cy en cy cy cy en en de fr es en en de cy sv cy fr en fy ceb fr cy en cy en es en en cy cy kw es cy es jbo en cy es es cy cy en de cy cy cy en en de cy cy cy cy cy cy nah nl fr ast cy es es mg cy de cy cy en en cy is jbo cy cy fr en en de en en pt cy nl en cy en cy en de en cy cy de cy fr cy it bn en cy cy en cy cy jbo cy cy en nl en en cy ku es ceb cy ca cy cy en de ca fr cy fr pt cy nl ast en jbo es cy cy cy cy en en de cy sv cy fr en fy ceb fr cy cy en cy en en es en cy cy cy ast ast cy es ceb cy cy cy nl en en en en cy en cy et fy la cy en cy cy ast de nl cy cy es en cy cy cy de cy en en en es en vi cy cy lb es en cy cy en cy cy en cy fy ku cy cy cy cy de de en cy it cy cy cy cy en en en cy en cy cy cy cy cy en cy en cy cy cy en cy cy en it cy en cy cy cy cy cy cy en en en cy en en cy cy cy cy cy en af cy cy en cy cy cy la cy cy cy en cy es jbo fy cy cy en en en cy en en cy cy fr cy cy en cy cy it cy cy cy cy cy en cy cy cy pt cy cy en cy cy et cy en en en ca en en cy cy cy cy en la en cy lt es es kw en it es cy cy es kw fy cy cy cy en cy en es de cy cy en cy cy en en en en en en cy cy cy wa cy en cy cy cy cy pl en cy cy el cy cy cy en cy cy fy cy cy en cy cy en en en en en en tr cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy cy wa cy tr kw la de cy cy en de cy cy jbo en en en cy en en cy cy de br cy cy cy en fy cy cy cy en cy cy cy cy en cy cy en cy en cy cy id cy cy en en en ca cy en cy cy cy cy fy cy cy fy cy en de cy cy scn cy cy en de cy en en en cy de en en kw en en cy cy en su de cy cy af cy cy en cy en es
Cerddi'r Goron | Eisteddfod Genedlaethol
Skip to main content Skip to secondary menu
Maes Carafanau - Ffurflen Archebu Tocyn Bws Wennol
Noson yng Nghwmni Euryn Ogwen Williams
Stifyn Parri - CAU DY GEG!
Trafod Paul Robeson, yr actor
Twmpath Mas ar y Maes
Medal Syr Thomas Parry-Williams - er clod
Ymuno â thîm Eisteddfod 2020
Cyfleoedd gwych i gelf yn Y Senedd
Ddoe + Heddiw: 80 Mlynedd o Gasglu
Betsan Evans - Celf Calon
Carnifal y Môr - Nick Treharne
Casgliad o gerddi heb fod mewn cynghanedd gyflawn,
heb fod dros 250 o linellau: Olion
a thonnau bychain afon Taf fel pebyll
yn cael eu hyrddio ar eu hochrau.
yn diflannu yn ôl i'r düwch heb adael ôl.
Dim ond y gwynt sy'n gyson
a'i biffian dros y tir
fel un a ŵyr y gwir.
Gwybod, serch ein hymdrechion ffuantus
nad ŷm ond crwyn brau
sy'n chwythu mor boenus ysgafn â phapur tisw
ar hyd wyneb y dŵr
Ai'r gwynt sy'n ein creu,
yn ein plycio o'r gwlypteroedd
er mwyn blasu melynwy'r haul am blwc?
Ac i ba le yr aiff ein hatgofion llachar wedi inni dewi –
yn ôl i'r dŵr du gyda ni?
Dere i fferm y Grange
Dere ar daith, fy nghariad,
dala'n dynn yn fy llaw.
Naw wfft i'r sglodion yn y ffwrn,
gwishg dy gôt a der i ben draw'n pentref ni,
Dere i wrando ar y waliau'n
sibrwd hanesion newydd wrthom.
Paid â becso am y swper –
dyma gyfle cariadon ifanc yn eu henaint
Doda dy fysedd yn dyner ar y cerrig oer.
Bu mynachod yma unwaith
roedd Cainc yr Aradwr yn troi'r menyn
a'n hiaith ni'n gymysg â'r llaeth enwyn.
Weli di? Ei bod hi'n perthyn?
Hi oedd dechreuadau ein dinas ni –
ein gwawr fawr felen.
Mae'n cnoi'n sydyn a'r gwynt yn codi,
felly dala fy llaw eto, nei di?
