hy en en en hy hy hy hy hy hy hy en en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy en es id hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy en hy hy hy hy hy en hy en hy en hy hu hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en hy hy hy hy
Իսլամական հեղափոխությունից 40 տարի անց Իրանական միջուկային ծրագիրն իրականություն է դառնում - BlogNews.am
event_note11:24 , 11 հուլիս 2022 visibility 803 commentմեկնաբանել
1941 թվականին Սովետը ներխուժում է Իրան: Դրան զուգահեռ Իրանը վերահսկողության տակ պահող, բայց տեղի ֆրանսիամետ ազգայնականների հետ պարբերաբար խնդիրներ ունեցող Միացյալ Թագավորությունը ստիպում է, որպեսզի այդ ազգայնականներին տակից հովանավորող Ռեզա Շահը թագից հրաժարվի, պնդելով, որ միայն այդ դեպքում կկարողանան Ստալինին համոզել, որ նա Իրանում իշխանափոխություն չանի: Թե ինչու պիտի Ստալինը փաստացի իր դաշնակից Բրիտանիայի գաղութ հանդիսացող Իրանում ուզենար Շահի թագը զավթել, բնական է, ոչ մեկ չի բացատրում: Բոլորն էլ հասկանում են, որ դա ընդամենը պատրվակ էր` անհնազանդ Շահին հանելու ու աքսորելու: Վարչապետ Մոհամմեդ Ալի Ֆորուղիի երաշխիքները ստանալով` Շահը թագը ժառանգում է իր կրտսեր որդուն` Մոհամմադ Ռեզա Շահին, ով բրիտանացիների պատկերացմամբ շատ ավելի վերահսկելի պիտի լիներ:
Սրան ի պատասխան բրիտանացիք որոշում են ազգայնացնել վարչապետի պաշտոնն ու 1953 թվականին հեղաշրջում են իրականացնում Իրանում` հեռացնելով Մոսադեղին ու իր փոխարեն բերելով բանակի գեներալ Ֆազոլլահ Զահեդին: Զավեշտը նրանում է, որ այս գեներալն այն զինվորականներից էր, ով ժամանակին մեղադրվում էր գերմանական նացիստների հետ համագործակցության մեջ, ինչին ի պատասխան էլ անգլո-սովետական ուժերը ներխուժեցին Իրան:
1965 թվականին հաջորդ վարչապետ է նշանակվում Իրանի Ազգային Նավթային ընկերության տնօրեն Ամիր Աբբաս Հովեյդան, ով, ռեկորդ սահմանելով, երկիրը կղեկավարի 12 տարի ընդհուպ մինչև 1978 թվականի Իսլամական հեղափոխությունը: Հովեյդան իր իշխանավարումը շատ ակտիվ է սկսում և փորձում բազմաթիվ բարեփոխումներ իրականացնել, սակայն որոշ ժամանակ անց հասկանում է, որ ներկայիս պետական համակարգը ճահճացած է ու ունակ չէ առաջընթաց ապահովել: Դրան զուգահեռ սրվում են արտաքին քաղաքական մարտահրավերները:
1967-ին Իսրայելը ստեղծում է իր միջուկային զենքը և սանձազերծում է «6-օրյա» կոչվող պատերազմը, որի ընթացքում Իրանի ռազմավարական դաշնակից համարվող բոլոր երեք երկրներից տարածքներ է զավթում՝ այդ թվում Սինայի թերակղզին, Գոլանյան բարձրունքները, Հորդանանի արևմտյան ափն ու Գազան: Այսպիսով Իսրայելը դառնում է նավթաբեր Մերձավոր արևելքում անգլո-ամերիկյան զույգի գլխավոր հենարանը և