տարածվում է խաղողի վազը
թավաքյալլի — միամիտ, պարզամիտ
թաք — կենտ, զույգ չունեցող
թոփ — փաթեթ (կտորի)
թվանք — հրացան (թրք․ «թյուֆենք»-ից․ հայ․ «թիվ» բառի հետ կապ չունի)
իզութոզ — «իզութոզը չերևալ/կորչել» դարձվածքում
լաչառ — լկտի, կռվարար
խաթուն (թաթար․) — տիկին, տիրուհի․ սրանից՝  խանում-խաթուն (հեգն․) — իրեն ծանրաբարո պահող կին
խանում — տիկին. սրանից՝  խանում-խաթուն
կռլախ — խուզի մկրատ, հեպրիկ (ադրբ. «գրխըլըգ»՝ qırxılıq = խուզ և խուզի մկրատ)
հայդե — դե, հապա, օն, օն անդր․ իսկույն
հե՜յ գիդի (հայ․ «գիտենալ» բայի հետ կապ չունի)
հոնգուր-հոնգուր (լաց լինել) — դառը, աղիողորմ (լաց լինել)
ղազան — պղնձե աման
ղայիշ — կաշվե գոտի
ղաչաղ — 1. իշխանության հետապնդումից փախած անձ, 2. ավազակ
ղափաղ — խուփ, կափարիչ
ղզիկ — իգակերպ, աղջկա նման (թրք․ «քըզ» նշանակում է աղջիկ, կին)
ղզօղլան — կնամարդ, տղամարդ կին
ղըռ, ղռեր — անջրդի հող
ղիմիշել, ղմշել, ղիմիշ անել — չխնայել, չխղճալ
ղոչաղ — կտրիճ, քաջ
ղուշ — թռչուն, աղավնի
ղրաղ — կողք, եզր
ճլեզ, ճլըզ — նիհար, վտիտ
ճոթ (թաթար․) — շորի ծայր, եզր
մաչա — ագռավ (խաղաքարտ)։ «Մաչա»-ն ծագում է իտալերենից (mazza), սակայն որպես «ագռավ» խաղաքարտի անվանում՝ «մաչա» ձևով, թուրքերեն է։
մաջալ (օր․՝ նեղ-մաջալ) — միջոց
մըզմըզ — դանդաղկոտ, բծախնդիր
յա․․․ յա․․․ — կամ․․․ կամ․․․
յաման — 1. փորձանք, աղետ, 2. խիստ, շատ, 3. օգնության աղաղակ
յայլա — արոտատեղ (ամառային)
յափնջի, յափունջի — այծենակաճ, թաղիքե հագուստ
յոլա (գնալ, տանել) — Թրք․ «յոլ» նշանակում է ճանապարհ, կերպ, միջոց։ Յոլա գնալ — 1. մի կերպ ապրել, համակերպվել վիճակի հետ, 2. համակերպվել (մեկի հետ), հաշտ լինել՝ ապրել (մեկի հետ)։ Յոլա տանել — համակերպվել (մեկի հետ), մի կերպ կառավարել (մեկին)։
յոխ — «յոխը տալ» դարձվածքում (= վերջը տալ)։ Թրք․ «յոք» նշանակում է «չկա»։
նարգիլե — Թեև արմատը ծագում է պարսկերենից, սակայն «նարգիլե» բառն իր հայտնի իմաստով թուրքերեն է։
շանջու — տես սանջու
շեշ — վեց (մեզանում գործածվում է նարդու զառի թվի համար)
շիշ — շամփուր (ապակյա տարայի իմաստով «շիշ»-ը պարսկերեն է)
չաթլախ — անարգական բառ․ թրք․ նշանակում է ճեղք, ճեղքված, թերություն
չալել (միայն արևմտահայերենում) — նվագել (թրք․ «չալմաք»-ից)
չաղ — գեր (թրք․ նշանակում է «տարիք»)
չամուռ — ցեխ, շաղախ
չափաջաղ — մսագործի դանակ
-չի (վերջածանց), օր.՝ փալանչի, դհոլչի, թալանչի ևն
չիբուխ — 1. ծխափող, 2. ծառի բարակ ճյուղ, ցուպ․ սրանից՝ չբխել, չփխել — բուրդը ճյուղով ծեծել, ձաղկել
չիթ — բամբակե կտորի տեսակ
չիշիկ — (մնկ․) մեզ
չոլ — վայրի՝ անբնակ տեղ
չուլ — քուրձ, մաշված կամ պատառոտված շոր. սրանից՝  չլել
չոք — ծունկ․ չոքել — ծնկել
չփխել — տես չիբուխ
պուճախ, քունջ ու պուճախ — անկյուն («քունջ»-ը պարսկերեն է, «պուճախ»-ը՝ թուրքերեն)
