cy en cy es cy cy de cy en en en es en cy en en cy ca cy en de en nb en cy cy en cy cy cy cy cy cy es cy cy ca cy cy cy en cy cy cy nl en nb en de cy cy cy cy es en cy jbo cy en en en en en en cy cy en en uk en en en en en en en en en
Mynydd Allt y Grug | Silwria
Cerdded a chrwydro yn ne Cymru
Walking in the South Wales Valleys
Cofnodwyd ar 29 Ebrill 2018 by Silwria
This post describes a 5 mile circular walk up Allt-y-grug from Cwm-twrch, near Ystradgynlais. Click here for a GoogleTranslate version of this post.
Amser: tua 2-3 awr
Man cychwyn a gorffen: Cwmtwrch Isaf
Map a Manylion ar Viewranger
Mae sawl gwahanol gyd-deithiwr wedi bod gyda mi ar y teithiau sydd wedi eu disgrifio yma hyd yn hyn: weithiau yn unigolyn neu ddau, weithiau yn grwp o gerddwyr o Tiger Bay Ramblers neu Glwb Mynydda Cymru. Dydw i ddim yn tueddu i’w crybwyll nhw fel arfer, ond mae’n briodol y tro yma i son am fy nghydymaith mwya ffyddlon, sydd wedi bod efo fi ar bob un o’r naw Marilyn hyd yma, sef Heledd fy merch. Tydi Heledd ddim yn ddwy oed eto, felly mewn pac ar fy nghefn y mae hi wedi bod yn teithio, a mae’r ffaith fy mod wedi gallu mynd a hi efo fi wedi caniatau i mi wneud llawer mwy o gerdded dros y ddwy flynedd ddiwethaf na fyddai wedi bod yn bosib fel arall. A bod yn onest, tydi safon y sgwrs heb fod yn grêt, ond ma hi wedi bod yn cadw fyny efo fi heb unrhyw drafferth chwarae teg iddi hi….
Y rheswm dwi’n crybwyll Heledd rwan ydi am ei bod yn debygol mai hon oedd taith olaf Heledd am beth amser. Y rheswm am hynny ydi – a dwi’n gwybod nad ydi hyn yn beth cwrtais i ddeud am ddynes o unrhyw oed – mae hi wedi mynd yn rhy drwm!
Heledd ar Pen-y-Ghent hâf diwethaf
Ar ben hynny, rwy’n amau bod y Marilyns sy’n weddill yn anoddach ar y cyfan na’r rhai sydd wedi bod, ac felly beryg y bydd rhaid i Heledd ymddeol o’i rôl ‘cefn llwyfan’ efo Silwria – am y tro o leiaf. Efallai y gwnaiff hi ail-ymuno â mi eto pan mae’n ddigon hen i dynnu ei phwysau ei hun, er mae’n siŵr y bydd hi’n meddwl bod ganddi bethau gwell i wneud efo’i hamser erbyn hynny….
Mae peth amser wedi pasio ers i mi ymweld â Marilyn newydd, ac felly yng nghanol mis Mawrth, ar ddiwrnod braf rhwng y glaw a’r eira yr es efo Heledd, a Betsan y wraig, i fyny Mynydd Allt y Grug – un o’r rhai lleiaf ym Morgannwg.
Os am dicio’r bocs o fod wedi ymweld â’r copa yn unig, mae posib ei gyrraedd drwy daith fer yno ac yn ôl o Ystalyfera, ond, fel arfer, roeddem am wneud taith iawn ohoni, ac felly dyma gychwyn ym mhentref Cwmtwrch er mwyn creu taith gylch o tua 5 milltir.
Mae’r afon Twrch – sydd a’i tharddiad ar grib y Mynydd Du – yn dynodi’r ffin hanesyddol rhwng siroedd Brycheiniog a Morgannwg (Powys a Chastell-nedd Port Talbot heddiw). Ym Mhowys y cychwynnwn y daith felly, ger Capel Newydd y drws nesaf i’r Swyddfa Bost yng Nghwmtwrch Isaf. Ond buan y dychwelwn i Forgannwg wrth groesi’r bont dros yr afon ar ôl pasio ar y dde i’r capel. Daw hyn a ni at Ffynnon Cwmtwrch (1), ffynnon sylffwrig a ddenai ymwelwyr lawer tua throad yr 20fed ganrif oherwydd ei gallu honedig i wella nifer o afiechydon.
O’r ffynnon, ewch fyny’r grisiau at y ffordd, a throi i’r dde ac yna i’r chwith i fyny ffordd lai. Dilynwch y ffordd hon am dros hanner milltir nes dod at drac ar y chwith gyda giât fawr fetel ar ei draws, a giât mochyn wrth ei ochr (anwybyddwch drac tebyg cynharach sydd heb giât mochyn). Ewch i fyny’r trac ac yna drwy ddwy giât mochyn arall sy’n eich arwain at gae corsiog. Dilynwch y clawdd ar eich chwith, gan anwybyddu’r trac sy’n mynd drwy giât fawr arall i fynd fyny’r llethr yn yr un cae. Yn y pen draw fe ddewch at giât arall a chamfa yng nghornel uchaf y cae, sy’n eich arwain at ffordd fechan. Croeswch y ffordd a dilyn y trac wrth iddo droi tua’r dde a dechrau dringo yn raddol.
