cy cy en cy cy cy cy en war cy cy gn cy cy es ur el uk en zh en cy es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo cy cy ceb pl en pl lt tr eo jbo en eo en es pl pl gn tr tr en en gn en tr eo es eo eo es en en es en en eo eo pl et et cy eo tr es en sq fr es en en en cy cy en de cy en pl eo cy eo es cy en es es ceb en es cy cy la ceb sv en cy cy hbs_lat cy zh cy cy cy cy cy en cy
Yn golygu Y Ddaear - Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Nid ydych wedi'ch mewngofnodi ar hyn o bryd. Os ydych yn cadw eich golygiadau, caiff eich cyfeiriad IP ei ddangos yn gyhoeddus ar hanes golygu'r dudalen hon. Os ydych yn creu cyfrif, gallwch guddio'ch cyfeiriad IP a chewch ragor o fanteision. Mae modd gweld negeseuon a anfonir at eich cyfeiriad IP ar eich tudalen sgwrs.
Peidiwch â chadw golygiadau arbrofi. Os hoffech arbrofi, defnyddiwch y pwll tywod. Os hoffech gael cymorth gyda golygu, gweler tudalen y cyfranwyr newydd.
Prawf gwrth-sbam. Peidiwch â llenwi hwn!
{{yddaear}} '''Y Ddaear''' (a elwir hefyd yn '''fyd'''; [[Iaith Groeg|Groeg]]: '''''Γαῖα''''' neu '''''Gaia''''' sef "Mam-ddaear"<ref>''[[Oxford English Dictionary]]'', {{nowrap|3rd ed.}} "Gaia, ''n.''" Oxford University Press (Oxford), 2007.</ref>) yw'r [[planed|blaned]] yr ydym ni'n byw arni. Hi yw'r drydedd blaned oddi wrth yr [[Haul]], canolbwynt [[Cysawd yr Haul]]. Mae gan y Ddaear un lloeren naturiol: [[Lleuad|Y Lleuad]]. Mae'r Ddaear yn cylchdroi unwaith o amgylch yr Haul bob blwyddyn (sef 365.2422 niwrnod), ac yn troi o gylch ei hechel ei hun unwaith bob diwrnod serenol (23.934 awr), sef yr amser sydd ei angen er mwyn i'r haul ddychwelyd i'r un lle yn yr wybren. Gellir dweud fod y ddaear yn unigryw o blith y planedau gan fod arni fywyd, digonedd o [[dŵr|ddŵr]] ac awyr sy'n gyfoethog o [[nitrogen]] ac [[ocsigen]]; ond er hynny dydi hi ddim yr unig enghraifft o blaned yn y [[bydysawd]] a all gynnal [[bywyd]]. Credir i fywyd ddechrau arni o leiaf 3.5 biliwn o flynyddoedd cyn y presennol ([[CP]]), er bod tystiolaeth o 'fywyd biotig' yng ngorllewin [[Awstralia]]'n mynd yn ôl i 4.1 biliwn CP.<ref name="AP-20151019">{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |title=Hints of life on what was thought to be desolate early Earth |url=http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |date=19 October 2015 |work=[[Excite]] |location=Yonkers, NY |publisher=[[Mindspark Interactive Network]] |agency=[[Associated Press]] |accessdate=2015-10-20}}</ref> O astudiaeth radiometrig gallwn ddyddio ffurfiad y Ddaear, sef tua 4.54 biliwn o flynyddoedd yn ôl.