hy en hy tr hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy es es en en hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy en hy it
ԹԲԱ | Միջին Արեւելք | Դամասկոս - Գաղթակայաններ - SY :: Houshamadyan - a project to reconstruct Ottoman Armenian town and village life
Դամասկոս. Քէմփ Տիգրանը 1920-ական թուականներուն։ Գաղթականներուն համար քարաշէն նոր տուներ կը կառուցուին: Այս պատկերը գունաւորուած է Myheritage.com-ի միջոցաւ։
Դամասկոսի հայկական գաղթակայանները 1920-ական թուականներէն սկսեալ
Ցեղասպանութեան յաջորդող տարիներուն ստեղծուած գաղթակայանները կը ներկայացնեն կարեւոր եւ հիմնական փուլ մը վերապրող հայութեան ընդհանուր կեանքին եւ անոր հոլովոյթին մէջ։
Գաղթական հայերը Դամասկոսի մէջ հաստատուած էին երկու տարբեր բնակավայրերու մէջ։ Առաջինը կը գտնուէր քաղաքին պատմական պարիսպներէն դուրս կառուցուած գաղթակայաններու մէջ, որոնք ժամանակի ընթացքին կը վերածուին հայկական թաղամասերու։ Երկրորդը՝ Դամասկոսի պարիսպներէն ներս էր, ուր հայ գաղթականները վարձով կ՚ապրէին արաբական տուներու կամ խաներու սենեակներու մէջ։
Հայ գաղթականներու խումբ մը ապաստան կը գտնէ Ալ-Քատամ շոգեկառքի կայանին մօտիկ գտնուող օսմանեան զօրանոցի մը մէջ, ուրկէ օսմանեան զօրքերը հեռացած էին։ Սակայն այստեղի գաղթականները շուտով կը տեղափոխուին Դամասկոսի մեծամասնութեամբ քրիստոնէաբնակ թաղամասերը եւ այդ պատճառով ալ այս գաղթակայանը կարճատեւ կեանք մը կ՚ունենայ։
Քէմփ Տիգրան (կամ Պապ Շարքի քէմփ)
Գաղթականներու այլ խումբ մը կը հաստատուի Դամասկոսի Պապ Շարքիի (Արեւելեան դարպաս) պարիսպներէն անմիջապէս դուրս, հարաւային կողմը, հոն ուր այդ տարիներուն կը բանէր ապակիի գործարան մը։ Այդ քէմփին կամ վրանաքաղաքին բնակիչները կարճ ժամանակ ետք իրենց թիթեղաշէն տուներուն փոխարէն կը կառուցեն աւելի ամուր բնակարաններ։ Այս գաղթակայանը ծանօթ էր Պապ Շարքի քէմփ կամ Քէմփ Տիգրան անուններով։
1920-ականներու երկրորդ կիսուն, ծայր կ՚առնէ հայկական գաղթակայանները փակելու եւ անոնց համար նոր թաղամասեր կառուցելու ծրագիրը։ Քէմփ Տիգրանի պարագային ծրագիրն էր գաղթականները նոյն վայրին մէջ պահել, եւ հոս անոնց համար նոր, ամուր տուներ կառուցել։ Այս տուներէն շատեր մինչեւ օրս կանգուն են։
Երբ այս գաղթականներուն նիւթական վիճակը կը բարելաւուի, անոնք այդ նոյն շրջանին մէջ հողեր կը գնեն եւ նոր բնակարաններ եւս կը կառուցեն։ Այդպիսով, քէմփին տարածքը կ՚ընդարձակուի եւ բնակչութեան թիւն ալ հետզհետէ կ՚աճի։
Դամասկոս. Քէմփ Տիգրանը 1920-ական թուականներուն։ Գաղթականներուն համար քարաշէն նոր տուներ կը կառուցուին
