cy cy en en en cy cy en en cy fr cy en en cy cy cy en en en cy cy en en en en en cy en en es en en en en en en en en cy en cy cy fr cy cy cy cy en cy en cy cy cy cy cy cy cy en cy cy cy cy cy cy en cy en cy cy cy cy cy cy cy de
Y PARCHG. MILTON JENKINS, Tonyfelin, Caerffili
The REV. MILTON JENKINS, Tonyfelin, Caerphilly
​is the President of the Association.
​Y Parchg. Denzil John, Tabernacl, Caerdydd
The Rev. Denzil John, Tabernacl, Cardiff
Ysgrifennydd y Gymanfa  /   Secretary of the association
Marc Jon Williams, Tabernacl, Caerdydd
yw Ysgrifennydd ein Cymanfa.
Marc Jon Williams, Tabernacl, Cardiff
​is the Association Secretary.
Trysorydd y Gymanfa  /  Association Treasurer
Mr. John Taylor, Beulah, Abertridwr
yw Trysorydd ein Cymanfa.
Mr. John Taylor, Beulah, Abertridwr
​is the Association Treasurer.
Aelodau o Gyngor y Gymanfa
Members of the Association Council
Cwrdd Dosbarth Rhymni / Rhymney Valley District
Mrs. Eirlys Thomas, Bryn Seion, Ystrad Mynach.
Mrs. Meryl Darkins, Penuel, Rhymni
Cwrdd Dosbarth Cwm Cynon / Cynon Valley District
Mr. David Watkins, Bethesda, Abercwmboi
Mr. Gwynfryn Morgan, Siloam, Penderyn
Cwrdd Dosbarth Merthyr / Merthyr District
Mrs. Wendy Cudlip, Tabernacl, Merthyr
Cwrdd Dosbarth Caerdydd / Cardiff District
Mr. Gwenallt Rees , Tabernacl, Caerdydd
​Mr. Rhys ab Owen
​Mr. Illtyd Lloyd, Tabernacl Caerdydd
Cwrdd Dosbarth y Rhondda  / Rhondda Valley District
​Mr. Eben Phillips, Ainon, Ynyshir
Parchg. Dafydd Henri Edwards, Ainon, Ynyshir
Mr. Geraint Rhys Davies, Blaenycwm
Anerchiad y Llywydd - Mai 2012
Anerchiad y Llywydd i Gynhadledd Flynyddol Cymanfa Dwyrain Morgannwg,
yn Eglwys y Tabernacl, Caerdydd  - Mai 10ed 2012
Diolch am y fraint o fod yn Llywydd ar CDM.  Carwn ar y cychwyn ychwanegu’r diolchiadau a roddwyd eisoes i’n brawd  Marc Jon Williams am ei frwdfrydedd a’i ddiffuantrwydd yn ei swydd blwyddyn fel Ysgogydd y Gymanfa hon nac am anadlu bywyd newydd ynddi.  Ry’n ni gyd yn mawr obeithio y bydd yr hadau a heuodd yn dwyn ffrwyth ar eu canfed. – Pa ddyn gwell na chael Gog yn ysgogydd !
Yr hyn sy wedi fy nharro yn ddiweddar yw cynifer o eglwysi sydd wedi, neu yn, dathlu 200 mlynedd o dystio, megis, Penuel Bangor,  Ebeneser Llangynog, ger Llansteffan, Tabernacl Caerfyrddin, a’r Tabernacl hwn yn dathlu yn Hydref 2013.    Wrth imi edrych yn ôl dros gyfnod hir o amser meddyliais pa mor bwysig y mae inni fel eglwysi i edrych hefyd ar hyn sy’n digwydd heddi’ ac ymlaen at yr yfory.   Felly’r tri gair rwy’i am aros gyda nhw heno yw, ddoe, heddiw ac fory.
