hy hy en hy en hy en en hy en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en de hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru gl ru en en en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy en hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy my hy hy hy hy hy fr
Ինգա Մարգարյան 20.01.2022 1 min read
Սույն աշխատանքում քննվումեն վիպակի հարադրական կազմությունների բարբառային-խոսակցական դրսևորումները, որոնք հատկանշվում են հեղինակային նրբիմաստների կիրառությամբ:
Գործածության հաճախականությամբ աչքի են ընկնում բայական հարադրությունները (հիմնականում հարադրական բայերը), որոնց ինքնատիպությունը ոչ միայն դրանց բարբառային-խոսակցական կիրառությունն է, այլև իմաստային բազմազանոությունն ու խոսքի պատկերավորությունը: Վերլուծական կառույցների մեջ, ըստ բաղադրիչների խոսքիմասային պատկանելության(բայական և անվանական), ելակետային միավորն է բառ-բաղադրիչը[3]:
Վիպակում կիրառության ինքնատիպությամբ առանձնանում են դարձվածային արժեքով բայական հարադրությունները, որոնք,հեղինակը  մասնակի փոփոխության ենթարկելով, կերտել է նոր միավորներ: ժողովրդախոսակցական լեզվում տարածված, բարբառներում արձանագրված բայական հարադրությունների ու հեղինակային կազմությունների գործառական-ոճական տարբերություններն ակնառու դարձնելու միտումով փորձենք  ներկայացնել պայմանական առանձնացումներով՝ ըստ ձևական կազմի նույնությամբ, բայց իմաստային տարբերությամբ, ըստ բայ բաղադրիչի տարբերությամբ, բայց իմաստային նույնությամբ,  որոնց անվանական բաղադրիչը երեբեմն բարբառային փոխառյալ բառ է, և հարադրություններ, որոնք կազմությամբ և նրբիմաստային գործածությամբ անհատական-հեղինակային են:
Նմանօրինակ հեղինակային կազմությունների մյուս մասն էլ տարբերվում է փոխառյալ բառերի առկայությամբ: Բարբառներում գործածվող սովի տարի, մորեխի տարի բաղադրյալ անվանումների համաբանությամբ ստեղծվել էղաչաղի տարի լինել-ը (փախստական, իշխանության հետապնդումներից ապահով տեղ փախած, ՀԲԲ, հ.3, էջ 349). «Երեսուն թվականի ղաչաղիտարինէր» (թուրք.՝ գող, ավազակ) (էջ 478), բռաքհանել. «Ճառ Սիմոնի նոտար տղան բռաքհանվեց, մնաց» (բանակ տանելու համար անպիտան) (էջ 512):
Հերոսների տիպականացման, բնավորության որևէ հատկանիշ շեշտելու առումով առանձնանում են այն կազմությունները, որոնք հեղինակի կողմից բացատրվում են համատեքստում: Ինչպես՝ մի մազ հոգի ունենալ, մի նստելում, դաղբաշ անել, խտտել-պտտել, ռոճիկը փափուկ, բողազը՝ չոր: Բերենք բնագրային օրինակներ. «Պառավը մեռավ: Դե մի մազ հոգի ուներ» (անկարող, թույլ) (էջ 606),«Յոթ կին է ունեցել և մի նստելում մի խորոված հորթ է խժռել» (ճաշի ժամանակ) (էջ 498), «Սպիրտ Կառլենը ու Նոտար Բենիամինը ամեն օր շատից-քչից դաղբաշ են անում….Լափում են ռեստորանում, հետո լափածն առանց մնացորդի ետ տալիս հենց մայթի վրա» (էջ 602): Ժողովրդախոսակցականում հանդիպում է դաղբաշ-ի բաղադրիչների առանձին գործածություններ.դաղ-ը և՛ որպես հարադիր բայ՝ դաղ անել, դաղ գալ, դաղ դաղ լինել, և՛ որպես գոյական՝ խարան, վիշտ, կսկիծ[14], այդպես ևբաշ-ը (թուրք.՝ ծայր). Գորիսի խոսվածքում տարածված է բաշաբաշ-ը (հավասարը հավասարի, օր.՝ բաշաբաշ խոսել)և բարբառային արտասանությամբ՝ պաշ-ը[15] (բարձրություն, բարձունք):«Աղջիկներին խտտեմ-պտտեմ պարել տալով՝ գլխահանում է» (գրկախառնված) (էջ 561): «Դե, մենակ մարդ է, ռոճիկը փափուկ, բողազը՝ չոր: Մերժել չգիտի» (էջ 500):
