es es sw en cy es ca pt cy de en en ca cy es cy it es es lb it et fr es cy cy ca en cy ca cy fr cy cy fr ca cy ca cy cy cy cy en cy cy en cy it nl it en cy en es en en de en de jbo sv es eu fr cy br pt ca war fr es de cy es cy es en en cy cy ca hbs_lat ca ca cy cy cy cy en en cy cy de cy cy ast cy ast cy cy cy cy cy cy cy cy fr cy cy es cy br fy ca fr en en pl pl en pl cy pt es cy en es cy en en cy ast cy ast cy cy cy cy ca cy es cy ca en cy en en cy cy cy cy pl en cy en en es cy es en en en cy cy en de cy en pl eo cy eo es cy en es es ceb en es cy cy la ceb sv pl cy cy cy es eo en cy cy hbs_lat hbs_lat cy zh cy cy nl de am an ar fr arz en az ku uz de lt en ru sv bg new bn br hbs_lat uk ca mhr id mzn it hbs_lat pl da de fr hsb el en eo es et eu ast fa fi et fr it da fy de gd lt gn de de ku he hi hbs_lat it tl hu hy it id fr es is it ja jv ka az uz kk ko en ku pl cs it it lb it it en nl lo lt lv en en ml be mr ms my mzn nl nb nb es fi fr it ta pa id es pl pms pnb pt io ro es ru es jbo en it hbs_lat si en sk sl et sq hbs_lat nl sv hu en ta th tr ceb tr oc it en fy ur uz fr vi en tr ceb pl zh xmf he zh fr zh cs cy cy cy cy cy cy en cy
Jump to navigation Jump to search
Mae'r erthygl yma yn trafod gwlad a gyhoeddodd ei hannibyniaeth ar 27 Hydref 2017, (tir dadleuol) ac a ffurfiodd Weriniaeth Catalwnia (2017). Am y dywysogaeth hanesyddol, gweler Tywysogaeth Catalwnia.
Lleoliad Catalwnia o fewn Penrhyn Iberia
Cyn 27 Hydref 2017: Llywodraeth ddatganoledig o fewn brenhiniaeth gyfansoddiadol
Carles Puigdemont i Casamajó (JxSí)
Sant Siôr, Morwyn Montserrat
47 dirprwy (o 350)
16 seneddwr (o 264)
Mae Catalwnia (Catalaneg: Catalunya, Araneg: Catalonha Sbaeneg: Cataluña) yn wlad Ewropeaidd a gyhoeddodd ddatganiad o annibyniaeth ar 27 Hydref 2017. Mewn pleidlais ar ar y diwrnod hwnnw, oherwydd bygythiadau treisgar Llywodraeth Sbaen, cyhoeddodd Llywodraeth Catalwnia ei bod yn sefydlu Gweriniaeth Catalwnia o 70 pleidlais i 10. Tan hynny bu'n cael ei chyfri gan Sbaen a rhai gwledydd eraill fel un o gymunedau ymreolaethol Sbaen. Mae Catalwnia yng ngogledd-ddwyrain Iberia, yn ffinio â Ffrainc ac Andorra i'r gogledd, â Môr y Canoldir yn y dwyrain, â chymuned ymreolaethol Aragón yn y gorllewin. Mae Ynysoedd Medas hefyd yn rhan o Gatalwnia.
Rhennir Catalwnia yn bedair talaith:
Enwyd y taleithiau hyn ar ôl y dinasoedd: Barcelona, Girona, Lleida a Tarragona.
Yn Nhachwedd 2014 cynhaliodd Llywodraeth Catalwnia Refferendwm Catalwnia 2014, yn groes i orchymyn gan Lywodraeth Sbaen; pleidleisiodd dros 80% o blaid bod yn Wladwriaeth annibynol, gyda dros dwy filiwn o bobl wedi bwrw'u pleidlais. Ar 27 Medi 2015, cynhaliwyd Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015, ble gwelwyd y pleidiau a oedd o blaid annibyniaeth yn uno gyda'i gilydd. Ar 1 Hydref 2017 cynhaliwyd Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2017 a gynhaliwyd gan Gyngor Arbennig Catalwnia (yr Consell Executiu), er i Lywodraeth Sbaen fynegi fod cynnal y refferendwm yn anhyfreithiol. Oherwydd hyn, symudwyd rhai miloedd o heddlu Sbaen i Gatalwnia i geisio atal y broses.
