cy en cy cy ku cy sv cy en en cy en cy de cy en ro it ro cy cy cy cy fr en en en it fr sv de en en cy cy cy cy fy pl en cy en de cy en de cy cy en cy en cy ceb en en cy en cy en arz en cy cy cy cy cy cy cy cy en cy cy en cy en cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy cy en cy cy jbo cy cy cy cy cy wa cy cy cy cy es cy cy cy cy cy en cy cy cy en cy cy en cy cy jbo cy cy en es cy pl cy cy cy cy en cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy cy en cy cy cy cy cy en cy cy cy cy cy en cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy cy ceb cy en cy cy en cy en cy cy en cy cy de cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy cy cy cy cy
Gweld Gwyddoniaeth – Astudiaethau achos CREST
Beth yr ydym yn gynnig
Byddem yn falch o glywed gan athrawon sy’n gallu ein helpu i ddatblygu astudiaethau achos sy’n rhoi blas o’r math o brosiectau CREST a gynhaliwyd mewn ysgolion. Os gallwch chi gyfrannu, cysylltwch â ni ar ymholiadau@gweld-gwyddoniaeth.co.uk.
Mae’r gwobrau CREST yn weithgareddau delfrydol i gynnal yn ystod Wythnos Genedlaethol Gwyddoniaeth a Pheirianneg, mewn Clybiau STEM, ac fel gweithgareddau dosbarth cysylltu â’r cwricwlwm.
Myfyrwyr Ysgol Syr Hugh Owen yn gwneud plastig eu hunain!
Ysgol Abertillery – Gwobrau CREST CA3 drwy gystadleuaeth yn yr ysgol yn gysylltiedig â’r cwricwlwm
Ysgol Gyfun Glyncoed – Gwobrau CREST yn gysylltiedig gyda’r cwricwlwm trwy brosiect yn seiliedig ar ddysgu
Ysgol Maes Garmon, Yr Wyddgrug – CREST mewn Diwrnod
Ysgol Friars, Bangor – Gwobrau Crest drwy brosiect yn gysylltiedig â diwydiant.
Myfyrwyr Ysgol Syr Hugh Owen yn gwneud plastig eu hunain!
Mae myfyrwyr yn cyflawni Gwobrau CREST Efydd drwy weithgareddau ysbrydoledig ac ymgysylltu.
Tua diwedd tymor yr haf 2011 bu grŵp o ddisgyblion dawnus a thalentog o flwyddyn 7 yn Ysgol Syr Hugh Owen yn cymryd rhan mewn gweithdy i ddysgu sut i wneud plastig eu hunain o laeth. Maent yn dilyn hyn i fyny trwy gynnal ymchwiliad ar y gwahanol fathau o blastig a sut y gellir eu defnyddio, ac yn cyflwyno eu canfyddiadau mewn fformatau digidol amrywiol. Ariennir y gweithgaredd gyda chymorth grant gan Lywodraeth Cymru.
Ysgol: Ysgol Syr Huw Owen, Caernarfon, Gwynedd.
Math o ysgol: Mae Ysgol Syr Hugh Owen yn ysgol cyfrwng naturiol Gymraeg yn gwasanaethu tref Caernarfon, Gwynedd yng Ngogledd Orllewin Cymru. Mae’r ysgol yn darparu ar gyfer disgyblion o 11-18 oed ac ar hyn o bryd mae 888 o ddisgyblion ar y gofrestr (Medi 2011).
Cyflawni Gwobrau CREST:26 Lefel Efydd: Blwyddyn 7 (Medi 2011)
Sgiliau: Ymchwil – Beth yw priodweddau defnyddiau penodol a sut mae’r rhain yn gysylltiedig â’u defnydd mewn bywyd bob dydd.
Cysylltiadau gyda’r Cwricwlwm – Gwyddoniaeth CA3
Eiddo o ddeunyddiau (gan gynnwys deunyddiau cynaliadwy)
Sut y gall cymysgeddau gael eu gwahanu gan dechnegau syml.
Chwilio am wybodaeth systematig ar gyfer pwrpas penodol.
Defnyddio ystod o gyfarpar ac offer yn ddiogel ac yn fedrus.
“Rydym yn ffodus iawn i allu croesawu Robyn i’n hysgol. Roedd yn darparu disgyblion cyfle gwych i ddisgyblion ymarfer eu sgiliau ymholi yr oeddynt wedi datblygu fel rhan o gwricwlwm CA3 ac i weld eu perthnasedd mewn cyd-destun anghyfarwydd. Roedd yn braf gweld y disgyblion yn mwynhau’r gwaith ymarferol ac mae eu hymateb brwdfrydig i’r dasg ymchwil wedi cadarnhau hyn. Yn ben ar y cyfan roedd y disgyblion yn falchiawn gyda’r tystysgrifau CREST trawiadol a gawsant!” Dr Huw Williams, Pennaeth Gwyddoniaeth, Ysgol Syr Hugh Owen.
