nl en sw en en cy cy cy cy cy es en cy cy en cy cy es de cy cy ast cy cy cy en cy cy ast cy cy cy cy cy es ast cy cy cy cy cy en cy cy cy cy cy cy es en en en cy cy en de cy en pl eo cy eo es cy en es es ceb en es cy cy la ceb sv pl cy cy cy es eo en cy cy hbs_lat hbs_lat cy zh cy cy nl de am an da ar as en az ku uz de lt ru sv bg new bn bo br hbs_lat uk ca mhr id mzn it hbs_lat vi da de fr hsb el en eo es et eu fa fi fr it da fy de lt gn gom ku he hi tl hbs_lat it hu hy it id fr en es is it ja jv ka uz en kk ko de ku cs it lb hbs_cyr it it en nl hu lt lv hi ru en ml be mr ms es my nds af ne nl nb nb de fr ta pa als pl pms pnb pt io de ro es ru ru jbo en sd hbs_lat en sk sl sq hbs_lat nl sv hu en ta en th tr ceb tr oc en fy ur uz fr fi vi en ceb pl zh xmf he zh fr zh cs cy cy cy cy cy cy en cy
Jump to navigation Jump to search
Afon 1234 km o hyd yn Ewrop yw Afon Rhein (Almaeneg: Rhein, Iseldireg: Rijn, Ffrangeg: Rhin, Lladin: Rhenus). Mae'n tarddu yn yr Alpau ac yn llifo tua'r gogledd i gyrraedd Môr y Gogledd. Credir fod yr enw yn dod o'r gair Indo-Ewropeaidd *rei, yn golygu "llifo".
Gellir defnyddio llongau ar 883 km o'i hyd, ac o'r herwydd mae o bwysigrwydd economaidd mawr. Mae'n llifo trwy'r Swistir, Awstria, yr Almaen a'r Iseldiroedd, ac yn ffurfio'r ffîn rhwng un neu fwy o'r gwledydd hyn â Ffrainc a Liechtenstein.
Mae dalgylch y Rhein yn 198,735 km², yn cynnwys y cyfan o Lwcsembwrg a thannau llai o Wlad Belg a'r Eidal yn ogystal a'r gwledydd uchod.
Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]
Y Swistir[golygu | golygu cod y dudalen]
Ceir tarddle'r Rhein yng nghanton Graubünden yn y Swistir, lle mae dwy afon yn tarddu yn yr Alpau, y Vorderrhein a'r Hinterrhein. Tardda'r Vorderrhein o Lyn Tuma ger Bwlch Oberalp, tra mae'r Hinterrhein yn tarddu yn rhewlif Paradies ger y Rheinquellhorn ger ffîn ddeheuol y Swistir. Mae un o'r nentydd sy'n ffurfio'r Hinterrhein yn tarddu yn y Val di Lei yn yr Eidal.
Mae'r Vorderrhein a'r Hinterrhein yn cyfarfod ger Reichenau, yn dal yng nghanton Graubünden, i ffurfi afon Rhein, a elwir yr Alpenrhein yn y rhan yma. Llifa'r afon tua'r gogledd heibio Chur, ac mae'n ffurfio'r ffîn rhwng y Swistir a Liechtenstein, ac yna ag Awstria, gyda chanton St. Gallen ar y lan Swisaidd. Llifa i mewn i'r Bodensee, yna wedi gadael y llyn, mae'n llifo tua'r gorllewin fel yr Hochrhein. Ffurfia Raeadr y Rhein, cyn i afon Aare ymuno a hi, gan fwy na dyblu ei llif. Ffurfia'r ffîn rhwng y Swistir a'r Almaen cyn troi tua'r gogledd ger Basel.
Yr Almaen[golygu | golygu cod y dudalen]
Pont y Nibelungen dros y Rhein yn Worms.
O Basel ymlaen, adwaenir yr afon fel yr Oberrhein. Mae'n llifo tua'r gogledd, gan ffurfio'r ffîn rhwng Ffrainc a'r Almaen. Llifa heibio dinas Strasbourg, cyn llifo i mewn i'r Almaen a thrwy dalaith ffederal Rheinland-Pfalz. Ger Mannheim mae afon Neckar yn ymuno a hi, yna afon Main gerllaw Mainz.
Afon Rhein (Assmannshausen / Rüdesheim 2008)
Ger Bingen mae'r Mittelrhein yn dechrau. Llifa'r afon trwy ddyffryn cul, gyda mynyddoedd yr Hunsrück a'r Eifel ar yr ochr chwith. Ger Koblenz mae afon Moselle ac afon Lahn yn ymuno a hi. Mae tyfu gwinwydd a thwristiaeth yn bwysig yn yr ardal yma, ac mae'r rhan rhwng Rüdesheim a Koblenz yn Safle Treftadaeth y Byd. Ger St. Goarshausen mae'r Rhein yn llifo heibio Craig y Lorelei.
Ger Bonn mae afon Sieg yn ynuno a'r Rhein, a elwir yn awr y Niederrhein. Mae'r ardal yma yn un boblog a diwydiannol iawn. Llifa'r afon heibio Cwlen, Düsseldorf ac Ardal y Ruhr. Y porthladd pwysicaf yw Duisburg.
Yr Iseldiroedd[golygu | golygu cod y dudalen]
Ymraniad dyfroedd y Rhein ger Arnhem a Nijmegen yn yr Iseldiroedd
Mae'r afon yn awr yn cyrraedd yr Iseldiroedd, lle mae'n ffurfio delta mawr gydag afon Meuse ac afon Scheldt. Ceir rhwydwaith cymhleth o afonydd a chamlesi yma. Ychydig i'r dwyrain o Nijmegen ac Arnhem mae'r Rhein yn ymrannu'n ddwy gangen, afon Waal a'r Pannerdensch Kanaal. Mae dwy ran o dair o'r dŵr yn llifo i afon Waal, yna trwy'r Merwede a'r Nieuwe Merwede cyn ymuno a'r Meuse ac ymlaen i'r môr. Mae'r Beneden Merwede yn gadael y brif afon i barhau fel afon Noord, yna'n ymuno ag afon Lek i ffurfio'r Nieuwe Maas, sy'n llifo heibio Rotterdam i'r môr. Mae'r Oude Maas yn gadael y brif afon ger Dordrecht, cyn ail-ymuno a'r Nieuwe Maas i ffurfio Het Scheur.
Llifa'r traean arall o'r dŵr trwy'r Pannerdensch Kanaal, sy'n llifo i mewn i ddwy afon, y Nederrijn ("Rhein isaf") a'r IJssel. Llifa'r Nederrijn tua'r gorllewin, gan ddiweddu gerllaw Wijk bij Duurstede; oddi yno gelwir y brif afon yn Afon Lek, sy'n ymuno ag afon Noord. Llifa'r dŵr yn afon IJssel i'r gogledd-ddwyrain i mewn i'r IJsselmeer.
Defnyddir yr enw Rijn am nifer o afonydd sy'n llifo tua'r gorllewin o Wijk bij Duurstede, y Kromme Rijn ("Rhein Gam"), yna heibio Utrecht, y Leidse Rijn a'r Oude Rijn. Yn y cyfnod Rhufeinig, y rhain oedd prif afonydd delta'r Rhein, ond bellach nid o'r Rhein y maent yn cael eu dyfroedd.
Hanes a chwedloniaeth[golygu | golygu cod y dudalen]
Y Rhein a chraig y Lorelei
Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]
Ceir cyfeiriadau niferus ar afon Rhenus yn y cyfnod clasurol. Ystyrid mai'r Rhein oedd y ffîn rhwng Gâl neu'r Celtiaid a'r Almaenwyr. Am gyfnod yn nheyrnasiad yr ymerawdwr Augustus, bu'r fyddin Rufeinig yn ymgyrch i'r dwyrain o'r Rhein, ond wedi i'r cadfridog Varus gael ei orchfygu gan Arminius ym Mrwydr Fforest Teutoburg, daeth y Rhein yn ffîn yr Ymerodraeth Rufeinig. Cedwid wyth lleng ar hyd y Rhein. Rhwng tua 14 OC a 180, roedd dwy leng yn Vetera (Xanten heddiw): I Germanica a XX Valeria; dwy leng yn oppidum Ubiorum (Cwlen heddiw):V Alaudae a XXI. Roedd un lleng, II Augusta, yn Argentoratum (Strasbourg), ac un, XIII Gemina, yn Vindonissa (Windisch), gyda dwy leng, XIV a XVI, yn Moguntiacum (Mainz).
Yn ddiweddarach, bu ymryson rhwng yr Almaen a Ffrainc, oedd yn dymuno cipio'r tiriogaethau Almaenig ar lan orllewinol y Rhein, a sefydlu'r afon fel y ffîn. Yn ystod un cyfnod o dyndra oherwydd hyn, yn 1840, cyfansoddwyd y gân wladgarol Almaeneg Die Wacht am Rhein ("Y Wyliadwriaeth ar y Rhein"), a ddaeth yn anthem genedlaethol de facto yr Almaen am gyfnod.
Chwedloniaeth[golygu | golygu cod y dudalen]
Yn y gerdd Nibelungenlied o'r Canol Oesoedd, ceir hanes yr arwr Siegfried sy'n lladd draig ar y Drachenfels ger Bonn ac am drysor Kriemhild a deflir i'r Rhein gan Hagen. Ysbrydolodd yr hanes yma yr opera Das Rheingold, rhan gyntaf cylch Der Ring des Nibelungen gan Richard Wagner.
Ceir hanesion am graig y Lorelei, lle mae'r afon yn culhau gan greu man peryglus i longau. Dywedir bod un o'r Nixe, ysbrydion y dŵr ar ffurf merch ieuanc brydferth, yn eistedd ar y graig ac yn canu. Roedd hyn yn swyno'r llongwyr nes i'w llongau daro yn erbyn y creigiau a chael eu dinistrio. Defnyddir yr hanes yng ngerdd enwog Heinrich Heine.
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Afon_Rhein&oldid=5597808"
Golygu cod y dudalen
Lawrlwytho ar ffurf PDF
Beth sy'n cysylltu yma
Gwybodaeth am y dudalen
Cyfeiriwch at yr erthygl hon
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni
Newidiwyd y dudalen hon ddiwethaf ar 23 Mehefin 2018, am 22:23.
Mae testun y dudalen ar gael dan drwydded Creative Commons Attribution-ShareAlike; gall fod telerau ychwanegol perthnasol. Gweler Telerau Defnyddio'r Drwydded am fanylion pellach.
Golwg drwy'r teclun symudol