de cy de en cy cy cy cy cy de cy cy cy cy eo cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy en
Caffael: Mae’r sylw ar Gymru – Blog Y Gyfnewidfa Arfer Da
Mae Sophie Howe, Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru, wedi sôn yn gyhoeddus am y rôl hollbwysig y mae caffael cynaliadwy yn ei chwarae o ran ategu nodau llesiant ar sawl achlysur. Dyma flog a ysgrifennodd Sophie cyn gweminar Caffael Cynaliadwy y Gyfnewidfa Arfer Da sydd ar ddod…
Amcangyfrifir, dros y degawd nesaf, y bydd gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru yn gwario mwy na £60 biliwn yn caffael amrywiaeth o nwyddau, gwasanaethau a gwaith. Os bydd yr arian hwn yn cael ei wario i brynu pethau a gwella llesiant economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol a diwylliannol pobl a chymunedau Cymru, dychmygwch beth fyddai hynny’n ei olygu? Mae gan Cymru gyfle gwych nawr i ystyried sut a ble y bydd yn gwario’r arian hwnnw er budd cenedlaethau’r dyfodol.
Hyd yma, roedd y broses gaffael yn rhywbeth a gafodd ei wneud mewn ffordd benodol, ac fe’i hystyrir yn aml yn rhwystr yn hytrach na galluogwr, proses drafodol yn hytrach na phroses drawsnewidiol. Mae tensiwn o hyd rhwng ceisio sicrhau’r costau isaf yn hytrach na chyflawni’r buddiannau ehangach, gyda chanfyddiad y gall caffael cynaliadwy gostio mwy dros y byrdymor o leiaf, hyd yn oed os yw’n cynnig arbedion hirdymor.
Fel un o ddarnau o ddeddfwriaeth fwyaf arloesol a blaenllaw’r byd, mae gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol y pŵer i newid y ffordd rydym yn gwneud pethau yng Nghymru heddiw ar gyfer y dyfodol. Mae hyn nid yn unig yn rhywbeth da i’w wneud, ond mae’n rhwymedigaeth statudol o ran sicrhau ein bod yn gweithredu er budd pennaf cenedlaethau’r dyfodol drwy wella llesiant cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol Cymru. Yn hollbwysig, ystyrir bod y pedair agwedd ar lesiant yr un mor bwysig â’i gilydd, ac mae saith nod llesiant sy’n helpu cyrff cyhoeddus i wneud y cyfraniad mwyaf posibl at y Ddeddf. Mae gan caffael rôl hanfodol i’w chwarae yn hyn o beth.
Felly, mae’r sylw wir ar Gymru.
Yn fy marn i, mae angen dull cyfannol a chydgysylltiedig symlach o lawer o weithredu o ran yr hyn y gall caffael ei gyflawni, drwy lunio fframwaith sy’n cynnig eglurder, nid dryswch pellach, ac mae’r Ddeddf yn cynnig hyn.
Mae angen arweinyddiaeth gryfach ymhob maes o’n sector cyhoeddus, ac ymrwymiad i gynyddu’r ymdrechion hyn. Ystyrir caffael yn aml fel un maes, yn ei seilo ei hun, ond os ydym am wneud hyn yn iawn, mae angen i’n dulliau caffael ystyried y system gyfan, nid un maes yn unig. Mae cyfle bellach i sicrhau bod caffael yn addas ar gyfer y dyfodol.
Mae gan gyrff cyhoeddus bellach ddyletswydd i ystyried effaith hirdymor; fwy na 10 mlynedd yn ôl, dangosodd Tasglu Caffael Cynaliadwy y DU y bydd caffael cynaliadwy, pan gaiff ei ystyried yn flaenoriaeth sefydliadol sy’n herio’r angen i wario, yn cael gwared ar wastraff, yn chwilio am atebion arloesol ac yn cael ei gyflawni gan weithwyr proffesiynol hyfforddedig, yn lleihau gwariant cyhoeddus dros y byrdymor a’r hirdymor, yn hytrach nag ychwanegu ato.
