hy hy en hy en hy en en hy en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en de hy ja hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru ru ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy de hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy en hy hy hy hy en hy hy de hy hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy en hy hy de hy hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy my hy hy hy hy hy fr
Ձաւար|| հաճար || կորկոտ բառերի հնդեվրոպական աղերսները՝ ըստ բարբառային տվյալների – ՍՀՀԿ
Մհեր Քումունց 13.11.2021 1 min read
Մատենագրական այլ տվյալներ չեն հանդիպում[4], բնագրերից վկայություններ չկան նաև գրաբարին վերաբերող բառարաններում[5]:
2.    Բարբառային և օտար տվյալներ
[3] Գիրք վաստակոց, Վանք Մխիթարա ի Ս. Ղազար, Վենետիկ,1877, էջ 207, 211:
[4] Կան որոշ բառեր, որ հնչյունական կազմով և իմաստով աղերսներ ունեն քննվող բառի հետ: Օրինակ՝ Ն. Հովհաննիսյանը XII-XVII դդ. վկայված ձեռագիր բառարաններից առանձնացրել է ծիւրեալ բառը. «Ծիւրեալ. ծմրեալ. ծնգ/կեալ. ճնշեալ. մաշեալ. հիւծեալ. հաշեալ. քամեալ. նուաւղ/զ (ել)», որ չենք կարող նախապես ընդհանրացնել քննվող բառի հետ (Հայերենի հոմանշային շարքերի համադրական քննության փորձ, Լրաբեր հասարակական գիտությունների,  թիվ 1, Եր., 2005, էջ  36): Իսկ ահա XVIII դ. նույնանիշների ձեռագիր բարառանում հանդիպում է ծիւ ծիւ առնել՝ «Ղարաբաղի բարբառում՝ «պատառոտել» իմաստով» (հղում է կատարում Հ. Աճառյանին): Հոդվածում առաջադրված հարցը, թե «ծիւ ծիւ անել և ծիլ ծիլ անել՝ «պատառոտել, մաս-մաս անել», իմաստները ո՛ր բարբառում են գործածվում» (Հովհաննիսյան Ն., Բարբառային իրողություններ XVIII դ.՝  նույնանիշների ձեռագիր բառարաններում, Բանբեր Երևանի համալ­սա­րանի, թիվ 2 (20), ԵՊՀ հրատ.,  Եր., 2016, էջ 34-35) կարելի է լուծված համարել Գորիսի բարբառի տվյալների առկայությամբ. ծիվ[ւ]-ծիվ[ւ] անէլ  (Շին. և այլուր)|| ծիլ-ծիլ անէլ, այլև՝ ծէվ-ծէվ անել «պատառոտել, մաս-մաս անել» իմաստներով հարադրական տարբերակները գործածական են: Թերևս սրանց ձևով և իմաստով աղերսակից է ծէղ-ծէղ անէլ բառը, որ գործածվում է «փայտը, քարը մաս-մաս անել, ճղել» իմաստներով, որ նշված է նաև Ա. Մարգարյանի կազմած բառացանկում՝   ծըղան «կացնով շերտ-շերտ կտրած փայտ՝ ճղոն» (Արց. նաև՝ «խոտի չորուկ, հարդ»), ծըղանէլ «փայտը ճեղքել, ճղոն անել» (Մարգարյան Ա., Գորիսի բարբառը, Երևանի համալսարանի հրատ., Եր., 1975, էջ 406): Բարբառումս ճղէլ և ծղել բառերը գրեթե նույն իմաստով են գործածում, հմմտ.՝ Ճղած կամ Ծղած քար՝ Տաթևի ջրանցի հայտնի արձանագրությունը   (այս մասին կարելի է տեսնել՝ Քումունց Մ., Պետրոսյան Հ., Տաթևի ջրանցքի և նրա հետ կապված մի քանի հարցերի շուրջ, Հայագիտություն Սյունիք, Գիտական նյութերի ժողովածու, թիվ 1, 2016, Նոր տպագրիչ, Եր., 2016, էջ 227):
[5] Միջին հայերենի բառարանը վկայում է «Գիրք վաստակոց»-ի օրինակը (Ղազարյան Ռ.Ս., Ավետիսյան Հ. Մ., Միջին հայերենի բառարան, ԵՊՀ հրատ., Եր., 2009, էջ 444):
[6] Վիրգիոս Պոբլիոս, Մշակականք, Թարգմ.՝ Ա.-Կ. Բագրատունու, Ս. Ղազար, Վենետիկ, 1847, էջ 15:
[7] Աճառյան Հր., Հայերեն արմատական բառարան, Երևանի համալսարանի հրատ., հատ. Ա, Եր., 926, էջ 222 /այսուհետև՝ ՀԱԲ/:
[8] Յակոբյան Վ. Յ., Նոր բառարան անգլիերէնէ հայերէն, Տպ. Յ. Մատթէոսեան, Կոստանդնուպոլիս, 1907, էջ 321:
[9] Բառարան ֆրանսերէնէ հայերէն, Մատենաշար «Ազդակ», Բեյրութ, 1955, Էջ 494:
[10] ДarбaшяHoMъ A. C., ПoлHый pyccko-apMяHckiй cлoBapb, Ckopoпeч. MHaцakaHa MapTиpocяHцa, Tифлиcъ, 1906, c. 624.
