hy hy en hy en hy en en hy en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en hy fr hy hy hy hy hy hy hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy az ceb tr en en pl en nb hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy az az az hy hy ceb en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy en hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy en hy hy de hy hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy my hy hy hy hy hy fr
Քարավազ (Խուդափերին)․ կամուրջը և պատմական տարածքը – ՍՀՀԿ
ՍՀՀԿ 11.03.2017 2 min read
Խուդափերինի կամ Քարավազի պատմական կամուրջը:
Հայագիտական ուսումնասիրությունների շրջանակում հնարավորություն եղավ այցելել Խուդափերին, տեսնել կամուրջները, որոշ չափումներ կատարել, նկարահանել և զննել տեղավայրերը:[15] Ուսումնասիրություններն իրականացնելու համար աջակցեցին մեր և Իրանի սահմանապահները: Ոլորապտույտ ճանապարհը երկար չէր: Արդեն կառուցված ջրամբարում պղտոր Արաքսը մաքրվում է, զուլալ ու վճիտ ջուրը թափվում է ցած ու կոհակ-կոհակ շարունակում ճանապարհը՝ անցնելով թաղակապ կամրջի պահպանված 4 կամարների միջով ու հասնում ներքին կամրջին[16], որը կանգուն է և այսօր էլ հնարավոր է անցնել նրանով, բայց մյուս ափն արդեն Իրանինն է:[17]
Խուդափերինի կամ Քարավազի կամուրջը ունեցել է առևտրատնտեսական կարևոր նշանակություն: Պատմական Սյունիքի գավառները և Արցախը հարավի հետ հիմնականում կապ են ունեցել այս կամուրջներով:[26]
Խուդափերինի կամ Քարավազի պատմական տարածքը:
Ժամանակին Այս տարածքը հայտնի է եղել ոչ միայն կամուրջով, այլև տարբեր հուշարձաններով: Ճիշտ է, այս և հայկական այլ տարածքներ միջնադարից արդեն  ունեին այլալեզու բնակիչներ, բայց պատմականորեն դրանք ճանաչվում էին որպես հայկական բնակավայրեր: Օրինակ՝ Մինչխորհրդային հեղինակներից Ալիշանը, Մակար Բարխուդարյանը, այլ հեղինակներ, նշում են, որ 18-20-րդ դարերին տարածքում եղել են հայոց ավերակ բնակավայրեր ու եկեղեցիներ:[34] Խորհրդային տարիներին, երբ տարածքում՝ Ադրբեջանի կազմում, ստեղծվում է Ջաբրայիլի շրջանը՝ հայոց բնակավայրերի տեղում, նշված եկեղեցիներն ամբողջովին ավերվում են, ու հետքերը չեն պահպանվում:[35] Այստեղից հետևում ենք, որ մինչև 18-րդ դարի հայերը այս տարածքների հիմնական բնակիչներն են եղել, և միայն նրանց բացակայության պայմաններում են ավերվել եկեղեցիներն ու մյուս հուշարձանները:[36]
Քարավազից կամ Խուդափերինից այսօր ընդամենը կամուրջն է մնացել, որը, չնայած ավերված վիճակում, հրաշալի է ու գեղեցիկ՝ կապուտակ ջրերի մեջ: Ներքին կամուրջը, որ կանգուն է ամբողջությամբ, գրեթե չի գործածվում: Մոշի և այլ մացառների թփերը փակել են կամուրջ տանող ճանապարհը: Մոտակա գյուղն էլ է ավերակ: Հեռվից ենք կարողանում նկատել ներքին կամուրջը:
Հավատով ենք, որ մոտ ժամանակներս ավերակներից նորից կհառնեն հնադարյան մեր շեները, և Քարավազ-Խուդափերինի շուրջ նորից կյանք կառնեն հայկական բնակավայրերը:
Ալիշան Ղ.,  Արցախ,  Ե., 1993։
Առաքելյան Վ., Գրաբարի քերականութիւն, Ե., 2001։
Բարխուդարյան Մ., Արցախ, Բաքու., 1895թ., վերահրատարակված՝ Ստեփանակերտ, 1995թ. և Երևան, 1996։
Դաւրիժեցի Ա., Գիրք պատմութեանց, Ե,, 1990։
Լեո, Երկեր, հ. 4, Ե., 1967։
Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Ե., 1999։
Կարապետյան Ս․,Արցախի կամուրջներ, Ե․ 2009:
Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, Ե․,1979։
Յակոբեան Ա., Պատմա-աշխարհագրական եւ վիմագրագիտական հետազօտութիւններ /Արցախ եւ Ուտիք/, Վիեննա- Երեւան, 2009:
Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի, Վենետիկ, 1837։
Պետրոսյանց Տ., Հայկական իշխանական զինանշանները Ե., 2004։
Րաֆֆի, Խաչագողի հիշատակարանը, Ե., 1987:
Րաֆֆի, Խամսայի Մէլիքութիւնները, Թբիլիսի, 1882։
Օրբելյան Ս., Սյունիքի պատմություն, Ե., 1986։
«Մուրճ», թիվ 1, Թիֆլիս, 1903։
Həsənov T., Azərbaycan ərazilərinin Ermənistan tərəfindən işğalının ağır sosial-iqtisadi nəticələri. Baki, 2002․
Farhang-e JoYrāfiyāyi-e Irān, vol. 4, Tehrān, 1330 (1951)․
Qarabağ: Folklorda bir tarixdir, I kitab, Baki, 2015։
Oberling P. The Tribes of Qaraca Dāğ: A Breaf History. Oriens, vol. 17, 1964.
