cy cy sw en la cy es eu en hbs_lat cy hbs_lat cy ru cy it cy it es en cy ceb cy la en cy fr cy cy cy en cy cy da fr cy cy cy cy cy ast cy cy cy fr es cy cy jbo cy cy ast cy fr en hbs_lat cy es fr cy cy ast cy cy cy cy cy cy la cy cy la en en pt en pt en cy cy jbo cy br cy es en en en cy cy en de cy en pl eo cy eo es cy en es es ceb en es cy cy la ceb sv pl cy cy cy es eo ru en cy cy hbs_lat hbs_lat cy zh cy cy de ar en az uz lt ru bg ca id hbs_lat da de en eo es eu fa fi fr da fy de lt de he it hu hy it ja kk it lb lt ru ne nl nb ta pl pms pt ru en sl sq hbs_lat sv en en tr fy vi pl zh cs cy cy cy cy cy cy en cy
Jump to navigation Jump to search
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yn y teulu Pieridae yw gwyn mawr, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy gwynion mawr (-ion); yr enwau Saesneg arni yw Large White neu Cabbage White, a'r enw gwyddonol yw Pieris brassicae.[1][2] Mae lled ei adenydd yn 5 i 6.5
4 Bwyd a chylched bywyd
Bwyd a thymor[golygu | golygu cod y dudalen]
Cyffredin yn Nghymru ac ym Mhrydain. Glöyn mudol enwog, mae ei niferoedd ym Mhrydain yn ddibynol iawn ar fewnlifiad llwyddiannus o’r cyfandir.[3]. Dyma dystiolaeth cadarn o Gymru am fewnfudo’r rhywogaeth hon yn yr anecdót hwn yng ngolofn TG Walker yn Y Cymro (1947) [4]:
“Y GLOYNNOD byw a adwaenir yn Saesneg wrth yr enw Cabbage White sydd dan sylw yn y llythyr a ganlyn:— ‘Ni wn i ar y ddaear a fedraf wneud i neb goelio y peth yma; ond hwyrach o ran hynny ei fod yn beth digon cyffredin mewn rhai mannau. Er bod hyn wedi digwydd tua Mehefin neu Orffennaf 1947, y mae`r olygfa yn dal hefo mi o hyd, ac yr wyf am gael gwared o`r dyfalu trwy ofyn i chwi am eglurhad.
Noson hafaidd ydoedd, tua chwech o`r gloch, minnau mewn mangre unig ar y mynydd rhwng Penmachno a Blaenau Ffestiniog, rhyw 1500 troedfedd uwchlaw`r mor. Eisteddwn mewn edmygedd o`r unigrwydd a`r tawelwch, a dim byd i dorri ar y tawelwch ond bref ambell ddafad. Yna, sylwais ar loywod byw, y brid hwnnw svdd yn gymaint gelyn i`r garddwr a`i gabaits, y rhai gwynion. Sylwais yn fwy manwl; ac yņ wir, nid oedd modd peidio a sylwi erbyn hyn, oherwydd daethant fel cawod o blu eira, hwythau oll yn hedfan o`r un cyfeiriad ac yn mynd i`r un cyfeiriad. Barnaf mai o`r gogledd a thua`r dehau y cadwasant eu cwrs. Yr oedd yn ddiddorol i`w gwylio. Pan oedd un gawod ohonynt yn teneuo a bron cilio, fe ddeuai mintai, arall i`r golwg. Gwelais gannoedd ar filoedd yn pasio heibio yn ystod rhyw ddwy awr o amser. Ni welais yr un ohonynt yn disgyn ar y grug nac ar y ddaear o gwbl. Yr oedd gennyf wydrau prismatig nerthol, ac yr oeddwn yn dewis un fintai a`i dilyn cyn iddi fy nghyrraedd ac yna ei dilyn ar ol iddi fynd heibio imi. Y rhvfeddod mawr mi ydoedd gymaint eu nifer, y naill fintai yn dilyn y llall,a phob mintai oddeutu chwarter milltir o led, a chreaduriaid mor wantan a`r rhain yn gallu dal ar yr adain am gymaint pellter, y pellter yr oeddwn i yn medru eu dilyn trwy`r gwydrau, achos ni welais yr un ohonynt yn codi oddi ar y ddaear nac yn disgyn ychwaith. Hwyrach eto ei bod yn anodd credu`r stori. Beth bynnag am hynny. mae`n berffaith wir; ac am ei bod yn wir, y mae fel problem ar fy meddwl ers dros dair blynedd yn disgwyl am esboniad’.”
