en en cy ceb cy cy cy en en eo pl cy cs cy cy cy en cy cy cy cy pl cy cy cy jbo cy cy nb cy en cy cy cy cy cy cy en cy en ceb en cy cy nb cy cy cy cy cy en en de en en de en en en en
Sefydlwyd yr eglwys gan Sant Brynach tua 550 Oed Crist. Roedd Brynach yn fynach Gwyddelig a ddaeth, fwy na thebyg, o Urdd Fynachaidd a darddodd yn ne Ffrainc neu Gâl a fabwysiadodd ei elfennau Celtaidd unigryw. Byddai llawer o’r myneich hyn yn ymadael ar gwch, yn glanio a sefydlu eglwysi ar arfordiroedd gorllewinol Ewrop. Dywedir i Brynach siarad â’r angylion ar Garn Ingli, y grib greigiog uwchlaw Nanhyfer. Ceir chwedlau eraill amdano hefyd ac mae darluniau o rai o’r rhain wedi eu cerfio’n grefftus ar ben corau Eglwys Braunton yn Nyfnaint, eglwys olaf Brynach a’r fan ble rhoddwyd ei weddillion i orffwys.
Mae’n debyg bod yr eglwys ar y safle hwn oherwydd ei bod yn sefyll o dan gaer y gallai’r myneich gilio iddi a gwrthsefyll ymosodiadau gan y Llychlynwyr fu’n plagio’r arfordir hwn yng nghanrifoedd diwethaf y mileniwm cyntaf. Yn ogystal, roedd Tyddewi’n fan pererindod pwysig iawn a safai Nanhyfer ar un o’r prif lwybrau i’r Gadeirlan. Fe wyddom fawr ddim am y pererinion hyn, ond mae’r ôl traed trawiadol sydd wedi eu rhwbio ar y grisiau llechen uwchlaw Croes y Pererinion yn tystio i’r nifer fawr o bobl a deithiodd heibio’r fan yma. Bryd hynny roedd yr eglwys yn adeilad hirsgwar bychan, carreg, gyda fawr ddim addurniadau ynddo, heblaw ambell i groes Geltaidd wedi ei cherfio, y mae rhai ohonynt wedi goroesi hyd heddiw. Byddai’r addoli’n canolbwyntio’n bennaf ar weddïo gydag ambell i Offeren.
Daeth y Normaniaid yma ar ddiwedd yr unfed ganrif ar ddeg a gyrru allan y Penaethiaid Celtaidd o’r hyn oedd bellach yn Gastell Nanhyfer. Mewnforiodd Robert Fitzmartin, Arglwydd newydd y Faenor, fyneich o Tiron yng Ngogledd Ffrainc i sefydlu Abaty newydd yn Llandudoch. Yr Abaty yma, er iddo ddioddef blynyddoedd digon cythryblus, ddarparodd offeiriaid i wasanaethu yn Eglwys Nanhyfer am dros 400 mlynedd. Yn ystod y cyfnod hwn ailadeiladwyd yr Eglwys ar ffurf cyfarwydd Normanaidd ac mae olion trigfan y myneich yn dal i fodoli yn yr Eglwys. Roedd y tu mewn i’r Eglwys yn ogystal â’r addoli’n wahanol iawn bryd hynny, byddai golygfeydd Beiblaidd wedi eu paentio ar y muriau gan nad oedd fawr neb o’r bobl yn gallu darllen, a byddai’r addoli wedi ei seilio’n bennaf ar yr Offeren ac yn llawer mwy lliwgar. Dathlwyd dyddiau’r Saint yn ffyddlon ac roedd gorfodaeth ar y trigolion lleol i fynychu. Nid oedd Corff yr Eglwys wedi ei gysegru bryd hynny a dyma leoliad unrhyw achlysur mawr yn y Plwyf yr oedd angen ei gynnal dan do, yn gyfarfodydd, gemau a hyd yn oed yn farchnadoedd. Yr Eglwys oedd canolbwynt yr ardal, ond, gan fod pobl yn byw bron yn llwyr o fewn eu milltir sgwâr, roedd yma hefyd gapeli, croesau min ffordd a Ffynhonnau Sanctaidd ar draws y Plwyf.
