hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy pt hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy zh hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy es en hy en hy hy en hy hy hy
Արդարություն արդարությունն է ծնում խաղաղություն
Ռուսաստանի, Միջին Ասիայի և Կովկասի հարցերով ուսումնասիրությունների կենտրոն, Իրան, ապրիլ-մայիս 2009թ.
Աղբյուրը` Institute for research on Russia, Central Asia and Caucasus – IRAS
Երևանի և Անկարայի միջև նոր փուլ թևակոխած դիվանագիտական հարաբերություններն իրենց վրա են հրավիրել ոչ միայն տարածաշրջանի, այլ նաև տարածաշրջանից դուրս որոշ երկրների քաղաքական գործիչների և վերլուծաբանների ուշադրությունը` մղելով նրանց արտահայտելու որոշակի դիրքորոշումներ և տեսակետներ:
Թուրքերի և հայերի միջև լարվածությունն ու սառնությունն ունեն առնվազն հարյուրամյա անցյալ և սկսվում են առաջին աշխարհամարտի տարիներից: Այս քաղաքական հակամարտության հիմնական և արմատական պատճառն այն է, որ հայերը պնդում են, թե 1915 թվականին Օսմանյան բանակն Անատոլիայում ցեղասպանության է ենթարկել իրենց ազգակիցներին, և սկսած այդ թվականներից` երկու կողմերի հարաբերություններում տիրել է անվստահության և վատատեսության սառը մթնոլորտ: Այդ իսկ պատճառով, երկու երկրների հարաբերությունները գտնվում են բավական բարդ ու խճճված վիճակում:
1991 թվականին, Խորհրդային Միության փլուզմանը և Կովկասում Մոսկվայի իշխանության վերանալուն զուգընթաց բռնկված ղարաբաղյան պատերազմը և Հայաստանի կողմից Ադրբեջանի Հանրապետության հողերի քսան տոկոսի բռնագրավումը դեռ շարունակվում է: Դա ևս պատճառ հանդիսացավ, որպեսզի Անկարայի ղեկավարները, իբր իրենց ցեղակիցներին զորակցելու նպատակով ու մի քայլ առաջ անցնելով` խզեն իրենց դիվանագիտական հարաբերությունները Երևանի հետ 1 :
1993 թվականից, այսինքն` Ղարաբաղյան պատերազմի ամենաթեժ օրերին, ի նշան Հայաստանի կողմից ադրբեջանական հողերի գրավման դեմ բողոքի, [Անկարան] փակեց իր սահմանները Հայաստանի հետ և դադարեցրեց դիվանագիտական հարաբերությունները, և այս վիճակը շարունակվում է մինչև օրս:
Վերջին երկու-երեք տարիների ընթացքում տարածաշրջանի որոշ զանգվածային լրատվամիջոցների մակարդակով շշուկներ էին տարածվում Երևանի և Անկարայի միջև հարաբերությունների վերսկսման մասին մինչև այն պահը, երբ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանն, իր ընտրվելուց քիչ անց, բացահայտ կերպով բարձրաձայնեց Թուրքիայի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատաման հարցում իր երկրի պատրաստակամության մասին:
Երկու երկրների ֆուտբոլային խաղը դիտելու պատրվակով` 2008 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Աբդուլլահ Գյուլի` Երևան կատարած այցը երկու երկրների հարաբերությունների ուղու վրա անկյունադարձային նշանակություն ունեցավ և համարվեց հիմնական քայլ առաջ, և դա այն դեպքում, երբ Թուրքիայի հանրապետության հիմնադրման օրվանից (1923թ.) այդ հանրապետության ոչ մի նախագահ ոտք չի դրել Հայաստանի հողի վրա, այլ խոսքով` Թուրքիայի հանրապետության աթոռին նստած ոչ մի նախագահ այդ շինծու կամ պարտադրված կարմիր գիծը չի անցել:
Նկատի ունենալով հարցի կարևորությունը և տարածաշրջանի քաղաքական իրավիճակի վրա դրա ազդեցությունը` սույն գրությամբ համառոտ կերպով քննարկում ենք հարցի տարբեր ծալքերը և վերլուծում դրա հետևանքները կովկասյան տարածաշրջանի վրա:
Կասկածից վեր է, որ երկու երկրների բարձրաստիճան պատասխանատուներից յուրաքանչյուրն իր որդեգրած այս ուղում հետապնդում է իր ազգային շահերը և ցանկանում է վերսկսել հարաբերությունները, սակայն դիվանագիտական հարաբերությունների վերսկսման հարցը վեր է երկու կողմերի կամքից և անկասկած, տարածաշրջանում իրենց շահերն ունեցող ուժերն են, որ կուլիսներում նախագծել են այս սցենարը:
Նկատի ունենալով, որ Կովկասում հիմնական մրցակիցները, մի կողմից` Ռուսաստանն ու մյուս կողմից` ԱՄՆ-ն, Եվրոպան և նրանց դաշնակիցներն են, պետք է ստեղծված նոր իրավաճակը քննարկել այս քաղաքական ուժերի տեսանկյունից: Սակայն նկատի ունենալով այն իրողությունը, որ երկու մրցակից կողմերի (Ռուսաստան և Արևմուտք) շահերը Կովկասում բախվում են և մեկտեղելի չեն, այդ իսկ պատճառով Անկարա-Երևան հարաբերությունների վերահաստատման սցենարը չի կարող միասնական գործարքի արդյունք լինել:
Բոլոր ազդակներն ու փաստերը ցույց են տալիս, որ այս սցենարն արևմտյան¬ամերիկյան է. այն իհարկե որոշ չափով հաշվի է առնում Թուրքիայի և Հայաստանի շահերը, որպեսզի երկու կողմերն էլ ծրագրին հետամուտ լինելու անհրաժեշտ շարժառիթ ունենան` անկախ գոյություն ունեցող բազմաթիվ խոչընդոտներից, որոնց կանդրադառնանք հետո:
Այս մոտեցման կողքին կան նաև փոքրաթիվ վերլուծաբաններ, որոնք այս սցենարը ռուսական են համարում, սակայն նրանք չեն ներկայացնում իրենց մոտեցման համար կուռ հիմնավորումներ, որոնք` ըստ իս, ընդհանրապես գոյություն չունեն:
Վերջին ժամանակներն Արևմուքտի հնչեցրած բոլոր հայտարարություններն ու արտահայտած դիրքորոշումները վկայում են հարաբերությունների հաստատման և կարգավորման մասին:
ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման և նույն երկրի արտգործնախարարության խոսնակն իրենց հարցազրույցներում ողջունել են հարաբերությունների հաստատաման կապակցությամբ Հայաստանի և Թուրքիայի պատասխանատուների որոշումը և այն համարել շահեկան երկու երկրների և տարածաշրջանի համար:
Եվրամիությունն էլ, ոչ միայն վերջերս, այլ տարիներ ի վեր Թուրքիային խրախուսում է լուծել հարևանների և Հայաստանի հետ ունեցած իր հակամարտությունները և նույնիսկ Թուրքիայի` Եվրամիության անդամակցությունը պայմանավորում է դրանով:
Մի խոսքով, իրականում, Հայաստանի հետ հաշտվելու տեսակետից` Թուրքիան արևմուտքի ճնշմանն է ենթարկվել և պարտավոր է այդ ուղությամբ քայլեր ձեռնարկել՝ արևմուտքի հետ իր հարաբերությունները կարգավորելու համար:
Մյուս կողմից` Հարավային Կովկասում կարևոր դերակատար է Ռուսաստանը, և այս երկիրը ոչ մի գնով պատրաստ չէ իր շահերը զիջել աշխարհառազմավարական տեսակետից կարևոր այս տարածաշրջանում և հրապարակն ազատել արևմուտքի համար:
Հարավային Օսիայի պատերազմը և Ցխինվալիի վրա հարձակման պատճառով` Մոսկվայի Սահակաշվիլիին հասցրած ուժեղ և անսպասելի հակահարվածը (այնպես, որ նույնիսկ ԱՄՆ-ն և Եվրոպան էլ չկարողացան պաշտպանել Թբիլիսիին) հաստատում է այս տեսակետը:
Կասկածից վեր է, որ ճանապարհային քարտեզի գործարկումն ու Անկարայի և Երևանի համագործակցությունը կամրապնդի Թուրքիայի ներկայությունը Կովկասում: Եվ բնական է, որ դա պիտի հակասի Ռուսաստանի շահերին:
Չպետք է մոռանալ, որ Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի մնայուն և կարևոր անդամն է, և համարվում է արևմուտքի դաշնակիցներից մեկը: Եթե այդ երկիրն ընդգծված դերակատարություն ունենա Կովկասում, բացի այն, որ Ռուսաստանի համար կհայտնվի մրցակցի դերում, նաև կներկայացնի արևմուքտի շահերը տարածաշրջանում և կխաղա արևմուտքի դրածոյի դերը:
Ճիշտ է, որ Թուրքիայում իշխող կուսակցությունը (Արդարություն և բարօրություն)` Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանի ղեկավարությամբ, իսլամիստական է և տարբերվում է մինչ այժմ Թուրքայում եղած աշխարհիկ կառավարություններից, սակայն այդուամենայնիվ համարվում է արևմուտքի և մասնավորապես` Միացյալ Նահանգների և ՆԱՏՕ-ի գործընկերը:
Այստեղ, սակայն, գոյություն ունի մի այլ նրբություն, որ դժվարացնում է այս սցենարի (Ճանապարհային քարտեզ) կատարյալ իրագործումը կարճ ժամանակահատվածում: Այդ ուղու վրա կան բարդ խոչընդոտներ և անորոշություններ, որոնք դժվարացնում են այդ սցենարի իրագործումը:
Պետք է նշել, որ Հայաստան-Թուրքիա սահմանի վերաբացումը ներկա պայմաններում զուգակցվում է Բաքվի անհամաձայնությամբ: Մյուս կողմից, Ադրբեջանի դժգոհությունը, որը ռազմավարական կարևորություն ունեցող կովկասյան տարածաշրջանում համարվում է արևմուտքին հարող երկիր և օգնում է ապահովել Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի շահերը, դժվարացնում է սցենարի իրագործումը:
Մի խոսքով, դա հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ այս նոր ձևաչափում նախատեսված կլինի նաև Ղարաբաղյան հակամարտության և Ադրբեջանի բռնագրավված տարածքների հարցի լուծումը ու դրա կարգավորման գործընթացը: Մի բան, որն իհարկե վերլուծական դիտանկյունից դժվար է պատկերացնել և չի կարելի հուսալ, որ կարճ ժամանակահատվածում այն իրագործելի կլինի:
«Ճանապարհային քարտեզ»-ի բովանդակությունը Թուրքիա-Հայաստան հարաբերությունները բնականոնացնելն է
Ընթացիկ տարվա ապրիլի 23-ին Թուրքիայի և Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարությունները և, որպես միջնորդ` Շվեյցարիայի արտաքին գործերի նախարարությունը, հայտարարությամբ տեղեկացրին Անկարա-Երևան ճանապարհային քարտեզի հիման վրա հարաբերությունները բնականոն դարձնելու շուրջ համաձայնության մասին:
Ադրբեջանի «Թրենդ» լրատվական գործակալությունը, հիմք ընդունելով թուրքական մամուլը, ճանապարհային քարտեզում տեղ գտած ընդհանուր կետերը հայտարարեց` ըստ հետևյալի¬
1. Հայաստանն ու Թուրքիան ընդունում են 1921 թվականին Խորհրդային Միության և Թուրքիայի միջև կնքված պայմանագիրը :
2. Երկու երկրները միասնաբար կազմում են պատմաբանների հանձնաժողով, որպեսզի քննարկեն հայերի կոտորածների հարցը: Այդ հանձնաժողովին կարող է անդամակցել նաև երրորդ երկիր:
3. Թուրքիայի և Հայաստանի սահմանը բացվում է և ստորագրվում են առևտրային փոխանակումներին վերաբերող փաստաթղթեր:
4. Թուրքիան և Հայաստանը Վրաստանում իրենց դեսպանությունների միջոցով միմյանց մայրաքաղաքներում դիվանագիտական ուղղակի հարաբերություններ են հաստատում:
5. Երկու երկրների խորհրդարանները քննարկում և որոշում են այն բոլոր նախագծերն ու ծրագրերը, որոնց հետամուտ է գործադիր իշխանությունը` ճանապարհային քարտեզի շրջանակներում:
Կարևոր է նշել, որ երեք երկրների` Հայաստանի, Թուրքիայի և Շվեյցարիայի պաշտոնական հայտարարության մեջ չեն արտացոլվել համաձայնագրի մանրամասները, և նշված հինգ կետերը Երևանի և Անկարայի պաշտոնական անձինք մինչ այժմ ո՛չ հաստատել են, և ո՛չ էլ` հերքել:
Ճանապարհային քարտեզի հինգ կետերի մասին առաջին աղբյուրը եղել է Թուրքիայի «Սաբահ» օրաթերթը, որի հիման վրա տարածաշրջանի մի շարք լրատվամիջոցներ կրկնեցին նույն լուրը: Այսպիսով, հնարավոր չէ առանց տատանումների, հստակ տեսակետ հայտնել «ճանապարհային քարտեզ» համաձայնագրի կետերի ճիշտ կամ սխալ լինելու վերաբերյալ:
«Ճանապարհային քարտեզ»-ի իրագործման խոչընդոտներն ու դժվարությունները
Թեև Երևանի և Անկարայի ղեկավարներն անցյալ երկու տարվա ընթացքում երկու երկրների հարաբերությունները բնականոնացնելու և դիվանագիտական հարաբերություններ վերահաստատելու ուղղությամբ քայլեր են ձեռնարկել, ճանապարհային քարտեզում տեղ գտած կետերն կենսագործելու ճանապարհին առկա արգելքների ու դժվարությունների պատճառով, այդ ծրագրի իրագործման հեռանկարը դեռևս անորոշ է:
Այս ծրագրի առջև ծառացած արգելքները հետևյալն են.
1. Հարցի լուծման վերաբերյալ երկու երկրների հասարակական կարծիքի անպատրաստ լինելու հանգամանքը:
Վերջին 18 տարիների ընթացքում, Թուրքիայի և Ադրբեջանի պաշտոնյաների ու զանգվածային լրատվամիջոցների իրականացրած` «մեկ ազգ և երկու երկիր»կարգախոսով լայն ու ծավալուն քարոզչության արդյունքում՝ Հայաստանն ընկալվում է որպես այդ երկու երկրների թշնամի: Այդ երկու երկրների ժողովուրդների հասարակական կարծիքը հակառակ ուղղությամբ թեքելը և Հայաստանի հետ հաշտությունը դյուրին չի լինելու և հնարավոր չէ իրագործել կարճատև ժամկետում: Հենց այդ էր պատճառը, որ լրատվամիջոցներով հարցի արծարծվելուն պես երկու երկրների ժողովուրդներն էլ բացասաբար արձագանքեցին և իրենց բողոքի ձայնը բարձրացրին:
Թուրքիայում հակառակ և բացասական դիրքորոշման դրոշակակիրները ազգայնականներն ու Էրդողանի կառավարության ընդդիմադիրներն էին: Իսկ Ադրբեջանում ո՛չ միայն ժողովուրդն ու ընդիմադիր կուսակցությունները, այլև իշխանություններն ու իշխող կուսակցությունը չողջունեցին այս հարցը: Նույնիսկ Հայաստանում ղարաբաղցիներն ու ծայրահեղական կուսակցությունները, ու մասնավորապես` Դաշնակցությունն, իրենց հակառակ դիրքորոշումը հայտնեցին Անկարա-Երևան հարաբերությունների բնականոնացման վերաբերյալ, եթե դա պայմանավորված չէ թուրքերի կողմից ցեղասպանության ընդունման համապատասխան հատուցման հետ:
2. Ադրբեջան-Ռուսաստան մերձեցման վտանգը (Բաքվի դժգոհությունը)
Անկախ Ղարաբաղյան հակամարտության լուծումից` Թուրքիա-Հայաստան հարաբերությունների հաստատումն, առաջ բերելով Բաքվի դժգոհությունը, Ռուսաստանի հետ Բաքվի մերձեցման պատճառ կդառնա: Այդպիսով, Կովկասյան տարածաշրջանում արևմուտքի առաջխաղացումը, որի բաղադրիչներից մեկը Ադրբեջանի կոոպտացիան է, կարգելափակվի: Այդ հանգամանքների դրսևորումներն այժմ էլ տեսանելի են: Սկսած այն ժամանակից, երբ Թուրքիան, Հայաստանը և Շվեյցարիան հայտարարեցին Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունները կարգավորելու համաձայնության մասին, Բաքուն, անաղմուկ և հանգիստ կերպով, արևմուտքին ու Թուրքիային պատգամ հղելու նպատակով` քայլ արեց դեպի Մոսկվա և այդ ընթացքում Ադրբեջանի նախագահի` Ռուսաստան կատարած այցելության ժամանակ, Իլհամ Ալիև-Մեդվեդև բանակցությունների ընթացքում, խոսվեց մեծ աղմուկ հանած Նաբուկո ծրագիրը շրջանցելու և գազի շուրջ ստեղծվելիք համաձայնության մասին:
Անկասկած, արևմուտքը պատրաստ չէ հրաժարվել Ադրբեջանի Հանրապետությունից` հանուն Թուրքիա-Հայաստան հարաբերությունների կարգավորման: Մի խոսքով, այս նոր վերադասավորումների նախագիծը և Երևան-Անկարա ճանապարհային քարտեզն այնպես պիտի իրականացվեն, որ ունենան Բաքվի համաձայնությունը և կանխեն նրա դարձը դեպի Ռուսաստան:
ճանապարհային քարտեզի կենսագործման համար Թուրքիայի վարչապետի առաջին պայմանը
Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանը մի քանի անգամ, այն էլ` խստորեն, հայտարարեց, որ մինչև չլուծվի Ղարաբաղյան հակամարտությունը և Հայաստանը չվերադարձնի ադրբեջանցիների տարածքները, իր երկիրը Հայաստանի հետ սահմանը չի բացի:
Մայիսի 13-ին Բաքու կատարած իր այցելության ընթացքում, Իլհամ Ալիևին հանդիպելուց հետո, մի հարցազրույցի ժամանակ նա կրկնեց, որ Հայաստան-Թուրքիա սահմանը փակելու պատճառը եղել է Հայաստանի կողմից Ադրբեջանի տարածքների բռնագրավումը և այդ սահմանի բացումը տեղի կունենա այդ պատճառների վերացումից հետո:
Պարզ է, որ Հայաստանի և Թուրքիայի միջև համաձայնեցված ճանապարհային քարտեզի գործարկումը պայմանավորելով Ղարաբաղյան հակամարտության լուծմամբ և Ադրբեջանի տարածքների ազատագրումով` այս համաձայնագրի իրագործումը մատնվում է անորոշության, քանի որ այդ պայմանների իրականացումը` սահուն կերպով և կարճ ժամանակահատվածում, հեռու է հնարավոր լինելուց:
Ղարաբաղյան հակամարտության հանգուցալուծումը բարդ է` նկատի ունենալով 1992 թվականից ի վեր Մինսկի խմբի շրջանակներում երկու հակամարտող կողմերի և տարածաշրջանի ու միջազգային ուժերի գործադրած ջանքերը, որից կարելի է եզրակացնել, որ Էրդողանի պայմանի բավարարումը չափազանց բարդ է: Իհարկե, այս դիրքորոշմանը զուգահեռ` Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլը, գործածելով ավելի մեղմ բառապաշար, աշխատում է ճանապարհային քարտեզի իրագործման հեռանկարն ավելի հուսալի գծագրել` մատնանշելով տարածաշրջանի երկրների միասնական շահերն այս հարցում: Մի առիթով նա տեսակետ է հայտնել, ըստ որի` «Թուրքիայի և Հայաստանի հարաբերությունների վերահաստատումը ամբողջ տարածաշրջանի համար դրական է և դա մի քայլ է, որով պատասխան կտրվի տարածաշրջանի բոլոր երկրների, այդ թվում և Ադրբեջանի երկմտություններին»:
Սեյեդ Ռեզա Միր Մոհամմադի
Միջին Ասիայի և Կովկասի հարցերով մասնագետ
Միջին Ասիայի և Կովկասի հարցերով ուսումնասիրությունների կենտրոն
Թուրքիայի և ՀՀ-ի միջև իվանագիտական հարաբերություններ երբեք չեն եղել, ուստի չեն էլ խզվել (ԱՌԿ-ի խմբ.)։ ↩
Թվում է, թե Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանը սրամտություն և քաղաքական խորամանկություն է կիրառել իր դիրքորոշման մեջ և, գնդակ գցելով ղարաբաղյան հակամարտության լուծման մեջ ներքաշվածների և այդ առումով հավակնություններ ունեցողների դաշտը (Մինսկի խումբ, ԱՄՆ, Եվրոպա, Ռուսաստան)` ցանկացել է և՛ Ադրբեջանին չհեռացնել Թուրքիայից, և՛ բացասական պատասխան չտալ Հայաստանի հետ հարաբերությունները բնականոնացնելու արևմուտքի ճնշումներին ու պատվերներին:
Հայերի և թուրքերի` միմյանց նկատմամբ ունեցած պատմական բացասական նախապաշարումներն այնքան խորը արմատներ ունեն, որ համաձայնեցված ճանապայրհային քարտեզի իրագործման դեպքում երկու երկրների միջև պաշտոնական և դիվանագիտական հարաբերությունների առկայության պարագայում անգամ, նույնիսկ երկարաժամկետ կտրվածքով, այդ հարաբերությունները չեն կարող վերածվել երկու բարեկամ երկրների և ժողովուրդների միջև հարաբերությունների: Իսկ Բաքվի և Անկարայի միջև առկա է հակառակ երևույթը. եթե մի օր Հայաստանին ու Թուրքիային հաջողվի բնականոն դարձնել իրենց հարաբերությունները, Անկարայի և Բաքվի հարաբերությունները, հակառակ ոմանց կարծիքի, չեն մթագնի դրանից, և ի վերջո Ադրբեջանի ղեկավարները մի կերպ կհաշտվեն այդ իրողության հետ: ↩
Ստորև թարգմանաբար ներկայացված հոդվածի հեղինակն Իրանում Ռուսաստանի, Միջին Ասիայի և Կովկասի հարցերով ուսումնասիրությունների կենտրոնի (Institute for research on Russia, Central Asia and Caucasus – IRAS) փորձագետ Սեյեդ Ռեզա Միր Մոհամադին է: Կենտրոնը ներկայանում է որպես Ռուսաստանին, Միջին Ասիային և Կովկասին առնչվող մշակութային, քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական հարցերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող առաջին և միակ ոչ-պետական հետազոտական հասարակական կազմակերպությունն Իրանում:
Սույն հոդվածը հետաքրքիր է այն առումով, որ դրսևորում է մեր հարևան և բարեկամ երկիր Իրանի քաղաքական և փորձագիտական որոշ շրջանակների մոտեցումը հայ-թուրքական հակամարտությանը: Չնայած Հայաստանի և Իրանի ռազմավարական շահերի ընդհանրությանը` Իրանի այս առաջատար վերլուծական կենտրոնի փորձագետի դիրքորոշումները, փաստորեն, թուրքամետ են, քանզի իր վերլուծության մեջ նա շրջանառում է թուրք-ադրբեջանական կեղծ քարոզչության մի շարք թեզեր:
Ցավոք, մեր ուշադրությանն արժանացած նմանատիպ հրապարակումներն իսլամական երկրների աղբյուրներում ցույց են տալիս, որ թուրք-ադրբեջանական ապատեղեկատվությունն ու քարոզչությունն սպրդել են նույնիսկ մեր ռազմավարական դաշնակից երկրի` Իրանի վերլուծական մտքի և լրատվամիջոցների շրջանակներ: Մասնավորապես, այս հոդվածում.
– Ադրբեջանական ռազմական ագրեսիայից Արցախի ազատագրումը քանիցս ներկայացվում է որպես Հայաստանի կողմից իբր Ադրբեջանի տարածքի 20%-ի բռնագրավում:
– Հայոց ցեղասպանության փոխարեն գործածվում է «հայերի կոտորածներ» մեղմացուցիչ տերմինը, ցեղասպանության փաստը ներկայացվում է իբրև «հայերի պնդումներ», Արևմտյան Հայաստանն էլ՝ Անատոլիա:
– Թուրքիայի կողմից Հայաստանը տնտեսական շրջափակման ենթարկելու ապօրինությունը և Հայաստանն ապաշրջափակելու Անկարայի պարտավորությունը բնութագրվում են «հայ-թուրքական սահմանի փակում» և «վերաբացում» չպարտավորեցնող մեղմասացություններով:
– Արվում է հայ ժողովրդի անթույլատրելի տարանջատում հայաստանցիների ու ղարաբաղցիների: Իսկ ազգային դիրքորոշումներն (ինչպես նաև հոդվածում հիշատակված հայկական քաղաքական կուսակցությունն), առանց հիմնավորումների, պիտակավորվում են «ծայրահեղական». «Նույնիսկ Հայաստանում ղարաբաղցիներն ու ծայրահեղական կուսակցությունները, մասնավորապես` Դաշնակցությունը, իրենց հակառակ դիրքորոշումը հայտնեցին Անկարա-Երևան հարաբերությունների կարգավորման վերաբերյալ…»:
Նման պիտակավորումներն ու անվանարկումները բացակայում են Ադրբեջանում հայ-թուրքական «ճանապարհային քարտեզի» շուրջ առաջացած ընդդիմության մասին խոսելիս:
– Հայաստանին ներկայացվող թուրքական նախապայմանը երկրորդվում է հոդվածում արդեն որպես հոդվածագրի սեփական տեսակետ. այն, որ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը «հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ այս նոր ձևաչափում [«ճանապարհային քարտեզ» կոչվածում – «Արարատ» ՌԿ խմբ.] նախատեսված լինի նաև Ղարաբաղյան հակամարտության և Ադրբեջանի բռնագրավված տարածքների հարցի լուծումը»:
Ադրբեջանի տարածքի իբր 20%-ի բռնագրավման մասին պնդումներն տեղ են գտել նաև արաբական մամուլում. որպես դրա ցայտուն օրինակ` ընթերցեք «Արարատ» կենտրոնի Արտասահմանյան մամուլի տեսության բաժնում թարգմանաբար զետեղված` արաբական աշխարհում թերևս ամենահեղինակավոր «Ալ-Ահրամ» օրաթերթում ս.թ. ապրիլի 13-ին լույս տեսած «Ղարաբաղն ինչպես է սպառնում թուրք-հայկական մերձեցմանը» հոդվածը և «Արարատ» կենտրոնի մեկնաբանությունը:
Այս հրապարակումները վկայում են այն մասին, որ Հայկական հարցում թուրք-ադրբեջանական համակարգված քարոզչամեքենան արդեն մեծ հաջողություններ է գրանցել Մերձավոր Արևելքում: Այս առումով, հայկական դիվանագիտության անելիքներն այդ տարածաշրջանում շատ են և հրատապ:
Չափազանցություն չէ ասելը, որ այսօր աշխարհում ընթանում է հանրային կարծիքի համատարած որս` թիրախային հանրության կամ նրա ազդեցիկ հատվածների շրջանում սեփական ծրագրերը, կարծիքները, տեղեկատվությունը, դիրքորոշումներն ու գործողություններն ընդունելի դարձնելու, օրինականացնելու նպատակներով: Եվ դա արվում է հատկապես հանրային դիվանագիտության միջոցով, հանրային կարծիք ձևավորողների` լրագրողների, փորձագետների, պետական, քաղաքական գործիչների, ակտիվ երիտասարդների, ուսանողների, հ/կ ներկայացուցիչների և այլ հեղինակավոր անձանց հետ տարվող ծրագրված, շարունակական աշխատանքով: Հետևաբար, դժվար է թերագնահատել քարոզչության և հանրային դիվանագիտության դերը, որ իրականացվում է որևէ խնդրում միջազգային հանրության համակրանքն ու աջակցությունը շահելու նպատակով:
Այս առումով, Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը շարունակում է թերանալ հատկապես հանրային դիվանագիտության ասպարեզում` միջազգային հասարակական կարծիք ձևավորողներին, այդ կարծիքի առաջատարներին, մասնավորապես` գիտական-վերլուծական և լրագրողական շրջանակներին, հայկական տեսակետներն ու դիրքորոշումները, Հայկական հարցի և հայ-թուրքադրբեջանական հակամարտության էությունը, պատմությունն ու իրական փաստերը ներկայացնելու, բացատրելու, և հետևաբար` այդ շրջանակների հնարավոր համակրանքն ու աջակցությունը շահելու նպատակով անհրաժեշտ աշխատանքների հարցում:
Խտրականություն, վիրավորանք և հանցանք
Ընտրել ամիսը Դեկտեմբեր 2013  (2) Ապրիլ 2013  (1) Մարտ 2013  (1) Նոյեմբեր 2012  (2) Հոկտեմբեր 2012  (2) Սեպտեմբեր 2012  (3) Հունիս 2012  (5) Մայիս 2012  (2) Մարտ 2012  (4) Փետրվար 2012  (3) Հունվար 2012  (5) Դեկտեմբեր 2011  (9) Նոյեմբեր 2011  (5) Հոկտեմբեր 2011  (4) Սեպտեմբեր 2011  (1) Օգոստոս 2011  (1) Հուլիս 2011  (7) Հունիս 2011  (4) Մայիս 2011  (6) Ապրիլ 2011  (6) Մարտ 2011  (7) Փետրվար 2011  (5) Հունվար 2011  (3) Դեկտեմբեր 2010  (6) Նոյեմբեր 2010  (15) Հոկտեմբեր 2010  (22) Սեպտեմբեր 2010  (20) Օգոստոս 2010  (8) Հուլիս 2010  (22) Հունիս 2010  (106) Մայիս 2010  (56) Ապրիլ 2010  (17) Մարտ 2010  (17) Փետրվար 2010  (12) Հունվար 2010  (11) Դեկտեմբեր 2009  (28) Նոյեմբեր 2009  (24) Հոկտեմբեր 2009  (4) Սեպտեմբեր 2009  (3) Օգոստոս 2009  (1) Հուլիս 2009  (1) Հունիս 2009  (3) Ապրիլ 2009  (1) Մարտ 2009  (2) Փետրվար 2009  (3) Հունվար 2009  (1) Դեկտեմբեր 2008  (4) Նոյեմբեր 2008  (3) Սեպտեմբեր 2008  (1) Հունիս 2008  (5) Մայիս 2008  (1) Ապրիլ 2008  (1) Սեպտեմբեր 2007  (1) Մայիս 2007  (1) Հունվար 2007  (2)
Copyright Արդարություն. Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են:
Ձևավորումը ճիշտ է երևում IE 7-ի դեպքում։