es es sw en es cy en en cy es cy es cy es cy it cy cy cy es cy cy cy en cy cy cy en en it cy cy cy cy en en en en en cy es cy en en en en cy pt pt en tr fr nb jbo myv cy fa cy cy en cy cy jbo fr cy fa es cy cy fr cy cy en nb cy fr ast cy cy cy cy ast cy cy ast cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy es ast cy cy cy cy cy cy cy ast cy cy cy cy es cy cy cy ast cy cy cy cy cy cy cy cy es cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy fy cy cy fy cy cy cy ms cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy cy cy cy cy fy cy en cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy es cy en en en cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy ast cy cy cy cy cy cy cy cy cy es cy cy es cy ast cy cy de en en en en en en fr en en en vi en en en en en nb fr en en en en pt zh ko nb fi en nl ru en en en en en cy en en en it ja zh eu en cy cy cy cy en eo en en es en cy en en cy es cy fr cy cy cy cy cy cy cy en cy en es en en en cy cy en de cy en pl eo cy eo es cy en es es ceb en es cy cy la ceb sv pl cy cy cy es eo en cy cy hbs_lat hbs_lat cy zh cy cy cv nl de am an da ar arz en en az ku uz de lt en ru sv bg new ms bn bo bpy br hbs_lat uk ca pt en mhr id mzn tt hbs_lat vi da de fr hsb hi dv la el en eo es et eu ast fa fi et nn fr it da fy de hu ja gd lt gn gom de ku he hi tl hbs_lat it tl hu hy it id fr en hy es is it bn ja fr jbo jv ka az uz sah en kk km ta ko ku sk pl cs it it lb hbs_cyr it it en nl hu fa lt lv hi en ru id en ml be mr ru ms en es my ru mzn en nds af ne ne nl nb nb es fr it it or ta pa en id cs en mai en pl pms pnb ps pt io it ro es ru ru id sa bxr zh es jbo en sd it hbs_lat si en sk sl en et sq hbs_lat cy id nl la sv hu en ta te en en th tr ceb tr oc en ug fy ur uz fr fi vi tr ceb pl en zh fa xmf he da es en zh zh fr zh cs cy cy cy cy cy cy en cy
Jump to navigation Jump to search
Gwlad yn Ynysoedd y Caribî yw Gweriniaeth Ciwba (Sbaeneg: República de Cuba). Lleolir Ciwba i'r de o'r Unol Daleithiau, i'r gorllewin o Haiti a'r Ynysoedd Turks a Caicos, i'r gogledd o Jamaica a'r Ynysoedd Caiman ac i'r dwyrain o Fexico. Ciwba yw'r ynys fwyaf ym Môr y Caribî. Y brifddinas yw La Habana (Havana).
1.4 Chwyldro a'r Giwba Sosialaidd
2.2 Harri Morgan a Chiwba
Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]
Ceir pedwar cyfnod yn hanes Ciwba. Y cyntaf yw'r cyn-coloniaidd tra oedd yr ynys yn perthyn i bobl Amerindiaid sef y Taíno a'r Ciboney. Yr ail gyfnod yw'r Giwba drefedigaethol, a ddechreuwyd ym 1492, efo dyfodiad Christopher Columbus arosodd yn coloni Sbaen, tan y rhyfel efo'r UDA y Spanish-American War ym 1898. Y trydydd cyfnod yw Gweriniaeth Ciwba, daeth annibynniaeth o ryw fath yn 1902, ond roedd milwyr UDA yn bresennol o leiaf unwaith bob degawd. Y pedwerydd cynfod yw ers Chwydlro Ciwba ym 1959 a arweinwyd gan Fidel Castro pan ddaeth Ciwba yn Gweriniaeth Sosialaidd.