[1] Այն մասին, որ Խուդափերինի կամուրջների հյուսիսային ափը ընդգրկվել է պատմական Սյունիքի տարածքի մեջ, հիշատակում է Ս. Օրբելյանը իր պատմության ԾԷ գլխում՝ «Հայոց կաթողիկոս տեր Սարգսի շրջաբերական գրությունը Սյունիքի ամբողջ թեմին»՝ նշելով Սյունիքի սահմանները. «Առանձնացվում է նաև Աղվանքի սահմանը՝ Ռմբաձորը (Ըռմբիձոր), Ծարգավառը, Աղահեճը, որը հատում է Աղավնո գետը, մինչև Քարավազի կամուրջը, և Հաբանդ գավառը, մինչև Երնջակի սահմանի Բստի ձորը՝ գրավված գողթնեցիների կողմից, նաև Վանանդնու Գողթը ամբողջովին, որոնք թեպետ և եպիսկոպոս ունեն, և սահմանափակ տեղերի համար էլ դեռ կար, բայց ենթարկվում էր Սյունիքին» /Տե՛ս Ս. Օրբելյան, Սյունիքի պատմություն, Ե., 1986թ., էջ 263/:
[2] Գրականության մեջ առավելապես տարածված է պարսկական անունը:
[3] /Տե՛ս քարտեզը http://mapcarta.com/25784236/Map/:
[4] Այս մասին կարելի է տեսնել T.Həsənov. Azərbaycan ərazilərinin Ermənistan tərəfindən işğalının ağır sosial-iqtisadi nəticələri. Baki, 2002 /այս աշխատանքում ստուգաբանական փորձ կա Խուդափերինի վերաբերյալ/:.
[5] Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի, Վենետիկ, 1837թ., Էջ 966:
[6] Ք. Օհանյանը, նկարագրելով կամրջի՝ քարվածքի վրա կանգնած լինելը, այսպես է բացատրում. «Ղարաբաղում «քարուածք» են ասւում մի շարք քարեր, որոնք գետի լայնութեամբ միմեանցից մօտիկ զետեղուած լինելով բնութիւնից, թոյլ են տալիս առանց թրջուելու անցնել գետը»: /Տե՛ս «Մուրճ», թիվ 1, 1903թ., Թիֆլիս,  էջ 62/:
[7] Մյուս մասը համապատասխանում է պատմական Հայաստանի Փայտակարան նահանգին: Րաֆֆին «Խաչագողի հիշատակարանը» գրքում նշում է Խուդափերինի պարսկական կողմի մասին. «Ղարադաղը պատմական Հայաստանի Փայտակարան նահանգն է, գտնվում է Ղարաբաղի հանդեպ՝ Երասխ գետի մյուս ափում։ Չալաբեանցիների արշավանքից առաջ երկրի ազգաբնակչության մեծամասնությունը կազմել են հայերը, սակայն վերջիններիս դաժան հարստահարության հետևանքով տեղաբնիկները գաղթել են Ղարաբաղ և Թավրիզ«: /Տե՛ս նույնանուն գրքի չորրորդ մասում, Ա/:
[8] Դեռևս ջրամբարի կառուցման շրջանում Ադրբեջանի կառավարության օժանդակությամբ կազմակերպվեց «Xudafərini xilas edək» «Փրկենք Խուդափերինը» ֆորումը, որը դիմել էր ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պատմական հուշարձանների պահպանման վարչությանը՝ դատապարտելով Իրանին և Հայաստանին Խուդափերինի «ադրբեջանական» մշակութային կոթողը ոչնչացնելու մեղադրանքով: Սակայն այսօր էլ Խուդափերինի երկու կամուրջներն էլ կան, և ջրամբարը որևէ կերպ չի սպառնում նրան:
[9] Կարծիք կա, որ կամուրջը կործանել է Իբրահիմ խանը, որպեսզի կանխի պարսկական ներխուժումը դեպի Արաքսի հյուսիսային մասերը՝ Ղարաբաղի խանություն:
[10] Ս.Կարապետյան, «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում», Ե., 1999թ., էջ 242: Որոշ հեղինակներ նշում են թաղերի տարբեր թվեր՝ 9, 12:
[11] Բնավոր զրույցներ կան, որ կամուրջն ավելի հին է և կառուցվել է Ալ. Մակեդոնացու օրոք: Իհարկե, որևէ տեղեկություն չկա հայկական աղբյուրներում կամուրջի կառուցման ժամանակագրության մասին, բայց որ այն եղել է շատ կարևոր ու այդ տարածքի համար միակը, դրա մասին նշում է նաև Րաֆֆին. «…այդ կողմից միակ անցքն է Երասխ գետից»: /Տե՛ս Րաֆֆի, Խամսայի Մէլիքութիւնները, Թբիլիսի, 1882թ., էջ 355/:
[12] Դրունք Հայոց-ը Զաքարիա Ղազվինին կոչել է «Արմինիյան անցք/դուռ»։ «Դրունք»-ը հայերենի «դուռ» բառն է, որի «յոգնակի ուղղականը կազմւում է ք-ով, միայն հիմքակազմ ն-ից առաջ ը-ն չի գրւում, դառնում է շետաւոր ու»: /Տե՛ս Վ. Առաքելյան, Գրաբարի քերականութիւն, Ե., 201թ., էջ 69/:
[13] Նակորզանը Տաթևի հարկացուցակում նշված է 20 միավոր հարկաչափով և եղել է առևտրական ճանապարհի վրա: Ս. Օրբելյանը նրա տեղը նշում է «Աղավնո գետի պտույտներում» /տե՛ս Ս. Օրբելյան, Սյունիքի պատմություն, էջ 117/:
[14] Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, էջ 457:
[15] Արշավախումբը ղեկավարում էր արցախցի պատմաբան, պ.գ.թ., դոցենտ Լ. Հովհաննիսյանը:
[16]  Այն անվանում են նաև Եկատերինայի կամուրջ, քանի որ 18-րդ դարում վերանորոգվել է Եկատերինա 2-րդ կայսրուհու օրոք: Ռուս-պարսկական 2-րդ պատերազմի ժամանակ՝ 1826թ., պարսից թագաժառանգ Աբաս-Միրզայի 60000-անոց բանակը այստեղով է անցել ու հարձակվել Շուշիի վրա:
[17] Ըստ որոշ աղբյուրների՝ 12-13-րդ դարերի կառույց է։ 16-րդ դարում հիշատակվում է օսմանյան պետության սահմանների մատնանշման առիթով. «Եվ մինչև ի Խուդաֆրին»: 1805 թվականին տեղի ունեցած դեպքերի առնչությամբ 1817 թվականին գերմանացի դիվանագետ Մորից ֆոն Կոցեբուն նշել է. «… գեներալ Ցիցիանովը տասներկու հազար մարդոց հետ և մի քանի թնդանոթներով գնաց Աբբաս Միրզայի դեմ և կատարյալ պարտության մատնեց նրան: Թագավորը՝ Ֆաթ Ալի շահը, որ մի մեծ բանակի գլուխ անցած գտնվում էր Արաքսի այս կողմը, ծայրահեղ շտապանքով նահանջեց գետի մյուս ափը, և նույնիսկ քանդեց Հուդերապինի (Huderapin) գեղեցիկ կամուրջը, որ տակավին ավերակ է»: 1890-ականների սկզբներին նշվել է. «…վարի կամուրջն հիմնարկուած է նոյնպէս բնականին վէմ քարերի վերայ, որ ունի տասնհինգ աչք, որոնց ոտքերն շինուած են քարով և թաղերն՝ թրծեալ ազիւսով և կրաշաղախ ցեխով»: 1975–1977 թվականների ընթացքում իրականացված ուսումնասիրություններից երևում է, որ կամրջի 15 թռիչքներից ամենաերկարն ունեցել է 8,80 մ երկարություն, իսկ ամենակարճը՝ 5,80 մ։ Այս մասին տե՛ս Արցախի կամուրջներ, Սամվել Կարապետյան, Ե., 2009:
[18] Այս սրբավայրը համապատասխանում է Ս. Օրբելյանի նշած Գյուտի և Քրիստոսասերի կառուցած սրբավայրին, որին անվանել են «երկրորդ Երուսաղեմ», իսկ բարձունքը՝ «Գողգոթան»: Ահա այսպես է նկարագրում Ս. Օրբելյանը. «Տեղը /սրբավայրի/ փոխում են ժայռից վեր, հարթում քարքարոտ տեղերը, շինում են երեք եկեղեցի՝ սուրբ երրորդության անունով: Եվ սրա համբավը տարածվում է ամբողջ աշխարհում» /Ս. Օրբելյան, նշվ. աշխ., էջ 116/:
[19] Մ. Բարխուդարյան «Արցախ», Բաքու., 1895թ., վերահրատարակված՝ Ստեփանակերտ, 1995թ. և Երևան, 1996թ., էջ 41:
[20] Հայկական Խուդափերինի ավերումից հետո թյուրքալեզու ատրպատականցիներ են բնակվել մինչև Արցախյան գոյամարտը:
[21] Ղ. Ալիշան,  «Արցախ»,  Ե., 1993թ., էջ 121:
[22] «Մուրճ», թիվ 1, 1903թ., Թիֆլիս,  էջ 63:
Մեկ էլ Գումլախի ու Խուդաֆերինի արանքում մի սուրբ(ավայր) կար, Քյամար Գոշմար // էին ասում։ Հետո էնտեղ Խուդաֆերինում էլ մի մարդ կար: Այդ սրբավայրի բակի քարակույտը այդ մարդուն տեղափոխել տալով՝ Արաքսն էր նետել: Սահմանն ացնկացնելիս սահմանին էր ընկել։ Մի քիչ էլ գժի նման Գարաշ անունով մի մարդու նետել տվեցին Արաքսը»։
Bir də Qumlaxnan Xudafərinin arasında bir pir vardı, adına Kəmər Qoşmar deyirdilər. Orda Xudafərində bir kişi vardı. Urusdar o pirin daşdarını o kişiyə daşıtdırıf Araza töhdülər. Sərhət çəkiləndə sərhədə düşmüşdü. Qaraş addı kişiyə tökdürdülər Araza, bir az da dəli kimiydi.
[24] Qarabağ: Folklorda bir tarixdir, I kitab, Baki, 2015, səh., 135.
[25] Ս. Օրբելյան, նշվ. աշխ., էջ 118:
[26] Պակաս նշանակություն չի ունեցել նաև ռազմաքաղաքական առումով. թե՛ հյուսիսից, թե՛ հարավից նախատեսվող փոխհարձակումների համար ռազմական միակ կամուրջը Խուդափերինինն էր: Լեոն նրա ռազմական նշանակությանը բազմիցս է անդրադարձել. «Անհամեմատ ծանր պայմանների մեջ էր գտնվում մյուս խոշոր ծայրագավառը, Ղարաբաղը: Նրան Պարսկաստանից բաժանում էր Արաքս գետը, բայց այն մի թույլ անջրպետ էր, որովհետև հենց ասյտեղ, Ղարաբաղի սահմաններում էր, հնուց գոյություն ուներ Խուդափերինի կամուրջը, հարմար ճանապարհ պարսից բանակների համար, որ ուղղակի տանում էր երկրի սիրտը / Տե՛ս Լեո, Երկեր, հ. 4, Ե., 1967թ.,  էջ 365/»:
[27] Տե՛ս Farhang-e JoYrāfiyāyi-e Irān, vol. 4, Tehrān, 1330 (1951), p. 419.
[28] Տե՛ս Oberling, P. The Tribes of Qaraca Dāğ: A Breaf History. Oriens, vol. 17 (1964), pp. 60-95.
