hy hy en hy en hy en en hy en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en hy fr hy hy de hy hy hy ko hy hy hy hy ko hy hy hy ko hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ko hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy uk hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy en hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy my hy hy hy hy hy fr
Ամուսնաընտանեկան հարաբերությունների, բարոյականության և հայ ընտանեկան իրավունքի մի քանի հարցեր – ՍՀՀԿ
ՍՀՀԿ 28.05.2016 1 min read
Նախ նշենք, որ ամուսնությունը ըստ ընտանեկան իրավունքի երկու տարբեր սեռերի՝ տղամարդու և կնոջ (աղջկա և տղայի) փոխադարձ համաձայնությամբ և օրենքով նախատեսված մյուս պայմաններով ու կարգով ստեղծված պետական գրանցում ստացած միությունն է, որն ուղղված է ընտանիքի ստեղծմանը: Ընտանիքը, որի հիմնական, բնական հետևանքը սերնդարտադրությունն է, մարդկային ցեղի շարունակումը, հասարակության սկզբնական և հիմնական բջիջն է, որի վրա խարսխվում է հասարակությունը, պետությունը: Առավելապես ընտանիքում է մարդը սովորում սիրել հայրենիքը, սիրել պետությունն ու նրա օրենքները, ի վերջո սիրել մարդուն՝ սիրել միմյանց:
Պատմությունն ընտանիքի հիմքը կազմող ամուսնության այլ ձև չգիտի, քան տարբեր սեռերի ամուսնությունը՝ միությունը. այդ տեսակետից առնվազն տարօրինակ է միասեռականների Եվրոպայից ներմուծված կապը ամուսնություն անվանելը, առավել ևս այն օրենսդրական քննարկման առարկա դարձնելը կամ ինչ-որ գենդերային հավասարություն թմբկահարելը. կնոջ և տղամարդու միջև հավասարություն չի կարող լինել. այդպիսի հավասարության ստեղծումը ամենահզոր օրենսդիրի ու միապետի կամքից ու կարողությունից անգամ վեր է. կնոջ և տղամարդու՝ իգական և արական սեռերի միջև կարող է լինել լիակատար իրավահավասարություն և ոչ թե հավասարություն. այլանդակ բան կլիներ, եթե ամենակարող Աստված ցանկանար և կարողանար նրանց հավասարեցնել…
Ինձ մտահոգում է ևս մի բան. թուրքերի, պարսիկների, արաբների ևն, մեջ ևս սոցիալ-տնտեսական ծանր վիճակում գտնվող հազարավոր կանայք ու աղջիկներ կան ինչու նրանք չեն հրապուրվում հայ տղամարդկանցով, պատանիներով. Այդպիսի նույնիսկ եզակի դեպքեր չեն նկատվում… Ինչ որ է :
Մխիթար Գոշի Դատաստանագիրքը (նաև Սմբատ Սպարապետի) մանրամասն թվարկում է ամուսնալուծության հիմքերը՝ ամուսիններից մեկի հոգեկան հիվանդությունը (դիվոտությունը), տղամարդու սեռականան անկարողությունը, կնոջ երեխա չունենալը՝ անպտղությունը, չբերությունը՝ ամուսնալուծություն այդ դեպքում 7 տարի ապրելուց՝ սպասելուց հետո, ամուսիններից մեկի բորոտությունը, ամուսիններից մեկի անհավատարմությունը, արվամոլությունը, անասնամոլությունը, 7 տարի ամուսնու անհայտ բացակայությունը, ամուսիններից մեկի հավատուրացությունը, ևն:
Դատաստանագիրքը (հոդված 91) ամուսնության համար պարտադիր է համարում փոխադարձ համաձայնությունն ու ամուսնական տարիքի հասած լինելը:
Ամուսնական տարիքի և ամուսնադրության հետ կապված հարկ է համառոտ անդրադառնալ նախորդ՝ խորհրդային օրենսդրությանը: ՀԽՍՀ 1961թ. ընդունված քրեական օրենսգրքի 117 հոդվածի համաձայն ամուսնական տարիքի չհասած անձի հետ փաստական ամուսնությունը, կամ այդպիսի ամուսնության բռնադատումը, ինչպես և նման հարաբերությունը արբունքի չհասած անձի հետ պատժվում է ազատազրկմամբ 2-ից մինչև 5 տարի ժամանակով: 118-րդ հոդվածը քրեական պատասխանատվություն էր սահմանում նաև կնոջն ամուսնանալուն կամ ամուսնական կենակցությունը շարունակելուն բռնադատելու համար. 114-րդ հոդվածը՝ 16 տարեկանի չդարձած կամ արբունքի չհասած անձի հետ սեռական հարաբերության, 116 հոդվածը՝ արվամոլության, 123 հոդվածը երկկնության և բազմակնության համար: 2003թ. ապրիլի 18-ին ընդունված՝ գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքով, այդ հոդվածները՝ արարքները ապաքրեականացվեցին:
Արգելվում է համասեռամոլության և մարմնավաճառության՝ որպես հայ ժողովրդի ազգային-պատմական արժեքներին անհարիր երևույթների, որևէ կերպ պաշտոնական ճանաչումը[7]«:
ՈԻշագրավ է, որ մեր իրավունքի հուշարձաններում աբորտի (լատ.abortus- Bыkидыш վիժում, վիժվածք) մասին նորմեր չկան. Գոշի Դատաստանագրքի «Գ» խմբագրության մի հոդված խոսում է մոր կողմից երեխային սպանելու մասին, որը սահմանվում է հետևյալ կերպ. «Եթե մեկն իր երեխային խեղդի, որպես խեղ կամ շնության պտուղ, եթե իր կամքով է արել, փոխարենը ինքը մեռցվի, որովհետև ինչպես որ հնար չէ սպանվածին վերկացնելը, նույնպես և ապաշխարհելը»[8]: Այստեղից որոշակիորեն կարելի է հետևել, որ աբորտը հավասարեցվում է սպանության, այն թույլատրելի չէ: Ինքնավիժումը, բնականաբար, պատասխանատվություն չէր կարող առաջացնել: Հիշում եմ, որ մեր օրերի մի բժիշկ՝ պրոֆեսոր, բնական ամսականի՝ դաշտանի մասին խոսելով ցավով նշում էր. «Բնությունը ողբում է իր կորցրած զավակի համար». իսկ արհեստական ընդհատումներով ինչքան զավակներ է կորցնում մեր ազգը…: Աբորտի վերաբերյալ գործող օրենսդրությունը հետևյալն է: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 122 հոդվածը վերնագրված է «Ապօրինի աբորտ» – այսինքն աբորտը թույլատրելի է, պատժելի է ապօրինի աբորտը: Հոդվածի առաջին մասը պատասխանատվություն է սահմանում համապատասխան բժշկական բարձրագույն կրթություն ունեցող անձի կողմից ապօրինի աբորտ կատարելու, երկրորդ մասը՝ համապատասխան բժշկական կրթություն չունեցող անձի կողմից ապօրինի աբորտ կատարելու համար: Հոդվածի երրորդ մասը պատասխանատվություն է նախատեսում, եթե ապօրինի աբորտի հետևանքով տուժողը մահացել է կամ նրան ծանր վնասվածք է հասցրվել:
Ապօրինի աբորտը հղիության արհեստական ընդհատումն է՝ այն ըստ գործող օրենսդրության համարվում է ապօրինի, երբ առկա են հետևյալ հանգամանքներից որևէ մեկը՝
ա) երբ այն կատարվել է ոչ հիվանդանոցային պայմաններում անկախ կատարողի մասնագիտական կրթությունից՝ այսինքն անկախ այն բանից կատարողը համապատասխան բժշկական բարձրագույն կրթություն ունի՝ գինեկոլոգ է թե՞ ոչ (քրեական օրենսգրքի 122 հոդվածի առաջին մաս).