ջազվե, ջեզվե — սրճեփ
ջանգյուլում — թրք․ նշանակում է «ջան, իմ վարդ»
ջանդակ — գեշ, դիակ (կենդանու)
ջանջալ — մանրախնդիր, բծախնդիր
ջիգր — ոխ․ սրանից՝  ջ(ի)գրու — դիտմամբ, ոխակալությամբ
սաղ — ողջ, ամբողջ, բոլոր․ սրանից՝ սաղ-սալամաթ, սաղլամ, սաղացնել (մեկի գլխին կապել)
սանջու, շանջու — որովայնի գալարող ցավ
սաս — ձայն. գործածվում է հիմնականում «սասը կտրել» դարձվածքում
սարթ — բարկ, թունդ
սնխչի — ժողովրդական ոսկրաբույժ
սուս — լռի՛ր. սրանից՝  սուսուփուս — անձայն, լուռ. սուսիկ-փուսիկ — լռիկ-մնջիկ
սուրու — հոտ (ոչխարի)
սվաղ — ծեփ․ սվաղել — ծեփել
վառոդ — տես բարութ (կապ չունի հայ․ «վառ» արմատի հետ)
տամար, դամար — երակ․ գործածվում է «գիժ/թույլ տամարը բռնել» դարձվածքում
տարոս — «տարոսը քեզ/ձեզ» դարձվածքում։ Թրք․ «դարըսը» = նրա կորեկը (հարսանիքի ժամանակ հարս ու փեսայի վրա թափվող կորեկի մասին է խոսքը)։
տալդա — պատսպարված, ապահով (թրք․ «դալդա» = ճյուղերի հետևում)
տարտղնել — ցիրուցան անել (թրք․ «դարդաղան»)
փայ — բաժին․ սրանից՝ փայատեր։ Թեև բառը ծագում է պարսկերեն «փայ» (=ոտք) բառից, բայց «բաժին» իմաստը թուրքերենից է։
փասափուսե — մեկի մանր-մունր իրերը
փափախ — մորթե գլխարկ
քեչա — թաղիք, կաճ (ըստ Աճառյանի՝ թրք․ բառը հայերեն «կաճա»-ից է ծագում)
քյալլագյոզ — խիստ հանդուգն
քյասար — հատու, կտրուկ, ուղիղ
քյարփինջ — աղյուս, ագուռ (խաղաքարտ)
քյոմուռ — ածխի պես սև (թրք․ = «ածուխ»)
քյոռփա — մանուկ, փոքրիկ
քոթուկ — կոճղ (ադրբ․ «քյոթյուք», թրք․ «քյություք»)
քոլ — 1. անտառ, 2. թուփ, մացառ (այս իմաստն ունի ադրբեջաներենում, թրք. kol-ն այլիմաստ է)
քոչ — գաղթ, մի վայրից մյուսը տեղափոխվելը. սրանից՝ քոչել
քոքել — լարել (թրք․ «քոքլեմեք»)
օղլուշաղ — մեկի երեխաները, ընտանիքը
օղռաշ — սրիկա, ստահակ
օյինբազ — ծաղրածու, խեղկատակ
օջախ — վառարան, փխբ․՝ տուն, ընտանիք, հայրենի հարկ
բուդ — ազդր, ազդրամիս
դոլմա/տոլմա — Հայ․ «տոլի»-ն՝ խաղողի տերևը,  սրա հետ ոչ մի կապ չունի, որովհետև այս բառը հայերենով բացատրելու դեպքում «մա»-ն բացատրել հնարավոր չէ։ Հայերենում «մա» վերջածանց չկա, այն թուրքական մասնիկ է, որով են կազմված նաև ուրիշ կերակրատեսակների անուններ (ղափամա, խաշլամա, ղավուրմա, բաստուրմա, ղզարթմա)։ Իսկ «դոլ»-ը լցնել, լցոնել նշանակող «դոլմաք» բայի արմատն է։ «Դոլմա»-ն թուրքերեն նշանակում է «լցված, լցոնված», իսկ տոլման սարքում են, ինչպես գիտենք, ոչ միայն խաղողի տերևով, այլև բանջարեղենի այլ տեսակներով, որոնց բոլորի մեջ խճողակ են «լցնում»։
Հեղինակ՝ Seda Stamboltsyan at 2:15 PM
Email ThisBlogThis!Share to TwitterShare to FacebookShare to Pinterest
Պիտակներ՝ թուրքերեն, փոխառություններ, օտար բառեր
Newer Post Older Post Home
Ժողովածուներ, անհեղինակ երկեր, հանրագիտարաններ, մատենաշարեր