Bu’r Diwygiad Protestannaidd ym 1534, troi cefn ar reolaeth Gatholig y Pab o Rufain, yn sioc aruthrol i’r bobl, a leddfwyd yn unig gan y ffaith i’r newid ddigwydd yn araf. Roedd uchelwyr y Plwyf yn gwybod beth a ddisgwylid ohonynt ond doedden nhw ddim yn barod bob amser i fod yn rhan o hyn, a byddai’r bobl gyffredin, oedd yn gweithio iddynt, yn dilyn esiampl beth bynnag y byddai’r meistri yn ei ddweud wrthynt. Bu pobl yn parhau i arddel y Ffydd Babyddol yn y Plwyf, er bod hynny’n anghyfreithlon ac yn beryglus, tra roedd y werin yn parhau i anrhydeddu eu Saint a’u cysegrfannau am bell dros gan mlynedd wedi’r Diwygiad. Mewn gwirionedd dim ond pan gyrhaeddodd tân a brwmstan y Piwritaniaid yn ystod ac ar ôl Rhyfel Cartref y 1640’au y daeth yr arferion hyn i ben yn llwyr. Roedd crefydd newydd y Piwritaniaid yn apelio i’r werin, ac arloesodd hyn y ffordd ar gyfer y capeli anghydffurfiol a ffurf llawer mwy plaen a syml o addoli yn yr Eglwys Anglicanaidd yng nghefn gwlad Cymru. Roedd Nanhyfer yn rhan pwysig o hyn gan fod David Griffiths, y ficer fu yma am 51 mlynedd o 1783, er ei fod yn gwrthwynebu ordeinio Gweinidogion Methodistaidd gan ei fod yn credu y dylent ddod o blith offeiriaid Anglicanaidd a ordeinwyd, yn agos iawn i’r achos Methodistaidd. Roedd capel Methodistaidd yn Nanhyfer a phrin iawn y gellid gwahaniaethu rhwng yr addoli yn yr Eglwys a’r Capel.
O ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg anfonid meibion y bonedd i ysgolion preifat yn Lloegr ac yna i Rydychen ac o ganlyniad cawsant eu dylanwadu gan Fudiad Rhydychen. Nid oedd meibion y teulu Bowen o Lwyngwair yn rhydd rhag hyn ac yn raddol dechreuodd y Mudiad ddylanwadu ar Nanhyfer. Ym 1864 gwnaethpwyd newidiadau sylweddol i du mewn yr Eglwys gan y Pensaer R.J.Withers o Lundain, a greodd yr hyn a welir yn yr Eglwys heddiw. Ysbrydolwyd Mudiad Rhydychen gan y dymuniad i ailsefydlu addoli fel ag yr oedd cyn y Diwygiad, seiliwyd hyn gyn gymaint ar ddychymyg byw â ffaith, ac arweiniodd at yr hyn a elwir weithiau’n Uchel Eglwys. Yn Nanhyfer arweiniodd hyn at gymysgedd ryfeddol o Anghydffurfiaeth traddodiadol Gymreig ac arferion Anglicanaidd Fictoraidd a gafodd, diolch i gyflenwad digonol o gantorion da o blith tenantiaid y teulu Bowen, effaith dymunol dros ben.
Mae’r Eglwys wedi tyfu’n ffefryn ar y llwybr twristaidd trwy orllewin Cymru; byddai’r nifer sy’n arwyddo’r llyfr ymwelwyr yn awgrymu oddeutu 15,000 o bobl y flwyddyn, yn anffodus caiff y rhain eu denu yma’n bennaf gan yr ‘Ywen Waedlyd’ yn hytrach na threftadaeth Cristnogol a phwysigrwydd y lle. Mewn ymdrech i unioni hyn ac i ddangos i bob ymwelydd bod Iesu’n fyw ac yna dal i fod yma gymaint â phan gafodd y llawr pridd cyntaf ei osod 1,500 o flynyddoedd yn ôl, mae ‘sgwâr deongliadol’ i gael ei osod yng nghefn yr Eglwys yn egluro pam mai Crist yw raison d’etre y fan yma. Bydd llawer mwy o bobl yn dod trwy ddrws yr Eglwys fel ymwelwyr na fydd fyth yn eistedd yn y corau ar fore Sul, ac i’r rheini y bydd y ‘sgwâr deongliadol’ yn apelio, ynghyd ag ‘ardal dawel’ fychan ym mlaen Corff yr Eglwys ble y gallant eistedd a myfyrio ar y pethau hyn. Nid amgueddfa mo’r Eglwys, mae’n gymuned fyw a bywiog o blwyfolion fydd yn dod ynghyd mewn brawdoliaeth a diolchgarwch gan gredu, fel y dywed Ioan 3:16 – “Canys felly y carodd Duw y byd fel y rhoddodd Efe ei unig-anedig Fab, fel na choller pwy bynnag a gredo ynddo Ef, ond caffael ohono fywyd tragwyddol.”
Developed by Globe Orange
Copyright © 2019 Nevern Castle
blackjackpontoon.com: Jacks or Better Video Poker, Win Big in BetBright Casino.