cy en ceb fr cy en cy cy cy cy cy en cy de cy en es cy cy cy cy en cy cy cy cy cy arz es cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy de cy cy cy cy cy cy cy en cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy cy cy cy es cy cy es cy
Neges Heddwch ac Ewyllys Da
Fe gollodd dros 35,000 o ddynion a merched Cymru eu bywydau yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Adeiladwyd y Deml Heddwch er mwyn coffáu'r ffaith bod Cymru wedi 'colli cenhedlaeth', ac i fod yn gartref i Lyfr y Cofio ar gyfer y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae Llyfr y Cofio, o dan ofalaeth Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru, yn teithio Cymru rhwng 2014 a 2018, a hynny am y tro cyntaf. Gan weithio gyda'r Llyfrgell Genedlaethol, rydym yn digido ein Llyfrau Cofio cenedlaethol ar gyfer y ddau Ryfel Byd, ac yn cefnogi pobl yn y gwaith o ddatguddio'r straeon y tu ôl i'r enwau - a'r ffaith bod erchyllterau rhyfel wedi arwain pobl Cymru i ymgyrchu dros heddwch ac i weithio dros gysylltiadau rhyngwladol mwy cadarnhaol.
Cymru a'r Rhyfel Byd Cyntaf         Y Deml Heddwch              Llyfr y Cofio
Arddangosfa                  Straeon Milwyr              Gwrthwynebwyr Rhyfel
Hanes Dau Babi       Weeping Window             Nawr yr Arwr
Y Rhyfel Byd Cyntaf - Cymru'n Cofio
"Bu'r cyfnod rhwng 1914 a 1918, a'r blynyddoedd yn union wedi hynny, yn gyfrifol am siapio'r Gymru rydyn ni’n byw ynddi heddiw. Mae angen i ni ddeall y rhesymau pam yr aeth cenhedloedd i ryfel ond mae angen gwerthfawrogi hefyd beth oedd effaith y rhyfel hwnnw, sy'n dal i'w gweld ar ein bywydau bob dydd." Carwyn Jones, Prif Weinidog Cymru, 2014
Uffern Rhyfel: Y Cymry ym Mrwydr Coed Mametz, 1916 - Amgueddfa Genedlaethol Cymru
Bu farw dros 700,000 o filwyr o Brydain ar faes y gad yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, ac yn ôl amcangyfrifon fe gollodd tua thair miliwn o bobl yng ngwledydd Prydain berthynas agos. Roedd y Rhyfel Byd Cyntaf yn drychineb nad oedd neb wedi ei rhagweld, yn dilyn cyfnod o ymgiprys a drwgdybiaeth gynyddol rhwng gwledydd. Colli bywydau oedd yr effaith fwyaf amlwg, ond roedd effeithiau pell-gyrhaeddol eraill; fe newidiodd y cydbwysedd grym yn y byd, gyda chwymp ymerodraethau mawrion yn Ewrop a symud grym economaidd i'r Unol Daleithiau. Ym Mhrydain, bu newidiadau gwleidyddol sylweddol a daeth swyddogaeth y wladwriaeth yn fwy amlwg ym mywydau dinasyddion.
Cafodd y gwledydd fu'n cymryd rhan yn y rhyfel eu tlodi o'r herwydd. Ar ddiwedd y rhyfel roedd yr Almaen yn agos at lwgu, tra bod Prydain bron â mynd i'r wal. Mewn rhai gwledydd cafodd mudiadau gwleidyddol eithafol afael ar rym, ac fe wnaeth y 'Broses Heddwch' ddiffygiol ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf hau'r hadau nid yn unig ar gyfer yr Ail Ryfel Byd ugain mlynedd yn ddiweddarach, ond y rhan fwyaf o'r gwrthdaro mawr a welwyd yn ystod yr ugeinfed ganrif. Mae maint y gwrthdaro a welwyd yn y Rhyfel Byd Cyntaf, a goblygiadau enfawr y gwrthdaro hwnnw, yn ei gwneud yn hollbwysig ein bod, yn ystod cyfnod y canmlwyddiant, yn ceisio deall achosion ac effaith y Rhyfel Byd Cyntaf ac yn ystyried aberth fawr unigolion a chymunedau, er mwyn dysgu sut y gellir osgoi gwrthdaro o'r fath yn y dyfodol.
