hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en en hy en hy hy fa en en en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy es hy hy hy hy bn hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy
ՄԱԳԱՂԱԹ.AM Հայկական առաջին բազմաձայն պատարագը. Քրիստափոր Կարա-Մուրզա - ՄԱԳԱՂԱԹ.AM
— Top Menu —Home Թարգմանություն Ուսանողական անկյուն Օնլայն վաճառք Տեսադարան
— Main Menu —Գլխավոր - Իրադարձություն - Հարցազրույցներ - Մշակութային անցուդարձ - Տեղեկատվություն - Հասարակություն Մշակույթ - Արձակ - Կինո - Թատրոն - Մանրանկարչություն - Պար - Լուսանկարչություն - Պոեզիա - Հայկական գորգագործություն - Խեցեգործություն - էպոս - Կրոն - Տարազներ - Տոն - Քանդակագործություն Գիտական հոդվածներ - Աստվածաբանություն - Բանասիրություն - Գրականագիտություն - Երաժշտագիտություն - Լեզվաբանույթյուն - Ծիսագիտություն - Հոգեբանություն - Մանկավարժություն - Պատմաբանություն - Փիլիսոփայություն Հետադարձ հայացք - Կենսագրականներ - Հուշեր - Նամականի - Մեր մեծերը Հուշակոթողներ - Թանգարաններ - Տաճարներ - Տուն-թանգարաններ - Քարանձավներ Օնլայն վաճառք Տեսադարան
Անկախությունը Հայաստա՛նն է՝ Արցախ աշխարհով
ԱՐՄԵՆՈՒՀԻ ՍԻՍՅԱՆ. Հերոս զինվորի շիրիմի առջև
Հասմիկ Սարգսյան. Կուզեի տեսնել ուսուցանողին՝ որպես զինյալի
Վրեժ Սարուխանյան. Փակի՛ր աչքերս, գիշե՛ր…
Հայկական առաջին բազմաձայն պատարագը. Քրիստափոր Կարա-Մուրզա
Posted On 16 Նյմ 2013
XIX դարի վերջին քառորդին արևելահայ իրականության մեջ Քրիստափոր Կարա-Մուրզան (1853-1902 թթ.) հանդիսացավ ամենաաչքի ընկնող երաժշտական-հասարակական գործիչներից մեկը, ով իր երաժշտական գործունեությամբ անգնահատելի ծառայություն մատուցեց մեր ժողովրդին: Նա առաջինն էր հայ կոմպոզիտորներից, որ իր ուշադրության կենտրոնում դրեց հայկական ժողովրդական երգերի հավաքման, ձայնագրման, քառաձայն մշակման և տարածման գործը: Համառ և անձնուրաց աշխատանքի շնորհիվ նա հայկական իրականության մեջ ձևավորեց համերգային կյանք, երաժշտությունը դուրս բերեց արիստոկրատական սալոններից և դարձրեց ժողովրդական ամենալայն զանգվածների սեփականությունը:
XIX դարի վերջին քառորդին հայկական երաժշտության զարգացման կենտրոնական հարցը բազմաձայնության արմատավորումն էր: Դարեր շարունակ միաձայնության սկզբունքով զարգացած հայ երաժշտությունը հասել էր զգալի բարձրության: Սակայն XIX դարում, երբ համաշխարհային երաժշտական մշակույթը բազմաձայնության ընձեռած հարուստ հնարավորությունների շնորհիվ հսկայական քայլերով առաջ էր ընթանում, հայկական երաժշտության զարգացումն արգելափակված էր:
Ահա թե ինչու Կարա-Մուրզան իր կյանքի նպատակը դարձրեց բազմաձայնության ներմուծումը մեր երաժշտության մեջ: Հաղթահարելով ամեն տեսակի արգելքներն ու խոչընդոտները` կոմպոզիտորն ուղի հարթեց բազմաձայնության տարածման համար:
Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի գործունեությամբ այսօր էլ մասնագետները շարունակում են հետաքրքրություն դրսևորել: Նյու-Յորքաբնակ ազգությամբ հայ երաժշտագետ Գրիգոր Փիթեջյանը հայ միջնադարյան երաժշտությանը նվիրված երեք գրքերի հեղինակ է: Տարիներ շարունակ ուսումնասիրելով Ք. Կարա-Մուրզայի կյանքն ու գործունեությունը` Փիթեջյանն իր հերթական գիրքը ծրագրել էր նվիրել հենց այդ ուսումնասիրությանը: Երաժշտագետը քաջատեղյակ էր, որ մինչ այժմ հրատարակված է Կարա-Մուրզայի ստեղծագործությունների միայն փոքր մասը, իսկ մնացած մասը համարվում է կորսված: Այդ առիթով դեռևս 2007 թ. Երևան կատարած այցի ժամանակ Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում Ռ. Մելիքյանի ձեռագրերի պահոցում Գր. Փիթեջյանը հայտնաբերել էր Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի մի շարք ձեռագրեր, այդ թվում նրա կողմից բազմաձայնված հայ առաքելական եկեղեցու սբ. պատարագի երգեցողությունները և մի քանի տասնյակ աշխարհիկ երգեր ու խմբերգեր, որոնց նոտաները երկար տարիներ մեզ համար համարվել են կորսված:
Գր. Փիթեջյանը պատարագի նոտաները գտել է լիմոնջյանական նոտագրությամբ ձեռագիր տարբերակով: Ձեռագիրը թերի էր և խմբագրման կարիք ուներ, քանի որ ներառում էր միայն երգչախմբային հատվածները: Ինչպես նշել է Կարա-Մուրզայի մի շարք ստեղծագործությունների խմբագիր կոմպոզիտոր Ռ. Մելիքյանը. «Իբրև երաժիշտ-հասարակական գործիչ Կարա-Մուրզան ժամանակ չի ունեցել ո’չ հիվանդանալու, ո’չ սիրելու, էլ ի’նչ մնաց համբերություն ունենար իր գրվածքները մշակելու կամ խմբագրելու»:
Գրիգոր Փիթեջյանն ստանձնեց այդ պատասխանատու աշխատանքը և խմբագրեց Կարա-Մուրզայի ձեռագիրը: Նա ավելացրեց սարկավագների երգեցողությունները, ինչպես նաև համակարգեց երգչախմբային հատվածները: Այդպիսով 17 էջից բաղկացած ձեռագիրը վերածվեց շուրջ 80 էջ ընդգրկող ավարտուն, ծավալուն ստեղծագործության: Որից հետո պատարագի կատարման առաջարկով Գր. Փիթեջյանը դիմեց Երևանի պետական կամերային երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր Հարություն Թոփիկյանին: Վերջինս սիրով ընդունեց այն, և 2013 թ. հոկտեմբերի 29-ին պատարագն առաջին անգամ ամբողջապես հնչեց Գևորգյան ճեմարանում: Երգչախումբն արդեն հասցրել է նաև ձայնագրել այն:
Շուտով լույս կտեսնի մեծ կոմպոզիտորին նվիրված Գր. Փիթեջյանի ծավալուն աշխատությունը, ուր տեղ են գտել կոմպոզիտորի կենսագրությունը, լուսանկարները, նոտային հավելվածը (մինչ այժմ հրատարակված շուրջ 40 երգերի և խմբերգերի փոխարեն այժմ կհրատարակվեն 80-ից ավելին), ինչպես նաև պատարագի ձայնագրությունը:
Նոյեմբերի 1-ին Կոմիտասի անվան կամերային երաժշտության տանը Երևանի պետական երգչախումբը գլխավոր դիրիժոր Հ. Թոփիկյանի ղեկավարությամբ հանդես եկավ Կարա-Մուրզայի ստեղծագործություննեին նվիրված համերգով, որի ընթացքում հնչեցին պատարագի երգչախմբային հատվածները (թվով 24) և մի շարք աշխարհիկ խմբերգեր, որոնց թվում առաջին անգամ կատարվեցին «Մեր հայրենիք», «Լռեց», «Քեզի մեռնիմ, Էջմիածին» խմբերգերը: Մենակատարներն էին` Թամարա Մոսինյանը (սոպրանո), Մաքրուհի Խաչատրյանը (սոպրանո), Վահագն Վարդազարյանը (տենոր) , Արտակ Մելիքյանը (տենոր) և Սեյրան Ավագյանը (բաս): Համերգը պատմական նշանակություն ուներ և մեծ ոգևորություն հաղորդեց ունկնդրին:
Հայ առաքելական սբ. եկեղեցու պատարագի սրբասացությունները Քրիստափոր Կարա-Մուրզան բազմաձայնել է 1886 թ. և 1887 թ. առաջին անգամ այն հնչել է Բաքվի սբ. Գևորգ հայկական եկեղեցում, իսկ 1892 թ. կատարվել Էջմիածնի մայր տաճարում` սբ. Թադեոսի և սբ. Բարդուղիմեոսի տոնի կապակցությամբ: Ավելի քան մեկ տասնամյակ (1886-1897 թթ.) Կարա-Մուրզան հայկական եկեղեցիներում կատարել է իր մշակած պատարագը, թեև հոգևորականությունը միշտ աշխատել է արգելք հանդիսանալ նրա գործունեությանը և թույլ չտալ, որպեսզի քառաձայն երգեցողությունը մուտք գործի եկեղեցի: Եվ միայն Մակար Եկմալյանի «Պատարագի» լույս ընծայումից և եկեղեցու կողմից պաշտոնապես ընդունվելուց հետո այդ արգելքը վերացավ: Դա տեղի ունեցավ 1896 թ. : Կաթողիկոսը հատուկ կոնդակով օրհնեց Եկմալյանին և կարգադրեց ամեն տեղ կատարել նրա մշակած պատարագը: Կարա-Մուրզան ևս, ծանոթանալով Մ. Եկմալյանի «Պատարագի» հետ, հանձն առավ կատարել հենց այդ տարբերակը` այդ մշակումը համարելով Եկմալյանի ստեղծագործական գործունեության գագաթնակետը:
Կարա-Մուրզայի մշակած պատարագն ունի պատմական մեծ նշանակություն: Սակայն այն ներդաշնակված է եվրոպական երաժշտության հարմոնիկ համակարգի սկզբունքներով և ունի կոմպոզիտորի կողմից ներմուծված բազմաձայնությանը բնորոշ ուղղահայաց ակորդային կառուցվածք, որում հաշվի չեն առնված հայ հոգևոր երաժշտության յուրահատկությունները: Դա միանգամայն արդարացված է, քանզի հայ իրականության մեջ հանդիսանում է բազմաձայնության առաջին փորձը:
Նախնական համեմատության ենթարկելով Ք. Կարա-Մուրզայի և Մ. Եկմալյանի «Պատարագները» կարող ենք տեսնել բազմաձայնման սկզբունքների որոշ տարբերություններ: Կարա-Մուրզայի «Պատարագում» ձայները չունեն ինքնուրույն մեղեդիական գծեր, այլ դիտվում են ուղղահայաց` ակորդի մաս կազմելով: Հաճախ է կիրառված զուգահեռ տերցիաներով և սեքստաներով շարժումը` հատկապես վերևի 2 ձայներում, իսկ բասը շատ պասիվ է և հիմնականում շարժվում է գլխավոր աստիճաններով (գերակշռում է T-S-D-T ֆունկցիոնալ շարժումը): Ի տարբերություն Կարա-Մուրզայի, Եկմալյանը մնացած ձայներին ևս որոշակի ինքնուրույնություն է հաղորդել` առավել հաճախ կիրառելով ձայների հակադիր շարժումը, այդ էլ հիմնականում ոչ հարևան ձայներում:
Ինչպես հայտնի է Մ. Եկմալյանի մշակած պատարագը ևս բազմաձայնված է եվրոպական երաժշտության հարմոնիայի սկզբունքներով և միայն Կոմիտասի անձնվեր աշխատանքի շնորհիվ XX դարի I կեսում մենք ունեցանք հայ հոգևոր երաժշտության սկզբունքներով բազմաձայնված պատարագ: Այս իմաստով Կարա-Մուրզայի «Պատարագի» պատմական նշանակությունը շատ մեծ է, քանզի նա առաջ բերեց պատարագի երգեցողությունները բազմաձայնելու անհրաժեշտությունը, որն իր զարգացումը գտավ Եկմալյանի և Կոմիտասի ստեղծագործության մեջ:
Այս տարի նշվում է Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի ծննդյան 160-ամյակը և այդ կապակցությամբ հայ ունկնդրին մեծ անակնկալ մատուցվեց. շուրջ 110 տարի անց կրկին կատարվեցին նրա մի շարք կորսված ստեղծագործություններ:
Folk musicГycaHckaя MyзыkaԳուսանական երաժշտություն
«Նա արդեն կենդանության օրոք սրբուհի էր, թեև սուրբ կոչումը ետմահու առանձնաշնորհ է»
Leave a Reply Չեղարկել պատասխանը
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
Մահացել է քանդակագործ Շավարշ Հովհաննիսյանը
