hy hy en hy en hy en en hy en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en de hy fr hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru ru en en en hy hy hy hy hy hy en hy hy hy en hy hy hy hy en hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy my hy hy hy hy hy fr
Ձեւաբանական իրողությունների լեզվաոճական դերը Ս. Խանզադյանի արձակում – ՍՀՀԿ
Ինգա Մարգարյան 16.01.2022 1 min read
Գե­ղար­վես­տա­կան ար­ձա­կի խոս­քի կար­ևոր հատ­կա­նիշ­նե­րը ոչ միայն զուտ հա­մե­մա­տութ­յուն­նե­րի, դար­ձույթ­նե­րի, փա­խա­բե­րութ­յուն­նե­րի և­ ո­ճա­կան այլ ձևե­րի ա­ռատ կի­րա­ռութ­յունն է, այլև լեզ­վի տար­բեր մա­կար­դակ­նե­րի լեզ­վաո­ճա­կան ի­րո­ղութ­յուն­նե­րի հմտո­րեն գոր­ծա­ծու­մը, հե­ղի­նա­կա­յին մի­ջամ­տութ­յան շնոր­հիվ լեզ­վի գե­ղար­վես­տա­կա­նա­ցու­մը:  Քե­րա­կա­նա­կան ձևե­րը լեզ­վաո­ճա­կան ա­ռու­մով տա­րար­ժեք են: Ակն­հայտ է, որ ձևա­բա­նա­կան ի­րո­ղու­թյուն­նե­րի դեպ­քում ստեղ­ծա­գոր­ծո­ղը չի կա­րող ու­նե­նալ այն ա­զա­տու­թյու­նը, որն առ­կա է լեզ­վի մյուս բա­ժին­նե­րում: Բայց այս դեպ­քում էլ, իբրև խոս­քի ձևա­վոր­ման վար­պետ, նո­րա­գույն շրջա­նի ա­մե­նա­հայտ­նի հե­ղի­նակ­նե­րից մե­կը՝ Սե­րո Խան­զա­դյա­նը, կա­րո­ղա­ցել է գտնել ու­ղի­ներ, ո­րոնք ո­րո­շա­կի նրբի­մաս­տա­յին ու գե­ղա­գի­տա­կան ար­ժեք են հա­ղոր­դել ար­ձակ ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յուն­նե­րին: Օգ­տա­գործ­վել են հատ­կա­պես ձևա­բա­նա­կան մի շարք կար­գե­րի ըն­ձե­ռած հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րը (տար­բեր խոս­քի մա­սե­րին բնո­րոշ հատ­կա­նիշ­ներ, հո­լո­վում, հոգ­նա­կիի կազ­մու­թյուն, առ­կա­յա­ցում, խո­նար­հում և­ այլն): Ա­ռան­ձին դեպ­քե­րում նույ­նիսկ նոր­մից կա­տար­ված շե­ղում­նե­րը դար­ձել են հե­րոս­նե­րի տի­պա­կա­նաց­ման, նրանց մտա­ծո­ղու­թյան ու հո­գե­բա­նու­թյան բա­ցա­հայտ­ման, խոս­քի ո­ճա­վոր­ման յու­րա­տե­սակ մի­ջոց­ներ:
Աշ­խա­տան­քում ներ­կա­յաց­վում են ձևա­բա­նա­կան ո­ճա­գի­տու­թյան մի քա­նի ի­րո­ղու­թյուն­ներ, ո­րոնց գոր­ծա­ծու­թյուն­ներն ար­ձա­կում հատ­կանշ­վում են խան­զա­դյա­նա­կան ինք­նա­տի­պու­թյամբ:
Ա­ծա­կա­նի կի­րա­ռու­թյուն­նե­րից ա­ռանձ­նա­նում են գույն ար­տա­հայ­տող ա­ծա­կան­նե­րի փո­խան­վա­նա­կան գոր­ծա­ծու­թյուն­նե­րը (հիմ­նա­կա­նում՝ մակդ­րա­յին, ո­րը ա­ծա­կա­նի ա­մե­նա­կար­ևոր յու­րա­հատ­կու­թյուն­նե­րից մեկն է[3])` կա­պույտ–ճեր­մակ լռու­թյուն, սպի­տակ լռու­թյուն, ճեր­մակ մեղք, ճեր­մակ մա­հազդ, կա­պույտ հա­յացք, կա­պույտ բար­կու­թյուն:
Շաղ­կապ­նե­րի գոր­ծա­ծու­թյան ա­ռու­մով հե­տաքրք­րա­կան են ժո­ղովր­դա­խո­սակ­ցա­կա­նին, բար­բառ­նե­րին բնո­րոշ ձևե­րը. «­Ծի­ծա­ղե­ցինք, վեր­ջը Սա­քոն, թե՝ Ա­վե­տի՛ս, վա­խի՛լ մի» (Հ, 298), «­Յա մի ճար ա­րա, յա պի­տի գնամ Լա­չին քեր­ծից ընկ­նեմ տա­կը» (Պ, 322): Պատ­ճա­ռի, հի­մուն­քի, ժա­մա­նա­կի և­ այլ ի­մաս­տա­յին նշա­նա­կու­թյամբ է հա­ճախ գոր­ծած­վում որ շաղ­կա­պը. «­Գոհ մնաց, որ Մա­նու­շի բրի­գա­դը լավ է աշ­խա­տում Մշ­կա­հան­դում» (Հ, 99), «­Բայց նա գոհ էր, որ մարդ­կանց մոտ ա­մո­թով չմնաց» (Հ, 315), «Որ մու­թը վրա տվեց, կրակ ա­րինք, կշտին պպզե­ցինք» (Հ, 297):
Վե­րա­բե­րա­կան­նե­րը ա­ռանձ­նա­նում են ոչ միայն խոս­քին ո­րո­շա­կի ե­րանգ­ներ հա­ղոր­դե­լու տե­սան­կյու­նից, այլև ժո­ղովր­դա­խո­սակ­ցա­կան ո­ճին բնո­րոշ լի­նե­լով. «­Շուռ եկ, հրե՛տ է՜» (Պ, 323), «­Գո­նյա դու գնա, թե չէ մեր Ա­վե­տի­սը կխռո­վի» (Հ,Ա, 228), «­Դու իս­կի խո­սե­ցի՞ր բրու­տի աղջ­կա հետ» (Ավ, 224): Շատ ակ­տիվ է բա-ն, ո­րը տա­րած­ված է բար­բառ­նե­րում, խո­սակ­ցա­կա­նում, ամ­րա­կայ­ված է նաև գրա­կան լեզ­վում և­ ա­ռան­ձին կա­ռույց­նե­րում բա­վա­կա­նա­չափ հա­ճա­խա­դեպ է.«­Բա չա­սի՞: Կա­շի Ա­լեք­սա­նը եղ­բորն էլ կմաշ­կի» (ՄԵ, 515), «­Բա սա բա՞ն էր, որ ա­րեց Խա­չի­պա­պը» (ԾՋԲ, 389):
Բ­նու­թյան եր­ևույթ­նե­րի ի­րա­կան վե­րար­տադր­ման ու պատ­կեր­ման գոր­ծում ան­մասն չեն նաև ձայ­նար­կու­թյուն­ներն ու բնա­ձայ­նա­կան բա­ռե­րը: Ար­ձա­կում ձայ­նա­կու­թյուն­նե­րի գոր­ծա­ծու­թյուն­ներ շատ կան, ո­րոնք ար­տա­հայ­տում են  ա­մե­նա­տար­բեր զգա­ցում­ներ՝ հա­ճե­լիու­թյուն, զար­մանք, դժգո­հու­թյուն, ափ­սո­սանք և­ այլն: Հա­ճա­խա­դեպ են ձայ­նար­կու­թյուն­նե­րի գոր­ծա­ծու­թյուն­նե­րը հա­րադ­րու­թյան կազ­մում. «Ախ ու վիշ ա­րավ կռվում «փչա­ցած­նե­րի» հա­մար» (ՀՍԱ, 131), «­Հա՛յ–հա­րա՜յ ա­րի…» (ՄԵ, 552): Բ­նա­ձայ­նու­թյուն­նե­րը տար­բեր­վում են դա­տո­ղա­կան հատ­կա­նի­շի բա­ցա­կա­յու­թյամբ. «Հրա­ցանս ձե­ռաց կա­լա ու…թրա՜խկ» (Հ, 210), «Եր­կինք է սլա­նում նաև ե­կե­ղե­ցու զան­գե­րի ղո­ղան­ջը՝ դի՜ն–դա՛ն» (ԽՀԼ, 37): Ս­րանք ա­ռանձ­նա­նում են ի­րենց բա­ռա­կազ­մա­կան ար­ժե­քով. ա­վե­լի շատ են մտնում բա­ռա­կան այլ կազ­մու­թյուն­նե­րի մեջ՝ կազ­մե­լով գո­յա­կան­ներ, ա­ծա­կան­ներ, բա­յեր՝ շրխկոց, դրմբոց, թրխկոց, փռթկոց, ծվծվան, շփշփա­լի, տմտմբալ, կաթկ­թալ և­ այլն:
Լեզ­վաո­ճա­կան բո­լոր տե­սա­կի ի­րո­ղու­թյուն­նե­րը՝ ան­կախ նրա­նից, թե որ մա­կար­դա­կին են առնչ­վում, Ս. Խան­զա­դյա­նը լա­վա­գույնս ծա­ռա­յեց­րել է տա­րաբ­նույթ ու տա­րա­տե­սակ դար­ձույթ­ներ ու բա­նա­դար­ձում­ներ ստեղ­ծե­լուն (մակ­դիր, հա­մե­մա­տու­թյուն, փո­խա­բե­րու­թյուն, անձ­նա­վո­րում, հա­մըմբռ­նում, չա­փա­զան­ցու­թյուն, նվա­զա­բա­նու­թյուն, կրկնու­թյուն, շրջուն շա­րա­դա­սու­թյուն և­ այլն), ո­րոնց դի­պու­կու­թյու­նը, ինք­նա­տի­պու­թյունն ու տե­ղին գոր­ծա­ծու­թյու­նը ա­մող­ջաց­նում ու արժ­ևո­րում են խան­զա­դյա­նա­կան ար­ձա­կի լե­զուն:
ЛиHrBocTиличeckий poлb Mopфoлorичeckиx peaлий B пpoзe  C. XaHзaдяHa
B cTaTbe пpeдcTaBлeHы Heckoлbko peaлий Mopфoлorичeckoй cTилиcTиkи, иcпoлbзoBaHиe koTopыx BыдeляeTcя пokaзыBaя xapakTepHyю opиrиHaлbHocTb C. XaHзaдяa. ГpaMMaTичeckиe языkoBыe peaлии B пepecчeTe Ha лиHrBocTилиcTиkи oTличaюTcя c Toчkи зpeHия cToиMocTи. OчeBидHo, чTo aBTop Mopфoлorичeckиx peaлий He MoжeT иMeTb cBoбoдy, koTopaя cyщecTByeT Ha дpyrиx ypoBHяx. B эToM cлyчae C. XaHзaдяH – MacTep cлoBa – B cocToяHии HaйTи cпocoбы, чToбы пoлyчиTb ToHkyю cMыcлoByю и эcTeTичeckyю цeHHocTb. OH иcпoлbзyeT BoзMoжHocTи, пpeдocTaBляeMыe pядy Mopфoлo-rичeckиx kaTeropий (cBoйcTBa, xapakTepHыe paзличHыM чacTяM peчи, ckлoHeHиe, cocTaBлeHиe MHoжecTBeHHoro чиcлa, cпpяжeHиe и дp.). OTkлo-HeHия oT HopMы B HekoTopыx cлyчaяx дaжe cTaли TипичHыM для пepcoHaжeй, пokaзыBaя иx yHиkaлbHoe MышлeHиe, пcиxoлorию и cTилb peчи.
The linguistic-stylistic  role of morphological facts in S. Khanzadyan’s prose
The article represents some realities of morphological stylistics the usage of which is very characteristic of Khanzadyan’s unique style  in the prose. The grammatical facts are diverse in the sense of stylistics. It is obvious that in the case of morphological facts the author does not have the same freedom as in the other levels.
Even so, as a skilled master of speech Khanzadyan managed to find ways which are of subtle semantic and aesthetic value. The author particularly used some opportunities given by a range of morphological classes such as features typical of different parts of speech, cases, formation of plurality, declension, conjugation etc. In some cases the deviations from the norm even became unique means of making the characters typical, revealing their ways of thinking and psychology and  and  style of speech.
[1] Տե՛ս Գ. Ջահուկյան, Ժամանակակից հայերենի տեսության հիմունքները, Ե., 1974, էջ 179:
[2] Ռ. Մկրտչյան, Ժամանակակից հայերենի ձևաբանական ոճաբանություն, Ե., 1992, էջ 85:
[3] Տե՛ս Պ. Պողոսյան, Խոսքի մշակույթի և ոճագիտության հիմունքներ, Ե., 1990, գ. 1, էջ 223:
[4] Տե՛ս Լ. Եզեկյան, Րաֆֆու ստեղծագործությունների լեզուն և ոճը, Ե., 1975, էջ 67:
[5] Պ. Պողոսյան, Բայի եղանակային ձևերի ոճական կիրառությունները արդի հայերենում, Ե., 1959, էջ 43:
[6] Տե՛ս Ս. Աբրահամյան, Չթեքվող խոսքի մասերը և նրանց բառական ու քերականական հատկանիշների փոխհարաբերությունը ժամանակակից հայերե-նում, Ե., 1965, էջ 349:
Տեսնել հեղինակի բոլոր գրառումները
Previous: Նորաբանությունները Վարդան Հակոբյանի ստեղծագործություններում
Next: Հարադրությունների բարբառային-խոսակցական դրսևորումները Ս. Խանզադյանի «Մատյան եղելությանց» վիպակում
Աղահեճք գավառի Հայելեակ բնակավայրը Վաղատուր գյուղի Հալաք թաղամասն է
Աղահեճք գավառի Հայելեակ բնակավայրը Վաղատուր գյուղի Հալաք թաղամասն է
Կրոնին և նախապաշարմունքին վերաբերող մի քանի բառերի քննություն ըստ Սյունիք-Արցախի բարբառային բառապաշարի տվյալների
Կրոնին և նախապաշարմունքին վերաբերող մի քանի բառերի քննություն ըստ Սյունիք-Արցախի բարբառային բառապաշարի տվյալների
Հին հայերենից Սյունիք-Արցախի բարբառախմբին անցած իրանական փոխառությունների ձևիմաստային նկարագիրը
Հին հայերենից Սյունիք-Արցախի բարբառախմբին անցած իրանական փոխառությունների ձևիմաստային նկարագիրը
Բաժիններ Ընտրել կարգը «Տավերս»  (16) Ազգագրություն  (50) Աղահեճք  (7) Այլախ  (1) Աշխարհագրություն  (23) Աշոտ Սիմոնյան  (3) Ավանդազրույցներ  (59) Արկադի Ծատուրյան  (6) Արվեստ  (5) Արցախ  (26) Արցախյան ազատամարտ  (10) Բաղք  (10) Բանահյուսություն  (54) Գևորգ Ստեփանյան  (6) Գիտաժողովներ  (18) Գիտական գործունեություն  (56) Գլխավոր  (39) Գլխավոր  (10) Գուսան Աշոտ  (3) Գրականություն  (42) Գրիշա Սմբատյան  (13) Դասընթացներ  (52)    Ֆրանսերեն դասեր  (52) Զանազան  (56) Զոհրաբ Ըռքոյան  (81) Ընտանիք  (5) Ժիրայր Միրումյան  (4) Ինգա Մարգարյան  (5) Լեզվաբանություն  (75) Լուսինե Ներսիսյան  (6) Խոհանոց  (4) Ծղուկ  (1) Կենցաղ  (8) Կովսական  (4) Հաբանդ  (4) Համագործակցություն  (1) Համլետ Գևորգյան  (6) Հասարակություն  (2) Հիմնական  (12) Հնագիտություն  (34) Հրաչ Մարտիրոսյան  (4) Հրապարակումներ  (65) Ձորք  (1) Ճարտարապետություն  (15) Մալիկ Թելունց  (9) Մհեր Քումունց  (64) Պատմություն  (164) Ռազմաքաղաքական  (7) Սերգեյ Հախվերդյան  (19) Սերգեյ Ջհանգիրյան  (8) ՍՀՀԿ  (26)    Մեր մասին  (1) Սյունիք բնաշխարհ  (33) Սյունիքը արվեստում  (9) Սյունիքի հայագիտական նորություններ  (45) Տարածաշրջան  (15) Տեսանյութեր  (33) Քաշաթաղ  (68)
Պահոցներ Նշեք ամիսը Սեպտեմբերի 2022  (7) Օգոստոսի 2022  (6) Հուլիսի 2022  (12) Հունիսի 2022  (3) Մայիսի 2022  (3) Ապրիլի 2022  (8) Մարտի 2022  (2) Փետրվարի 2022  (6) Հունվարի 2022  (12) Դեկտեմբերի 2021  (20) Նոյեմբերի 2021  (19) Հոկտեմբերի 2021  (3) Սեպտեմբերի 2021  (21) Օգոստոսի 2021  (54) Հուլիսի 2021  (10) Հունվարի 2020  (1) Դեկտեմբերի 2019  (1) Նոյեմբերի 2019  (4) Հոկտեմբերի 2019  (2) Սեպտեմբերի 2019  (2) Օգոստոսի 2019  (8) Հունիսի 2019  (2) Մայիսի 2019  (9) Ապրիլի 2019  (6) Մարտի 2019  (8) Դեկտեմբերի 2018  (4) Նոյեմբերի 2018  (3) Հոկտեմբերի 2018  (9) Սեպտեմբերի 2018  (9) Օգոստոսի 2018  (8) Հունիսի 2018  (1) Մայիսի 2018  (4) Ապրիլի 2018  (8) Մարտի 2018  (11) Փետրվարի 2018  (2) Հունվարի 2018  (3) Դեկտեմբերի 2017  (6) Նոյեմբերի 2017  (1) Հոկտեմբերի 2017  (10) Սեպտեմբերի 2017  (12) Օգոստոսի 2017  (5) Հուլիսի 2017  (13) Հունիսի 2017  (5) Մայիսի 2017  (15) Ապրիլի 2017  (11) Մարտի 2017  (12) Փետրվարի 2017  (6) Հունվարի 2017  (2) Դեկտեմբերի 2016  (4) Նոյեմբերի 2016  (5) Հոկտեմբերի 2016  (6) Սեպտեմբերի 2016  (8) Օգոստոսի 2016  (11) Հուլիսի 2016  (12) Հունիսի 2016  (31) Մայիսի 2016  (5) Մարտի 2016  (1) Փետրվարի 2016  (4)
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
«Տավերս» մշակութային հասարակական կազմակերպություն, Կապան Ծանոթանալ կենտրոնի աշխատանքներին
Վայոց ձոր Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտ, Սիսիան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Լրագրող, հասարակական գործիչ, ՄԵՐԱՆ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանի պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր Ծանոթացեք հեղինակի նյութերին
Լեզվաբան, բ.գ.դ., պրոֆեսոր Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմության ուսուցիչ, Վերին Շեն Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքների
Լեզվաբան, բ.գ.թ., Գորիս-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Բ.գ.թ., դոցենտ, Գորիսի պետական համալսարան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, Երևան Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմաբան, իրավաբան, պ.գ.թ., դոցենտ Ընթերցեք հեղինակի աշխատանքները
ՍՀՀԿ նախագահ, արևելագետ, թուրքագետ, լեզվաբան, բ.գ.թ., դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պատմաբան, դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
ՍՀՀԿ անդամ, տ.գ.թ., Կապան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն Ծանոթացեք կենտրոնի աշխատանքներին
Université Lumière Lyon 2-ի ուսանող (մագիստրատուրա), Ֆրանսերենի դասավանդող Սովորեք ֆրանսերեն հեղինակի հետ
Գիտական ծրագրեր և հաստատություններ
ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտե
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ նախագահության կենտրոնական շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամ
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ գլխավոր շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ
Հասցե` ք. Երևան, Մաշտոցի պողոտա 53
ԵՊՀ Հայագիտական Հետազոտությունների Ինստիտուտ
ՀՀ, ք. Երևան, Ալեք Մանուկյան 1,
ԵՊՀ 2-րդ մասնաշենք, 5-րդ հարկ,
Հեռ.` + 37460 71-00-92
ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
Հասցե` ք. Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի գրանցման համարն է՝ 211.171.1181249: Կենտրոնի անգլերեն անվանումն է՝ Syunik Armenological Research Center, ռուսերեն՝ ЦeHTp apMeHoлorичeckиx иccлeдoBaHий CюHиka:  Գործունեության ժամկետը՝ անժամկետ: Գրանցված է ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության կողմից: Կայքում հրապարակված նյութերի պատասխանատուն հեղինակներն են: Էլ. հասցե՝ syunhayhetkent@gmail.com
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն © Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: | MoreNews by AF themes.