Mae Cymru dros Heddwch yn chwarae rhan yn rhaglen Cymru'n Cofio 1914-18, y Rhaglen Fframwaith ar gyfer cyfnod coffáu'r canmlwyddiant rhwng 2014 a 2019, sy'n cael ei chefnogi gan Lywodraeth Cymru. Mae cyfraniadau Cymru dros Heddwch, rhaglen Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru, wedi'u cynnwys yn y rhaglenni blynyddol ar gyfer 2017, 2016, 2015 a 2014. I weld rhagor o ffynonellau gwybodaeth am y coffáu cliciwch yma, a gallwch weld prosiectau yma sydd wedi'u cefnogi drwy Cymru'n Cofio.
Teml Heddwch a Chofeb Ryfel Cymru
Ddechrau'r dauddegau, yn dilyn ymgyrch yn y Western Mail, codwyd arian gan y cyhoedd i adeiladu Cofeb Ryfel Genedlaethol ym Mharc Cathays, Caerdydd. Penderfynodd y pwyllgor na fyddai enwau'n cael eu rhoi ar y gofeb eu hunain, ond y byddai 'rhestr y gwroniaid' yn cael ei chreu - a ddaeth i fod yn Llyfr y Cofio Cymru. Yn y ddefod i gysegru'r gofeb ym 1928, llofnodwyd y llyfr gan y Tywysog Edward a hynny yn Gymraeg gyda'r geiriau 'Er Cof'. I ddechrau fe gadwyd y llyfr yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd, ac ym 1938 fe'i trosglwyddwyd i grypt a adeiladwyd at y pwrpas yn y Deml Heddwch ac Iechyd newydd ym Mharc Cathays.
Ar fore 23 Tachwedd 1938, trowyd yr allwedd i agor drws y Deml am y tro cyntaf gan Mrs Minnie James o'r Dowlais, cynrychiolydd mamau galarus Cymru (a hithau wedi colli tri mab yn y rhyfel). Adeiladwyd y Deml "yn gofeb i'r dynion gwrol hynny o bob cenedl a roddodd eu bywydau yn y rhyfel a oedd i roi diwedd ar bob rhyfel". Gosodwyd Llyfr Cenedlaethol y Cofio yn y crypt yn sylfeini'r Deml, wedi'i arddangos mewn casyn o wydr ac efydd Ffrainc, ar bedestal o Farmor Gwlad Belg - deunyddiau a ddewiswyd er mwyn adlewyrchu'r llefydd lle collodd cynifer o filwyr eu bywydau.
Roedd y crypt - ac mae'n dal i fod - yn lle ar gyfer myfyrio tawel, ac mae'r symboliaeth yn eglur: dyma'r rheswm y dylem ymdrechu dros heddwch, dyma 'sylfaen' ein gwaith. Gallwch weld y Llyfr yn ei gartref arferol yn y Crypt o dan y Deml Heddwch yn yr albwm Flickr hwn, ynghyd â'r adeilad ysblennydd a ysbrydolwyd gan y weledigaeth o fyd heb ryfel fel y symbol gorau o goffadwriaeth cenhedlaeth goll - mae hon yn genhadaeth sy'n parhau hyd heddiw o dan arweiniad Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru.
Llyfr y Cofio Cymru
Wedi'u rhestru yn ôl catrawd, ar 1,100 o dudalennau o femrwn wedi'u rhwymo mewn lledr, mae enwau'r 35,000 o filwyr (gan gynnwys rhai merched) a fu farw ar faes y gad wedi'u hysgrifennu mewn caligraffi prydferth, ac wedi'u haddurno â phatrymau cain wedi'u goreuro. Er mwyn cael eu cynnwys, roedd rhaid i bobl fod naill ai wedi gwasanaethu mewn catrawd Gymreig neu fod wedi'u geni yng Nghymru neu i rieni o Gymru ac wedi gwasanaethu yn un o unedau Prydain neu'r Gymanwlad.
Gwaith y caligraffydd uchel ei barch Graily Hewitt oedd dyluniad cywrain y llyfr, a hynny yn ei weithdy yn Lincoln's Inn, Llundain, gyda chymorth tîm o ferched yn gweithio rhwng Gwasg Neuadd Gregynog ym Mhowys ac Aberystwyth, a Midhurst, Sussex. Mae pob enw wedi'i ysgrifennu'n unigol mewn caligraffi, ac adfywiad o dechnegau'r oesoedd canol yw'r technegau goreuro - gan droi rhestr o enwau yn gelfwaith.