<ref name="USGS1997">{{cite web | date=1997 | title=''Age of the Earth'' | url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html | publisher=U.S. Geological Survey | accessdate=2006-01-10 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20051223072700/http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html| archivedate= 23 December 2005 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref><ref>{{cite journal | last=Dalrymple | first=G. Brent | title=''The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved'' | journal=Special Publications, Geological Society of London | date=2001 | volume=190 | issue=1 | pages=205–221 | doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14 |bibcode = 2001GSLSP.190..205D }} </ref><ref>{{cite journal | author= Manhesa, Gérard| author2= Allègre, Claude J.| author3= Dupréa, Bernard| author4= Hamelin, Bruno | last-author-amp= yes | title=''Lead isotope study of basic-ultrabasic layered complexes: Speculations about the age of the earth and primitive mantle characteristics'' | journal=''Earth and Planetary Science Letters'' | date=1980 | volume=47 | issue= 3 | pages=370–382 | doi=10.1016/0012-821X(80)90024-2 | bibcode=1980E&PSL..47..370M }}</ref> O fewn i biliwn blwyddyn cyntaf ei chreu, ymddangosodd bywyd yn ei moroedd. Yr hyn sy'n caniatáu hyn yw pellter y Ddaear o'r haul, ei nodweddion ffisegol a'i gwneuthuriad [[daeareg]]ol. Ceir pob math o diroedd ar wyneb y ddaear a elwir yn [[cyfandir|gyfandiroedd]], a orchuddir gan [[coedwig|goedwigoedd]], [[glaswellt]], [[anialwch|tir diffaith]] lle nad oes dim yn tyfu a cheir tir wedi'i orchuddio gan [[eira]] a [[iâ]]. Gall ei hwyneb fod yn wastad, yn fryniog neu yn [[mynydd|fynyddig]]. Hefyd mae pob math o bethau byw ar y ddaear, yn [[planhigyn|blanhigion]] ac [[anifail|anifeiliaid]] ac [[organeb]]au byw eraill. == Cronoleg == Erbyn {{val|4.54|0.04|u=Gya}} roedd y Ddaear gysefin wedi cael ei ffurfio. Mae gwyddonwyr wedi gallu adlunio darlun o orffennol y ddaear, drwy ymchwil [[gwyddoniaeth|gwyddonol]] a chredir fod y mater solar hynaf (sy'n rhoi oed yr haul) yn {{val|4.5672|0.0006|ul=billion years ago}} (Gya).<ref name=bowring_housch1995>{{cite journal |last1=Bowring |first1=S. |last2=Housh |first2=T. |title=The Earth's early evolution |date=1995 |doi=10.1126/science.7667634 |journal=Science |volume=269 |pmid=7667634 |issue=5230 |bibcode=1995Sci...269.1535B |pages=1535–40}}</ref>. Erbyn {{val|4.54|0.04|u=Gya}} roedd y Ddaear wedi'i ffurfio. === Esblygiad === ''Prif erthygl: [[Esblygiad]]''<br /> Oddeutu 4 biliwn o flynyddoedd yn ôl, yn dilyn adweithiau cemegol cryf, crewyd [[moleciwl]]au a oedd yn medru creu copi ohonynt eu hunain drwy'r broses a elwir yn 'atgynhyrchu'. Hanner biwliwn o flynyddoedd yn ddiweddarach crewyd yr hynafiad sy'n perthyn i bopeth byw. Drwy ddatblygu'r broses o [[ffotosynthesis]], cynaeafwyd golau'r haul gan yr hynafiaid hyn a gynhyrchodd [[ocsigen]] moleciwlar (O<sub>2</sub>) a ymledodd drwy'r [[atmosffer]],<ref name="NYT-20131003">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |authorlink=Carl Zimmer |title=''Earth’s Oxygen: A Mystery Easy to Take for Granted'' |url=http://www.nytimes.com/2013/10/03/science/earths-oxygen-a-mystery-easy-to-take-for-granted.html |date=3 October 2013 |work=New York Times |accessdate=3 Hydref 2013 }}</ref> a ffurfiodd yn ei dro darian o [[haen osôn]] a amddiffynodd yr hyn a oedd yn brysur ddatblygu oddi tano: bywyd. O'r hynafiaid un-gell yma, datblygwyd y gallu i gell ffurfio oddi fewn i gell arall, gan greu organebau amlgellog sef ewcaryotau (''eukaryotes''). Drwy arbenigedd, ffurfiwyd mathau gwahanol a thrwy amsugno [[ymbelydredd electromagnetig]] [[uwchfioled]], lledodd y bywyd newydd hwn ar draws ac ar hyd wyneb y Ddaear. Mae'r [[ffosil]] cyntaf (neu hynaf) a ganfuwyd hyd yma (2015) oddeutu 3.7 biliwn o flynyddoedd oed, mewn [[tywodfaen]] yng Ngorllewin yr [[Ynys Las]].<ref name="NG-20131208">{{cite web |url =http://www.nature.com/ngeo/journal/vaop/ncurrent/full/ngeo2025.html|authors= Yoko Ohtomo, Takeshi Kakegawa, Akizumi Ishida, Toshiro Nagase, Minik T. Rosing| title =''Evidence for biogenic graphite in early Archaean Isua metasedimentary rocks'' |publisher =''[[Nature Geoscience]]''|doi=10.1038/ngeo2025|date=8 Rhagfyr 2013| accessdate =9 Rhagfyr 2013 }}</ref> == Cyfansoddiad ac adeiledd == ''Prif erthygl: [[Gwyddorau daear]]''<br /> Mae'r Ddaear yn blaned ddaearol, sy'n golygu fod ganddo gorff creigiog, yn hytrach na chawr ia fel [[Iau]]. Dyma yw'r blaned fwyaf allan o'r pedwar planed ddaearol sydd yng nghysawd yr haul. Mae gan y Ddaear y dwysedd fwyaf, disgyrchedd fwyaf, y grym magnetig cryfaf, cylchdroed cyflymaf a hefyd y blaned efo tectonig fwyaf gweithgar. === Siâp === [[Delwedd:OblateSpheroid.PNG|200px|dde|bawd|Y Ddaear- Siâp Oblad]] [[Delwedd:Darwin's finches.jpeg|200px|dde|bawd|Theori [[Charles Darwin|Darwin]]- Esblygiad [[Fringillidae]] ar [[Ynysoedd y Galapagos]].]] [[Delwedd:Volcano q.jpg|200px|dde|bawd|[[Llosgfynydd]]-Gweithgaredd ar [[Ffin Plât tectonig]]]] {{Listen |filename = Harry Truman Announcing Surrender Of Germany.ogg |title = Lovell yn disgrifio Planed Daear |description = Lovell yn disgrifio Planed Daear 200,000<br /> o [[milltir|filltiroedd]] i fyny yn y gofod. |format = Ogg}} Mae gan y Ddaear siâp sffêr oblad. Mae hyn yn golygu ei bod yn chwyddo yn y canol ar y cyhydedd. ===Tectoneg platiau=== ''Prif erthygl: [[Tectoneg platiau]]''<br /> Tectoneg platiau, neu symudiadau'r platiau, yw'r theori ddaearegol sy'n esbonio symudiadau mawr o fewn cramen