cy ceb cy cy en cy en arz cy en en cy en en cy cy cy de cy cy cy cy cy de nl cy cy cy en en en fr so cy ru cy cy ru cy en nl es cy ru cy ca de cy cy oc cy en ru en fr ca en en eu cy cy de en en ca cy eo de cy en eu cy cy ro cy en it cy de ru cy de de nds de hy kw cy ca kw cy ru cy cy ru cy cy ru cy es eu cy cy ro cy cy it cy de de cy ast ru cy cy ru cy en eu cy cy ru cy et ru cy fr de az es pt cy es ca et es ca cy fr ru cy es eu en nl de en cy cy en
Mae Cwm Idwal a’r adral o amgylch yn un o ardaloedd hynotaf Eryri, mae’n warchodfa natur ers 1954.
Mae’n ddyffryn rhewlifol a grewyd trwy gyfuniad o symudiadau tectoneg a chrafiadau a phrosesau rhewlifol.
O ganlyniad i hyn mae’n ardal ddramatig iawn yn weledol, ac yn wir mae’r hanesion a’r enwau yn adlewyrchu hyn. Mae’r Cwm yn gallu bod yn fynediad i rhai o fynyddoedd enwacaf Cymru, Tryfan, Glyder Fawr a Fach a’r Garn. Mae’n ardal gyfoethog o ran nodweddion ac yn bwysicach oll i ni o ran diwylliant ac hanesion. Cofiwch ddod nol i’r man hwn i weld mwy a mwy o wybodaeth wrth i ni ychwanegu at y cynnwys.
Mae yna dair fersiwn i’r chwedl am Idwal.
Un fersiwn yw fod un o’r twmpathau tir a ddyddodwyd gan y rhewlif yn fedd i gawr o’r enw Idwal.
Fersiwn arall yw fod y llyn wedi ei enwi ar ol Tywysog Idwal Foel, wyr Rhodri Mawr un o frehinoedd enwacaf Cymru. Credir i Idwal gael ei foddi yn y llyn. Fersiwn arall yw fod ei gorff wedi ei losgi ger y llyn, traffodiad cyffredin yn y cyfnod. Ond y gwir tu ol i’r stori yw i Idwal Foel gael ei ladd mewn brwydr yn erbyn y Sacsoniaid ym 942.
Y fersiwn mwyaf poblogaidd o bosib yw i Owain Gwynedd roi un o’i feibion, o’r enw Idwal, yng ngofal gŵr o’r enw Nefydd Hardd. Roedd mab Nefydd ei hun, Dunawd, yn genfigennus o Idwal, ac un diwrnod gwthiodd ef i’r llyn a’i foddi.
Y mae hud yng Nghwm Idwal
a’i swynion dwfn sy’n ein dal
Hawlfraint Cyngor Cefn Gwlad Cymru
Afon sy’n rhedeg lawr o Gwm Clud
Afon o Llyn Cwn
Twmpathau ar ochr y llyn, yn cyfeirio at chwedlonaeth, beddau ar gyfer milwyr Ynys Prydain
Bwlch Blaen Cwm Idwal
Bwlch ar ben y Cwm
Bwlch y Ddwy Glyder
Bwlch neu gyfrwy rhwng y ddau fynydd
Ffurf ar y graig tebyg i gastell, lle gwelir y geifr yn aml.
Nodwedd creigiog sy’n debyg i siap castell neu gaer
Clogwyn o liw tywyll.
Clogwyn; darn serth iawn iawn o graig.
Clogwyn lle y gwelir giefr yn aml
Clogwyn; darn serth iawn iawn o graig.
Nid ydym yn siwr pam ‘Tarw’
Mae’r cwart yn y graig yn debyg i gnu defaid duon.
Gweler yr esboniad i chwedloniaeth Idwal
lle cysgodol, neu o’r gair cludair sef yr un tarddiad a enw’r mynyddoedd Glyder Fach/ Y Gludair Fach a Glyder Fawr / Y Gludair Fawr
Mae’r cwart yn y graig yn debyg i gnu defaid.
Ffos, neu nant sy’n ffrydio’n wyn
Glyder Fach / Y Gludair Fach
Pentwr neu dwmparh yw ystyr Gludair neu Glyder
Glyder Fawr / Y Gludair Fawr
Pentwr neu dwmparh yw ystyr Gludair neu Glyder
Llywbr wedi ei enwi ar ol rhyw garw. Dim syniad pa garw!
Llwybr sydd yn arwain o/at rhiwiau caws
Llwybr mae’r geifr yn ei ddefnyddio
Darn o’r llyn sydd o siap llygad.
Llyn yng Nghwm Bochlwyd
Llyn yng Nhwm Clud
Llyn llai na Llyn Clyd, ond yn yr un cwm
Gweler yr esboniad i chwedloniaeth Idwal
Posib yn le i gwn hela gael seibiant a thorri syched
Nant wedi ei enwi ar ol ifan, nid ydym yn siwr pwy oedd ifan.
Enwi ar ol ei debygrwydd i gaws, neu yn fan cysgosol i odro anifeiliaid i greu caws.
cyfuniad o 3 caer, castell y geifr, castell y gwynt a twll du.ar ardal rhwng rhain
Nentydd sy’n ffrydio’n wyn
Dos o’r gair carnedd sef copa mynydd.
Nodwedd gyffredin sef brig ardal o dir, tebyg i siap crib ceiliog.
gwaddodion sydd wedi disgyn o’r twll du tebyg i ‘gro’
Hollt neu hafn yn y ddaear.
Y Sgwar, Llanrwst, Sir Conwy, LL26 0LG
©2018 Menter Iaith Conwy T&Cs