բ) երբ կատարվում է հիվանդանոցային պայմաններում՝ բարձրագույն բժշկական կրթությամբ՝ գինեկոլոգ մասնագետի կողմից, բայց առանց պատշաճ թույլտվության կամ հակասանիտարական պայմաններում
գ) եթե կատարվում է բարձրագույն բժշկական մասնագիտական կրթություն չունեցող անձի կողմից, անկախ նրանից թե որտեղ է այն կատարվել՝ հիվանդանոցու՞մ, տանը, թե այլուր
դ) երբ աբորտը կատարվում է առանց կնոջ համաձայնության
ե) երբ աբորտի կատարումը բժշկական տեսակետից հակացուցված է : Ոչ բոլոր բարձրագույն բժշկական կրթություն ունեցողներին է թուլատրվում աբորտ կատարելը, այլ միայն նրանց որոնք ունեն համապատասխան (գինեկոլոգիական) բժշկական բարձրագույն կրթություն. սակայն, երբ դա կատարվում է ծայրահեղ անհրաժեշտության դեպքում օրինակ՝ օդանավում, գնացքում, նավագնացության ժամանակ ևն, դա չի կարող ապօրինի աբորտ դիտվել և բնականաբար առաջ բերել քրեական պատասխանատվություն. ըստ որում տուժողի՝ կնոջ համաձայնությունը պարտադիր է աբորտ կատարելու համար, այլապես այն կդիտվի որպես առողջությանը ծանր վնասի պատճառում՝ 122 հոդված երրորդ մաս՝ մինչև 5 տարի ժամանակով ազատազրկման ձևով պատժի նշանակման սպառնալիքով: Հանցագործության տեսակային օբյեկտը մարդն է՝ անձը, անմիջական օբյեկտը նրա՝ կնոջ առողջությունը: Արարքը օբյեկտիվ կողմից կատարվում է ակտիվ գործողություններով՝ ուղղված պտուղը ոչնչացնելուն, սուբյեկտներ կարող են լինել բժշկական կրթություն ունեցող անձիք: Սուբյեկտիվ կողմից այն կատարվում է ուղղակի դիտավորությամբ:
Աբորտ կատարելու համար նախատեսված են համապատասխան կանոններ. Օր.՝ ՀՀ կառավարության 5 օգոստոսի 2004թ. թիվ 1116-որոշմամբ հաստատված է հղիության արհեստական ընդհատման կարգը 2012 թ. նոյեմբերի 1-ի փոփոխություններով: Աբորտը թույլատրվում է այն ժամանակ, երբ հղիությունը չի գերազանցում 12 շաբաթը, այսինքն երեք ամիսը, սակայն բացառիկ դեպքերում, երբ հղիությունը սպառնում է կնոջ կյանքին և կարող է վնաս հասցնել նրա առողջությանը, ապա դրա ընդհատումը թույլատրվում է նաև 12 շաբաթն անցնելուց հետո՝ մինչև 22 շաբաթը՝ ըստ որում վերջին դեպքում համապատասխան գերատեսչական ակտի հիման վրա բուժհաստատության կողմից ստեղծվող բժշկական հանձնաժողովի որոշմամբ: 12 շաբաթական և ավելի հղիության ընդհատման դեպքեր կարող են ծառայել օրինակ՝ ինֆեկցիոն և պարազիտար հիվանդությունները, չարորակ նորագոյացությունները, հոգեկան խանգարումները, սիրտ-անոթային համակարգի խանգարումները, հղիության ընթացքում ամուսնու մահը, հղիությունը բռնաբարության հետևանք հանդիսանալը ևն[9]: Նկատենք նաև, որ աբորտները, հատկապես առանց անհրաժեշտության, լուրջ վնաս են պատճառում կանանց, աղջիկների առողջությանը. օրինակ ՌԴ-ում ըստ վիճակագրական տվյալների տարեկան շուրջ 3,5 միլիոն աբորտ է կատարվում. արտահիվանդանոցային աբորտները կազմում են շուրջ 12%: Յուրաքանչյուր տարի աբորտից մահանում է 260 կին: Աբորտ կատարողներից համարյա կես միլիոնը ստանում են բարդություններ, այդ թվում անպտղություն. նախկինում աբորտ կատարած կանանց մոտ նորածինների շուրջ 20%-ը ունենում են ֆիզիկական և հոգեկան շեղումներ[10]: ՈԻշագրավ է, որ 1927թվականի նոյեմբերի 1-ին ընդունված ՀՍՍՀ քրեական օրենսգիրքը քրեական պատասխանատվություն էր նախատեսում աբորտ կատարելու համար բոլոր դեպքերում, բացի 2 դեպքից.
