es es sw en cy cy cy cy cy cy fr en en en de en cy en cy cy es en en en cy cy en de cy en pl eo cy eo es cy en es es ceb en es cy cy la ceb sv pl cy cy cy es eo en cy cy hbs_lat hbs_lat cy zh cy cy ar ru sv bg br ca hbs_lat da de el en eo es et eu fa fi fr fy lt he hbs_lat hu id is it ja ka kk ko it lt lv en ms nl nb nb pl pt ro ru en hbs_lat en sk sl hbs_lat sv ta th tr fy vi zh cs cy cy cy cy cy cy en cy
Noson y Cyllyll Hirion - Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Er nad oedd yr Almaenwyr yn cwyno llawer pan erlidiodd y SA yr Iddewon, Comiwnyddion, a'r Sosialwyr, erbyn 1934 roedd cryn dipyn o bryder ynglyn â'r lefel o drais a wnaethai'r "crysau brownion".[1]
Cyfres o ddienyddiadau gwleidyddol i gael gwared ar y Sturmabteilung (SA), sef y crysau brownion parafilwrol oedd Noson y Cyllyll Hirion (a elwir weithiau'n "Putsch Röhm" neu "Operation Hummingbird Kolibri". Digwyddodd hyn rhwng 30 Mehefin a 2 Gorffennaf, 1934 pan oedd yr Almaen o dan reolaeth y Natsiaid.
Penderfynodd Adolf Hitler weithredu yn erbyn yr SA a'u harweinydd, Ernst Röhm, oherwydd ystyriai annibynniaeth yr SA a'u hoffter o ymladd stryd yn fygythiad i'w bŵer. Roedd hefyd eisiau cymodi gydag arweinwyr y Reichswehr, lluoedd milwrol swyddogol yr Almaen a oedd yn ofni ac yn casau'r SA—yn benodol uchelgais Röhm i gyfuno'r Reichswehr gyda'r SA o dan ei arweiniad ei hun. Yn y pen draw, defnyddiodd Hitler y cyfle hwn i ymosod neu gael gwared ar y bobl a feirniadai ei arweinyddiaeth, yn enwedig y rhai hynny a oedd yn deyrngar i'r Îs-Ganghellor Franz von Papen, ac i dalu'r pwyth yn ôl ar rai gelynion.
Bu farw o leiaf 85 o bobl yn ystod y cliriad, er mae'n bosib fod cannoedd yn fwy wedi marw,[2][3] a bod miloedd o bobl a ystyriwyd yn fygythiad wedi eu harestio.[2] Lladdwyd y rhan fwyaf gan y Schutzstaffel (SS) a'r Gestapo (Geheime Staatspolizei), heddlu cudd y gyfundrefn. Cryfhaodd y cliriad gefnogaeth y Reichswehr i Hitler. Darparodd sylfeini cyfreithiol i'r gyfundrefn Natsïaidd hefyd, am fod y llysoedd Almaenig a'r cabinet wedi anwybyddu canrifoedd o waharddiadau cyfreithiol yn erbyn lladd cyfreithiol er mwyn dangos eu teyrngarwch i'r gyfundrefn.
Cyn gweithredu'r cynllwyn, weithiau arferai'r cynllunwyr gyfeirio ato fel "Hummingbird" (Almaeneg: Kolibri), oherwydd dyna oedd y gair côd er mwyn gweithredu'r criwiau dienyddio ar ddiwrnod y puro.[4] Ymddengys mai ar hap a damwain y dewiswyd enw'r cynllun. Daw'r ymadrodd "Noson y Cyllyll Hirion" yn Almaeneg o gyfnod cyn y digwyddiad ei hun, ac fe'i ddefnyddir yn gyffredinol i gyfeirio at weithred o ddialedd. Mae Almaenwyr yn dal i ddefnyddio'r term "Röhm-Putsch" ("Röhm coup d’état") i ddisgrifio'r digwyddiad, oherwydd dyna oedd y term a ddefnyddiwyd gan y Natsïaid ar y pryd, er gwaetha'r awgrym fod y llofruddiaethau'n angenrheidiol er mwyn osgoi coup. Er mwyn pwysleisio hyn, mae awduron Almaenig yn defnyddio dyfynodau neu'n ei ddisgrifio fel yr hyn a ddywedir oedd Röhm-Putsch.[5]
Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]
↑ Kershaw (1998) p.508
↑ 2.0 2.1 Evans (2005), p. 39. "At least eighty-five people are known to have been summarily killed without any formal legal proceedings being taken against them. Göring alone had over a thousand people arrested."
↑ Kershaw, Hitler, (1999), p. 517. "The names of eighty-five victims [exist], only fifty of them SA men. Some estimates, however, put the total number killed at between 150 and 200."
↑ Kershaw, Hitler, (1999), p. 515.
↑  "Röhm-Putsch". Deutsches Historisches Museum (DHM), Amgueddfa Hanesyddol yr Almaen.
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Noson_y_Cyllyll_Hirion&oldid=3086072"
Golygu cod y dudalen
Lawrlwytho ar ffurf PDF
Beth sy'n cysylltu yma
Gwybodaeth am y dudalen
Cyfeiriwch at yr erthygl hon
Newidiwyd y dudalen hon ddiwethaf ar 17 Awst 2017, am 02:46.
Mae testun y dudalen ar gael dan drwydded Creative Commons Attribution-ShareAlike; gall fod telerau ychwanegol perthnasol. Gweler Telerau Defnyddio'r Drwydded am fanylion pellach.
Golwg drwy'r teclun symudol