5300 BC poblogi'r Antilles gan llwythau, tan dyfodiad y Taíno a'r Ciboney.
1492 Hydref 28 Christopher Columbus yn glanio ar ddwyrain Ciwba.
1494 Columbus yn hwylio heibio'r ynys.
1508 Sebastián de Ocampo yn hwylio rownd yr ynys i gyd. Felly yn dangos ei bod hi'n ynys.
1510 Concwest o Giwba o ynys Hispaniola. (Haiti a'r Weriniaeth Dominican).
1511 Diego Velázquez de Cuéllar yn sefydlu dref Baracoa.
1512 Llosgi Hatuey arweinydd Indiaid (o Haiti yn wreiddiol).
1523 Ymerawdwr Charles V yn cynnig 4,000 darn aur i hybu cynyrchu cotwm.
1527 Caethion Du cyntaf yn cyrraedd.
1532 Gwrthryfel y Caethion Du cyntaf.
1537 Ffrancwyr yn cipio Havana.
1538 Ail wrthryfel y Caethion Du.
1555 Ffrancwyr yn cipio a dinistrio Havana.
1586 Y môrleidr Francis Drake yn glanio ger Cabo San Antonio
1597 Cwblhau Castillo del Morro ger harbwr Havana.
1600au[golygu | golygu cod y dudalen]
Twf araf mewn masnach, mae Hispaniolo yn dominyddu'r masnach Caribi. Twf dylanwad Lloegr, Ffrainc a'r Iseldiroedd yn y Caribi. Aur yn cael ei allforio i Sbaen o Dde America i gyd i fynd drwy Hafana - mewn Fflotila enfawr rhag y morleidr.
1603 Cyfreithiau llym yn erbyn masnach tobaco â phobl tramor (Ffrainc a Lloegr).
1607 Havana yn brifddinas Ciwba.
1628 Iseldirwyr dan Piet Heyn yn dwyn tresor aur y "Morlu Sbaeneg" yn harbwr Havana
1649 Pla yn lladd traean y boblogaeth.
1662 Morlu Saesneg dan Christopher Myngs yn cipio Santiago de Ciwba a mynnu hawliau masnachol efo Jamaica
1670 Sbaen yn ildio Jamaica i Loegr yn barhaol.
1700au[golygu | golygu cod y dudalen]
Prydain yn ymyrru ar yr ynys ac yn dod a Florida i'r ymerodraeth Prydeinig. Dylanwad y chwyldro Americanaidd ar yr ynys.
1728 Sefydlu Prifysgol Havana.
1741 Admiral Prydeinig Edward Vernon yn cipio Bai Guantánamo, a'i enwi yn 'Bai Cumberland. Wedi salwch enfawr yno a bwyrdau aflwyddiannu maent yn tynnu'n ôl i Jamaica.
1748 Hydref 12 Brwydr Havana. Rhwng llynges Prydain a Sbaen yn harbwr Havana.
1748 Cwblhau Cadeirlan Havana.
1762 Gorffennaf 30 Prydain yn cymryd Havana fel rhan o'r Rhyfel Saith Mlynedd.
1763 Prydain yn ffeirio Ciwba am Florida.
1793 Gwrthryfel y Caethion Du Saint-Domingue a ddaeth yn Gwrthryfel Haiti yn gyrru 30,000 ffoaduriaid gwyn i Giwba.
1800au[golygu | golygu cod y dudalen]
UDA yn ysgogi annibyniaeth a gwrthryfel yn yr ynys, Sbaen yn ildio Ciwba i'r UDA.
1812 Juan Ruíz de Apodaca yn llwyodraethu Ciwba 1812-16.
1843 Leopoldo O'Donnell, Dug Tetuan yn llwyodraethu Ciwba 1843-48.
1844 Gwrthryfel y Caethion Du Blwyddyn y llach yn dod i ben wedi gorthrymu caled ar y boblogaeth ddu
1853 Geni ar Ionawr 28 José Julián Martí Pérez yn Havana.
1868-78 Rhyfel annibyniaeth cyntaf Ciwba - yn para degawd cyfan
1879 Awst, Ail rhyfel annibyniaeth sy'n dod i ben erbyn 1880.
1886 Diwedd caethwasiaeth yng Nghiwba
1895 23 Chwefror Gwrthryfel gwyn Ciwba dan José Martí a Máximo Gómez y Báez.
