cy en en en cy en en en en de en en cy da en fr pt en en cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy en en cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy en en en en en cy en en cy cy en en cy en cy cy en cy cy en en en en cy cy en cy cy en es en en en en en cy cy en cy cy en en en en cy cy en en en en cy cy en et cy en cy cy en en en en cy cy en cy cy en cy en en en en en cy cy en cy cy en cy cy en cy cy en cy cy en en en en cy cy en es en en cy cy en en cy en cy cy en en en en en en en cy en en cy cy en cy cy en en en en cy cy en cy cy en cy cy en cy en en cy cy en cy cy en cy cy en cy cy en en en en cy cy en cy cy en en cy en cy cy en cy cy en cy cy en cy cy en cy en en en en en cy cy en es cy en en en en cy en en cy cy en en cy en en en en cy en en cy cy en cy cy en cy cy en en en en jbo cy en es cy en cy cy en cy cy en cy cy en cy cy en cy cy en cy cy en en en en cy cy en cy en en cy cy en en cy en cy cy en en en en cy cy en cy cy en es es en en cy en cs cy en en en en en en en cy cy en cy cy en es cy en cy cy en en en en fr en en cy cy en en en
Cerddi mawl Robin Ddu o Fôn. Heledd Haf Williams - PDF
2 Crynodeb Ceir yn y traethawd hwn olygiad beirniadol o gerddi mawl o waith dilys Robin Ddu o Fôn. Cynhwyswyd y cerddi sydd yn moli pobl yn unig, a hepgorwyd y cerddi hynny sydd yn moli gwrthrychau eraill, megis llong. Ceir deuddeg cerdd yn y casgliad, gan gynnwys un cywydd crefyddol, sydd yn fawl i Dduw (cerdd 1); cywydd brud, sydd yn farwnad i Owain Tudur (cerdd 11); a golygiad Bleddyn Owen Huws o gywydd gofyn (cerdd 12). Ceir nifer o gerddi brud a briodolir i Robin Ddu sydd hefyd yn cyfeirio at gymeriadau blaenllaw yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, ac yn eu moli y Tuduriaid, er enghraifft. Fodd bynnag, ni ellir eu cyfrif hwy yn gerddi mawl. Lluniwyd rhagymadrodd i r testun, sydd yn ymdrin â r hyn sydd yn hysbys am Robin Ddu. Ceir ymdriniaeth â r cerddi nas golygwyd; yna, ceir gwybodaeth am y llawysgrifau a ddefnyddiwyd wrth lunio r golygiad. Ar ôl y testun, ceir nodiadau esboniadol ar y cymeriadau a r lleoedd a enwir yn y cerddi, ynghyd â geiriau sydd â u hystyron yn amwys. Lluniwyd geirfa ar ddiwedd y gwaith. 1
3 Diolchiadau Yn gyntaf oll, carwn ddiolch i m goruchwyliwr, yr Athro Peredur I. Lynch, am ei gyfarwyddyd a i arweiniad dros y blynyddoedd. Cydnabyddaf yn ddiolchgar y cymorth a gefais gan y canlynol wrth baratoi r traethawd hwn: gweddill aelodau staff Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Bangor; Dr Ann Parry Owen; a staff Llyfrgell ac Archifdy r Brifysgol, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Archifdy Môn a Llyfrgell Llangefni. Diolchaf hefyd i bawb a gymerodd ddiddordeb yn fy ngwaith. Yr wyf yn ddiolchgar i r Arts and Humanities Research Council am ariannu r ymchwil. Yn olaf, hoffwn gydnabod fy nheulu a m ffrindiau, yn arbennig fy rhieni a Tegid a Manon diolch i chi am eich anogaeth, cefnogaeth ac amynedd bob amser. 2
4 Cynnwys CRYNODEB... 1 DIOLCHIADAU... 2 BYRFODDAU Llawysgrifau... 5 Llyfrau a chylchgronau... 6 Termau a geiriau RHAGYMADRODD Y bardd Cerddi mawl Llawysgrifau Dull y golygu Y TESTUN 1. Moliant i Dduw Moliant Siôn Llwyd o Dir Brychan Marwnad Tudur ap Dafydd ap Robert o Ddindaethwy Moliant Siôn ap Tomas Moliant Owain ap Siancyn Marwnad i blant Gruffudd ap Rhys o Loddaith Moliant Wiliam Gruffudd Fychan, y Penrhyn Moliant Wiliam Gruffudd Fychan, Siambrlen Gwynedd Moliant Wiliam Herbert, Colbrwg Moliant Siôn ap Gwilym Fychan
5 11. Marwnad Owain Tudur I ofyn pâr o arfau gwynion gan Siôn ap Maredudd o Ystumcegid dros Ddafydd ap Siancyn o Garreg-y-gwalch NODIADAU GEIRFA Enwau personau Enwau lleoedd MYNEGAI I R LLINELLAU CYNTAF LLYFRYDDIAETH ATODIAD
6 Byrfoddau Llawysgrifau B Ba Ba(M) Bl Bod Brog C Cw Esgair G J Ll M Nant NLW P So Wy Y Llyfrgell Brydeinig Bangor Bangor Mostyn Llyfrgell Bodley, Rhydychen Bodewryd (y Llyfrgell Genedlaethol) Brogyntyn (y Llyfrgell Genedlaethol) Caerdydd Cwrtmawr (y Llyfrgell Genedlaethol) Esgair (y Llyfrgell Genedlaethol) Gwyneddon (Bangor) Coleg Iesu (Rhydychen) Llanstephan (y Llyfrgell Genedlaethol) Mostyn (y Llyfrgell Genedlaethol) Plas Nantglyn (y Llyfrgell Genedlaethol) Llyfrgell Genedlaethol Cymru Peniarth (y Llyfrgell Genedlaethol) Sotheby (y Llyfrgell Genedlaethol) Wynnstay (y Llyfrgell Genedlaethol) 5
7 Llyfrau a chylchgronau ACM Dafydd Elis Thomas, Agweddau ar y Cywydd Marwnad (Ph.D., Cymru [Bangor], 1986) AM Melville Richards (gol.), Atlas Môn (Llangefni, 1972) ArchifMR (Archif Melville Richards) ASC M. Paul Bryant-Quinn (gol.), Apocryffa Siôn Cent (Aberystwyth, 2004) B Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd, P. C. Bartrum: WG1 Peter C. Bartrum, Welsh Genealogies AD (Cardiff, 1974) (Pan gyfeirir at y ffynhonnell hon, cyfeirir hefyd at y diwygiadau a r cywiriadau a ymgorfforwyd i r achau, fel y ceir ar y wefan P. C. Bartrum: WG2 Peter C. Bartrum, Welsh Genealogies AD (Aberystwyth, 1983) BD Henry Lewis (gol.), Brut Dingestow (Caerdydd, 1942) 1 Bren Llyfr Cyntaf y Brenhinoedd yn yr Hen Destament ByCy Y Bywgraffiadur Cymreig hyd 1940 (Llundain, 1953) ByCy² R. T. Jenkins, E. D. Jones a M. Beatrice Davies (goln.), Y Bywgraffiadur Cymreig : gydag atodiad i r Bywgraffiadur Cymreig hyd 1940 (Llundain, 1970) CAMBM Catalogue of Additions to the Manuscripts in the British Museum 6
8 CE The Catholic Encyclopedia: an international work of reference on the constitution, doctrine, discipline, and history of the Catholic Church (London, ) CHerb William Gwyn Lewis, Astudiaeth o Ganu r Beirdd i r Herbertiaid hyd Ddechrau r Unfed Ganrif ar Bymtheg (Ph.D., Cymru [Bangor], 1982) CLC² Meic Stephens (gol.), Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru (ail arg., Caerdydd, 1997) CLlG Owen Jones (gol.), Ceinion Llenyddiaeth Gymreig (Llundain, 1876) CP G. E. Cokayne, The Complete Peerage of England Scotland Ireland Great Britain and the United Kingdom: extant extinct or dormant (London, ) 1 Cr Llyfr Cyntaf y Cronicl yn yr Hen Destament Cylchg HC Cylchgrawn Hanes Cymru, 1960 Cylchg LlGC Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, 1939 Dat Deut DG.net Datguddiad Ioan yn y Testament Newydd Llyfr Deuteronomium yn yr Hen Destament < DNB Leslie Stephen (ed.), Dictionary of National Biography (London, ) DWH Michael Powell Siddons, The Development of Welsh Heraldry (Aberystwyth, ) Ecs Llyfr Ecsodus yn yr Hen Destament 7
9 EVW Margaret Enid Griffiths, Early Vaticination in Welsh with English Parallels (Cardiff, 1937) EWGT P. C. Bartrum (ed.), Early Welsh Genealogical Tracts (Cardiff, 1966) G J. Lloyd-Jones (gol.), Geirfa Barddoniaeth Gynnar Gymraeg (Caerdydd, ) GBF Rhian M. Andrews et al. (goln.), Gwaith Bleddyn Fardd a Beirdd Eraill Ail Hanner y Drydedd Ganrif ar Ddeg (Caerdydd, 1996) GDEp Owen Thomas (gol.), Gwaith Dafydd Epynt (Aberystwyth, 2002) GDG Thomas Parry (gol.), Gwaith Dafydd ap Gwilym (Caerdydd, 1952) GDG³ Thomas Parry (gol.), Gwaith Dafydd ap Gwilym (trydydd arg., Caerdydd, 1979) GDGor Erwain Haf Rheinallt (gol.), Gwaith Dafydd Gorlech (Aberystwyth, 1997) GDLl W. Leslie Richards (gol.), Gwaith Dafydd Llwyd o Fathafarn (Caerdydd, 1964) Gen GGl² Llyfr Genesis yn yr Hen Destament John Llywelyn Williams ac Ifor Williams (goln.), Gwaith Guto r Glyn (ail arg., Caerdydd, 1961) GGLl Rhiannon Ifans (gol.), Gwaith Gruffudd Llwyd a r Llygliwiaid eraill (Aberystwyth, 2000) GGM Nerys Ann Howells (gol.), Gwaith Gwerful Mechain ac eraill (Aberystwyth, 2001) 8
10 GHD A. Cynfael Lake (gol.), Gwaith Huw ap Dafydd ap Llywelyn ap Madog (Aberystwyth, 1995) GHS Dylan Foster Evans (gol.), Gwaith Hywel Swrdwal a i deulu (Aberystwyth, 2000) GIBH M. Paul Bryant-Quinn (gol.), Gwaith Ieuan Brydydd Hir (Aberystwyth, 2000) GIG D. R. Johnston (gol.), Gwaith Iolo Goch (Caerdydd, 1988) GIRh R. Iestyn Daniel (gol.), Gwaith Ieuan ap Rhydderch (Aberystwyth, 2003) GLGC Dafydd Johnston (gol.), Gwaith Lewys Glyn Cothi (Caerdydd, 1995) GLM Eurys I. Rowlands (gol.), Gwaith Lewys Môn (Caerdydd, 1975) GLMorg A. Cynfael Lake (gol.), Gwaith Lewys Morgannwg (Aberystwyth, 2004) GLl R. Iestyn Daniel (gol.), Gwaith Llawdden (Aberystwyth, 2006) GLlG Dafydd Johnston (gol), Gwaith Llywelyn Goch ap Meurig Hen (Aberystwyth, 1998) GLlGut R. Iestyn Daniel (gol.), Gwaith Llywelyn ap Gutun (Aberystwyth, 2007) GLlLl Elin M. Jones a Nerys Ann Jones (goln.), Gwaith Llywarch ap Llywelyn Prydydd y Moch (Caerdydd, 1989) GMB J. E. Caerwyn Williams, Peredur I. Lynch a R. Geraint Gruffydd (goln.), Gwaith Meilyr Brydydd a i Ddisgynyddion (Caerdydd, 1994) 9
11 GMBen Barry J. Lewis a Twm Morys (goln.), Gwaith Madog Benfras ac eraill o feirdd y bedwaredd ganrif ar ddeg (Aberystwyth, 2007) GMRh Enid Roberts (gol.), Gwaith Maredudd ap Rhys a i gyfoedion (Aberystwyth, 2003) GP G. J. Williams ac E. J. Jones (goln.), Gramadegau r Penceirddiaid (Caerdydd, 1934) GPC Geiriadur Prifysgol Cymru (Caerdydd, ) GPC² Geiriadur Prifysgol Cymru (ail arg., Caerdydd, 2003 ) GRhGE Dylan Foster Evans (gol.), Gwaith Rhys Goch Eryri (Aberystwyth, 2007) GSC A. Cynfael Lake (gol.), Gwaith Siôn Ceri (Aberystwyth, 1996) GSCMB Guide to the Special Collections of Manuscripts in the Library of the University College of North Wales Bangor (cyfrol anghyhoeddedig, Prifysgol Bangor, 1962). GSCyf R. Iestyn Daniel (gol.), Gwaith Dafydd Bach ap Madog Wladaidd Sypyn Cyfeiliog a Llywelyn ab y Moel (Aberystwyth, 1998) GSDT Rhiannon Ifans (gol.), Gwaith Syr Dafydd Trefor (Aberystwyth, 2005 GSRh Nerys Ann Jones ac Erwain Haf Rheinallt (goln.), Gwaith Sefnyn, Rhisierdyn, Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed a Llywarch Bentwrch (Aberystwyth, 1995) GWL ii² A. O. H. Jarman & Gwilym Rees Hughes (ed.), revised by Dafydd Johnston, A Guide to Welsh Literature, ii: 1282-c (second ed., Cardiff, 1997) 10