Am y 3/4 milltir nesaf, rydych yn dilyn hen geuffordd hynod iawn (2), yn gyntaf drwy’r coed ac yna ar hyd ymyl y bryn agored gyda chloddiau uchel bob ochr i chi. Mae map cyntaf yr OS o 1830 yn dangos bod y geuffordd yn rhan o rwydwaith o draciau a gysylltai’r hanner dwsin o ffermydd ar ysgwydd Allt y Grug, ac sy’n dal i fodoli heddiw fel llwybrau cyhoeddus.
Mae’r llwybr yn pasio drwy fuarth fferm Carreg Pentwyn, ac yna’n dilyn ymyl y goedwig hyd at gamfa sy’n arwain at rostir. Mae’r tir hwn yn llawn traciau o fath gwahanol: rhai wedi eu creu gan, neu ar gyfer, cerbydau 4×4 modern. Mae modd dilyn y traciau hyn at gopa Tarren y Gigfran (3) ac yna Allt y Grug (4) ei hun – drwy gyd-ddigwyddiad, mae’r ddau gopa’r un uchder a’i gilydd, ac mae golygfeydd eang i’w cael o’r ddau.
Tarren y Gigfran o Allt y Grug
Gwnewch eich ffordd yn ôl at ymyl y comin a dilyn y llwybr yn ôl at y man ble mae llwybr arall yn troi i lawr i’r dde drwy giât mochyn arall tuag at fferm Penlan Fach. Ewch drwy’r giât fawr i gyrraedd ffordd fach a throi i’r dde ar ei hyd, ac yna ei dilyn nes cyrraedd hen ffermdy Allt y Grug (5) ar gyrion Ystalyfera. Trowch i’r chwith heibio’r tŷ, ac yna’r gronfa ddŵr, cyn croesi camfa wrth giât fferm Gilfach Goch. Yn fuan wedyn, trowch i’r dde i lawr ceuffordd arall ac yna ar draws cae i ddychwelyd at y ffordd yr oeddech arni ar ddechrau’r daith. Dilynwch ôl eich traed yn ôl i’r man cychwyn.
Penlan Fach, Ystalyfera a’r brniau tu hwnt
Mae sawl gwahanol gyd-deithiwr wedi bod gyda mi ar y teithiau sydd wedi ei disgrifio yma hyd yn hyn: weithiau yn unigolyn neu ddau, weithiau yn grwp o gerddwyr o Tiger Bay Ramblers neu Glwb Mynydda Cymru. Dydw i ddim yn tueddu i son amdanyn nhw fel arfer, ond mae’n werth son ar y pwynt yma am fy nghydymaith mwya ffyddlon, sydd wedi bod efo fi ar bob un o’r naw Marilyn hyd yma, sef Heledd fy merch. Tydi Heledd ddim yn ddwy oed eto, felly mewn pac ar fy ngefn y mae hi wedi bod yn teithio, a mae’r ffaith fy mod wedi gallu mynd a hi efo fi wedi caniatau i mi wneud llawer mwy o gerdded dros y ddwy flynedd ddiwethaf na fyddai wedi bod yn bosib fel arall (dyma’r pac, sydd yn gyfforddus a chyfleus tu hwnt – a mae digon i gael ar eBay am bris llawer mwy rhesymol) . Y rheswm dwi’n crybwyll Heledd rwan ydi am ei bod yn debyg mai hon oedd taith olaf Heledd, oherwydd – a dwi’n gwybod nad ydi hyn yn beth cwrtais i ddeud am ferch o unrhyw oed – mae hi wedi mynd yn rhy drwm!
Heledd ar Pen-y-Ghent hâf diwethaf
Ar ben hynny, rwy’n ofni bod y Marilyns sy’n weddill yn anoddach ar y cyfan na’r rhai sydd wedi bod, ac felly mae’n debygol y bydd rhaid i Heledd ymddeol o’i rol ar Silwria, am y tro o leiaf. Efallai y gwnaiff hi ail-ymuno a mi eto pan mae’n ddigon hen i dynnu ei phwysau ei hun….
* dyma’r pac, sydd yn gyfforddus a chyfleus tu hwnt – ac digon i’w cael ar eBay am brisiau rhesymol.
Cafodd y cofnod ei gyhoeddi yn Cerdded, Cymoedd, Marilyns wedi ei dagio fel Allt y Grug, Bryniau, Cerdded, Copaon, Cwm Tawe, Cwm-twrch, Cwmtwrch, Cymoedd, De Cymru, Ffynnon Cwmtwrch, Marilyns, Mynydd Allt y Grug, South Wales, Summits, Swansea Valley, Tarren y Gigfran, Valleys, Walking, Ystalyfera gan Silwria. Gosod Nod Tudalen i'r ddolen barhaol.
Gadael Ymateb Diddymu ymateb
Rhowch eich sylw yma...
Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:
E-bost (angenrheidiol) (Nid yw'r cyfeiriad yn cael ei ryddhau)
You are commenting using your WordPress.com account. ( Log Out /  Newid )
You are commenting using your Google account. ( Log Out /  Newid )
You are commenting using your Twitter account. ( Log Out /  Newid )
You are commenting using your Facebook account. ( Log Out /  Newid )
Rhoi gwybod i mi drwy e-bost am sylwadau newydd.
Rhoi gwybod i mi drwy e-bost am unrhyw gofnodion newydd.
Create a website or blog at WordPress.com
Send to Email Address Dy Enw Your Email Address
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.