hy hy en hy en hy en en hy en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en de hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en ru ru en ru hy en en en en en hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy en hy hy hy hy hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy my hy hy hy hy hy fr
Նորաբանությունները Վարդան Հակոբյանի ստեղծագործություններում – ՍՀՀԿ
Ինգա Մարգարյան 22.12.2021 2 min read
Նորաբանությունների ստեղծումը լեզվի մեջ մեծ հաշվով պայմանավորված է հասարակության կյանքում առաջացած նոր առարկաները, երևույթներն ու հատկանիշներն անվանելու, ինչպես և՝ արդեն իսկ եղած, հայտնի ու տարածված առարկաներին, երևույթներին ու հատկանիշներին նոր, թարմ անվանում տալու պահանջով: Եվ խոսքի միավոր լինելու հանգամաքով էլ նորաբանությունները լինում են լեզվական և անհատական կամ հեղինակային:
Լեզվական նորաբանություններն առաջանում են արտալեզվական գործոնների ազդեցությամբ՝ լեզվի բառապաշարը հարստացնելու, համալրելու նպատակով, և դրանց ստեղծման գործընթացում ստեղծողի հեղինակային անհատականությունը չի կարևորվում, իսկ անհատական-հեղինակային նորաբանությունները մեկուսացած են. ստեղծվում են հիմնականում ոչ թե լեզվի բառապաշարը հարստացնելու, այլ ոճական նպատակադրումով և իրենց անվանողական գործառույթով էլ առավելապես անհատական վերաբերմունքի դրսևորման արտահայտություններ են[1]:
Հեղինակային նորաբանությունների ուսումնասիրության արդիականությունը, ըստ էության, ենթադրում է քննական որոշակի մեթոդներ. Վ. Հակոբյանի երկերի բառապաշարի  մասին ընդհանուր պատկերացում, հեղինակային ինքնատիպ ոճի բացահայտում, գեղարվեստական խոսքում  գործածված հեղինակային նոր բառերի արձանագրում և հանրայնացնում: Կարևոր է նաև բառակազմական և իմաստաբանական այն կաղապարների առանձնացումը, որոնք հիմք են հեղինակի համար հայերենի բառապաշարի կազմը նոր բառերով համալրելու համար:
Վարդան Հակոբյանի ստեղծագործությունների նորաբանությունները հատկանշվում են և՛ իրենց կազմությամբ ու իմաստային խորությամբ, և՛ հեղինակի գրելաոճին բնորոշ գծերի, հույզերի, իրողությունների վառ, կտրուկ, սուր արտահայտչաձևերի ընդգծումով:
Քննությունը հիմք է տալիս փաստելու, որ հեղինակային-անհատական նորաբանությունները վկայված չեն՝
Քննվող ժողովածուների հեղինակային նորաբանությունների մեծ մասը ձևակազմությամբ և իմաստով նոր է՝ հատուկ հեղինակի ոճին, աշխարհընկալմանը և միաժամանակ բառախաղերի կերտման ու հանգավորման պահպանման հիանալի միջոցներ: Իսկ մի որոշ մասն էլ լեզվում արդեն իսկ հայտնի կաղապարների, բառահիմքերի, արմատների հիման վրա բառակազմական ածանցում եղանակի միջոցով որոշակի փոփոխություն կրած ու նորովի արտահայտված բառաձևեր են:
Քանակական առավելություն ունեն հոդակապավոր բարդությունները, որոնք դրսևորում են կաղապարային բազմազանություն:
Լեզվական տարբեր հատկանիշներով մյուսներին չեն զիջում հետևյալ կաղապարները, որոնք ունեն գլխավորապես ածականական, գոյականական խոսքիմասային արժեք:
Կազմությունների մեջ կան բաղադրիչներ, որոնք վճռորոշ դեր են կատարում ոչ միայն բարդության բաղադրության գործում, այլև տվյալ պահին հաղորդվող, ներկայացվող երևույթի տպավորիչ արտահայտման համար: Կապված թեմայով, տրամադրության ուղղվածությամբ՝ հեղինակը գործածում է առանցքային բառեր (արմատներ)՝ բանատողերում թաքնված բանաստեղծական ամենանուրբ երանգները բացահայտելու համար, Ս. Սարինյանի բնորոշմամբ. «Վ. Հակոբյանը բացառիկ գրավչությամբ է պատկերել արցախյան ոգու կանչը մարդկանց գիտակցության ու կենսաբանական զգացողություններում: Բանաստեղծը բնության և սիրո արանքում է, բնությունն իր հեքիաթներն է շռայլում, սերը շնչավորում է բնությունը, և պոետը թարգմանում է այն բանաստեղծությամբ…»[10]:
Բառակազմորեն որպես առաջնաբաղադրիչ ակտիվ են Արցախ, ժամանակ և թոնիր արմատները, որպես վերջնաբաղադրիչ՝ նյութ-ը, իսկ և՛ առաջին, և՛ վերջին բաղադրիչներ՝  մոմ, մութ, թեժ արմատները:
«Արցախադարձ երկնքից արևը բոց է թափում» (Ը, էջ 219), «… Տարոնում, Արցախատան Հին Հարարում, / Էրգրում հայոց տիրացան մեր սուրբ սարերին….» (Ը, էջ 271), «Դարերի ժամանակադաշտում / փոփոխություններ մտցնելով….» (ՆԼՎ, էջ 260),  «Աներկիր խոսքեր, / ժամանակավայր՝ / անմոլորակ» (ՆԼՎ, էջ 217),  «Իսկ խոսքս… ժամանակադարան է, / ուր բառն է գետին հոսեցնում» (ՆԼՎ, էջ 118), «Պարզ է, որ խմորահացը թոնրապատից չի բռնելու» (Ը, էջ 33), «Նման եղան թաժա հաց վերցնելուն՝ / թոնրաթեժ պողերը վրան» (ՆԼՎ, էջ 63),  «Իմ կավանյութից է իմ բառը» (ՆԼՎ, էջ 125),  «Իմ բառը իմ կռվանյութից է» (ՆԼՎ, էջ 117), «Երկու մատնամոմ հանգչում են այրվող շուրթերիս վրա» (Ը, էջ 21), «Ուրվամոմի / նման հալվում էր ճամփամերձ եզրագերանը….» (ՆԼՎ, էջ 253), «Հարսնամոմի մեջ տաք-մեղրախոսում» (Ը, էջ 301),  «Սպասումների անհունում, ամենախորքում ջրերի / մի մոմածաղիկ է վառվում» (Ը, էջ 52),  «Կնաքարշ որձերի ոհմակը հոտոտում է մթնահունց էգերին» (Ը, էջ 26), «Մենությունը դառնում է մթնաթել….» (ՆԼՎ, էջ 259),  «Ինքնամութ գիշեր:» (Ը, էջ 385),  «Ջնջված մի վայրում / մանկություն եմ կիսել՝ / տխուր ու ածխամութ» (ՆԼՎ, էջ 250),  «Շրջանցելով լուսումութային մրրիկներն ու / փորձարարական / շրջագծերը քամու» (ՆԼՎ, էջ 266),  «Թերթերի էջերը «մաղալ» են դարձնում / թեժախարույկ, / ուր խորոված են պատրաստում «գրչի դեմոկրատները»» (ՆԼՎ, էջ 95),  «Եվ մի ամբողջ գիշեր, թեժածարավ գույների մեջ թավալվելով» (Ը, էջ 293):
Ժողովրդական շունչն առավել զգալի է այն կազմություններում, որոնց կամ ձևը, կամ դրանց բաղադրիչներից մեկը կամ ածանցը բնորոշ է խոսակցականին, ինչպես՝ «…որ չորս պատերի մեջ / մնացած մինուճարատեր հարևանը / չլսի, չնեղանա» (Ը, էջ 320), «Սկսեցին արևազիլ ղողանջներ / հնչել….» (Ը, էջ 325), «Մի քիչ / լռելուց հետո՝ ինքնուինքը. «Ցավի տված գերզայունությո՞ւն»» (Ը, էջ 338),  «Համացավցիներ ենք: / Աշխարհում ոչ մի գույն ինքը չէ….» (Ը, էջ 147):
Հեղինակային խոսքում գործածության քանակով և պատկերավորման հզոր լիցքով առանձնանում են բայական կազմությունները՝ անցյալանալ (Ը, էջ 86), հարցականել (ՆԼՎ, էջ 292), ծանծաղվել (ՆԼՎ, էջ 172), թերթաթափվել (Ը, էջ 258): Նշենք մի քանիսը բնագրային օրինակով. «Ծիտը մերկ ճյուղին տերևախաբ է տալիս» (Ը, էջ 11), «Մոռացածս՝ ափի մեջ, քանի տարի է՝ քարեքարվելով» (Ը, էջ 377), «Տարրամերվել ենք՝ / դիպակներում կյանքի: / Գիծ և գույն» (ՆԼՎ, էջ 223),