Cychwynodd cysylltiad Ysgol Syr Huw Owen yn gyntaf gyda Gwobrau CREST yn dilyn cyswllt gyda Heather Hall (Gweld Gwyddoniaeth), y Cydlynydd CREST Lleol a gweithdy diwrnod gan Dr Robyn Wheldon-Williams, Rheolwr Allgymorth Ysgolion, Adran Gemeg, Prifysgol Bangor; fferyllydd a oedd yn gyn-ddisgybl yn yr ysgol. Mae Robyn yn cyflwyno gweithdai a sioeau megis ‘ Flash Bang’.
Yn dilyn cyflwyniad byr am blastigau, bu’r disgyblion yn gwylio arddangosiad o sut y gall llaeth gael ei drin i gynhyrchu ffurf o blastig, cyn cynllunio ymchwiliad i wneud eu sampl eu hunain. Mae’r broses yn golygu gwresogi’r llaeth a’i gymysgu ag asid sy’n achosi i’r protein yn y llaeth i geulo. Mae’r disgyblion wedyn yn straenio y gymysgedd i echdynnu y protein hwn, lliwio gan ddefnyddio lliw bwyd, mowldio i mewn siapiau a’u sychu i ffurfio deunydd solid ‘plastig’. Mae’r protein yn cael ei adnabod fel casein, ac roedd yn sail ar gyfer cynhyrchu’r plastigau cyntaf yn y 1930au, cyn fod plastig synthetig ar gael.
Ar ôl eu sesiwn labordy, cafodd y disgyblion y dasg o ymchwilio i wahanol fathau o blastig sydd ar gael heddiw, dod i wybod am eu priodweddau cemegol a strwythur, a chysylltu hyn â’r defnydd a wneir mewn cynhyrchion pob dydd. Cyflwynwyd y wybodaeth hon wedyn mewn fformat digidol fel cyflwyniadau Powerpoint, dogfennau Publisher, a hyd yn oed MovieMaker sydd ers hynny wedi ymddangos ar You Tube.
Mae’r prosiect estynedig yn cynnwys sesiwn ymarferol yn y labordy, ymchwilio a chyfathrebu gyflwynwyd yn llwyddiannus gan y disgyblion fel gwobr Efydd CREST yn Nhymor yr Hydref 2011.
Mae myfyrwyr yn ennill profiad uniongyrchol o gyfarfod a gweithio gyda fferyllydd, gyda’r bonws ychwanegol ei fod yn gyn-ddisgybl o’r ysgol!Mae Robyn hefyd yn rhan o’r Rhaglen Llysgenhadon STEM. Roeddent yn gallu defnyddio’r syniadau o arddangosiad labordy i gynhyrchu eu sampl eu hunain o blastig, gan amrywio’r lliw a siâp y cynnyrch gorffenedig. Mae’r gwaith ymchwil ar blastig wedi rhoi cipolwg ar yr amrywiaeth o wahanol fathau, priodweddau a defnydd o’r deunydd cyfarwydd bywyd bob dydd, ac wedyn bydd cyfle i ddatblygu ymhellach eu sgiliau TG wrth gyflwyno eu canfyddiadau.
Ar ôl cael eu dewis i gymryd rhan yn y gweithdy cyffrous, ac yna dilyn i fyny eu gwaith ymarferol gyda ymchwilio a chyflwyno eu syniadau, mae’r myfyrwyr hyn wedi cael cipolwg gwerthfawr ar sut mae gwyddonwyr yn gweithio. Mae myfyrwyr wedi dysgu i weithio’n annibynnol ac ennill hyder trwy brofiad a oedd yn cyfoethogi ac ymgysylltu. Bob blwyddyn mae myfyrwyr yn Ysgol Syr Hugh Owen yn cymryd rhan mewn amrywiaeth o weithgareddau gwella a chyfoethogi yn y pynciau STEM. Yn ystod y blynyddoedd diweddar mae’r rhain wedi cynnwys, ymweliadau gan y planetariwm o Techniquest a cromen gell,gweithdy geneteg a drefnwyd gan Techniquest, diwrnod gwyddoniaeth fforensig gyda chyflwynwyr gwadd ac ymweliad sbectromedr is-goch symudol o Brifysgol Bangor. Mae myfyrwyr hefyd wedi mynychu gweithdai Cemeg Salters a gweithdy peirianneg i ferched dawnus a thalentog yn y Brifysgol. Mae myfyrwyr Safon Uwch cymryd rhan yn rheolaidd yn yr Her Peirianneg yn y Brifysgol ac yn ymgymryd â phrosiectau Cynllun Addysg Beirianneg Cymru (EESW) lle maent yn cael cyfle i ennill Gwobr Aur CREST.
Y gobaith yw y bydd myfyrwyr Blwyddyn 7 fu’n cymryd rhan yn y gweithgaredd ‘Plastics’ yn symud i fyny’r ysgol ac i mewn i addysg uwch a chyflogaeth, byddant yn parhau i ddatblygu eu diddordeb, gwybodaeth ac arbenigedd mewn Gwyddoniaeth, Technoleg,Peirianneg a Mathemateg.