12 Gwyddoniadur John Davies, Menna Baines, Nigel Jenkins, Peredur I. Lynch (goln.), Gwyddoniadur Cymru yr Academi Gymreig (Caerdydd, 2008) HMNLW Handlist of Manuscripts in the National Library of Wales (Aberystwyth, 1943 ) IGE² Henry Lewis, Thomas Roberts ac Ifor Williams (goln.), Cywyddau Iolo Goch ac Eraill (ail arg., Caerdydd, 1937) Ioan LBS Yr Efengyl yn ôl Ioan yn y Testament Newydd S. Baring-Gould and John Fisher, The Lives of the British Saints (London, ) LD Lewys Dwnn (ed. Samuel Rush Meyrick), Heraldic Visitations of Wales and Part of the Marches: between the years 1586 and 1613, under the authority of Clarencieux and Norroy, two kings at arms (Llandovery, 1846) LGCD E. D. Jones (gol.), Lewys Glyn Cothi (Detholiad) (Caerdydd, 1984) J. E. Lloyd: HW³ J. E. Lloyd, A History of Wales from the Earliest Times to the Edwardian Conquest (third ed., London, 1939) LS S. Baring-Gould, The Lives of the Saints (third ed., Edinburgh, 1914) Luc Llanstephan 6 Yr Efengyl yn ôl Luc yn y Testament Newydd E. Stanton Roberts (ed.), Llanstephan MS. 6: A manuscript of Welsh poetry written in the early part of the 16 th century (Cardiff, 1916) Maldwyn Maldwyn: Y Mynegai i Farddoniaeth Gymraeg y Llawysgrifau Mynegai Mynegai i Farddoniaeth Gaeth y Llawysgrifau (Caerdydd, 1978) 11
13 Marc Math Yr Efengyl yn ôl Marc yn y Testament Newydd Yr Efengyl yn ôl Mathew yn y Testament Newydd MWM Daniel Huws, Medieval Welsh Manuscripts (Aberystwyth, 2000) NBSBM Tegwen Llwyd, Noddwyr Beirdd yn Siroedd Brycheiniog a Maesyfed (M.A., Cymru [Aberystwyth], 1988) NLWCM J. H. Davies, The National Library of Wales: Catalogue of Manuscripts, i (Aberystwyth, 1921) ODCC³ F. L. Cross and E. A. Livingstone (ed.), The Oxford Dictionary of the Christian Church (third ed., Oxford, 1997) ODNB H. C. G. Matthew and Brian Harrison (ed.), Oxford Dictionary of National Biography: in association with The British Academy: From the earliest times to the year 2000 (Oxford, 2004) OED² The Oxford English Dictionary (second ed., Oxford, 1989) Ormerod George Ormerod, The history of the county Palatine and city of Chester; compiled from original evidences in public offices, the Harleian and Cottonian mss., parochial registers, private muniments, unpublished ms. collections of successive Cheshire antiquaries, and a personal survey of every township in the county; incorporated with a republication of King s Vale Royal and Leycester s Cheshire Antiquities (London, 1882) PACF J. E. Griffith, Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families: with their Collateral Branches in Denbighshire, Merionethshire and other parts (Horncastle, 1914) 12
16 grch. grff. gthg. gw. gwr. (wr.) h.y. ibid. ll. llau. llsgr. llsgrau. myn. gorchmynnol gorffennol gwrthgyferbyniad gweler gwreiddiol hynny yw ibidem lluosog; llinell llinellau llawysgrif llawysgrifau mynegol n. nodyn ob. obiit pres. presennol S. Saesneg t. tudalen tf. torfol tros. (dros.) trosiadol tt. tudalennau un. unigol wr. (gwr.) gwreiddiol ymad. ymadrodd, -ion 15
17 Rhagymadrodd Cyflwyniad Yr oedd Robin Ddu ap Siencyn Bledrydd, neu Robin Ddu o Fôn, yn fardd toreithiog yn ystod cyfnod Rhyfeloedd y Rhosynnau. Er hyn, dim ond paragraff byr a geir amdano yn y Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru a r Bywgraffiadur Cymreig hyd Yn ôl Maldwyn: Y Mynegai i Farddoniaeth Gymraeg y Llawysgrifau ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru, 1 priodolir 173 o gerddi iddo, ond nid yw r cyfan yn waith dilys iddo ef. Fel brudiwr y i hadwaenir, a phriodolwyd llawer o ddaroganau iddo o ganlyniad i w enwogrwydd fel proffwyd. Datblygodd cymeriad Robin Ddu yn ffigwr llên gwerin tebyg i Fyrddin a Thaliesin, a chofnodwyd nifer o chwedlau amdano. Fodd bynnag, cadwyd, yn ogystal, nifer o gerddi mawl wedi u priodoli i Robin Ddu i wrthrychau ledled Cymru, a cheir ganddo nifer o gerddi serch. Y casgliad helaethaf mewn print o gerddi a briodolir i Robin Ddu sydd yn bodoli ar hyn o bryd yw r casgliad o bymtheg cywydd yng ngwaith Owen Jones, Ceinion Llenyddiaeth Gymreig. 2 Cywyddau brud yw r rhan fwyaf o r rhai hyn, ond ceir hefyd gywydd serch a thri chywydd marwnad i Dudur ap Dafydd ap Robert o Ddindaethwy, 3 i blant Gruffudd ap Rhys o Loddaith, 4 ac i Owain Tudur. 5 Copïwyd llawysgrif P 76 gan E. Stanton Roberts a i golygu gan W. J. Gruffydd yn y gyfres Adysgrifau o r Llawysgrifau Cymraeg. Ceir copi o bedwar cywydd serch a briodolir i Robin Ddu yma. 6 Golygwyd cywydd brud, a briodolir i Robin Ddu ymysg eraill yn y llawysgrifau, gan Gruffydd Aled Williams yn ei erthygl Cywydd Brud o Owen Jones (gol.), Ceinion Llenyddiaeth Gymreig, i (Llundain, 1876), tt Gw. cerdd 3 isod. 4 Gw. cerdd 6 isod. 5 Gw. cerdd 11 isod. 6 Peniarth 76, tt. 33, 39, 121,
18 waith Robin Ddu yn y gyfrol Bosworth a r Tuduriaid. 7 Golygodd Bleddyn Owen Huws gywydd gofyn y gellir dweud yn bendant mai Robin Ddu a i canodd yn ei draethawd Astudiaeth o r canu gofyn a diolch rhwng c a c Cynhwyswyd y cywydd yn ei gyfrol Detholiad o gywyddau gofyn a diolch hefyd. 9 Yn ogystal, cofnodwyd rhai englynion proffwydol a gedwid ar lafar gwlad, ynghyd â dyfyniadau o gerddi brud eraill a briodolir i Robin Ddu, gan Emyr Wyn Jones yn ei gyfrol Ymgiprys am y Goron. 10 Ni chafwyd ymgais i greu golygiad o i holl waith. 11 Bwriad y traethawd hwn yw llunio golygiad o gasgliad o gerddi mawl Robin Ddu. Y bardd Tystiolaeth y bardd a chofnodion amdano Dyma r cofnodion a geir yn y Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru a r Bywgraffiadur Cymreig hyd 1940 am Robin Ddu: ROBIN DDU AP SIENCYN BLEDRYDD (fl. 1450), bardd, brodor o Fôn, ond ni wyddys fawr ddim arall amdano. Ymhlith tua deg a phedwar ugain o gywyddau a briodolir iddo ceir nifer o gywyddau brud, nifer ohonynt ar ffurf ymddiddan, ond priodolir rhai o r rhain i Ddafydd Llwyd o Fathafarn, a awgrymodd yn un o i gywyddau fod anghytundeb rhwng y ddau fardd ynglŷn â dehongli r hen lyfrau darogan. Canodd Robin Ddu gywyddau i deulu Griffith, Penrhyn. Yr oedd yn bleidiwr i r Tuduriaid a chanodd farwnad i Owain Tudur, taid Harri VII. Fe i gelwid hefyd yn Robin Ddu Ddewin ac adroddir nifer o chwedlau am ei allu dewinol Gruffydd Aled Williams, Cywydd Brud o waith Robin Ddu, Bosworth a r Tuduriaid, gol. Dafydd Glyn Jones a John Ellis Jones (Caernarfon, 1985), tt Bleddyn Owen Huws, Astudiaeth o r canu gofyn a diolch rhwng c a c (Ph.D., Cymru [Bangor], 1994), cerdd 8. 9 idem (gol.), Detholiad o gywyddau gofyn a diolch (Caernarfon, 1998), cerdd 8. Gw. cerdd 12, isod, am y golygiad. 10 Emyr Wyn Jones, Robin Ddu yn Prphwudo a r Pasg Wyl Fair, Ymgiprys am y Goron, Emyr Wyn Jones (Dinbych, 1992), tt Am gerddi Robin Ddu mewn print, gw. Gwilym Morus, Robin Ddu o Fôn (M.A., Cymru [Bangor], 2006), 10, 8, CLC²
19 ROBIN DDU (fl. c. 1450), cywyddwr. Gelwir ef yn Robin Ddu ap Siencyn Bledrydd o Fôn yn rhai o r llawysgrifau. Priodolir tua 90 o gywyddau iddo, ac y mae llawer ohonynt yn rhai brud. Yn un o r rhain y mae r bardd yn ymddiddan â i lyfr brud, math ar gywydd brud a ganwyd hefyd gan Faredudd ap Rhys [q.v.] a Llywelyn ap Cynfrig Ddu o Fôn [q.v.]. Pleidiwr y Tuduriaid ydoedd, a chanodd farwnad i Owain Tudur [q.v.]. Ymhlith ei gywyddau mwyaf adnabyddus y mae r cywydd marwnad a ganodd i saith o blant Gruffudd ap Rhys ap Maredudd o Loddaeth, a i gywydd i r llong a i dug i Rufain ar bererindod yn Canwyd marwnad iddo gan Ifan Môn, un o i ddisgyblion. 13 Ceir ymdriniaeth o r bardd gan Emyr Wyn Jones yn ei ysgrif Robin Ddu yn Prphwudo a r Pasg Wyl Fair a gynhwysir yn ei gasgliad, Ymgiprys am y Goron. 14 Yno, nodir bod dau ŵr o r enw Robin Ddu y naill yn fardd a r llall yn ddewin. 15 Ond, yr ymdriniaeth ddiweddaraf a r fanylaf yw gwaith Gwilym Morus, Robin Ddu o Fôn (M.A., Cymru [Bangor], 2006). Yn y traethawd hwnnw, trafodir cymeriad hanesyddol Robin Ddu, gan ddefnyddio tystiolaeth y cerddi a briodolir iddo, a cheir ymdriniaeth hefyd o ddelwedd y bardd-broffwyd a r llên gwerin a ddatblygodd ynghylch y bardd. Nid oes cofnod o Robin Ddu yn yr achau fel y u ceir gan P. C. Bartrum, felly y mae bron yn amhosibl darganfod gwybodaeth am ei ach. Yr unig beth y gellir dweud yn bendant am ei deulu yw mai enw ei dad oedd Siencyn Bledrydd. Nid oes tystiolaeth chwaith, ar wahân i w enw, mai brodor o Fôn ydoedd. Ceir rhywfaint o wybodaeth am y bardd o edrych ar dystiolaeth a geir yn y cerddi a gynhwyswyd yn y traethawd hwn. Ceisiwyd dyddio r cerddi yn y casgliad, gw. y nodiadau cefndir i bob cerdd. Yn achos y rhan fwyaf o r cerddi, gwyddys yn union pwy yw r gwrthrych neu gellir cynnig yn weddol bendant pwy ydyw. O ganlyniad, gellir dyddio r cerddi hyn: 16 3 Marwnad Tudur ap Dafydd ap Robert o Ddindaethwy c ByCy Jones, Robin Ddu yn Prphwudo a r Pasg Wyl Fair, tt. 91-3, Gw. hefyd passim. 15 Ibid., t Fe u dyddir weithiau ar sail y rhif cenhedlaeth a roddir i r gwrthrych yn yr achau fel y u ceir gan P. C. Bartrum. Gall yr union ddyddiadau, felly, amrywio o hyd at ugain mlynedd i r hyn a gynigir yma. 18
