hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy pt hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy es en hy en hy hy en hy hy hy
Արդարություն արդարությունն է ծնում խաղաղություն
Սիրելի ընթերցող, մեր հյուսիսային հարևան Վրաստանի հետ մեր հարաբերությունների ճշգրտման համար հարկ է նախևառաջ ճանաչել նրան: Ցավոք, այսօր ՀՀ-ում քիչ են այն հնարավորությունները, որոնց միջոցով իսկապես կարելի կլիներ բարձրացնել հասարակության շրջանում վրացաճանաչողության մակարդակը: Այդպիսի հնարավորություն տալիս է նաև մամուլը, իսկ վրացական մամուլի’ ՀՀ-ին կամ հայությանը վերաբերող նյութերի ամբողջական կամ մասնակի, ինչպես նաև այդ նյութերը մեկնաբանող հրապարակումների քանակը խիստ նվազ է: Որպիսի ավելի լավ ճանաչենք Վրաստանին, ինչպես նաև վրաց ժողովրդի տարբեր շերտերի ու շրջանակների ներկայացուցիչների վերաբերմունքը’ ՀՀ-ի ու հայության հանդեպ, այսուհետ Ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնելու վրաց մամուլի առանձին հրապարակումները: Վերջիններս կարող են թարմ չլինել, բայց դա բնավ չի խանգարում, որպիսի հրապարակվող թարգմանությունները լինեն արդիական ու կարևոր: Նյութերը ներկայացնում ենք առանց մեկնաբանությունների, դրանց իրավունքը վերապահելով Ձեզ: Եթե Ձեր կողմից կլինեն հրապարակումներին պատասխանելու ցանկություններ կամ որոշ մեկնաբանություններ, ապա դրանք սիրով կհրապարակվեն մեր կողմից: Ներողություն ենք խնդրում, եթե Ձեզ հանդիպեն լեզվական որոշ անհարթություններ:
Վրաստանն այլևս չունի կորցնելու հողեր
Անկախություն հայտարարելուց մի քանի շաբաթ հետո, Աբխազիա ներխուժեց 2000-անոց ռուսական ռազմական կորպուսը: Այն ժամանակաշրջանում Ռուսաստանը ինքը կազմավորված-կարգավորված չէր’ երկրում առանձին քաղաքացիական պատերազմ էր ընթանում. իր հերթին օտարների ինտերվենցիան էր կուտակում ուժ, բայց փոքր, անզոր և նոր հիմնված Վրաստանի պետության համար գտավ այնուամենայնիվ ժամանակ:
Բարեբախտաբար, վրաց բանակի ուժը բավական եղավ, որ թշնամու ներխուժումը Աբխազիա կասեցրեց-ընդհատեց, և ոչ միայն. այլ հակագրոհի անցավ նույնիսկ, որի հետևանքով մեր զինվորները Սոչիից էլ այն կողմ անցան, սպառնալիք հանդիսանալով և Կրասնոդարի համար:
Վրաստանի ուղղությամբ, ռուս բոլշևիկներն ու սպիտակ գվարդիացիները, միանման էին խորհում: 1919 թվի փետրվարին, Դենիկինի բանակը գլուխը բարձրացրեց և… Սոչին էլ ետ վերցրեց, նաև մտավ Գագրա:
Ի վերջո, 1918-19 թվերի Ռուսաստան-Վրաստան բախումն ավարտվեց 1920 թվի մայիսի 7-ի պայմանագրով. Ռուսաստան-Վրաստան սահմանն անցավ Փսոու գետով, որ նշանակում էր այն, որ Խորհրդային Ռուսաստանը միանշանակ ճանաչեց Աբխազիան Վրաստանի սեփականություն. իսկ պատմական Ջիքեթի-Սոչի-Տուափսե (Նիկոփսիա) գոտին, կրկին յուրացրեց Ռուսաստանը:
Բայց ճիշտ ասած, այդքանին էլ որ հասավ անկախ Վրաստանի նախագահ’ Նոյ Ժորդանիան, դա էլ մեծ նվաճում էր. բայց ի դեպ, այսօրվա §դեմոկրատական¦ ղեկավարությունն էլ ոչ պակաս քամելյոն է:
Աբխազիան Վրաստանի կազմում մնաց 10 ամիս: 1921 թվի փետրվարի 25-ին, մեր հայրենի Աբխազիային կրկին զավթեց Ռուսաստանը. այս անգամ խորհրդային Ռուսաստանը փոխարինեց կայսրականին: Ինչպես սպասվում էր, սկսվեց Վրաստանի բաշխման գործընթացը: Հայտարարվեց Աբխազիայի անկախ խորհրդային սոցիալիստական հանրապետության ստեղծում, որի նպատակը պարզ էր. նոր §պետությունը¦ պետք է մտներ Ռուսաստանի կազմում:
Նրա փոխարեն, որ խորհրդային Վրաստանի ղեկավարությունը դիմադրություններ գործեր, ընդհակառակը. մայիսի 21-ին ճանաչեց Աբխազիայի անկախությունը:
Հենց այն ժամանակաշրջանում, Մոսկվայում գաղափար ծնվեց, որ Կովկասը միանար որպես’ մի խորհրդային հանրապետություն: Բնական է, մի ղեկավարի վերահսկումն ավելի հարմար էր Ռուսաստանին, քան’ երեքի: Աբխազիան էլ չհապաղեցրեց և իր պահանջը հայտնեց Մոսկվային. §Որտեղ երեքը, այնտեղ էլ’ չորսը¦: Այսինքն, Վրաստանը շրջանցելով, որպես չորրորդ սուբեկտ պետք է միանար Վրաստան – Ադրբեջան – Հայաստան ալյանսին, բայց…
Ռուսաստանի Կոմկուսի կովկասյան բյուրոն չգիտես թե ինչու, հրաժարվեց Աբխազիայից և պահանջեց, որ այն Վրաստանին միանա:
Դժվար է ենթադրել, թե ինչու նման քայլ կատարեցին ռուսները, բայց փաստը մնում է փաստ:
1921 թվի դեկտեմբերի 16-ին, Խորհրդային Վրաստանը և Խորհրդային Աբխազիան, պայմանագրով միասնացան:
Նոր ստեղծված Անդրկովկասի խորհրդային դաշնային հանրապետությունում միասնացան Վրաստանը, Ադրբեջանն ու Հայաստանը:
Այդպիսով, ավարտվեց «անկախ» Աբխազիայի պատմությունը. երկար գլուխ կոտրելուց հետո, այնուամենայնիվ, ի վերջո միասնական Վրաստանում նավահանգիստ գտավ:
Հայկական ախորժակ վրացական սեղանին
Ոչ պակաս արյունահեղ պատերազմ իրագործեց Վրաստանը հարևան Հայաստանի հետ:
1918 թվին, Հայաստանի շովինսիտական դաշնակցական ղեկավարությունը քարտեզ հրատարակեց, ուր Հայաստանի պետության կազմում հսկայական տարածք էր ընդգրկված’ Միջերկրական ծովից սկսված, մինչև Կասպից ծովը: Իսկ դա նշանակում էր, որ Հայաստանի կազմում պետք է ընդգրկվեր Արևելյան Թուրքիան, Հյուսիսային Իրանը, Հարավային Վրաստանը և Ադրբեջանի մեծ մասը:
Իսկ հետաքրքիր է, «ինչում են մեղավոր» Իրանն ու Սիրիա-Լիբանան, ուր բավականին մեծ հայկական համայնք կար և այսօր էլ կա:
Հայերն այնպես լպիրշացան, որ նշված ծրագիրը (քարտեզը) նույնիսկ Եվրոպայի պետությունների համաժողովում ներկայացրին, բայց այնտեղ եվրոպացի քաղաքագետների ծիծաղի ու քրքիջի առարկա դարձավ այն… և հայերն իրենց ողջ վրդովմունքը ո±ւմ, եթե ոչ վրացիների վրա որոշեցին թափել:
Որքան էլ որ զարմանալի չլինի, Հայաստանը Վրաստանից պահանջում էր ողջ Քվեմո (Ներքին) Քարթլին, և լրացուցիչ’ Գորին, ու պատկերացրեք, նաև հենց’ Թբիլիսին (իզուր չեն ասում. «Հիմարը հարսանիքի հրավիրվեց և … Այս տունն իմ տնից էլ լավն է»)…
Անմիտ պահանջներով Հայաստանը ոչ էլ պատերամից հրաժարվեց և 1918 թվի հոկտեմբերի 18-ին, հայկական բանակի I և IV գնդերը ներխուժեցին Քվեմո Քարթլի:
Մինչև դեկտեմբերի 9-ը, ոչ մեծ ընդհարումների հետ միասին, ընթանում էին և բանակցություններ, բայց ապարդյուն էին դրանք: Դեկտեմբերի 9-ին հայկական. հեծելազորը ներխուժեց Ախալքալաքի շրջան, իսկ Քվեմո Քարթլիում գործող հայկական զորամասերը, դեկտեմբերի 19-ին արդեն գրոհեցին Բոլնիսիին. քաղաքը գրավելուց հետո, նրանց ծրագիրը նախատեսնում էր կայծակորեն գրոհել և Թբիլիսին:
Անպայման պետք է նշել այն փաստը, որ Հայաստանը համանման պատերազմ էր իրագործում և Ադրբեջանի հետ: Բնական է, պատմական գնահատմամբ, 2 պատերազմներն էլ’ զավթողական բնույթի էին, բայց չէ± որ Հայաստանը եթե տարածքային հավակնություն պետք է ունենա որևէ պետության հետ, դա’ Թուրքիան էր: Բայց Թուրքիային չէր համարձակվի ռազմական ընդհարում իրագործել մի հասարակ պատճառով, որ Հայաստանից միայն Սևանի լիճը կմնար, բայց դա էլ հարց է: Իսկ Վրաստանի ու Ադրբեջանի հետ պատերազմում է, միգուցե գիտենալով, որ ուժեղ երկրներ չեն:
Վերադառնանք պատերազմային գործողություններին: Վրաց բանակը, որին ղեկավարում էին’ Քաքուցա Չոլողաշվիլին, Սանդոր Մայիսուրաձեն և Վալիկո Ջուղելին, թշնամուն հենց նույն օրը ետ քշեց Բոլնիսիից:
Առաջին հաղթանակները հոգի, հույս և հավատք ներշնչեցին վրաց զինվորներին, և շատ շուտով ունեցանք արդյունք. Բոլնիսիի կամպանիայից հետո, հենց որտեղ որ հանդիպում-ձեռքն էին ընկնում հայկական խմբավորումները, վրաց բանակը ոչնչացնում էր. հազարավոր գերիների վերցրին, ինչպես և’ ռազմական տեխնիկան:
Մազապուրծ եղած հայկական խմբավորումները ետ նահանջեցին-փախան, կուտակվելով Ալավերդի քաղաքում:
Վրաց ռազմական շտաբը նոր ծրագիր մշակեց. 1919 թվի հունվարի 1-ին, մերոնք պետք է պաշարեին Ալավերդին, իսկ մի քանի օրում էլ’ Երևանը:
Եվ ահա հենց այստեղ տեղի ունեցավ այն, ինչ կոչվում է պատմական հակազդեցություն. գործում ներգրավվեց Անդրկովկասում գտնվող Անգլիայի օկուպացիոն զորքերի պետ, գեներալ Ուոկերը (որի հրահրումով էլ պատերազմը սկսեց Հայաստանը): Նրա հրամանով, անգլիական զորքը հունվարի 1-ից, տեղավորվեց Վրաստան-Հայաստան սահմանի պարագծով մեկ, և Վրաստանի ղեկավարությունից պահանջեց դադարեցնել գրոհումները:
Եվ այդպես կանգնեցրին վրաց բանակին. Անգլիան Հայաստանին փրկեց դարի ամոթից, իսկ բանակցություններ վրաց քաղաքագետները §վարեցին¦ այնպես, ինչպես ներկայիս վերջին 10 տարվա ընթացքում են «վարում» անջատողականների հետ: Այն ժամանակ չունեինք նորմալ, լավ ղեկավարություն, որի պատճառով էլ հայերին հաջողվեց պահպանել պատերազմի ժամանակ զավթած վրացական որոշ հողերը, ինչպես և’ Ալավերդի քաղաքը:
Այսպես թե այնպես, պատերազմը հաղթեցինք, բայց քաղաքականությունում պարտվեցինք. սրով գրավածը խոսքով են խլում…
2 տարի հետո, Վրաստանի խորհրդականացումից հետո, այսպես կոչված’ Լոռեի (Լոռի) չեզոք գոտին (որը Ներքին Քարթլիում էր գտնվում) փոխանցվեց Հայաստանին: Գաղտնիք չէ այն փաստը, որ Լորեի գոտու նվիրումը հայերին Ստալինի ու Օրջոնիկիձեի անմիջական կտրուկ պահանջով իրականացվեց (ուղղակի, այն ժամանակ Վրաստանը իրավունք չուներ չենթարկվել Մոսկվայի հրահանգներին և 1921 թվի նոյեմբերի 6-ին ստորագրվեց համապատասխան փաստաթուղթը, որի ուժով Լոռու մարզը պոկեցին Վրաստանից և կարեցին Հայաստանին…)