Gwobrau CREST trwy cystadleuaeth ysgol yn gysylltiedig â’r cwricwlwm CA3
Mae cyflwyno CREST mewn fformat cystadleuaeth sy’n caniatáu i grwpiau o ddisgyblion o wahanol flynyddoedd gyflawni Gwobrau Efydd drwy gysylltu’r ymchwiliad i’r cwricwlwm ac i senario y ‘byd go-iawn’. Mae Gwobr CREST yn sicrhau fod y gystadleuaeth gyda ffocws ychwanegol sy’n galluogi pob disgybl i gyflawni yn ogystal â bod yn werth chweil ac yn hwyl.
Mae’r athrawes Cemeg Lisa Lock, yn Ysgol Abertilleri wedi cynnwys Gwobrau CREST iyn y cwricwlwm gwyddoniaeth drwy gynnwys y disgyblion mewn cystadleuaeth gwyddoniaeth yr ysgol. Mae’r disgyblion sy’n cymryd rhan yn y gystadleuaeth yn cysylltu â’r cwricwlwm i senario o’r ‘byd go-iawn’. Mae’r enghraifft hon yn dangos pa mor hyblyg yw Gwobrau CREST sydd yn cysylltu â’r cwricwlwm mewn ffordd ddychmygus ac yn helpu’r disgyblion i gymryd rhan mewn pynciau STEM.
Ysgol: Ysgol Gyfun Abertilleri
Math o ysgol: Ysgol Gyfun Gymysg
Cyflawni Gwobrau CREST i:68 Gwobr CREST Efydd: Disgyblion CA3 ym mlynyddoedd 7-9
Sgiliau ymarferol ac ymchwiliol
Personol, dysgu a sgiliau meddwl
Mae Gwobrau CREST yn rhoi canmoliaeth i unrhyw ran o’r cwricwlwm gwyddoniaeth; yn yr achos hwn cafodd y prosiect / cystadleuaeth ei ysgrifennu gan yr athrawes cemeg fel gweithgaredd dosbarth â oedd yn cwmpasu’r meysydd o’r cwricwlwm ac yn darparu senario gyda’r ‘byd go-iawn’.
“Rwy’n gweld bod y disgyblion wedi mwynhau’r gystadleuaeth a’r dysgu broblem. Mae’r disgyblion wedi elwa o gymryd rhan weithredol gyda Gwobrau CREST ar y lefel Efydd.”
Bu disgyblion ym mlynyddoedd 7-9 yn cymryd rhan mewn Cystadleuaeth Gwyddoniaeth Fforensig lle roedd angen iddynt ddatrys ‘llofruddiaeth’ drwy ddadansoddi samplau a gymerwyd oddi wrth y dioddefwr a phum drwgdybiwr. Roedd rhaid i’r disgyblion ddefnyddio technegau gwyddonol cymhleth i ddarganfod cyfansoddiad cemegol yr holl samplau, cyn penderfynu pwy allai fod wedi cyflawni y drosedd.
Cafodd y disgyblion eu darparu gyda senario a nifer o amheuon fod drwgdybwyr wedi cael y cyfle i gyflawni trosedd. Drwy gynnal yr ymchwiliad cemegol ar y samplau dim ond un o’r rhai dan amheuaeth oedd yn addas ar gyfer y proffil. Roedd angen sgiliau ymholi a sgiliau dadansoddol i ddadansoddi’r canlyniadau er mwyn darganfod pwy oedd y dihuryn!
Mae golygfa senario trosedd yn ddewis delfrydol ar gyfer y disgyblion sydd â diddordeb mewn DPC a gwyddoniaeth fforensig. Drwy ymgysylltu sgiliau dadansoddol a phynciau y cwricwlwm i gystadleuaeth gall y disgyblion ddysgu mewn ffordd hwyliog a chofiadwy.Trwy eu gwersi gwyddoniaeth, mae’r disgyblion yn dysgu technegau a sgiliau sydd eu hangen o fewn y cwricwlwm yn ogystal a’r sgiliau dadansoddol y tu ôl i ddadansoddiad fforensig ac felly roeddent yn gallu cysylltu’r cwricwlwm i fyd y gwaith a gyrfaoedd yn y dyfodol.
Cynhaliwyd tri rhagras ac yna cafodd y tîm buddugol o bob rhagras, yn ogystal â’r ail uchaf eu cymryd i’r Labordy DNA yn Ysgol Nantyglo i gymryd rhan mewn Pencampwriaeth Gwyddoniaeth.
“Mae pawb yn troi allan i fod yn Ditectifs Fforensig arbennig ac yn glod iddyn nhw eu hunain a’r ysgol. Mae pob disgybl wedi derbyn tystysgrif a gwobrau am gymryd rhan. Mae’r Wobr CREST Efydd yn ychwanegu ffocws ychwanegol i’r gweithgaredd ac yn galluogi’r holl ddisgyblion i ennill cydnabyddiaeth am eu hymdrechion.”
Teimlia Lisa Lock fod defnyddio’r Gwobr CREST yn y fformat hwn yn llwyddiannus iawn, gyda’r disgyblion yn cymryd rhan ac yn ystyried prosiectau eraill yn y dyfodol. Teimlai fod yr holl brofiad wedi bod yn fuddiol ar gyfer yr ysgol a’r disgyblion.