[29]  Ա. Դաւրիժեցի, Գիրք պատմութեանց, Ե,, 1990թ., Էջ 18:
[30] Ս. Օրբելյան, «Սյունիքի պատմություն», էջ 117:
[31] Այս մասին տե՛ս Ս. Օրբելյան, նշվ. աշխ., էջ 115: Ս. Օրբելյանի պատմության ծանոթագրությունում նշվում է, որ այս սահմանների տեղադրությունը ճշտված չէ:
[32] Նույն տեղում, էջ 117:
[33] Նույն տեղում, էջ 118:
[34] Երբ մենք ադրբեջանական լրատվական ցանցերում ուսումնասիրում էինք Խուդափերին կամրջի մասին տեղեկությունները, նկատեցինք, որ մի հին տեսագրության մեջ նկարված են Ջաբրայիլի երկու հայկական եկեղեցիներ, որոնք ոչ միայն այսօր չկան, այլև տեղեկություններ չունենք, թե ո՞ր եկեղեցիներն են դրանք: /Տե՛ս նկարախումբ 3/
[35] Այս տարածքը ամենայն հավանականությամբ ընդգրկվել է Հայկական լեռնաշխարհի հատված հանդիսացող Սև քարի (պրս.  Siyāh Kōh, թյուրք. Qara Dāğ կամ Qaraja Dāğ) լեռնաշղթայի մեջ։ Պարսկերենից և այստեղից թյուրքերեն թարգմանաբար նշանակում է Սև Լեռ: Այս լեռնաշղթան դեռևս Ստրաբոնին հայտնի է որպես Άpuevίwo ‘Όpn – «Հայկական լեռներ», որտեղ գտնվում էր Երասխի հովիտը՝ Քարավազի (Խուդափերինի) կամուրջը տանող նշանավոր Դրունք Հայոց լեռնանցքը (տե՛ս Երեմյան, Ս. Հայաստանը ըստ «Աշխարհացոյց»–ի. Երևան, 1963, էջ 50)։
[36] Գտչավանքի արձանագրություններում նույնպես հիշատակվում է տեղանքը: Ա. Հակոբյանը, հետևելով Եսայի Հասան-Ջալալյանցի եւ Խաչիկ Դադյանի վերծանում-ընթերցումներին, փորձում է որոշակիացնել գետանցները՝ ըստ այդմ էլ՝ տարածքը: Նույնացնում է Նակորզանի և Գետահատի գետանցները. «Գետահատի «աւազը» համապատասխանում է Ասլանդուզի կամ Խորադիզի յայտնի գետանցին: Հնարաւոր է, որ ոչ թէ Խուդափերինի Զ դարի կամրջով, այլ հէնց այստեղով էին անցնում Իրանից Արցախ թափանցող աւարառուները»/ Տե՛ս Ա. Յակոբեան, Պատմա-աշխարհագրական եւ վիմագրագիտական հետազօտութիւններ /Արցախ եւ Ուտիք/, Վիեննա- Երեւան, 2009թ ., էջ 99/:
[37] Ղ. Ալիշան, Արցախ, Ե., 1993թ., Էջ 8:
[38] Այս մասին տե՛ս Տ. Պետրոսյանց, «Հայկական իշխանական զինանշանները» Ե., 2004թ., էջ 92-95:
[39] Այս հարցում ամենավերջին աշխատանքը թերևս վերագրվում է Ա. Հակոբյանին, որ վիմագրական նյութի հենքի վրա ինչ-որ չափով որոշակիացրել է տեղանքի պատմաաշխարհագրական տվյալները /Տե՛ս Ա. Յակոբեան, նշվ. աշխ../:
[40] Ղ. Ալիշան, Արցախ, Էջ 121
[41] Տե՛ս http://aftabir.com, http://safargardi.com, http://kimiastone.com/ պարսկական կայքերը: Պարսկական Խուդաֆերին բնակավայրում նույնիսկ բացվել է երկրագիտական թանգարան, որտեղ ցուցադրված են երկրորդ հազարամյակում թվագրվող խեցեգործական, բրոնզե եւ ոսկերչական բազմաթիվ իրեր: Հետաքրքրական է նաև, որ հնագիտական գտածոները չեն վերագրվում պարսկական մշակույթին, այլ Արաքսի հարակից տարածքում ապրող ժողովուրդներին: Հնագիտական պեղումներից հայտնաբերվել են գանձեր, նյութական և հոգևոր մշակույթը բացահայտող, բնակչության տեղաբաշխումները հաստատող իրեր՝ ի լրումն պատմական այլ հուշարձանների: Ըստ հնագետների՝ Խուդափերինի տեղանքում եղել է քաղաք: Նշվում է, որ գտածոները վերագրվում են «Եվրասիական» էթնիկ քոչվորներին, որոնք հիմնականում զբաղվել են անասնաբուծությամբ: Այդ են վկայում ոչխարի, այծի, կովի, ձիու և լծասայլերի գտածոները, կենդանիների զոհաբերումն ու մարդկանց հետ թաղումը:
Հայտնաբերված գերեզմանների պեղումներից պարզ են դառնում, որ թաղումները կազմակերպվել են ծիսակարգով, հավատացել են մահից հետո կյանքին: Ընդ որում՝ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ եղել է տղամարդկանց և կանանց որոշակի  իրավահավասարություն:Հետաքրքրական է, որ կանանց թաղել են ծառի կեղևով փաթաթված: Հայտնաբերվել են նաև ձկնաորսության իրեր: Այստեղ արդեն գործածական են եղել որսակեռիկները: Խուդափերինի շրջակայքում դեռևս չորս հազար տարի առաջ մարդիկ արդեն տիրապետել են նաև բրոնզի, երկաթի, անագի ձուլմանը. զարգացած է եղել մետաղագործությունը /գտնվել են մետաղյա իրեր/: Հնագիտական շերտերը վկայում են, որ այս մշակույթը ընդհանուր տարածում է ունեցել Արաքս գետի միջին հոսանքի հարավային մասում՝ մոտ 150 կմ շառավղով, և կարելի է նույնացնել Արաքսյան մշակույթին:
Տեսնել հեղինակի բոլոր գրառումները
Previous: Բաց նամակ ՌԴ պրեզիդենտ Վ.Վ. Պուտինին /պատճենը ՌԴ Դումայի պատգամավոր Վ.Վ.Ժիրինովսկուն/
Next: Նոր և հետաքրքիր կարծիք՝ կապված Քարահունջ գյուղի անվան հետ
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Սևասարի պատմությունը  (աշխարհագրությունը, անվանումը, հիշատակումները)
Սևասարի պատմությունը  (աշխարհագրությունը, անվանումը, հիշատակումները)
Բաժիններ Ընտրել կարգը «Տավերս»  (16) Ազգագրություն  (50) Աղահեճք  (7) Այլախ  (1) Աշխարհագրություն  (23) Աշոտ Սիմոնյան  (3) Ավանդազրույցներ  (59) Արկադի Ծատուրյան  (6) Արվեստ  (5) Արցախ  (26) Արցախյան ազատամարտ  (10) Բաղք  (10) Բանահյուսություն  (54) Գևորգ Ստեփանյան  (6) Գիտաժողովներ  (18) Գիտական գործունեություն  (56) Գլխավոր  (39) Գլխավոր  (10) Գուսան Աշոտ  (3) Գրականություն  (43) Գրիշա Սմբատյան  (13) Դասընթացներ  (52)    Ֆրանսերեն դասեր  (52) Զանազան  (56) Զոհրաբ Ըռքոյան  (81) Ընտանիք  (5) Ժիրայր Միրումյան  (4) Ինգա Մարգարյան  (5) Լեզվաբանություն  (75) Լուսինե Ներսիսյան  (6) Խոհանոց  (4) Ծղուկ  (1) Կենցաղ  (8) Կովսական  (4) Հաբանդ  (4) Համագործակցություն  (1) Համլետ Գևորգյան  (6) Հասարակություն  (2) Հիմնական  (12) Հնագիտություն  (34) Հրաչ Մարտիրոսյան  (4) Հրապարակումներ  (65) Ձորք  (1) Ճարտարապետություն  (15) Մալիկ Թելունց  (9) Մհեր Քումունց  (65) Պատմություն  (164) Ռազմաքաղաքական  (7) Սերգեյ Հախվերդյան  (19) Սերգեյ Ջհանգիրյան  (8) ՍՀՀԿ  (26)    Մեր մասին  (1) Սյունիք բնաշխարհ  (33) Սյունիքը արվեստում  (9) Սյունիքի հայագիտական նորություններ  (45) Տարածաշրջան  (15) Տեսանյութեր  (33) Քաշաթաղ  (68)
Պահոցներ Նշեք ամիսը Սեպտեմբերի 2022  (8) Օգոստոսի 2022  (6) Հուլիսի 2022  (12) Հունիսի 2022  (3) Մայիսի 2022  (3) Ապրիլի 2022  (8) Մարտի 2022  (2) Փետրվարի 2022  (6) Հունվարի 2022  (12) Դեկտեմբերի 2021  (20) Նոյեմբերի 2021  (19) Հոկտեմբերի 2021  (3) Սեպտեմբերի 2021  (21) Օգոստոսի 2021  (54) Հուլիսի 2021  (10) Հունվարի 2020  (1) Դեկտեմբերի 2019  (1) Նոյեմբերի 2019  (4) Հոկտեմբերի 2019  (2) Սեպտեմբերի 2019  (2) Օգոստոսի 2019  (8) Հունիսի 2019  (2) Մայիսի 2019  (9) Ապրիլի 2019  (6) Մարտի 2019  (8) Դեկտեմբերի 2018  (4) Նոյեմբերի 2018  (3) Հոկտեմբերի 2018  (9) Սեպտեմբերի 2018  (9) Օգոստոսի 2018  (8) Հունիսի 2018  (1) Մայիսի 2018  (4) Ապրիլի 2018  (8) Մարտի 