Cledr yn erbyn cledr,
Crwydrwn lannau'r Taf tuag adref
a'n gwres, drwy'n gilydd, yn herio'r oerni.
Mae Ahmed yn siarad Cymraeg
Ydy, mae'n noson flasus o wanwyn, Ahmed
ond chei di ddim cicio'r bêl yn erbyn wal y garej mwyach.
Mae Osian wedi hen fynd i'w wely, fel mae'n rhaid i tithe.
Fi yw dy fam, sgen i ddim dewis ond syllu
i'r llygaid du a dweud y drefn, dy warchod ydw i.
Beth hoffet yn stori? Gallaf hudo'r Arabian Nights yn fyw iti,
neu gall Dad ddod at erchwyn y gwely i adrodd yr hadiths.
Neu beth am y llyfr lliwgar sy'n llawn Cymraeg?
Gall Mami lyncu print du'r geiriau Saesneg
a gelli di droi'n athro balch, fel rwyt mor hoff o wneud.
Dw i'n clywed y Gymraeg yn debyg i'r Arabeg, wyddost ti, Ahmed.
Yr 'ch' a'r sillafau sy'n cwato yn nyfnder dy lwnc.
Paid strancio, fy mychan tlws,
fe weli di Osian ar y buarth ben bore
a daw bwrw'r Sul cyn inni droi.
Heno, tynnwn y llenni'n dynn
a dwyn i gof y straeon sy'n ein harwain at fyd Huwcyn cwsg.
Man lle mae geiriau newydd y dydd yn dod i orffwys
cyn plannu eu hystyron yn nhiroedd dyfnion y cof.
Man lle mae Muhammad a'r Mabinogi
a Mami, Ahmed, yn dishgwl amdanat ti.
Elsbeth, sydd newydd ei geni
Pan gyrhaeddaist ti o'r golau
a dodi dy dalcen yn erbyn f'un i
roedd olion hen wareiddiad ynot.
Hen wreigan newydd sbon
yn dod â hanes inni.
sylwais fod d'atgofion yn pylu
a bod bywyd wrthi'n dy rwydo'n gyfan i'r byd hwn.
A nawr yn sydyn, ry'n ni adre,
yn bwrw'n swildod fel pedwar
a'th lygaid yn chwilio doethineb dy rieni.
Oes mae 'na Osian, ond ymbalfalu ry'n ni, cred fi.
Pawb ohonom yn teithio'n bellach, fesul eiliad,
o'r man cychwyn hwnnw
Ymlafniaf yn ôl drwy'r niwl
at y lleufer, Elsbeth.
A phan ddof o hyd iddo eto
nes mod i'n socian llachar
ac yn goleuo'r hewl i ti.
(Bethany Jones, Cornwall Street, Grangetown)
Mae fy 'roedd fi' yn rheg i rai,
yn cosbi eu clustiau
fel cefais i fy cosbi
am siarad Saesneg wrth cnoi gwm
yn portacabin fy plentyndod.
Poerais y Cymraeg mas gyda'r gwm
a'i sticio dan y bwrdd ...
nes y dest di
a c-sec dy sach yn dynn amdanat.
Roedd dy arogl fel y diwrnod cyntaf erioed –
fel y pridd a'r haul.
Ac roedd fi'n gwybod, o'r eiliad cyntaf,
taw Celyn fyddai dy enw.
Ti'n gweld, rwy'n cofio emyn Pantycelyn
Chwysu yn fy brethyn
a croesi coesau mor hir
nes nid fi oedd bia traed fi,
ond roedd geiriau'r dŵd yna dal yn catchy!
Heddiw rwy'n ymestyn at yfory
ac yn cnoi'r Cymraeg fel bubblegum yn ceg fi.
Ar maint y swigen pinc mae Mami newydd chwythu!
Gorffwys dy ben yn erbyn f'un i
a gad i hanes ein teulu lifo'n ddi-dor rhyngom.
Yn fuan, fe fydda i yn ôl gyda'r goleuni
a chyn pen dim, rwy'n gwybod, bydd Sarn wedi ei werthu.
Paid â gadael i dywyllwch amheuaeth dy lowcio,
ti'n fy nghlywed i?
Dyma'ch cartref nawr, dw i'n deall hynny.
Dyna pam y glaniais i
Carco Osian wrth y tân
er mwyn i chi gael bwrw mla'n.
Cofia am Grib Fawnog, nei di?
A chofia jôcs Mam-gu.
Adrodd hanes y cwyr yn toddi dros fy sgert
a dangos fapiau fy mebyd i Elsbeth.