21 Gellir dyddio sawl cerdd arall o waith Robin Ddu na chynhwyswyd yn y traethawd hwn. Cefndir llawer o gerddi brud Robin Ddu oedd Rhyfeloedd y Rhosynnau (yn ail hanner y bymthegfed ganrif), a chyfeirid yn fynych ynddynt at y Tuduriaid, ac ymgyrch Harri Tudur am goron Lloegr. Byddai r cerdd hyn wedi eu cyfansoddi yn y cyfnod hwn. Nid yw lleoli gwrthrychau cerddi Robin Ddu yn rhoi gwybodaeth bendant i ni ynglŷn â chartref y bardd teithiodd Gymru benbaladr yn clera. Nodir isod gartrefi r gwrthrychau: 2 Pontwilym, y Fenni-fach, Cantref Selyf, Brycheiniog 3 Gastell Bylchgwyn, Llanddyfnan, Dindaethwy, Môn 4 Slwch, Llanfrynach, Tir Ralph, Cantref Mawr, Brycheiniog 5 Allt y Fanog, Rhyndwyglydach, Gŵyr 6 Gloddaith, Eglwys-rhos, y Creuddyn, Sir Gaernarfon 7, 8 Y Penrhyn, Llandygái, Arllechwedd Uchaf, Sir Gaernarfon 9 Colbrwg, ger y Fenni, arglwyddiaeth y Fenni 10 Bedwellte, Gwynllŵg 11 Penmynydd, Dindaethwy, Môn, yn wreiddiol, o bosibl 12 Ystumcegid, Dolbenmaen, Eifionydd, Sir Gaernarfon. 19 Er nad yw r cerddi eu hunain yn rhoi gwybodaeth am gartref y bardd, ceir gwybodaeth ddiddorol yn olnod cerdd 3 yn nwy o r llawysgrifau sydd yn ei chynnwys. Nodwyd wedi r cywydd yn llawysgrifau C 1.20, 116, a C [= RWM 47], 206, mai Robin Ddu a i Cant. Yr hwn y dywedir ei eni ym Mlhwyf Llanddeiniolen yn Swydd Gaernarfon, ac oedd yn byw ynghylch y Fl Wedi iddo gopïo marwnad Ieuan Môn Hen i Robin Ddu yn llawysgrif 19 Am fapiau o raniadau tiriogaethol Cymru yn ystod cyfnod Robin Ddu, gw. R. R. Davies, Conquest, Coexistence, and Change: Wales, (Oxford, 1987) t. 393; idem, Lordship and Society in the March of Wales: (Oxford, 1978), t. xvi. Gw. hefyd WATU passim. 20
22 NLW 666C, ysgrifennodd William Jones ( Bleddyn ), Llangollen, nodyn yn trafod pwy oedd y bardd hwn a sut y bu iddo gael yr enw Robin Ddu o Fôn: Nodiad Mewn rhai llawysgrifau a fu yn fy meddiant gelwir Robin ddu yn Robin ddu o Fôn, Robin Ddu o Hiraddug, a Robin ddu o Arfon ai tybied mai yr un person oedd y tri hyn ai ynte a fu gan y tair Sir eu Rhobin ddu? Geilw y Parch D Ellis ef yn Robin ddu o Lanδeiniolen a dywedir ei eni yn Mryn Adda, yn agos ir Felin Heli, lle yr oedd hen furddyn yn aros a elwid yn Furδyn Robin ddu, a dywedir ymhellach ei fod wedi symud i Fon, ac iddo dreulio ei oes (fer fel yr ymddengis) farδonol yn y Plasnewydd yn y Sir honno, yr hyn mae n debyg a berir ei alw yn Robin δu o Fon. Am ba reswm ei gelwir yn R.Dd o Hiraδug nis gwn, os nad yw y cyfysgrifwyr wedi cymysgu ei waith ar eiddo Dafydd ddu o Hiraddug. 20 Ceir sawl llawysgrif sydd yn rhoi cofnod o fywyd Robin Ddu gyda chasgliad o gerddi a briodolir iddo. Trafodir tri ohonynt sydd mewn llawysgrifau yn llawiau Lewis Morris, Owen Williams ( Owain Gwyrfai ), ac Wiliam Henri Mounsey yn nhraethawd Gwilym Morus. 21 Nododd Lewis Morris y blodeuai Robin Ddu rhwng 1430 a 1470, a i fod yn byw yng Nghoed y Faenol yn Sir Gaernarfon. Yr oedd adfeilion y tŷ yno yn y ddeunawfed ganrif, ac fe i hadnabyddid fel Murddun Robin Ddu. 22 Yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ysgrifennodd Owain Gwyrfai yn ei lawysgrif ef Piser Hir Owen Williams y blodeuai r bardd rhwng 1460 a Fe i ganwyd yn Llanddeiniolen; a bu n byw gerllaw Bryn Adda ger y Felinheli (ar ystad y Faenol), lle r oedd adfail a elwir Murddun Robin Ddu. 23 Yn ôl Wiliam Henri Mounsey, yr oedd y bardd yn byw yng Nghapel Pentir ger Bangor ym Y mae n debyg fod y wybodaeth a geir yn y cofnodion hyn yn deillio o r hyn a gedwid am y bardd ar lafar gwlad. Ymddengys, felly, fod cysylltiad rhwng Robin Ddu a Llanddeiniolen a Bryn Adda, er nad yw Bleddyn ac Owain Gwyrfai yn cytuno ar leoliad geni r bardd. Y mae n amlwg fod 20 NLW 666C, 69. Ymhellach ar y farwnad ei hun, gw. Y bardd: Llên gwerin a chyfeiriadau llenyddol, isod. 21 Gw. Morus, Robin Ddu o Fôn, Cw 14, 53; Morus, Robin Ddu o Fôn, Cw 1, 149; Morus, Robin Ddu o Fôn, Cw 2, 352; Morus, Robin Ddu o Fôn,
23 traddodiad cryf yn lleol hyd at y bedwaredd ganrif ar bymtheg am adfail o r enw Murddun Robin Ddu. Nid yw n eglur pa dystiolaeth oedd gan Bleddyn dros nodi fod Robin Ddu wedi treulio ei oes farddonol yn y Plas Newydd. Gall fod yn gyfarwydd â r cywydd Pa seiri n nhop y seren, sef cywydd i r Plas Newydd yn amser Wiliam Gruffudd Fychan. Y mae n debyg mai Owain ap Llywelyn ab y Moel a i cyfansoddodd, ond ceir copi ohono yn llawysgrif Ll 118, 78, wedi ei briodoli i Robin Ddu. 25 Ceir tystiolaeth arall fod Robin Ddu yn gyfarwydd ag ardal y Fenai, ac y mae n debyg mai tystiolaeth y bardd ei hun ydyw. Ceir darn o ryddiaith yn llawysgrif Cw 14, 42-4, wedi i briodoli i Robin Ddu, sydd yn cyfeirio at nifer o leoliadau yn yr ardal Pentir, y Penrhyn, Cadeirlan Bangor (Clochdy Deiniol) a Phorthaethwy. 26 O r tystiolaethau hyn, dyma gasgliad Gwilym Morus:... hawdd fuasai lleoli r bardd yn Y Felin Heli neu Borth Dinorwig. Os gwir iddo gael ei eni yn Llanddeiniolen, ni symudodd yn bell iawn o fro ei febyd wrth fynd i fyw naill ai rhyw filltir i r gogledd ym Mhentir neu ger Bryn Adda sydd nawr ar stad y Faenol. Gallasai fod wedi ennill ei gyfenw Robin Ddu o Fôn am iddo dreulio rhan sylweddol o i yrfa n clera r ynys, gan groesi yno o r Felinheli. 27 Un gerdd sydd yn dystiolaeth i fywyd diddorol Robin Ddu yw ei gywydd i r llong aeth ag ef ar ei bererindod i Rufain ym Dyma gopi o r cywydd a godwyd o lawysgrif Cw 2 (A) 352C, sydd yn llaw Wiliam Henri Mounsey: Cywydd y Llong O waith Robin ddû o Fôn. Ef oedd byw ynghapel Pentir yn agos i Fangor Y llong dan y fantell hir Ysgafnwen waisg a ofnir Aredig môr ir ydwyd 4 Aradr y saint ar draws wyd Blin (f anrhaith) ydyw r daith dau 25 Gw. Cerddi annilys, isod. 26 Morus, Robin Ddu o Fôn, 12, Ibid.,
24 Blin tŷ annedd blaen tonnau Cwrt hardd raffau cort a hwyl 8 Cist y llynn castell anwyl Esmwyth ferch os mi ath fedd Dan un Dewin o Wynedd A oes bryd mor ysbrydawl 12 A bod ar ffordd Beder a Phawl? Tuedd y cymeredd mawr Tref Rufain tyrfa ryfawr Pylpyd lle i cyfyd cwfaint 16 Pen gorsedd a senedd saint Cerdded plâs yr ysdasiwn Ar gris hir, mawr yw r gras hwnn! Tramawr am ceidw rhag trymhaint 20 Temlau a serclau y saint F enaid têg o fewn y tŵr Oedd fernagle i dduw farnwr Edrych y bum ar oedran 24 Anness Surpaliws lân Mil a phedwar cant fardd main A dêg yn ôl y Deugain Termau pardwn gwnn yn gall 28 A therm ruw bethau arall Curiais am bynciau arab Cael ysbort Nicolas Bâb Cael ceidwad cariad y côr 32 Gwregis a bagl Sain grugor A meddiant mi a wyddwn Sin hoyw hael sy n nwylo hwnn Agoriad Pedr ai goron 36 gyda r groes a r gadair gronn Cael i ras coel ar oesoedd Pina eitha cwlpa oedd Maddau gweithred a meddwl 40 Ymwrthod am pechod pŵl Cyfeirio o r frô ar frŷs Cael pen ffordd Elen ddilys A dyfod er cydfod cûr 44 Ar wrthol i Lwybr Arthur Dyall cwmpasau Dien Mwndi fal hynt Mawndfil hên Wrth hynn o ffrwd arth un ffriw 48 Winllong o r hafn ewinlliw Cerch y cefnfor agored A th garthen lwydwen ar led Od ai lle ni feiddiai fâd 23
25 52 A ni i eisde yn wastad Serchog wyd na chais orchudd Sarn Badrig ymrig Morudd Hardd y môr herwydd y marn 56 Hwyad o dderw a haiarn Parlwr fal tŵr ar fol tonn Prenol y pereunion Suthwraig ymdrechwraig drachref 60 Tynn ar draws tonnau o r dref; Na ddos têg ith naddafan Ar lwff nes myned i r lan Rhed ar frig rhaiadr o frys 64 a ni unwaith i n ynys Rhed ar nawdd, rho duw o r nef Ymerodres môr adref Robin Ddu ai cant Y mae n werth nodi yma y rhaglith i r cywydd hwn mewn dwy lawysgrif arall. Yn Cw 1 (B) 149E, ceir Cywydd o waith Robin Ddu Ddewin pan ar ei daith o r Felin heli yn Arfon mewn llong, i ymweld a r Pab o Rufainer mwyn cael ei nawdd a i fendith.; ac yn Ll 124, 196, ceir Cyw: y llong. pan aeth y bardd i Rufain gida phererinion eraill pan oedd Nicolas yn Bâb. Nid oes amheuaeth ynglŷn ag awduriaeth y cywydd hwn. Yn ôl Maldwyn, ceir ugain copi ohono, a chodwyd y cywydd o ddwy lawysgrif arall gan Gwilym Morus, sef Cw 1 (B) 149E, a Cw 2 (A) 352C. 28 Lle ceir priodoliad, nodir mai Robin Ddu a i canodd. Disgrifir y llong yn mynd ag ef i Rufain (llinell 14). Yn llinellau 25-6 ceir dyddiad y daith, sef 1450, a nodir yn llinell 30 mai enw r Pab ar y pryd oedd Nicolas. Nicolas V oedd hwn, a fu n Bab rhwng 1447 a Cyhoeddodd Jiwbili ym 1450, ac y mae n debyg mai ar gyfer y 28 Ibid., Arno, gw. CE xi, 58-60, d.g. Nicholas V, Pope. 24
