cy ceb su is cy cy cy fr fr fr fr fr fr fr fr fr cy cy cy cy cy cy cy cy cy de cy cy cy cy cy cy cy cy en cy cy
Gerddi Neuadd Bodfach - 2010
Wel, am flwyddyn. Rwy'n siŵr nad ni yw'r unig rai i golli perlau gwerthfawr yn y gaeaf mwyaf garw ers canol yr wythdegau. Dinistriwyd ein palmwydd toreithiog ar Deras y De; daeth y lili gynnar yn grebachlyd a soeglyd, er ei bod fel rheol yn wydn yma cyn belled â'i bod yn cael digonedd o domwellt; ac, oherwydd y tymereddau iasoer parhaus, difaddau newidiodd lliw'r coed llawrwydd yn frown.
Er ei bod yn drist colli hen ffrindiau, a rhai newydd, mae'n gwneud ichi edmygu mwy fyth cadernid a phenderfynoldeb y planhigion hynny sydd wedi goroesi i fyw; y cyffro wrth inni ddal ein gwynt, yn aros bob dydd am arwyddion o fywyd yn torri trwy'r ddaear gras, o'r eirlysiau cyntaf i sbigau pinc blagur rhosyn-y-mynydd, a gollwng ochenaid wrth i bob un ddod yn ddiogel yng nghynhesrwydd y gwanwyn. Ond beth wedyn? Pwl sydyn o oerni, a phopeth yn dod i stop am y tro neu, yn greulon ddigon, yn marw yn eu hegin, a dyna ein holl ansicrwydd yn dychwelyd.
Dyna yw risg a phleser bod yn arddwr - cymaint o boen ag sydd o gyffro ond, yn y pen draw, gwefr o weld toreth hael, er anrhagweladwy, natur. Rydyn ni wedi gorfod dysgu sawl gwers hefyd. Y llynedd gwnaethon ni fwrw ymlaen â phlannu mwy o ellesg yn y gwelyau gellesg, â chaleidosgop o flodau lliwgar i roi ffocws i'r fframwaith o ellesg 'Jane Phillips' o'u hamgylch. Mewn ymdrech i adfywio a gwella'r draenio ym mhridd clai trwm y gwely presennol, palwyd llawer iawn o gompost a sglodion rhisgl wedi compostio i mewn iddo yr haf diwethaf cyn plannu 120 o ellesg hynod iach.
Methodd pob un ohonyn nhw. Gwnes i ddadwreiddio pob un, adfywio'r pridd â chompost cyfoethocach, a'u hailblannu. Dim lwc. Roeddwn i'n meddwl bod angen i mi roi mwy o ddŵr iddyn nhw. A dyna y gwnes i. Methu eto - dim ond gwreiddgyffion wedi crychu a phydru oedd ar ôl. A minnau wedi treulio cymaint o amser, gobaith ac ymroddiad. Beth oedd yn mynd o chwith? Cefais atebion ar unwaith mewn cyfarfod diweddar a serendipaidd ag arbenigwr gellesg yn Sioe Flodau Chelsea eleni: roeddwn i'n bod yn or-garedig iddyn nhw. Trwy ychwanegu sglodion rhisgl a llawer iawn o gompost, roeddwn i'n creu'r amodau perffaith i'r gwreiddiau bydru - bydden ni wedi bod yn well ein byd pe baen ni wedi palu'r clai yn unig a'u taro i mewn. Mae'n ddigon i'ch gwylltio. Dyna rydw i bob amser wedi'i wneud mewn gerddi o'r blaen (yn brin o amser, heb ddigonedd o gompost ar gael) a'u gweld yn ffynnu, o'r naill flwyddyn i'r nesaf, â fawr ddim ôl-ofal (eu hesgeuluso efallai yn ôl rhai pobl). Beth oedd fy ngwers? Buaswn i'n dweud - pam newid rhywbeth rydych chi'n gwybod sy'n gweithio? Wrth gwrs, mae gan bob un ohonon ni obsesiwn â pharatoi pridd, ond weithiau gallwch chi fynd dros ben llestri.
Yr ymyl arian i'r cwmwl du hwn yw y gallwn ni wrthdroi'r broses bydru trwy ychwanegu graean o amgylch pob gellesgen sy'n methu, felly os byddwch chi'n dod yma'r flwyddyn nesaf rwy'n gobeithio y byddwch chi'n gallu gweld beth roeddwn i wedi gobeithio y byddech chi'n ei weld eleni - môr o liwiau, yn siglo uwchben y dail prydferth hynny ar ffurf cleddyf. Ond o leiaf mae'r 'Jane Phillips' wedi goroesi - mae'n bosib y bydd rhai ohonyn nhw yn eu blodau i ollwng eu harogl melys erbyn y byddwch chi'n darllen hwn.
Os nad oedd gaeaf garw a gorweithio'r isbridd yn ddigon i ddal popeth yn ôl, y broblem olaf a mwyaf creulon oll yw chwant bwyd anferthol cwningod a gwiwerod Bodfach. Prin iawn yw'r pethau sy'n fwy torcalonnus na gweld hoff blanhigyn yn ymdopi â threialon y gaeaf dim ond i weld bod ein gelynion blewog wedi ei fwyta ag yntau ar ei dwf. Rwyf wedi llunio rhestr (fer yn anffodus) o blanhigion y maen nhw wedi'u gadael yn llonydd hyd yma: lilïau undydd, mantell-Fair y gerddi, bysedd y cŵn, lafant aeddfed (yn cadw planhigion ifanc allan o gyrraedd), dahlias, rhosod-y-mynydd, carpiog y gors, crib-y-ceiliog, roced melys, clychau'r clawdd, bambŵ, pob rhywogaeth rhedyn. Yn anffodus ddigon, mae'r chwyn arswydus hwnnw sy'n edrych fel clust eliffant a llysiau'r gymalwst hefyd yn eitemau ar y rhestr hon. Ond hebddyn nhw, ni fuasai gennym ni unrhyw beth i gwyno amdano heblaw am y tywydd! Eleni, fodd bynnag, mae'r tywydd wedi cadw'r llwyni rhododendron yn ôl a fydd, gobeithio, yn golygu y byddan nhw ar eu gorau i chi heddiw.
Yn olaf, hoffwn ddiolch i'n tîm garddwyr gwych - Phil, Geoff, Alec, Eleri a Skip; hebddyn nhw, buasai'r gornel fach hon o Gymru ychydig yn llai elysaidd.
Maggie Baynes (Mai 2010)
HAFAN | CEFNDIR | GWEITHGAREDDAU | PWY RYDYM NI'N EU HELPU | GRANTIAU | CYSYLLTU Â NI
©2018 Ymddiriedolaeth Bodfach. Elusen Gofrestredig rhif. 1114285.