nl en sw en en en en cy id es de en cy vi es ja nb cy en ur cy wuu cy gu cy cy cy en cy cy nb fr ast cy ast cy cy cy cy cy cy cy cy cy ast cy cy ast cy jbo cy de cy de es de my fr id en de fr en fi en en en ja nb pl fr en nb en ilo pl sv en en en ja es en it zh fr cy en cy cy en es en en en cy cy en de cy en pl eo cy eo es cy en es es ceb en es cy cy la ceb sv pl cy cy cy es eo en cy cy hbs_lat hbs_lat cy zh cy cy nl de am an ar arz en az ku en ru sv bg bn br hbs_lat ca mhr id mzn hbs_lat da de el en eo es et eu ast fa fi nn fr fy de lt he hi hbs_lat hu hy id is it ja jv ka az ko ta ko ku cs it lb lt lv en en en ml be mr ms en my mzn nl nb nb fr pa pl pms pnb es pt io ro ru id bxr jbo en hbs_lat si en sk sl sq hbs_lat la sv hu en ta en th ceb tr oc en en fy ur uz fi vi pl zh da zh zh fr zh cs cy cy cy cy cy cy en eo
Jump to navigation Jump to search
o fewn Talaith Hiroshima, Japan
Prif ddinas Talaith Hiroshima yn Japan yw Hiroshima, a dinas fwyaf rhanbarth Chūgoku yng ngorllewin Honshū, ynys fwyaf Japan. Hiroshima oedd y ddinas gyntaf erioed i brofi arfau niwclear pan ollyngwyd bom arni gan yr Unol Daleithiau ar y 6ed o Awst, 1945 yn ystod yr Ail Ryfel Byd.
Cafodd Hiroshima statws bwrdeisdrefol ar y 1af o Ebrill, 1889. Maer presennol y ddinas yw Tadatoshi Akiba a ddechreuodd ar ei swydd ar y 23ain o Chwefror, 1999.
1.2 Yr Ail Ryfel Byd a'r bom atomig
Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]
Sefydlwyd Hiroshima ar arfordir mewnforol y Mor Seto ym 1589 gan Mori Terumoto a wnaeth y ddinas yn brifddinas wedi iddo adael Castell Koriyama yn Nhalaith Province. Adeiladwyd Castell Hiroshima'n gyflym iawn, a symudodd Terumoto yno ym 1593. Collodd Terumoto Frwydr Sekigahara. Amddifadodd buddugwr y frwydr honno, Tokugawa Ieyasu, Mori Terumoto o'i eiddo gan gynnwys Hiroshima, gan roi talaith Aki i Masanori Fukushima, arglwydd ffiwdal a oedd wedi cefnogi Tokugawa. Trosglwyddwyd y castell i Asano Nagaakira ym 1619, ac apwyntiwyd Asano yn arglwydd yr ardal hon. O dan reolaeth Asano, ffynnodd, datblygodd ac ehangodd y ddinas, a phrin oedd yr gwrthdaro a'r anghydweld milwrol. Parhaodd llinach Asano i reoli tan yr Adfywiad Meiji yn y 19g.
Cyfnod modern[golygu | golygu cod y dudalen]
Bu Hiroshima'n brifddinas ardal Hiroshima yn ystod y cyfnod Edo. Ar ôl i'r han gael ei ddiddymu ym 1871, daeth y ddinas yn brifddinas Talaith Hiroshima. Daeth Hiroshima'n ardal ddinesig mawr yn ystod y cyfnod Meiji wrth i economi Japan symud o'r diwydiant amaethyddol i'r diwydiannau trymach. Adeiladwyd Harbwr Ujina yn ystod y 1880au, a alluogodd Hiroshima i fod yn borthladd pwysig.
Ymestynwyd y Rheilffordd Sanyo i Hiroshima ym 1894, ac adeiladwyd rheilffordd o'r prif orsaf i'r harbwr er mwyn symud offer milwrol yn ystod y Rhyfel Sino-Japan Cyntaf. Sefydlwyd ffatrioedd diwydiannol newydd, gan gynnwys melinau gwlan yn Hiroshima ar ddiwedd y 1880au. Gwelwyd diwydiannu pellach yn Hiroshima o ganlyniad i'r Rhyfel Rwsia-Japan ym 1904, lle'r oedd angen datblygu a chynhyrchu offer milwrol. Adeiladwyd Neuadd Arddangos Masnach Talaith Hiroshima ym 1915 fel canolfan i fasnachu ac arddangos nwyddau newydd. Yn ddiweddarach, newidiodd ei enw i Neuadd Arddangos Cynnyrch Talaith Hiroshima, ac yn ddiweddarach eto i Neuadd Hyrwyddo Diwydiannau Talaith Hiroshima.
