es et sw en et cy nl en en en en de ru de en sv en wuu cy cy cy en de cy en cy cy ast cy es cy cy ast cy ast cy ast cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy nb es es en en en cy cy en de cy en pl eo cy eo es cy en es es ceb en es cy cy la ceb sv pl cy cy cy es eo en cy cy hbs_lat hbs_lat cy zh cy cy an ar as en az ku uz ru sv bg id bn hbs_lat ca it mzn hbs_lat da de el en eo es et eu fa fi et fr de lt gu ku he hi hbs_lat tl hu hy it id es is it ja jv ka kk ta ko cs it hu lt lv en be ms my ne nl nb nb fr or pa pl pt ro ru jbo it hbs_lat si en sk sl hbs_lat sv ta te en th ceb tr oc fy uz fr vi zh xmf zh zh cs cy cy cy cy cy cy en eo
Jump to navigation Jump to search
Adwaith anffafriol gan y corff i sylwedd penodol (a elwir yn alergen) yw alergedd. Astudiaeth alergeddau yw alergeddeg.
Mae gan rai pobl atopedd, sef rhagdueddiad i gael alergeddau.
Achosion[golygu | golygu cod y dudalen]
Achosir alergeddau gan system imiwnedd y corff yn adweithio i alergenau fel petaent yn niweidiol, drwy wneud i'r gwrthgorff Imiwnoglobwlin E (IgE) frwydro yn erbyn yr alergen. Mae IgE yn achosi i gelloedd gwaed eraill ryddhau cemegau, megis histamin, sydd, gyda'i gilydd, yn achosi symptomau adwaith alergaidd. Histamin sy'n achosi'r rhan fwyaf o symptomau nodweddiadol sy’n digwydd mewn adwaith alergaidd, sef cyfangu'r cyhyrau, gan gynnwys y rheiny ym muriau tiwbiau aer yr ysgyfaint; cynyddu faint o hylif sy'n cael ei ryddhau o wythiennau bychain, fel bod pilennau'n chwyddo; a chynyddu faint o fwcws sy'n cael ei gynhyrchu yn leinin y trwyn ac achosi cosi a llosgi lleol.[1]
Symptomau[golygu | golygu cod y dudalen]
Nid yw adweithiau alergaidd yn digwydd y tro cyntaf y daw'r corff i gyswllt â'r alergen, ond adeg cyswllt diweddaraf. Mae hyn oherwydd bod yn rhaid i'r corff ddatblygu sensitifrwydd i rywbeth cyn y gall ddatblygu alergedd iddo.[2]
Mae symptomau mwyaf cyffredin adweithiau alergaidd yn cynnwys tisian; gwichian ar y frest; poen sinws; trwyn yn rhedeg; peswch; brech y danadl a llosg danadl; chwyddo; llygaid, clustiau, gwefusau, llwnc a thaflod sy'n cosi; diffyg anadl; a chwydu a dolur rhydd.[2]
Cymhlethdodau[golygu | golygu cod y dudalen]
Mewn achosion prin gall sioc anaffylactig digwydd o ganlyniad i adwaith alergaidd, fel rheol ymhen rhai munudau o ddod i gyswllt ag alergen. Mae'n effeithio ar y systemau resbiradu a chylchredol, ac mae'r symptomau'n cynnwys pwysedd gwaed uchel, chwyddo, ac anawsterau anadlu. Mae angen triniaeth frys, fel rheol gyda phigiad o adrenalin.[3]
Diagnosis[golygu | golygu cod y dudalen]
Wrth wneud diagnosis o alergedd bydd meddyg yn ystyried tystiolaeth y claf o hanes teuluol a thybiaeth y claf o unrhyw sbardunau sy'n ymddangos fel petaent yn achosi adwaith, e.e. a yw'n digwydd mewn man neu ar adeg benodol, ond yn aml cynhelir profion yn ogystal i gael gwybod beth yw'r union alergen. Yn aml y prawf cyntaf sy'n cael ei gynnal wrth edrych am alergen yw prawf pigo'r croen, lle bigir y croen gyda sampl fach iawn o'r alergen posib i weld a oes adwaith cadarnhaol (h.y. mae'r croen