cy en ceb su nl en cy de en en en cy en es cy cy fr tr es cy de fy fi cy cy en es es de en es de de cy cy en de cy es cy cy cy cy en
Hanes Y 14 Copa :: Mynyddoedd 3000 Troedfedd Eryri, Cymru
Mae'r mynyddoedd 3000 troedfedd yng Nghymru yn gyfleus iawn i gyd yn rhan o'r 3 grwp o fynyddoedd yng Ngogledd Eryri - Carneddau, Glyderau a'r Wyddfa. Pebai Aran Fawddwy neu Cadair Idris ychydig droedfeddi'n uwch, gallai fod yn stori wahanol. Ond fel y mae, roedd tramwyo'r 14 copa mewn un diwrnod yn her amlwg hyd yn oed yn y 19eg ganrif, er fod y cwblhad cyntaf a gofnodwyd yn 1919 gan grwp o'r Rucksack Club dan arweiniaeth Eustace Thomas. I'r gwrthwyneb, wedi metrigeiddio'r Arolwg Ordnans yn a 70au, does gan tramwyo'r 4 copa 1000 medr yr un apel na rhesymeg. Ond mae'r ras copaon mil medr, a gynhelir ddechrau Mehefin yn flynyddol, yn gwneud y gorau o'r sefyllfa gan gychwyn oddi wrth y môr ger Abergwyngregyn a gorffen ar ben yr Wyddfa.
Yn The Mountains Of Snowdonia, gan Carr a Lister, a gyhoeddwyd yn 1925, sylwir y dywed: Ni fydd cerddwyr da'n ymweld ag Eryri nifer o weithiau heb gynnwys y Carneddau, Glyderau a'r Wyddfa mewn un cyrch, a mae'r llyfr ymwelwyr o westy Pen Y Gwryd yn datgelu bod tramwyo'r 'Fourteen Threes', hyd yn oed os na'i cyflawnwyd, yn aml ar agenda'r gwesteion a oedd yn aros yno. Yn ystod y 30au, dechreuodd yr amser tramwyo ddod lawr, hefo W. Stallybrass yn cerdded o'r Wyddfa i Feol Fras mewn 13 awr 20 munud, Showell Styles (yr awdur nodedig) mewn 12 awr 44 munud a Frank Shuttleworth mewn 10 awr 29 munud. Awgryma'r manylrwydd hyn mai naid teithiau achlysurol oedd y rhain, ond ymgeision torri record.
Ond y person cyntaf i gymeryd y record o ddifirif, yn 1938, oedd Thomas Firbank, oedd â fferm (Dyffryn Mymbyr) ar lethrau deheuol y Glyderau. Yn dilyn hyn, cyflwynodd bennod yn ei lyfr arbennig o ddarllenady I Bought A Mountain, gan sicrhau bod y "Fourteen Threes" yn gwbl gydnabyddedig byth ers hynny. Ymddengys ei ddisgrifiad o cynllunio manwl, rhagchwilio, hyfforddi, amserlennu, a thimau cefnogol yn fodern iawn, ac wedi'n talu'n dda pan lwyddodd ei dîm o dri (a oedd yn cynnwys llysfeistri Ysgol Stowe Rex Hamer a Eddi Capel Cure yn ogystal ac ef ei hun), er gwaethaf tywydd gwael a oedd yn cynnwys "blanced o niwl trwchus dyrys" ar y Carneddau, i dramwyo mewn amser o 8 awr 25 munud. Mae hefyd yn werth cofio'r diffyg llwybrau ar y pryd, a oedd yn ei gwneud yn anos fyth ffeindio'u ffordd. Llwyddodd ei wraig Esme (a ail-briododd yn ddiweddarach, ac fel Esme Kirby, dechreuodd Cymdeithas Eryri yn 1968) yng nghwmni'r bugail fferm Thomas Davies i osod record y merched o 9 awr 29 munud. Rhedeg ar i lawr a wnaeth yr amseroedd hyn yn bosibl. Tra'n hyfforddi, daeth Rex Hamer lawr o ben Tryfan i'r A5 mewn 13 munud, camp nad yw'n debyg y gellid ei hefelychu'n aml ers hynny (ond hawliodd yr alpeniwr 80au Trevor Pilling ei fod wedi llwyddo mewn 8 munud - amser syfrdanol dros ben). Roedd rhedeg yn y mynyddoedd yn beth newydd, fel yr oedd y cyhoeddusrwydd a ddilynnodd eu llwyddiant a chodwyd eiliau at hyn yn y sefydliadau mynydda.
Roedd presenoldeb Esme yn gyfrifol am lawer o'r cyhoeddusrwydd, roedd merched yn mynydda'n beth newydd. Byddai'n sawl blwyddyn cyn i bobl fel Helen Diamantides a Lizzy Hawker brofi y gall merched a redai'r pellteroedd mawr fod cystal â'r dynion. 'Doedd Firbank ddim yn hoff o gwbl o'r ffws, ond roedd Esme wrth ei bodd, yn teithio i Lundain fel gwestai y BBC ac yn cael sylw yn y papurau dyddiol. Yn dilyn y teimlad cryf o anniddigrwydd yn y byd mynydda, teimlai Hamer a Capel Cure ei bod yn rhaid ysgrifenu llythyr i ymddiheuro yn y Climber's Club Journal, er na wnaeth hynny atal y rhedeg na diddordeb y wasg pan ar drael stori dda.
Datblygiad Safle Wê: Matrix10.netEryri-Bywiol © 2015 Telerau ac Amodau