y Ddaear. === Adeiledd mewnol === ''Prif erthygl: [[Daeareg]]''<br /> Mae'r tu mewn i'r ddaear wedi ei wneud o haenau gwahanol sydd efo priodweddau ffisegol a cemegol gwahanol:- * [[Cramen y Ddaear]] * [[Mantell]] * [[Craidd y Ddaear]] === Gwres === Crëir gwres mewnol y ddaear gan ddadelfeniad isotopau [[ymbelydredd|ymbelydrol]]. === Arwyneb y Ddaear === Mae 70.8% o'r ddaear wedi'i gorchuddio efo dwr. Mae'r gweddill uwchben y môr yn cynnwys mynyddoedd, platiau a gwastatiroedd. === Atmosffer === ''Prif erthygl: [[atmosffer y ddaear]]''<br /> Mantell o nwyon amddiffynnol o amgylch y Ddaear yw atmosffer y ddaear (hefyd "atmosffer") sy'n ein hynysu oddi wrth newidiadau tymheredd eithafol a fyddai'n digwydd hebddo. Mae tynfa disgyrchiant yn cynyddu'r dwysedd yn nes at arwynebedd y ddaear fel bod 80% o'r màs atmosfferig yn y 15&nbsp;km isaf. === Hydrosffer === Cynnwys dŵr y Ddaear yw'r hydrosffer. Mae 97.5 o dwr y ddaear yn cynnwys [[halen]]. Mae'r moroedd yn amsugno Carbon Deuocsid o'r atmosffer. === Hinsawdd === ''Prif erthygl: [[Hinsawdd]]''<br /> Hinsawdd yw cyflwr y tywydd mewn ardal dros gyfnod o amser. Cyflwr tymor hir o dywydd rhagweladwy yw hinsawdd. Mae hinsawdd y ddaear yn amrywio o le i le ac yn cael ei heffeithio gan nodweddion ffisegol y ddaear megis mynyddoedd, afonydd, lledred, diffeithdiroedd a diwasgeddau. == Orbit a chylchdro == Mae'r Ddaear yn cymryd 24 awr i gylchdroi unwaith. Gelwir hyn yn ddiwrnod. Mae'r ddaear yn cymryd tua 365 diwrnod i fynd o amgylch yr haul. Gelwir hyn yn flwyddyn. Ar gyfartaledd mae'r Ddaear tua 150 miliwn milltir o'r haul, ac yn symud ar fuanedd o 108,000 m.y.a.. Mae'r [[Lleuad]] yn cylchdroi'r Ddaear bob 27.3 diwrnod. Mae atyniad disgyrchol y lleuad yn creu [[Llanw]] morol. ==Llên gwerin== ===Y Creu=== Mae gan pob diwylliant ei stori am y creu – ceir dwy yn Genesis hyd yn oed. Serch hynny, er yr amrywiaeth rhyfeddol ym manylion y straeon hyn cawn sawl thema gyffredin. Yn ôl y mwyafrif ohonynt doedd dim ond anhrefn yma ar y cychwyn ar ffurf môr diderfyn neu anialwch di-ffurf mewn tywyllwch llwyr. Cred eraill mai o freuddwyd y daeth popeth. Ond i gael trefn ar yr anhrefn cychwynol yma, a chreu bodolaeth o anfodolaeth, roedd angen gweithred ac fe ddigwydodd hynny un ai drwy ddamwain neu drwy fwriad rhyw greawdwr neu'i gilydd. I'r Sgandinafiaid damwain oedd y cyfan, a'r byd wedi cychwyn drwy hap pan ddaeth tân a rhew at ei gilydd yng ngheubwll anhrefn, a elwir Ginnungagap. Ond y gred fwyaf cyffredin yw mai rhyw greawdwr fu ar waith, e.e. yn ôl y Tiv yng ngogledd [[Nigeria]], saer coed oedd y creawdwr, oedd wedi cerfio popeth yn ôl ei ddelwedd ef o berffeithrwydd a rhoi bywyd iddynt. Prif themau stori'r creu drwy'r byd: ===Ai breuddwyd yw'r cyfan?=== I frodorion Awstralia cychwynodd popeth yn amser y freuddwyd (''dream time'') ac mae'r ffin rhwng y freuddwyd fawr honno a'n realaeth ni yn dal yn un dennau iawn ar y gorau, yn ôl y brodorion. Rhaid cynnal y defodau priodol, cadw at reolau tabŵ a pharchu ysbrydion pawb a phopeth os am i bethau aros yn eu priod le. Efallai bod perthynas â hyn yn y syniad [[Hindw]]aidd mai myfyrdod y duw Brahma wedi troi'n realaeth yw ein bodolaeth ni ac mai drwy fyfyrdod y cawn ninnau'r allwedd i ystyr y bodolaeth hwnnw. ===Anhrefn dyfrllyd a dreigiau=== Dyma'r stori fwyaf gyffredin ac eang ei dosbarthiad drwy'r byd am yr hyn oedd yma gyntaf, sef anhrefn dyfrllyd neu fôr di-ffurf ac, yn aml iawn, efo anghenfilod dinistriol yn byw ynddo. Rhaid oedd lladd yr anghenfilod hyn cyn i'n byd ni fedru dod i fodolaeth. Ym mytholeg y [[Sumeriaid]], 3,500CC, ceir hanes Nammu (duwies y dyfroedd) roddodd enedigaeth i'r awyr a'r ddaear. Yn un rhan o'r stori mae'r arwr-dduw Ninwta yn lladd y sarff-ellyll Kur ac yn defnyddio'r corff fel morglawdd i wahanu'r tir oddi ar y môr. Hon yw'r fersiwn gynharaf o deulu cyfan o fythau Indo-Ewropeaidd am rai'n brwydro yn erbyn draig, e.e. [[Hercules]] a'r [[Hydra]]; [[Perseus]] a [[Medusa]]; [[Sant Siôr]] a'r ddraig; [[Beowulf]] a [[Grendel]]; [[Krishna]] a [[Kaliya]] a cheir sawl stori leol drwy'r byd [[Celtiaid|Celtaidd]] am arwr yn lladd anghenfil y llyn i achub y ferch oedd am gael ei haberthu iddo. Ceir straeon tebyg yn [[Tsieina]] am y dduwies-greawdwr Nu Wa yn brwydro yn erbyn draig yr Afon Felen, tra yn yr Aifft bu raid trechu sarff y dyfroedd a'i halltudio i'r is-fyd cyn y daethai'r byd i drefn. Mae brwydro yn erbyn sarff neu grocodeil enfawr yn thema gyffredin yn y straeon creu o Indonesia tra yn Awstralia ceir stori o amser y freuddwyd am y frwydr rhwng y dduwies-greawdwr ar ffurf sarff yr enfys a'i mab. Yn ystod y frwydr honno y daeth tir, mynyddoedd ac afonydd i fodolaeth. Ym mhennod gynta Genesis sonir am “ysbryd Duw yn ymsymud ar wyneb y dyfroedd”, ac “Yna dywedodd Duw 'casgler ynghyd y dyfroedd dan y nefoedd i un lle, ac ymddangosed tir sych'”. Ni sonir am ddraig yma, ond yn Eseia 27, 1 dywedir: “Yn y dydd hwnnw bydd yr Arglwydd a'i gleddyf …yn cosbi Lefiathan y sarff… ac yn lladd y ddraig sydd yn y môr”, ac yn y Salmau 74, 13-14: “Ti a'th nerth rannodd y môr, torraist bennau'r dreigiau yn y dyfroedd. Ti a ddrylliodd bennau Lefiathan…” ===Codi o'r dyfroedd=== Yn rhai fersiynnau o'r creu o anhrefn dyfrllyd ceir bod tir sych wedi ei godi o waelod y môr, un ai gan greawdwr-bysgotwr oedd wedi ei fachu a'i godi o'r dyfnder ([[Polynesia]]); crwban môr yn gwthio tywod i fyny ([[Hawai]], de-ddwyrain [[Asia]] ac [[India]]) neu [[aderyn]] neu greadur arall yn plymio a chodi llaid (canol Asia, [[Siberia]] a [[Gogledd America]]). ===Creadigaeth sych=== Daw'r mwyafrif o'r straeon hyn o dde-ddwyrain Asia a'r rhannau sych o Affrica ac Awstraila, e.e. yn Gini Newydd sonir am fyd sych a chreigiog a phobl yn ymddangos o dwll yn y ddaear. Yn ôl dehongliad rhai, ceir fersiwn arall o'r creu sych yn Genesis 2, 4-7. Yma, fel rhagymadrodd i hanes creu [[Adda]] o lwch y tir ac [[Efa]] o'i [[asen]], dywedir: “Yn y dydd y gwnaeth yr Arglwydd Dduw ddaear a nefoedd, nid oedd un o blanhigion y maes wedi dod i'r tir…”. Ni cheir son o gwbwl am y môr yn y fersiwn hon a daw dŵr i fodolaeth fel “tarth yn esgyn o'r ddaear ac yn dyfrhau holl wyneb y tir.” ===Ŵy cosmig=== I'r Dogon yng ngorllewin Affrica, y creawdwr Amma dorrodd blisgyn yr ŵy dwyfol oedd yma ar y cychwyn, gan ollwng yn rhydd y ddau dduw sy'n cynrychioli trefn ac anhrefn. Yn Tsieina datblygodd y cawr dwyfol Pan Gu oddi mewn i ŵy cosmig a nofiai yn anhrefn. Pan ddeffrodd y cawr torrodd y plisgyn yn ddau ddarn a elwir yn Yin (tywyllwch) a Yang (goleuni). Cyferbynia Yin a Yang hefyd i fennyw a gwryw, oerni a gwres, meddal a chaled, da a drwg ayyb. Safodd Pan Gu, fel y gwnaeth [[Atlas]], am oes gyfan yn cadw'r dau ddarn (y ddaear a'r awyr) ar wahân a phan fu farw daeth yr haul o'i lygad dde, y lleuad o'i lygad chwith, y gwynt o'i anadl, glâw a gwlith o'i chwys a mynyddoedd, afonydd, ffyrdd, coed, metalau a phobeth arall o wahanol rannau o'i gorff. ===Lladd anhrefn drwy ddamwain=== O Tsieina daw hanes dau o Ymerawdrwyr y Moroedd yn cyfarfod ag Ymerawdwr Anhrefn. Sylwodd y ddau nad oedd gan Ymerawdwr Anhrefn y 7 twll corfforol arferol, fel yr oedd ganddynt hwy, i weld, clywed, anadlu ayyb. Dyma fynd ati felly, fel ffafr iddo, i dorri'r cyfryw dyllau efo ebillion a drilau, un twll y dydd. Ond roedd yr holl dyllu'n ormod ac ar ddiwedd y seithfed dydd bu farw Ymerawdwr Anhrefn druan. Ac o'r eiliad honno fe ddaeth ein byd trefnus ni i fodolaeth. ===Cylch di-derfyn?=== Yn y frwydr ddi-derfyn rhwng trefn ac anhrefn disgrifia rhai mythau sut mae'r byd yn cael ei greu a'i ddinistrio'n gyson. I'r Hopi yn [[Arizina]] bu sawl byd, ond dinistriwyd y cynta gan [[tân|dân]], yr ail gan [[rhew|rew]] a'r trydydd gan [[dilyw|ddilyw]]. Rydym yn awr yn y pedwerydd byd a bydd hwn yn dod i ben cyn bo hir. Mae hyn yn debyg i syniad yr [[Aztec]] o greu a chwalu parhaus yn deillio o ffraeo rhwng pedwar mab y creawdwr. Gwaed aberth oedd yr unig beth gadwai byd yr Aztec rhag chwalu'n ôl i anhrefn. Yn yr India gollyngodd y duw [[Vishnu]] lotus o'i fogail, ac ynddi y creawdwr [[Brahma]]. O fyfyrdod Brahma y creuwyd y byd cyntaf cyn i'r byd hwnnw ymdoddi yn ei ôl i anhrefn ac i fyd arall godi yn ei le. Erbyn hyn rydym yn y pedwerydd byd. Er nad ydy'r traddodiad Groegaidd / Rhufeinig yn son am ddinistr y byd ar ddiwedd pob cylch, fe soniant am 5 oes, a phob oes yn gysylltiedig â phobol wahanol. Efallai bod cysylltiad yma â'r traddodiad Celtaidd a welwn ar ei fwyaf cyflawn yn stori 5 goresgyniad Iwerddon gan bump tylwyth chwedlonnol cyn dyfodiad y Gwyddelod eu hunnain. Prin a gwasgaredig yw'r wybodaeth am stori'r creu yn ôl y [[Derwyddon]]. Fe esgeulusodd y mynachod a gofnododd yr hen chwedlau yn yr [[Oesoedd Canol]] wneud hynny am ryw reswm. Ond yn ôl haneswyr Rhufeinig ystyriai'r Derwyddon eu hunain yn gyfrifol am y creu a bod angen aberthu pobl yn flynyddol i gadarnhau ail-enedigaeth (neu ail-greu) yr haul yn rheolaidd. Roeddent hefyd yn credu mai'r modd y deuai'r byd i ben fyddai i'r awyr gwympo ar y ddaear! == Gweler hefyd == * [[Daeareg]] * [[Daearyddiaeth]] * [[Natur]] * [[Planed]] * [[Tirffurfiau]] {{planedau}} {{Cyfandiroedd y Ddaear}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} * {{cite book |first1=G.B. |last1=Dalrymple |date=1991 |title=The Age of the Earth |publisher=Stanford University Press |location=California |isbn=0-8047-1569-6}} * {{cite web |last=Newman |first=William L. |date=2007-07-09 |url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |title=Age of the Earth |publisher=Publications Services, USGS |accessdate=2007-09-20}} * {{cite journal |last1=Dalrymple |first1=G. Brent |title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved |journal=Geological Society, London, Special Publications |date=2001 |volume=190 |issue=1 |pages=205–21 |url=http://sp.lyellcollection.org/cgi/content/abstract/190/1/205 |accessdate=2007-09-20 |doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14 |bibcode=2001GSLSP.190..205D}} * {{cite web |last1=Stassen |first1=Chris |date=2005-09-10 |url=http://www.talkorigins.org/faqs/faq-age-of-earth.html |title=The Age of the Earth |publisher=[[TalkOrigins Archive]] |accessdate=2008-12-30}} {{CominCat|Earth}} {{Wiciadur|{{lc:{{PAGENAME}}}}}} [[Categori:Y Ddaear| ]] [[Categori:Daearyddiaeth|Daear]] [[Categori:Planedau Cysawd yr Haul|Daear]] [[Categori:Planedau daearol|Daear]] [[new:बँग्वारा]]
Mewnosod: Â â Ê ê Î î Ô ô Ŵ ŵ Ŷ ŷ   Ë ë Ï ï Ö ö   Á á   (rhestr llawn isod)
Wrth roi'r dudalen ar gadw, rydych yn cytuno, a hynny'n ddi-droi'n-ôl, i ryddhau eich cyfraniad ar drwyddedau'r Creative Commons Attribution/Share-Alike License 3.0 a'r GFDL. Yr ydych yn cytuno i gael eich cydnabod pan gaiff y cyfraniad ei ail-ddefnyddio, o leiaf trwy osod hypergyswllt neu URL at y dudalen yr ydych yn cyfrannu ato. Gweler Telerau Defnyddio'r Drwydded am fanylion pellach.
