de en ceb es cy en cy cy fr cy de cy cy en fr en fr de de es cy et cy cy cy cy cy fr cy cy cy en en en en en en en en cy ast
Ein Bro | Cyngor Cymuned Llanengan Community Council
Mae tair ward yn y Gymuned – Aber-soch; Llanengan sy’n cynnwys y pentref ei hun, Bwlchtocyn, Cilan, Sarn Bach; Llangian sy’n cynnwys y pentref ei hun a Mynytho sy’n ymestyn at Nanhoron. Afon Horon yw’r ffin rhwng Cynghorau Cymuned Llanengan a Botwnnog.
Enw cantref hanesyddol yng ngogledd-orllewin Cymru sy'n cyfateb yn fras i'r hyn a elwir 'Pen Llŷn' heddiw yw Llŷn.
Cantref wedi'i amgylchynu gan y môr ar ddwy ochr yw Llŷn, yn sefyll ar wahân ac yn wynebu de-ddwyrain Iwerddon ar draws y Môr Celtaidd. Ffinia ag Arfon ac Eifionydd yn y dwyrain. Credir y tardda’r enw ‘Llŷn’ o ‘Leinster’ a gwyddys fod mewnfudwyr o'r rhan honno o'r Ynys Werdd wedi ymsefydlu mewn rhannau o Lŷn o Oes yr Haearn ymlaen.
Rhannwyd y cantref yn dri chwmwd, sef Dinllaen, Cymydmaen a Chafflogion. Roedd gan bob cwmwd lys barn a gynhelid yn y faerdref – Nefyn yn Ninllaen, Neigwl yng Nghymydmaen a Phwllheli, tref fechan ganoloesol yr adeg honno, yng Nghafflogion. Roedd y ‘trefi’ eraill yn cynnwys Aber-soch (Soch), Castellmarch a Phenyberth. O fewn y cantref ceid y clas neu fynachlog Geltaidd gynnar yn Aberdaron ac Ynys Enlli.
Roedd Llŷn yn gartref i lwyth Celtaidd o'r enw y Gangani. Ceir sawl bryngaer yn Llŷn a berthynai iddynt, er enghraifft ym ‘Mortin-llaen’, ‘Carn Fadryn’ a ‘Thre’r Ceiri’ ar Yr Eifl. Safai'r olaf ar y ffin rhwng Llŷn a chantref Arfon.
Un o dri chwmwd (sef ardal ddaearyddol ac uned weinyddol yng Nghymru’r Oesoedd Canol) cantref Llŷn, teyrnas Gwynedd, oedd Cafflogion. Dywedir iddo gael ei sefydlu gan Afloeg, un o feibion Cunedda Wledig. Gorweddai ar lan Bae Ceredigion, rhwng Ynysoedd Tudwal ac Afon Erch. I'r gorllewin gorweddai cwmwd Cymydmaen a phenrhyn eithaf Llŷn ac, i'r dwyrain, roedd y trydydd cwmwd, Dinllaen.
O'r gair cwmwd y ffurfiwyd y gair 'cymydog', sef "rhywun sy'n byw yn yr un cwmwd â chi".
Gorweddai cwmwd Cafflogion, fel ei gymdogion, ar un o lwybrau'r pererinion i Enlli, ond roedd yn llai prysur na'r llwybr gogleddol trwy Ddinllaen. Roedd y canolfannau eglwysig yn cynnwys Penrhos, Llanfihangel Bachellaeth, Llaniestyn, Llanbedrog a Llangïan.
© 2018 Cyngor Cymuned Llanengan ~ Gwefan gan Delwedd
Diolch i Yvonne Lloyd-Jones am rai o’r lluniau.