az ku sw en cy cy cy cy cy ast de oc de en cy en cy eu fr cy fr es en en en cy cy en de cy en pl eo cy eo es cy en es es ceb en es cy cy la ceb sv pl cy cy cy es eo en cy cy hbs_lat hbs_lat cy zh cy cy bo hbs_lat da de en es fr de hi it ja ko lt nl nb pl ru sv fy vi zh cs cy cy cy cy cy cy en cy
Jump to navigation Jump to search
Lleoliad rhanbarth traddodiadol Ü-Tsang ar fap sy'n dangos tiriogaeth hanesyddol Tibet ar fap cyfoes
Un o dri rhanbarth traddodiadol Tibet, gydag Amdo a Kham, yw Ü-Tsang (Tibeteg: དབུས་གཙང་ Dbus-gtsang) neu Tsang-Ü. Yn ddaearyddol, roedd Ü-Tsang yn cynnwys rhannau canolog a gorllewinol teyrnas Tibet, yn cynnwys y tir o gwmpas Afon Tsang-po (Gtsang-po), yr ardaloedd gorllewinol o gwmpas mynydd sanctaidd Kailash, a rhan sylweddol o lwyfandir eang Changthang (Byang-thang) i'r gogledd i gyfeiriad Mongolia. Ymestynnai felly o ffiniau Kham hyd at Ladakh (yn Jammu a Kashmir, India, heddiw). I'r de roedd cadwyn anferth yr Himalaya yn diffinio ffin ddeheuol Ü-Tsang. Mae Rhanbarth Ymreolaethol Tibet, a ffurfiwyd ar ran o diriogaeth hanesyddol Tibet ar ôl i Tsieina oresgyn y wlad yn y 1950au, yn cyfateb yn fras i diriogaeth y Ü-Tsang hynafol a gorllewin Kham.
Ffurfiwyd Ü-Tsang pan unwyd dwy ardal hanesyddol gynharach: Ü (Dbus) yng nghanolbarth Tibet, a reolwyd gan yr enwad Gelukpa (Dge-lugs-pa) (prif enwad Bwdhaeth Tibet) dan y Dalai Lamas cynnar, a Tsang (Gtsang) a ymestynnai o Gyantse (Rgyang-rtse) i gyfeiriad y gorllewin, dan reolaeth yr enwad Sakyapa (Sa-skya-pa).
Ar adegau, ymestynnai awdurdod rheolwyr Ü-Tsang dros deyrnasoedd Sikkim a Ladakh hefyd, ac mae dylanwad diwyllannol y rhanbarth ar y teyrnasoedd hanesyddol hynny yn sylweddol.
Ü-Tsang yw cadarnle diwyllianol y Tibetiaid. Rheolai'r Dalai Lamas Dibet o'r Potala a'r Norbulingka yn Lhasa, prif ganolfan y rhanbarth a phrifddinas Tibet ei hun: lleolir Teml Jokhang, un o'r rhai pwysicaf yn y wlad, yno hefyd. Tafodiaith Tibeteg Lhasa yw prif gyfrwng llenyddol y Dibeteg ddoe a heddiw ac mae'n lingua franca yn Ü-Tsang a gan y Tibetiaid alltud yn India heddiw.
Prif ganolfannau[golygu | golygu cod y dudalen]
Eginyn erthygl sydd uchod am Dibet. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ü-Tsang&oldid=2125149"
Golygu cod y dudalen
Lawrlwytho ar ffurf PDF
Beth sy'n cysylltu yma
Gwybodaeth am y dudalen
Cyfeiriwch at yr erthygl hon
Newidiwyd y dudalen hon ddiwethaf ar 3 Ionawr 2017, am 15:58.
Mae testun y dudalen ar gael dan drwydded Creative Commons Attribution-ShareAlike; gall fod telerau ychwanegol perthnasol. Gweler Telerau Defnyddio'r Drwydded am fanylion pellach.
Golwg drwy'r teclun symudol