Հետաքրքրական են –վ– ածանցով բայերի գործածությունները: Բաղադրվելով անորոշ դերբայի –ել մասնիկի հետ՝ հասարակ գոյականներից սերում է բայեր՝ «Կաթիլ-կաթիլ աշխարհվում եմ» (Ը, էջ 12), «Կոկոնվում է հոգիս՝ լույսի քո ցողունին» (Ը, էջ 62), «Մեր աստղերը վաղուց ասուպվել են» (Ը, էջ 73), «Հիմա քարեր եմ փնտրում, որ իմ նմանակը լինեն գոնե: / Արձանվեմ» (Ը, էջ 146), «Աստվածամոր երազից ծաղկունքվել ես դու խոնարհ» (Ը, էջ 181), «…բռունցքներում երկնքված հենակներ են վեր հառնում» (Ը, էջ 202), «Իմ ձեռքն է ձգվում դեպի պողերը ծոցված կրակի» (ՆԼՎ, էջ 188), «Հողն Արցախա վրեժվում, որդոց շիրմին մխում է» (Ը, էջ 202):
Այս դեպքում բաղադրյալ –վել  մասնիկն ունի բառակազմական գործառույթ, ինչը հաստատում է հայերենի զարգացման վերջին շրջանում այդ մասնիկի բառակազմական գործառույթով գործածությունների ակտիվությունը: Բավական է փաստել միայն Հ. Շիրազի «Հայոց դանթեական» պոեմը, որտեղ նման կազմությունների թիվը հասնում է ութ տասնյակի[11]:
Հանդիպում են նաև գոյական+ավոր+վել կաղապարով կազմություններ: -Վ- ածանցը նման բառակազմական (բայակերտման) նշանակությամբ բնորոշ է հայերենի գեղարվեստական լեզվին և առավելապես պոեզիային, որտեղ գոյական հիմքով կազմված շատ բայեր –վ ածանցով դարձել են առարկայական երևույթներից բխող գործողության պատկերավոր արտահայտություններ և ստացել ոճական յուրահատուկ արժեք[12]: «Երազավորվել է նրանց երգում ու թևերում» (Ը, էջ 40), «Ծիծաղելի եմ դառնում ինքս էլ, / Ո՞նց բառավորվել» (Ը, էջ 179):
Ինչպես արդեն նշել ենք, հեղինակը ածանցման եղանակով ստեղծել է բառաձևեր, որոնք ժողովրդական մտածողության արդյունք են:
ան– ժխտական նախածանցով կազմությունները՝ անմեղվավոր (Ը, էջ 36), անմենակ (Ը, էջ 38), անկանգունակ (Ը, էջ 367), անհարադիր (ՆԼՎ, էջ 240): Նշենք մի քանիսը բնագրային օրինակով. «Ճանապարհների վրա անմեր, անաղբյուր» (ՆՎԼ, էջ 93), «Ես սա բանաստեղծություն չէ, եթե կուզեք՝ / անբանաստեղծություն է» (ՆԼՎ, էջ 98), «Անփակագիծ ժպիտների զոհյալ ասպետ Ավոն է….» (Ը, էջ 131):
-Ք ածանցով՝ հավքառատ (Ը, էջ 371), տարավարք (ՆԼՎ, էջ 112), մեղքատեր (ՆԼՎ, էջ 37), մենախորք (ՆԼՎ, էջ 256)[13]: Նշենք բնագրային օրինակներով ևս. «Գույներն են արթնանում մերկության մեջ հարսի առաջին վայելքագիշերում» (Ը, էջ 132), «Ուր արևը ՝ մեր համբույրի տեսքով, / իր շրթնահետքն է թողնում ձյուների վրա» (ՆԼՎ, էջ 61), «Թերթիկներ է գլորվում արբունքագեղ ջրերի ակում» (Ը, էջ 140):
–Ուհի վերջածանցով՝ «Ուզում է կողքի թռչնուհուն սեր խոստովանել հավքը» (Ը, էջ 39), «Աչքերիդ մեջ լալիս էր մի կապույտ մանուշակ, / մենակ աղջիկ, / մենակուհիս…./ Եվ այնքան խորն էի / թաքցրել սիրտս՝ աշխարհից, ցավից, / այդ ինչպե՞ս / գտար, / անձրևուհիս» (Ը, էջ 44), «Տխուր օդ: Անծանոթ ստվերուհի» (Ը, էջ 144):
–Ապ ժխտականով՝ «Մշտապես ես եմ, / որպես վաղվա շող՝ տապանակից դուրս, / ապայժմյա ու երկնածնունդ» (ՆԼՎ, էջ 265), «Կենսարար միջակայքում / շրջագայում է ապահնչյունը» (ՆԼՎ, էջ 51), «Աչքի առաջ պահել…./ ակնհայտորեն ներփակ «նյութի երևակայությունը» / ապաթատերական» (ՆԼՎ, էջ 250):
