hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy pt hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy fr en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy es en hy en hy hy en hy hy hy
Խեղաթյուրված փաստեր Հայաստանի պատմամշակութային հուշարձանների մոտ տեղադրված տեղեկատվական վահանակներում
Արդարություն արդարությունն է ծնում խաղաղություն
ԱՆԻ ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ | ՀՈՒՆԻՍԻ 13, 2012 16:56
«2011 թ. սկիզբն էր: Ես սփյուռքահայ հյուրեր ունեի, որոնց տարել էի Հայաստանի տեսարժան վայրեր,- պատմում է «Հայ միտք» հասարակական կազմակերպության հիմնադիր-անդամ Մարինե Վահրադյանը,- հասանք Հաղպատի վանք, և քանի որ մասնագետ չեմ, նայեցի ցուցատախտակներին, որպեսզի հյուրերիս ներկայացնելու պատմական նյութ ունենամ: Հանկարծ աչքիս զարնեց հայերեն տեքստը. «Սայաթ-Նովան դիվանագիտական առաքելություն էր կատարում Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի (Ալբանիայի) թագավորությունների համար»: Ես ամոթից չբարձրաձայնեցի այն, ինչ տեսա, փորձեցի շեղել հյուրերիս ուշադրությունը, որպեզի նրանք չտանեն իրենց հետ Հաղպատի վանքի այդ կեղծված նկարագիրը»:
«Ադրբեջանական թագավորության» մասին լեգենդը շարադրվել է «Հայկական հուշարձանների ճանաչման ծրագրի» (AMAP) թեթև ձեռքով, որի գործունեությունն էլ նույնքան թեթևորեն, բայց ոչ կանխամտածված, 3 տարի շարունակ ֆինանսավորել է «Վիվասելլ-ՄՏՍ» ընկերությունը:
Սակայն Մարինե Վահրադյանի և նրա ընկերների պատմամշակութային շրջայցի ընթացքում դա կեղծ և խեղաթյուրված տեղեկություններ պարունակող միակ տեղեկատվական վահանակը չէր: Հաղպատից հետո խումբն այցելում է Քարահունջ: Այնտեղ էլ վահանակի վրա գրված է լինում, որ հուշարձանի հնագույն անվանումը «Ղօշուն-դաշ» է եղել:
«Ղօշուն-դաշը» թուրքերեն բառ է, որ նշանակում է քարերի շարք,- ասում է նա,-փաստորեն, ցանկացած զբոսաշրջիկ, դա կարդալով, կեզրակացնի, որ հնագույն ժամանակներում այստեղ թուրքեր են ապրել, և սա իրենց հուշարձանն է եղել»:
Նորավանքի շուրջ տեղադրված վահանակներից մեկի վրա էլ գրված է, թե իբր Մոմիկը օտար երկրներից է ներմուծել հայկական ճարտարապետության շատ դետալներ: «Բայց չէ՞ որ շատ հայտնի ճարտարապետներ, ուսումնասիրելով հայկական ճարտարապետությունը, հայտարարել են, որ այն ելակետն է եվրոպական ճարտարապետության»,- նկատում է նա:
Վերադառնալով Երևան` Մարինե Վահրադյանը, որի ֆոտոխցիկն արձանագրել էր այդ ամենը, լուսանկարները ձեռքին գնում է ՀՀ մշակույթի նախարարության «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն»` հետաքրքրվելու, թե արդյոք այնտեղ տեղյա՞կ են այդ խեղաթյուրումների մասին: Նրանք, իհարկե, զարմանում են և առաջարկում նրան իր փաստերը ներկայացնել պատմաբաններին և նրանց ստորագրությամբ դիմում գրել մշակույթի նախարարին: «Իհարկե, մի աբսուրդն էլ այն է, որ հերիք չէ` քաղաքացին այդ ահազանգը հնչեցնում է, դեռ մի բան էլ պետք է զբաղվի այդ հարցով»,- ասում է նա:
Ինչևէ, Մարինե Վահրադյանն անցնում է գործնական քայլերի. նախ պարզում է, որ մշակույթի նախարարությունը AMAP-ի գործընկերն է, որի հետ պայմանագիր կնքելիս տեքստերի հավաքմամբ, մշակմամբ զբաղվող գիտամեթոդական խորհուրդ է կազմվել, որի կազմում են նաև ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի դեկան Էդիկ Մինասյանը, հայոց պատմության ամբիոնի վարիչ Բաբկեն Հարությունյանը և ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն Աշոտ Մելքոնյանը: Մարինե Վահրադյանն անմիջապես գնում է նրանց մոտ, սակայն պարզվում է, որ նրանք ընդհանրապես տեղյակ չեն, որ նման բան գոյություն ունի:
Այդ ընթացքում նա նամակ է գրում AMAP-ի տնօրեն Ռիչարդ Նային` ճշտելու, թե ի՞նչ աղբյուրներից են վերցրել պատմական տեղեկությունները: Վերջինս էլեկտրոնային փոստով պատասխանում է, թե Հայաստանում հասկացող մասնագետ չկա, մի քանիսն են, որոնց հետ էլ իրենք համագործակցում են, սակայն չի նշում այդ մի քանի «հասկացողների» անունները:
Մարինե Վահրադյանը, պատմաբանների (Էդիկ Մինասյան և Բաբկեն Հարությունյան) հետ միասին հանդիպում է մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանի հետ` նրան ներկայացնելով նաև Ռիչարդ Նայի պատասխանը: «Դա առաջին հերթին երկրի նախագահին և Ձեզ ուղղված վիրավորանք է»,- ասում է նախարարին: Նախարարն այդ խոսքերն իր մոտ նշում է և ընդգծում:
Ինչ վերաբերում է տեքստերի բովանդակությանը, պարզվում է, որ Հասմիկ Պողոսյանն էլ դրանցից տեղյակ չէ: Երախտագիտություն հայտնելով Մարինե Վահրադյանին հայկական հուշարձանների նկատմամբ ունեցած սրտացավ վերաբերմունքի համար` նախարարն անմիջապես կանչում է իր տեղակալ Արևիկ Սամուելյանին և հրահանգում, որ դադարեցնեն պայմանագիրը AMAP-ի հետ,կասեցնեն ֆինանսավորումը, կազմակերպությանը պատասխանատվության ենթարկեն և տեքստերը փոխեն:
«Մենք նախարարի մոտից հանգիստ հեռացանք` մտածելով, որ հրահանգը կկատարվի»,- պատմում է Վահրադյանը:
Սակայն 2011 թ. փետրվարի 22-ին մշակույթի փոխնախարար Արևիկ Սամուելյանը Մարինե Վահրադյանին նամակով տեղեկացնում է. «…Հայկական հուշարձանների ճանաչման ծրագիր» ՀԿ-ի կողմից հուշարձանների տարածքում տեղադրված տեղեկատվական վահանակների տեքստերը վերստին քննարկվելու են բնագավառի անվանի գիտնականների հետ, ինչպես նաև դրանցում առկա սխալներն ու անճշտություններն ուղղելու նպատակով նախարարության համապատասխան ստորաբաժանմանը հանձնարարվել է մանրամասն ուսումնասիրել և շտկել դրանք: Տեղեկացնում ենք նաև, որ այսուհետ տեքստերի ստորին մասում կնշվեն նաև հեղինակների անունները: Իսկ հետագա անճշտությունները բացառելու նպատակով մշակվում է նախարարության և AMAP-ի միջև կնքվելիք բազմալեզու տեղեկատվական վահանակների տեղադրման չափորոշիչների, կարգի և պայմանների վերաբերյալ համաձայնագիր…»:
«Փաստորեն, մեր հանդիպման ժամանակ Արևիկ Սամուելյանին տրված նախարարի չորս հրահանգն էլ չի կատարվել»,- ասում է Մարինե Վահրադյանը:
Պարզաբանելու համար նա հեռախոսազրույց է ունենում Արևիկ Սամուելյանի հետ: Վերջինս հայտնում է, որ նախարարությունն այդքան գումար չունի` ցուցատախտակների տեքստերը փոխելու համար, քանի որ դրա համար անհրաժեշտ է ողջ ցուցատախտակը քանդել: Ըստ Սամուելյանի` յուրաքանչյուր ցուցատախտակի փոփոխությունը կարժենա մոտ 250 հազար դրամ: «Նախ` հարց է առաջանում` ինչո՞ւ տեղեկատվական ցուցատախտակների գործով պետք է զբաղվի ամերիկյան կազմակերպությունը, եթե մենք ունենք մշակութային համապատասխան կառույցներ, երկրորդ` ինչո՞ւ են դրանք զմռսվել այնպես, որ այլևս տեքստային փոփոխություններ հնարավոր չլինի անել»:
Այդ հարցերի պատասխանները պաշտոնապես չկան, սակայն ենթադրություններ անելը դժվար չէ:
Երբ փորձեցինք կապվել AMAP-ի տնօրենի հետ, նրա հայտարարությունների վերաբերյալ պարզաբանումներ ստանալու և երկրի «հասկացող մասնագետների» անունները բացահայտելու նպատակով, կազմակերպության փոխնախագահ Բելլա Կարապետյանը հայտնեց, որ Ռիչարդ Նայը նպատակահարմար չի գտնում տեղեկատվական վահանակների թեմայով որևէ պարզաբանում տալ: Նա նաև տեղեկացրեց, որ այդ ծրագիրն արդեն ավարտվել է:
ՀՀ մշակույթի նախարարությունից «Անկախին» հայտնեցին, որ սխալներ պարունակող վահանակները շտկվել են: Սակայն Մարինե Վահրադյանի  ընկերներից մեկը` հայագետ Գագիկ Պողոսյանը, պատմում է, որ մոտ 2 շաբաթ առաջ է այցելել մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ, այդ թվում նաև Հաղպատ, Սանահին, Քարահունջ և լուսանկարներ արել: Նրա խոսքով` կեղծ տեղեկությունները դեռ տեղում են:
Ի դեպ, նա նկատել է, որ վահանակների վրա եղած տեղեկությունները ոչ միայն խեղաթյուրված են, այլև խիստ  անգրագետ են և սխալներով, վահանակներից շատերն էլ ունեն տեխնիկական թերություններ, որոնց պատճառով այլևս պիտանի չեն: «Որոշ մասն ապակեպատ է և արդեն կոտրվել է, իսկ, օրինակ, Հաղպատում և Սանահինում տեքստերն օրգանական ապակու տակ են, որոնք արևից տաքանալով` վնասվել են, և որոշ հատվածներ անընթեռնելի են դարձել: Ախթալայում տեքստերի նկարները ջրակայուն ներկից են, սակայն արդեն գունազրկվել ու փոշիացել են, շատ տեղերում էլ վահանակներն այնքան բարձր են դրված, որ հնարավոր չէ կարդալ տեքստը»,- թվարկում է նա,- Ախթալայի վանքի մոտ գտնվող տեղեկատվական վահանակներում էլ ակնհայտ պատմական սխալներ կան ոչ միայն տեքստերի բովանդակության, այլև թարգմանությունների մեջ»:
Դա հաստատեց նաև պատմաբան Վահե Անթանեսյանը, որ ծնունդով Ախթալայից է: Նա նաև նշեց, որ դրա մասին ժամանակին բարձրաձայնել է` նամակ գրելով «Վիվասելլ-ՄՏՍ»-ին:
Գագիկ Պողոսյանը եղել է Սինգապուրում և այցելել բազմաթիվ պատմական հուշարձաններ, այդ թվում նաև հայկական եկեղեցի, որը համարվում է Սինգապուրի լավագույն հուշարձաններից մեկը: Նա պատմում է, որ պատմական հուշարձանների մոտ դրված են փոքրիկ, պարզ փայտե տուփեր, որոնք պահարանի պես բացվում են, և այցելուները հնարավորություն են ունենում կարդալու սովորական թղթի վրա գրված տեղեկատվությունը և կրկին փակում: «Այդ տեքստերը հարկ եղած դեպքում համապատասխան աշխատակիցները հանում են, փոխում, իսկ մեր դեպքում վահանակներն այնպես են կառուցված, որ այնտեղ այլևս ոչ մի փոփոխություն հնարավոր չլինի անել»,- ընդգծում է նա:
ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի դեկան Գագիկ Մինասյանը մեզ հետ զրույցում չթաքցրեց իր վրդովմունքն այդ ամենի վերաբերյալ` նշելով, որ դա ոչ միայն վիրավորական է, այլև պատվեր կատարելու տպավորություն է թողնում: «Ո՞նց կարելի է թույլ տալ, որ օրը ցերեկով «Ադրբեջանի թագավորություն» կեղծիքը մեջտեղ բերվի,-ասաց նա,- չեմ կարծում, որ որևէ հայ պատմաբան նման տեղեկություն տրամադրեր»:
Ինչ վերաբերում է այս ամենը վերահսկող և պատասխանատու մարմիններին, ապա Գագիկ Մինասյանն իրեն վատ է զգում, որ մենք ինքներս մեր հուշարձաններին տեր չենք կանգնում, և ինչ-որ ամերիկյան կազմակերպություններ որոշում են նման հարցերով զբաղվել և իրենք էլ որոշել` ինչն է ճիշտ, ինչը` սխալ:
Խտրականություն, վիրավորանք և հանցանք
Ընտրել ամիսը Դեկտեմբեր 2013  (2) Ապրիլ 2013  (1) Մարտ 2013  (1) Նոյեմբեր 2012  (2) Հոկտեմբեր 2012  (2) Սեպտեմբեր 2012  (3) Հունիս 2012  (5) Մայիս 2012  (2) Մարտ 2012  (4) Փետրվար 2012  (3) Հունվար 2012  (5) Դեկտեմբեր 2011  (9) Նոյեմբեր 2011  (5) Հոկտեմբեր 2011  (4) Սեպտեմբեր 2011  (1) Օգոստոս 2011  (1) Հուլիս 2011  (7) Հունիս 2011  (4) Մայիս 2011  (6) Ապրիլ 2011  (6) Մարտ 2011  (7) Փետրվար 2011  (5) Հունվար 2011  (3) Դեկտեմբեր 2010  (6) Նոյեմբեր 2010  (15) Հոկտեմբեր 2010  (22) Սեպտեմբեր 2010  (20) Օգոստոս 2010  (8) Հուլիս 2010  (22) Հունիս 2010  (106) Մայիս 2010  (56) Ապրիլ 2010  (17) Մարտ 2010  (17) Փետրվար 2010  (12) Հունվար 2010  (11) Դեկտեմբեր 2009  (28) Նոյեմբեր 2009  (24) Հոկտեմբեր 2009  (4) Սեպտեմբեր 2009  (3) Օգոստոս 2009  (1) Հուլիս 2009  (1) Հունիս 2009  (3) Ապրիլ 2009  (1) Մարտ 2009  (2) Փետրվար 2009  (3) Հունվար 2009  (1) Դեկտեմբեր 2008  (4) Նոյեմբեր 2008  (3) Սեպտեմբեր 2008  (1) Հունիս 2008  (5) Մայիս 2008  (1) Ապրիլ 2008  (1) Սեպտեմբեր 2007  (1) Մայիս 2007  (1) Հունվար 2007  (2)
Copyright Արդարություն. Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են:
Ձևավորումը ճիշտ է երևում IE 7-ի դեպքում։