2018  (11) Փետրվարի 2018  (2) Հունվարի 2018  (3) Դեկտեմբերի 2017  (6) Նոյեմբերի 2017  (1) Հոկտեմբերի 2017  (10) Սեպտեմբերի 2017  (12) Օգոստոսի 2017  (5) Հուլիսի 2017  (13) Հունիսի 2017  (5) Մայիսի 2017  (15) Ապրիլի 2017  (11) Մարտի 2017  (12) Փետրվարի 2017  (6) Հունվարի 2017  (2) Դեկտեմբերի 2016  (4) Նոյեմբերի 2016  (5) Հոկտեմբերի 2016  (6) Սեպտեմբերի 2016  (8) Օգոստոսի 2016  (11) Հուլիսի 2016  (12) Հունիսի 2016  (31) Մայիսի 2016  (5) Մարտի 2016  (1) Փետրվարի 2016  (4)
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
«Տավերս» մշակութային հասարակական կազմակերպություն, Կապան Ծանոթանալ կենտրոնի աշխատանքներին
Վայոց ձոր Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտ, Սիսիան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Լրագրող, հասարակական գործիչ, ՄԵՐԱՆ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանի պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր Ծանոթացեք հեղինակի նյութերին
Լեզվաբան, բ.գ.դ., պրոֆեսոր Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմության ուսուցիչ, Վերին Շեն Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքների
Լեզվաբան, բ.գ.թ., Գորիս-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Բ.գ.թ., դոցենտ, Գորիսի պետական համալսարան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, Երևան Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմաբան, իրավաբան, պ.գ.թ., դոցենտ Ընթերցեք հեղինակի աշխատանքները
ՍՀՀԿ նախագահ, արևելագետ, թուրքագետ, լեզվաբան, բ.գ.թ., դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պատմաբան, դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
ՍՀՀԿ անդամ, տ.գ.թ., Կապան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն Ծանոթացեք կենտրոնի աշխատանքներին
Université Lumière Lyon 2-ի ուսանող (մագիստրատուրա), Ֆրանսերենի դասավանդող Սովորեք ֆրանսերեն հեղինակի հետ
Գիտական ծրագրեր և հաստատություններ
ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտե
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ նախագահության կենտրոնական շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամ
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ գլխավոր շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ
Հասցե` ք. Երևան, Մաշտոցի պողոտա 53
ԵՊՀ Հայագիտական Հետազոտությունների Ինստիտուտ
ՀՀ, ք. Երևան, Ալեք Մանուկյան 1,
ԵՊՀ 2-րդ մասնաշենք, 5-րդ հարկ,
Հեռ.` + 37460 71-00-92
ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
Հասցե` ք. Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի գրանցման համարն է՝ 211.171.1181249: Կենտրոնի անգլերեն անվանումն է՝ Syunik Armenological Research Center, ռուսերեն՝ ЦeHTp apMeHoлorичeckиx иccлeдoBaHий CюHиka:  Գործունեության ժամկետը՝ անժամկետ: Գրանցված է ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության կողմից: Կայքում հրապարակված նյութերի պատասխանատուն հեղինակներն են: Էլ. հասցե՝ syunhayhetkent@gmail.com
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն © Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: | MoreNews by AF themes.