Նախա- ածանցով՝ «Նախագիշեր է լույսը: / Լսելի քար: / Խնկելի բառ» (ՆԼՎ, էջ 225), «Իսկ իմ բառերը հնչում են միայն կապույտ օդում՝ / որպես նախաթղթային բանաստեղծություն…» (ՆԼՎ, էջ 111), «Մի հատիկ ծիրան ընկել է ծառից / և մինչև հիմա անվերջ, անդադար / գլորվում է հին երկրագնդի շուրջ՝ / նախաարեգակ նման» (ՆԼՎ, էջ 45):
Հակա– ածանցով. «Եթե ես քո մեջ / չեմ՝ արևը չի երևում, և ամեն ձնծաղիկ հակաձյուն է» (Ը, էջ 94), «Դա ատելություն չէ, / այլ… հակասեր, / վայրկյանների ավարառու» (ՆԼՎ, էջ 217):
–Ոտ վերջածանցով. «Լսելի լինի լեռոտ ու ձորոտ ղողանջը նրա» (ՆԼՎ, էջ 93), «Լույսի դեմքը մի քիչ մութոտ էր, լավ եմ հիշում» (ՆԼՎ, էջ 34):
–Ուն վերջածանցով. «Ամուր բռնի իր Նունեի երազներից՝…. / տաք-մեղրախոսուն» (Ը, էջ 301), «Կարոտ անմեռ է միայն անհասության մեջ բարևուն» (Ը, էջ 24):
Ածանցական այլ ձևեր՝ գրչանցում (ՆԼՎ, էջ 235), չանվանություն (ՆԼՎ, էջ 258), ներումնավոր (ՆԼՎ, էջ 17), բազմաքննական (ՆԼՎ, էջ 260), արմատարան (Ը, էջ 373), արտապատճառային (ՆԼՎ, էջ 247): Նշենք բնագրային օրինակներով ևս. «Մութի միտումներն անքննելի են, ծաղկախոսության / պահերից դուրս» (ՆԼՎ, էջ 242), «Վարկյանը երկու կշռաքար ունի՝ սերը և չսերը» (ՆԼՎ, էջ 236):
Անհատական-ոճական նորաբանությունների մեջ տարբերակվում են նաև դիպվածային և պոտենցիալ բառերը:
Դիպվածային բառերն առանձնանում են իրենց գոյացման հապճեպությամբ, արտառոցությամբ, այսպես ասած՝ ստեղծովի, սարքովի բնույթով և ինչպես որ հանպատրաստից ստեղծվում են բանավոր խոսքում, այնպես էլ անցնում և մոռացվում են[14]: Գեղարվեստական խոսքում դրանք հիմնականում ունեն ոճական նպատակադրում:
Վ. Հակոբյանի ստեղծած դիպվածային բառերի մեծ մասը բազմաբաղադրիչ են, երկարաշունչ, ունեն միանգամյա գործածություն: Ինչպես՝ բառարանապարտադրական (Ը, էջ 258), փեղկափակոց (Ը, էջ 68), զորաջիղ (ՆԼՎ, էջ 265), հմայաշունչ (ՆԼՎ, էջ 266), հարահույս (ՆԼՎ, էջ 274), վանքադարան (Ը, էջ 373), տարատանջ (Ը, էջ 21), բուրումնավարդ (Ը, էջ 21), յոթնասև (Ը, էջ 132): Նշենք մի քանիսը բնագրային օրինակներով՝ «Խաչքարերը թևեր են մարիամակույս ճամփեքին» (Ը, էջ 219), «Քեզ կնայեն իմ նախնիները՝ / քարերին դաջված ստորագրախաչի տեսքով»(Ը, էջ 259), «…կուսակցապետերով՝ իրարամերժ, / իրարազանց, / իրարակեր» (ՆԼՎ, էջ 274):
Դիպվածային նորաբանություններից հատկապես շատ են -ություն ածանցով կազմվածները՝ տաքորսություն (Ը, էջ 294), ինքնահայտնաբերություն (Ը, էջ 296), ձայնիմացություն (ՆԼՎ, էջ 248), հավասարատարածականություն (ՆԼՎ, էջ 256), խորթմայրություն (Ը, էջ 22): Նշենք բնագրային օրինակներով ևս. «Իսկ գետը ձայնանկարչության դասեր է տալիս մանուկ հովերին…./ իսկ վառած մոմդ լուսաերաժշտության դասեր է տալիս ծլող աստղերին» (Ը, էջ 10), «Հորս ձենը կիսատախոսություն էր միշտ՝ / հատու հստակ վերջակետերով» (ՆԼՎ, էջ 253):
Պոտենցիալ բառերի կազմությունը բխում է լեզվի բառակազմական համակարգից: Կամված լինելով լեզվի արդյունավետ բառակազմական կաղապարներով՝ դրանք, սակայն,  մնում են իբրև անհատական նորակազմություններ և խոսքային իրողություններ[15]:
Հեղինակի լեզվում նման կազմությունները նպաստում են հանգերի պահպանմանը, խոսքի թեթև, սահուն արտահայտմանը. «Անահիտ՝ իմ քույր / Դու երգ-երգենի, / դու հուր-հրենի, / Սուրբ-Չարենցենի» (Ը, էջ 233), «Կանչիրգամ աչքերով աղջիկ, / Չեմգաչեմգա շուրթերով աղջիկ» (Ը, էջ 302), «….հազար ու մի խոստումներով, / գինու լիաշուրթ բերաններով, / երդումուտումներով» (Ը, էջ 263): Նման կազմությունները, լինելով խոսքային իրադրության արդյունք, անսովոր են, այդ իսկ պատճառով հիմնականում չեն մտնում և չեն ընդունվում լեզվի բառապաշարում:
Հայտնի է, որ հեղինակային նորակազմությունները հիմնականում ստեղծվում են նմանողության (անալոգիային) սկզբունքով: Նման կազմություններն արտահայտչական ուժ են ստանում միևնույն բանատողում գործածվելիս: Ինչպես՝ «Անցած և անցնելիք՝ / չփորձարկված, / չցամաքարկված, / չջրարկված ճանապարհներ» (Ը, էջ 85), «Ամենակոշտ, ամենաքար, / ամենաժայռ մարդը անգամ / հալվում, փափկում, / մռամոշ է դառնում սիրո մի ժպիտից» (Ը, էջ 199), «Որովհետև մարդն ուժեղ է գերմարդուց, / որովհետև մարդն ուժեղ է վերմարդուց….» (Ը, էջ 256):
Խոսուն են հետևյալները. հեղինակը արդեն իսկ հայտնի խաչքարաբուռ, անցուդարձ, գրկանք և արդարակշիռ բառերի համաբանությամբ կյանքի է կոչել աստվածաբուռ՝ «….և ափիս մեջ վառվում է աստվածաբուռ մի աշխարհ» (Ը, էջ 202), անցուշարժ՝ «Արջերը քաշվել են հերվա որջերի մեջ՝ / անխոս դուրս մնալով անցուշարժերից» (Ը, էջ 187), ատելանք՝ «Ի՞նչ կա քո մեջ՝ ատելա՞նք, սե՞ր, այդ ամենը մի հաշիվ է….» (ՆԼՎ, էջ 163) և արդարանժար՝ «….մենք նրա հետ քայլենք՝ / Պապ Ֆրանցիսկոսի արդարանժար / հայացքի ներքո» (ՆԼՎ, էջ 293) բառաձևերը:
Այսպիսով՝ նորաբանությունների, նորակազմ բառերի, նոր իմաստների, բառագործածությունների քննությունը միշտ էլ գնահատվել է յուրաքանչյուր լեզվի բառապաշարի ուսումնասիրման, համալրման գործում: Ուստի և՝ այս աշխատանքով փորձ է կատարվում ևս նպաստել վերջին շրջանում նորաբանությունների, նոր բառերի՝ համակողմանի ուսումնասիրման մեծ թափ ստացած լեզվապահպան գործընթացին: Անկախ նրանից, թե Վարդան Հակոբյանի հեղինակային նորաբանությունները, նորակազմությունները կգտնեն ընթերցողների լայն շրջան, կտարածվեն ու կմտնեն բառապաշարի ակտիվ շերտ, այնուհանդերձ, դրանց գոյությունը ընդգծում ու կարևորում է գրողի ինքնատիպ ոճն ու երևույթներին ու իրողություններին սուր բնութագրումներ տալու կարողությունը:
HoBoBBeдeHия/HeoлorизM/ k cбopHиkaM cTиxoB и пoэM BapдaHa AkoпяHa
B пocлeдHee BpeMя HaбиpaeT oбopoTы пpoцecc изyчeHия HoBoBBeдeHий/HeoлorизMa/, HoBыx cлoB, cMыcлoBыx HoBooбpaзoBaHий, изyчeHиe cлoBocoчeTaHий oпpeдeлeHия иx MecTa и poли B лekcиkorpaфии. B эToM плaHe He MeHee BaжHo Takжe изyчeHиe HoBoBBeдeHий oTдeлbHыx aBTopoB.
B лиHrBиcTиke пoHяTиe HeoлorизM He яBляeTcя oдHopoдHыM. B шиpokoM cMыcлe Ha kaждoM HoBoM эTaпe paзBиTия языka Bce Te HoBыe cлoBa, koTopыe BxoдяT B лekcиky.HyжHo paзличaTb пoHяTия ” HeoлorизM “, “HoBooбpaзoBaHиe” и “HoBoe cлoBo”. HeoбxoдиMыM ycлoBиeM для Toro, чToбы cTaTb HoBыM cлoBoM B Heoлorии или пpeBpaTиTb ero B HoBoe, яBляeTcя ero чacToe иcпoлbзoBaHиe.