Gwobrau CREST yn cysylltu â’r cwricwlwm drwy brosiect sy’n seiliedig ar ddysgu
Gall dyfarniadau CREST ysbrydoli prosiect yn seiliedig ar ddysgu sy’n gysylltiedig â’r cwricwlwm ar gyfer yr holl grwpiau blwyddyn ar draws yr ysgol. Gall y sbardun cychwynnol i ysbrydoli prosiect fod yn grŵp theatr sy’n ymweld, gwaith maes neu ardal o’r cwricwlwm gyda cyd-destun ‘byd go-iawn’.
Athrawes Cemeg yn ysgol Gyfun Glyncoed yw Dr Rebecca Roberts, oedd yn awyddus i gynnwys Gwobrau CREST yn y cwricwlwm STEM. Yn ystod tymor yr haf (2011), cynlluniodd Dr Roberts i dreialu Gwobrau CREST gyda thri grŵp blwyddyn: blynyddoedd 7, 8 a 11 drwy ddylunio prosiectau ar gyfer y tri grŵp blwyddyn sy’n gysylltiedig â’r cwricwlwm. Roedd yn llwyddiant mawr gyda’r disgyblion sy’n cymryd rhan ac maent wedi elwa o’r cynllun.
Ysgol: Ysgol Gyfun Glyncoed
Math o ysgol: Ysgol gyfun gymysg
Cyflawniad Gwobrau CREST g: Ar hyn o bryd yn gweithio tuag at: 18 Gwobrau CREST Arian, 50 Gwobr CREST Efydd
Mae Gwobrau CREST yn rhoi canmoliaeth i unrhyw ran o’r cwricwlwm gwyddoniaeth, os nad oes ‘na brosiect addas mae’n hawdd i’w haddasu neu ysgrifennwch brosiect eich hun. Un fantais yw y gall rhannau o’r cwricwlwm gael mwy o sylw gan y disgyblion ac hefyd roi ymdeimlad o gyflawniad, yn ogystal â’u galluogi i ymarfer sgiliau, er enghraifft, i ddatblygu sgiliau cyfathrebu pan fyddant yn cyflwyno eu prosiect i’r dosbarth gan ddefnyddio Powerpoint.
“Mae Cynllun Gwobrau CREST sy’n seiliedig ar brosiectau sy’n gyraeddadwy i bob disgybl p’un ai os ydynt yn abl a thalentog neu AAA yn wych. Y rhan orau oedd gwylio fy nosbarth AAA gan eu bod yn sylweddoli fod hyn yn rhywbeth y gallent lwyddo ynddo ac chael eu cydnabod am. Y tro cyntaf i mi glywed am y Gwobrau CREST a’i manteision oedd ar ôl mynychu cyfarfod STEM a drefnwyd gan y deiliaid cytundeb CREST lleol ynYsgol Gyfun Gorllewin Trefynwy. Ers hynny, rwyf wedi integreiddio Gwobrau CREST i mewn i fy ngynllun dysgu. Mae’r myfyrwyr yn Ysgol Gyfun Glyncoed wedi elwa o gymryd rhan gweithredol yn Ngwobrau CREST ar y lefel Efydd ac Arian.”
Mae Dr Roberts wedi cynnal y Gwobrau CREST Efydd ac Arian.
Bu disgyblion Blwyddyn 7 ymgymryd â’u prosiect CREST Gwobr Efydd drwy wneud ymchwil ar Alfred Russell Wallace ar ôl ar ôl gweld y cynhyrchiad Theatr Na n’Og ‘Gofynnwch i Wallace’. Mae hyn wedi ysbrydoli 7H i wneud rhywfaint o ymchwil i mewn i fywyd a gwaith Alfred Russell Wallace, a’r anifeiliaid â ddarganfyddodd. Maent wedyn yn gwneud gwaith maes i ddarganfod pa anifeiliaid sydd yn byw yn ac o amgylch Ysgol Gyfun Glyncoed, a’r berthynas rhwng ysglyfaethwr ac ysglyfaeth yr anifeiliaid hyn. Daeth y prosiect i ben wrth i ddisgyblion gynhyrchu gwe fwydydd i ddangos eu canlyniadau.
Bu disgyblion Blwyddyn 8 yn ymgymryd â’u prosiect CREST Gwobr Efydd drwy ymchwilio i achosion ac effeithiau Llygredd Dynol. Maent wedyn yn dewis un agwedd o lygredd dynol i ymchwilio iddo trwy arbrawf. Mae’r prosiect hwn yn arwain at y disgyblion at gynhyrchu adroddiad sydd yn dangos pa greigiau sy’n cael eu heffeithio fwyaf gan law asid.
