cy es es en es cy cy ca en cy nl en cy su cy en cy es eo de cy fr cy jbo cy cy cy fr it cy cy jbo cy cy en en cy cy cy fr it cy cy cy cy cy en fr cy cy cy fr nl cy cy cy cy cy en fr cy cy cy fr nl cy cy jbo cy cy en fr jbo cy cy cy jbo cy cy en cy cy es cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy de cy cy cy cy cy cy cy nl cy la es cy nb cy en cy cy cy fr cy su cy ceb cy cy ca en cy nl en cy su cy su cy es es en es
6 Gwlad actio Adar Gleision Addysg am dram amgen Amgeuddfa Werin Cymru Aneirin Karadog anufudd-dod dinesig Archif Aros mewn Arswyd Arthur Machen Bardd Plant Cymru BBC Cymru BBC Radio Cymru Bluebirds Busnes Cadeirlan LLandaf Caerdydd Calan Gaeaf Canolfan mileniwm Cymru Capel y Crwys Cariad Carwyn Jones chwedl cig clybio Cwis Cwpan y Byd 2013 rygbi'r gynghrair cyfaddawd cyfrwng argraffu Cymraeg Cynghanedd Cŵn Dafydd Huws Datgyfodiad dathlu penblwydd De-Ddwyrain Asia dicter Disgo diwedd y byd Dyddiadur y Dyn Dwad Elyrch ffansin galar Gareth Blayney Gareth Thomas Gary Slaymaker gemwaith Geraint Lewis Gigs good cop bad cop Gulp Guto Pryce Gwesty Nos Da Gwyl 100 Dylan Thomas hanes Cymru Hywel Emrys Iaith John Rea Leighton Andrews Llwyau caru Mabinogi Made in Roath Merêd Evans Mewn Cymeriad Motorpoint Arena New Theatre Nosweithiau mas perfformio perthynas Pobl y Cwm Prifddinas pync RLWC2013 RSPB Ruth Mclees Ryan Davies Rygbi Rygbi'r Cynghrair Santes Dwynwen Sant Ffolant Sant Teilo sector preifat sioeau ysgol siopa Sombis Splott Stadiwm y Mileniwm sylwebu talent teyrngarwch Time Flies traddodiad Y Dinesydd ymchwil Y Meirw Byw ymlacio Ysgolion cynradd
Sut all cerddorion Cymraeg greu llwyfan gyfartal i’w cerddoriaeth, gofyna Hywel Wigley
Tristwch mawr i mi oedd clywed am ddyfarniad y Tribiwnlys Hawlfraint yn ddiweddar, pan ddatgelwyd mai £100k yn unig yw gwerth cerddoriaeth yn yr iaith Gymraeg ar Radio Cymru bellach.
Mae 90% o’r taliadau breindal a rennir gan y Performing Rights Society (PRS) i gyfansoddwyr ym Mhrydain yn cael eu hawlio gan 1% yn unig o aelodau’r gymdeithas. Nid sioc oedd deall fod aelodau Bwrdd Cyfarwyddwyr y PRS i gyd yn gyn-gyfarwyddwyr labeli recordio mawrion. Eu blaenoriaeth hwy yw gwarchod sefyllfa eu cwmnioedd, gan wneud eu gorau i rwystro unrhyw un rhag chwalu’r monopoli sydd gan y PRS.
Gyda’r pŵer y mae’r monopoli hwn yn ei roi, gall PRS osod eu telerau eu hunain, wrth ‘drafod’ gyda’r BBC, a’r PRS yn unig sy’n penderfynu sut i rannu oddeutu £1biliwn o daliadau breindal yn flynyddol.
Ar hyn o bryd mae Radio Cymru yn talu breindal o gwmpas 40c y funud, ac £133 y trac am sesiwn C2 – sydd prin yn talu am gostau petrol i stiwdio, heb son am hybu gwerthiant yn fasnachol. Mae’n anheg fod artistiaid newydd yn cael eu taflu i’r pen dwfn yn syth heb gael eu hannog i wella ac i ddatblygu eu talent.
Mae cynhyrchu a rhyddhau caneuon ar label yn broses ddrud. Wedi creu’r recordiad, bydd angen nifer o sgiliau arbenigol i hyrwyddo a chreu diddordeb a chynwrf yng ngwaith yr artist. I’w roi mewn perspectif, mae’n costio tua £15- £20,000 i gynhyrchu albwm i safon darlledu ar radio, ac mae cost cynhyrchu CD sengl tua £1500 – £3000. Er mwyn ceisio ad-ennill y costau hyn, bydd angen i’r recordiad gael ei chwarae dros 8,000 o funudau ar Radio Cymru – sydd yn hollol amhosibl!
Cefais y cyfle i fynd o gwmpas rhai o ysgolion Cymraeg yn y De yn ddiweddar, a chlywais yr un sylw dro ar ol tro, sef ” ‘Dyw’r iaith Gymraeg ddim yn byw tu allan i’r dosbarth” ac “Mae cerddoriaeth Gymraeg yn eilradd”. Mae cysylltiad andwyol yma : byddai canu poblogaidd mewn unrhyw iaith yn eilradd os yw’r tal a dderbynnir yn ddim ond 40c y funud a chyllideb sesiwn mor isel â £133 y trac!
Yn eironig, ac i’w roi mewn perspectif, mae’r swm sydd bellach ar gael gan y BBC i’w rannu rhwng y diwydiant cerddoriaeth Cymraeg yn ei gyfanrwydd yn union yr un swm ag y bydd yn ei gostio i Acapela adnewyddu’r to’r stiwdio! Sut gall cerddoriaeth Cymraeg barhau i ffynnu gyda dim ond £100,000 i’w rannu rhwng yr holl aelodau? Mae’r sefyllfa yn anghynaladwy.