Հայկական ձայնագրություն (նոտագրման համակարգ)
Հայ դասականների գործերը համացանցում
Ձեռնարկներ և աշխատություններ (հայոց լեզու)
Թյուրքական ծագման բառեր արդի հայերենում
ԹՎԱՅՆԱՑՎԱԾ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆՆԵՐԸ ՀԱՄԱՑԱՆՑՈՒՄ
ՈՐՈՆՈՒՄ հայերեն բնագրերի առցանց շտեմարաններում
Համացանցում առկա հայերեն ձայնային գրքերի տվյալները հավաքում ենք «Ձայնային գրքեր» կայքում։
CHERRYTREE. հայացված հիանալի խմբագրիչ-նշատետր
FOCUSWRITER. հայացված ծրագիր գրողների համար
CLASSICAL ARMENIAN. Easy Lessons
Սեղմելով նկարի վրա՝ կհայտնվեք մեր մյուս՝ ցավոք հիմնականում լքված բլոգում՝ գրաբարի դասեր անգլիախոսների համար, ովքեր հայերեն չգիտեն։ Առաջին դասերը սովորեցնում են նաև հայոց այբուբենը տառերի թե՛ արևելահայերեն, թե՛ արևմտահայերեն արտասանությամբ։ Դասերին կցված են նաև ձայնային նիշքեր, որոնցում կարելի է լսել դասերում գործածված հայերեն տառերը, բառերն ու նախադասությունները։
Հայերենի դասական տառադարձություն և հնչյունային այբուբեններ
(նիշքը թարմացվել է 07/07/2022-ին)
ՀԱՅԵՐԵՆԻ ՀՆՉՅՈՒՆԱՅԻՆ ԱՅԲՈՒԲԵՆԻ ՍՏԵՂՆԱՇԱՐ
Ē Ǝ Ł Č Š Ž ē ō ə ł č š ž ǰ ṙ
Սեղմեք նկարին՝ տեղափոխվելու փոխարկիչի էջ։ Փոխարկիչը ANSI այլագրմամբ ստեղծված հայերեն տեքստերը փոխարկում է յունիկոդի։
Սեղմեք նկարին և կտեղափոխվեք փոխարկիչի էջը՝ ԱՌԱԿ-29 հիմնադրամի կայքում։ Փոխարկիչը հայերեն տեքստերի ուղղագրությունը փոխարկում է աբեղյանասևակյանից ավանդականի և հակառակը։ Փոխարկումից հետո անհրաժեշտ է սրբագրել, քանի որ փոխարկիչը մանր-մունր սխալներ է թույլ տալիս։
Թյուրքական ծագման բառեր հայերենում
Պարսկերեն և արաբերեն բառեր հայերենում
«ֆ» տառը (1) 1914-1915 (1) archive.org (1) Armenian Musical Notation (1) CherryTree (1) diacritics (1) embedding (1) Gallica (1) GoldenDict (2) Limonjian (1) pdf (2) pdf-ի տպիչ (1) Ա-Դօ (1) Աբեղյան Մանուկ (2) Ագոնց Ստեփանոս (1) Ազգագրական հանդէս (1) ազգագրություն (3) ազգային բնավորություն (1) ազգեր (1) ալբոմ (1) Ալիշան (1) Ակինեան Ներսէս (1) Ակօս շաբաթաթերթ (1) Աճառյան (3) անգլերեն (1) անմիտներ (1) Անտոնեան Արամ (1) առոգանություն (1) Աստվածաշունչ (1) ավանդական ուղղագրություն (1) ավետարանակ (1) Ավետիս Ահարոնյան (3) արաբերեն (1) արդարություն (1) արևմտահայերեն (2) բանահյուսություն (1) բանաստեղծական (1) Բանբեր Երևանի համալսարանի (1) Բառարան (6) բառեր (3) Բիթլիսի վիլայեթ (1) բնագիր (3) բնագրեր (4) բոտազերծում-մարդացում (1) Գ. Այվազովսկի (3) Գանձարան (1) գիտություն (1) գրաբար (5) գրադարաններ (2) Գրահավաք (1) գրահղումների գրադարան (1) գրապանակ (1) գրեր (3) Գրիգոր Նարեկացի (1) գրքեր (24) դեսից-դենից (2) երաժշտություն (1) երգեր (1) երգիծական կերպար (1) երգիծանք (2) զանազան-զարմանազան (8) զրույց (1) էլ. գիրք (1) ընթացիկ (1) ընթերցիչ (1) թարգմանություն (1) Թիֆլիս (1) Թիֆլիսի նահանգ (1) Թումանյան Հովհաննես (2) թուրքերեն (1) ժողովածու (1) ի նկատի ունենալ (1) Ինճիճեան Ղուկաս (1) Իսահակյան (1) լատիներեն (1) Լեզվական (23) Լեզվի և ոճի հարցեր (1) Լեռ Կամսար (1) Լիմոնճյան (1) լինուքս (7) լուրջգործովզբաղվեք (1) Խենթ (1) ԽՆԴՐԱՆՔ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ (1) Խրիմեան Հայրիկ (2) ծրագրեր (10) կայքեր (11) կեղծիք (6) կենդանիներ (1) կետադրություն (2) կիսվել ինչ-որ բանո՞վ (2) կնիք (1) կողմից (1) Կոմիտաս (2) կոչական (1) համակարգիչ (12) համառոտագրություն (1) համացանց (1) համշենահայերեն (1) հայ ազգ (1) Հայ ազգագրություն և բանահյուսություն (1) հայ գեներալներ (1) Հայ դասականներ (1) հայ ժողովրդական հեքիաթներ (1) Հայ կամավորներ (1) հայերեն (24) հայերեն այբուբեն (1) հայերենացում (7) հայկական ձայնագրություն (1) հայհոյանք (1) Հայոց ազգագրական ընկերություն (1) հատուկ նշաններ (1) հարցական նշան (1) հեքիաթ (2) ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան (1) հղումներ (1) հմայիլներ (1) հնատիպ գրքեր (1) հնչյունային այբուբեն (2) Հովարդ Զին (1) հունարեն (1) հունարեն հին բոլորգիր (1) հրատարակություն (7) ՁԵՌԱԳՐԵՐ (3) ձեռնարկներ (1) ղփչաղերեն (1) Ճառընտիր (1) ճիշտ ու սխալ (13) մաթեմատիկա (1) մայրապետ (1) մանկական (1) Մատենադարան մանկանց (1) մատենաշար (3) մաքրուհի (1) մեղվագործություն (1) Մոկս (2) Մովսէս Խորենացի (1) մտքեր (6) յունիկոդ (2) ներկառուցում (1) Ներսես Աշտարակեցի (1) Ներսես Շնորհալի (1) նիշքակառավարիչ (1) ննջեցյալներ (1) նշաններ (4) նոտաներ (1) շեշտ (2) շուտասելուկ (1) շուրջգիտություն (1) Ոսկեան Համազասպ (1) Ոսկեբերան (1) ոտանավոր-խաղ (1) Որոնում շտեմարաններում (1) ուղեցույց (1) Չարենց Եղիշե «Երկիր Նաիրի» (1) պանգրամ (1) պատիվ (2) պատկերակներ (1) պատմություն (2) պատվանիշ (1) պարբերականներ (1) պարսկերեն (1) պտղաբուծություն (1) ռազմական (1) ռուսաբանություն (1) ռուսերեն գրքեր (3) ռուսերեն հայագիտական գրքեր (1) Սայաթ-Նովա (1) Սարյան Մարտիրոս (1) Սարուխան Առաքել (1) ստեղնաշար (1) Սրուանձտեանց (1) վախկոտություն (2) վարք սրբոց (1) Տաշեան Յակովբոս (1) տառադարձություն (3) տառատեսակներ (1) տառեր (2) տարբերիչ նշաններ (1) տերմինաբանական տեղեկատու (1) տերմինալ (3) Ցոկլոլա (1) փարիսեցիներ (1) փոխառություններ (2) քաղաքական (3) Քաջունի Մանուէլ (1) քարտեզներ (1) քելեխ (1) քննադատություն (1) քրիստոնեություն (2) օտար բառեր (2) օրհներգ (1) ֆիզիկա (1) ֆուտբոլ (1)
© ԳՐԱՀԱՎԱՔ. © Սեդա Ստամբոլցյան | Կայքի որևէ նյութ գործածելիս մի՛ մոռացեք նշել աղբյուրը ակտիվ հղմամբ. Powered by Blogger.