Bu disgyblion Blwyddyn 11 ynymgymryd â’u prosiect ymchwil CREST Gwobr Arian i’r cynnwys braster a halen mewn creision. Maent wedi dewis y prosiect hwn gan ei fod yn cynnal cysylltiadau cryf gyda’r uned 1b Cemeg AQA yn maent wedi bod yn astudio ac yn eu galluogi i ddefnyddio technegau cemegol a astudiwyd yn AQA Cemeg uned 3. Ffocws y prosiect oedd ymchwilio i faint o fraster a halen sydd gan greision gwahanol, gan ganiatáu i’r disgybl i weithio allan yn arbrofol pa fath o greision fyddai orau i’w bwyta gan glaf sydd â chlefyd coronaidd y galon. Mae’r prosiect hwn yn arwain y disgyblion i gynhyrchu adroddiad yn dangos pa fath o greision y byddent yn eu hargymell i rywun sy’n dioddef o Glefyd Coronaidd y Galon.
Manteision / effaith ar fyfyrwyr
Mae meddwl am dystysgrif ar y diwedd yn sbarduno y disgyblion Gwobr CREST Efydd ymlaen, a phan fyddai pethau’n mynd anodd roedd hyn yn gymhelliad â oedd yn eu hannog i wneud y gwaith ychwanegol sydd ei angen i gwblhau eu prosiectau.
‘Roedd y ffaith fod UCAS yn cymeradwyo Gwobrau CREST i’w cynnwys mewn datganiadau personol myfyrwyr ac y gallent ddangos eu tystysgrifau yn eu cyfweliadau coleg yn sbarduno ar gyfer disgyblion Gwobr Arian CREST.
Yn y ddau achos ‘roedd Gwobrau CREST yn ysbrydoli disgyblion i:
Weithio ar y cyd
Cynllunio a chynnal ymchwiliad
Datblygu eu sgiliau cyflwyno a sgiliau llafar.
“Ar ôl gweld yr effaith gadarnhaol y mae’r Gwobrau CREST wedi ei gael ar y disgyblion sydd wedi cymryd rhan ynddo yn Ysgol Gyfun Glyncoed byddwn yn sicr yn aros yn rhan o’r Gwobrau CREST. Yn wir, y cynllun yw i gynnwys y Gwobrau CREST Efydd ac Arian yn y cwricwlwm, gan alluogi pob disgybl i gael y siawns o ennill y wobr.
“Roeddwn yn digalonni ar y dechrau, gyda’r syniad o’r holl waith ychwanegol a’r ansicrwydd a fyddai’n dod o gyflwyno’r Gwobrau CREST i’r disgyblion a’r ysgol. Ond chwe mis yn ddiweddarach, gyda chefnogaeth ac arweiniad gan y deiliad cytundeb CREST lleol, rwyf wedi llwyddo o’r diwedd. Mae’r budd sydd wedi dod i’r disgyblion wedi yn llawer mwy na’r problemau yr wyf wedi dod ar eu traws ar hyd y ffordd. Felly ewch ati i roi cynnig arni. Does dim unrhyw beth i’w golli o gyflwyno’r Cynllun Gwobrau CREST ac mae llawer iawn i’w ennill.”
Mae CREST mewn Diwrnod yn rhoi cyfleoedd i ddisgyblion i gyflawni Gwobrau CREST Efydd drwy ymgysylltu a chreadigol mewn un-dydd. Gall y prosiectau hyn gael eu trefnu gan ddarparwyr allanol neu eu datblygu yn yr ysgol. Os ydych chi’n meddwl am wneud Gwobrau CREST gyda’ch disgyblion ac heb wneud hynny o’r blaen, mae hyn yn ffordd wych i ddechrau…
Penderfynnodd athrawon yn Ysgol Maes Garmon yr Wyddgrug roi cynnig ar redeg Gwobrau CREST Efydd gyda holl ddisgyblion Blwyddyn 7 fis Mehefin diwethaf, gyda chymorth grant Llywodraeth Cymru oedd yn cynnig help penodol i ysgolion i ddechrau defnyddio Gwobrau CREST Cymdeithas Wyddoniaeth Prydain. Cafodd y prosiect ei gefnogi ymhellach drwy ddarparu cyflwyniad gwyddoniaeth gan yr Academi Wyddoniaeth Genedlaethol.
Ysgol:Ysgol Maes Garmon, Yr Wyddgrug,Clwyd
Math o ysgol: Ysgol Gyfun Ddwyieithog – nifer y disgyblion: 550
Gwobrau Crest a gyflawnwyd: Lefel Efydd – 105 o ddisgyblion
Datblygu sgiliau arweinyddiaeth a gwaith tîm, cyfathrebu a gweithio gyda’i gilydd
“Pan rydym yn addysgu bioleg yn ystod y flwyddyn nid yw o reidrwydd yn rhoi darlun o natur graddfa a chymhlethdod celloedd. Yn ystod y diwrnod hwn rydym yn awyddus i ddangos iddynt nad yw’n hollol fflat." Einir Williams, Athrawes Bioleg.