Cofnod Cywir neu Arwydd Symbolaidd? Drwy gydol y dauddegau - gan nad oedd cofnodion canolog dibynadwy - lansiwyd ymgyrch genedlaethol, gyda chymorth sylweddol mudiadau merched, i geisio casglu enwau pawb a laddwyd. Fodd bynnag, roedd teimladau llawer o deuluoedd ynghylch natur cofio yn gymysg ac yn gignoeth. Roedd llawer yn teimlo nad oedd eu hanwyliaid wedi bod yn ddim ond ysglyfaeth i lywodraethau mewn rhyfel gwastraffus a diangen - ac fe wrthododd llawer adael i'w henwau gael eu defnyddio ar gofebau sefydliadol a oedd yn eu tyb nhw yn clodfori rhyfel, neu a allai gyfiawnhau recriwtio rhagor i'r fyddin yn y dyfodol. Yn sgil trafodaethau o'r fath y daeth symbolau pwerus y pabi coch a'r pabi gwyn (gweler isod), y ddau babi sy'n cael eu ffafrio gan y fyddin a'r mudiad heddwch. Mae arwyddocâd symbolaidd y llyfr yn aml yn cael ei weld fel rhywbeth sydd yr un mor bwysig â'i swyddogaeth fel cofnod o'r lladdedigion:
"Roedd casglu'r enwau.. yn waith o faint sylweddol... ac er na ellir honni bod y rhestr yn gwbl gywir na chyflawn, bu gofal mawr i ymdrechu at hynny." Darn o Raglen Defod Ddadorchuddio Cofeb Genedlaethol Cymru.
Digido'r Llyfr: Gweithred Goffa Gyfoes
Gan weithio gyda'r Llyfrgell Genedlaethol, mae Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru yn digido ac yn trawsgrifio Llyfrau Cofio cenedlaethol Cymru ar gyfer y ddau Ryfel Byd, ac yn cynorthwyo pobl i ddatguddio'r straeon y tu ôl i'r enwau - gyda chymorth gwirfoddolwyr ledled Cymru a wahoddir i fod yn rhan o weithred goffa gyfoes prosiect Cymru dros Heddwch, a fydd yn sicrhau bod y llyfrau, a'r enwau, yn hygyrch ar-lein ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.
Cafodd yr offeryn trawsgrifio ar-lein, i goffáu enwau lladdedigion y Rhyfel Byd Cyntaf yn ddigidol, ei lansio yn y Senedd ar Ddydd y Cofio, 11 Tachwedd 2015 gan y Llywydd ar y pryd, y Fonesig Rosemary Butler AC adeg agor Arddangosfa 'Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn Cofio'. Os hoffech gyfrannu tuag at gwblhau'r trawsgrifiad
I weld y Llyfr: (cliciwch ar yr arwydd '+' os bydd hwn yn ymddangos, er mwyn mynd at glawr y llyfr a'r mynegai catrodol i lawr colofn LH). Gobeithiwch gwblhau trawsgrifiad gan wirfoddolwyr (gweler y canllawiau yma), a chreu rhyngwyneb ar gyfer chwilio'r enwau yn Llyfr y Rhyfel Byd Cyntaf, erbyn Dydd y Cofio 2017. Yn y cyfamser, os gwyddoch enw neu fanylion eraill perthynas / person ymchwil o ddiddordeb, ond eich bod yn ansicr ym mha gatrawd roedden nhw, rhowch gynnig ar gronfa ddata chwilio Comisiwn Beddau Rhyfel y Gymanwlad. I weld y 1,100 o dudalennau sydd wedi'u sganio a'r enwau, ewch i'r setiau catrodol ar wefan Casgliad y Werin.
Arddangosfa Deithiol 'Cofio dros Heddwch'
Drwy gydol 2016, bu Llyfr Coffa Cenedlaethol Cymru ar gyfer y Rhyfel Byd Cyntaf yn ymweld â sawl lleoliad ac mae wedi bod wrth galon gweithgareddau cymunedol ledled Cymru - gan ailgysylltu enwau'r lladdedigion gyda'u disgynyddion a'r cymunedau roedden nhw'n byw ynddynt, a galluogi gwirfoddolwyr i ymchwilio i'r straeon a'r wynebau y tu ôl i'r enwau (gweler isod), yn ogystal a chefnogi Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru gyda'r gwaith o drawsgrifio'r 35,000 o enwau o'r llyfr.