Ինչպես երևում է, հայկական ախրոժակը մեծ է, քանի որ, ինչ արժե այն փաստը, որ թեկուզ վերջին 12 տարվա ընթացքում, Հայաստան-Վրաստան սահմանին տեղավորված սահմանային սյուները, հայկական կողմը մի քանի անգամ տասնյակ մետրերով առաջ քաշեցին:
Նշենք նաև այն փաստը, որ վերջին 10 տարվա ընթացքում, հայերը հասցրին նաև ականապատել սահմանային տարածքները, այն էլ’ մեծ հաջողությամբ:
Ինչպես զգացվում է, Վրաստանը վտանգավոր հարևան է Հայաստանի համար. իսկ մեզ համար կրկին «քնքուշ» հարևան է մնում Հայաստանը…
Ադրբեջանի «ոչ մեծ» հավակնությունները
Ռուսաստանից ու Հայաստանից, ետ չի մնում և’ Ադրբեջանը, և Ռուսաստանի կոմկուսի Կովկասի բյուրոյի կողմից ստեղծված հանձնաժողովի նիստին, Զաքաթալայի մարզը (նույն’ Սաինգիլոն) և Ղարայազի անապատը պահանջեց:
Ինչպես նեղացնեին վրաց կոմունիստները իրենց ադրբեջանցի գործընկերներին և 1921 թվի ամռանը կայացան բանակցություններ. ի վերջո, հուլիսի 5-ին, Վրաստան-Ադրբեջան համաժողովին, Ֆիլիպե Մախարաձեն Սաինգիլոն’ իր Ղարայազի անապատով, նվիրեց հարևաններին և շնորհավորեց:
Եվ այսպես կարելի է եզրակացնել, որ հինավուրց վրացական տարածքները, ամեն կողմ ցիր ու ցան եղան. որոշ մաս’ պատերազմով, որոշ մաս’ խոսքով, որոշ մաս էլ’ առատաձեռնությամբ…
Դրանից հետո անցավ 80 տարուց ավել, բայց Վրաստանին կրկին պրոկոմունիստական և «պրոհարևանական» ղեկավարությունը, որի հետևանքը համանման է. մի անգամ ևս կորցրած Աբխազիան, մի անգամ ևս գլուխը վեր և առաջ քաշած Ջավախեթիի հայությունը, մի անգամ ևս կորցրած հարավ Օսիան և մինչև օրս չֆիքսված Ադրբեջանին հարող սահմանը…
Հ.Գ. Հոդվածը նախօրինակ չէ. բազմիցս ենք ֆիքսվել այնտեղ բերված փաստերը վրացական զանգվածային լրատվամիջոցներում: Ուղղակի փորձում ենք ավելորդ անգամ հիշեցնել հասարակությանը, աչքը բացել այն ցավերի նկատմամբ, ինչ այսօր դառն ապրումների մեջ է վրացական պետությունը:
Խտրականություն, վիրավորանք և հանցանք
Ընտրել ամիսը Դեկտեմբեր 2013  (2) Ապրիլ 2013  (1) Մարտ 2013  (1) Նոյեմբեր 2012  (2) Հոկտեմբեր 2012  (2) Սեպտեմբեր 2012  (3) Հունիս 2012  (5) Մայիս 2012  (2) Մարտ 2012  (4) Փետրվար 2012  (3) Հունվար 2012  (5) Դեկտեմբեր 2011  (9) Նոյեմբեր 2011  (5) Հոկտեմբեր 2011  (4) Սեպտեմբեր 2011  (1) Օգոստոս 2011  (1) Հուլիս 2011  (7) Հունիս 2011  (4) Մայիս 2011  (6) Ապրիլ 2011  (6) Մարտ 2011  (7) Փետրվար 2011  (5) Հունվար 2011  (3) Դեկտեմբեր 2010  (6) Նոյեմբեր 2010  (15) Հոկտեմբեր 2010  (22) Սեպտեմբեր 2010  (20) Օգոստոս 2010  (8) Հուլիս 2010  (22) Հունիս 2010  (106) Մայիս 2010  (56) Ապրիլ 2010  (17) Մարտ 2010  (17) Փետրվար 2010  (12) Հունվար 2010  (11) Դեկտեմբեր 2009  (28) Նոյեմբեր 2009  (24) Հոկտեմբեր 2009  (4) Սեպտեմբեր 2009  (3) Օգոստոս 2009  (1) Հուլիս 2009  (1) Հունիս 2009  (3) Ապրիլ 2009  (1) Մարտ 2009  (2) Փետրվար 2009  (3) Հունվար 2009  (1) Դեկտեմբեր 2008  (4) Նոյեմբեր 2008  (3) Սեպտեմբեր 2008  (1) Հունիս 2008  (5) Մայիս 2008  (1) Ապրիլ 2008  (1) Սեպտեմբեր 2007  (1) Մայիս 2007  (1) Հունվար 2007  (2)
Copyright Արդարություն. Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են:
Ձևավորումը ճիշտ է երևում IE 7-ի դեպքում։