cy cy en cy cy cy cy en war cy cy gn cy cy es ur el uk en zh cy cy cy eo fr es en en en cy cy en de cy en pl eo cy eo es cy en es es ceb en es cy cy la ceb sv en cy cy hbs_lat cy zh cy cy cy cy cy en cy
Yn golygu Anarchiaeth - Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Nid ydych wedi'ch mewngofnodi ar hyn o bryd. Os ydych yn cadw eich golygiadau, caiff eich cyfeiriad IP ei ddangos yn gyhoeddus ar hanes golygu'r dudalen hon. Os ydych yn creu cyfrif, gallwch guddio'ch cyfeiriad IP a chewch ragor o fanteision. Mae modd gweld negeseuon a anfonir at eich cyfeiriad IP ar eich tudalen sgwrs.
Peidiwch â chadw golygiadau arbrofi. Os hoffech arbrofi, defnyddiwch y pwll tywod. Os hoffech gael cymorth gyda golygu, gweler tudalen y cyfranwyr newydd.
Prawf gwrth-sbam. Peidiwch â llenwi hwn!
[[Delwedd:Anarchy-symbol.svg|bawd|160px|Yr A-Cylchog, un o symbolau Anarchiaeth]] {{ideolegau}} [[Ideoleg]] [[gwyddor gwleidyddiaeth|wleidyddol]] a mudiad [[cymdeithas]]ol sydd o blaid diddymu unrhyw fath o [[gwladwriaeth|wladwriaeth]] a'i disodli gyda chyfundrefn wirfoddol yw '''anarchiaeth''' (o'r geiriau [[Groeg (iaith)|Groeg]] αν 'heb' + αρχειν 'rheoli' + ισμός ,o'r gwraidd -ιζειν : 'heb archoniaid', 'heb reolwyr'). Mae gan anarchiaeth amryw eang o ffurfiau, o anarchwyr egöistig sydd yn gwrthwynebu pob system moesol i anarchwyr gyfalafol a chredai mewn masnach rhydd heb unrhyw ymyrraeth o'r stad hyd at anarchwyr cymdeithasol (y garfan fwyaf); sosialwyr yn gwrth i'r wladwriaeth a chyfalafiaeth. ==Anarchiaeth Unigolyddol== Rhoddir anarchiaeth unigolyddol pwyslais ar ewyllys yr unigolyn yn erbyn rheolaeth allanol megis y wladwriaeth, [[crefydd]], ideoleg, moeseg ac ati gan eraill. Mae gan yr athroniaeth sawl amrywiant, rhai yn gwrthwynebiaeth i'w gilydd. Y ffurf mwyaf eithafol o anarchiaeth unigolyddol yw egoistiaeth, math o nihiliaeth a wrthwyneba pob math o foeseg. Gwelir yr hyn sydd gan ddyn y grym i'w wneud fel yr hyn sydd yn cyfiawn, ac y dylai unigolion gweithio am les ei hun yn unig. Enghreifftiau o'r fath anarchwyr yw'r [[Marquis de Sade]] (o le ddaw'r air "''Saddism''" yn Saesneg, a golygir cael pleser trwy rhoi poen i eraill) a [[Max Stirner]]. Math arall o anarchiaeth unigolyddol yw anarchiaeth gyfalafol a gredir yng nghymdeithas heb lywodraeth, masnach cwbl rhydd a pharch naturiol at hawliau eiddo. Er ei syniadau eithafol, nid yw anarchiaeth unigolyddol yn cefnogol o chwyldro fel modd o gyrraedd ei amcanion - gwelir chwyldro fel gweithred gyfunol sydd yn ffordd o greu ymosodiadau newydd ar ewyllys yr unigolyn. Yn hytrach, trwy lwybrau esblygol mae anarchwyr unigolyddol yn gweld cyrhaeddiad ei syniadau. I rai anarchwyr egoistiaeth osgoi ac anwybyddu y wladwriaeth a chyfyngiadau ar ewyllys yr unigolyn yw'r unig amcan. ==Anarchiaeth Gymdeithasol== Ideoleg a chwympiff dan gategori mwy eang sosialaeth rhyddfrydol yw anarchiaeth gymdeithasol neu anarchiaeth sosialaidd. Geilw am gymdeithas lle bu'r ffurf gynhyrchu yn nwylo'r gweithwyr ac eiddo mewn perchnogaeth gymunedol, gydag unigolion yn cydweithio mewn grwpiau gwirfoddol, democrataidd heb hierarchaeth. Gwelir rhai anarchwyr y grwpiau gwirfoddol yma yn cydweithio gydag eraill ar haenau uwch mewn modd ffederal (eto gwirfoddol), er mwyn wneud penderfyniadau uwch. Bu'n gwrthwynebu'r wladwriaeth yn ogystal i gyfalafiaeth - gwelir y ddau yn ynghlwm, y wladwriaeth yn amddiffyn hawliau eiddo ac felly cyfalafiaeth. Yn ôl anarchwyr cymdeithasol felly mae anarchiaeth gyfalafol yn fath o hunan gwrthgyferbyniad. Bwysig nodi nid yw anarchiaeth gymdeithasol yn dechnegol yn gwrthwynebu llywodraeth - sef ymgorfforiad o ewyllys gwleidyddol, ond y wladwriaeth - sefydliad canolig o lywodraeth anwirfoddol gyda monopoli dros y defnydd o drais. Llywodraeth trwy gydsyniad mae anarchiaeth cymdeithasol yn cefnogi. Serch hyn, yn iaith pob dydd lle ddefnyddir y geiriau llywodraeth a gwladwriaeth yn ymgyfnewidiol mae'n deg i ddweud bod anarchwyr cymdeithasol yn gwrthwynebu'r llywodraeth. Cymdeithas [[Comiwnyddiaeth|gomiwnyddol]] yw un anarchiaeth gymdeithasol felly. Ond er ei bod hefyd yn ideoleg chwyldroadol, yn wahanol i [[Marcsiaeth|Farcsiaeth]] traddodiadol nid yw'n galw am gyfnod o wladwriaeth sosialaeth cyn cyrraedd comiwnyddiaeth. I anarchwyr cymdeithasol mae gwladwriaeth sosialaidd, neu wladwriaeth ddemocrataidd yn amhosib, gan ni ellid ymgorffori'r bobl (y dosbarth gweithiol) o fewn gwladwriaeth oherwydd ei natur ganolig a gorfodol. Rhaid chwalu'r wladwriaeth er mwyn chwalu cyfalafiaeth, nid defnyddio'r wladwriaeth yn erbyn cyfalafiaeth. Dywedodd yr anarchydd Mikhail Bakunin ar y gwrthgyferbyniad elfennol gwelodd ym Marcsiaeth, "er mwyn rhyddhau'r bobl rhaid gyntaf eu caethiwo".<ref>[http://www.marxists.org/reference/archive/bakunin/works/1873/statism-anarchy.htm Mikhail Bakunin, ''Statism and Anarchy'']</ref> Mae'r modd o gyrraedd y gymdeithas yn holl bwysig i anarchiaeth gan ei fod yn adlewyrchu egwyddorion yr ideoleg. Gwrthwyneba anarchiaeth gymdeithasol pleidiau gwleidyddol oherwydd eu natur gyfunol, hierarchaidd, yn enwedig felly'r blaid ganolig, blaengad Marcsiaeth-Leninaeth. Credir y dylai'r gweithwyr ei hun ymgymryd 'oll yn y chwyldro yn erbyn cyfalafiaeth - ac maent yn dal yr egwyddor yma yn gyson ar bob enghraifft o ormes, hynny bod rhaid i ddioddefwyr yr ormes eu hun dinistrio'r ormes. Os na, fe droiff ryddhawyr yn ormeswyr eu hun. Rhan hanfodol o arfer anarchwyr felly yw codi ymwybyddiaeth ymysg y boblogaeth o'u hachos a gweithredu trwy grwpiau gwirfoddol (yn aml dros dro) a weithiwyd mewn modd consensws, yn debyg i'r ffordd a rhagwelwyd cymdeithasau yn gweithredu mewn cymdeithas anarchol. Oherwydd natur ddatganoledig a deinamig yr ideoleg, nid oes un ysgrifennwr gellid seilio syniadau anarchiaeth gymdeithasol arno. Pierre-Joseph Proudoun oedd un o'r ysgrifenwyr cyntaf, Ffrancwr cwestiynodd hawliau eiddo a ddywedodd yn enwog mai "lladrata yw eiddo" a wnaeth dylanwadu'n gryf ar sosialaeth. Yn y 19eg ganrif hefyd ceir y Slafiad Mikhail Bakunin a wnaeth dadlau'n danbaid efo [[Karl Marx]] gan achosi rhwygiad anarchiaeth o'r ''International'' cyntaf. Yn ystod cyfnod [[Vladimir Lenin]] a'r Bolsiefigiaid yn Rwsia fe ysgrifennodd Peter Kropotkin, wnaeth dadlau yn groes i ddehongliadau o ddetholiadau naturiol y pryd yn ei lyfr ''Mutual Aid'' bod cydweithredu (yn hytrach na chystadlu) yn naturiol. Fe hefyd cefnogodd anarchiaeth o safbwynt amaethyddol, yn groes i gysyniadau diwydiannol sy'n prif ffrwd yn ideolegau comiwnyddol. Yn ddiweddarach, enghraifft o ysgrifennwr anarchiaeth gymdeithasol fodern yw [[Noam Chomsky]], ieithydd arbenigol a feirniadai bolisïau tramor yr [[Unol Daleithiau]]. Anarchwyr eraill enwog yw'r llenor Rwsiaidd [[Leo Tolstoy]] (anarchydd Cristnogol) a'r llenor Gwyddelig [[Oscar Wilde]]. ===Cysylltiadau â Chymru=== Yng Nghymru, yn enwedig y De diwydiannol, bu gysylltiadau hanesyddol ag anarchiaeth gymdeithasol. Cymro Cymraeg (oedd yn frwdfrydig am yr iaith) yn dod o [[Castell Nedd|Gastell Nedd]] o'r enw Sam Mainwaring a greodd y term ''anarcho-syndicalism'', ffurf o anarchiaeth gymdeithasol a roddir pwyslais ar undebau llafur.<ref>[http://libcom.org/history/mainwaring-sam-1841-1907 libcom.org, ''Mainwaring, Sam 1841-1907'']</ref> Mae'r traddodiad yma o anarchiaeth i'w weld yng Nghymru mewn mudiadau gweithwyr megis yr un tu ôl y pamffled ''The Miner's Next Step''. Priododd yr Americanes [[Emma Goldman]], anarchydd a ffeminydd enwog a gafodd ei chyhuddo am lofruddiaeth yr Arlywydd McKinley, glöwr o Gaerfyrddin o'r enw James Colton.<ref>[http://libcom.org/history/emma-goldman-%E2%80%93-queen-anarchy-carmarthenshire-connection libcom.org, ''Emma Goldman – The Queen of Anarchy: The Carmarthenshire Connection'']</ref> O [[Abertawe]] daw'r anarchydd Ian Bone a sefydlodd y cylchgrawn gwleidyddol ''Class War''. ==Gweler hefyd== *[[Nihiliaeth]] *[[Comiwnyddiaeth]] *[[Gwladwriaeth]] == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} [[Categori:Anarchiaeth| ]] [[Categori:Ideolegau gwleidyddol]] [[Categori:Termau gwleidyddol]]
Mewnosod: Â â Ê ê Î î Ô ô Ŵ ŵ Ŷ ŷ   Ë ë Ï ï Ö ö   Á á   (rhestr llawn isod)
Wrth roi'r dudalen ar gadw, rydych yn cytuno, a hynny'n ddi-droi'n-ôl, i ryddhau eich cyfraniad ar drwyddedau'r Creative Commons Attribution/Share-Alike License 3.0 a'r GFDL. Yr ydych yn cytuno i gael eich cydnabod pan gaiff y cyfraniad ei ail-ddefnyddio, o leiaf trwy osod hypergyswllt neu URL at y dudalen yr ydych yn cyfrannu ato. Gweler Telerau Defnyddio'r Drwydded am fanylion pellach.