Tiriogaeth[golygu | golygu cod y dudalen]
Cynefin y P. brassicae: Dojran, Macedonia.
Mae'r glöyn byw gwyn mawr yn gyffredin iawn drwy Ewrop, gogledd Affrica ac Asia ac i'w weld fel arfer mewn caeau, gweiriau a pharciau. Yn gymharol ddiweddar mae wedi ymsefydlu yn ne Affrica.[5][6][7] Mae'n gryf o ran ei ehediad a daw nifer i wledydd Prydain o'r cyfandir pob haf. Mae'n bosibl ei fod yn dechrau ymsefydlu Efrog Newydd ble caiff ei ystyried fel pla.
Gwryw o Himachal Pradesh, India
Bwyd a chylched bywyd[golygu | golygu cod y dudalen]
Mae'r fenyw'n dodwy rhwng 20 - 100 o wyau ar un o blanhigion teulu'r bresych a'r ysgewyll, ac o'r herwydd mae garddwyr yn ei chasáu! Melynwyrdd ydy lliw'r siani flewog, gyda llinellau melyn arni a smotiau duon ac fel arfer mae llu ohonyn nhw'n tyrru at ei gilydd i wledda ar y dail. Mae'n bosib mai cemegolion yn eu cyrff sy'n rhoi blas drwg yng ngheg ei helwyr e.e. y wenynen Apanteles glomeratus; mathau o glucosinolates (olew mwstad) ydyn nhw, a wneir yn ei chrombil, er bod rhai naturiaethwyr bellach yn credu nad yw hynny'n wir.
Melynwyrdd, hefyd, ydy lliw'r chwiler, gyda smotiau duon arni, ac fel chwiler mae'n treulio'r gaeaf yn morffio'n araf ac yn gaeafgysgu. Ceir dwy genhedlaeth y flwyddyn, y cyntaf ym Mai a Mehefin a'r ail yn Awst.
Mathau tebyg[golygu | golygu cod y dudalen]
Mae'r glöyn byw gwyn mawr yn hynod o debyg i'r Glöyn byw gwyn bach (Pieris rapae), Pieris canidia, a'r Pieris deota.
Oriel o luniau[golygu | golygu cod y dudalen]
Oedolyn ar Buddleja davidii
Cyffredinol[golygu | golygu cod y dudalen]
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyn mawr yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.
Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]
Glöyn byw gwyn bach
Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]
↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
↑ Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
↑ 3.0 3.1 Higgins, LG & Riley, ND (1970): A Field Guide to the Butterflies of Britain and Europe (Collins)
↑ Colofn TG Walker, Y Cymro (1947)
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Gwyn_mawr&oldid=4979494"
Erthyglau gyda microfformatiau 'rhywogaeth'
Golygu cod y dudalen
Lawrlwytho ar ffurf PDF
Beth sy'n cysylltu yma
Gwybodaeth am y dudalen
Cyfeiriwch at yr erthygl hon
Newidiwyd y dudalen hon ddiwethaf ar 3 Ebrill 2018, am 16:03.
Mae testun y dudalen ar gael dan drwydded Creative Commons Attribution-ShareAlike; gall fod telerau ychwanegol perthnasol. Gweler Telerau Defnyddio'r Drwydded am fanylion pellach.
Golwg drwy'r teclun symudol