Եթե հղիության շարունակումը վտանգ է սպառնում հղի կնոջ կյանքին, ծանր վնաս նրա առողջությանը
Ծնողներից ժառանգաբար անցնող ծանր հիվանդության առկայության դեպքում[11]: Այսինքն ըստ էության աբորտն արգելվում էր:
Հայոց իրավունքի պատմական հուշարձանները, ոչ միայն չէին թույլատրում աբորտները՝ դա սովորական սպանություն՝ քրեորեն պատժելի արարք՝ հանցագործություն էին համարում, այլև խրախուսում էին դժվարին ծննդից ծնողին և երեխային ազատելը: Նշանավոր «Որոգայթ փառացի» ՄԻԷ հոդվածը սահմանում է. «Ամենայն մանկաբարձ, որ վտանգաւոր ծննդենէ ծնուցանէ երեխայս ծնողն և ծնեալն մնասցէ կենդանի ստանայցէ տանեն հայոց (խորհրդարանից-Մ.Թ) մի դահեկան արծաթ», իսկ եթե երեխան և ծնողը մահանան ազդարարում է «Որոգայթի» մեկ այլ հոդված, ապա բժիշկը, մանկաբարձը զրկվում է աշխատավարձից[12]: Անընդհատ ուծացումների՝ դեվշիմերների, բռնի հավատափոխության, զանգվածային կոտորածների՝ ընդհուպ մինչև ցեղասպանության ենթարկված մեր ժողովրդի նախահայրերի նման հոգատարությունը մոր և մանկան նկատմամբ մեկնաբանման կարիք չունի. ըստ որում այսօր ևս, առավել քան երբևէ, անհրաժեշտ է նման հոգածություն պետական մակարդակով. այնինչ սոցիալ-տնտեսական և այլ պատճառներից՝ «նոր կարգերի» բերած, ոչ միայն աբորտներն են սովորական կենցաղային երևույթ դարձել, այլ նաև մանկավաճառությունը (մայրն իր երեխային վաճառում է դրանից ավելի ինչ սարսափելի ու հակաբարոյական բան կա…), մանկասպանությունը, հազվադեպ չեն նաև աղբանոցներում նորածին՝ մահացած կամ կենդանի մանուկների հայտնաբերման փաստերը…
Չինաստանում օրենքով արգելվում է «ավելորդ երեխաներ» ունենալ՝ այսինքն քաղաքում մեկից ավելի, գյուղում՝ երկուսից. այդ կանոնը խախտողները տուգանվում են բավական շոշափելի գումարով՝ յուանի հետ վերահաշվարկով՝ 800-ից 1600 դոլլար տուգանքով. բայց չինացիները վաղուց են անցել միլիարդի սահմանը, իսկ վերջերս Չինաստան գնացած իմ պաշտոնյա ընկերներից մեկը կես կատակ կես լուրջ ասում էր, որ երբ չինացիները լսեցին, որ մենք ընդամենը երեք միլիոն ենք ասացին՝ «Ո՞ր հյուրանոցում եք ապրում…»՝ հյուրանոցի համար երեք միլիոնը շատ է, մի ամբողջ երկրի համար քիչ…: Բնական աճի կտրուկ անկում, ամուսնությունների տարաժամկետում, ամուսնալուծությունների աճ, զանգվածային մարմնավաճառություն և օտարների՝ ի դեպ հիմնականում այլակրոնների հետ ամուսնություններ՝ ոչ հազվադեպ հավատափոխությամբ, զանգվածային արտագաղթ՝ ժամանակի ընթացքում օտարների հետ ձուլվելու իրական վտանգով ևն. ու՞ր է գնում մեր երկիրը, ժողովուրդը՝ 1915 թվականի ցեղասպանության 100-ամյակին ընդառաջ, թե՞ դեպի նոր ցեղասպանություն՝ ինչպես որ նշանավոր Շառլ Ազնավուրն ասաց ընդամենը մի քանի տարի առաջ…
Ամուսնաընտանեկան հարաբերություններին. ընտանեկան իրավունքն, և ոչ միայն ընտանեկան, վերաբերվող, բազմաթիվ նորմեր կան «Կանոնագիրք Հայոց»-ում: Դեռևս 8-րդ դարում այն համակարգվել է Հովհան Օձնեցի կաթողիկոսի կողմից. սկզբնապես այն բովանդակում էր 24 կանոնախումբ, ներկայումս՝ պատմական գիտությունների դոկտոր Վազգեն Հակոբյանի աշխատասիրությամբ հրապարակի վրա գտնվող (ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., Երևան 1964) «Կանոնագիրք Հայոց»-ն ունի ԾԷ(57) կանոնախումբ ՌՅԼԲ(1332)կանոններով[13]: Այն ոչ միայն սոսկ հայ իրավական մտքի, ոչ միայն հայ մշակույթի, այլև համաշխարհային մշակույթի գանձարան է՝ արժանի հատուկ ուշադրության: Կանոնագիրքը մեզ հասած իրավական նորմերի տեսքով արտացոլում է մեր ժողովրդի հազարամյակների պատմությունը:
Մեր մշակույթի այդ հարուստ գանձարանին ուշադրություն բևեռելու համար բերենք «ՀՍՀ-ում « զետեղված Վազգեն Հակոբյանի խոսքը: «Կանոնագիրք Հայոց»-ում տեղ են գտել տասնյակ հարյուրավոր կանոններ՝ Հայոց եկեղեցու պաշտամունքի, դավանանքի, ծիսակատարության, հոգևորականների վարքագծի, հայ ավատական հասարակության համակեցության ձևերի, հասարակության անդամների փոխհարաբերությունների, ամուսնության, ընտանիքի, ժառանգության և այլ հարցերի վերաբերյալ: Ի տարբերություն քրեական պատասխանատվության ու պատժի հարցը առաջ քաշող հայոց այլ դատաստանագրքերի, «Կանոնագիրք»-ը պատիժը գերազանցապես կապում է ապաշխարության կրոնական գաղափարի հետ՝ նպատակ ունենալով խրատի, բարոյական դատապարտման կամ ապաշխարության միջոցով կանխել մարդկանց համակեցության հնարավոր խախտումները: «Կ.Հ»-ի վկայությունները, որպես պաշտոնական վավերագրերի հեղինակություն, օգտագործվել են և՛ Հայոց եկեղեցու իրավասության տակ գտնվող հարցերի վերջնական լուծման կարգադրություններում, և՛ հայ մատենագրության տարբեր բնույթի երկերում, իսկ որպես սկզբնաղբյուր՝ նաև Մխիթար Գոշի և Սմբատ Սպարապետի դատաստանագրքերում: «Կ.Հ»-ը լայնորեն կիրառվել է (Հայաստանում և հայկական գաղթավայրերում) մինչև 20-րդ դարի 20-ական թվականները: Այժմ այն մատենագրական հուշարձան է: «Կ.Հ.»-ը հրատարակվել է (լատիներեն և հայերեն) մի քանի անգամ, սակայն առավել ամբողջական հրատարակությունը կատարվել է միայն 1964-1971թթ, որն ընդգրկում է VII, X, XI-րդ խմբագրումները՝ ԾԵ (7,կանոնախմբով և ՌՅԼԲ(1332)կանոնով՝ (ՀՍՀ,հ.5, Երևան 1979, էջ 240): Ամուսնաընտանեկան հարաբերություններին առնչվող տեղեկություններ են հաղորդում նաև հայ պատմիչները: Փավստոս Բուզանդն օրինակ՝(5-րդ դար) իր «Հայոց պատմությունում» խոսելով 4-րդ դարի երկրորդ կեսին տեղի ունեցած Աշտիշատի ժողովի՝ մասնավորապես կաթողիկոս Ներսես Պարթևի բարեփոխությունների մասին նշում է, որ այդ ժողովում կանոններ ընդունվեցին, որոնցում կոչ էր արվում ամուսնության մեջ լինեն օրինավոր, որ ամուսնացածները իրար չխաբեն, իրար դեմ դավ չսարքեն, հեռու մնան ազգակցական մերձավոր խառնակ ամուսնություններից, մանավանդ հարսերի հետ մերձավոր ամուսնություններից և նրանց նմաններից: Նաև կանոն է ընդունում, որ ամսականի (դաշտանի) ժամանակ չմերձենալ կնոջը. դատապարտվում է արվամոլությունը, իգանալը ևն:
Հայտնի է, որ պարսիկների ավերիչ արշավանքների հետևանքով Հայաստանը ծանր մարդկային կորուստներ է կրում. Հայոց Պապ թագավորը (369-374), որ չգիտես ինչու ըստ արժանվույն չի գնահատվում հայոց երիտասարդ ձեռներեց թագավորներից է, ինչպես օրինակ ռուսական Պավել 1-կայսրը՝(1796-1801թթ), որը նույնպես իմ կարծիքով պատշաճ գնահատականի չէր արժանացել, մի շարք արմատական բարեփոխումներ է ձեռնարկում, որը հայտնի չափով շոշափում է ավատատեր-եկեղեցու շահերը, բնականաբար, դառնում նրա ձայնափողների չարախոսությունների առարկան, որոնցում մասնավորապես պատմիչը՝ Բուզանդը գանգատվում է Արշակ երկրորդի և նրա որդի՝ Պապի, բարեփոխումների, մասնավորապես ամուսնալուծության ազատություն տալու համար ևն[14]:
Հայտնի է, որ եկեղեցին համարյա անլուծելի էր համարում ամուսնությունը. դրա համար պայմաններ էր դնում՝ օր՝ 7 ամյա ժամկետ ևն: Աստվածաշնչի Նոր կտակարանը օր. բացի պոռնկութունից ամուսնալուծության ուրիշ հիմք չի նախատեսում և սահմանում է, որ. «…ով իր կնոջն արձակում է, և դա պոռնկության պատճառով չի, և ուրիշին է առնում, շնանում է. շնանում է և նա ով արձակուածի է առնում»[15]: Բուզանդը գանգատվում էր, որ Պապի օրոք ամուսնալուծության, ամուսնության արգելքներն վերացվեցին. «Ներսես հայրապետի օրերում,- գրում էր պատմիչը,- նրա ահից ոչ ոք չէր համարձակվում մեկի կինը խլել և թողնել իր կին ամուսինը, որ առել էր քողով և հարսանքի պսակով ու օրհնությամբ, և ուրիշ կին առնել չէր համարձակվում…: Իսկ նրա (Ներսեսի-Մ.Թ.) մահից հետո ամեն մարդ թագավորից հրաման ստացավ համարձակորեն թողնել իր ամուսին կնոջը. կար մարդ, որ տասը կին էր փոխում, և առհասարակ բոլորն անօրենության մեջ ընկան»[16]:
Վաչագան բարեպաշտ թագավորի (487-510) հրավիրված ժողովի ընդունած այսպես կոչված Աղվանից կանոնական Սահմանադրությամբ, որը մեզ է փոխանցվել պատմիչ Մովսես Կաղանկատվացու (7-րդ դար) կողմից, նույնիսկ մահապատիժ է սահմանվում առանց պատճառի կնոջը թողնելու և առանց պսակի կին առնելու համար[17]:
Ներսես Շնորհալի կաթողիկոսը (12-րդ դար) իր «Թուղթ ընդանրականում» նշում էր, որ ամուսնանալու համար տղաների՝ 15, աղջիկների՝ 12 տարեկանը պետք է լրացած լինի. արգելում էր մերձավորների միջև ամուսնությունը ևն[18]:
Այս համառոտ էքսկուրսով էլ ավարտեմ, քանի որ մյուս ելույթ ունեցողները հնարավոր մանրամասնությամբ պետք է անդրադառնան հիմնախնդրի առանձին կողմերին, մասնավորապես ամուսնաընտանեկան հարաբերությունները կարգավորող գործող օրենսդրությանը՝ ամուսնության, ամուսնալուծության կարգին, պայմաններին ևն:
[1] Տե´ս Մ.Մ.Թելունց, Հայկական առաջին սահմանադրությունը.»Որոգայթ փառաց»-ը և ՀՀ 1995թ.սահմանադությունը: ՀՀ Սահմանադրության նոր նախագծեր, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն»հրատ., Երևան 2001,էջ 195-196
[2] Տե´ս Գ. Ղարախանյան, ՀՀ ընտանեկան իրավունք, «,Լույս» հրատ.,Երևան,2008,էջ 131-132
[3] Ըստ Կանոնագիրք հայոց, հ.1, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., Երևան 1964, էջ 382
[4] Երևի կհիշենք մեր նշանավոր գրողներից մեկի Պերճ Պռոշյանի (1837-1907) «Սոս և Վարդիթեր» վեպի հերոսների՝ Սոսի և Գարեգինի (Սոսի հոր) միջև տեղի ունեցած զրույցը: Այդ շրջանում հայ իրականության մեջ թույլատրելի ամուսնական տարիքի մասին. «- Ես կասեմ, տասնիրեք տարեկանին օրենքով պսակ կհասնի,- հարցուց Սոսը,- ըտենց չի՞:
-Թե օրենքին մտիկ տանք,- ասեց Գարեգինը,- կարգն իսկ տասնչորս տարեկան աղջկան ա, տասնուհինգ տարեկան տղի հետ:
– Թե որ ըտենցա, ընչի՞ մեր Վարդիթերի ախպորը՝ Վահանին պսակեցին, ինքը քսաներկու տարկան էր՝ աղջիկը՝ տասնումին: Հենց ըտուր համար էր, որ մեր գործակալը հինգ- վեց հետ տարավ բերուց է~».(Պերճ Պռոշյան, Երկեր, «Լույս» հրատ., Երևան 1982, էջ 424): Այսինքն 14-15 տարեկանը՝ այդ ժամանակ՝ 19-րդ դար, և 20-րդ դարի սկզբներ, ընդունված ամուսնական տարիք է եղել հայ իրականության մեջ: Ի դեպ Վարդիթերը «դեռ նոր էր ոտը դրել տասներեք տարու մեջ» և ամուսնանալու համար «… մեջտեղը թամամ երկու տար էլ կար..» (նույն տեղում էջ 346):
[5] Տե´ս Աստուածաշունչ. Մատեան հին ու նոր կտակարանների, Երևան 2001,էջ 143
[6] Երկկնության և բազմակնության մասին տես նաև մեր հոդվածը «Ամուսնաընտանեկան օրենսդրության հարցեր. բազմակնություն», «Գյուտ»պարբերական, մարտ 2001թ. 8(9)
[7] Մ.Մ. Թելունց «Աշխատությունների ժողովածու», Էդիթ Պրինտ հրատ.,Երևան 2011,էջ 150-151
