ru cy cy cy cy cy cy ro cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy en cy
https://barn.cymru/erthygl/cynan-carlo-a-r-cw-n            Hanner can mlynedd yn ôl, ar 26 Ionawr 1970, bu farw un o Gymry enwocaf yr ugeinfed ganrif, Albert Evans Jones neu Cynan ar lafar gwlad.    Er bod llawer iawn mwy i fywyd a gwaith Cynan na’r hyn a ddigwyddodd ar 1 Gorffennaf 1969, anodd yw datgysylltu’r cof cyhoeddus amdano oddi wrth y golygfeydd mawreddog yng Nghaernarfon dros hanner can mlynedd yn ôl yn ystod misoedd olaf ei oes. Ond er mor ddadleuol oedd y penderfyniad, dan arweiniad y Cofiadur Cynan a’r Archdderwydd Gwyndaf, i arwain y ddirprwyaeth o 30 aelod o Orsedd y Beirdd i Gastell Caernarfon yn ystod Arwisgiad y Tywysog Siarl yn Dywysog Cymru, doedd dim byd eithriadol am y rhan a chwaraeodd yn yr achlysur hwnnw. I’r gwrthwyneb, dyma ben draw i siwrnai y buwyd yn ei theithio ers o leiaf Arwisgiad 1911, seremoni yr oedd tad Cynan, y Cynghorydd Richard Albert Jones, a dirprwyaeth Orseddol yn bresennol ynddi.        Gerwyn Williams      Rhagfyr 2019 i Ionawr 2020    Sun, 08 Dec 2019 19:48:58 +0000 Steve John 2028 at https://barn.cymru
https://barn.cymru/erthygl/cystadleuaeth            Cyfle i ennill gwobr arbennig trwy ateb 20 cwestiwn. Yr atebion i’w canfod rhwng cloriau rhifyn Rhagfyr/Ionawr.        Rhagfyr 2019 i Ionawr 2020    Sun, 08 Dec 2019 19:54:08 +0000 Steve John 2029 at https://barn.cymru
Cip ar weddill rhifyn Rhagfyr/Ionawr
https://barn.cymru/erthygl/cip-ar-weddill-rhifyn-rhagfyrionawr-0      Saesneg yn unig   – helynt iaith Rhydaman  –  Emyr Lewis    Gaybo   – llais Iwerddon  –  Beth Kilfoil    Carchar goleuedig y Parc  –  Catrin Evans    Edrych yn ôl ar 2019  –  Ifan Morgan Jones, Eilir Llwyd, Meg Elis, Rian Evans, Roger Owen, Ken Owen    Opera William Mathias ac Iris Murdoch  –  Geraint Lewis    Nadolig feganaidd llawen  –  Elin Wyn Williams     Craith  yn plesio eto  –  Sioned Williams      Adolygiadau o lyfrau newydd a chynnyrch diweddara’r labeli          Rhagfyr 2019 i Ionawr 2020    Sun, 08 Dec 2019 19:57:28 +0000 Steve John 2030 at https://barn.cymru
https://barn.cymru/erthygl/nadolig-feganaidd-llawen    Darllen am ddim              Mae’n dymor sy’n ymdrybaeddu yn ei draddodiadau. O foncyff y Derwyddon i’r pwdin gyda’i geiniog gudd. O’r tinsel i’r uchelwydd. O Nadolig gwyn Crosby i Nadolig pwy a ŵyr Ryan. Ond ’leni, ma ’na gyfeiriadaeth newydd ar galendr yr adfent; ma ’na ofnadwyaeth yn y gegin sy’n fwy nag arswydo rhag y grefi lympiog a’r twrci sych. ’Leni, bydd sawl un ohonon ni â fegan yn westai.   Bellach mae saith y cant o’r boblogaeth yn fegan ac 14 y cant yn llysieuwyr. Mae’r gegin wedi hen gynefino â bwydo’r ‘veggie’, ond mae poblogrwydd cynyddol feganiaeth yn creu rhyw ias hynod ymysg y rheini sy’n dwlu ar goginio i westeion.   