Datblygwyd ‘Diwrnod y Gell’ fel prosiect CREST mewn diwrnod gan yr adran wyddoniaeth i atgyfnerthu dysgu am gelloedd a’u organynnau yng CA3. Er bod y disgyblion wedi ymdrin bioleg y gell yn ystod y flwyddyn, penderfynodd athrawon i redeg y dydd fel prosiect CREST i atgyfnerthu ac adolygu, i archwilio dysgu gwahanol a dulliau addysgu ac i wobrwyo disgyblion ar ddiwedd y flwyddyn ar gyfer eu gwaith mewn gwyddoniaeth.
Cafodd y diwrnod ysgol ei rhannu’n bum sesiwn 1 awr, pob un yn hyrwyddo arddull dysgu gwahanol a defnyddio amrywiaeth o offer. Mae disgyblion yn adolygu yr hyn y maent wedi ei ddysgu am gelloedd ac yna ymestyn eu gwybodaeth – hyd yn oed cyffwrdd ar gysyniadau o’r Cwricwlwm Lefel A
Microsgopau – paratodd disgyblion samplau sleidiau o foch a chelloedd nionyn i archwilio’r gwahaniaethau rhwng planhigion ac adeiledd celloedd anifeiliaid ac i ymarfer eu sgiliau ymarferol yn y labordy. Mae’r sesiwn hwn hefyd yn gofyn iddynt wneud cyflwyniad ysgafn i agweddau ar addysg rhyw a bu disgyblion yn trafod celloedd wyau a sberm fel enghreifftiau cyfarwydd o gelloedd unigol. “Mae ‘na 100 miliwn o gelloedd yn eich corff!” Conrad
Modeli Jeli – er mwyn manteisio ar y syniad nad yw celloedd yn ddau-ddimensiwn (fel y maent yn ymddangos i fod mewn llyfrau testun ac ar sleidiau microsgop) bu disgyblion yn gwneud modelau 3-D o gelloedd gyda jeli oedd yn setio yn ystod y diwrnod gyda haenen o cling film fel cellbilen a melysion jeli fel organynnau (cyfarwyddiadau ar sut i wneud hyn ar gael yn http://community.tes.co.uk/forums/p/89387/3363893.aspx neu drwy chwilio ar y rhyngrwyd am ‘celloedd jeli’. Cyflwynodd y sesiwn wybodaeth fod gan gelloedd organynnau lawer o rolau penodol (a thrwy hynny gyffwrdd ar gysyniadau o’r manyleb Safon Uwch). ‘Roedd agweddau ar hanes ymchwil gwyddonol hefyd yn dod i mewn yma, drwy sôn am y ddarganfyddiad cymharol ddiweddar y gell gan Robert Hook.
GED Grid – roedd hyn yn sesiwn wirioneddol heriol, lle mae disgyblion yn defnyddio adnoddau ar-lein gan NgFL, y BBC a “Cells for Kids” i gydnabod yr hyn maent yn ei wybod ac archwilio sut i adeiladu ar eu gwybodaeth drwy ymchwil ar y rhyngrwyd.
‘CellDome – Techniquest Glyndŵr’ – planetariwm yn dangos CellDome, sydd yn gosod disgyblion y tu mewn i gell rhithwir gan roi cip olwg arbennig i weithgareddau celloedd anifeiliaid a phlanhigion. Mae “Celldome” yn gyflwyniad wedi’i harwain gan gyflwynydd rhyngweithiol gyda taflunydd digidol a ddarparwyd gyda chefnogaeth yr Academi Wyddoniaeth Genedlaethol.
Lluniau 3-D – roedd y sesiwn hon yn rhoi cyfle arall i ddisgyblion i atgyfnerthu’r dysgu o’r diwrnod trwy baentio / gwenud modelau celf o gelloedd. Detholiad o ddeunyddiau sgrap oedd ar gael i ddisgyblion wneud eu dehongliad eu hunain o’r hyn yr oeddent wedi’i weld dros y diwrnod.
Dyfyniad gan y disgyblion
“Mae’n dda dysgu yn y modd hwn oherwydd eich bod yn dysgu llawer o fewn un dydd – nid oes rhaid i chi aros ar gyfer y wers nesaf i ddysgu ychydig yn fwy.” Ffion.
Mae’r ffaith ei bod yn bosibl i ennill Gwobr CREST o fewn diwrnod o ddiddordeb cynyddol. Y myfyrwyr yn cael eu hannog i weithio’n galed ac i weithio fel rhan o dîm dysgu i rannu syniadau a chydweithio. Maent yn ymwybodol er mwyn ennill Gwobr CREST fod rhaid iddynt weithio gyda’i gilydd, gan gyfrannu syniadau a thrafod canlyniadau gyda eu gilydd
Bydd y myfyrwyr llwyddiannus yn derbyn eu Gwobrau CREST ym mis Gorffennaf
Mae angen cynllunio Crest mewn diwrnod. Mae trefnu digwyddiad ar gyfer grŵp blwyddyn gyfan yn cymryd cryn dipyn o amser. Mae Catrin Tudor, athrawes bioleg yn Ysgol Maes Garmon yn falch o rannu adnoddau a chynlluniau gydag ysgolion eraill a fyddai’n hoffi rhedeg y dydd eu hunain. Mae Gweld Gwyddoniaeth Cefnogwyr STEM a chydlynwyr lleol ar gyfer CREST yng Nghymru hefyd ar gael i ateb cwestiynau a gallant egluro sut i gynllunio digwyddiad.