HoBooбpaзoBaHиe пo фopMe и cMыcлy-coBepшeHHo HoBыe cTpykTypы, koTopыe, B cBoю oчepeдb, MoryT быTb эфeMepHыMи, пoTeHциaлbHыMи.
ИзyчeHиe aBTopckиx HoBoBBeдeHий /HeoлorизMa/ B. AkoпяHa дaeT BoзMoжHocTb cocTaBиTb чeTkoe пpeдcTaBлeHиe o языke ero cTиxoB и пoэM, BыяBиTb cBoeoбpaзHый cTилb и пpидaTb BaжHocTb фakTopy cBoeoбpaзHoro пoпoлHeHия oбщero лekcиkoHa языka.
ИзyчeHo 160 cлoBapHыx HoBшecTB пo cBoиM BидaM, cocTaBy и зHaчeHию. HaпpиMep: cyMacшeдший «գիժկատակ», пpoзpaчHый «լուսնահամ», «Արցախատուն» PoдиHa Apцax «Արցախատուն», «արձանվել» kaMeHeTb, «ստվերուհի» TeHb ж. и T. д.
Neologisms in VardanHakobyan’s Verse and Poems
The  linguisticprocess ofstudying neologisms, new words, new semantic coinages has greatly sped uprecently. The need to find and understand their usage and function in the mainstream vocabulary has become urgent.
The notion of neologisms as linguistic data is not one facet. In a larger sense neologisms are all those new words that enter a language during every new period of development it undergoes. We have to differentiate between protologisms( freshly coined words, neologisms at their early stage)  and neologisms, new words. Whether or not a neologism becomes a new word, enters the active/mainstream vocabulary of a language depends on the frequency of its usage. Neologisms ,at the stage of being protologisms , are completely new in their form and meaning, which can in their turn be occasional, potential.
The study of V.Hakobyan’s neologisms (author’sneologisms) gives opportunity to form a clear understanding of the language of his verse and poems, to unveil his unique style and to stress his contribution to the enrichment of mainstream vocabulary of language.
160 lexical neologisms, including their different types, formations and meanings have been studied. For example:  «գիժկատակ» (refering to the November sun, “crazy-mocking”) , «լուսնահամ» (moon flavoured), «Արցախատուն» (Artsakhland, Artsakh-home), «արձանվել» (get statued), «ստվերուհի» (shadowess, Miss-the-shadow), etc.
[1]Ս. Էլոյան, Ժամանակակից հայերենի բառային ոճաբանություն, Ե., 1989, էջ 183 (այսուհետև՝ Էլոյան, 1989):
[2] Վ. Հակոբյան, Նշանագրություն լուսնի վրա, Ե., Անտարես, 2016:
[3] Վ. Հակոբյան, Ընտրանի, Ե., Անտարես, 2017 (այսուհետև՝ Ընտրանի):
[4] «Ընտրանի» ժողովածուի «Հուշը՝ կացարան» բանաստեղծությունների շարքում ու «Տխրության հոլովակ», «Բանաստեղծություններ՝ չորս գրչանցումով» պոեմներում գործածված նորաբանություններն ու էջերը նշում ենք վերջին ժողովածուից առնված օրինակներով, որոնք զետեղված են «Նշանագրություն լուսնի վրա» ժողովածուում:
[5] Խ. Բարսեղյան, Հայերեն ուղղագրական-ուղղախոսական, տերմինաբանական բառարան, Ե., Լույս, 1973: Էդ. Աղայան, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Ե., Հայաստան, 1976: Փ. Մեյթիխանյան, Նոր բառերի բացատրական բառարան, Ե., Փյունիկ, 1996: Հայոց լեզվի բարբառային բառարան, ՀՀ ԳԱԱ, Ե., հ. 1-4, 2001-2010: Ս. Էլոյան, Արդի հայերենի նորաբանությունների բառարան, Ե., Նաիրի, 2002: Ա. Սուքիասյան, Ք. Սուքիասյան, Արդի հայերենի ուղղագրական-ձևակազմական բառարան, Ե., Մակմիլան Արմենիա, 2002: Ռ. Ղազարյան, Հ. Ավետիսյան, Միջին հայերենի բառարան, Ե., ԵՊՀ, 2009: Ռ. Սաքապետոյեան, Արեւմտահայերէն-արեւելահայերէն նոր բառարան, Ե., Տիգրան Մեծ, 2011: Ա. Սարգսյան, Ղարաբաղի բարբառի բառարան, Արցախի պետական համալսարան, Ե., 2013: Ս. Համբարձումյան, Հովհաննես Շիրազի «Հայոց դանթեականը» պոեմի նորակազմ բառերի բառարան, Ե., Ասողիկ, 2016:
[6] Ա. Գալստյան, Ս. Գալստյան, Գ. Հովսեփյան, Ա. Սահակյան, Լ. Սահինյան, Ֆ. Հակոբյան, Նոր բառեր, 1-4 պրակ, Ե., 2015-1018:
[8] Փ. Մեյթիխանյան, Նորաբանության, նոր բառի և նոր իմաստի ըմբռնումը հայ լեզվաբանության մեջ, ՊԲՀ, Ե., 1990, 3(43), էջ 49:
[9]  Ռ. Ղազարյան, Հ. Ավետիսյան, Միջին հայերենի բառարան, Ե., ԵՊՀ, 2009, էջ 417, 308:
[10] Ընտրանի, Ե., Անտարես, 2017, էջ 4:
[11] Ս. Համբարձումյան, Բառակազմական -վ- ածանցով բայերի գործածությունը Հովհաննես Շիրազի «Հայոց դանթեականը» պոեմում, Երիտասարդ լեզվաբանների հանրապետական գիտաժողովի զեկուցումներ, Ե., 2011, էջ 45:
[12] Վ. Առաքելյան, Ա. Խաչատրյան, Ս. Էլոյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Հնչյունաբանություն և բառագիտություն, Ե., 1979, հ. 1, էջ 465:
[13] Պետք է նատել, որ սրանցում -ք ածանցը հեղինակը չի կցել բառին: Ածանցով պատրաստի կազմությունները գործածվել են նորաբանություններ ստեղծելու համար: Մյուս դեպքերում հեղինակը հիմնականում ածանցների իմաստային նրբերանգներն ու նշանակությունը հմտորեն օգտագործել է նորակազմությունները ստեղծելու համար: Սա կարևոր մեթոդ է ոչ միայն գեղարվեստական խոսքը, այլև հայերենի բառապաշարը նոր հասկացություններով հարստացնելու համար, որով էլ արժևորվում է հեղինակի բանարվեստը:
[14] Էլոյան, 1989, էջ 197:
[15] Էլոյան, 1989, էջ 184:
Տեսնել հեղինակի բոլոր գրառումները
Previous: Եղենգն-Եղեգ. «յայլաղի» վերածված գրչության օջախը
Next: Ձեւաբանական իրողությունների լեզվաոճական դերը Ս. Խանզադյանի արձակում
Աղահեճք գավառի Հայելեակ բնակավայրը Վաղատուր գյուղի Հալաք թաղամասն է
Աղահեճք գավառի Հայելեակ բնակավայրը Վաղատուր գյուղի Հալաք թաղամասն է
Մայրական գրկում․․․ Արթուր Պատվականյան
Մայրական գրկում․․․ Արթուր Պատվականյան
Բաժիններ Ընտրել կարգը «Տավերս»  (16) Ազգագրություն  (50) Աղահեճք  (7) Այլախ  (1) Աշխարհագրություն  (23) Աշոտ Սիմոնյան  (3) Ավանդազրույցներ  (59) Արկադի Ծատուրյան  (6) Արվեստ  (5) Արցախ  (26) Արցախյան ազատամարտ  (10) Բաղք  (10) Բանահյուսություն  (54) Գևորգ Ստեփանյան  (6) Գիտաժողովներ  (18) Գիտական գործունեություն  (56) Գլխավոր  (39) Գլխավոր  (10) Գուսան Աշոտ  (3) Գրականություն  (42) Գրիշա Սմբատյան  (13) Դասընթացներ  (52)    Ֆրանսերեն դասեր  (52) Զանազան  (56) Զոհրաբ Ըռքոյան  (81) Ընտանիք  (5) Ժիրայր Միրումյան  (4) Ինգա Մարգարյան  (5) Լեզվաբանություն  (75) Լուսինե Ներսիսյան  (6) Խոհանոց  (4) Ծղուկ  (1) Կենցաղ  (8) Կովսական  (4) Հաբանդ  (4) Համագործակցություն  (1) Համլետ Գևորգյան  (6) Հասարակություն  (2) Հիմնական  (12) Հնագիտություն  (34) Հրաչ Մարտիրոսյան  (4) Հրապարակումներ  (65) Ձորք  (1) Ճարտարապետություն  (15) Մալիկ Թելունց  (9) Մհեր Քումունց  (64) Պատմություն  (164) Ռազմաքաղաքական  (7) Սերգեյ Հախվերդյան  (19) Սերգեյ Ջհանգիրյան  (8) ՍՀՀԿ  (26)    Մեր մասին  (1) Սյունիք բնաշխարհ  (33) Սյունիքը արվեստում  (9) Սյունիքի հայագիտական նորություններ  (45) Տարածաշրջան  (15) Տեսանյութեր  (33) Քաշաթաղ  (68)