Fegan meddech chi? Mae’r gair ei hun yn cyfleu golygfeydd o dantryms mewn siopau, cwmpo mas geiriol, jôcs fflat ac arferion bwyta sy’n ddierth ac yn anathema i nifer. Mae’r Dolig yn gyfnod o orbopeth anfeganaidd yn y gegin. Mae’r menyn a’r hufen yn gorlifo, y caws yn hollbresennol ym mhob oergell, y twrci, yr ŵydd, yr ham, yr eidion a’r eog wedi’i fygu yn rheidrwydd i ddathlu’r diwrnod.    Ond, nac ofner. Canys wele. Mae seren wen y gall pawb ei dilyn i gadw’r ddysgl yn wastad ac i groesawu a bodloni’r newydd-ddyfodiad i’r wledd.    Cam un. Cyfathrebu. Plaen. Byddwch fel Emily Maitlis a holwch berfedd y gwestai. Hoff saig? Cas fwyd? Alergedd? Os yw’r person yn ffŵdi mi all gynnig dod â’i brif saig ei hun. Derbyniwch y cynnig. Llai o stres a mwy o amser i ganolbwyntio ar weddill y wledd. Os mai chi fydd y prif ddarparwr mae ’na seigiau hawdd i’w paratoi.   Cam dau. Os am ganapeo, gŵglwch i ganfod rysáit sy’n sylfaenol fegan ac yna amrywiwch y llenwadau. Blînis. Crostini. Hawdd eu gwneud. Gwiriwch fod y ddiod yn fegan – mae gwin a chwrw’n dueddol o ddefnyddio pledrenni pysgod yn y broses o fragu.    Cam tri. Mewn gwirionedd, mae’r pryd Nadolig yn defnyddio pob llysieuyn gwraidd tymhorol allwch chi ei ganfod yr adeg hon o’r flwyddyn. Felly mae’r jobyn wedi’i wneud. Mae’r fwydlen yn naturiol fegan. Paratowch y cyfan fel arfer ond rhostiwch y tatws mewn olew llysiau a chadw cyfran o bob un o’r llysiau i’w gweini gydag olew’r olewydd yn hytrach na’r menyn traddodiadol. Gwnewch y stwffin llysieuol gyda pherlysiau ffres a braster fegan. Gwnewch y saws bara fegan – ac mae’r rhan fwyaf o fara yn fegan – gyda llaeth almwnd a braster fegan a digonedd o glofs a winwns yn y broses gychwynnol. Welwch chi ddim gwahaniaeth yn y blas, felly gweinwch e i bawb.   Gadewch i’r twrci ei gobl-di-gwcio ei hun yn y gegin dan amdo o facwn a llenwad o stwffin porc, ac uwchlaw hwnnw, os mai chi sy’n paratoi’r brif saig fegan, gadewch silff yn y ffwrn i rostio llysieuyn cyfan – blodfresych yn grêt i hyn – mewn gorchudd o berlysiau, sbeis, ffrwythau sych, cnau cymysg a sâm y gneuen goco. O ran y grefi fegan, cafflwch. Prynwch jar o winwns wedi’u carameleiddio, ychwanegu ychydig fraster fegan, ychydig siwgr ac ychydig o ddŵr y moron ac mi fydd y gwestai newydd yn eich canmol am byth am fynd i’r fath drafferth.   Cam pedwar. Mae’r pwdin plwm yn fegan. Blawd corn, siwgr a llaeth almwnd gyda thot mawr o frandi neu rým a fydd neb ddim callach bod y saws gwyn yn fegan chwaith. Mae ’na hufen iâ fegan blasus ar gael. Ac mae’r un cwmni yn gwneud tryffls siocled fegan gwych.   Cam pump. Eisteddwch a mwynhewch.    A dyna fe. Mae’r ’Dolig yn dymor y rhannu. Mae’n dymor sydd wastad wedi cyflwyno traddodiadau bach newydd. Dyma un arall.        Elin Wyn Williams      Rhagfyr 2019 i Ionawr 2020    Mon, 16 Dec 2019 20:03:53 +0000 Steve John 2031 at https://barn.cymru
Hong Kong – a fydd Beijing yn gwrando’i chri?