Cynhelir diwrnod Catalwnia, sef La Diada flynyddol ar 11 Medi,[3] a gwnaed hynny ers 'Y Cyrch ar Farcelona' yn 1714. Mae'n ddiwrnod o ddathiad bodolaeth y gymuned ymreolaethol, ond hefyd yn atgoffa pobl i'r y gymuned ymreolaethol golli eu system ddeddfau wedi'r cyrch hwnnw.
Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]
Yn 1164, casglodd Alfonso II, brenin Aragón deyrnas Aragón, Tywysogaeth Catalwnia, Terynas Mallorca, Teyrnas Valencia, Teyrnas Sicilia, Corsica a thiriogaethau eraill dan un goron. Yn 1289 yn y Corts de Monçó enwyd y tiriogaethau fel Corona d'Aragó i de Catalunya, a dalfyrrwyd yn ddiweddarach i Corona d'Aragó, Coron Aragón.
Baneri[golygu | golygu cod y dudalen]
Y faner swyddogol yw'r La Senyera, a chaiff ei ddefnyddio hefyd ar faner Aragón, yr Ynysoedd Balearig, Valencia a dinas Alghero yn Sardinia; fe'i ceir hefyd ar arfbais y Pyrénées-Orientales, Provence-Alpes-Côte d'Azur, baner Roussillon, Capcir, Vallespir, Provence yn Ffrainc ac ar arfbais Andorra. Ar un cyfnod, deuai'r mannau hyn i gyd o dan reolaeth Coron Aragón a Iarll Barcelona a heddiw mae'r Gatalaneg wedi goroesi yma a gelwir hwy yn Països Catalans (gwledydd Catalan).
Dywedir i'r faner gael ei chreu ar ddechrau brwydr yn erbyn y Mwriaid dan eu harweinydd Lobo ibn Mohammed, pan anafwyd Carles el Calb yn ddifrifol. Gwlychodd Iarll Barcelona, Guifré el Pilós, ei fysedd yng ngwaed Carles, a'u llusgo ar hyd ei darian felen. Cododd y darian yn uchel ac arweiniodd fyddin y Catalwniaid i fuddugoliaeth. Ers hynny, caiff ei hadnabod fel Els Quatre Dits de Sang, y pedwar byd gwaedlyd.
Addasiad o'r faner yw'r Estelada (enw llawn: Senyera Estelada), sef y faner serenog. Fel arfer, ceir seren wen ar gefndir glas ac weithiau ceir seren goch ar gefndir melyn. Fe'i defnyddir gan gefnodgwyr y mudiad dros annibyniaeth Catalwnia oddi wrth Sbaen. Fe'i hysbrydolwyd gan y sêr ar faner Cwba a Puerto Rico, a'u brwydr hwy dros annibyniaeth oddi wrth Sbaen yn 1902 ac 1898. Fe'i lluniwyd gan Vicenç Albert Ballester, ac fe'i defnyddiwyd hi gyntaf mewn pamffled a gyhoeddwyd ar ddiwrnod cenedlaethol y genedl, sef y Diada, yn 1918.
La Senyera, baner swyddogol y wlad ers 11g neu 12g
Yr Estelada - baner cefnogwyr dros Annibyniaeth Catalwnia
Yr Estelada a godir gan weriniaethwyr, ac aelodau asgell-chwith y mudiad dros Annibyniaeth
Cefnogwyr F.C. Barcelona yn ffurfio'r Senyera o streipiau coch a melyn yn Camp Nou yn Hydref 2012, rhwng FC Barcelona a Real Madrid
Baner a ddefnyddir gan gefnogwyr F.C. Barcelona sydd o blaid Annibyniaeth.