Gwyddom fod arbed costau mewn cyfnod estynedig o gyni cyllidol yn dal i fod yn bwysig. Mae cyni cyllidol yn ei gwneud hi’n bwysicach fyth i chwilio am atebion gwahanol, a lleihau’r galw er mwyn cyflawni buddiannau mwy hirdymor nid arbedion cost byrdymor yn unig.
caffael bwyd lleol o ansawdd da a all gael effaith gadarnhaol ar iechyd, a chefnogi busnesau lleol yn ogystal â lleihau’r ôl troed carbon;
ei gwneud yn ofynnol i ailddefnyddio ac ailgylchu dodrefn neu ddeunydd adeiladu; neu
ystyried cost hirdymor ac arbedion carbon drwy gaffael fflyd electronig neu newid y goleuadau a defnyddio bylbiau LED.
Yn Preston, mae cyrff cyhoeddus wedi cynyddu eu gwariant â sefydliadau lleol 13.2% neu £74.8 miliwn (rhwng 2012/13 a 2016/17), sy’n dangos y gallwch gefnogi datblygiad economaidd lleol, hyd yn oed mewn cyfnodau o gyni cyllidol. Mae gennym y seilwaith yng Nghymru drwy ein Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus i wneud yr un peth.
Mae gennym hefyd ddyletswydd i ystyried y swm annheg o ddyled a banc gwag o adnoddau’r byd rydym yn eu trosglwyddo i genedlaethau’r dyfodol – mae 7 biliwn o bobl yn byw ar y Ddaear ac rydym yn darwagio ei hadnoddau ar gyfraddau nad ydynt yn gynaliadwy. Wrth wraidd y Ddeddf mae’r syniad o sicrhau cydraddoldeb rhwng y cenedlaethau – hynny yw, ni ddylai cenedlaethau’r dyfodol dalu am y penderfyniadau rydym yn eu gwneud heddiw.
Mae’n amlwg bod rhai enghreifftiau o arfer da yng Nghymru – rhaglen ysgolion yr 21ain Ganrif sy’n adeiladu’r mathau o ysgolion sydd eu hangen ar Gymru ar gyfer y dyfodol, gydag adeiladau ac amgylcheddau cadarn, carbon isel, gan gefnogi’r gwaith o ddatblygu sgiliau ar gyfer y dyfodol. Pan oedd Iechyd Cyhoeddus Cymru yn caffael dodrefn ar gyfer ei swyddfeydd newydd, gwnaeth arbed 41 o dunelli o wastraff rhag cyrraedd safleoedd tirlenwi. Roedd y prosiect wedi arbed cyfanswm o tua 134 o dunelli o CO2, digon i lenwi 804 o fysiau deulawr.
Mae Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili wedi hyfforddi ei denantiaid fel rhan o’r broses o ddysgu am yr hyn sy’n gwneud cartref o ansawdd da drwy ei Safon Ansawdd Tai, sy’n dangos ei bod hi’n bosibl cynnwys cyflenwyr a defnyddwyr terfynol yn y broses gaffael. Gwnaeth Cynllun Ynni Cymunedol Abertawe gynyddu nifer y bobl leol a oedd yn cael eu cyflogi drwy ddatblygu model newydd ar gyfer caffael buddiannau cymunedol drwy ynni adnewyddadwy ar gyfer adeiladau’r cyngor, ac roedd yn annog y weledigaeth carbon isel o ffyniant rydym yn ymdrechu i’w sicrhau. Drwy wrando ar leisiau a barn ei disgyblion cydwybodol, gwnaeth Ysgol Uwchradd Cathays brynu dillad ysgol Masnach Deg – opsiwn mwy moesegol sy’n cefnogi llesiant ein cymunedau byd-eang.
Felly, beth am ymuno â gweminar Caffael Cynaliadwy Tîm Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru ddydd Mercher 18 Ebrill, rhwng 12pm a 1.30pm. Bydd hwn yn gyfle i glywed gan banel arbenigol a chymryd rhan drwy ofyn cwestiynau i’r panel. Helpu i annog newid yn y ffordd o feddwl fel y gall gwasanaethau cyhoeddus ddechrau gweithio mewn ffordd wahanol er mwyn sicrhau eu bod yn gwneud y defnydd gorau o’r £60 biliwn a gaiff ei wario yng Nghymru a helpu i sicrhau’r Gymru a garem.
Blog Y Gyfnewidfa Arfer Da