Խոսքի շարժունությունն ապահովում են բայական հարադրությունների ուղիղ և փոխաբերական կիրառությունները, որոնց իմաստային փոփոխությունը ենթադրում է, որ այդ կազմությունները կարող են ընդգրկվել դարձվածային միավորների շարքում՝ պայմանավորված գործածության տարածվածությամբ[16]. «Երկու գավաթ գարեջուր կուլ տալուց հետո դուրս է գալիս՝ պատեպատ ընկնելով: Ոտքերը շաղվում են: Չի շաղվում միայն երգը» (բարբառներում տարածված՝ աչքերը շաղվել, խոսքը շաղվելհարադրությունների նմանությամբ՝ ոտքերը շաղվել՝ ծալվել, թուլանալ) (էջ 597): Գռեհկաբանական նշանակությամբ նշելի էռեխ(երախ՝ հնագույն արեխ արմատից ձայնավորի դրափոխությամբ) բաղադրիչով բայական հարադրությունները. «Պատշգամբի յուղաներկ պատին իրարռեխ կրծող երկու առյուծ են նկարվա՛ծ» (հոշոտել) (էջ 477),«Լեյտենանտ Յուրիկն էլի՛ աղջկա ռեխ է կրծել գիշերը» (համբուրել) (էջ 476), «Իր տնից դատախազություն է գնում շան ռեխ ընկած պայուսակը թևի տակ» (քրքրված, պատռված) (էջ 547):
Անվանական հարադրություններից առանձնացրել ենք բարբառային-խոսակցական կազմությամբ ու իմաստային յուրատեսակությամբգործածությունները: Անվանական հարադրությունները, չնայած ոճական ակտիվությամբ զիջում են բայականներին, այնուհանդերձ, հանդիպող կիրառություններըբնութագրականեն:Վիպակում հիմնականում հաճախադեպ են հարակցական, շաղկապական ու առդրականանվանականները, ինչպես՝ հախկ–հավը.«Ճել Ավան բիձան իր հախկ-հավը մաքրեց աշխարհի հետ ու պատրաստվեց մեռնելու» (էջ 611), ժողովրդախոսակցական լեզվում առավել գործածական է հախկ ու հաշիվ անվանական հարադրությունը, որի նշանակությունը պայմանավորված է հախկ-ի՝ ընկերակից գութանավարներից ամեն մեկին ընկած վարելահողի բաժին[17], վարելահող (Գորիսի խոսվածքում)[18] իմաստներով: Այս  շաղկապական հարադրության իմաստային նույնությամբ էլ կազմվել է հեղինակային անվանական հարակցականը՝  աշխարհումիր առաքելությունը, մասնակցությունը ավարտելու իմաստով, որի նշանակությունը բխում է նաև հախկ-ի (հաղ>հաղ+ք>հաղք>հախկ)[19] հանգանակ՝ մասնակից, գործակից իմաստից[20]:«Այդ տուն-չարտանքը փողոցի վրա է» (տան տեսք չունեցող) (էջ 481), «Ցամաք գետնին, վեց չոր–ցամաք երեխա» (սոված) (էջ 478), «Ման է գալիս, քիթը խոթում ամեն քունջ ու պուճախ» (ամեն տեղ) (էջ 600),«Փեսան էլ շառ ու շիլթաղ չի» (կռվարար) (էջ 484),«Բաց են անում նրա բերանը (էշի)՝ ատամ-ազուին նայելով՝ տարիքը որոշելու» (ատամնաշար, ազու՝ սեղանատամ)(էջ 507),«Միշտ թաց, թռսխած է նաև Փայտ Հովագիմի քիթ-մռութը»(էջ 548), «Քաղաքը միկալ–կլոր հրապարակ ունի» (էջ 477):
Վերոնշյալ բայական ու անվանական հարադրությունների քննությամբ պարզ է դառնում, որ դրանց բարբառային-խոսակցական դրսևորումների ճիշտ ու տեղին գործածություններն ապահովում են վիպակի լեզվի ժողովրդայնությունը, որպես տիպականացման միջոցներ՝ խթանում հերոսների խոսք ու զրույցի կենդանի, անմիջական ու պատկերավոր արտահայտումը:
AHaлиTичeckиe или coпocTaBиTeлbHыe пpoяBлeHия диaлekTHoй-paзroBopHoй peчи B пoBecTи C. XaHзaдяHa „ЖypHaл пpoиcшecTBий”
ПpoизBeдeHиe пocBящeHo cBoeoбpaзHoMy cTилю coпocTaBиTeлbHoro cocTaBa диaлekTHoй- paзroBopHoй peчи B пoBecTи „ЖypHaл пpoиcшecTBий”. PaзличHыe aHaлиTичeckиecTpykTypы oбecпeчиBaeT жиByю и HeпocpeдcTBeHHyю peчb repoeB, roBopящиx Ha диaлekTe. BыдeляюTcя фpaзeoлorизMы и aBTopckиe, личHocTHыe cлoBocoчeTaHия, koTopыe пpидaюT BыckaзыBaHию BыpaзиTeлbHocTb, cлyжaT cpeдcTBoM coздaHия oбpaзHocTи peчи.HaпpиMep: „տրնգիպարել” (oпяHeTb), „փափախանել” (orpaбиTb), „դաղբաշանել” (BыpBaTb), „ռեխկրծել” (пoцeлoBaTb), „տուն-չարտանք” (лaчyra), „շառուշիլթաղ” (дpaчлиBый) и дp. ИMeHHыe aHaлиTичeckиe cTpoeHиe диaлekTa пpaBилbHыe и yMecTHыe пpoяBлeHия диaлekTHoй-paзroBopHoй peчи и иx иcпoлbзoBaHиe oбecпeчиBaюT HapoдHый языk пoBecTи, kak Tипичeckиe cpeдcTBa cTиMyлиpyюT BыpaжeHиe oбpaзHoй peчи.
The dialectical-colloquial manifestations of noun and verbal juxtapositions in the short story The Book of Being
The work is devoted to the stylistic uniqueness of the dialectical-colloquial manifestations of noun and verbal juxtapositions in the short story The Book of Being  the diverse formations of the juxtaposition verbs ensure the vivid and true speech of the characters when speaking in a dialect. Particularly the juxtapositions of a phrasal value created by the author are noticeable, such as  տրնգի պարել (to get drunk), փափախ անել (to rob), դաղբաշ անել (to burst into tears), ռեխ կրծել (to kiss), տուն-չարտանք (not like a house), շառ ու շիլթաղ (quarrelsome) etc. The proper and correct usages of the dialectical-colloquial manifestations of noun and verbal juxtapositions ensure the popularity of the story and promote the figurative expression of the speech.
[1]Ս. Խանզադյան, Երկերի ժողովածու վեց հատորով, Ե., 1983, հ. 5, էջ 473-615:
[2]Գ. Խալաթյան, Ավ. Իսահակյանի խոսքարվեստի ժողովրդայնությունը, Հայագիտական հանդես, Ե., 2008, N2-3 (8-9), էջ 3:
[3]Լ. Հովսեփյան, Բառակազմության տիպեր, եղանականեր և միջոցներ, Ջահուկյանական ընթերցումներ-2009, Ե., 2009, էջ 107:
[4]Ա. Սուքիասյան, Ս. Գալստյան, Հայոց լեզվի դարձվածաբանական բառարան, Ե., 1975, էջ 131:
[5]Ալ. Մարգարյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ե., 1990, էջ 92:
[6]Հայոց լեզվի բարբառային բառարան, Ե., 2007, հ. 4, էջ 443:
[7]Է. Աղայան, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Ե., 1976, մ. 1, Էջ 340:
[8]Ալ. Մարգարյան, Գորիսի բարբառը, Ե., 1975, էջ 395:
[9]Ալ. Մարգարյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, էջ 91:
[10]Հայոց լեզվի բարբառային բառարան, Ե., 2002, հ. 2, էջ 59:
[11]Հայոց լեզվի բարբառային բառարան, Ե., 2012, հ. 7, էջ 92:
[12]Հայոց լեզվի բարբառային բառարան, Ե., 2010, հ. 6, էջ 240:
[13]Պ. Բեդիրյան, Ժամանակակից հայերենի ոչ փոխաբերական կայուն բառակապակցությունները (Դասախոսություններ), Ե., 1990, էջ 78:
[14]Հայոց լեզվի բարբառային բառարան, Ե., 2001, հ. 1, էջ 301:
[15]Ալ. Մարգարյան, Գորիսի բարբառը, էջ 505:
[16]Մ. Քումունց, Զուգաբայերը և բայական բաղադրիչների լեզվաոճական մի քանի հարցերի շուրջ (Ըստ Հ. Մաթևոսյանի երկերի), Լեզու և լեզվաբանություն, Ե., 2005, N1, էջ 75:
[17]Հայոց լեզվի բարբառային բառարան, Ե., 2004, հ. 3, էջ 231:
[18]Ալ. Մարգարյան, Ստուգաբանություններ, Ե., 2015, էջ 107:
[19]Ալ. Մարգարյան, նշվ. աշխ., էջ 106:
[20]Առձեռն բառարան հայկազեան լեզուի, Վենետիկ, 1865, էջ 471:
Տեսնել հեղինակի բոլոր գրառումները
Previous: Ձեւաբանական իրողությունների լեզվաոճական դերը Ս. Խանզադյանի արձակում
Ձեւաբանական իրողությունների լեզվաոճական դերը Ս. Խանզադյանի արձակում
Ձեւաբանական իրողությունների լեզվաոճական դերը Ս. Խանզադյանի արձակում
Նորաբանությունները Վարդան Հակոբյանի ստեղծագործություններում
Նորաբանությունները Վարդան Հակոբյանի ստեղծագործություններում
Ձաւար|| հաճար || կորկոտ բառերի հնդեվրոպական աղերսները՝ ըստ բարբառային տվյալների
Ձաւար|| հաճար || կորկոտ բառերի հնդեվրոպական աղերսները՝ ըստ բարբառային տվյալների
Բաժիններ Ընտրել կարգը «Տավերս»  (16) Ազգագրություն  (50) Աղահեճք  (7) Այլախ  (1) Աշխարհագրություն  (23) Աշոտ Սիմոնյան  (3) Ավանդազրույցներ  (59) Արկադի Ծատուրյան  (6) Արվեստ  (5) Արցախ  (26) Արցախյան ազատամարտ  (10) Բաղք  (10) Բանահյուսություն  (54) Գևորգ Ստեփանյան  (6) Գիտաժողովներ  (18) Գիտական գործունեություն  (56) Գլխավոր  (39) Գլխավոր  (10) Գուսան Աշոտ  (3) Գրականություն  (42) Գրիշա Սմբատյան  (13) Դասընթացներ  (52)    Ֆրանսերեն դասեր  (52) Զանազան  (56) Զոհրաբ Ըռքոյան  (81) Ընտանիք  (5) Ժիրայր Միրումյան  (4) Ինգա Մարգարյան  (5) Լեզվաբանություն  (75) Լուսինե Ներսիսյան  (6) Խոհանոց  (4) Ծղուկ  (1) Կենցաղ  (8) Կովսական  (4) Հաբանդ  (4) Համագործակցություն  (1) Համլետ Գևորգյան  (6) Հասարակություն  (2) Հիմնական  (12) Հնագիտություն  (34) Հրաչ Մարտիրոսյան  (4) Հրապարակումներ  (65) Ձորք  (1) Ճարտարապետություն  (15) Մալիկ Թելունց  (9) Մհեր Քումունց  (64) Պատմություն  (164) Ռազմաքաղաքական  (7) Սերգեյ Հախվերդյան  (19) Սերգեյ Ջհանգիրյան  (8) ՍՀՀԿ  (26)    Մեր մասին  (1) Սյունիք բնաշխարհ  (33) Սյունիքը արվեստում  (9) Սյունիքի հայագիտական նորություններ  (45) Տարածաշրջան  (15) Տեսանյութեր  (33) Քաշաթաղ  (68)
Պահոցներ Նշեք ամիսը Սեպտեմբերի 2022  (7) Օգոստոսի 2022  (6) Հուլիսի 2022  (12) Հունիսի 2022  (3) Մայիսի 2022  (3) Ապրիլի 2022  (8) Մարտի 2022  (2) Փետրվարի 2022  (6) Հունվարի 2022  (12) Դեկտեմբերի 2021  (20) Նոյեմբերի 2021  (19) Հոկտեմբերի 2021  (3) Սեպտեմբերի 2021  (21) Օգոստոսի 2021  (54) Հուլիսի 2021  (10) Հունվարի 2020  (1) Դեկտեմբերի 2019  (1) Նոյեմբերի 2019  (4) Հոկտեմբերի 2019  (2) Սեպտեմբերի 2019  (2) Օգոստոսի 2019  (8) Հունիսի 2019  (2) Մայիսի 2019  (9) Ապրիլի 2019  (6) Մարտի 2019  (8) Դեկտեմբերի 2018  (4) Նոյեմբերի 2018  (3) Հոկտեմբերի 2018  (9) Սեպտեմբերի 2018  (9) Օգոստոսի 2018  (8) Հունիսի 2018  (1) Մայիսի 2018  (4) Ապրիլի 2018  (8) Մարտի 2018  (11) Փետրվարի 2018  (2) Հունվարի 2018  (3) Դեկտեմբերի 2017  (6) Նոյեմբերի 2017  (1) Հոկտեմբերի 2017  (10) Սեպտեմբերի 2017  (12) Օգոստոսի 2017  (5) Հուլիսի 2017  (13) Հունիսի 2017  (5) Մայիսի 2017  (15) Ապրիլի 2017  (11) Մարտի 2017  (12) Փետրվարի 2017  (6) Հունվարի 2017  (2) Դեկտեմբերի 2016  (4) Նոյեմբերի 2016  (5) Հոկտեմբերի 2016  (6) Սեպտեմբերի 2016  (8) Օգոստոսի 2016  (11) Հուլիսի 2016  (12) Հունիսի 2016  (31) Մայիսի 2016  (5) Մարտի 2016  (1) Փետրվարի 2016  (4)