Ar gyfer pob lleoliad, bu Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru yn gweithio gyda phartneriaid lleol i addasu'r arddangosfa, i ganfod straeon lleol, ac i ddatblygu rhaglen benodedig ar gyfer ymweliadau'r cyhoedd, gweithdai a gweithgareddau ysgolion. Gallwch weld y paneli arddangos ar wefan Casgliad y Werin yma (gan gynnwys straeon milwyr o bob lleoliad hyd yma). Gweler rhagor o wybodaeth am daith arddangosfa 'Cofio dros Heddwch' yn ystod 2016-17:
Os oes gan eich amgueddfa ddiddordeb croesawu'r arddangosfa ddiwedd 2017-2018, cysylltwch â cymrudrosheddwch@wcia.org.uk.
Straeon Milwyr: y Tu ôl i'r Enwau
Gan weithio'n agos gyda phrosiect Cymru yn y Rhyfel, mae Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru wedi bod yn cynnig gweithdai i gefnogi ysgolion a grwpiau cymunedol er mwyn ymchwilio i'r wynebau a'r straeon y tu ôl i'r enwau yn Llyfr y Cofio. Ein huchelgais, gyda chefnogaeth gwirfoddolwyr lleol, yw rhannu straeon 200 o filwyr Cymru, gydag amrywiaeth o safbwyntiau, mewn amrywiaeth eang o ffurfiau creadigol - arddangosiadau, straeon digidol / fideos, darnau ysgrifenedig ar-lein, sgyrsiau lleol a phrosiectau ysgol.
Paneli Arddangosfa Straeon Milwyr
Mae pob lleoliad a fu'n gartref i'r arddangosfa wedi cynnwys gwirfoddolwyr yn y gwaith o ymchwilio a dewis straeon i fod yn ganolbwynt i'r arddangosfa. Mae modd gweld y rhain yma ar wefan Casgliad y Werin.
'Y Milwr a'r Gwladweinydd'
Gan weithio gydag Amgueddfa Gwynedd ac Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri, mae Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru wedi bod yn cynorthwyo dysgwyr i edrych ar straeon gwahanol dau o ffigurau amlycaf Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf:
Y bardd rhyfel Hedd Wyn (Ellis Humphrey Evans) o'r Ysgwrn, Trawsfynydd - ffigwr heddwch amlwg a milwr anfoddog, y daeth ei farwolaeth ym Mhasschendaele ym 1917 yn symbol o'r genhedlaeth a gollwyd.
Prif Weinidog Prydain David Lloyd George, o Lanystumdwy, Sir Gaernarfon - arweinydd ymdrech Prydain yn y Rhyfel Byd Cyntaf, sy'n cael ei gydnabod gan lawer am roi diwedd ar y rhyfel ac arwain Proses Heddwch Paris ar ôl y Rhyfel.
Darganfod eich Perthnasau chi eich hunan, neu Hanesion o'ch Cymuned
Os gwyddoch enw neu fanylion eraill perthynas / person ymchwil o ddiddordeb, ond eich bod yn ansicr ym mha gatrawd roedden nhw, rhowch gynnig ar gronfa ddata chwilio Comisiwn Beddau Rhyfel y Gymanwlad.
I gael arweiniad ehangach ar olrhain y rhan a chwaraeodd eich perthnasau yn y Rhyfel Byd Cyntaf, cliciwch yma.
I gael rhagor o wybodaeth am gynllun Grantiau Ysgolion Uwchradd Llywodraeth Cymru cliciwch yma
I gael gwybodaeth bellach am gynllun Grantiau ar gyfer Cofebion Rhyfel Cadw cliciwch yma
Straeon Milwyr - o'r Rhyfel Byd Cyntaf hyd Heddiw
Cafodd Llyfr y Cofio a'r Deml Heddwch eu comisiynu yn y gobaith o osgoi gwrthdaro pellach ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf. Fodd bynnag, gan mlynedd yn ddiweddarach mae'r ymgais i sicrhau heddwch yr un mor gythryblus ag erioed, gyda phob cenhedlaeth yn dioddef colledion trasig yn sgil rhyfeloedd.
Rhestr lawn o wrthryfeloedd y Deyrnas Gyfunol a'r rhai a gollwyd mewn rhyfeloedd (Wicipedia) a llinell amser ryngweithiol o'r Rhyfel Byd Cyntaf hyd heddiw (Guardian)
Collodd dros 15,000 o Gymry eu bywydau yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ac mae enwau pawb a fu farw wedi'u cynnwys yn Llyfr y Cofio sydd ar gadw yng nghasgliadau Amgueddfa Cymru.
Bu farw 32 o filwyr y Gatrawd Gymreig yn Rhyfel Corea 1950-53.