Diddymu Help gyda golygu (yn agor mewn ffenest newydd)
Mewnosod: Â â Ê ê Î î Ô ô Û û Ŵ ŵ Ŷ ŷ   Ä ä Ë ë Ï ï Ö ö Ü ü Ẅ ẅ Ÿ ÿ   Á á É é Í í Ó ó Ú ú Ẃ ẃ Ý ý   À à È è Ì ì Ò ò Ù ù Ẁ ẁ Ỳ ỳ
Nodau cyffredin: – — … | ° ≈ ≠ ≤ ≥ ± − × ÷ ← → • § € ₤ # ¹ ² ³  Llofnodi a rhoi'r amser: ~~~~
Cystrawen wiki: {{}}   |   []   [[]]   [[Categori:]]   #AILGYFEIRIO [[]]                                 {{cyfeiriadau}}                 {{DEFAULTSORT:}}               •  (templates)
Symbolau: ~ ¡ ¿ † ‡ ↔ ↑ ↓ • ¶   ½ ⅓ ⅔ ¼ ¾ ⅛ ⅜ ⅝ ⅞ ∞   ‘ “ ’ ”   ¤ ₳ ฿ ₵ ¢ ₡ ₢ $ ₫ ₯ ₠ ₣ f ₴ ₭ ℳ ₥ ₦ ₧ ₰ £ ៛ ₨ ₪ ৳ ₮ ₩ ¥   ♠ ♣ ♥ ♦
Nodau: ß   à ã Ẽ ẽ Ĩ ĩ Ñ ñ Õ õ Ũ ũ Ỹ ỹ   Ç ç Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ Ŗ ŗ Ş ş Ţ ţ   Đ đ   Ů ů   Ǎ ǎ Č č Ď ď Ě ě Ǐ ǐ Ľ ľ Ň ň Ǒ ǒ Ř ř Š š Ť t' Ǔ ǔ Ž ž   Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū Ȳ ȳ Ǣ ǣ   ǖ ǘ ǚ ǜ   Ă ă Ĕ ĕ Ğ ğ Ĭ ĭ Ŏ ŏ Ŭ ŭ   Ċ ċ Ė ė Ġ ġ İ ı Ż ż   Ą ą Ę ę Į į Ǫ ǫ Ų ų   Ḍ ḍ Ḥ ḥ Ḷ ḷ Ḹ ḹ Ṃ ṃ Ṇ ṇ Ṛ ṛ Ṝ ṝ Ṣ ṣ Ṭ ṭ   Ł ł   Ő ő Ű ű   Ŀ ŀ   Ħ ħ   Ð ð Þ þ   Œ œ   Æ æ Ø ø Å å   Ə ə  •  {{Unicode|}}
Groeg: Ά ά Έ έ Ή ή Ί ί Ό ό Ύ ύ Ώ ώ   A a B B Γ Y A δ   E e Z Z H n Θ θ   I ι K k A λ M u   N v E E O o Π π   P p E σ ς T t Y u   Φ φ X x Ψ ψ Ω w  •  {{Polytonic|}}
Cyrilig: A a Б б B B Г r   Ґ ґ Ѓ ѓ Д д Ђ ђ   E e Ë ë Є є Ж ж   З з S s И и I i   Ï ï Й й J j K k   Ќ ќ Л л Љ љ M M   H H Њ њ O o П п   P p C c T T Ћ ћ   y y Ў ў Ф ф X x   Ц ц Ч ч Џ џ Ш ш   Щ щ Ъ ъ Ы ы b b   Э э Ю ю Я я
IPA: t̪ d̪ ʈ ɖ ɟ ɡ ɢ ʡ ʔ   ɸ ʃ ʒ ɕ ʑ ʂ ʐ ʝ ɣ ʁ ʕ ʜ ʢ ɦ   ɱ ɳ ɲ ŋ ɴ   ʋ ɹ ɻ ɰ   ʙ ʀ ɾ ɽ   ɫ ɬ ɮ ɺ ɭ ʎ ʟ   ɥ ʍ ɧ   ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ   ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ   ɨ ʉ ɯ   ɪ ʏ ʊ   ɘ ɵ ɤ   ə ɚ   ɛ ɜ ɝ ɞ ʌ ɔ   ɐ ɶ ɑ ɒ   ʰ ʷ ʲ ˠ ˤ ⁿ ˡ   ˈ ˌ ː ˑ ̪   •  {{IPA|}}
Wikidata entities used in this page
Defnyddir y nodiadau hyn yn y dudalen hon:
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/wiki/Anarchiaeth"
Golygu cod y dudalen
Beth sy'n cysylltu yma
Gwybodaeth am y dudalen
Golwg drwy'r teclun symudol