Gwobrau CREST mewn prosiect sydd â chysylltiad gyda diwydiant
Mae grŵp o fyfyrwyr blwyddyn 9 wedi ennill eu Gwobr Efydd CREST drwy weithio gyda’r brifysgol leol a diwydiant i gwblhau’r Her F1. Mae Gwobrau Crest yn cefnogi gwaith prosiect deinamig a chreadigol
Yn ystod hydref 2010, ffurfiodd grŵp o bedwar o fyfyrwyr blwyddyn 9 o Ysgol Uwchradd Friars ym Mangor, Gwynedd dîm i gystadlu yng Nghystadleuaeth F1 mewn Ysgolion sy’n cael ei gyd-drefnu yng Nghymru gan STEM Cymru. Dilynodd misoedd o waith ymroddedig, lle roedd y myfyrwyr yn datblygu a rasio eu ceir ar raddfa model wedi eu pweru gan nwy.
Ysgol: Ysgol Friars, Bangor
Math o ysgol: 11-18 Ysgol Gyfun – 1,300 o ddisgyblion ar y gofrestr (ym mis Medi 2011)
Cyflawniad Gwobr Crest: 4 Dyfarniad Blwyddyn 9 Efydd
Math os Brosiect: Fformiwla 1 mewn Ysgolion: Dylunio a rasio car ar raddfa model ‘Bloodhound’
‘Cynllunio a Gwneud’, er bod y gweithgaredd hefyd yn cynnwys ‘Ymchwil’ a ‘Chyfathrebu Gwyddoniaeth’: Sgiliau.
CA3 Dylunio a Thechnoleg: Sgiliau – Dylunio
Bod yn greadigol ac yn arloesol wrth feddwl wrth gynhyrchu syniadau
Modelu a mireinio eu syniadau dylunio mewn ar ffurf 3-D
Mireinio ac addasu eu syniadau dylunio wrth iddynt ddatblygu mewn perthynas â … swyddogaeth, diogelwch, dibynadwyedd, cydrannau, etc
CA3 Dylunio a Thechnoleg: Sgiliau – Gwneud
Datblygu technegau i sicrhau cysondeb a chywirdeb, gan gynnwys y defnydd o CAM.
Dysgu am briodweddau a nodweddion deunyddiau a defnyddio’r wybodaeth hon a’u dealltwriaeth wrth ddylunio a gwneud cynhyrchion.
CA 3 Gwyddoniaeth: Sgiliau – Chwilio
Chwilio systematig, prosesu a dadansoddi gwybodaeth at ddiben penodol, … gan gynnwys TGCh fel bo’n briodol
Cyfathrebu mewn ffordd resymegol trwy siarad, ysgrifennu, arlunio, diagramau, siartiau, pecynnau TGCh, gan ddefnyddio ystod eang o eirfa wyddonol
Gweithio yn feintiol gan ddefnyddio confensiynau mathemategol priodol a defnyddio unedau SI sy’n briodol i’w gwaith.
CA 3 Gwyddoniaeth: Ystod – Sut mae pethau’n gweithio
Pa mor gyfarwydd dyfeisiau / peiriannau gwaith drwy ddefnyddio … trosglwyddiadau egni
Mae’r grymoedd mewn dyfeisiau a’u perthynas â gwaith a wneir a phŵer
“Mae tîm o bedwar yma yn Ysgol Friars wedi gwneud yn well na’r disgwyl ac yn llawn haeddu bod yn bresennol yn y Rownd Derfynol. Mae’r etheg gwaith a chymhelliant a ddangosir gan bob aelod yn rhagorol. Drwy gydol y broses gyfan, mae holl aelodau’r tîm yn gweithio gyda’i gilydd ac yn cynhyrchu ffolio dylunio rhagorol ynghyd â chyflwyniad sydd wedi cael ei baratoi yn dda. Rwy’n hynod falch o’r tîm F1 mewn Ysgolion a’r hyn a gyflawnwyd ganddynt yn ystod y tymor 2010/11. Mae’r tîm eleni wedi gwneud rhai ychwanegiadau gwerthfawr i’r tîm. Mae dau aelod newydd wedi ymuno gan ddod â sgiliau ychwanegol a chymhelliant, i beth oedd eisoes yn dîm llwyddiannus oedd yn cael ei yrru gan frwdfrydedd a chymhelliant llwyddiant.” Shaun Holdsworth.
Ar ôl sefydlu eu tîm ‘Fast Lane’ yn Nhymor yr Hydref 2010, aeth y myfyrwyr ati i ymchwilio i ofynion y Bloodhound SSC ynglŷn â sut y byddent yn adeiladu eu model rasio. I gymryd rhan yn y gystadleuaeth mae’n hanfodol eu bod yn cadw o fewn y rheolau, ond hefyd yn datblygu syniadau newydd ac archwilio eu cyfer. Yn ogystal, mae’n ofynnol i’r tîm i gynhyrchu cynllun busnes, datblygu cyllideb a chodi nawdd.