Bu farw 33 o Warchodfilwyr Cymreig yn Rhyfel y Malvinas yn 1982.
Bu farw nifer o filwyr o Gymru yn Rhyfel Cyntaf y Gwlff yn 1991-2, yn ogystal â 72 a fu farw yn Rhyfeloedd y Balcanau yn Bosnia a Cosofo rhwng 1992 ac 1999.
Bu farw 32 o filwyr o Gymru yn Affganistan rhwng 2001 a 2014.
Bu farw 14 o filwyr o Gymru yn Irac rhwng 2003 a 2009
Heddychwyr a Gwrthwynebwyr Cydwybodol Rhyfel
Fel yn achos gwrthdaro diweddar yn Affganistan, Irác a Syria, yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf roedd gan bobl amrywiaeth eang o safbwyntiau ynghylch a ddylai'r rhyfel fod yn digwydd. Er bod llawer o ddynion yn enwedig wedi ymrestru i fynd i'r ffrynt, roedd llawer mewn 'swyddi neilltuedig' oedd yn hanfodol i'r economi - fel ffermio.
Ond roedd llawer yn gwrthwynebu'r rhyfel ar sail cydwybod, a phan gyflwynwyd gorfodaeth filwrol ym 1916, penderfynodd dros 900 o ddynion ledled Cymru fod yn Wrthwynebwyr Cydwybodol. Mae arddangosfa 'Cred a Gweithred' Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru, gyda chefnogaeth Cymru'n Cofio, yn edrych ar amrywiaeth y safbwyntiau ar wrthdaro a heddwch yn ystod y can mlynedd diwethaf, yn enwedig gwaddol y gwrthsafiad yn erbyn rhyfel.
Daeth llawer o gynfilwyr, dynion a merched yn ôl o'r ffosydd yn benderfynol o greu byd mwy heddychlon, ac yn y degawd ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf cododd llawer o heddychwyr i swyddi amlwg yn y gymdeithas, gan sefydlu mudiadau sydd wedi diffinio ysbryd Cymru hyd heddiw. Cewch weld rhagor drwy ein themâu ar Ferched, Rhyfel a Heddwch, y Deml Heddwch, a Chydsefyll Rhyngwladol a Neges Heddwch ac Ewyllys Da Ieuenctid Cymru.
Mae'r Pabi Coch yn adnabyddus fel symbol o goffâd yng ngwledydd Prydain, ar gyfer milwyr a gwympodd a milwyr sy'n fyw. Mae'r hanes y tu ôl iddo ychydig yn llai adnabyddus: athrawes o America yn 1918, sef Moina Belle Michael, a feddyliodd am ddefnyddio’r pabi sidan coch fel symbol o waed, "Fe wnes i addo cadw’n driw, a gwisgo pabi coch Fflandrys fel arwydd o goffadwriaeth." Moina Belle Michael.
Mabwysiadwyd y Pabi Gwyn yn y dauddegau gan fudiadau merched, fel symbol o heddwch. Roedd y genhedlaeth a oedd wedi colli gwŷr, brodyr a phlant yn anhapus gyda defnydd cynyddol o’r pabi coch fel arf recriwtio’r fyddin, ac ym 1926 cynigiodd mudiad ‘No More War’ y dylid defnyddio’r pabi gwyn i gofio holl ddioddefwyr rhyfel – milwyr, dinasyddion, ffoaduriaid, teuluoedd – ac yn symbol o ‘Gofio dros Heddwch'.
Mae eicon ‘Cymru dros Heddwch’ yn gyfuniad modern o’r pabi gwyn a’r pabi coch, gan symboleiddio rhyfel yn arwain at heddwch, a phwysigrwydd deialog rhwng gwahanol syniadau a bydolwg, sy’n angenrheidiol er mwyn adeiladu a chynnal heddwch – yn rhyngwladol, yn ein cymunedau ac fel unigolion.
Mae pabïau symbolaidd eraill yn cynnwys y pabi du - sy'n cynrychioli lluoedd pobl dduon, lleiafrifoedd ethnig a phobl frodorol sydd wedi marw mewn rhyfeloedd - a'r pabi porffor, sy'n cynrychioli anifeiliaid sy'n marw mewn rhyfeloedd. Gweler erthygl gan y BBC ar wahanol safbwyntiau am babïau.
Mae rhoddion am babïau Cymru dros Heddwch yn mynd i Ganolfan Materion Rhyngwladol Cymru, Elusen Gofrestredig Rhif 1156822
Mae rhoddion am babïau gwynion Cymraeg yn mynd i Gymdeithas y Cymod, Elusen Gofrestredig Rhif 700609.