նավթային կարտելի հետ փայերի բանակցության գործում կարևոր գործոն: Իրավիճակն էլ ավելի վերահսկելի դարձնելու համար ԱՄՆ-ն ու ՄԹ-ն հանդես են գալիս միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրի նախագծով: Ըստ այդ պայմանագրի` միջուկային զենք կարող էին ունենալ միայն նրանք, ովքեր այն ձեռք են բերել մինչև 1968 թիվը, այսինքն Իսրայելից զատ Մերձավոր Արևելքում ոչ մեկ միջուկային զենք պիտի չունենար: Այս պայամանագրի տակ ստորագրում են 5 միջուկային տերություններից 3-ը՝ ԱՄՆ-ն, ՄԹ-ն և Սովետը: Ֆրանսիան և Չինաստանը չեն ստորագրում... իրենք դեռ հարցեր ունեին լուծելու:
Օգտվելով նավթային աշխարհում ձեռք բերված փորձից և իրեն հասու պետական լծակներից` վարչապետ Հովեյդան ընդլայնում և ամրապնդում է ՕՊԵԿ-ի կազմը մի կողմից և մյուս կողմից սկսում ակտիվ բանակցությունները Ֆրանսիայի հետ իրանական միջուկային ծրագիր ստեղծելու շուրջ: Բնական է, որ անգլո-ամերիկյան աշխարհը, մեղմ ասած, առանց խանդավառության է ընդունում այն լուրը, որ աշխարհի ամենամեծ էներգակիրների պաշար ունեցող հնագույն ու կարևորագույն պետությունն ուզում է միջուկային ծրագիր ունենալ: Նույնքան բնական է, որ միջուկային ծրագիրը Իրանին որևէ էներգետիկ նպատակի համար չէ, որ պետք էր, դա պարզապես միջուկային զենք ունենալու առաջին քայլն էր, ինչը բնականաբար ընդունելի չէր անգլո-ամերիկյան զույգի համար, քանի որ լրիվ խաղից դուրս կթողներ «յոթ քույրերին»:
Ահագին ուժ կուտակելով` 1973 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Իրանը հակագրոհ է սկսում: Եգիպտոսն ու Սիրիան զինված ուժերը մտցնում են համապատասխանաբար Սինայ ու Գոլան, փորձելով ազատագրել իրենց տարածքները, իսկ ՕՊԵԿ-ը նավթային էմբարգո է կիրառում արևմուտքի նկատմամբ: Ու թեպետ համարվում է, որ այդ պատերազմում Իսրայելը հաղթեց, այնուամենայնիվ նախ Իսրայելը զորքերը հանում է Եգիպտոսին պատկանող Սինայից, իսկ մի քանի ամիս անց հայտնի է դառնում, որ Իրանն ու Ֆրանսիան 4 միլիարդ դոլարանոց տասնամյա պայմանագիր են կնքել, որի շրջանակներում Ֆրանսիան պարտավորվում է Իրանին մատակարարել հինգ հատ հազար մեգավատանոց միջուկային ռեակտոր և մատակարարել, Գաբոնից (այո, հենց Բելմոնդոյի Գաբոնից) արդյունահանված, հարստացված ուրանով:
Իրանը Ֆրանսիային է փոխանցում մեկ միլիարդ դոլար կանխավճար ռեակտորների համար, Բրիտանիային փոխանցում է 650 միլիոն դոլար կանխավճար տանկերի համար, Գերմանիային փոխանցում է մոտ 100 միլիոն դոլար կանխավճար ռազմական այլ տեխնիկա (այդ թվում G class-ի առաջին արտադրության համար) գնելու համար: Այս և միլիարդավոր այլ ներդրումները կոչված էին Իրանին սարքել տարածաշրջանի առաջատարը և լուրջ գլոբալ խաղացող:
Սակայն 1977-ին, երբ Իրանը վերջին խոշոր կանխավճարն է փոխանցում դեպի արևմուտք, Թեհրանում բողոքի ակցիաներ են սկսում տեղի ունենալ: Ակցիաներ, որոնց գլխին լիբերալ ձախական հայացքներ ունեցող «մտավորականությունն» էր կանգնած: Բողոքի ալիքն աստիճանաբար ահագնանում էր: Իրանի կառավարությունն աքսորում է այդ շարժման պարագլուխներից մեկին` լիբերալ սոցիալիստ Ալի Շարյաթիին, սակայն Բրիտանիա ժամանելուց 3 շաբաթ անց Շարյաթին շատ խորհրդավոր կերպով մահանում է, և արևմտյան քարոզչությունը դրանում մեղադրում է Իրանի հատուկ ծառայություններին և Շարյաթուն ներկայացնում որպես ռեժիմի սակրալ զոհ: Նկատելով ակցիաների խիստ կառավարվող ու ահագնացող բնույթը` Իրանի էլիտաները հասկանում են, որ արևմուտքը խոշոր քցոցի է պատրաստել: Փողերը վերցրել են, բայց ապրանքը մատակարարելու նպատակ չունեն, դրա փոխարեն փորձում են հերթական հեղաշրջումը իրականացնել Իրանում և «սպիսատ» անել իրենց պարտավորությունները:
Այս ամենը պարզ դառնալուց հետո այնպես է ստացվում, որ բողոքի ալիքը ինչ-որ փուլում ազատական սոցիալիստների ձեռքից անցնում է խիստ պահպանողական ազգայնական հոգևորականների ձեռքը: Նրանք նույնպես սակրալ զոհ են ունենում՝ Իրաքում մահանում է Իմամ Խոմեյնիի որդին՝ Մոստաֆա Խոմեյնին:
Սրանից հետո վարչապետ Հովեյդան մի հոդված է գրում և հրապարակում, որում Իմամ Խոմեյնիին մեղադրում է բրիտանական գործակալ լինելու մեջ: Թեպետ դա իհարկե ոչ մի աղերս չուներ իրականության հետ, այդ հոդվածը Խոմեյնիին սարքում է հեղափոխության լիդեր: Մնացածը, ինչպես ասում են, տեխնիկայի հարց էր... Այդ պահին Փարիզյան արվարձաններում ապրող Խոմեյնին 120 արևմտան լրագրողների հետ միասին «Էյր Ֆրանսի» օդանավ է նստում և, վայրէջք կատարելով Թեհրանում, վերցնում է գետնին գցված իշխանությունը: Իրանի խորքային էլիտան երկիրն օտարերկրյա ազդեցության տակ գտնվող լիբերալների փոխարեն տալիս է ուլտրապահպանողականներին, այսպիսով քամի ցանողներին դնում փոթորիք հնձելու փաստի առաջ:
Խոմեյնին, գալով իշխանության, մահապատժի է ենթարկում մոտ 500 նախկին պաշտոնյա, արևմուտքից պահանջում է վերադարձնել Իրանից փաստացի գողացված հսկայական գումարները, անգլոամերիկյան տանդեմը հռչակում է գլխավոր թշնամի, նզովում է Իսրայելը, սկսում է ի կատար ածել Ֆորուղի տեսլականը` ստեղծելով հիշյալ զսպող հաստատությունները և դրանց վերահսկող օղակները: Հեղափոխությունից գրեթե անմիջապես հետո Սադամ Հուսեյինի գերազանցող ուժերը հարձակվում են փլուզված Իրանի վրա: Ութ տարի տևած աղետալի պատերազմում հաղթում է Իրանը:
Պատերազմի ավարտից հետո Ֆրանսիայում սպանվում է, Սադամին զենք մատակարարած, ֆրանսիացի զինվորականը, Գաբոն-Ֆրանսիա-Իրան ուրանի մատակարարման շղթայի կազմակերպիչ-շահառուն, և ֆրանս-իրանական համատեղ միջուկային հիմնարկի ղեկավարը, ով արդեն հասցրել էր «Ռենո» ընկերության տնօրենը դառնալ և շատ սերտորեն համագործակցել ամերիկյան օլիգարխատի հետ: Բոլոր սպանությունները, առևանգումները և պայթեցումները իրագործում են մարքսիստական գաղափարախոսությամբ զինված, ֆրանսիական հեղափոխական խմբերը, սակայն, չգիտես ինչու, նրանք թիրախավորում էին ոչ թե պրոլետարիատի իրավունքները ոտնահարող նենգ կապիտալիստներին, այլ բացառապես իրանական միջուկային գործարքի տապալման պատասխանատուներին: Ընդ որում, այս անորսալի վրիժառուները հանձնվում են այն պահին, երբ Ֆրանսիան համաձայնվում է վերադարձնել Իրանի կանխավճարը:
Հարկ է նաև նշել, որ ֆրանս-իրանական հարաբերություններն այս ամենից իրականում չեն տուժում: Սա ընդամենը սեփական շարքերը մաքրազերծելու մի փոքր օպերացիա էր: Մինչ օրս Ֆրանսիան իրանական շահերի գլխավոր քարոզիչն է Եվրոպայում, քանի որ դրանք մինչ օրս համընկնում են Ֆրանսիայի շահերի հետ: Արևմուտքի հետ լարման ամենածանր տարիներին Իրանը Ֆրանսիայի հետ համատեղ ծրագրեր էր իրականացնում, ինչպիսին էր, օրինակ, 1999-ին Իրանում բացված «Պեժոյի» գործարանը:
Իսլամական հեղափոխությունից 40 տարի անց Իրանական միջուկային ծրագիրն իրականություն է դառնում, դրանից զատ իրականություն է դառնում նաև Իրանի արբանյակային ծրագիրն ու բազմաթիվ այլ ծրագրեր, իսկ Իրանը սկսում է ստանալ, 50 տարի առաջ որպես կանխավճար մուծված, իր գումարները: Ու հիմա հավաքական արևմուտքը փորձում է համոզել Իրանի էլիտային անցնել լիբեռալիզմի ճամբարը և դրա դիմաց ազատվել պատժամիջոցներից, իսկ իրանցիք պնդում են, որ սկզբից պիտի պատժամիջոցները հանվեն հետո նոր երկիրը ազատականացվի, որ արևմտյան գործընկերները նորից չքցեն: Ու ոնց որ, թե Իրանը հաղթում է այս վեճում...
Սա է Իրանի սուվերենության պատմությունը 20րդ դարում՝ ազգային էլիտայի հարյուր տարվա անդադար, անձնուրաց և արյունալի պայքար:
Կայքում տեղ գտած մտքերն ու տեսակետները հեղինակի սեփականությունն են և կարող են չհամընկնել BlogNews.am-ի խմբագրության տեսակետների հետ:
Բանավոր պայմանավորվածությունը ո՞րն է՝ Ջերմուկն ենք տալիս, թե՞ Զանգեզուրը. ՔՊ–ական (Video)
19:37 , 3 հոկտեմբեր
Արամի մարմինը 10 ամիս եղել է Սևանի դիահերձարանում, այդ ողջ ընթացքում ընտանիքը Արամին ...
Aram Gevorgyan visibility 4988
Ահա Ադրբեջանի ներկայացրած 1919-20 թթ. քարտեզը, որով Սյունիքն ու Վայոց Ձորն ամբողջությամբ, ...
Naira Zohrabyan visibility 3079
Նիկոլ Փաշինյանի ընտանիքին պատկանող լրատվականը, հղում անելով հավաստի աղբյուրին, հրապարակել ...
Ժամը 21:30-ի սահմաններում Ադրբեջանի ԶՈւ ստորաբաժանումները կրակ են բացել հայ-ադրբեջանական ...
Էս ցիրկը հասավ նրան, որ Նիկոլը նախկիններին դրդում ա իր դեմ դուրս գան, իսկ նախկինները ...