[8] Մխիթար Գոշ,»Գ»խմբագրություն,»Ռեյտինգ» հրատ., Երևան,2001,էջ 53 հոդված ԾԱ
[9] Մանրամասն տես ՀՀ քրեական իրավունք. Հատուկ մաս ԵՊՀ հրատ., Երևան 2004, էջ159-161,ՀՀ քրեական օրենսգրքի մեկնաբանություններ, Երևան 2004, «Ասողիկ»հրատ.,էջ 260-261 և ուրիշ
[10] KoMeHTapий k yraлoBHoMy koдekcy PФ., Изд.»ЮPAИT», MockBa 2007r.,c.366
[11] ՀՍՍՀ «Քրեական օրենսգիրք», Հայպետհրատ., Երևան 1942
[12] Տե´ս «Որոգայթ փառաց», Թիֆլիս, 1913, էջ 285
[13] Տե´ս «Կանոնագիրք Հայոց»ՀՍՍՀ ԳԱ , հրատ., հատոր Ա, Երևան, 1964, հատոր Բ,Երևան, 1971
[14] Տե´ս Փավստոս Բուզանդ, Հայոց պատմություն, «Հայաստան» հրատ., Երևան, 1968, էջ 129-130, 159,268
[15] Աստվածաշունչ, էջ 29
[16] Փավստոս Բուզանդ, էջ 268
[17] Տես Մովսես Կաղանկատվեցի, Պատմություն Աղվանից աշխարհի,»Հայաստան»հրատ., Երևան 1969,էջ 67
[18] Տես Ներսես Շնորհալի, Թուղթ ընդանրական, «Գանձասար» հրատ., 1991
Տեսնել հեղինակի բոլոր գրառումները
Next: Ամուսնությունը և ընտանիքը հայ գրողների ստեղծագործություններում
Կրոնին և նախապաշարմունքին վերաբերող մի քանի բառերի քննություն ըստ Սյունիք-Արցախի բարբառային բառապաշարի տվյալների
Կրոնին և նախապաշարմունքին վերաբերող մի քանի բառերի քննություն ըստ Սյունիք-Արցախի բարբառային բառապաշարի տվյալների
Ի՞նչ է Սյունիքը, ո՞վ է սյունեցին…
Ի՞նչ է Սյունիքը, ո՞վ է սյունեցին…
Լույս է տեսել՝ «Սևասար-Ղարադաղ. հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը» գիրքը
Լույս է տեսել՝ «Սևասար-Ղարադաղ. հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը» գիրքը
Բաժիններ Ընտրել կարգը «Տավերս»  (16) Ազգագրություն  (50) Աղահեճք  (7) Այլախ  (1) Աշխարհագրություն  (23) Աշոտ Սիմոնյան  (3) Ավանդազրույցներ  (59) Արկադի Ծատուրյան  (6) Արվեստ  (5) Արցախ  (26) Արցախյան ազատամարտ  (10) Բաղք  (10) Բանահյուսություն  (54) Գևորգ Ստեփանյան  (6) Գիտաժողովներ  (18) Գիտական գործունեություն  (56) Գլխավոր  (39) Գլխավոր  (10) Գուսան Աշոտ  (3) Գրականություն  (42) Գրիշա Սմբատյան  (13) Դասընթացներ  (52)    Ֆրանսերեն դասեր  (52) Զանազան  (56) Զոհրաբ Ըռքոյան  (81) Ընտանիք  (5) Ժիրայր Միրումյան  (4) Ինգա Մարգարյան  (5) Լեզվաբանություն  (75) Լուսինե Ներսիսյան  (6) Խոհանոց  (4) Ծղուկ  (1) Կենցաղ  (8) Կովսական  (4) Հաբանդ  (4) Համագործակցություն  (1) Համլետ Գևորգյան  (6) Հասարակություն  (2) Հիմնական  (12) Հնագիտություն  (34) Հրաչ Մարտիրոսյան  (4) Հրապարակումներ  (65) Ձորք  (1) Ճարտարապետություն  (15) Մալիկ Թելունց  (9) Մհեր Քումունց  (64) Պատմություն  (164) Ռազմաքաղաքական  (7) Սերգեյ Հախվերդյան  (19) Սերգեյ Ջհանգիրյան  (8) ՍՀՀԿ  (26)    Մեր մասին  (1) Սյունիք բնաշխարհ  (33) Սյունիքը արվեստում  (9) Սյունիքի հայագիտական նորություններ  (45) Տարածաշրջան  (15) Տեսանյութեր  (33) Քաշաթաղ  (68)
Պահոցներ Նշեք ամիսը Սեպտեմբերի 2022  (7) Օգոստոսի 2022  (6) Հուլիսի 2022  (12) Հունիսի 2022  (3) Մայիսի 2022  (3) Ապրիլի 2022  (8) Մարտի 2022  (2) Փետրվարի 2022  (6) Հունվարի 2022  (12) Դեկտեմբերի 2021  (20) Նոյեմբերի 2021  (19) Հոկտեմբերի 2021  (3) Սեպտեմբերի 2021  (21) Օգոստոսի 2021  (54) Հուլիսի 2021  (10) Հունվարի 2020  (1) Դեկտեմբերի 2019  (1) Նոյեմբերի 2019  (4) Հոկտեմբերի 2019  (2) Սեպտեմբերի 2019  (2) Օգոստոսի 2019  (8) Հունիսի 2019  (2) Մայիսի 2019  (9) Ապրիլի 2019  (6) Մարտի 2019  (8) Դեկտեմբերի 2018  (4) Նոյեմբերի 