26 dathliadau hynny yr aeth Robin Ddu. 30 Ymddengys mai nawdd uchelwyr Môn ac Arfon a i galluogodd i fynd ar y bererindod. 31 Llên gwerin a chyfeiriadau llenyddol Yn ôl y rhaglith i r casgliad o gywyddau Robin Ddu yn CLlG, Y mae llawer o draddodiadau am y Bardd hwn ar lafar gwlad; trwy y rhai y gellir casglu, ei fod yn cael ei gyfrif gan ei gydoeswyr yn Ddewin, a Phroffwyd; a hyny, fe ddichon ar gyfrif ei wybodaeth a i graffder rhagorol. 32 Yn wir, ceir tystiolaeth yr ystyriai Robin Ddu ei hun yn ddewin geilw ei hun yn un Dewin o Wynedd yn ei gywydd i r llong. 33 Yr oedd delwedd y bardd-broffwyd yn bwysig iddo Ar ôl y mab darogan, y bardd-broffwyd oedd y cymeriad mwyaf amlwg yn nhraddodiad y mab darogan, ac fe fu r beirdd yn ofalus i chwarae ar ystyron chwedlonol eu swydd. Mor gynnar â 1450 roedd Robin yn ei alw ei hun yn ddewin, ac yn sicr yn chwarae ar yr holl gyfeiriadaeth a geir yn y teitl hwnnw. 34 Y testun mwyaf pellgyrhaeddol ei ddylanwad yng Nghymru r Oesoedd Canol a r Cyfnod Modern Cynnar, o bosibl, oedd Historia Regum Britanniae Sieffre o Fynwy, a luniwyd tua 1136 i Ynddo ceid myth yn ymwneud â tharddiad cenedl y Cymry neu r Brytaniaid. Yr oedd yn eu hanes clodfawr gymeriadau enwog ac arwrol o Gaer Droea, a ymladdodd yn erbyn cewri i oresgyn Ynys Prydain. Ceid nifer o r chwedlau sydd yng ngwaith 30 Katharine K. Olson, Ar Ffordd Pedr a Phawl : Welsh Pilgrimage and Travel to Rome, c.1200-c.1530, Cylchg HC xxiv.2 (Rhagfyr 2008), 1, et passim; G. Hartwell Jones, Celtic Britain and the Pilgrim Movement, Y Cymmrodor, xxiii (1912), 223-6; WCCR² 267; Thomas Roberts, Cywyddau pererindod, Y Traethodydd, 3edd cyfres, xiii (1944), Cw 1 (B) 149E; Morus, Robin Ddu o Fôn, Ymhellach ar bererindodau r Cymry i Rufain, a r cerddi a ganwyd ar yr achlysuron hynny, gw. Olson, Ar Ffordd Pedr a Phawl : Welsh Pilgrimage and Travel to Rome, c.1200-c.1530, 1-40; Glanmor Williams, Poets and Pilgrims in Fifteenth- and Sixteenth-Century Wales, THSC, 1991, 85-7, et passim; Jones, Celtic Britain and the Pilgrim Movement, , et passim; Roberts, Cywyddau pererindod, 28-39; Eamon Duffy, The Stripping of the Altars: Traditional Religion in England c c (London, 1992), tt ; WCCR² 267-8, 499, 504 (ac ymhellach ). Gw. cerdd 3, sydd yn cyfeirio at bererindodau Tudur ap Dafydd ap Robert o Ddindaethwy i Rufain a Santiago de Compostela; a 4.41, 42n, 43n, am fwy am gyrchfannau pererinion yng Nghymru. 32 CLlG i, Gw. uchod, ll Morus, Robin Ddu o Fôn,
27 Sieffre yn yr Historia Brittonum, a briodolwyd i Nennius. Cyfeirid yn aml mewn cerddi brud at nifer o r chwedlau hyn, er enghraifft, chwedl y ddraig goch a r ddraig wen, a r broffwydoliaeth ynghylch Cadwaladr Fendigaid. 35 Cyfieithwyd yr Historia Regum Britanniae i r Gymraeg, a gelwid ef yn Brut y Brenhinedd. Y mae n debyg y byddai Robin Ddu wedi bod yn gyfarwydd â r testun hwn, ac y mae n bosibl mai ato y cyfeiriai pan soniai yn ei gerddi am lyfr a oedd yn ei feddiant y byddai n ei ddefnyddio wrth broffwydo. Byddai cyfeirio at lyfr brud yn ffordd o roi awdurdod i w broffwydoliaethau. I r un perwyl cyfeirid at gymeriadau eraill a oedd wedi datblygu n broffwydi neu ddewiniaid mewn llên gwerin, megis Myrddin a Thaliesin. 36 Fel y soniwyd eisoes, datblygodd Robin Ddu yn gymeriad llên gwerin dros y canrifoedd, fel Myrddin a Thaliesin o i flaen. Cadwyd englynion a phenillion a briodolid i Robin Ddu, y dewin, ar lafar gwlad am ganrifoedd. Yr oedd yr hanesion yn ei gylch yn ymrannu n ddau ddosbarth, sef y rhai hynny sy n canolbwyntio ar graffter meddwl Robin Ddu, a r rhai hynny sy n arddangos nodweddion goruwchnaturiol ei gymeriad, er bod y dosbarthiadau yma n gorgyffwrdd weithiau. 37 Ceid hanesion am Robin Ddu yn ymwneud â r Diafol. Sonnir am y Diafol yn cynorthwyo r dewin i deithio pellteroedd maith mewn ychydig o amser. Mewn chwedlau eraill, byddai yntau yn twyllo r Diafol mewn rhyw ffordd neu i gilydd. 38 Byddai r dewin hefyd yn defnyddio swynion i gosbi pobl a oedd wedi i dramgwyddo, drwy eu gwneud yn sâl neu drwy ladd eu hanifeiliaid. 39 Ceir chwedlau eraill am Robin Ddu yn defnyddio i ddychymyg a i feddwl craff i dwyllo pobl i gredu ei fod yn 35 Gw. BD passim. Am y chwedl ynglŷn â tharddiad y Brytaniaid, gw. 3.36n; 7.24n; BD Am chwedl y ddraig goch a r ddraig wen, gw n. 36 Gw. yr ymdriniaeth o Robin Ddu fel bardd-broffwyd yn ail bennod traethawd Gwilym Morus, Robin Ddu o Fôn, Ibid., Ibid., 58-60; Ibid.,
28 ddewin. 40 Yn ôl Gwilym Morus, y mae r llên gwerin sy n cofnodi helyntion rhyfeddol y cymeriad Robin Ddu Ddewin wedi eu seilio ar ffigwr hanesyddol Robin Ddu o Fôn. 41 Cofnodwyd chwedlau am Robin Ddu yng Nghronicl Elis Gruffydd. 42 Lluniodd Elis Gruffydd o r Gronnant Uchaf, Gwespyr, plwyf Llanasa, Sir y Fflint, yn wreiddiol ei gronicl pan oedd yn filwr yng ngwarchodlu Calais rywdro rhwng 1529 a Edrydd hanes y byd o gyfnod Adda ac Efa hyd y flwyddyn Defnyddiodd y croniclydd lyfrau a llawysgrifau Cymraeg, Saesneg, Ffrangeg a Lladin fel ffynonellau, yn ogystal â thraddodiadau llafar Cymru a Lloegr. 44 Ceir chwedl yn y Cronicl yn ymwneud ag Wiliam Gruffudd Fychan o r Penrhyn, Sir Gaernarfon, a genedigaeth Harri Tudur. Yr oedd Robin Ddu wedi hysbysu Wiliam Gruffudd Fychan fod etifedd wedi i eni i Edmwnd ab Owain Tudur, Iarll Richmond, ac y byddai r etifedd, ryw ddydd, yn dwyn coron teyrnas Lloegr am ei ben. Clywodd Wiliam fod Edmwnd wedi marw n ddietifedd, a gwatwarodd a charcharodd y bardd o r herwydd. Pan glywodd Wiliam wedyn fod Margaret Beaufort, Iarlles Richmond, yn feichiog, rhyddhaodd Robin Ddu. Yn ôl y chwedl hefyd, yr oedd Robin Ddu yn bresennol yng Nghastell Penfro pan anwyd yr etifedd. Rhoddwyd yr enw Owain arno, ond newidiwyd yr enw n ddiweddarach i Harri. Neithyr valkynt gwyr kymru ai galwai ef ywain yn vynnych no Hennri. 45 Yr oedd Owain, wrth gwrs, yn enw arwyddocaol yn y traddodiad brud dyma r enw traddodiadol ar y Mab 40 Ibid., Gw. yr ymdriniaeth o Robin Ddu mewn chwedloniaeth Gymreig nhrydedd pennod traethawd Gwilym Morus, ibid., Ibid., Ceir y Cronicl yn llawysgrifau NLW 5276D a NLW 3054D [= M 158]. 43 ByCy Jerry Hunter, Soffestri r Saeson: Hanesyddiaeth a Hunaniaeth yn Oes y Tuduriaid (Caerdydd, 2000), t NLW 3054D [= M 158], 324v. 27
29 Darogan. Wrth adrodd yr hanes, pwysleisiai Elis Gruffydd mai chwedl oedd hon, a i bod yn bosibl na ddylid ei chredu os gellir hroddi koel ynn y bydd ar y chwedlau hynn. 46 Proffwydodd Robin Ddu farwolaeth Wiliam Gruffudd Fychan hefyd. Daeth ei broffwydoliaeth yn wir cyd-ddigwyddodd marwolaeth Wiliam ag amgylchiadau eraill yr oedd Robin Ddu wedi u rhag-weld. Ar ddiwedd y rhan, noda Elis Gruffydd fod y chwedlau hyn ymysc ymrauaelion chwedle disynnwyr eraill. 47 Y mae n amlwg felly y gwyddai am fwy ohonynt, ond yrhrain a vyddai drahir traythu ynnhyn o lauur ac arhynn o amser. 48 Er nad oedd Elis Gruffydd yn siŵr o ddilysrwydd yr hanesion hyn, gwyddys bod Robin Ddu ac Wiliam Gruffudd Fychan yn adnabod ei gilydd, a chanodd Robin Ddu ddau gywydd iddo. 49 Dywed Gwilym Morus y gall fod gwirionedd yn y stori am amgylchiadau geni Harri Tudur. Gwyddys bod Siasbar Tudur yn nodedig fel noddwr beirdd, a gwyddai am bwysigrwydd propaganda cerddi brud, ac felly, Mae n ddigon posib i Siasbar Tudur geisio sicrhau bod mantell y mab darogan bytholwyrdd yn pasio o r tad i r mab, o Edmwnd i Harri. Pa well ffordd o gyflawni hyn na gwahodd brudiwr fel Robin Ddu i fod yn bresennol yn ei gastell ar adeg yr enedigaeth, i w noddi i groesawu r bychan fel y mab darogan newydd a datgan hynny i r cyhoedd? Fel rhan o strategaeth tymor hir yr oedd gosod seiliau cadarn ar gyfer cefnogaeth i Harri yn hanfodol, ac ar sail y nifer helaeth o gywyddau brud a ganwyd iddo, diau i Siasbar fod yn llwyddiannus yn hyn o beth Ibid., 324r. 47 Ibid., 324v. 48 Ibid., 324v. Gw. hefyd Hunter, Soffestri r Saeson, tt ; D. J. Bowen, Y canu i deulu r Penrhyn o gyfnod y Tuduriaid hyd 1628, Dwned, 9 (2003), 92; WWR² 8-9 (lle y dywedir mai Gwilym ap Gruffudd a garcharodd Robin Ddu). Gw. NLW 3054D [= M 158], 324r-324v am hanesion Robin Ddu, Harri Tudur a Wiliam Gruffudd Fychan. 49 Cerddi 7 ac 8, isod. 50 Morus, Robin Ddu o Fôn, Gw. hefyd Dafydd Johnston, Propaganda r Prydydd: Gwleidyddiaeth Beirdd yr Uchelwyr, Cof Cenedl: Ysgrifau ar Hanes Cymru, xiv, gol. Geraint H. Jenkins (Llandysul, 1999), t
30 Dywed Emyr Wyn Jones fod enwi Harri Tudur yn Owain yn dangos ymdrech gynnar at bropaganda bwriadol i gynnal a chefnogi enw a oedd eisoes ag arwyddocâd emosiynol a phroffwydol iddo i bobl Cymru. 51 Cyfeirir at Robin Ddu mewn cerddi cyfoes yn ogystal. Cyfeirir ato, ynghyd â Thaliesin, Myrddin ac Adda Fras, mewn cywydd brud gan Ddafydd Llwyd o Fathafarn, sydd ar ddull ymddiddan rhwng y bardd a r wylan: Wrth ddarllen y sen y sydd 12 O waith Robin, ddoeth rybudd, A Thaliesin, ddewin ddoeth, A Merddin burddysg mawrddoeth, Ac Adda fras, gywydd frud, 16 Didwyll y mae n dywedyd Proffwydoliaith maith i n mysg O waith Ddewi, ddoeth wiwddysg. 52 Prawf hyn y câi Robin Ddu ei ystyried yn broffwyd o r un statws â r tri arall yn ystod ei gyfnod ei hun. Cyfeirir yma at Ddewi Sant hefyd priodolwyd brudiau iddo yntau. 53 Efallai mai r cyfeiriad hwn at Robin Ddu sydd yn gyfrifol am briodoli r cywydd iddo yn llawysgrif NLW 668C, Ceir englynion i fab rhyw Robin Ddu gan Iorwerth Fynglwyd, 55 a chyfeirir at Robin mewn llinell o gasgliad arall o englynion gan yr un bardd. 56 Yn ôl y golygyddion, rhyw glerwr anhysbys oedd hwn. 57 Nid oes unrhyw beth yn yr englynion sydd yn profi n bendant 51 Jones, Robin Ddu yn Prphwudo a r Pasg Wyl Fair, t GDLl Gw. hefyd ibid n. 53 Ibid n. 54 Dechreua r cywydd â r llinell Dydd da r wylan, leian lwyd. Gw. cofnod y cywydd ym Maldwyn, sydd yn ei briodoli i Robin Ddu cerdd 27557, yn dechrau â r llinell Dydd da fo i r wylan leian lwyd (27557). 55 Howell Ll. Jones ac E. I. Rowlands (goln.), Gwaith Iorwerth Fynglwyd (Caerdydd, 1975), cerdd Ibid., Ibid., t. 125 (nodyn cefndir cerdd 38). 29