Annibyniaeth[golygu | golygu cod y dudalen]
Yn Nhachwedd 2014 cynhaliwyd Refferendwm Catalwnia 2014, a phleidleisiodd dros 80% o blaid bod yn Wladwriaeth annibynol, gyda dros dwy filiwn o bobl wedi bwrw'u pleidlais. Ar 15 Ionawr cyhoeddodd Llywydd y wlad, Artur Mas, ei fod yn galw etholiad ar 27 Medi 2015.[4] Canlyniad y bleidlais oedd i dros 68 o'r seddi allan o gyfanswm o 135 gael eu llenwi gan gynrychiolwyr a oedd o blaid annibyniaeth.[5]
Ar 1 Hydref 2017 cynhaliwyd Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2017 a gynhaliwyd gan Gyngor Arbennig Catalwnia (yr Consell Executiu), er i Lywodraeth Sbaen fynegi fod cynnal y refferendwm yn anhyfreithiol. Oherwydd hyn, symudwyd rhai miloedd o heddlu Sbaen i Gatalwnia i geisio atal y broses. Ar 27 Hydref, er gwaethaf bygythiadau gan Sbaen, pleidleisiodd Llywodraeth Catalwnia dros wneud datganiad o annibyniaeth. O fewn hanner awr, cyhoeddodd Sbaen y byddent yn gwneud popeth i gesio 'dychwelyd' Catalwnia yn ôl i'w corlan, fel cymuned ymreolaethol. “Rwy’n llongyfarch pobl Catalwnia ar ennill eu hannibyniaeth trwy ddulliau heddychlon a democrataidd,” meddai Leanne Wood, arweinydd Plaid Cymru.
Ieithoedd[golygu | golygu cod y dudalen]
Ceir tair iaith swyddogol yng Nghatalwnia: Catalaneg, Sbaeneg ac Araneg, a siaredir yn Val d'Aran yn y gogledd-orllewin. Mae canran uchel ym medru Catalaneg:
Un o awduron mwyaf nodedig y Gatalaneg yw Joan Oliver i Sallarès, dramodydd a bardd.
Chwaraeon[golygu | golygu cod y dudalen]
Er bod gan y wlad ei thîm pêl-droed cenedlaethol, nid oes gan Catalwnia statws fel gwlad bêl-droed gydnabyddiaedig yng ngolwg UEFA na FIFA. Serch hynny ceir ymgyrch i ennill statws swyddogol i'r tîm, a thrwy hynny i'r wlad.
Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]
Astudiaeth feirniadol o dair gwlad - Québec, Catalunya a Chymru: Cerddi Alltudiaeth, gan Paul W. Birt (1997)
Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2014
Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2017
Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015
Esquerra Republicana de Catalunya: y blaid weriniaethol
Països Catalans: y tiriogaethau lle siaredir y Gatalaneg gryfaf
Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]
↑ "Indicadors geogràfics. Superfície, densitat i entitats de població: Catalunya". Sefydliad Ystadegaeth Catalwnia. http://www.idescat.cat/pub/?id=inddt&n=396&lang=en. Adalwyd 2015-11-23.
↑ National Statistics Office (Spain's GDP and GRP), National Statistics Office. Niferoedd CMC ar gyfer y Cymunedau Ymreolaethol a Rhanbarthau Sbaen 2008-2012.
↑ barcelonas.com; adalwyd 29 Awst 2017.
↑ "Mas announces an agreement with ERC and will call a snap election for 27 September 2015 " (yn Sbaeneg). El País. 2015-01-14. http://ccaa.elpais.com/ccaa/2015/01/14/catalunya/1421241562_100506.html.
↑ www.theguardian.com adalwyd 2015
Andalucía • Aragón • Asturias • Ynysoedd Balearig • Cantabria • Castilla-La Mancha • Castilla y León • Catalonia • Comunidad Valenciana • Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg • Extremadura • Galicia • Comunidad de Madrid • Murcia • Navarra • La Rioja • Yr Ynysoedd Dedwydd •
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Catalwnia&oldid=6346867"
Pages using deprecated image syntax
Pages using infobox settlement with unknown parameters
Golygu cod y dudalen
Lawrlwytho ar ffurf PDF
Beth sy'n cysylltu yma
Gwybodaeth am y dudalen
Cyfeiriwch at yr erthygl hon
Newidiwyd y dudalen hon ddiwethaf ar 3 Hydref 2018, am 23:12.
Mae testun y dudalen ar gael dan drwydded Creative Commons Attribution-ShareAlike; gall fod telerau ychwanegol perthnasol. Gweler Telerau Defnyddio'r Drwydded am fanylion pellach.
Golwg drwy'r teclun symudol