1896 Gwrthryfel yn llwyddo ond Sbaen yn elwa o Winston Churchill - yn ymladd ar eii hochr hi.
1898 Mehefin 6 1898 cipio Bai Guantánamo gan milwyr Americanaidd a Chiwbaidd fel rhan o'r Rhyfel Sbaen-America.
1898 Rhagfyr 10, Cytundeb Paris yn dod a'r Rhyfel Sbaen-America i ben gyda 'annibyniaeth' i Giwba.
1899 Ionawr 1, Sbaen yn idlio pwer i'r 'North American Military Governor', Cadfridog John Ruller Brooke.
1899 Rhagfyr 23 Leonard Wood yn Llywodraethwr dros dro'r UDA i Giwba
Gweriniaeth Ciwba[golygu | golygu cod y dudalen]
1901 Mawrth 2, Platt Amendment yn sicrhau rôl parhaol UDA yn Nghiwba.
1902 Mai 20 Llwydd cyntaf Ciwba Tomás Estrada Palma.
1906 Medi 29 Gwrthryfel a disodli Tomás Estrada Palma - milwyr UDA yn dychwelyd dan William Howard Taft.
1909 Ionawr 28 Ciwba yn etholi José Miguel Gómez yn Llwydd
1912 Gwrthryfel y Boblogaeth Du yn methu, milwyr UDA yn dychwelyd
1913 Mai 20 Ciwba yn etholi Mario García Menocal
1917 milwyr UDA yn dychwelyd
1921 Mai 20 Ciwba yn etholiAlfredo Zayas , milwyr UDA yn dychwelyd eto
1925 Mai 20 Ciwba yn etholi Gerard Machado
1926 Awst 13 genedigaeth Fidel Alejandro Castro Ruz yn Holguín.
1928 Mehefin 14 Geni Ernesto Guevara de la Serna (Che Guevara) yn Rosario, Ariannin.
1931 Awst 10-14 Carlos Mendieta a Mario García Menocal yn glanio efo milwyr i geisio disodli'r unben Gerardo Machado. Maent yn colli.
1933 Medi 4 Coupe Militaraidd dan Fulgencio Batista dan dylanwad UDA.
1934 Mehefin 16, 17 1934 Gwyl Havana yn droi yn frwydr efo lladd yn y strydoedd.
1941 Mai 8, 1941 Sandalio Junco undebwr Trotskyiaidd yn cael ei ladd gan ddilynwyr Stalin
1941 Rhagfyr Ciwba yn ymuno yn y rhyfel yn erbyn Yr Almaen, Japan, a'r Eidal.
1943 Agor Llysgenadaeth Sofiet yn Havana.
Chwyldro a'r Giwba Sosialaidd[golygu | golygu cod y dudalen]
1952 Mawrth Cadfridog Batista, yn cymryd grym unwaith eto.
1953 July 26 160 milwr dan Fidel Castro yn ymladd yn erbyn baracs Moncada yn Santiago de Cuba. Fidel yn y carchar.
1953 Hydref 16 Fidel Castro yn areithio "hanes bydd fy nghyfiawnhad"
1954 Medi Che Guevara yn cyrraedd o Ddinas Mecsico.
1954 Tachwedd Batista yn cael ei 'ethol' mewn etholliad un dyn.
1955 Mai Rhyddhau Fidel dan amnest gan Batista.
1956 Tachwedd 25 Fidel Castro, Raúl Castro, Che Guevara a Camilo Cienfuegos, a 80 milwr yn dychwelyd o Mecsico i Giwba ar y cwch Granma.