31 mai Robin Ddu ap Siencyn Bledrydd ydoedd, ond y mae n bosibl mai ef ydoedd gan gofio y blodeuai Iorwerth Fynglwyd rhwng c a Canwyd marwnad i Robin Ddu gan Ieuan Môn Hen. Codwyd y copi hwn o r cywydd o lawysgrif NLW 666C, 67: Marwnad Robin Ddu. Clafychais clwyf o achwyn Clod fy ngherdd clywed fy nghwyn Cwyn awenyddion yn cau 4 Cuddig pensaer cywyddau Achlod a fu feddrod fwy Ach can Wynedd uwch Conwy Mab ifangc yn dyddyn dysg 8 Merddin a hoffai r mawrddysg Gwae a dyn iau gwawd yn ol Robin gerdd ddiarhebol Cynhilo cwyn o alaeth 12 Cwyno r wyf cynar aeth Cwyn awdwr can ni wadaf Cwyno am ein hathro wnaf Can oer alaeth cwyn Rolant 16 Cwyn boneddigion ai cant Proffwyd a blysfwyd iw blas Prif fforddiol praff ei urddas Gweydd maith gywyddau Mon 20 Gwaed irfedw a gwawd Arfon Gweddi a friw goydd y fro Gwedi alwer gwawd Iolo Gweuad a fu gwawd ei fai 24 Gwawd Essyllt a godasai Ni bu r wyl neb ar wawd A fai well ei fwyellawd Llais ei gerdd lliosawg oedd 28 Lleision Gwynedd ai llysoedd Cloch arian daroganau Agwrdd ei frig ai gerdd frau Ceiliog Noe rhwng cilwg nwy 32 Cerdd gynes Caer Ddyganwy Iolo dau eiliad awen Dafydd bu holl Gymru ben 58 Ibid., tt
32 Bwyall Fleiddien o r heniaith 36 Aniben oedd bwa n hiaith Newydd gyweirgorn awen A swllt i wawd Essyllt wen Malai n dalm mawl yn deg 40 Meluster o aml osteg Ei gariad oedd y gwr du Im brodyr oll am brydu Ninau n ddisgyblion anwyl 44 Gwedd rym gywyddau r wyl Marwnadau meirwon ydym Marwolaeth athrawiaeth rym Cof air frig cyfair ei fron 48 Cur ar ddirwest cerddorion Malai in frig mawl yn frau Mesurid a mesurau Gwanach gywyddau gwynion 52 Gwirodau mawl gwyrda Mon Er a glyw o air ei glod Gweirfil ni ddichon gormod gorfod Ar yr un drych ei ran draw 56 Ar Alis y mae r wylaw Nid oes hawl na dewisolion Athro mawr eithr Ieuan Mon Brad ei bwys byred y bu 60 Brodyr oeddynt am brydu Aeth yr awen i benyd Aeth yn garth (gaeth) weithion i gyd Aeth rhadau ei weithredoedd 64 Aeth i Nef athraw in oedd Ieuan Mon ai Cânt Y mae n amlwg, o r cywydd, fod Ieuan Môn Hen yn ddisgybl i Robin Ddu, ac nid ef oedd yr unig ddisgybl chwaith cyfeirir ato fel ein hathro (llinell 14), Ninau n ddisgyblion anwyl (llinell 43), athro mawr (llinell 58), ac athraw in oedd (llinell 64). Profir yma fod cysylltiadau cryfion rhwng Robin Ddu a Môn a Gwynedd cyfeirir at Wynedd uwch Conwy (llinell 6), Mon (llinellau 19 a 52), Arfon (llinell 20), Gwynedd (llinell 28), a Caer Ddyganwy (llinell 32). Y mae r cywydd yn dyst hefyd i alluoedd Robin Ddu fel Proffwyd (llinell 17), a cheir cyfeiriad at daroganau (llinell 29). 31
33 Fodd bynnag, er bod y cywydd yn profi rhai ffeithiau hysbys am Robin Ddu, dywed hefyd y bu i r bardd farw n ifanc Mab ifangc (llinell 7) ydoedd, a cynar aeth (llinell 12). Profwyd uchod ei fod wedi bod yn canu am gyfnod maith o hyd at hanner canrif. Un eglurhad posibl dros hyn yw mai ffug-farwnad yw hon. Yr oedd yn arfer poblogaidd ymysg y Cywyddwyr cynnar i ganu ffug-farwnadau i w gilydd, ac y mae n bosibl fod rhai o r cywyddau hynny yn ymarferion yn null y farwnad ar y mesur newydd. 59 Geill, felly, fod y cywydd hwn wedi i ganu fel rhyw fath o ymarfer neu dasg gan ddisgybl i w athro barddol, a dichon fod marwnadau gan ddisgyblion eraill Robin Ddu wedi bodoli ar un adeg. Cerddi mawl Ceir yn y traethawd hwn olygiad o gerddi mawl Robin Ddu i bobl yn unig. Yn achos yr un cerdd ar ddeg cyntaf yn y casgliad, crëwyd y golygiad gan ddefnyddio r ffynonellau llawysgrifol a restrir yng nghofnod y cerddi ym Maldwyn. Codwyd cerdd 12, I ofyn pâr o arfau gwynion gan Siôn ap Maredudd o Ystumcegid dros Ddafydd ap Siancyn o Garreg-ygwalch, o Bleddyn Owen Huws (gol.), Detholiad o gywyddau gofyn a diolch (Caernarfon, 1998), cerdd 8, gan ei fod yn olygiad diweddar wedi i lunio gan ddefnyddio r llawysgrifau a restrir ym Maldwyn. 60 Sonnir isod am y cerddi mawl nad ydynt yn rhan o r casgliad hwn am eu bod yn cynnwys brud neu eu bod yn fawl i bethau yn hytrach na phobl. Trafodir cerddi a gambriodolwyd mewn rhai llawysgrifau i Robin Ddu, a chyfeirir hefyd at y cofnodau hynny ym Maldwyn o gerddi sydd yn rhannau o gerddi eraill. 59 Huw Meirion Edwards, Murnio marwnadau: golwg ar y ffug-farwnad yng nghyfnod y cywydd, Dwned, 5 (1999), 59; gw. ymhellach ibid., Gw. ymhellach nodyn cefndir cerdd
34 Y cerddi nas golygwyd Cyfeiria r rhifau yn y cromfachau at rif cofnod y cerddi ym Maldwyn. Gruffudd, awenydd uniawn (2524) Gw. Cerddi annilys, isod. Cerddi mawl yn cynnwys brud Gwyddom dewi a goddef (10427) Gw. Cerddi annilys, isod. Cerddi mawl i bethau, nid pobl Y fun well ei llun a i lliw (27664) Cywydd o fawl i r llwyn banadl yw hwn. Y mae r bardd yn moli r banadl am ei fod yn blodeuo n gynnar yn Ebrill a Mai gan ddarparu lloches i garwyr na allent aros hyd yr haf. Priodolir y cywydd i Ddafydd ap Gwilym mewn pymtheng llawysgrif, i Robin Ddu mewn tair llawysgrif sydd yn dyddio o r unfed ganrif ar bymtheg, ac i Syr Dafydd Owain mewn un llawysgrif. Ceir golygiad ohono yn Owen Jones ac William Owen (goln.), Barddoniaeth Dafydd ab Gwilym (Llundain, 1789), cerdd XLVII; Ifor Williams a Thomas Roberts (goln.), Cywyddau Dafydd ap Gwilym a i Gyfoeswyr (ail arg., Caerdydd, 1935), cerdd XLV; Helen Fulton (ed.), Selections from the Dafydd ap Gwilym Apocrypha (Llandysul, 1996), cerdd 24; Thomas Parry (ed.), The Oxford Book of Welsh Verse (Oxford, 1962), cerdd 63. Fodd bynnag, 33
35 o edrych ar arddull y cywydd, y mae n debyg mai gwaith i fardd o r bymthegfed ganrif ydyw. 61 Ymddengys, felly, mai Robin Ddu a i canodd. Y llong tan y fantell hir (27666) Dyma gywydd o fawl i r llong aeth â Robin Ddu ar ei bererindod i Rufain ym Gw. ymhellach Y bardd: Tystiolaeth y bardd a chofnodion amdano, uchod. Cerddi annilys Blin ydyw gan blanedau (27519) Cywydd marwnad i Siôn Pilstwn, Emral, Maelor Saesneg, Sir y Fflint. Ymddengys mai Rhys Goch Glyndyfrdwy (19398) a i canodd, gan fod pum llawysgrif ar hugain yn ei briodoli iddo. Y mae dwy lawysgrif yn ei briodoli i Robin Ddu, ac un yn ei briodoli i Rys Goch Eryri (19355). 62 Dau can mlynedd cyn meithrin (27540) Englyn i Ddafydd ap Gwilym yw hwn. Fe i priodolir i Robin Ddu mewn un llawysgrif, sef NLW 11993A, 36, sydd yn dyddio o r 18g. 63 Y mae sawl copi o r englyn yn bodoli sydd wedi ei briodoli i Daliesin neu n ddienw. Ceir y cofnod cynharaf o r englyn yn llawysgrif P 53, 87, sydd yn dyddio o ddiwedd y 15g., ac y mae n ddienw yno Gw. Dafydd Johnston, Cerddi r Apocryffa, t. 16, DG.net; (ed.), The Oxford Book of Welsh Verse, t. 545; Fulton (ed.), Selections from the Dafydd ap Gwilym Apocrypha, t. 192 (nodyn cefndir cerdd 24). 62 Gw. GRhGE t HMNLW iv, Dylan Foster Evans gyda Sara Elin Roberts, Myn Pedr, ni wn pwy ydwyd, ar drywydd Dafydd ap Gwilym, tt , DG.net. 34
36 Gruffudd, awenydd uniawn (2524) Dafydd Llwyd o Fathafarn a ganodd y cywydd hwn. Cywydd ydyw yn ateb cywydd Gruffudd ap Llywelyn Fychan sydd yn holi ynghylch y brudiau. Gw. GDLl cerdd 78 am olygiad o r cywydd, a cherdd 77 am gywydd Gruffudd. Priodolir y cywydd i Huw Pennant hefyd. Gwyddom dewi a goddef (10427) Cywydd brud a ganwyd pan garcharwyd Owain Tudur am briodi r frenhines Catherine de Valois. Hi oedd gweddw Harri V, a mam y brenin Harri VI. Priododd Owain hi heb ganiatâd arbennig, ac yr oedd y briodas, felly, yn anghyfreithlon. Tra oedd Catherine yn fyw, yr oedd Owain yn ddiogel, ond wedi i marwolaeth ym 1437, carcharwyd Owain am gyfnod. 65 Fe i priodolir yn y llawysgrifau i Ieuan Gethin ab Ieuan ap Lleision, Robin Ddu, Owain neu Ieuan Waed Da a Dafydd Llwyd o Fathafarn. Derbynnir yn Nest Scourfield, Gwaith Ieuan Gethin ab Ieuan ap Lleision, Llywelyn ap Hywel ab Ieuan ap Gronow, Ieuan Du r Bilwg, Ieuan Rudd a Llywelyn Goch y Dant (M.Phil., Cymru [Abertawe], 1993), mai Ieuan Gethin ab Ieuan ap Lleision a i canodd, a hynny ar sail nifer y llawysgrifau sydd yn ei briodoli iddo. 66 Nodir mai ei waith ef yw r cywydd dan gofnod y bardd yn ByCy 389 hefyd. Ceir golygiad ohono yn W. J. Gruffydd (gol.), Y Flodeugerdd Newydd (Caerdydd, 1909), tt , lle y i priodolir i Ieuan Gethin. Gw. hefyd J. Morgan Williams, The works of some 15th century Glamorgan Bards (M.A., Cymru, 1923), WWR² Gw. hefyd Morus, Robin Ddu o Fôn,
37 Pa seiri n nhop y seren (27627) Dyma gywydd gan Owain ap Llywelyn ab y Moel i r Plas Newydd ym Mhorthaml, Môn, yn amser Wiliam Gruffudd Fychan. Gŵr y Penrhyn, sef gwrthrych cerddi 7 ac 8, a fu n gyfrifol am adeiladu r Plas Newydd. Am hanes y teulu yn ymsefydlu yno, gw. nodyn cefndir cerddi 8 a 7. Priodolir y cywydd i Owain mewn tair llawysgrif B 31064, 27a; Cw 11, 338; Cw 312, 91. Fe i priodolir i Robin Ddu yn llawysgrif Ll 118, 78. Am olygiadau o r cywydd, gw. Eurys Rolant (gol.), Gwaith Owain ap Llywelyn ab y Moel (Caerdydd, 1984), cerdd 23; Dafydd Wyn Wiliam, Y canu mawl i deulu Plasnewydd (Llangefni, 1992), cerdd I. Pe seithid Powys weithian (27630) Cywydd cyngor i Owain Vaughan neu Owain Fychan ap Siôn ab Owain Fychan o Lwydiarth, Llanfihangel yng Ngwynfa, Mechain, Powys, yw hwn. Priodolir y cywydd i Owain Gwynedd (fl. c ) mewn nifer fawr o lawysgrifau (16022), a cheir cerddi eraill ganddo i r teulu. 67 Priodolir y cywydd i Robin Ddu mewn un llawysgrif Cw 24, 64. Y mae r diwedd a r priodoliad wedi i golli yn llawysgrif C 16, 434. Ceir golygiad o r cywydd yn D. Roy Saer, Testun beirniadol o waith Owain Gwynedd, ynghyd â rhagymadrodd, nodiadau a geirfa (M.A., Cymru [Aberystwyth], 1961), 262. Ni all fod yn waith dilys Robin Ddu gan ei fod yn rhy ddiweddar yn ôl Maldwyn (16022), canwyd y cywydd ym 1600, ac yr oedd y gwrthrych yn byw ar droad y ganrif ByCy Gw. LD i, 294. Cyfeirir at ei daid, Owain ap Siôn ap Hywel Fychan, yn P. C. Bartrum: WG2 Aleth 7 (A), ac fe i ganwyd c. 1500, yn ôl y rhif cenhedlaeth a roddir iddo. 36
Gwaith barddonol Ieuan ap Gruffudd Leiaf, Robert Leiaf, Syr Siôn Leiaf a Rhys Goch Glyndyfrdwy
Beth oedd newidiadau crefyddol y Tuduriaid - Pam y cafodd Abaty Tyndyrn ei chau?