Mae rhoddion am babïau gwynion Saesneg yn mynd i'r Undeb Llw Heddwch. Mae rhoddion am Babïau Cochion yn mynd i'r Lleng Brydeinig Frenhinol, Elusen Gofrestredig Rhif 219279
#TaithPabi: Cywaith Weeping Window gyda 14-18NOW
Yn ystod hydref 2016, ochr yn ochr ag ymweliad 'Poppies: Weeping Window' gan yr artist Paul Cummins a'r dylunydd Tom Piper â Chastell Caernarfon, roedd prosiect Cymru dros Heddwch Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru yn falch iawn o fod yn gweithio ochr yn ochr â 14-18NOW, Cadw, Amgueddfa'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig, Amgueddfeydd Gwynedd a Mantell Gwynedd er mwyn cynnwys grwpiau cymunedol a gwirfoddolwyr yn y gwaith o edrych ar effaith y Rhyfel Byd Cyntaf ar Wynedd. Gan fynd y tu hwnt i'r arddangosfeydd a'r rhaglen gwirfoddolwyr yn y castell, roedd hefyd yn cynnwys datblygu Llwybr Heddwch Caernarfon, Cynadleddau Ysgolion a Gwobrau Arwyr Heddwch. Gallwch weld rhaglen partneriaeth 'Cofio dros Heddwch' Gwynedd Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru hydref 2016 yma.
Yn ystod haf 2017, bydd Poppies: Weeping Window i'w gweld yn y Senedd ym Mae Caerdydd o 8 Awst tan 24 Medi, ac mae Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru yn falch o gael cydweithio unwaith eto gyda'r Senedd, 14-18NOW a phartneriaid ym Morgannwg er mwyn lansio arddangosfa 'Merched, Rhyfel a Heddwch' yng Nghymru gyda'r ffotonewyddiadurwr rhyngwladol Lee Karen Stow. Bydd yr arddangosfa i'w gweld yn Oriel y Senedd.
'Nawr yr Arwr' 2018
Cafodd Paneli Brangwyn, sydd i'w gweld heddiw yn Neuadd y Ddinas Abertawe, eu creu pan gomisiynwyd yr artist rhyfel Syr Frank Brangwyn, Cymro a aned yn ninas Bruges yn Fflandrys, gan Dŷ'r Arglwyddi i'w creu i gofio lladdedigion y Rhyfel Byd Cyntaf.
Fodd bynnag, pan gawson nhw eu dadorchuddio ym 1933, gyda delweddau 'disglair a lliwgar' o wahanol rannau o'r Ymerodraeth Brydeinig - oedd yn ceisio portreadu delweddau y bu brwydro drostynt fel rhyddid, cydraddoldeb ac ymryddhad o gaethwasiaeth - penderfynodd yr arglwyddi nad oedden nhw'n ddigon chwaethus ar gyfer eu siambr nhw.
Llwyddodd neuadd newydd y Brangwyn yn Abertawe i sicrhau'r paneli ym 1934. Fe gawsant eu hadfer yn 2014 i'w gogoniant gwreiddiol. I gofnodi can mlynedd ers diwedd y rhyfel ym mis Medi-Tachwedd 2018, bydd Cymru dros Heddwch yn cydweithio â'r artist o fri Marc Rees ac ystod eang o bartneriaid cymunedol er mwyn darparu rhaglen o ddigwyddiadau, 'Nawr yr Arwr' gan ddefnyddio treftadaeth Paneli Brangwyn er mwyn ystyried gobeithion, breuddwydion a dyheadau'r Cymry hynny a geisiodd greu byd gwell ar ôl y Cadoediad - a gyda grwpiau cymunedol ac ysgolion, er mwyn darganfod gwersi ar gyfer creu heddwch i ni heddiw.
COFRESTRWCH I GAEL NEWYDDION
Cymru dros Heddwch / Wales for Peace
Cyfeiriad Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru, Y Deml Heddwch, Parc Cathays, Caerdydd, CF10 3AP
ffôn 029 2082 1051    Ebost cymrudrosheddwch@wcia.org.uk
Cyfeiriad Mantell Gwynedd, 23-25 Y Bont Bridd, Caernarfon, Gwynedd, LL55 1AB
ffôn 01286 672626    Ebost cymrudrosheddwch@wcia.org.uk
© 2015 Cymru dros Heddwch | Gwefan wedi'i dylunio a'i lletya gan Gloversure Ltd