https://barn.cymru/erthygl/hong-kong-a-fydd-beijing-yn-gwrando-i-chri    Materion y mis              O ystyried bod miliwn, un o bob pump oedolyn, wedi gorymdeithio i brotestio yn erbyn llywodraeth Hong Kong ym mis Mehefin, doedd hi ddim yn syndod fod cynrychiolyddion pleidiau’r llywodraeth wedi cael crasfa yn yr etholiadau lleol ddiwedd Tachwedd. Enillodd y gwrthbleidiau fwyafrif ar 17 allan o 18 cyngor gyda chwe deg y cant o’r bleidlais a bron i dri chwarter y boblogaeth yn dewis pleidleisio. Roedd pobl yn gwybod fod einioes y ddinas yn y fantol ac roedd y bleidlais hon yn erfyniad ar y llywodraeth, ac ar Beijing, i achub Hong Kong.   Mae protestiadau wedi ysgwyd y ddinas ers mis Mehefin o ganlyniad i ffolineb gwleidyddol syfrdanol Prif Weithredwr Hong Kong, Carrie Lam, a llywodraeth Beijing, yn cyflwyno’r Mesur Estraddodi. Doedd ganddyn nhw ddim clem y byddai poblogaeth yr ynys yn ymateb fel y gwnaethon nhw.        Karl Davies      Rhagfyr 2019 i Ionawr 2020    Sun, 08 Dec 2019 19:28:10 +0000 Steve John 2020 at https://barn.cymru
Kermit, y Frenhines a fi – neu sut y dysgais o’r diwedd garu’r Nadolig
https://barn.cymru/erthygl/kermit-y-frenhines-a-fi-neu-sut-y-dysgais-o-r-diwedd-garu-r-nadolig            Pan oeddwn yn blentyn un o’m hoff lyfrau oedd  Bill Oddie’s Little Black Bird Book . Ynddo dysgais fod gennyf i a’r digrifwr mawr ddau beth pwysig yn gyffredin. Roeddem ni ein dau yn hoff o wylio adar. A doedden ni ddim yn arbennig o hoff o’r Nadolig. O’i ran e, yn ystod ei blentyndod byddai Bill yn cyfnewid un anrheg fach yr un gyda’i dad yn y tŷ yn y bore, cyn dianc i adarydda am weddill y diwrnod. Disgrifiodd ryddhad mawr y tad a’r mab nad oeddynt yn gorfod smalio bod yn fwy Nadoligaidd na hynny. Roeddwn i’n genfigennus iawn.   Nid bod dim byd neilltuol yn bod ar y Nadolig ar aelwyd fy rhieni; ac nid fy mod am roi’r bai arnyn nhw na neb arall. Roedd e’n Nadolig fel miliynau o Nadoligau eraill ledled Prydain. A dyna’r broblem. Fel miliynau yn rhagor o deuluoedd roeddem ni dan bwysau.        Andrew Misell      Rhagfyr 2019 i Ionawr 2020    Sun, 08 Dec 2019 19:31:13 +0000 Steve John 2021 at https://barn.cymru
https://barn.cymru/erthygl/parch-i-r-plygain            Hanes o dwf a chynnydd fu hanes y traddodiad canu Plygain yn y 15 mlynedd diwethaf, a gellid tybio bod hynny’n destun llawenydd. Siom, felly, oedd clywed un o hoelion wyth y byd cerdd dant yn ddiweddar yn dweud ar goedd – neu o leiaf yn awgrymu’n gryf – nad oedd dal i ymdrechu i gynnal y traddodiad arbennig hwn yn rhywbeth gwerth ei wneud: ‘Mae’r penillion yn rhy hir o lawer, a does neb yn eu deall nhw p’run bynnag.’ Mewn un frawddeg gwta, dyna dynnu’r gwynt o hwyliau ymdrechion cenedlaethau o bobl i gynnal rhywbeth unigryw Gymreig sydd hefyd â gwir werth ysbrydol iddo.   Pe bai’r feirniadaeth hon wedi dod gan rywun rhagfarnllyd, anwybodus a chul ei orwelion, fyddai rhywun ddim yn synnu, ac ni fyddai’n werth ei hateb. Ond dod a wnaeth gan rywun sydd wedi treulio oes yn hybu hen grefft draddodiadol Gymreig cerdd dant – crefft sydd ei hun wedi bod yn gyff gwawd cyson gan bobl ddiddiwylliant a di-ddallt.        Arfon Gwilym      Rhagfyr 2019 i Ionawr 2020    Sun, 08 Dec 2019 19:36:59 +0000 Steve John 2023 at https://barn.cymru