Pa fath o wlad oedd Cymru yn yr Oesoedd Canol (tua 1000)? Pa fath o gestyll sydd i w gweld yng Nghymru heddiw? Pa effaith gafodd y Normaniaid ar Gymru? I ba raddau y dylai Owain Glyndwr gael ei gofio yng
Archwiliad Tachwedd 2016 / November 2016 Review. Gwasanaeth Cyfnewid/ Mutual Exchange Service
Archwiliad Tachwedd 2016 / November 2016 Review Gwasanaeth Cyfnewid/ Mutual Exchange Service 1 Mae r Tîm Ansawdd i Denantiaid yn cynnwys tenantiaid o Partneriaeth Tenantiaid a Phreswylwyr CCG. Pwrpas y
Beth oedd newidiadau crefyddol y Tuduriaid? - Pam y cafodd Abaty Tyndyrn ei gau?
Pa fath o wlad oedd Cymru yn yr Oesoedd Canol (tua 1000)? Pa fath o gestyll sydd i w gweld yng Nghymru heddiw? Pa effaith gafodd y Normaniaid ar Gymru? I ba raddau y dylai Owain Glyndwr gael ei gofio yng
Pecyn Gwersi 1 / (Bl 3 Lefelau 1-3) Disgrifio r Eisteddfod. Llwyfan y Maes. Pynciau & agweddau: Sgiliau: Adnoddau cefnogol: Llythrennedd Digidol
/ (Bl 3 Lefelau 1-3) Disgrifio r Eisteddfod Pynciau & agweddau: Cymraeg Saesneg TGCh Addysg Byd Dinasyddiaeth Sgiliau: Llythrennedd Digidol Adnoddau cefnogol: Taflen Waith Llyfryn yr Eisteddfod Dolen i
Buy to Let Information Pack
Buy to Let Information Pack The information provided in this pack is a duplicate of the information provided on display boards at the Drop-in event on Friday 6 th May 2016 in Fairbourne Village Hall. Please
Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion
Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion CYFRES NEWYDD, CYFROL 23 (2017) Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion NEW SERIES, VOLUME 23 (2017) Golygydd : Editor HELEN FULTON Trafodion
Cyfarwyddiadau i Gyfranwyr. Wrth baratoi eu cyfraniadau dylai awduron ymgynghori â r cyfarwyddiadau a geir yn Elwyn
Cyfarwyddiadau i Gyfranwyr Wrth baratoi eu cyfraniadau dylai awduron ymgynghori â r cyfarwyddiadau a geir yn Elwyn Davies, Cyfarwyddiadau i Awduron, ail argraffiad (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1969);
A: Property Register / Cofrestr Eiddo
THIS IS A PRINT OF THE VIEW OF THE REGISTER OBTAINED FROM HM LAND REGISTRY SHOWING THE ENTRIES SUBSISTING IN THE REGISTER ON 24 MAY 2017 AT 11:04:26. BUT PLEASE NOTE THAT THIS REGISTER VIEW IS NOT ADMISSIBLE
DEVELOPMENT LAND FOR SALE Merthyr Tydfil
DEVELOPMENT LAND FOR SALE Merthyr Tydfil APPROX. 5.54 ACRES (2.24 HECTARES) ALLOCATED FOR HOUSING Upper Georgetown Plateau Merthyr Tydfil CF48 1BZ Adjacent to Kier Hardie Health Park Very close to facilities
MAPIAUMAPS. Llyfrgell Genedlaethol Cymru The National Library of Wales
MAPIAUMAPS Y map hynaf yng nghasgliad y Llyfrgell, map Ptolemaidd o Ynysoedd Prydain, a brintiwyd ym 1486 The oldest map in the Library s collection, a Ptolemaic map of the British Isles, printed in 1486
Yr Athro Emeritws Prys T. J. Morgan mewn ymgom â Richard Glyn Roberts
Yr Athro Emeritws Prys T. J. Morgan mewn ymgom â Richard Glyn Roberts Nodweddion arwyddocaol: Ymchwil ddiweddar i hanes Cymru; Bylchau yn yr ymchwil i hanes Cymru; Dyfodol disglair felly i hanes Cymru?
Development Impact Assessment Impact Asssessment in respect of rights and Covenants on Development Property: 56 Cedar Wood Drive Third party interests such as rights and covenants can have a negative effect
Traddodiad a newydd-deb. yn nofelau Wiliam Owen Roberts
Traddodiad a newydd-deb yn nofelau Wiliam Owen Roberts Non Meleri Hughes Traethawd a gyflwynwyd ar gyfer gradd PhD Prifysgol Bangor 2011 2 DATGANIAD Nid yw sylwedd y gwaith hwn wedi cael ei dderbyn o r
W32 05/08/17-11/08/17 2 Hedd Wyn: The Lost War Poet 3 The Bug Grub Couple 4 Cardiff Bay Lives 5 Eisteddfod Genedlaethol Ynys Môn 2017 Places of interest / Llefydd o ddiddordeb: Bodedern, Ynys Môn / Anglesey
Criw Celf 2017/18. Celebrating and creating opportunities for young artists Yn dathlu a chreu cyfleoedd i artistiaid ifanc
Criw Celf 2017/18 Celebrating and creating opportunities for young artists Yn dathlu a chreu cyfleoedd i artistiaid ifanc Criw Celf Participants 2016/17 Cyfranogwyr Criw Celf 2016/17 Imogen Sadler Imogen
MONITRO TLODI AC ALLGÁU CYMDEITHASOL YNG NGHYMRU 2015
MONITRO TLODI AC ALLGÁU CYMDEITHASOL YNG NGHYMRU 2015 Mae r Canfyddiadau hyn gan y New Policy Institute yn dadansoddi r data diweddaraf i ddangos tueddiadau o ran gwaith, tlodi a sancsiynau budd-daliadau
Gwell Cymro, Cymro oddi cartref? cymhlethdod meddwl a gwaith John Ceiriog Hughes
Gwell Cymro, Cymro oddi cartref? cymhlethdod meddwl a gwaith John Ceiriog Hughes gan Bethan Angharad Huws Traethawd a gyflwynir ar gyfer gradd MPhil 2015 Cynnwys Datganiadau ii Cydnabyddiaeth iii Crynodeb
Adran 3 Cydberthyniad ac Atchweliad - Nodiadau Athrawon
Mae r data o r papur: Archwilio Perthnasoedd mewn Dimensiynau Corff Grete Heinz a Louis J. Peterson San José State University Roger W. Johnson a Carter J. Kerk South Dakota School of Mines and Technology
Côd Ymarfer ar gyfer Gweithwyr Gofal Cymdeithasol
Côd Ymarfer ar gyfer Gweithwyr Gofal Cymdeithasol Mae r lluniau yma yn dod o Photo Symbols Gwnaed y ddogfen hon yn rhwydd ei darllen gan VoiceAbility Mae r geiriau a amlygir a u hystyron yn y rhestr geiriau
Cyflwyniad cyflym i Parkinson s
Cyflwyniad cyflym i Parkinson s A quick introduction to Parkinson s Welsh Os ydych newydd dderbyn eich diagnosis, neu os ydych yn adnabod rhywun sydd newydd gael gwybod, mae n debyg bod gennych lawer o
DYFED ARCHAEOLOGICAL TRUST NEWSLETTER SUMMER 2014 NEWYDDLEN HAF 2014 YMDDIRIEDOLAETH ARCHAEOLEGOL DYFED
DYFED ARCHAEOLOGICAL TRUST NEWSLETTER SUMMER 2014 NEWYDDLEN HAF 2014 YMDDIRIEDOLAETH ARCHAEOLEGOL DYFED www.dyfedarchaeology.org.uk www.archaeolegdyfed.org.uk Dyfed Archaeological Trust is an independent
Adran 3 Cydberthyniad ac Atchweliad - Taflen Waith
Mae r data o r papur: Archwilio Perthnasoedd mewn Dimensiynau Corff Grete Heinz a Louis J. Peterson San José State University Roger W. Johnson a Carter J. Kerk South Dakota School of Mines and Technology
Cynhadledd a Gwobrau r Gymraeg mewn Iechyd, Gwasanaethau Cymdeithasol a Gofal Cymdeithasol Darparu gwell gofal i genedl ddwyieithog
Cynhadledd a Gwobrau r Gymraeg mewn Iechyd, Gwasanaethau Cymdeithasol a Gofal Cymdeithasol 2015 Darparu gwell gofal i genedl ddwyieithog Enillwyr Gwobrau Gwireddu r Geiriau 2015 Mae Gwobrau Gwireddu r
Y Meddwl a r Dychymyg Cymreig. FfugLen. Y Ddelwedd o Gymru yn y Nofel Gymraeg o Ddechrau r Chwedegau hyd at Enid Jones. Gwasg Prifysgol Cymru
Y Meddwl a r Dychymyg Cymreig FfugLen Y Ddelwedd o Gymru yn y Nofel Gymraeg o Ddechrau r Chwedegau hyd at 1990 Enid Jones Gwasg Prifysgol Cymru FfugLen Y MEDDWL A R DYCHYMYG CYMREIG Golygydd Cyffredinol
Deddf Awtistiaeth i Gymru
Deddf Awtistiaeth i Gymru Until everyone understands Nes bydd pawb yn deall CYNNWYS Rhagair gan Mark Lever, Prif Weithredwr, Cymdeithas Genedlaethol Awtistiaeth Cyflwyniad 03 04 05 06 07 08 Diagnosis a
Moeseg Cyfraith Naturiol Johannes Duns Scotus: a oes ganddi gysylltiadau Cymreig?
Dr Carys Moseley Moeseg Cyfraith Naturiol Johannes Duns Scotus: a oes ganddi gysylltiadau Cymreig? C Y F N O D O L Y N A C A D E M A I D D C Y M R A E G Golygydd: Dr Anwen Jones 48 Moeseg Cyfraith Naturiol
Brwydr Iaith, Brwydro Iaith: Terminoleg y byd pop Cymraeg fel dull protestio yn y 1960au a r 1970au
Craig Owen Jones Brwydr Iaith, Brwydro Iaith: Terminoleg y byd pop Cymraeg fel dull protestio yn y 1960au a r 1970au C Y F N O D O L Y N A C A D E M A I D D C Y M R A E G Golygydd Yr Athro Ioan Williams
Atrium Building, University of South Wales, Cardiff, April 2018/ Adeilad Atrium, Prifysgol De Cymru, Caerdydd, Ebrill 2018
Atrium Building, University of South Wales, Cardiff, 13-14 April 2018/ Adeilad Atrium, Prifysgol De Cymru, Caerdydd, 13-14 Ebrill 2018 Dame Venodotia, alias Modryb Gwen. A map of North Wales.... Designed
Datganiad i r wasg: Rwyt ti'n fwy na digon da!
DYDDIAD: 10/07/2018, dim embargo Datganiad i r wasg: Rwyt ti'n fwy na digon da! Mae'n bleser gennym gyflwyno Cynhadledd Genedlaethol Cymdeithas Atal Dweud Prydain 2018 i ddinas brydferth Caerdydd ar gampws
Cymeriadau Anhygoel Eryri Amazing Characters of Snowdonia Cymeriadau Anhygoel Eryri - cynnwys Amazing Characters of Snowdonia - content Crefydd / Religion St.Beuno 1 Y Sistersiaid / The Cistercians 1
Sut rydym yn delio â ch cwynion a ch canmoliaeth
Sut rydym yn delio â ch cwynion a ch canmoliaeth 2015 2016 dwrcymru.com PRE 0081 2 Weithiau, mae pethau n mynd o chwith Ein nod bob amser yw sicrhau ein bod yn gwneud pethau n iawn y tro cyntaf, bob tro
CYNGOR CYMUNED LLANWENOG COMMUNITY COUNCIL
CYNGOR CYMUNED LLANWENOG COMMUNITY COUNCIL Neuadd y Pentref, Drefach am 7.30yh 3ydd o Ebrill 2018 / 3 rd April 2018 Yn bresennol / Present: Cyng Alwena Williams, Cyng Hazel Thomas, Cyng Euros Davies, Cyng
Hydref Ffilmiau Perfformiadau byw Cyflwyniadau Teithiau.