Yr Ail Ryfel Byd a'r bom atomig[golygu | golygu cod y dudalen]
Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, lleolwyd pencadlys yr Ail Fyddin a Byddin Rhanbarthol Chugoku yn Hiroshima, tra bod Pencadlys Morol y Fyddin wedi'i leoli ym mhorthladd Ujina. Roedd gan y ddinas storfeydd mawrion o adnoddau milwrol hefyd, ac roedd yn ganolfan allweddol ar gyfer allforio.
Criw o fyfyrwyr Chweched Dosbarth Ysgol Gyfun Gŵyr, Abertawe yn Amgueddfa Heddwch Hiroshima yn 2005 gyda gwraig a oroesodd y bom atomig
Achosodd bomio Tokyo a dinasoedd eraill yn Japan ddinistr difrifol yn ystod yr Ail Ryfel Byd a lladdwyd dros 200,000 gyda'r mwyafrif llethol ohonynyt yn drigolion. Er enghraifft, dinistrwyd yr ardal ddinesig Toyama, lle trigai 128,000 bron yn llwyr, a lladdwyd tua 90,000 o bobl gan fomiau yn Tokyo.
Ar ddydd Llun, 6 Awst, 1945 am 8:15 y.b. gollyngwyd yr arf niwclear "Little Boy" ar Hiroshima gan griw y bomiwr B-29 Americanaidd, yr Enola Gay, gan ladd 80,000 o bobl yn uniongyrchol. Erbyn diwedd y flwyddyn, roedd yr anafiadau a'r ymbelydredd wedi achosi i'r nifer o farwolaethau gynyddu i 90,000-140,000. Dinistriwyd tua 69% o adeiladau'r ddinas yn gyfangwbl, a 6.6% wedi'u difrodi'n ddifrifol.
Cyfyngwyd gwaith ymchwil am effaith yr ymosodiad a sensoriwyd gwybodaeth tan arwyddwyd Cytundeb Heddwch San Francisco ym 1951, pan ddychwelwyd rheolaeth o'r ardal yn ôl i Japan.
Ysgrifennwyd llawer am Hiroshima mewn adroddiadau newyddion, nofelau a diwylliant poblogaidd yn ystod y blynyddoedd wedi'i bomio.
Demograffeg[golygu | golygu cod y dudalen]
Poblogaeth y ddinas oedd 1,159,391 (2007) er fod gan ardal fetropolitanaidd y ddinas boblogaeth amcangyfrifol o 2,043,788 yn 2000. Arwynebedd y ddinas yw 905.08 km², gyda dwysedd poblogaeth o 1275.4 person i bob km².
Tua 1910, poblogaeth y ddinas oedd 143,000. Cyn yr Ail Ryfel Byd, roedd poblogaeth Hiroshima wedi tyfu i 360,000 cyn cyrraedd uchafswm o 419,182 ym 1942. O ganlyniad i ollwng y bom atomig ym 1945, lleihaodd y boblogaeth i 137,197. Erbyn 1955, roedd poblogaeth y ddinas wedi dychwelyd i'r un lefel ag roedd cyn y rhyfel.
Wardiau[golygu | golygu cod y dudalen]
Mae 8 wardiau (ku) yn Hiroshima:
Poblogaeth ar ôl 31 Hydref 2006
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Hiroshima&oldid=3912842"
Golygu cod y dudalen
Lawrlwytho ar ffurf PDF
Beth sy'n cysylltu yma
Gwybodaeth am y dudalen
Cyfeiriwch at yr erthygl hon
Newidiwyd y dudalen hon ddiwethaf ar 18 Tachwedd 2017, am 14:29.
Mae testun y dudalen ar gael dan drwydded Creative Commons Attribution-ShareAlike; gall fod telerau ychwanegol perthnasol. Gweler Telerau Defnyddio'r Drwydded am fanylion pellach.