O’u gwybodaeth o dechnoleg a gwyddoniaeth, roedd y tîm yn gwybod y byddai rhai agweddau o symleiddio ffrithiant, iro a dewis y deunyddiau i gyd yn chwarae rhan wrth ddylunio a gwneud model o gar rasio llwyddiannus.
Mae bod yn rhan o Gystadleuaeth F1 mewn Ysgolion wedi rhoi mynediad i’r grŵp i becyn gwaith meddalwedd Solid CAD ac i CAM cyflym i gynhyrchu y car ei hun. Mae’r model car Bloodhound yn cael ei gynhyrchu gan ddefnyddio peiriant CNC Denford ym Mhrifysgol Bangor, a gyda’r ysgol yn ddim ond taith gerdded fer i ffwrdd, roedd y tîm yn gallu bod yno i weld eu model yn cael ei dorri o’r bloc rheoleiddio balsa pren!
Yn dilyn ymchwil helaeth dewisodd y tîm aloi magnesiwm ar gyfer olwynion, gan ei bod yn ysgafnach nag alwminiwm ac felly lleihau’r pwysau y car ymhellach. Mae gostyngiad pwysau ychwanegol yn ein cerbyd yn yr echelau. Cafodd y rhain eu gwneud o ffibr carbon. Cafodd nifer o brofion eu cynnal i gofnodi cyflymder ac ymateb amser. Mae’r profion hyn yn darparu sylfaen i’r hyn y byddai yn y pen draw fod yn fodel bloodhound hynod o gyflym a chain.
‘Roedd gwaith datblygu pellach yn golygu profi twnnel gwynt, yn rhithwir ac yn y peth go iawn, ac wrth gwrs treialu y car ar hyd trac a adeiladwyd yn arbennig. Ar gyfer y gystadleuaeth mae angen i’r car gael ei bweru gan getris nwy CO2 ac i redeg ar hyd trac hir 20m.
Bu y myfyrwyr, gyda’u athrawon dylunio a thechnoleg fel eu mentoriaid yn treulio oriau lawer ar waith ymchwil a datblygu wrth iddynt baratoi eu car ar gyfer Rownd Derfynol y Rhanbarthol Gogledd Cymru ym Mhrifysgol Bangor ym mis Ionawr 2011. Ar ôl ennill safle cyntaf maent wedi cael lle yn y Rownd Derfynol Genedlaethol a gynhaliwyd yn Ffair Wyddoniaeth Big Bang, ICC Excel yn Llundain ym mis Mawrth 2011. Yma daeth tîm ‘Fast Lane’ yn ail yn genedlaethol o fewn y Dosbarth Bloodhound! Cyflawniad gwych!
Yn ystod eu hymweliadau i Brifysgol Bangor a’r Ffair Big Bang Wyddoniaeth yn Llundain, roedd y myfyrwyr yn gallu trafod eu prosiect gydag ystod eang o beirianwyr a gwyddonwyr yn ogystal a Llysgenhadon STEM.
Manteision/ effaith ar fyfyrwyr
Wrth gymryd rhan yn y CREST F1 mewn Ysgolion mae myfyrwyr tîm ‘Fast Lane’ wedi cael profiad bythgofiadwy. ‘Roedd gofyn iddynt weithio yn eu rolau gwahanol fel rhan o dîm, cyflawni eu gwaith ymchwil sy’n canolbwyntio ar faes hynod o dechnolegol, defnyddio meddalwedd cyfrifiadurol soffistigedig ar gyfer dylunio a gweithgynhyrchu eu car, ac i weithio tuag at derfynau amser allanol. Bydd hyn i gyd yn fanteisiol iddynt ac yn dda iawn ar gyfer eu hastudiaethau a gyrfaoedd yn y dyfodol, ym mha bynnag faes y maent yn dewis.
Mae ‘Fast Lane’ yn ymgeisio yng nghystadleuaeth Fformiwla 1 mewn Ysgolion eto yn y flwyddyn gyfredol 2011-12, y tro hwn yn y dosbarth F1. Mae’r tîm eisoes wedi datblygu eu cynllun ar gyfer y car rasio ac yn gweithio tuag at Rownd terfynnol Rhanbarthol Cymru sydd i’w chynnal ym Mhrifysgol Bangor.
Bu ‘Fast Lane’ yn llwyddiannus wrth ennill cefnogaeth gan y sefydliadau a busnesau lleol canlynol, gan gynnwys Recognition Express, Welsh Slate, Ysgol Friars, Gwynedd Smart Repair a Phrifysgol Bangor.
Gweld Gwyddoniaeth / See Science
8 Cilgant Sant Andreas, Caerdydd CF10 3DD
02920 344727  www.gweld-gwyddoniaeth.co.uk  ymholiadau@gweld-gwyddoniaeth.co.uk
Gweld Gwyddoniaeth Cyf / Cofrestrwyd yng Nghymru a Lloegr / Cyfeiriad cofrestru: 8 Cilgant Sant Andreas, Caerdydd CF10 3DD / Rhif Cwmni: 07712605