1956 Rhagfyr 2 Granma yn glanio Oriente Province.
1957 Mawrth 13, Myfyrwyr yn ymosod ar Balas y Llywydd Havana.
1957 Mai 28 1957, Castro yn cymryd El Uvero.
1957 Medi 5 Gwrthryfel gan y llynges yn Cienfuegos ond Batista yn dal ei rym.
1958 Chwefror Raúl Castro yn dechrau rhyfel gwrila yn y Sierra de Cristal.
1958 Mawrth 13 UDA yn atal cyflenwi milwyr Batista.
1958 Ebrill 9 Streic Cyffredinol
1958 Mai Batista syn anfon 10,000 i'r Sierra Maestra rhag Castro 300, Castro yn colli.
1958 Tachwedd Castro yn ennill dref Guisa ac wedyn talaith Oriente.
1958 Rhagfyr Guevara, William Alexander Morgan yn ymosod ar Santa Clara ac ennill
1958 Rhagfyr 31 Camilo Cienfuegos yn ennill Yaguajay, aHuber Matos yn cymryd Santiago dros Castro
1959 Ionawr 1 Batista yn ffoi. Fidel Castro yn gorymdeithio drwy Santiago de Ciwba. Raúl Castro, mae Havana yn syrthio
1959 Ionawr 2 Guevara a Camilo Cienfuegos yn Havana.
1959 Ionawr 5 Manuel Urrutia yn Llywydd Ciwba
1959 Ionawr 8 Fidel Castro yn Havana.
1959 Chwefror 16 Fidel Castro yn Prifweinidog Ciwba.
1959 Ebrill 20 Fidel Castro yn siarad yn Princeton University, New Jersey.
1959 Mai 17 Dosbarthu tir or ystadau mawr.
1959 Rhagfyr 11, Achos politicaidd cyntaf Huber Matos
1960 Mawrth 17, Dwight Eisenhower yn gofyn i'r CIA hyfforddu milwyr Ciwba ar gyfer ymosod ar Giwba.
1960 Gorffennaf 5 Gwladoli holl eiddio UDA.
1960 Hydref 19, Embargo UDA rhag Ciwba yn dechrau.
1960 Rhagfyr 26, Operation Peter Pan yn cymryd 14,000 o blant o Giwba i'r UDA.
1961 Ionawr 1, Y cynllun llythrenedd.
1961 Ebrill 15, glaniad Bay of Pigs yn methiant i'r gwrth-gomiwnyddwyr
1961 Embargo llawn UDA ar Giwba.
1962 Awst 17, Central Intelligence Agency yn awgrymu bod yr Undeb Sofietaidd yn adeiladu bas taflegrau yng Nghiwba.
1962 August 29, John F. Kennedy yn dweud: "I'm not for invading Cuba at this time... an action like that... could lead to very serious consequences for many people."
1962 Hydref 16, McGeorge Bundy yn dweud wrth President Kennedy bod "Soviet medium-range ballistic missiles are in Ciwba".
1962 Hydref 23, Blocâd môr ac awyr a bygythiad ymosod niwclear gan UDA, tasai taflegrau yn dod o Giwba.
1962 October 28, Khrushchev yn cytuno gwaredu'r taflegrau o Giwba a'r UDA yn cytuno nid i oresgyn Ciwba.
1962 Tachwedd 21 diwedd y blocâd.
1967 Hydref 9 dienyddio Che Guevara yn La Higuera, Bolifia gan elynion y Chwydro.
1968 Mawrth cau bob bar yn Nghiwba.
1972 Ciwba yn aelod o COMECO.
1975 Yr Undeb Sofietaidd yn anfon milwyr Ciwba i Angola.
1976 Rhagfyr 2 Fidel Castro yn Llywydd Ciwba.
1977 May 50 milwyr cyntaf Ciwba yn cyrraedd Ethiopia, bydd 12,00 yno yn y diwedd.
ffoaduriaid o Giwba Mariel Boat Lift 1980
1980 Ebrill Mariel Boat Lift. Llywodreth Ciwba yn caniatau pobl i adael - 125,000 yn ffoi i'r UDA
1983 Hydref 25 UDA yn oresgyn Grenada a saethu yn erbyn milwyr o Giwba.
1984 Ciwba yn lleihau milwyr yn Ethiopia i 3,000 o 12,000.
1989 Medi 17 Milwyr Ciwba yn gadael Ethiopia.
1990 Mawrth 23, UDA yn caniatau sianel teledu gwrth-gomiwnyddol TV Marti
1991 Mai Milwyr Ciwba yn gadael Angola.
1991 diwedd yr Undeb Sofietaidd
1992 Gorffennaf - etholiadau uniongyrchol - dan ddylanwad Ewrop.
1993 Tachwedd 6, Caniatau buddsoddi preifat.
1996 Mawrth 12. Yr Helms-Burton Act, yn ymestyn embargo UDA i gwmniau tu allan i'r UDA e.e. rhai yn Ewrop.
1998 Ionawr 21, Pab John Paul II yn ymweld â Chiwba.
1999 Tachwedd 5, bachgen 6 oed Elián González yn dod i'r lan ar y Straits of Florida ac yn dod yn ganolbwynt y rhyfel propaganda.
2000au[golygu | golygu cod y dudalen]
Fidel Castro yn Brazil, 2003.