(Աղբիւր՝ Ֆրանսայի Արտաքին գործոց նախարարութիւն, Centre des Archives diplomatiques de Nantes - CADN)։
Դամասկոս. Քէմփ Տիգրանէն տեսարան մը, լուսանկարուած Ալ-Ղութա փողոցէն, հաւանաբար 1930-ական թուականներուն։
Դամասկոս, Քէմփ Տիգրան (Հայերու թաղամաս)։ Հաւանաբար 1930-ական թուականներ։
Քէմփ Տիգրանին տուները նոյնանման էին. երկյարկանի, իւրաքանչիւր յարկ՝ 7x5 քառ. մեթր։ Գործածուած գլխաւոր շինանիւթերը յարդախառն ցեխը, տախտակը եւ կաւն էին։ Տանիքն ու առաստաղը կառուցուած էին գերաններով։ Տուները կը նկատուէին առողջապահական. ունէին արեւոտ լուսամուտներ, կը գտնուէին լայն ճամբու մը հարեւանութեամբ։ Աւելին, իւրաքանչիւր տուն ունէր իր առանձին բաղնիքը եւ արտաքնոցը։ Միակ խնդիրը ջուրի մատակարարումն էր. ջուրը պէտք էր ձեռքով կրել Պապ Շարքիի մօտակայ աղբիւրէն, որ Քէմփ Տիգրանէն մօտ 500 մեթր հեռաւորութեան վրայ կը գտնուէր։
Բնակիչներուն արհեստանոցները քէմփին մէջ չէին. աշխատանքի համար անոնք այլ վայրեր կ՚երթային։ Բայց այստեղ կը գործէին Տիգրանին փուռը, Պաքքալ (նպարավաճառ) Լեւոնը եւ Պաքքալ Նուպարը։ Այս քէմփին բնակիչներուն կարեւոր հատուածը Հաճընէն գաղթած հայեր էին։
Քէմփ Տիգրանէն արդի պատկեր մը։ Ցուցատախտակին վրայ գրուած է թաղամասին ներկայ անունը. حي الأرمن (Հայերու թաղամաս)։
Դամասկոս. Քէմփ Տիգրանէն տեսարան մը, 2021-ին։
Դամասկոս, Քէմփ Տիգրան, 2021։ Թաղամասին իւրայատկութիւնը այն է, որ շատ մը հին տուներ կը շարունակեն գոյատեւել իրենց սկզբնական կառոյցով։
Դամասկոս. Քէմփ Տիգրանը ներկայիս։ Լուսանկարուած 2021-ին։
Դամասկոսի Զապլաթանի շրջանին մէջ նոյնպէս կը հաստատուի հայերու գաղթակայան մը, ուր բնակիչները կ՚ապրէին վրաններու տակ։ Սկզբնական շրջանին վրանաքաղաքին մերձակայ շրջաններուն մէջ գաղթականները կը սկսին կառուցել ցեխէ եւ տախտակէ պարզունակ տուներ թիթեղեայ տանիքներով։ 1924-ին, նոր գաղթականներ կը հասնին Կիլիկիայէն. անոնց շարքին էր Խչեր Կէօնճեանը՝ Ատանայէն։ Ան կը հաստատուի Զապլաթանի շրջանին մէջ, ուր կը վարձէ տուն մը իր եւ իր ընտանիքին անդամներուն համար։ Երբ կ՚ուզէ իր գաղթական բարեկամներուն եւ ազգականներուն համար ալ սենեակներ վարձել, կը նկատէ, թէ նոր տնակներ կառուցելը (հինգ ոսկի) աւելի մատչելի է քան տարեկան վարձը՝ 14 ոսկի։ Այս պատճառով, Խչերը համաձայնութեան կու գայ իր արաբ դրացիին հետ եւ անոր պատկանող հողամասին վրայ կը կառուցէ տնակներ եւ իւրաքանչիւրը տարեկան երեք ոսկիով վարձու կու տայ հայ գաղթականներուն։ Տուներուն թիւը կը հասնի հարիւրի, իսկ բնակչութեան թիւը կը դառնայ 1,300։