Pob blwyddyn mae gwariant Radio Cymru oddeutu £13-£14miliwn, ac mae’r orsaf yn dibynnu’n helaeth iawn ar gerddoriaeth i gynnal y gwasanaeth. Bydd dros 60% o amser darlledu Radio Cymru’n cael ei ddiwallu gan gerddoriaeth, ond dim ond 0.77% o gyllideb Radio Cymru sy’n cael ei wario i dalu amdano!
Pam nad oes rhyddid i Radio Cymru benderfynu dros eu hunain sut i wario’u harian? Beth mae’r BBC yn Llundain yn gwybod ac yn deall am y sefyllfa yng Nghymru? Profodd streic y cerddorion fod perthynas uniongyrchol rhwng ansawdd y caneuon a nifer gwrandawyr Radio Cymru. Mae’n drist fod nifer y gwrandawyr wedi disgyn dros gyfnod y streic, a bod dwylo Radio Cymru wedi’u clymu. Mae angen mwy o fuddsoddi mewn datblygu cerddoriaeth Cymraeg, nid llai. Mae’n effeithio’r gynulleidfa, sydd yn ei dro’n effeithio ar y niferoedd a ddaw i neuaddau gigs. Mae’n amlwg i mi fod angen buddsoddi a gwneud ymdrech i wella pethau, ond pwy sydd â’r gair olaf? Llundain?!
Roedd cynllun busnes Acapela i drawsnewid hen gapel gwag yn stiwdio recordio a neuadd gyngerdd chwe mlynedd yn ôl yn seiliedig ar incwm o Radio Cymru. Bryd hynny yn 2003, roedd cyfanswm ein ffigyrau breindal PRS yn deg, ac yn caniatau i ni ail-fuddsoddi’n gall yn y busnes. Pan ddisgynodd y cyfradd o 90% daeth yn anghynaliadwy ac er fod y cwmni’n fwy cynhyrchiol yn 2013, dyw’r breindal ond yn geiniogau prin o’r ffynhonnell honno!
Creu incwm o’r radio – sut mae’r system yn gweithio i gael artist ar donfeddi gorsafoedd radio masnachol, mae’n rhaid i gân newydd gyrraedd y siartiau Prydeinig. I wneud hynny, rhaid cael airplay ar donfeddi gorsafoedd radio Prydeinig, ac mae’r ffactor yma’n gyffredin rhwng labeli led-led Prydain. Cynllunio cyfrwys a chlyfar gan y monopoli cerdd o’r prif labeli mewn cydweithrediad a PRS sydd wedi achosi hyn, a dyma’r prif rwystr i unrhyw label bach – yn arbennig tu allan i Lundain – dyfu.
Fel unrhyw fonopoli mae gafael y cwmniau mawr ar y farchnad yn anheg, yn gwbl annemocrataidd ac afiach. Flwyddyn yn ôl fe aeth trac “Gangnam style” i frig y siartiau, ac hwnnw yn yr iaith Coreaidd, tybed faint o gefnogaeth oedd na yn Korea iddyn nhw?
Byddai’n llawer gwell pe bai’r BBC yn Llundain yn newid eu agwedd tuag at y diwydiant a’u annog i gydweithio – yn hytrach na mynd ag EOS i gyfraith. Costiodd yr achos Tribiwnlys hawlfraint £360,000 i’r BBC, ac mewn achosion cwbl wahanol, talwyd dros £25m mewn pecynnau ymddiswyddo ac ymddeol i gyn-benaethiaid y Gorfforaeth. Mae’r diwydiant cerddoriaeth yn troi biliynnau o bunnoedd bob blwyddyn. Hoffwn weld datblygiad sy’n rhoi llwyfan cyfartal. Pam ddim cael cwota isafswm o gerddoriaeth Cymraeg ar bob gorsaf radio ac hefyd mewn canolfannau celfyddydol sy’n cael arian gan y CCC? O ran twristiaeth mae lle i gerddoriaeth helpu greu ffenest siop!
Ychydig iawn o syniadau (am raglenni a chaneuon) o’r rhanbarthau gaiff eu cymeradwyo gan y BBC yn ganolog : Llundain sy’n llywio a Llundain sy’n penderfynu. Gwae unrhywun sy’n mentro herio awdurdod y PRS yn ganolog! Yn fy marn i, mae hyn yn mynd yn erbyn datblygiad technoleg, sy’n ddemocrataidd ac yn cynnig cyfleoedd i greu cerddoriaeth i artistiaid talentog o bob cefndir. Gret fyddai gweld y “Can-do Punk ethics” o’r 70au yn gwneud atgyfodiad, ond wrth gwrs fysa hynny ddim wrth fodd y monopoli sy’n creu elw “tu hwnt i naturiol” allan o’r status quo.
Mae’n eironig fod cerddoriaeth boblogaidd, a oedd unwaith yn radical, dros amser wedi troi mewn i’r sefydliad.
Mae Hywel Wigley yn gynhyrchydd recordiau sydd yn rhedeg stiwdio sain a pherfformio Acapela ym Mhentyrch.
BBC Cymru  ·  Cerddoriaeth  ·  datganoli  ·  democratiaeth  ·  EOS  ·  monopoli  ·  PRS
sylw ar yr adroddiad yma
Darllen pellach a awgrymir
Rownd Derfynol Y Gig Fawr 2015
© Hawlfraint 2019 POBL CAERDYDD. Cedwir Bob Hawl.