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
«Տավերս» մշակութային հասարակական կազմակերպություն, Կապան Ծանոթանալ կենտրոնի աշխատանքներին
Վայոց ձոր Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտ, Սիսիան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Լրագրող, հասարակական գործիչ, ՄԵՐԱՆ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանի պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր Ծանոթացեք հեղինակի նյութերին
Լեզվաբան, բ.գ.դ., պրոֆեսոր Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմության ուսուցիչ, Վերին Շեն Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքների
Լեզվաբան, բ.գ.թ., Գորիս-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Բ.գ.թ., դոցենտ, Գորիսի պետական համալսարան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, Երևան Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմաբան, իրավաբան, պ.գ.թ., դոցենտ Ընթերցեք հեղինակի աշխատանքները
ՍՀՀԿ նախագահ, արևելագետ, թուրքագետ, լեզվաբան, բ.գ.թ., դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պատմաբան, դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
ՍՀՀԿ անդամ, տ.գ.թ., Կապան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն Ծանոթացեք կենտրոնի աշխատանքներին
Université Lumière Lyon 2-ի ուսանող (մագիստրատուրա), Ֆրանսերենի դասավանդող Սովորեք ֆրանսերեն հեղինակի հետ
Գիտական ծրագրեր և հաստատություններ
ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտե
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ նախագահության կենտրոնական շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամ
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ գլխավոր շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ
Հասցե` ք. Երևան, Մաշտոցի պողոտա 53
ԵՊՀ Հայագիտական Հետազոտությունների Ինստիտուտ
ՀՀ, ք. Երևան, Ալեք Մանուկյան 1,
ԵՊՀ 2-րդ մասնաշենք, 5-րդ հարկ,
Հեռ.` + 37460 71-00-92
ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
Հասցե` ք. Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի գրանցման համարն է՝ 211.171.1181249: Կենտրոնի անգլերեն անվանումն է՝ Syunik Armenological Research Center, ռուսերեն՝ ЦeHTp apMeHoлorичeckиx иccлeдoBaHий CюHиka:  Գործունեության ժամկետը՝ անժամկետ: Գրանցված է ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության կողմից: Կայքում հրապարակված նյութերի պատասխանատուն հեղինակներն են: Էլ. հասցե՝ syunhayhetkent@gmail.com
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն © Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: | MoreNews by AF themes.