Diddymu Help gyda golygu (yn agor mewn ffenest newydd)
Mewnosod: Â â Ê ê Î î Ô ô Û û Ŵ ŵ Ŷ ŷ   Ä ä Ë ë Ï ï Ö ö Ü ü Ẅ ẅ Ÿ ÿ   Á á É é Í í Ó ó Ú ú Ẃ ẃ Ý ý   À à È è Ì ì Ò ò Ù ù Ẁ ẁ Ỳ ỳ
Nodau cyffredin: – — … | ° ≈ ≠ ≤ ≥ ± − × ÷ ← → • § € ₤ # ¹ ² ³  Llofnodi a rhoi'r amser: ~~~~
Cystrawen wiki: {{}}   |   []   [[]]   [[Categori:]]   #AILGYFEIRIO [[]]                                 {{cyfeiriadau}}                 {{DEFAULTSORT:}}               •  (templates)
Symbolau: ~ ¡ ¿ † ‡ ↔ ↑ ↓ • ¶   ½ ⅓ ⅔ ¼ ¾ ⅛ ⅜ ⅝ ⅞ ∞   ‘ “ ’ ”   ¤ ₳ ฿ ₵ ¢ ₡ ₢ $ ₫ ₯ ₠ ₣ f ₴ ₭ ℳ ₥ ₦ ₧ ₰ £ ៛ ₨ ₪ ৳ ₮ ₩ ¥   ♠ ♣ ♥ ♦
Nodau: ß   à ã Ẽ ẽ Ĩ ĩ Ñ ñ Õ õ Ũ ũ Ỹ ỹ   Ç ç Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ Ŗ ŗ Ş ş Ţ ţ   Đ đ   Ů ů   Ǎ ǎ Č č Ď ď Ě ě Ǐ ǐ Ľ ľ Ň ň Ǒ ǒ Ř ř Š š Ť t' Ǔ ǔ Ž ž   Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū Ȳ ȳ Ǣ ǣ   ǖ ǘ ǚ ǜ   Ă ă Ĕ ĕ Ğ ğ Ĭ ĭ Ŏ ŏ Ŭ ŭ   Ċ ċ Ė ė Ġ ġ İ ı Ż ż   Ą ą Ę ę Į į Ǫ ǫ Ų ų   Ḍ ḍ Ḥ ḥ Ḷ ḷ Ḹ ḹ Ṃ ṃ Ṇ ṇ Ṛ ṛ Ṝ ṝ Ṣ ṣ Ṭ ṭ   Ł ł   Ő ő Ű ű   Ŀ ŀ   Ħ ħ   Ð ð Þ þ   Œ œ   Æ æ Ø ø Å å   Ə ə  •  {{Unicode|}}
Groeg: Ά ά Έ έ Ή ή Ί ί Ό ό Ύ ύ Ώ ώ   A a B B Γ Y A δ   E e Z Z H n Θ θ   I ι K k A λ M u   N v E E O o Π π   P p E σ ς T t Y u   Φ φ X x Ψ ψ Ω w  •  {{Polytonic|}}
Cyrilig: A a Б б B B Г r   Ґ ґ Ѓ ѓ Д д Ђ ђ   E e Ë ë Є є Ж ж   З з S s И и I i   Ï ï Й й J j K k   Ќ ќ Л л Љ љ M M   H H Њ њ O o П п   P p C c T T Ћ ћ   y y Ў ў Ф ф X x   Ц ц Ч ч Џ џ Ш ш   Щ щ Ъ ъ Ы ы b b   Э э Ю ю Я я
IPA: t̪ d̪ ʈ ɖ ɟ ɡ ɢ ʡ ʔ   ɸ ʃ ʒ ɕ ʑ ʂ ʐ ʝ ɣ ʁ ʕ ʜ ʢ ɦ   ɱ ɳ ɲ ŋ ɴ   ʋ ɹ ɻ ɰ   ʙ ʀ ɾ ɽ   ɫ ɬ ɮ ɺ ɭ ʎ ʟ   ɥ ʍ ɧ   ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ   ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ   ɨ ʉ ɯ   ɪ ʏ ʊ   ɘ ɵ ɤ   ə ɚ   ɛ ɜ ɝ ɞ ʌ ɔ   ɐ ɶ ɑ ɒ   ʰ ʷ ʲ ˠ ˤ ⁿ ˡ   ˈ ˌ ː ˑ ̪   •  {{IPA|}}
Wikidata entities used in this page
Y Ddaear: Sitelink, Other (Statements), Statement: P373
Defnyddir y nodiadau hyn yn y dudalen hon:
Nodyn:Cyfandiroedd y Ddaear (golygu)
Nodyn:Hide in print (golygu)
Nodyn:Navbox with columns (golygu)
Nodyn:Only in print (golygu)
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/wiki/Y_Ddaear"
Golygu cod y dudalen
Beth sy'n cysylltu yma
Gwybodaeth am y dudalen
Golwg drwy'r teclun symudol