cy en cy id en ceb fa cy en en la cy ast cy hu cy en en fr en cy cy cy cy cy cy cy en cy cy en cy bn en en en hu ceb ast fa cy cy
Helygain yn Oes Fictoria Bywyd yn ardal y pyllau plwm
O ble daeth y plwm?
Waun y Brodlas yn Oes Fictoria
Bu chwarela am gerrig ar Fynydd Helygain am ganrifoedd. Chwareli bach oedd y rhai cynnar gyda’r bobl yn cloddio’r graig gan ddefnyddio offer syml fel morthwylion, trosolion, a lletemau. Câi’r bobl leol ganiatâd i fynd â’r cerrig i adeiladu eu cartrefi.
Chwareli cornfaen neu siert oedd y rhai masnachol cyntaf. Aed â’r cynnyrch hwn i weithfeydd crochenwaith Swydd Stafford i’w ddefnyddio i wneud llestri. Bu cloddio am ddarnau mân o galchfaen hefyd, ehangodd hyn o’r 17 ganrif ymlaen pan ddaeth yr arfer o chwalu calch i godi ffrwythlondeb y tir. Codwyd odynnau calch yn agos at y chwareli.
Yn y blynyddoedd cynnar, busnesau bach lleol a theuluol oedd chwareli Mynydd Helygain , oherwydd diffyg cludiant. Ac, er bod rhai cynlluniau uchelgeisiol am lwybrau rhaffau yn yr awyr ac am gysylltiadau rheilffyrdd, y ceffyl a’r drol oedd y prif ddull o gludo nwyddau hyd at yr 20fed ganrif. Dim ond ar ôl i drafnidiaeth ffyrdd ddod i fodolaeth y daeth y posibilrwydd o chwarela ar raddfa fawr.
Nid yw pob calchfaen sydd ar y mynydd yr un fath. Roedd ychydig o chwareli’n cynhyrchu Aberdo neu galchfaen hydrolig i’w ddefnyddio mewn sment sy’n caledu o dan y dŵr ac sy’n dda i adeiladu pontydd a dociau. Roedd chwareli eraill yn cynhyrchu ‘Marmor’ Helygain, sy’n garreg las, tywyll yn llawn ffosiliau ac y gellir ei loywi fel gwir farmor. Roedd galw amdano i wneud cerrig coffa.
Erbyn hyn mae’r chwareli anferth a fecaneiddiwyd yn darparu dros filiwn o dunelli o gerrig ac agreg i Ogledd Cymru ac i Ogledd Orllewin Lloegr bob blwyddyn.
Pant y Pwll Dŵr – Chwarel gyfoes sy’n gweithio
For further information, please contact the Halkyn Mountain Ranger: 01352 703900
Dylunio Gwefan gan Swaydesign