Գրականության դարակներին ադամանդներ ու ուլունքներ շարերով դասավորած. ՎԱՀԱԳՆ ԴԱՎԹՅԱՆ
Անկախությունը Հայաստա՛նն է՝ Արցախ աշխարհով
Հրաչուհի Փալանդուզյան. ԱԶԳԱՅԻՆ ԾՐԱԳԻՐ
ՀԻՇԵ՛Ք, ԲԱԶԿԻ ԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԲՌՈՒՆՑՔԻ ՄԵՋ Է:
Հնագետները Եգիպտոսում Լեւոն Բ թագավորի ժամանակաշրջանի հայկական մետաղադրամ են հայտնաբերել
Ճախրանքդ մնաց անավարտ, սյունյաց բազե
ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀ. չպղծված ֆիլմ
Մահացել է քանդակագործ Շավարշ Հովհաննիսյանը
Գրականության դարակներին ադամանդներ ու ուլունքներ շարերով դասավորած. ՎԱՀԱԳՆ ԴԱՎԹՅԱՆ
[:Ar] Վերջին նյութերը [:ru]CBeжиe зaпиcи[:en]Last Posts
Մահացել է քանդակագործ Շավարշ Հովհաննիսյանը
Գրականության դարակներին ադամանդներ ու ուլունքներ շարերով դասավորած. ՎԱՀԱԳՆ ԴԱՎԹՅԱՆ
Անկախությունը Հայաստա՛նն է՝ Արցախ աշխարհով
[:Ar] Բանալի բառեր [:ru]MeTkи[:en]TAGS
communication education green power health life life style natural network night life power study technology EpBaHд Koчap Ալեքսանդր Շիրվանզադե «Հուշեր» Ակսել Բակունց Անահիտ Վարդանանց Անրի Վերնոյ «Մայրիկ» Արմեն Մարտիրոսյան «Մազե կամուրջ» Գայանե Փայտյան Գրիգոր Նազարյան Դավիթ Մուրադյան Դավիթ Վանյան Եղիշե Չարենց Զուխրա Երվանդյան Էդուարդ Արծրունյան Լեզվաոճական ուղեցույց Լուսինե Զաքարյան Կարինե Ավագյան Հայկ Խաչատրյան «Սոսյաց անտառ» Հասմիկ Պողոսյան Հասմիկ Սարգսյան Հենրիկ Հովհաննիսյան Հրաչուհի Փալանդուզյան Մարտիրոս Սարյան Պարույր Սևակ Սամվել Խալաթյան Սոս Սարգսյան Սուրեն Աղաբաբյան Վահրամ Փափազյան Վայոց ձոր Վարուժան Խաստուր Վրեժ Սարուխանյան Րաֆֆի «Հրապարակախոսություններ Օհան Դուրյան հոդվածներ»
Մայակովսկի, Ջեկ Լոնդոն, Հեմինգուեյ. ամաչկոտ տղամարդիկ:Հեղինակ՝ Աղասի Այվազյան: | Մարգարիտ Սարգսյան՝ Մայակովսկի, Ջեկ Լոնդոն, Հեմինգուեյ. ամաչկոտ տղամարդիկ գրառման
Հայկ՝ Մենք կարոտ էինք սիրտը թունդ հանող, մշակութային կյանքի ծարավը հագեցնող նորարարության. Օհան Դուրյան գրառման
ՄԱԳԱՂԱԹ.AM » Հեռուստատեսությունը կուլ է գնում ինտերնետին, վերարտադրում այն, ինչ ինտերնետում է՝ The third reality and the destiny of CinemaTpeTbя peaлbHocTb и cyдbбa kиHoԵրրորդ իրականություն և կինոյի ճակատագիրը գրառման
ՄԱԳԱՂԱԹ.AM » Խոհ աշխարհի վերջից առաջ՝ Հանճարի և անճարի գուգահեռականներում գրառման
ՄԱԳԱՂԱԹ.AM » «Նա ոչինչ չասաց սարդերի մասին, որ բույն էին դրել հենց իր` հոգևոր հոր գրպաններում ու երակներում». Արմեն Մարտիրոսյան՝ Արմեն Մարտիրոսյան. «Սարդոստայնը տների պատերի միջով, եկեղեցիների խորաններով բարձրացավ զանգակատների գմբեթները» գրառման
© 2013 Magaghat.am Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Մեջբերումներ անելիս հղումը magaghat.am-ին պարտադիր է:Սույն կայքի բոլոր լրատվական հրապարակումները անհատական օգտագործման համար են։ Տեղեկատվություն տարածող այլ միջոցներում սույն կայքի հրապարակումների (մասնակի կամ ամբողջական) վերահրապարկման համար անհրաժեշտ է magaghat.am ադմինիստրատորի թույլտվությունը։ Խախտում թույլ տված անձինք կենթարկվեն պատասխանատվության օրենքով սահմանված կարգով։ Կապ` Արման Հովհաննիսյան 055065023 magaghat.am@gmail.com