Այսպիսով, 1920-ական թուականներուն Խչերի քէմփի գաղթականները վրաններէն դէպի եռանկիւն տանիքներով տուներ կը փոխադրուին։ Բնակարանները պատուած էին տախտակով եւ կաւ-ցեխի խառնուրդ շինանիւթով։ Տանիքները եռանկիւնաձեւ եւ թիթեղեայ էին. անոնց վրայ քարեր ալ կը շարուէին հովէն պաշտպանուելու համար։
1930-ական թուականներուն, երբ գաղթականներուն վիճակը յարաբերաբար կը բարելաւուի, անոնք տուները կը վերակառուցեն հիմնուելով իրենց հայրենի քաղաքներուն եւ գիւղերուն ճարտարապետական ոճին վրայ։ Այսպէս, տուներուն մեծ մասը երկյարկանի էր, տանիքները՝ տափակ, Այնթապի եւ Մարաշի տուներուն օրինակով։ Բակ չունէին եւ երկու յարկերը իրարու կը միանային արտաքին աստիճանով մը։ Թաղին գլխաւոր մուտքը միաժամանակ բոլոր տուներուն մուտքն էր։
Դամասկոս, Խչերի քէմփ։ Հոս հաստատուած գաղթականներու խումբ մը 1920-ականներու սկիզբին։
Գաղթականի վրանը եւ նոր կառուցուած տունը տակաւին կողք կողքի են։
Դամասկոս, Խչերի քէմփ։ Ձախին կ՚երեւի տան մը մուտքը։ Խորքին կը տեսնենք երկյարկանի տուն մը։
Դամասկոս, Խչերի քէմփ։ Մէկ յարկանի տուն մը։
Դամասկոս, Խչերի քէմփ։ Գաղթակայանէն տուներ եւ փողոցին վրայ բնակիչներ։
Այս պատկերը գունաւորուած է Myheritage.com-ի միջոցաւ։
Ըստ դամասկահայ Վերժին Մինասեան Տէր Պետրոսեանի վկայութեան, գաղթակայանին մէջ կենցաղային տարրական պայմաններ չկային։ Գետինը հարթ չէր, կոյուղիներ չկային, ջուրը յաճախ ճամբուն մէջտեղէն բացուած անցքերէ կը հոսէր։ Ճամբաները ամառը փոշոտ էին, իսկ ձմեռը՝ ցեխոտ։ Տուները առանձին արտաքնոց չունէին. կը գործածուէին հաւաքական արտաքնոցներ։ Ջուրը կը մատակարարուէր զանազան հորերէ։ Իւրաքանչիւր հոր մետաղեայ ջրհան մը ունէր՝ հորէն ջուր հանելու համար։ Վերակառուցուած պատերը երբեմն քարէ էին, երբեմն ալ շինուած էին ցեխով եւ կաւով։ Տանիքը եւ առաստաղը կազմուած էին երկար գերաններէ։
1940-ական թուականներուն, երբ հայերուն նիւթական պայմանները աւելի եւս կը բարելաւուին, շատեր իրենց տուները կը քանդեն եւ կը կառուցեն աւելի արդի ոճի բնակարաններ։ Անոնց աստիճանները այլեւս տուներէն ներս էին, պատերը հիւսուած էին քարով եւ պէթոնով, իւրաքանչիւր տուն օժտուած էր ելեկտրականութեամբ, ինչպէս նաեւ ջուրի մատակարարման խողովակներով, կոյուղիներով։ Վերջապէս, փողոցները նոյնպէս պեթոնով պատուած էին։
Խչերի քէմփին մէջ ապրող գաղթականներուն մեծամասնութիւնը կու գար Մարաշէն, Այնթապէն, Ատանայէն, Մուսա Լեռէն, Ուրֆայէն, Տիարպեքիր/Տիգրանակերտէն։ Հայերէն բացի կային նաեւ կարգ մը ասորիներ, որոնք կու գային նոյն այդ վայրերէն։
Սարգիս Պուռունսուզեան իր գիրքին մէջ («ارمن دمشق» [Դամասկոսի հայերը]) կը նշէ, որ սոյն գաղթակայանին մէջ տիրող ընկերային յարաբերութիւնները պարզ եւ ինքնաբուխ էին, բոլորն ալ մէկը միւսին ուրախութիւնն ու սուգը միասին կը կիսէին։ Շաբաթ օրերը քէմփը մաքրելու օրն էր։ Ճամբաները կը ջրուէին, լուացքը կը փռուէր եւ պատրաստութիւններ կը տեսնէին Կիրակի օրը դիմաւորելու համար։ Շաբաթ գիշերները տօնախմբութիւններ տեղի կ՚ունենային։ Թաղը ունէր իր նուագախումբը. ուտ, մանտոլին, քլարինէթ, տարպուքա։ Կը նուագուէին ու կ՚երգէին ժողովրդական մեղեդիներ։
Դամասկոս, Խչերի քէմփ։ Խորքին կ՚երեւին երկյարկանի տուներ հարթ տանիքներով։ Աւելի առջեւ, կին մը տանիքին վրայ լուացք կը փռէ։
Դամասկոս, Խչերի քէմփ։ Երկու յարկերը դուրսէն կը միանային տախտակէ աստիճաններով։
Խչերը թաղին մուխթարն էր (թաղապետ) եւ հիմնադիրներէն էր գաղթակայանին «Բաբգէնեան» վարժարանին (հիմնուած 1935-ին)։
Ինչպէս տեսանք, յատկապէս սկզբնական տարիներուն քէմփին բնակչութիւնը աղքատ էր, ճամբաները աղտոտ էին, սակայն գաղթականներուն տուներէն ներս կ՚իշխէր մաքրութիւնն ու կոկիկութիւնը։ Հոս է որ գետինը, պատերուն կամ կահ-կարասիի վրայ կը ցուցադրուէին կիներուն գործած ձեռագործ սաւանները եւ քիլիմները։ Իսկ տղամարդիկ արհեստաւոր էին. կօշկակար, գորգագործ, փողկապ կարող, եւայլն։
1947-ին, այս գաղթականներէն խումբ մը ներգաղթի կարաւանով կը մեկնի Խորհրդային Հայաստան։ Փոխարէնը, քէմփին մէջ կը հաստատուին Դամասկոսի արուարձաններէն եկող արաբ քրիստոնեաներ։
1970-ական թուականներուն, այս թաղամասի ընդհանրապէս երկյարկանի տուները կը դառնան քառայարկ եւ շրջանը կը սկսի արագ բարգաւաճիլ։ Մինչեւ այսօր ալ հայ ընտանիքներ կը շարունակեն հոս բնակիլ։
Մուխթար Խչերն ալ իր տունը կը վերածէ չորս յարկանի շէնքի մը։ Մինչեւ այսօր տան բակին մէջ կը պահուի հին ջրհորը։ Իր զաւակներն ու թոռնիկները տակաւին նոյն այս շէնքին մէջ կը բնակին։ 1991 թուականին, հոն ապրած է նաեւ Հայաստանի Հանրապետութեան Դամասկոսի առաջին դեսպան Դաւիթ Յովհաննիսեանը։
Դամասկոս, Խչերի քէմփ։ Երկյարկանի նորոգուած տուն մը
եւ անոր առջեւ բնակիչ մը իր հեծանիւով։
Դամասկոս, Խչերի քէմփ։ Բնակիչ մը իր տան մուտքին կանգնած։
Դամասկոս, Խչերի քէմփ։ Ձախին կ՚երեւի տունի մը փայտեայ պատշգամը։
Դամասկոս, Խչերի քէմփ։ Կը տեսնենք երկյարկանի տուներուն քանդումը։
Անոնց տեղ պիտի կառուցուէին աւելի արդի քառայարկ շինութիւններ։
Դամասկոս, Խչերի քէմփ։ «Ալ Սալիպ» (Ս. Խաչ) յոյն-ուղղափառ եկեղեցիէն դիտուած։
Դամասկոս, Խչերի քէմփ։ Փողոցէն տեսարան մը։ Նկատելի է ճամբուն մէջտեղէն հոսող ջուրը։
Դամասկոս, Խչերի քէմփ։ Տան առջեւ երեւցող անձը Խչեր Կէօնճեանն է, որուն անունն ալ կը կրէ այս գաղթակայանը։ Ան խաղախորդ (կաշեգործ) էր։ Պատկերին մէջ կը տեսնենք, որ մաքրուած կաշին փռած է իր տան պատին վրայ՝ չորնալու համար։
Այս պատկերը գունաւորուած է Myheritage.com-ի միջոցաւ։
Գաղթականներ Դամասկոսի պարիսպներէն ներս
Այս խումբին պատկանող գաղթականները բնակելու վայրեր վարձած են արաբական տուներու կամ խաներու մէջ՝ Դամասկոսի հին քաղաքին պարիսպներէն ներս. Պապ Շարքի, Պապ Թումա եւ Ալ-Ապպարա շրջաններուն մէջ։ Այլ խօսքով, այս հայերը գաղթակայանի մէջ չեն ապրած։
Հայոց եկեղեցւոյ պողոտայ (Պապ Շարքի)
Հոս հաստատուած գաղթականները Ս. Սարգիս Հայոց Վանքին պատկանող տուներ եւ սենեակներ կը վարձեն։ Անոնցմէ մաս մը ձրիաբար կը մնայ, նկատի ունենալով որ ծերեր էին, այրի կիներ կամ շատ աղքատ ընտանիքներ։ Այս գաղթականներուն բնակավայրերը վանքը կը շրջապատէին հիւսիսային,հարաւային եւ արեւմտեան կողմերէն։ Մինչեւ օրս, հարաւային մասը «Հայոց եկեղեցւոյ պողոտայ» (جادة كنيسة الأرمن) կը կոչուի։ Հոս նշենք որ Ս. Սարգիս վանքը կը գտնուի Դամասկոսի արեւելեան կողմը՝ Պապ Շարքի դռան կողքի պարիսպին կից։ Եկեղեցին գոյութիւն ունի 15-րդ դարէն ի վեր։
Գաղթականներու ուրիշ խումբ մը կը հաստատուի Դամասկոսի Պապ Թումա շրջանը, Պապ Թումայի կամուրջին մօտիկ, հոն ուր կը գտնուի Ալ Թաքաֆի մզկիթը։ Այս բնակավայրին արեւելեան կողմը ուղղակի մզկիթին կռնակի հատուածն է։ Այստեղ համախմբուած էին Խարբերդէն գաղթած շուրջ 35 ընտանիք, որոնք կ՚ապրէին արաբական բակեր ունեցող տուներու մէջ։ Այս թաղը կը կոչուէր «Ուսթա Կարապետի թաղ»։ Ուսթա Կարապետին իրական անունը Կարապետ Մելիտոսեան էր, խարբերդցի մը, թաղամասին հիմնադիրներներէն եւ անոր մուխթարը (թաղապետ)։ Հետագային, վայրը կը սկսի կոչուիլ «Փելերինի քէմփ»։
Հայ գաղթականներու խումբ մըն ալ կը հաստատուի Դամասկոսի Ապպարայի շրջանին մէջ, Սուրբ Սարգիս հայկական եկեղեցիին կալուածին վրայ կառուցուած տնակներու կամ խանին մէջ։ Գաղթականները աւելի շատ անօգնական ծերեր էին, որոնց ապաստան կը տրուի եկեղեցապատկան այս տնակներուն մէջ։ Այս փոքր կառոյցները ժամանակին կը ծառայէին իբրեւ կացարան Երուսաղէմ մեկնող հայ ուխտաւորներուն համար։
Գաղթականներուն այս բնակավայրը շատ մօտիկ էր Ս. Պօղոս սրբավայրին, որ աւելի ծանօթ է Ապպարա ( عّبارة) անունով։ Այս անունը ունի իր պատմութիւնը։ Այսպէս, Ս. Պօղոսը հալածական վիճակի մէջ էր, հոս է որ զինք կը դնեն մեծ սակառի մը մէջ եւ այս ձեւով կը յաջողի փախուստ տալ։ «Ապպարա» արաբերէն կը նշանակէ «անցք»։
Այժմ այս քէմփէն ոչ մէկ հետք մնացած է։
Սարգիս Պուռունսուզեան, ارمن دمشق, [Դամասկոսի հայերը], 2016, Դամասկոս։ Արաբերէն այս գիրքը կարեւոր աղբիւր մըն է Դամասկոսի հայութեան պատմութեան մասին։
Սարգիս Պուռունսուզեան, ارمن دمشق, [Դամասկոսի հայերը], 2016, Դամասկոս։
Վկայութիւն՝ Վերժին Տէր Պետրոսեանի (ծնեալ Մինասեան)։ Ձայնագրութիւնը կատարուեցաւ 15 Հոկտեմբեր 2021-ին, Դամասկոս։
Արսլանեան/Պէրպէրեան... Հծոյ - USA
Աշըգեան/Իյնէճեան/Պագալեան/Պօհճէլեան 1 - USA
Աշըգեան/Իյնէճեան/Պագալեան/Պօհճէլեան 2 - USA
Աշըգեան/Իյնէճեան/Պագալեան/Պօհճէլեան 3 - USA
Աշըգեան/Իյնէճեան/Պագալեան/Պօհճէլեան 4 - USA
Աւտոյեան Հծոյ - USA
Պապիկեան Հծոյ - USA
Պէննէեան/Թաշճեան Հծոյ. - USA
Պօղոս-Տէր Պետրոսեան հծոյ - USA
Ճիրիքեան (Քաթրին) Հծոյ - ԱՄՆ
Ղազալ Հծոյ - USA
Կլորիա Գորգոյեան Հծոյ - USA
Կօշկարեան-Գալուստեան Հծոյ - USA
Կիւզէլիմեան Հծոյ. - USA
Յարութիւնեան Հծոյ - USA
Ժամկոչեան Հծոյ - USA
Պետրոսեան Ռիչարտսոն Հծոյ - USA
Գասապաշ/Կէթուր Հծոյ - USA
Գազանճեան Հծոյ - USA
Քիթապճեան Հծոյ - USA
Մամիկոնեան Հծոյ - USA
Միլեր Մանն (Նելլի) արխիւ - USA
Ճեննիֆըր Ներսէսեան Հծոյ - USA
Օհաննէսեան Հծոյ - USA
Բարիկեան/Շաֆրըն հծոյ - USA
Սատոյեան (Էտուին) Հծոյ - USA
Սիմոնեան Հծոյ - USA
Թալանեան Հծոյ - USA
Թնճուկեան Հծոյ - USA
Թէլֆէեան Հծոյ – USA
Թոմփսըն/Նիլսըն Հծոյ - USA
Թիմուրեան/Թէլֆէեան Հծոյ. - USA
Թումաճան Հծոյ - USA
Ուիսթար արխիւ - USA
Մոնա Սէլեան Հծոյ I - CA
Մոնա Սէլեան Հծոյ II - CA
Բոլատեան/Սայեան Հծոյ - CA
Քիւրքճեան (Ժորճէ) Հծոյ - BR
Ասլանեան Հծոյ - ARG
Ֆիլիսեան Հծոյ - ARG
Գանձապետեան/Չինչինեան Հծոյ - ARG
Փիրանեան Հծոյ - ARG
Թակթաչեան Հծոյ - ARG
Թոփճեան Հծոյ - ARG
Չոքկարեան Հծոյ - ARM
Դուզդաբանեան հծոյ - ARM
Որբերեան Հծոյ - ARM
Ապաճեան/Արսլանեան Հծոյ - BE
Կայտա Հծոյ - BE
Մաթոսեան Հծոյ - BE
Պլէճեան Հծոյ - GR
Ճէլալեան Հծոյ - GR
Գալամաթա | Հայկական համայնք - GR
Խաչատուրեան (Վիքի) Հծոյ, GR
Մարտիկեան Հծոյ - GR
Նունիա Երամեան Հծոյ - GR
Նշանեան Հծոյ - GR
Սավուլեան Հծոյ - GR
Սիլվա Աւետիսեան հծոյ - GR
Սուզանա Աբարթեան Հծոյ - GR
Թերզեան/Զամպագճեան Հծոյ - GR
Սբ. Թորոսի գանձեր/Կալիփոլի - GR
Սարգիսեան (Եղիա) Հծոյ – GR
Երկանեան Հծոյ - GR
Թուլումճեան Հծոյ - CYP
Անդրէասեան Հծոյ - FR
Պոսիէր/Մանթարեան Հծոյ - FR
Պօյաճեան Հծոյ - FR
Գամպուրեան Հծոյ - FR
Գէորգեան հծոյ - FR
Քիպարեան Հծոյ - FR
Գրիգորեան (Ալեքսիս) Հծոյ - FR
Օնոսեան Հծոյ - FR
Սարաֆեան Հծոյ - FR
Շիւքիւրեան/Էրքէլ Հծոյ - FR
Դպրոց - Համազգային - FR
Տէր Մկրտիչեան հծոյ - GER
Աջապահեան Հծոյ - LB
Տէրունեան (Կարօ) Հծոյ - LB
Կէօքճեան (Գրիգոր) Հծոյ – LB
Քիւրքճեան Հծոյ - LB
Մատթէոս Զարիֆեան Արխիւ - LB
Մելքիսէթեան Հծոյ - LB
Փելթէքեան Հծոյ - LB
Ռաֆայէլեան Հծոյ - LB
Դպրոց - Կարմիրեան - LB
Սիմոնեան հծոյ - LB
Լուսին Թապագեան հծոյ - LB
Դամասկոս - Գաղթակայաններ - SY
Յարութիւնեան Հծոյ - SY
Գազանճեան-Թօփճեան Հծոյ - SY