Artur Danielyan visibility 1879
Բանավոր պայմանավորվածությունը ո՞րն է՝ Ջերմուկն ենք տալիս, թե՞ Զանգեզուրը. ՔՊ–ական ...
2 օրում Ադրբեջանը 1100, իսկ մենք 207 զոհ ունեցանք, ուրեմն ի՞նչ, չե՞նք կանգնեցրել Ադրբեջանին. ...
Իշխանազավթների թերթը հավաստի աղբյուրներին հղում անելով, հայտնում է, թե ադրեջանը Հայաստանից ...
Karen Avagyan visibility 1034
Հա՛յ ժողովուրդ, դու քեզ ներու՞մ ես, որ քո զավակներին շարունակում են գնդակահարել Նիկոլի ...
Արմեն Աշոտյան visibility 978
Եթե ոմանց թվում է, թե «հավաստի աղբյուրի» բացահայտած թշնամական հինգ կետերը Բաքվի բռնապետսկան ...
Vardan Voskanyan visibility 841
Հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահի վարձատրությունը կկազմի 1.1 մլն դրամ. փոխնախարար
12:41 , 4 հոկտեմբեր
Ֆրանսիայի ԱԳՆ-ն կոչ է արել պատասխանատվության ենթարկել ռազմական հանցագործություն թույլ տված ադրբեջանցի զինծառայողներին
12:29 , 4 հոկտեմբեր
Անգյալ մարդիկ մի օր ելան ու որոշեցին, որ էդ վահանի դեր կատարող Արցախը բեռ ա, ու հաջորդ պահին Սմերչն ընկավ ոչ թե Ստեփանակերտի, այլ Ջերմուկի վրա
12:13 , 4 հոկտեմբեր
Ինչ է ուզում Ռուսաստանը․ ի գիտություն Վեհափառ հայրապետի, երեք նախագահների և փորձագիտական հանրության․ Փաշինյանի ընտանեկան կայք
12:03 , 4 հոկտեմբեր
Ռուբեն Վարդանյանին առաջարկել եմ ստանձնել Արցախի Հանրապետության պետական նախարարի պաշտոնը․ Արայիկ Հարությունյան
11:59 , 4 հոկտեմբեր
Բռնության մեղավորները պետք է պատասխանատվության ենթարկվեն. Կանադայի ԱԳ նախարարը՝ Ադրբեջանի պատերազմական հանցագործության մասին
11:41 , 4 հոկտեմբեր
Էրդողանն ու Փաշինյանը կհանդիպեն հոկտեմբերի 6-ին՝ Պրահայում․ թուրքական պարբերական
11:29 , 4 հոկտեմբեր
ՆԱՏՕ-ն աջակցում է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորմանը. Խավիեր Կոլոմինա
11:13 , 4 հոկտեմբեր
Ի՞նչ ակնկալիք ունեն կեղտաջրի մեջ գլխիվայր թաղված կապիտուլյանտները` Եվրանեսթից
Հիմա հասկանո՞ւմ եք, թե ինչն է պատճառը, որ հանրության մի մասը դիմադրում է պատվաստմանն ու դիմակահանդեսին
Անհայրենիք տականքներ, ոնց եք խաբել այս ազնիվ ու միամիտ ազգին, ոնց եք կարողացել մարդկանց համոզել, թե դուք հայ եք
BlogNews.am-ում ներկայացված են հայտնի և սկսնակ բլոգերների, ինչպես նաև սոցիալական ցանցերի ակտիվ օգտատերերի ամենասուր գրառումները հանրության հետաքրքրության շրջանակներում գտնվող բոլոր թեմաներով: Կայքում տեղ գտած նյութերը չեն խմբագրվում և չեն փոփոխվում՝ հեղինակների իրավունքները չխախտելու նկատառումներից ելնելով:
location_on Հայաստան, 0009 Երևան, Թամանյան 2, բն 12
© 2022 Blognews.am. Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: