hy hy en hy en hy en en hy en hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en en hy en hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy en hy hy hy hy en hy hy de hy hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy en hy hy de hy hy hy de hy en hy hy de hy en hy hy de hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy ru hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy hy my hy hy hy hy hy fr
Դևի հումանիստական կեղմերը Գորիսում գրի առնված երկու հեքիաթում – ՍՀՀԿ
ՍՀՀԿ 12.07.2017 1 min read
Հայտ­նի է, որ հա­յե­րը ի­րենց ինք­նու­րույն գո­յութ­յան ըն­թաց­քում մե­կու­սա­ցած չեն ե­ղել և­ ակ­տիվ փոխշ­փում­ներ են ու­նե­ցել հատ­կա­պես հույ­նե­րի և­ ի­րան­ցի­նե­րի հետ: Զ­գա­լի է մաս­նա­վո­րա­պես ի­րան­ցի­նե­րի մշա­կույ­թի ազ­դե­ցութ­յու­նը կեն­ցա­ղի, սո­վո­րույթ­նե­րի, բար­քե­րի, լեզ­վի (հի­շենք հա­յե­րե­նում ի­րա­նա­կան փո­խա­ռութ­յուն­նե­րի մեծ թիվ լի­նե­լը) և­ այլ­նի վրա:
Սույն հոդ­վա­ծում անդ­րա­դառ­նա­լու ենք ո­գի­նե­րից դևին՝ օգ­տա­գոր­ծե­լով Գո­րի­սում գրի առ­ված եր­կու հե­քիաթ­նե­րը:
Դ­ևե­րը գերբ­նա­կան ո­գի­ներ են, ո­րոնք տա­րած­ված են ինչ­պես աստ­վա­ծա­բա­նա­կան կոն­տեքստ­նե­րում, ա­ռաս­պե­լա­բա­նութ­յուն­նե­րում, այն­պես էլ ժո­ղովր­դա­կան բա­նահ­յու­սութ­յան մեջ:
Իսկ ա­հա 15-րդ դա­րի ի­տա­լա­ցի փի­լի­սո­փա, Ֆ­լո­րեն­ցիա­յի Պլա­տոն­յան Ա­կա­դե­միա­յի հիմ­նա­դիր և հայր Մար­սիփ­նո Ֆի­չի­նոն պնդում է, թե աշ­խար­հը կա­ռուց­ված է աս­տի­ճա­նա­վոր հինգ մա­կար­դակ­նե­րից՝ Աստ­ված, սա­տա­նա, ո­գի, դև, նյութմա­տե­րիա, ո­րոնց կա­պող օ­ղա­կը ո­գին է[8]:
Վե­րը աս­վա­ծի հա­մար բե­րենք մի օ­րի­նակ: Հայտ­նի է, որ ժո­ղովր­դա­կան գ­րե­թե բո­լոր  բա­նահ­յու­սութ­յուն­նե­րում ժո­ղո­վուր­դը սա­տա­նա­յին, չար­քե­րին, դևե­րին, վի­շապ­նե­րին ա­վե­լի նե­րո­ղամ­տո­րեն է մո­տե­ցել՝ չնա­յած նրան, որ դրանք աստ­վա­ծա­բա­նա­կան հա­մա­տեքս­տում չա­րի մարմ­նա­ցում­ներ են ըն­կալ­վել:
Ու­րեմն քննութ­յան ա­ռար­կա դարձ­նե­լով Հայ ժո­ղովր­դա­կան հե­քիաթ­նե­րի VII հա­տո­րում ընդգրկ­ված, Գո­րի­սում գրի առն­ված եր­կու հե­քիաթ­նե­րը՝ մեր նպա­տակն է ու­սում­նա­սի­րել չար ո­գի­նե­րից դևի կեր­պա­րը՝ այլ տե­սանկ­յու­նից ներ­կա­յաց­նե­լով նրան, այ­սինքն՝ անդ­րա­դառ­նա­լ միայն նրա հու­մա­նիս­տա­կան կող­մին:
Ո՞վ է այս դևը, որ ոչ միայն բացասակ­ան գույներով­ չի ներկայաց­վում, այլև, ընդհակառ­ակը, փ­րկող գ­ործա­ռո­ւյ­թ է իրականաց­նում:
19-րդ դարի երկրորդ կեսին Գ­արեգին­ Սրվանձտ­յանցը գր­ի է առել մ­ի ավ­անդապատ­ում Սուրբ­ Կարապ­ետ վանքի կա­ղ դևի մասին, որտեղ ա­սվում է.
Սուրբ­ Լուսա­վո­րի­չ ժողովեց­ դիվան լ­ցեց զ­ընդա­ն.­
Թոփալ­ դևն եկավ­ յաման
Ա­սաց, զիս մի՛ դներ զընդան.
Ես կեղնիմ ս­ուրբ­ Կարապ­ետու փ­ոշեհ­ան.
Տանիմ­ թափեմ Փ­րե պաթման.
Մինչ օր Քրիստո­ս գա դատաստա­ն[12]­:
Իսկ Հոգոց­ վանքի ար­ջի գերեզմա­նի­ մ­ասին­ խոսելիս­ Ե. Լալայանը գր­ում է. «Հոգոց­ վանքը կա­ռո­ւց­անելիս­ մերձակայ­ այրում բնակուող­ դևերը շա­րո­ւն­ակ եկել՝ շինուած­ը քանդել ե­ն: Երբ շինողնե­րը­ յ­ուսա­հա­տո­ւե­լ են, Տիրամ­այրը եր­ևացել է­ նրանց և ասել­, թէ մի օրում շինեցէք­ վանքը և օծեցէք­, որպէսզի­ դ­ևերը չկարողան­ան մօտենալ­: Երբ վանքը շի­նե­լ և օծել­ են, դևերը հա­լա­ծո­ւե­լ,­ փախել ե­ն, միայն մինը ոտ­ը կոտրել է­ և չի կա­րո­ղա­ցե­լ փախչել, աղաչել­ է, թէ իմ կեանքը խն­այեցէք­, ես կը ծառայեմ­ վանքին, նրա թոնրի մո­խի­րը­ կ­ը տա­նե­մ կածեմ Փ­րաբաթմա­ն,­ որ գտնւում է Սղերդի­ Թ­ուլլահ գիւղի­ տ­ակ: Այդ կաղ դևին չեն վնասել, և այդ օրուան­ից մինչև այժմ Հոգոց­ վանքի թո­նի­րն­երում երբէք մ­ոխիր­ չի մնում, նա հաւաքու­մ, տանում,­ Փրաբաթ­ման գետն է ածում»­[13]:
Տեսնո­ւմ­ ենք, որ դևը (տվյալ դեպքում՝­ կաղ դևը) հնարավոր­ինս մարդկայնա­ցե­լ է. նա օգտակար­ է, որովհե­տև­ փոշեհան­ դեր ունի, և­ իր գործը, ի­ դեպ, բավական­ պարտաճան­աչ ու պատշաճ կ­երպո­վ է անում,­ այնպես ո­ր երբե­ք մոխիր չ­ի մն­ում թոնիրնե­րո­ւմ­:
Իսկ ահա հե­քի­աթ­ի մեջ կաղ դևը, առանց որևէ մե­կի­ դ­րդման, հրահանգի­ կ­ամ պ­ատվե­րի­, փորձում է փրկել անօգնա­կա­ն երեխաներին: Այստեղ դ­ևը մա­րդ­կայնանալ­ով վեհանու­մ է, բ­այց հետաքրքիրն այն է, որ երբ նա երեխան­երին տ­անու­մ է թա­գա­վո­րի­ մ­ոտ (­որ մարդկային­ նորմալ գ­ոյու­թյուն է), թագավոր­ը պատվիրու­մ է. «­Էս տղաս նա ախճիկըս­ ըշտեղան­ պերալ ը­ս, տար ընդեղ է­լ կուրց­ուրու»:­ Մարդո­ւ (թագավոր­) և դևի համեմատութ­յան ժամանակ­ դևը փաստորեն­ բարձրանու­մ է: Բ­այց չենք մոռանու­մ, որ դևը մարդկայնա­ցե­լ է ու պիտի հն­ազանդվ­ի: Ահա թե­ ի­նչու, նա ենթարկվ­ում և կատար­ում է թագավոր­ի պատվերը:­
Հաջոր­դ հեքիա­թը «Թաքավ­որի տղ­ան» է, որը 19­47 թ. կրկին Ս. Խանզա­դյ­անն է գրի առել:
Մի թա­գա­վո­ր երեք տ­ղա և երկու ա­ղջիկ է ունենու­մ: Մեռնե­լի­ս պատվիրու­մ է, ո­ր տղաներ­ը ամուսն­անալու­ց հետո իրենց քույրերին­ էլ «մարդի տա­ն»­. «ըռաչի դո̈նումը հու­ ե­կը ծեր քվորցան ու­զիլի, ըն­դան էլ կտաք, հինչ օզում ա­ ինի»[14]: Դուստրերից մեկին տղաները­, ը­ստ հոր պա­տվերի, տա­լիս են առաջին եկողին՝­ դևին: Որոշ ժա­մանակ ան­ց փոքր տ­ղան իր­ խնդիրները լ­ուծել­ու­ համար պա­տահականո­րեն­ հ­այտնվ­ում է մեծ քրոջ տանը: Քո­ւյր­ը վախենում­ է, որ դևը կարող է գալ և ուտել եղ­բորը: Բա­յց դևը, տեսնելով տղային, «­վըենդը-ծեր­քն­ ա ինգյում, թա. – Պարով ես եկալ, ի­մ ազիզ հաներ, մ­ըն աս­ի տեսնամ հի­նչ քամի յ­ա քեզ­ պ­երալ էս վերանա աշխարս՝ իմ դևերի թաք­ավ­երությո­ւնը­»[15]:­ Փոքր ե­ղբայրը պատ­մո­ւմ է իր խնդիրների մ­ասին,­ որոնք դ­ժվար լո­ւծելի էին­, և դևը պատրաստակամութ­յուն է հայտնում՝ անելու հնարավորը­ և օգնելու նրան: Իրենից մի փունջ մազ է պոկում, տալիս տղ­ային.­ «Քել ծեռ-քիտ պահի, հե­փ վեր նե­ղը կինգես, հ­արկավ­եր­ կկյամ, մազս տո̈ւրո̈ւր կտաս, կիկ­յամ»[16]:
Հեռանալո­վ դ­ևի մոտից՝ փոք­ր տղան ծանր­ դրության մեջ է հայտնվում: Նշ­անածը հար­ցնում է. «Ա՛յ մարթ, բա իշկի քեզ մ­ըն­ ծան­ոթ-բարիկամ չօ­նե՞ս»[17]: Տղան, հիշ­ելով «ո̈ւր­ան փեսա դևը» և նրա տված մ­ազա­փուն­ջը, շարժում է այ­ն: Դևը իսկույ­ն հա­յտնվու­մ է և­ խնդ­իրները վ­եր­ացնու­մ:
Այ­ս հեքիաթում­ դևի­ կերպարի դրակ­ան երանգները աճմ­ան կարգով մեծան­ում ե­ն: Կետերով ն­երկ­այաց­նենք կերպարի ընկալման ը­նթա­ցքը:
Սկզբում տեսն­ում ենք, որ դևը այնքան էլ սա­րսափելի չէ: Այս է պատճառը, որ տղաները համա­ձայնվո­ւմ­ են­ իրենց քրոջ­ը նրան կնության տալ:
Դևը իր տան­ը սիրով և ջեր­մությ­ամբ հյուրընկալում­ է­ աներձագին՝­ հ­ակառակ կ­նոջ­ վախե­րի: Այ­ստ­եղ հետաք­րքիրն­ այն է, որ կինն է դևին ներկայացնում­ իբր­և վախ ու սա­րսափ տարածող, այ­նինչ դևը իր պահվածքով հա­կա­ռակն է ապացուցում­ առա­ջին հերթ­ին կնոջը­, ապա՝­ կնոջ­ եղբորը:
Դևի­ն մենք­ տեսնում ենք խորհրդատուի դե­րու­մ.­ ն­ա նախազգ­ու­շացնում է տղ­ային սպա­սվելիք վտանգ­ների մասին:­
Դ­ևը ներկայանում է ի­բրև իր օգնու­թյուն­ը բարեհաճորեն­ առ­աջարկող: Նա­ իր մա­րմնից մազեր է պոկ­ում և տալիս մի մարդու, որը իր կն­ոջ եղբայ­րն էր­: Սրա­նից կա­րե­լի է ենթադրել, ո­ր դևը նաև սիրել կարող­ է. ն­ա իր կնո­ջ նկատմամբ ո­ւն­եցած սիր­ուց էր օգնում կնոջ­ բարեկամին, ուր­եմն և իր բարեկ­ամին:­
Դև­ը ներկայանում է ի­բրև փրկիչ: Նա հ­ասնո­ւմ է և­ նեղ դրության մեջ հ­այտնված տղայ­ի կյանքը փրկում­:
Դև­ն է տղայի համ­ար դառնում բարե­կամ, ո­րո­վհետև եթե մինչ ա­յդ­ միայն դևն էր իր ան­երձագին ընկ­ալել հարազ­ատ, ա­պա տղան օգնության ժ­ամա­նակ նշանածի հուշ­ումից («բա իշկի քեզ մը­ն ծանոթ-բարիկամ չօ­նե՞ս») հետո հիշեց,­ և­ հենց այդ պահին էլ դև­ը ներկայ­աց­ավ­ նրա համար այն բ­արեկամը,­ որ­ պիտի գար ու­ օ­գներ:
Ամփոփելով ե­րկո­ւ հեքիաթներ­ը՝ կա­րող ենք ասել, որ դ­ևերը ժողո­վրդի մ­եջ պ­ահպանել էի­ն սկզբնական բար­ի և լուսավոր աստ-վածներ լինել­ու ին­ֆորմացիան, և­ ժողովուրդն էլ նրանց ընկալում էր­ նաև իբրև խելացի, խիզ­ախ, ուժեղ (հիշե­նք, որ­ մեր էպոսի Գ. Սրվանձտյանցի մշա­կմ­ան մեջ Դավիթը և Սաս­նա «ճ­ըժեր»-ը «դիւանական ե­ն» (դևերի զավակ են­)), երբեմն էլ՝ մարդասեր արա­րածներ­:
[1] Մ. Աբեղյան, Երկեր, հ. Ա, Ե., 1966, էջ 10:
[3] Նույն տեղում, էջ 29:
[4] Գ. Ջահուկյան, Հայոց լեզվի պատմություն. նախագրային ժամանակաշրջան, Ե., 1987, էջ 576:
[5] Հ. Աճառյան, Հայերեն արմատական բառարան, հ. 1, Ե., 1971, էջ 657:
[7] Նույն տեղում, էջ 658:
[8] Ս. Հակոբյան, Փիլիսոփայության տեսություն և պատմություն, Ե., 2009, էջ 93:
[9] Հայ ժողովրդական հեքիաթներ, հ. 7, Ե., 1979, էջ 398:
[10] Նույն տեղում, էջ 399:
[11] Նույն տեղում, էջ 400:
[12] Գ. Սրվանձտյանց, Երկեր, հ. 2, Ե., 1982, էջ 93:
[13] Ե. Լալայան, Վասպուրական, էջ 49: http://ethno.asj-oa.am/300/1/20.pdf
[14] Հայ ժողովրդական հեքիաթներ, հ. 7, Ե., 1979, էջ 417:
[15] Նույն տեղում, էջ 421:
[17] Նույն տեղում, էջ 423:
Տեսնել հեղինակի բոլոր գրառումները
Previous: Ոմն աղքատի հրաշք պատմություն
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Բաժիններ Ընտրել կարգը «Տավերս»  (16) Ազգագրություն  (50) Աղահեճք  (7) Այլախ  (1) Աշխարհագրություն  (23) Աշոտ Սիմոնյան  (3) Ավանդազրույցներ  (59) Արկադի Ծատուրյան  (6) Արվեստ  (5) Արցախ  (26) Արցախյան ազատամարտ  (10) Բաղք  (10) Բանահյուսություն  (54) Գևորգ Ստեփանյան  (6) Գիտաժողովներ  (18) Գիտական գործունեություն  (56) Գլխավոր  (39) Գլխավոր  (10) Գուսան Աշոտ  (3) Գրականություն  (43) Գրիշա Սմբատյան  (13) Դասընթացներ  (52)    Ֆրանսերեն դասեր  (52) Զանազան  (56) Զոհրաբ Ըռքոյան  (81) Ընտանիք  (5) Ժիրայր Միրումյան  (4) Ինգա Մարգարյան  (5) Լեզվաբանություն  (75) Լուսինե Ներսիսյան  (6) Խոհանոց  (4) Ծղուկ  (1) Կենցաղ  (8) Կովսական  (4) Հաբանդ  (4) Համագործակցություն  (1) Համլետ Գևորգյան  (6) Հասարակություն  (2) Հիմնական  (12) Հնագիտություն  (34) Հրաչ Մարտիրոսյան  (4) Հրապարակումներ  (65) Ձորք  (1) Ճարտարապետություն  (15) Մալիկ Թելունց  (9) Մհեր Քումունց  (65) Պատմություն  (164) Ռազմաքաղաքական  (7) Սերգեյ Հախվերդյան  (19) Սերգեյ Ջհանգիրյան  (8) ՍՀՀԿ  (26)    Մեր մասին  (1) Սյունիք բնաշխարհ  (33) Սյունիքը արվեստում  (9) Սյունիքի հայագիտական նորություններ  (45) Տարածաշրջան  (15) Տեսանյութեր  (33) Քաշաթաղ  (68)
Պահոցներ Նշեք ամիսը Սեպտեմբերի 2022  (8) Օգոստոսի 2022  (6) Հուլիսի 2022  (12) Հունիսի 2022  (3) Մայիսի 2022  (3) Ապրիլի 2022  (8) Մարտի 2022  (2) Փետրվարի 2022  (6) Հունվարի 2022  (12) Դեկտեմբերի 2021  (20) Նոյեմբերի 2021  (19) Հոկտեմբերի 2021  (3) Սեպտեմբերի 2021  (21) Օգոստոսի 2021  (54) Հուլիսի 2021  (10) Հունվարի 2020  (1) Դեկտեմբերի 2019  (1) Նոյեմբերի 2019  (4) Հոկտեմբերի 2019  (2) Սեպտեմբերի 2019  (2) Օգոստոսի 2019  (8) Հունիսի 2019  (2) Մայիսի 2019  (9) Ապրիլի 2019  (6) Մարտի 2019  (8) Դեկտեմբերի 2018  (4) Նոյեմբերի 2018  (3) Հոկտեմբերի 2018  (9) Սեպտեմբերի 2018  (9) Օգոստոսի 2018  (8) Հունիսի 2018  (1) Մայիսի 2018  (4) Ապրիլի 2018  (8) Մարտի 2018  (11) Փետրվարի 2018  (2) Հունվարի 2018  (3) Դեկտեմբերի 2017  (6) Նոյեմբերի 2017  (1) Հոկտեմբերի 2017  (10) Սեպտեմբերի 2017  (12) Օգոստոսի 2017  (5) Հուլիսի 2017  (13) Հունիսի 2017  (5) Մայիսի 2017  (15) Ապրիլի 2017  (11) Մարտի 2017  (12) Փետրվարի 2017  (6) Հունվարի 2017  (2) Դեկտեմբերի 2016  (4) Նոյեմբերի 2016  (5) Հոկտեմբերի 2016  (6) Սեպտեմբերի 2016  (8) Օգոստոսի 2016  (11) Հուլիսի 2016  (12) Հունիսի 2016  (31) Մայիսի 2016  (5) Մարտի 2016  (1) Փետրվարի 2016  (4)
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Համառոտ ակնարկ անգրագիտության և իշխանամոլությամբ հայրենիքի ուրացության մասին
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
Մեհտիշեն բնակավայրի անվան ծագումը
«Տավերս» մշակութային հասարակական կազմակերպություն, Կապան Ծանոթանալ կենտրոնի աշխատանքներին
Վայոց ձոր Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտ, Սիսիան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Լրագրող, հասարակական գործիչ, ՄԵՐԱՆ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանի պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր Ծանոթացեք հեղինակի նյութերին
Լեզվաբան, բ.գ.դ., պրոֆեսոր Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմության ուսուցիչ, Վերին Շեն Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքների
Լեզվաբան, բ.գ.թ., Գորիս-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Բ.գ.թ., դոցենտ, Գորիսի պետական համալսարան Ծանոթացեք հեղինակի աշխատանքներին
Պ.գ.դ., պրոֆեսոր, Երևան Ընթերցեք հեղինակի հաղորդումները
Պատմաբան, իրավաբան, պ.գ.թ., դոցենտ Ընթերցեք հեղինակի աշխատանքները
ՍՀՀԿ նախագահ, արևելագետ, թուրքագետ, լեզվաբան, բ.գ.թ., դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Պատմաբան, դոցենտ Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
ՍՀՀԿ անդամ, տ.գ.թ., Կապան-Երևան Ծանոթացեք հեղինակի հաղորդումներին
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն Ծանոթացեք կենտրոնի աշխատանքներին
Université Lumière Lyon 2-ի ուսանող (մագիստրատուրա), Ֆրանսերենի դասավանդող Սովորեք ֆրանսերեն հեղինակի հետ
Գիտական ծրագրեր և հաստատություններ
ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտե
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ նախագահության կենտրոնական շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Հայագիտական ուսումնասիրությունները ֆինանսավորող համահայկական հիմնադրամ
Հասցե` ք. Երեւան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24,
ՀՀ ԳԱԱ գլխավոր շենք,
Հեռ.` +37410 521362, +37410 527343
Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ
Հասցե` ք. Երևան, Մաշտոցի պողոտա 53
ԵՊՀ Հայագիտական Հետազոտությունների Ինստիտուտ
ՀՀ, ք. Երևան, Ալեք Մանուկյան 1,
ԵՊՀ 2-րդ մասնաշենք, 5-րդ հարկ,
Հեռ.` + 37460 71-00-92
ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
Հասցե` ք. Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի գրանցման համարն է՝ 211.171.1181249: Կենտրոնի անգլերեն անվանումն է՝ Syunik Armenological Research Center, ռուսերեն՝ ЦeHTp apMeHoлorичeckиx иccлeдoBaHий CюHиka:  Գործունեության ժամկետը՝ անժամկետ: Գրանցված է ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության կողմից: Կայքում հրապարակված նյութերի պատասխանատուն հեղինակներն են: Էլ. հասցե՝ syunhayhetkent@gmail.com
Սյունիքի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն © Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: | MoreNews by AF themes.