Պահատուրեան-Ալթուն Հծոյ - TR
Մկրտիչեան Հծոյ - TR
Էօզիէրլի Հծոյ - TR
Դպրոց - Կեդրոնական - TR
Դպրոց - Մխիթարեան - TR
Աբարթեան/Գարամանեան ընտ. - Աթէնք
Պապիկեան ընտ. – Լոս Անճելես
Տէրունեան/ Կէﬕքսիզեան/Մաճառեան ընտ. – Պէյրութ
Կօշկարեան/Գալուստեան ընտ. - ԱՄՆ
Քիթապճեան/Մաթոսեան ընտ. – Լոս Անճելէս
Քիպարեան ընտ. – Փարիզ
Բարիկեան/Գաբրիէլեան ընտ. - ԱՄՆ
AIF/NEF - Ն. Պէզճեան Հծոյ
Թուայնացուած բաց արխիւի հովանաւորն է՝
Խչերի քէմփին հին պատկերներուն մեծ մասը մեզի տրամադրեց Խչեր Կէօնճեանի թոռնուհին՝ Վանի Կէօնճեանը։
Գաղթակայաններուն վայրերը Դամասկոսի քարտէսին մէջ։ Սեղմել քարտէսին վրայ մեծցուած տարբերակը տեսնելու համար։
Դամասկոս, Ազգային Սուրբ Թարգմանչաց Ճեմարան, 1946 տարեշրջանի Մանկապարտէզի աւարտական դասարան։ Լուսանկարուած է Ս. Սարգիս եկեղեցիին մուտքին։ Երկրորդ շարք (կամ մէջտեղի շարք), ոտքի, աջէն երկրորդ աշակերտուհին՝ Վերժին Մինասեան-Տէր Պետրոսեան։ Անոր կողքի աշակերտը՝ Տոքթ. Կարօ Մահսէրէճեան։ Առջեւի շարք, նստած, աջէն երկրորդը՝ մանկապարտիզպանուհի Ազատուհի Ասիլեան (սեւ հագուած)։
Վերժին Տէր Պետրոսեան (ծնեալ Մինասեան) ծնած է Դամասկոս 1940-ին։ Հայրը՝ Համբարձում Մինասեան, Աքշէհիրէն է, իսկ մայրը՝ Մաքրուհի Չոլաքեան՝ Հաճընէն։ Իր մանկութիւնը անցուցած է Դամասկոսի Հանանիա շրջանին մէջ, մինչեւ 1959-ը։ Կ՚ամուսնանայ Պետրոս Տէր Պետրոսեանի հետ եւմինչեւ օրս կը բնակի Դամասկոսի Ալ Թիճարայի շրջանը։ Շրջանաւարտ է Ս. Սարգիս եկեղեցւոյ Ազգային Սուրբ Թարգմանչաց Ճեմարանէն։ Վերժին Մինասեան - Տէր Պետրոսեան իր մանկութեան տարիներուն ծնողքին ընկերակցութեամբ յաճախ այցելած է Խչերի Քէմփին մէջ բնակող հաճընցի իրենց ազգականներուն։ Այս այցելութիւնները մեծ տպաւորութիւն ձգած են Վերժինին վրայ եւ այս յիշողութիւններն են, զորս ան կը վերարտադրէ ձայնագրութեան մէջ։
Խչերի քէմփին մասին վկայութիւն մը
Վերժին Տէր Պետրոսեան (ծնեալ Մինասեան) կը ներկայացնէ Խչերի քէմփին մասին վկայութիւններ։ Արձանագրուած է 15 Հոկտեմբեր 2021-ին, Դամասկոսի մէջ։ Մօտ 18 վայրկեան։ Վերժին քէմփի բնակիչ չէր։ Մանուկ եղած տարիներուն, ան այս թաղամասը յաճախակի եկած է ընտանիքին հետ՝ հոս ապրող ազգականներուն այցելութեան առիթով։ Զգալի է որ քէմփին նկատմամբ իր նայուածքն ու դատողութիւնները դուրսէն դէպի ներս է. անոր վկայութեան մէջ հետաքրքրական մանրամասնութիւններ կը գտնենք քէմփի ժողովուրդի առօրեայ կեանքին մասին։ Վերժին հակիրճ կը խօսի նաեւ Դամասկոսի այլ գաղթակայաններու, ինչպէս նաեւ տեղացի արաբներուն հայերու նկատմամբ կեցուածքին մասին։ Այստեղ եւս իր յիշողութիւնները առնուած են մանկութեան տարիներէն, երբ ան դպրոցական էր։