Grangetown yw eu cae chwarae
ond mae 'na gaeau lu yn eu clytwaith
a'u gorllewin yn gry'.
Parc y bugel, ti'n cofio'r hanes,
lle ges i gusan fy ngwanwyn gan dy dad ...
felly dala fi heno, fy merch.
Ydy, mae'n neud lo's ond gwna i mi wenu
drwy addo aredig ein straeon, nei di?
Oherwydd pan ddaw pelydrau'r tylw'th
i befrio ar lannau'r Taf
fe fydd 'na fedi
ac am ennyd hefyd, fe fydda i.
Mae 'na Gymraeg yn ei Saesneg
a'i halaw'n frith o hen drawiadau
sy'n ceisio cynnau coelcerth y co'.
Wrth groesi'r strydoedd am y swyddfa
daw Cymraeg pobol eraill i'w chlyw
ac Elaine yn fud
fel y coed sydd newydd eu plannu
i wella safon byw.
Yn achlysurol, ar ôl cinio
mae'r felan yn llamu i'w stwmog
a daw cnoadau cywilydd
sy'n anodd eu hesbonio –
ai dyma sut mae iaith yn ffarwelio?
Fel chwilod yn cythru drwy'r dail
mae'r llythrennau'n rhuthro heibio,
heb yn wybod i un
sy'n deall fod rhywbeth o'i le
ond yn methu'n lân ag egluro.
Ry'n ni wedi colli Elaine
ac mae ei henaid yn udo.
(Tafarn y Grange, Grangetown)
Madde i fi, dros beint fel hyn,
ond nid ni yw'r werin datws nawr, nace?
Ni sy'n hel pobol o'u tai,
yn gwyngalchu'r walie ac yn hudo pentref newydd
o adfeilion Grange y dosbarth gweithiol.
Gyrrwr tacsi oedd drws nesaf –
ei injan ynghyn ac alawon ei orsaf radio'n
drybowndian yn nhes yr haf.
Roeddwn i'n arfer ei regi'n biws
ond chlywi di ddim gwynt egsôst mwyach.
Gwyn a Mel sydd yno nawr
ac ymchwydd mewn bol.
Nhw â'u Tafwyl a'u Steddfod Gen
yw alaw newydd y Trelluest hwn.
Madde i fi, cellwair, tynnu coes –
ond oes 'na wir ynddi?
A beth wedyn pan ddaw'n amser iti
werthu cartref dy fam, Morfudd druan.
Mae Aberteifi'n agos at dy galon, mi wn
ond o'i gadw oni fydd gen ti dŷ haf, yn faich?
Isht! Dim ond cwestiwn.
Dim ond codi pwnc dros ein cnau
tra'n bod ni'n aros i'r cwis ddechrau.
Wyddost ti, gyda llaw, beth yw'r enw Cymraeg cywir am Grangetown?
Ie ... ti'n iawn!
(Dathlu dyfodiad Ysgol Hamadryad)
Llongddrylliad hardd y glannau,
rwyt ti'n dod yn dy fla'n yn bert.
Wele fast dy sgaffaldau
a tharpolin-dros-dro dy hwyliau.
Yn fuan, byddi'n llong
a daw morwyr bach y morglawdd
i drochi yn nhonnau dysg.
Pe bai amser yn drysu am fore,
yn rhoi cam yn unig o'i le,
byddai Trebiwt yn llwyfan aur
a chaneuon yn cyniwair.
Baledi morwyr Llŷn a Môn
wrth geisio'r hawl i hwylio,
a chorws bywiog y morwyr bach
yn sgrialu am yr ysgol.
Fel nodwydd record, neidia,
nes y caiff pawb glywed
alawon ei gilydd am y gorau!
Clyw nhw'r morwyr bach
a chlyw nhw'r morwyr mwy!
Pawb ar waith dan ganu
wrth i fastiau'r llongau godi –
yn opera o Gymra'g.
(Penwythnos Mawrth 3, 2018)
Dydy dŵr afon byth yn tewi –
o un eiliad i'r na'll
mae'n llifo ac yn llyfu,
ac afon Taf fel dŵr llyn.
A rewodd hi ein straeon yn gorn
Gwyn ein byd am dridiau
ond buan y daw'r dadmer.
Cyhyrau'r dŵr yn grwgnach
nes rhwygo'r rhew fel papur tisw
a mynnu llifo am yr aber ...
gan roi i eiliadau heddiw
wres tanbaid ein sylw.
Derbyniwch y newyddion diweddaraf
Dyluniwyd ac adeiladwyd gan Hoffi.com, gan ddefnyddio Drupal.