Hydref 2018 Ffilmiau Perfformiadau byw Cyflwyniadau Teithiau www.llyfrgell.cymru CROSO CYNNWYS CIPOLWG Mae 2018 yn Flwyddyn y Môr dewch i ddarganfod sut rydym yn dathlu ein harfordiroedd #BlwyddynyMôr
BODWYN FARM / FFERM BODWYN CAEATHRO CAERNARFON GWYNEDD LL55 2TG
BODWYN FARM / FFERM BODWYN CAEATHRO CAERNARFON GWYNEDD LL55 2TG 104.23 acres (42.18 hectares) or thereabouts of land including a substantial character residence with garden grounds and a walled garden
HALF YEARLY MEETING. Castell Brychan, Aberystwyth. DATE: 25 June Professor M. Wynn Thomas (Chair)
HALF YEARLY MEETING VENUE: Castell Brychan, Aberystwyth DATE: 25 June 2009 PRESENT: Professor M. Wynn Thomas (Chair) Local Authorities Councillor Morfudd M. Jones (Denbighshire) Councillor Jim Criddle
33 Glan y Gors PRESTATYN Clwyd LL19 7RL
33 Glan y Gors PRESTATYN Clwyd LL19 7RL Home Information Pack Index About this form: 33 Glan y Gors PRESTATYN Clwyd LL19 7RL Under the Home Information Pack (No. 2) Regulations 2007, you must include
Arsyllfa Wledig Cymru Wales Rural Observatory ADRODDIAD AR FYW A GWEITHIO YNG NGHEFN GWLAD CYMRU
Arsyllfa Wledig Cymru Wales Rural Observatory ADRODDIAD AR FYW A GWEITHIO YNG NGHEFN GWLAD CYMRU Medi 2004 CYNNWYS Rhifau r tudalennau Crynodeb gweit hredol 3-7 Adran 1 Rhagymadrodd a methodoleg 8-10 Adran
Rhif 6 Gorffennaf 2010 ISSN 1741-4261 CYFNODOLYN ACADEMAIDD CYMRAEG Golygydd: Yr Athro Ioan Williams Cyhoeddwyd gyda chymorth: 1 Rhif 6 Gorffennaf 2010 ISSN 1741-4261 C Y F N O D O LY N A C A D E M A I
NORTH WEST WALES DENDROCHRONOLGY PROJECT DATING OLD WELSH HOUSES CYNFAL FAWR
NORTH WEST WALES DENDROCHRONOLGY PROJECT DATING OLD WELSH HOUSES CYNFAL FAWR Maentwrog parish, Gwynedd (old county Merioneth) NGR SH 703 407 CONTENTS 1. Outline of house & family history p 2 2. Cynfal
Amrywio ieithyddol ymhlith siaradwyr Cymraeg Treorci ar ddiwedd y saithdegau
Phylip Brake Amrywio ieithyddol ymhlith siaradwyr Cymraeg Treorci ar ddiwedd y saithdegau Rhif 7 Ionawr 2011 ISSN 1741-4261 C Y F N O D O LY N A C A D E M A I D D C Y M R A E G 9 Amrywio ieithyddol ymhlith
Dyma ddechrau r neges a anfonodd Eiddil o r Glyn-dyfroedd Hyfryd at olygydd y
Yn sgil Chwyldro Ffrengig 1789: Cyfieithu radicalaidd i r Cymry 1 Ddinesydd, Os bernwch fod yn y llinellau isod ryw beth a fyddai, naill a i er addysg a i pleser i m cydwladwyr, y mae i chwi ryddid i w
Cefnogi gwaith eich eglwys
Elusen Gofrestredig Rhif: 1142813 Rhifyn Hydref 2017 2 Am fwy o cysylltwch: Â ch Trysorydd lleol neu Yr Eglwys yng Nghymru 2 Sgwâr Callaghan, Caerdydd. CF10 5BT rhoiynsyth@eglwysyngnghymru.org.uk gwaith
Llyfrgell Genedlaethol Cymru = The National Library of Wales
Llyfrgell = The National Library of Wales Cymorth chwilio Finding Aid - Eisteddfod - cyfansoddiadau a beirniadaethau (GB 0210 CYFANS) Cynhyrchir gan Access to Memory (AtoM) 2.3.0 Generated by Access to
The Friend. Y Cyfaill. Kyffin Williams Library book launch. Lansiad llyfr Kyffin Williams yn y Llyfrgell
Y Cyfaill Haf 2004 The Friend Summer 2004 Lansiad llyfr Kyffin Williams yn y Llyfrgell Kyffin Williams Library book launch Cafwyd ymwelydd pwysig yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru ar 15 Mai, sef Syr Kyffin
CYMDEITHAS EDWARD LLWYD. Y Naturiaethwr. Cyfres 2 Rhif 4 Gorffennaf 1999
CYMDEITHAS EDWARD LLWYD Y Naturiaethwr Cyfres 2 Rhif 4 Gorffennaf 1999 Dosberthir yn rhad i aelodau Cymdeithas Edward Llwyd Pris i r cyhoedd: 2.50 Gellir cael ô-rifynnau: Cyfres 1, Rhif 1 33 (1979-95)
Tystysgrif Ganolradd mewn Cymraeg Ail Iaith: Defnyddio r Gymraeg
Defnyddio r Gymraeg: Canolradd B1 2018 Tystysgrif Ganolradd mewn Cymraeg Ail Iaith: Defnyddio r Gymraeg LLYFRYN YR YMGEISYDD Mae CBAC yn aelod llawn o ALTE (Cymdeithas i Brofwyr Ieithoedd yn Ewrop). WJEC
Adnoddau Llyfrgell ar gyfer Gwleidyddiaeth Ryngwladol
Adnoddau Llyfrgell ar gyfer Gwleidyddiaeth Ryngwladol I gael rhagor o wybodaeth a dolenni gwe sy n berthnasol i r maes ewch i: http://www.aber.ac.uk/cy/is/subject/interpol/ Cyflwyniad Mae astudio Gwleidyddiaeth
DATHLU 30 MLYNEDD YR ARCHIF WLEIDYDDOL GYMREIG CELEBRATING 30 YEARS OF THE WELSH POLITICAL ARCHIVE
LLYFRGELL GENEDLAETHOL CYMRU THE NATIONAL LIBRARY OF WALES DATHLU CELEBRATING 30 44 DATHLU 30 MLYNEDD YR ARCHIF WLEIDYDDOL GYMREIG CELEBRATING 30 YEARS OF THE WELSH POLITICAL ARCHIVE PAPURAU PETER HAIN
Llenydda a Chyfrifiadura Ifor ap Dafydd Archif Llenyddiaeth Cymru / The Welsh Literature Archive Cyflwyniad Awr Ginio 03/02/10 J. Guttenburg (1397?-1468) (Artist anhysbys G19) Yny lhyvyr hwnn John Price,
Anatomi cydnerthedd: Pecyn cymorth. Heading. Datblygwyd yr adnodd hwn yn wreiddiol gan yr Asiantaeth Gwella Gwasanaethau Cymdeithasol.
Heading Anatomi cydnerthedd: Pecyn cymorth Datblygwyd yr adnodd hwn yn wreiddiol gan yr Asiantaeth Gwella Gwasanaethau Cymdeithasol. Anatomi cydnerthedd: Pecyn cymorth /1 Manylion cyswllt Gofal Cymdeithasol
Gan Heini Gruffudd a Steve Morris
Canolfannau Cymraeg a Rhwydweithiau Cymdeithasol Oedolion sy n Dysgu r Gymraeg: Ymdrechion i Wrthdroi Shifft Ieithyddol mewn Cymunedau cymharol ddi-gymraeg Gan Heini Gruffudd a Steve Morris Hawlfraint
Mynwent ganoloesol gynnar a gwersyll adeiladu Rhufeinig o dan Ysgol Yr Hendre, Llanbeblig, Caernarfon
Mynwent ganoloesol gynnar a gwersyll adeiladu Rhufeinig o dan Ysgol Yr Hendre, Llanbeblig, Caernarfon Cloddiadau archaeolegol o waith Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd i Gyngor Gwynedd Ymddiriedolaeth
Cyngor Cymuned Llandwrog Cofnodion Cyfarfod y Cyngor 15 Medi 2014 Clerc y Cyngor David Roberts Tudalen - 1 - Cyngor Cymuned Llandwrog Cofnodion y cyfarfod o Gyngor Cymuned Llandwrog a gynhaliwyd Nos Lun,
Nazareth Chapel. Capel Nasareth. Dyma erthygl a ymddangosodd yn y Drysorfa yn The following article appeared in the Trysorfa in 1869:
Capel Nasareth Dyma erthygl a ymddangosodd yn y Drysorfa yn 1869. Tal-y-bont, Ceredigion Y mae y Methodistiaid wedi adeiladu capel newydd yn y lle hwn yr hwn sydd yn adeilad hardd iawn. Ni fu yno erioed
Cynllun Datblygu Lleol ar y Cyd Gwynedd a Môn ( )
Cynllun Datblygu Lleol ar y Cyd Gwynedd a Môn (2011-2026) Archwiliad Sesiwn Gwrandawiad 8 YNNI ADNEWYDDADWY 9.30 yb, Dydd Iau 15 Medi 2016 Datganiad ysgrifenedig pellach a thystiolaeth i w hystyried gan
Llyfrgell Genedlaethol Cymru = The National Library of Wales. Cymorth chwilio Finding Aid - Gwen Rees Roberts Papers, (GB 0210 GWERTS)
Llyfrgell Genedlaethol Cymru = The National Library of Wales Cymorth chwilio Finding Aid - (GB 0210 GWERTS) Cynhyrchir gan Access to Memory (AtoM) 2.3.0 Generated by Access to Memory (AtoM) 2.3.0 Argraffwyd:
Week/Wythnos 13 March/Mawrth 28 - April/Ebrill 3. Pages/Tudalennau:
Week/Wythnos 13 March/Mawrth 28 - April/Ebrill 3 Pages/Tudalennau: 2 Laurence's Extraordinary Ordinary Houses 3 The Welsh Italians 4 Match of the Day Wales 5 Visions of the Valleys 6 The Valleys Fighter
Mentro a cholli? Alcohol a gamblo: ymchwilio i r nodweddion cyffelyb ac atebion cyffredin
Mentro a cholli? Alcohol a gamblo: ymchwilio i r nodweddion cyffelyb ac atebion cyffredin Alcohol Concern Alcohol Concern yw r elusen genedlaethol ar gamddefnyddio alcohol, gan ymgyrchu dros bolisi alcohol
Cydymaith i r Wladfa Gymreig ym Mhatagonia. Eirionedd A. Baskerville
Cydymaith i r Wladfa Gymreig ym Mhatagonia Eirionedd A. Baskerville Cymdeithas Cymru Ariannin 2014 1 Hawlfraint Eirionedd A. Baskerville, 2014 2 Rhagair Nod y Cydymaith hwn yw casglu ynghyd mewn un lleoliad
Week/Wythnos 31 August/Awst 2-8, 2014
Week/Wythnos 31 August/Awst 2-8, 2014 Pages/Tudalennau: 2 Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Sir Gâr 2014 4 X-Ray Health Special 5 The Great Welsh Diet Experiment: One Year On 6 Live Longer Wales: Helen s
Llantwit Major Llanilltud Fawr
Neath SWANSEA 4 Port Talbot A465 4 4 40 39 38 37 A4 Glyn- Neath A406 A4059 35 470 Monmouth Ebbw Abergavenny Merthyr Vale Tydfil Blaina Raglan Rhymney Hirwaun Aberdare Crumlin Pontypool Usk Treorchy Cwmbran
FFI LM A R CYFRYN GA U
FFY DD Y N Y F F R ÂM C YNNAU R F F L AM A S T U DI O S Ê R Y N Y MA E S F F IL M IAU YSG RIFAU AR T WIN TOW N, F F I L M I AU R 1 9 9 0 au FFI LM A R CYFRYN GA U C AM P HYS BYS E B U A R P L E NT YN S
Gwaith Cymdeithasol yng Nghymru. Social Work in Wales. Prosbectws i Israddedigion. Undergraduate Prospectus
Gwaith Cymdeithasol yng Nghymru Prosbectws i Israddedigion Social Work in Wales Undergraduate Prospectus Dysgu sy n Newid Bywydau Mae popeth sydd angen i chi ei wybod er mwyn dechrau ar eich taith gyda
6.5m; 10.5km 7 sites to visit / 7 safle i ymweld â nhw
llwybr BRO VALE OF GlamOrgan trail 6.5m; 10.5km 7 sites to visit / 7 safle i ymweld â nhw 2 Circular Walk / Cylchdaith 3 Welcome to the Vale of Glamorgan, home to Iolo Morganwg (1747 1826) - AN ARCHITECT
Ceisiadau Cynllunio Newydd ~ New Planning Applications
NP2/11/LB352J 08/05/2013 Newid amod Beddgelert 258807 348026 Dirprwyiedig/Delegated Diwygio Amod Rhif 3 o Ganiatâd Cynllunio NP2/11/LB352C dyddiedig 20/06/2003 i gadw offer presennol Airwave (mast telathrebu
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 2018 Y Lle Celf
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 2018 Y Lle Celf Cynnwys Contents 3 Rhai Cwestiynau Hynod o r Gadair 4 Some Extraordinary Questions from the Chair Thomas Williams Y Lle Celf 2018 8 David Alston Sylwadau
Dadansoddiad disgrifiadol o iechyd yng nghyffiniau Gwaith Hanson Cement
Dadansoddiad disgrifiadol o iechyd yng nghyffiniau Gwaith Hanson Cement Chwefror 2011 Arsyllfa Iechyd Cyhoeddus Cymru Awduron: Rhys Gibbon, Dr Ciaran Humphreys, Claire Jones, Nathan Lester, Margaret Webber
Cyfres newydd, rhif 17 Hydref Mi glywais lais yr Iesu n dweud, Tyrd ataf fi yn awr. Llun: Fishers of Men (Simon Dewey)
Cyfres newydd, rhif 17 Hydref 2011 Mi glywais lais yr Iesu n dweud, Tyrd ataf fi yn awr Llun: Fishers of Men (Simon Dewey) Annwyl ffrindiau, Bydd pawb ohonom o dro i dro yn derbyn gwahoddiad cyfaill neu
Cylchlythyr / Newsletter 42 Hydref I Autumn Spring Meeting at Bala
CYMDE1THAS TREFTADAETH Y CAPELI THE CHAPELS HERITAGE S0C1ETÌ' Cylchlythyr / Newsletter 42 Hydref I Autumn Spring Meeting at Bala 2003 This year our Spring Meeting was held at Bala on 17 May. We met in
NODIADAU TESTUNOL. rhif yr adnod
NODIADAU TESTUNOL Nid esbonio pynciau r gyfraith yw diben y Nodiadau hyn, gan y gwnaed hynny gan sawl un o m blaen. Am gyflwyniad cyffredinol i gefndir a chysyniadau r gyfraith frodorol fel cyfangorff,
CYNGOR CYMUNED LLANGERNYW LLANGERNYW COMMUNITY COUNCIL
CYNGOR CYMUNED LLANGERNYW LLANGERNYW COMMUNITY COUNCIL Cynhaliwyd Cyfarfod o r Cyngor Cymuned Nos Fercher, Medi 30ain 2015 am 7.30 yh yng Nghanolfan Gwytherin Ymddiheuriadau: Elen H Edwards, R Emlyn Williams,
Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru. University of Wales Centre for. Adroddiad Blynyddol
Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru University of Wales Centre for Advanced Welsh and Celtic Studies Adroddiad Blynyddol Annual Report 2015 2016 Adroddiad y Cyfarwyddwr Director s
Bwletin Gorffennaf 2017 Hau i Fedi www.ysgoluwchraddbodedern.org @YUBoded Wythnos Sgiliau Unwaith eto mae r ysgol wedi trefnu wythnos o weithgareddau gyda r nod o ehangu gorwelion ein disgyblion, a hynny
Hawliau n gwreiddio Adroddiad Sicrwydd Comisiynydd y Gymraeg
Hawliau n gwreiddio Adroddiad Sicrwydd 2016-17 Comisiynydd y Gymraeg Cyhoeddwyd yn unol ag Adran 4 Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011 1 Cynnwys Rhagair Rhagair 3 Cefndir 4 Adroddiad cryno 6 Rhan 1: Mae gwasanaethau
Anhwylderau r Sbectrwm Awtistig. Adnodd i Deuluoedd yng Nghymru
Anhwylderau r Sbectrwm Awtistig Adnodd i Deuluoedd yng Nghymru Rhagfyr 2010 ISBN 978 0 7504 5977 8 Hawlfraint y Goron 2011 WAG10-11196 F1141011 2 Cynnwys Tudalen Beth yw Anhwylderau r Sbectrwm Awtistig?