yn cosi, yn mynd yn goch, ac yn chwyddo). Cynhelir prawf gwaed i fesur faint o'r gwrthgorff IgE sydd yn y gwaed. Os yw ecsema neu ddermatitis cyswllt yn symptom fe gynhelir prawf croen i ddod o hyd i'r achos gan daenu sampl fach o'r alergen posib ar ddisgiau metal arbennig sydd yna'n cael eu tapio ar y croen, am 48 awr fel rheol, i arsylwi ar ymateb y croen. Gellir hefyd cynnal prawf alergedd cartref, lle mae'r claf yn defnyddio pecynnau arbennig i geisio wneud diagnosis gartref o'r tri alergen mwyaf cyffredin: gwiddon llwch tŷ, paill, a chathod. Mae'r pecyn yn cynnwys priciwr bys diheintiedig y mae'r claf yn ei ddefnyddio i gymryd sampl gwaed fach ac anfon y sampl hon mewn tiwb i labordy sy'n cynnal profion ac yna danfon y canlyniadau i'r claf.[4]
Triniaeth[golygu | golygu cod y dudalen]
Yn syml, y dull mwyaf effeithiol o drin alergeddau yw osgoi pob cyswllt â'r alergen sy'n achosi'r adwaith. Fe ellir drin symptomau cyffredin alergeddau, megis ceg sy'n cosi a thisian, gan ddefnyddio cyffuriau, y mwyafrif ohonynt dros y cownter.[5]
Mae cyffuriau sy'n trin alergeddau yn cynnwys:
gwrth-histaminau, sydd yn atal gweithredu gan histamin. Gallent gael eu cymryd ar ffurf tabledi, eli, hylif, diferion i'r llygaid, neu ddiferion trwynol.
cyffuriau llacio, sydd yn helpu i leddfu symptomau fel trwyn wedi'i flocio, a achosir yn aml gan glefyd y gwair, llwch, ac alergeddau i anifeiliaid. Gallent gael eu cymryd ar ffurf tabledi, capsiwlau, chwistrelliadau trwynol, neu hylif.
chwistrelliadau trwynol, sydd yn lleihau chwyddo a chosi yn y trwyn.
diferion i'r llygaid, sydd yn lleddfu llygaid dolurus, sy’n cosi.
cyffuriau fel sodiwm cromoglicat a corticosteroidau, a ddefnyddir yn rheolaidd i atal symptomau rhag datblygu. Mae'r rhain ar gael yn helaeth fel chwistrelliadau trwynol a diferion i'r llygaid.[5]
Ffurf arall ar driniaeth yw hyposensiteiddio, lle mae'r unigolyn yn cael ei gyflwyno'n raddol i fwy a mwy o'r alergen i annog i'r corff greu gwrthgyrff a fydd yn atal adweithiau yn y dyfodol. Gall hyn helpu pobl sydd ag alergedd penodol i rywbeth fel pigiad gan wenynen.[5]
Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]
↑  Alergeddau: Achosion. Gwyddoniadur Iechyd. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
↑ 2.0 2.1  Alergeddau: Symptomau. Gwyddoniadur Iechyd. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
↑  Alergeddau: Cymhlethdodau. Gwyddoniadur Iechyd. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
↑  Alergeddau: Diagnosis. Gwyddoniadur Iechyd. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
↑ 5.0 5.1 5.2  Alergeddau: Triniaeth. Gwyddoniadur Iechyd. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Alergedd&oldid=1458930"
Golygu cod y dudalen
Lawrlwytho ar ffurf PDF
Beth sy'n cysylltu yma
Gwybodaeth am y dudalen
Cyfeiriwch at yr erthygl hon
Newidiwyd y dudalen hon ddiwethaf ar 14 Mawrth 2013, am 09:14.
Mae testun y dudalen ar gael dan drwydded Creative Commons Attribution-ShareAlike; gall fod telerau ychwanegol perthnasol. Gweler Telerau Defnyddio'r Drwydded am fanylion pellach.