2000 Rhagfyr 14 Vladimir Putin yn ymweld â Chiwba a llofnodi cytundebau newydd.
2002 Ionawr, Bas olaf Rwsia yng Nghiwba, yn Lourdes, yn cau.
2002 Mai 12, Cyn Llywydd UDA Jimmy Carter yn ymweld â Chiwba.
2003 Ebrill Arestio 78 ysgrifennwyr a gwleidyddion yng Nghiwba
2004 Tachwedd 8, Banio'r US dollar, a threth 10% ar gyfnewid dollar-peso .
2005 Gorffennaf 7 Corwynt Dennis yn lladd 16.
2006 Gorffennaf 31, Raúl Castro yn Llywydd dros dro wedi salwch Fidel.
2008 Chwefror 19 Fidel Castro yn cadarnhau ei ymddeoliad.
Cymru a Chiwba[golygu | golygu cod y dudalen]
Cymdeithas Cymru Ciwba[golygu | golygu cod y dudalen]
Grwp sy'n cefnogi pobl Ciwba ac ymgyrchu rhag ddylanwad UDA. Maen nhw'n rhan o ymgyrch byd eang i gefnogi Ciwba yn ymarferol. Maen nhw'n bresennol bob blwyddyn yn yr Eisteddfod Genedlaethol ac yn weithgar iawn drwy Gymru. http://www.cymrucuba.co.uk/index
Harri Morgan a Chiwba[golygu | golygu cod y dudalen]
Roedd y llyngesydd Syr Henry Morgan, sef Harri Morgan yn y Gymraeg (tua 1635–1688), yn forwr, a oedd yn un o ffigyrau enwocaf y Caribi. Roedd yr enwocaf a mywaf llwyddiannus o'r preifatwyr o Gymru. Yn 1667, cafodd gomisiwn gan Modyford iddo ysbeilio arfordir deheuol Ciwba ac i ddal ysbeinwyr fel gwystlon o Giwba i amddiffyn Jamaica. Cyrhaeddodd Ciwba a 10 llong a 500 dyn, cymerodd ac ysbeiliodd Morgan ddinas Puerto Principe, Camaguey. Roedd y cynllun gwreiddiol i ymosod ar Hafana ond roedd hyn yn ormod. Gyrrodd stormydd ei llongau i'r lan yn y De, a dihangodd un o'r wystlon, felly cafodd dinasyddion Puerto Principe amser i ddianc efo'i trysor. Enillodd ddim ond 50,000 pieces of eight. Aethon nhw ymlaen i ysbeilio tref cyfoethocaf y Caribi wedyn sef Porto Bello a chasglu 200,000 'pieces of eight'.
Demograffeg[golygu | golygu cod y dudalen]
Prif erthyglau: Demograffeg Ciwba a Crefydd yng Nghiwba
Cyfrifiad Swyddogol 1899-2002 Ciwba
Yn ôl cyfrifiad 2002, roedd y boblogaeth yn 11,177,743,
Y Cadeirlan San Cristobal yn Hafana
Roedd mewnfudo ac allfudo enfawr yng Nghiwba. Cyn y 18g roedd y boblogaeth hanner du a hanner gwyn, ond yn y bedwerydd ganrif ar bymtheg daeth mewnforio poblogaeth i weithio yn y diwyddiant siwgr a thobaco, caethion a rhyddion a'r rhan fwyaf yn bobl ddu o'r caribi ac affrica. Ond erbyn diwedd y ganrif a rhywfaint o annibyniaeth (dan hegemoni UDA a Phrydain) daeth mwy o ymsefydlwyr o Sbaen a'r Unol Daleithiau, yn nodweddiadol o'r Ynysoedd Dedwydd, Catalwnia, Andalwsia, Galisia ac o hen drefedigaethau Sbaen i Giwba. Rhwng 1900 a 1930 daeth bron miliwn o Sbaen.
Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]
Hugh Thomas Cuba or the Pursuit of Freedom (Paperback) Da Capo Press; Updated edition (April, 1998) ISBN 0-306-80827-7
Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]
[1] Dr. Castro's Princeton Visit
Timeline: Cuba. A chronology of key events BBC online. 1 August 2006. Accessed 5 October 2006.
[2] Erthygl blog gan Petroc ap Seisyllt am y chwyldro erbyn heddiw 2010.
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ciwba&oldid=5659815"
Gwledydd a thiriogaethau Sbaeneg
Erthyglau sy'n cynnwys Sbaeneg
Pages using ISBN magic links
Golygu cod y dudalen
Lawrlwytho ar ffurf PDF
Beth sy'n cysylltu yma
Gwybodaeth am y dudalen
Cyfeiriwch at yr erthygl hon
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni
Newidiwyd y dudalen hon ddiwethaf ar 2 Gorffennaf 2018, am 21:28.
Mae testun y dudalen ar gael dan drwydded Creative Commons Attribution-ShareAlike; gall fod telerau ychwanegol perthnasol. Gweler Telerau Defnyddio'r Drwydded am fanylion pellach.
Golwg drwy'r teclun symudol