ADRODDIAD GAN GOMISIWN ATHRAWIAETH SEFYDLOG YR EGLWYS YNG NGHYMRU YR EGLWYS YNG NGHYMRU A PHARTNERIAETHAU O R UN RHYW
ADRODDIAD GAN GOMISIWN ATHRAWIAETH SEFYDLOG YR EGLWYS YNG NGHYMRU YR EGLWYS YNG NGHYMRU A PHARTNERIAETHAU O R UN RHYW Mawrth 2014 YR EGLWYS YNG NGHYMRU A PHARTNERIAETHAU O R UN RHYW Cyflwyniad i r adroddiad
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Morgannwg Y Lle Celf
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Morgannwg 2012 Y Lle Celf Noddwyr Balch Medal Aur am Bensaernïaeth Eisteddfod Genedlaethol Cymru Cymru wedi i dylunio n well Cynnwys Contents 3 Gair o r Gadair A Word
ACQUISITION OF LAND ACT 1981
ACQUISITION OF LAND ACT 1981 NOTICE OF A PROPOSED COMPULSORY PURCHASE OF LAND FORMING PART OF A COMMON AND RIGHTS OVER LAND FORMING PART OF A COMMON, SUCH LAND BEING KNOWN AS CWMTAFF FECHAN RIVERSIDE COMMON
ROBERT MAPPLETHORPE PECYN ADNODDAU AR GYFER ATHRAWON AC ADDYSGWYR CEFNOGWYD GAN
ROBERT MAPPLETHORPE PECYN ADNODDAU AR GYFER ATHRAWON AC ADDYSGWYR CEFNOGWYD GAN YNGLŶN Â R PECYN HWN Ystyrir Robert Mapplethorpe fel un o artistiaid pwysicaf y byd yn yr ugeinfed ganrif hwyr. Mae r grŵp
Llyfrgell Genedlaethol Cymru = The National Library of Wales
Llyfrgell Genedlaethol Cymru = The National Library of Wales Cymorth chwilio Finding Aid - Watkins and David Collection of Montgomeryshire Deeds, () Cynhyrchir gan Access to Memory (AtoM) 2.3.0 Generated
ARGRAFFIAD canmlwyddiant Centenary edition
100 CYMDEITHAS HYNAFIAETHWYR A NATURIAETHWYR MÔN NEWSLETTER Cylchlythyr ANGLESEY ANTIQUARIAN SOCIETY AND FIELD CLUB No. 58 Gwanwyn / Spring 2012 ARGRAFFIAD canmlwyddiant Centenary edition T The Grand Weekend
CYNGOR TREF AMLWCH TOWN COUNCIL. Cyngor Tref Amlwch Town Council
CYNGOR TREF AMLWCH TOWN COUNCIL Swyddfa r Cyngor, Llawr y Llan, Lon Goch, Amlwch, Ynys Mon, LL68 9EN Ebost/Email: swyddfa@cyngortrefamlwch.co.uk Ffon/Tel: 01407 832 228 Cyngor Tref Amlwch Town Council
Gwybodaeth ffeithiol am y cais a r ymgeisydd/ymgeiswyr SAMPL
Cynnwys 1. Taflen grynhoi ar gyfer y panel maethu 2. Adran A Gwybodaeth ffeithiol am y cais a r ymgeisydd/ymgeiswyr 3. Adran B Gwybodaeth ansoddol, gwerthusiad ac argymhelliad ar addasrwydd yr ymgeisydd/ymgeiswyr
14 th September 2017 The ninth meeting of the Mynydd y Gwair Wind Farm Community Liaison Group Felindre Welfare Hall
14 th September 2017 The ninth meeting of the Mynydd y Gwair Wind Farm Community Liaison Group Felindre Welfare Hall Attendees Emma North, Planning, City and County of Swansea Councillor Paul Northcote,
SAETHU YNG NGHYMRU. er budd cefn gwlad a chymuned. y r ac h o s dro s gefnogi
SAETHU YNG NGHYMRU er budd cefn gwlad a chymuned y r ac h o s dro s gefnogi r h aga i r Rwyf wir yn credu bod saethu yng nghefn gwlad Cymru n rhan annatod o ddiwylliant a thraddodiadau campau ein cenedl.
NEWYDDION. I gael yr wybodaeth ddiweddaraf dilynwch ni ar:
Rhifyn. 63 Elusen Rhif 1043989 Haf 2014 NEWYDDION Cwmni Cyfyngedig gan Warant Rhif 2993429 I gael yr wybodaeth ddiweddaraf dilynwch ni ar: /AVOWWrexham @AVOWWrexham Yn Y Rhifyn Hwn 03 04 05 06 07 08 09
CYMDEITHAS TREFTADAETH Y CAPELI THE CHAPELS HERITAGE SOCIETY TAFLEN WYBODAETH LEOL 23 LOCAL INFORMATION SHEET
CYMDEITHAS TREFTADAETH Y CAPELI THE CHAPELS HERITAGE SOCIETY TAFLEN WYBODAETH LEOL 23 LOCAL INFORMATION SHEET Y BALA BALA Organ Capel Tegid Saif tref Y Bala o fewn i blwyf Llanycil. Mae eglwys y plwyf
CYNGOR CYMUNED LLANWENOG COMMUNITY COUNCIL
CYNGOR CYMUNED LLANWENOG COMMUNITY COUNCIL Neuadd y Pentref, Drefach am 7.30yh 3ydd o Fedi 2013 Drefach Village Hall, 7.30pm 3 rd of September 2013 Yn bresennol/present: Cyng. Bill Green, Cyng. Gwilym
Bil Cyllido Gofal Plant (Cymru)
Cynulliad Cenedlaethol Cymru Y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg Bil Cyllido Gofal Plant (Cymru) Adroddiad Cyfnod 1 y Pwyllgor Gorffennaf 2018 www.cynulliad.cymru Cynulliad Cenedlaethol Cymru yw r corff
London Welsh Centre Library Catalogue
800 - Literature 803 - Dictionaries & Encyclopedias 433 DAVIES, W Ll The National Library of Wales, A Survey 1937 Aberystwyth 803DAV 434 National Library of Wales Bibliotheca Celtica 1909 1910 Aberystwyth
Agenda Item 3. Public Accounts Committee. Inquiry into Regulatory oversight of Housing Associations. January Pack Page 1
Agenda Item 3 Public Accounts Committee Inquiry into Regulatory oversight of Housing Associations January 2017 National Assembly for Wales Public Accounts Committee Pack Page 1 The National Assembly for
Datblygu r Cwricwlwm Cymreig
Datblygu r Cwricwlwm Cymreig Cyfeiria r llyfryn hwn at y Cwricwlwm Cymreig pan yn cyfeirio at Ofyniad Cyffredin y Cwricwlwm Cenedlaethol, ac at Gwricwlwm Cymreig pan yn cyfeirio at ddadansoddiad ysgolion
Ailddiffinio cyfeillgarwch yn nofel Michael Roes, Geschichte der Freundschaft (2010)
Seiriol Dafydd Ailddiffinio cyfeillgarwch yn nofel Michael Roes, Geschichte der Freundschaft (2010) C Y F N O D O L Y N A C A D E M A I D D C Y M R A E G Golygydd Yr Athro Ioan Williams 25 Ailddiffinio
ISBN digidol Hawlfraint y Goron WG23697
ISBN digidol 978 1 4734 2505 7 Hawlfraint y Goron WG23697 Cynnwys Cefndir 2 Nodyn gan yr Athro Ian Diamond 3 Cais am dystiolaeth 4 Manylion yr atebydd 5 Holiadur 6 Atodiad A: Cylch gorchwyl y Panel Adolygu
Anatomi cydnerthedd: cynorthwyon a rhwystrau wrth i ni heneiddio Adolygiad llenyddiaeth
Anatomi cydnerthedd: cynorthwyon a rhwystrau wrth i ni heneiddio Adolygiad llenyddiaeth Gan Imogen Blood, Ian Copeman & Jenny Pannell Hydfref 2015 1 Cydnabyddiath Hoffai r awduron gofnodi eu diolch i r
Bangoriad /6/04 1:41 pm Page 1. The University of Wales, Bangor Alumni Magazine Cylchgrawn Alumni Prifysgol Cymru, Bangor
Bangoriad 2004 9/6/04 1:41 pm Page 1 2004 The University of Wales, Bangor Alumni Magazine Cylchgrawn Alumni Prifysgol Cymru, Bangor Bangoriad 2004 9/6/04 1:41 pm Page 2 Bangoriad 2004 Welcome to the latest
1965 CYMDEITHAS HYNAFIAETHWYR A NATURIAETHWYR MÔN NEWSLETTER Cylchlythyr ANGLESEY ANTIQUARIAN SOCIETY AND FIELD CLUB No. 64 Gwanwyn / Spring 2015 Departing Editor t is with great regret that I have to
Cor Caerdydd o flaen adeilad y Pierhead yn y Bae noson noson perfformio Ar Waith Ar Daith gweler tud. 13. Dyluniad a lluniau: Irfon Bennett
Cor Caerdydd o flaen adeilad y Pierhead yn y Bae noson noson perfformio Ar Waith Ar Daith gweler tud. 13 Dyluniad a lluniau: Irfon Bennett PENCAMPWYR GWELER TUD. 20 Tîm rygbi r gynghrair bl. 7 Glantaf
2019 © estatedocbox.com Privacy Policy | Terms of Service | Feedback
To make this website work, we log user data and share it with processors. To use this website, you must agree to our Privacy Policy, including cookie policy. I agree.