[11] Պարսամյան Կ. Ա., Արմաղան, Տպ. Վզայիմնոսթ, Վառնա, 1909, Էջ 120:
[12] Հայոց լեզվի բարբառային բառարան (ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ), «Գիտություն», հատ. 3, Եր., 2010, Էջ 320 /այսուհետև՝ Հլբբ/:
[13] ՀԱԲ, 3, Էջ 147:
[14] Աճառեան Հ.,  Հայերէն գաւառական բառարան, Լազարեան ճեմարան, Թիֆլիս, 1913, Էջ 681 /այսուհետև՝ Աճառյան, Հգբ, 1913/:
[15] Նաւասարդեանց Տ., Բառգիրք Արարատեան բարբառի, Տպարան Մովսէս Վարդանեանցի, Տփխիս, 1903, էջ 69:
[16] Զեմլինսկի Ս., Բոյսերի գործածութիւնը Երեւանի նահանգում,  Տպ. Մարկիանոս Դ. Ռոտինյանցի, Թիֆլիս, 1899, էջ 200:
[17] Սուքիասյան Ա. Մ., Հայոց լեզվի հոմանիշների բացատրական բառարան, ԵՊՀ հրատ.,  Եր., 2009, էջ 677:
[18] Ավելի մանրամասն կարելի է տեսնել՝ Abdalla M., Bulgur – An Important Wheat Product in the Cuisine of Contemporary Assyrians in the Middle East, Oxford symposium on food & cookery, Prospect books 1990, p. 27-37: Պրսկ. ĵou /جو/ բառի հետ ունեցած ընդհանրությունները չեն որոշակիացնում լեզվական պատանելությունը:
[19] Նշվում է թյուրք. փոխառությունների շարքում՝ չնշելով փոխատու և միջնորդ լեզուները (ФacMep M.,  ЭTиMoлorичeckий cлoBapb pycckoro языka, ToM I (пepeBoд c HeMeцkoro O.H. TpyбaчeBa, c дoпoлHeHияMи. Пoд peд. и c пpeдиcлoBиeM пpoф. Б. A. ЛapиHa), “Пporpecc”, MockBa, 1986, c. 238):
[20] Աճառյան, Հգբ, 1913, էջ 912:
[21] Նաև` ինչ-որ ճաշատեսակ (Քրդերեն-հայերեն, Հայերենի-քրդերեն գործնական բառարան, Կազմ.՝ Կատվալյաան Վ. Լ., Աբրահամյան Ա. Ա., Մխիթարյան Գ. Մ., «Ասողիկ», Եր., 2016, էջ 531):
[22] Ընդ որում՝  թուրք. çavdar նշանակում է «աշորա, տարեկան», բայց Հ. Աճառյանը մամուլից առանձնացնում է նաև թուրք. բարբառային ձևերը՝ Կես. Տ. և այլն՝ zavar «ձաւար» (ՀԱԲ, 3, Էջ 148):
[23] Սարգսյան Ա. Յ.,  Ղարաբաղի բարբառի բառարան, Արցախի պետական համալսարան, Եր., 2013,  էջ 245 /այսուհետև՝ Սարգսյան ՂԲԲ/:
[24] Արցախում առավելապես գործածական է ցորեն (Դավթյան Կ. Ս., Լեռնային Ղարաբաղի բարբառային քարտեզ, ԳԱ հրատ., Եր., 1966, էջ 488):
[25] Արցախում  գործածվում է նաև դա̈ն || դա̈նա̈՝ «հատիկ, կուտ» (< danā / دانه / «1.հատիկ, հատ, 2. սերմ, 3. կորիզ, 4. կաթիլ, 5. փաթիլ, 6. հատիկ»): Սյունիք-Արցախ բարբառախմբի դընըկալէլ ||դընըկալիլ «լոբու, այլև՝ ցո­րենի, գարու պատիճը հատիկավորվելը, հատիկների հասունա­նալ»բառը, կարծում ենք, հենց այդ արմատից է:
[26] Pokorny J., Indogermanisches etymologisches Wörterbuch, II. band, “A. Francke”, Bern, 1959, p. 512.