2018  (3) Հոկտեմբերի 2018  (9) Սեպտեմբերի 2018  (9) Օգոստոսի 2018  (8) Հունիսի 2018  (1) Մայիսի 2018  (4) Ապրիլի 2018  (8) Մարտի 2018  (11) Փետրվարի 2018  (2) Հունվարի 2018  (3) Դեկտեմբերի 2017  (6) Նոյեմբերի 2017  (1) Հոկտեմբերի 2017  (10) Սեպտեմբերի 2017  (12) Օգոստոսի 2017  (5) Հուլիսի 2017  (13) Հունիսի 2017  (5) Մայիսի 2017  (15) Ապրիլի 2017  (11) Մարտի 2017  (12) Փետրվարի 2017  (6) Հունվարի 2017  (2) Դեկտեմբերի 2016  (4) Նոյեմբերի 2016  (5) Հոկտեմբերի 2016  (6) Սեպտեմբերի 2016  (8) Օգոստոսի 2016  (11) Հուլիսի 2016  (12) Հունիսի 2016  (31) Մայիսի 2016  (5) Մարտի 2016  (1) Փետրվարի 2016  (4)
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
«Տավերս» մշակութային հասարակական կազմակերպություն, Կապան Ծանոթանալ կենտրոնի աշխատանքներին
Վայոց ձոր Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտ, Սիսիան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Լրագրող, հասարակական գործիչ, ՄԵՐԱՆ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանի պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր Ծանոթացեք հեղինակի նյութերին
Լեզվաբան, բ.գ.դ., պրոֆեսոր Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմության ուսուցիչ, Վերին Շեն Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքների
Լեզվաբան, բ.գ.թ., Գորիս-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Բ.գ.թ., դոցենտ, Գորիսի պետական համալսարան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, Երևան Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմաբան, իրավաբան, պ.գ.թ., դոցենտ Ընթերցեք հեղինակի աշխատանքները
ՍՀՀԿ նախագահ, արևելագետ, թուրքագետ, լեզվաբան, բ.գ.թ., դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պատմաբան, դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
ՍՀՀԿ անդամ, տ.գ.թ., Կապան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն Ծանոթացեք կենտրոնի աշխատանքներին
Université Lumière Lyon 2-ի ուսանող (մագիստրատուրա), Ֆրանսերենի դասավանդող Սովորեք ֆրանսերեն հեղինակի հետ
Գիտական ծրագրեր և հաստատություններ
ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտե
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ նախագահության կենտրոնական շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամ
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ գլխավոր շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ
Հասցե` ք. Երևան, Մաշտոցի պողոտա 53
ԵՊՀ Հայագիտական Հետազոտությունների Ինստիտուտ
ՀՀ, ք. Երևան, Ալեք Մանուկյան 1,
ԵՊՀ 2-րդ մասնաշենք, 5-րդ հարկ,
Հեռ.` + 37460 71-00-92
ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
Հասցե` ք. Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի գրանցման համարն է՝ 211.171.1181249: Կենտրոնի անգլերեն անվանումն է՝ Syunik Armenological Research Center, ռուսերեն՝ ЦeHTp apMeHoлorичeckиx иccлeдoBaHий CюHиka:  Գործունեության ժամկետը՝ անժամկետ: Գրանցված է ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության կողմից: Կայքում հրապարակված նյութերի պատասխանատուն հեղինակներն են: Էլ. հասցե՝ syunhayhetkent@gmail.com
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն © Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: | MoreNews by AF themes.