Պահոցներ Նշեք ամիսը Սեպտեմբերի 2022  (7) Օգոստոսի 2022  (6) Հուլիսի 2022  (12) Հունիսի 2022  (3) Մայիսի 2022  (3) Ապրիլի 2022  (8) Մարտի 2022  (2) Փետրվարի 2022  (6) Հունվարի 2022  (12) Դեկտեմբերի 2021  (20) Նոյեմբերի 2021  (19) Հոկտեմբերի 2021  (3) Սեպտեմբերի 2021  (21) Օգոստոսի 2021  (54) Հուլիսի 2021  (10) Հունվարի 2020  (1) Դեկտեմբերի 2019  (1) Նոյեմբերի 2019  (4) Հոկտեմբերի 2019  (2) Սեպտեմբերի 2019  (2) Օգոստոսի 2019  (8) Հունիսի 2019  (2) Մայիսի 2019  (9) Ապրիլի 2019  (6) Մարտի 2019  (8) Դեկտեմբերի 2018  (4) Նոյեմբերի 2018  (3) Հոկտեմբերի 2018  (9) Սեպտեմբերի 2018  (9) Օգոստոսի 2018  (8) Հունիսի 2018  (1) Մայիսի 2018  (4) Ապրիլի 2018  (8) Մարտի 2018  (11) Փետրվարի 2018  (2) Հունվարի 2018  (3) Դեկտեմբերի 2017  (6) Նոյեմբերի 2017  (1) Հոկտեմբերի 2017  (10) Սեպտեմբերի 2017  (12) Օգոստոսի 2017  (5) Հուլիսի 2017  (13) Հունիսի 2017  (5) Մայիսի 2017  (15) Ապրիլի 2017  (11) Մարտի 2017  (12) Փետրվարի 2017  (6) Հունվարի 2017  (2) Դեկտեմբերի 2016  (4) Նոյեմբերի 2016  (5) Հոկտեմբերի 2016  (6) Սեպտեմբերի 2016  (8) Օգոստոսի 2016  (11) Հուլիսի 2016  (12) Հունիսի 2016  (31) Մայիսի 2016  (5) Մարտի 2016  (1) Փետրվարի 2016  (4)
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
«Տավերս» մշակութային հասարակական կազմակերպություն, Կապան Ծանոթանալ կենտրոնի աշխատանքներին
Վայոց ձոր Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտ, Սիսիան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Լրագրող, հասարակական գործիչ, ՄԵՐԱՆ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանի պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր Ծանոթացեք հեղինակի նյութերին
Լեզվաբան, բ.գ.դ., պրոֆեսոր Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմության ուսուցիչ, Վերին Շեն Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքների
Լեզվաբան, բ.գ.թ., Գորիս-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Բ.գ.թ., դոցենտ, Գորիսի պետական համալսարան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, Երևան Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմաբան, իրավաբան, պ.գ.թ., դոցենտ Ընթերցեք հեղինակի աշխատանքները
ՍՀՀԿ նախագահ, արևելագետ, թուրքագետ, լեզվաբան, բ.գ.թ., դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պատմաբան, դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
ՍՀՀԿ անդամ, տ.գ.թ., Կապան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն Ծանոթացեք կենտրոնի աշխատանքներին
Université Lumière Lyon 2-ի ուսանող (մագիստրատուրա), Ֆրանսերենի դասավանդող Սովորեք ֆրանսերեն հեղինակի հետ
Գիտական ծրագրեր և հաստատություններ
ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտե
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ նախագահության կենտրոնական շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամ
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ գլխավոր շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ
Հասցե` ք. Երևան, Մաշտոցի պողոտա 53
ԵՊՀ Հայագիտական Հետազոտությունների Ինստիտուտ
ՀՀ, ք. Երևան, Ալեք Մանուկյան 1,
ԵՊՀ 2-րդ մասնաշենք, 5-րդ հարկ,
Հեռ.` + 37460 71-00-92
ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
Հասցե` ք. Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի գրանցման համարն է՝ 211.171.1181249: Կենտրոնի անգլերեն անվանումն է՝ Syunik Armenological Research Center, ռուսերեն՝ ЦeHTp apMeHoлorичeckиx иccлeдoBaHий CюHиka:  Գործունեության ժամկետը՝ անժամկետ: Գրանցված է ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության կողմից: Կայքում հրապարակված նյութերի պատասխանատուն հեղինակներն են: Էլ. հասցե՝ syunhayhetkent@gmail.com
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն © Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: | MoreNews by AF themes.