[27] ՀԱԲ, 1, էջ 147:
[28] Ջահուկյան Գ., Հայերեն ստուգաբանական բառարան, «Ասողիկ», Եր., 2010, էջ 474 /այսուհետև՝ Ջահուկյան, ՀՍԲ, 2010/:
[29] Mallory J. P., In Search Of The Indo Europeans (Language, Archaeology and Myth), Thames and Hudson, London, 1989, p. 119.
[30] Սյունիքում առավելապես հանդիպում է Կապանում, Մեղրիում:
[31] ՀԱԲ, 2, էջ 650:
[32] Ջահուկյան, ՀՍԲ, 2010, էջ 424:
[33] ՀԱԲ, 2, էջ 650:
[34] ՀԱԲ, 3, էջ 15, հմմտ.՝ պրսկ.՝ çavdar /چاودار/ «աշորա, տարեկան»:
[35] Ջահուկյան, ՀՍԲ, 2010, էջ 440:
[36] Ջահուկյան, ՀՍԲ, 2010, էջ 474:
[37] Այս մասին կարելի է տեսնել՝ Պետրոսյան Վ. Զ., Հայկական և հնդեվրոպական երկբարբառային համակարգերը,  «Վէմ»  համահայկական հանդես, թիվ  3(51), Եր., 2015 , էջ 117:
[38] Լատինական զուգահեռը օրինակը քաղել ենք Գ. Ջահուկյանից (Ջահուկյան, ՀՍԲ, 2010, էջ 440):
[39] Այս մասին կարելի է տեսնել՝ Աճառյան Հ., Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի (Համեմատությամբ 562 լեզուների), հատ. VI, ԳԱ հրատ., Եր.,  1971, էջ 538:
[40] Գարի բառի ծագման վերաբերյալ տարբեր կարծիքներ կան: Մ. Ֆասմերը և ուրիշներ «*aŋk-» «թեքել, ծռել» իմաստի ներքո են դնում (ФacMep M.,  ЭTиMoлorичeckий cлoBapb pycckoro языka, ToM IV (пepeBoд c HeMeцkoro O.H. TpyбaчeBa), “Пporpecc”, MockBa, 1986, c. 571-572):
Հոդվածը տպագրված է ՇԻՐԱԿԻ Մ. ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆԻ ԱՆՎԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ «ԳԻՏԱԿԱՆ ՏԵՂԵԿԱԳԻՐՈՒՄ», 2019, թիվ 2, էջ 114-123:
Տեսնել հեղինակի բոլոր գրառումները
Tags: Կապան Մհեր Քումունց Ստուգաբանություն
Previous: Գորիսի հին՝ բնիկ տոհմերը. Տեր-Մարտիրոս
Գիտաժողովի հրավեր․ “Ղարաբաղ-Շամախիի կամ ծայրհյուսիսարևելյան միջբարբառախումբ. արդի վիճակ, միտումներ և մարտահրավերներ”
Գիտաժողովի հրավեր․ “Ղարաբաղ-Շամախիի կամ ծայրհյուսիսարևելյան միջբարբառախումբ. արդի վիճակ, միտումներ և մարտահրավերներ”
Բաժիններ Ընտրել կարգը «Տավերս»  (16) Ազգագրություն  (50) Աղահեճք  (7) Այլախ  (1) Աշխարհագրություն  (23) Աշոտ Սիմոնյան  (3) Ավանդազրույցներ  (59) Արկադի Ծատուրյան  (6) Արվեստ  (5) Արցախ  (26) Արցախյան ազատամարտ  (10) Բաղք  (10) Բանահյուսություն  (54) Գևորգ Ստեփանյան  (6) Գիտաժողովներ  (18) Գիտական գործունեություն  (56) Գլխավոր  (39) Գլխավոր  (10) Գուսան Աշոտ  (3) Գրականություն  (43) Գրիշա Սմբատյան  (13) Դասընթացներ  (52)    Ֆրանսերեն դասեր  (52) Զանազան  (56) Զոհրաբ Ըռքոյան  (81) Ընտանիք  (5) Ժիրայր Միրումյան  (4) Ինգա Մարգարյան  (5) Լեզվաբանություն  (75) Լուսինե Ներսիսյան  (6) Խոհանոց  (4) Ծղուկ  (1) Կենցաղ  (8) Կովսական  (4) Հաբանդ  (4) Համագործակցություն  (1) Համլետ Գևորգյան  (6) Հասարակություն  (2) Հիմնական  (12) Հնագիտություն  (34) Հրաչ Մարտիրոսյան  (4) Հրապարակումներ  (65) Ձորք  (1) Ճարտարապետություն  (15) Մալիկ Թելունց  (9) Մհեր Քումունց  (65) Պատմություն  (164) Ռազմաքաղաքական  (7) Սերգեյ Հախվերդյան  (19) Սերգեյ Ջհանգիրյան  (8) ՍՀՀԿ  (26)    Մեր մասին  (1) Սյունիք բնաշխարհ  (33) Սյունիքը արվեստում  (9) Սյունիքի հայագիտական նորություններ  (45) Տարածաշրջան  (15) Տեսանյութեր  (33) Քաշաթաղ  (68)
Պահոցներ Նշեք ամիսը Սեպտեմբերի 2022  (8) Օգոստոսի 2022  (6) Հուլիսի 2022  (12) Հունիսի 2022  (3) Մայիսի 2022  (3) Ապրիլի 2022  (8) Մարտի 2022  (2) Փետրվարի 2022  (6) Հունվարի 2022  (12) Դեկտեմբերի 2021  (20) Նոյեմբերի 2021  (19) Հոկտեմբերի 2021  (3) Սեպտեմբերի 2021  (21) Օգոստոսի 2021  (54) Հուլիսի 2021  (10) Հունվարի 2020  (1) Դեկտեմբերի 2019  (1) Նոյեմբերի 2019  (4) Հոկտեմբերի 2019  (2) Սեպտեմբերի 2019  (2) Օգոստոսի 2019  (8) Հունիսի 2019  (2) Մայիսի 2019  (9) Ապրիլի 2019  (6) Մարտի 2019  (8) Դեկտեմբերի 2018  (4) Նոյեմբերի 2018  (3) Հոկտեմբերի 2018  (9) Սեպտեմբերի 2018  (9) Օգոստոսի 2018  (8) Հունիսի 2018  (1) Մայիսի 2018  (4) Ապրիլի 2018  (8) Մարտի 2018  (11) Փետրվարի 2018  (2) Հունվարի 2018  (3) Դեկտեմբերի 2017  (6) Նոյեմբերի 2017  (1) Հոկտեմբերի 2017  (10) Սեպտեմբերի 2017  (12) Օգոստոսի 2017  (5) Հուլիսի 2017  (13) Հունիսի 2017  (5) Մայիսի 2017  (15) Ապրիլի 2017  (11) Մարտի 2017  (12) Փետրվարի 2017  (6) Հունվարի 2017  (2) Դեկտեմբերի 2016  (4) Նոյեմբերի 2016  (5) Հոկտեմբերի 2016  (6) Սեպտեմբերի 2016  (8) Օգոստոսի 2016  (11) Հուլիսի 2016  (12) Հունիսի 2016  (31) Մայիսի 2016  (5) Մարտի 2016  (1) Փետրվարի 2016  (4)
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
«Տավերս» մշակութային հասարակական կազմակերպություն, Կապան Ծանոթանալ կենտրոնի աշխատանքներին
Վայոց ձոր Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտ, Սիսիան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Լրագրող, հասարակական գործիչ, ՄԵՐԱՆ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանի պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր Ծանոթացեք հեղինակի նյութերին
Լեզվաբան, բ.գ.դ., պրոֆեսոր Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմության ուսուցիչ, Վերին Շեն Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքների
Լեզվաբան, բ.գ.թ., Գորիս-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Բ.գ.թ., դոցենտ, Գորիսի պետական համալսարան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, Երևան Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմաբան, իրավաբան, պ.գ.թ., դոցենտ Ընթերցեք հեղինակի աշխատանքները
ՍՀՀԿ նախագահ, արևելագետ, թուրքագետ, լեզվաբան, բ.գ.թ., դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պատմաբան, դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
ՍՀՀԿ անդամ, տ.գ.թ., Կապան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն Ծանոթացեք կենտրոնի աշխատանքներին
Université Lumière Lyon 2-ի ուսանող (մագիստրատուրա), Ֆրանսերենի դասավանդող Սովորեք ֆրանսերեն հեղինակի հետ
Գիտական ծրագրեր և հաստատություններ
ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտե
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ նախագահության կենտրոնական շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամ
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ գլխավոր շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ
Հասցե` ք. Երևան, Մաշտոցի պողոտա 53
ԵՊՀ Հայագիտական Հետազոտությունների Ինստիտուտ
ՀՀ, ք. Երևան, Ալեք Մանուկյան 1,
ԵՊՀ 2-րդ մասնաշենք, 5-րդ հարկ,
Հեռ.` + 37460 71-00-92
ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
Հասցե` ք. Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի գրանցման համարն է՝ 211.171.1181249: Կենտրոնի անգլերեն անվանումն է՝ Syunik Armenological Research Center, ռուսերեն՝ ЦeHTp apMeHoлorичeckиx иccлeдoBaHий CюHиka:  Գործունեության ժամկետը՝ անժամկետ: Գրանցված է ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության կողմից: Կայքում հրապարակված նյութերի պատասխանատուն հեղինակներն են: Էլ. հասցե՝ syunhayhetkent@gmail.com
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն © Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: | MoreNews by AF themes.