Ddoe i ddechrau.  Mae’n beth cwbwl naturiol inni edrych yn ôl a meddwl am yr amser a fu, am y cymeriade a’r dylanwade fu arnon ni, am y profiade personol gawson ni yn ein heglwysi, ac am sefyllfa crefydd yn ein bro bryd hynny.   Pan fydd eglwys yn dathlu carreg filltir fawr yn ei hanes mae’n briodol mai achlysur yw i ddiolch am y gorffennol ac i gydnabod cyfraniad ein cyndade.  Ie, “eraill a lafuriasant a ninnau a aethom i mewn i’w llafur hwy.”   Mae Paul yn ein hatgoffa o’r cwmwl tystion sydd o’n hamgylch, sef y rheiny a aeth o’n blaen ni ynghyd â’r rhai sy’n cyd-redeg â ni nawr.   Mae meddwl amdanyn nhw yn ysbrydiaeth inni fynd ymlaen.   Ond gwae ni os byddwn yn treulio’n hamser yn claddu’n penne yn y gorffennol mewn ysbryd o hiraethu am yr hyn a fu.  Y perygl o wneud hyn yw credu mai dim ond yn y gorffennol oedd Duw wrth ei waith, a thrwy hynny fethu gweld yr hyn sy’n digwydd heddi’ a’r posibiliadau am yfory.   Mae’r byd wedi newid yn ddirfawr ers ein plentyndod, ac mae’n holl bwysig ein bod yn derbyn hynny.    Wiw inni felly gario mlaen fel petai dim wedi newid.  Ond hefyd, mae modd inni edrych yn ôl am resymau adeiladol, sef er mwyn dysgu gwersi o’r gorffennol.   Gwaetha’r modd, fel eglwysi, ry’n ni’n araf iawn i ddysgu gwersi o’r gorffennol, a gweithredu arnyn nhw.   Mentraf ddweud bod perygl inni fyw mewn dau fyd sef, ar un llaw, byd yr eglwys, lle tueddwn i fodloni ar bethe fel ag y mae nhw ac, ar y llaw arall, byd gwaith lle ry’n ni’n llawer mwy effro i’r sefyllfa.  Wrth edrych ar ein sefyllfa lle mae’n gwaith yn y cwestiwn, defnyddiwn feddylfryd cwbwl wahanol ac felly geirfa wahanol.   Mae dyn busnes da yn effro i’r hyn sy’n digwydd y tu allan i furiau ei fusnes.  Mae e’n gw’bod yn iawn sut mae’r gwynt yn chwythu ac mae e’n barod i ymateb i hynny, a newid os oes rhaid.  Y geiriau a ddefnyddiwn gan amla’ ym myd gwaith yw cynllunio, newid, darpariaeth, gwella, effeithiolrwydd, effeithlonrwydd, nodau ac amcanion, gweledigaeth – sef geiriau na ddefnyddiwn mor amal, os o gwbwl, wrth ymwneud â byd yr eglwys.
A sôn am ddysgu wrth y gorffennol, gwnaeth Undeb Bedyddwyr yr Alban arolwg o’u sefyllfa yn 2000, ac wedi cyfnod hir o weddio ac o ystyried dwys, eu casgliad oedd “drastic situations demand drastic actions.”  Ddylai’r geiriau hyn ddim fod yn newydd nac yn syndod inni o gwbwl, yn wir, dywedodd Lewis Valentine rywbeth tebyg nôl yn 1929, sef, “Gadewch inni wneud o’n haelodaeth eglwysig rywbeth dewr ac anturus.  Y mae’n rhaid i’r eglwys lefaru yn fwy gwrol a gweithredu yn fwy gwrol.”   Onid Crist oedd y mentrwr mawr, yr anturiwr heb ei ail, ie, yr un a fentrodd ei fywyd trosom ?
Ond beth am heddi ?   Pa well ffordd i ateb y cwestiwn nag yng ngeiriau y diweddar Barchg Raymond Williams o’i ddarlith Byd y Pregethwr lle dywedodd, “rhaid dechrau ble mae’r gynulleidfa nawr, ac nid ble roedd pobl y canrifoedd gynt.  Beth bynnag fu patrymau’r gorffennol rhaid byw heddiw a gweithio ar gyfer yfory, a hynny heb ymgolli mewn breuddwydion gwag am y dyfodol, a hefyd heb hiraethu am y dyddiau euraid a fu.  Rhaid mentro ymhob oes a dilyn yr ysbryd sy’n chwythu lle y mynno.”    Mae geiriau Raymond Williams yn fatgoffa o’r llythyr sgrifenais rai blynyddoedd yn ôl at Martin Niemoller o’r Almaen a fu’n garcharor personol i Hitler am iddo wrthod ildio i drefn dychrynllyd y gŵr hwnnw.   Gofyn oeddwn i am beth o hanes Dr Niemoller ar gyfer llyfr oeddwn i’n ei sgrifennu ar rai o Arwyr Crist.   Yn ei lythyr yn f’ateb dywedodd na allai fy helpu - meddai “rwyf yn rhy brysur i edrych yn ôl, ni allaf ond meddwl am heddi’ ac yfory.”
Beth felly a ddisgwylir wrthon ni heddi fel dilynwyr Crist ?   Mae’r ateb yn y TN lle gwelwn tudalen ar ôl tudalen yn canolbwyntio ar wasanaethu.    Un o’r brawddegau mwyaf chwyldroadol a lefarodd yr Iesu oedd, “Ni ddaeth Mab y dyn i’w wasanaethu ond i wasanaethu.”    Caf fy ysgwyd yn Eglwys Nebo, Cwmdâr wrth ddarllen y geiriau sy’n eich wynebu ar y drysau wrth fynd mas o’r capel, sef “Rych chi nawr yn mynd i mewn i’r maes cenhadol.”    Rhywbeth tebyg ddigwyddodd i’r gŵr a aeth i mewn i dawelwch Tŷ Cwrdd y Crynwyr gan sibrwd yn dawel wrth y person oedd yn eistedd nesaf ato, “Pryd mae’r gwasanaeth yn dechrau ? ”  Ateb y Crynwr oedd, “pan mae’r addoliad ar ben.”     Mae sawl delwedd i gael sy’n portreadu gwaith cenhadol yr eglwys, un ohonyn nhw yw’r darlun o’r eglwys fel porthladd.  Pan ddaw’r llong i mewn i’r porthladd am ymgeledd rhag y storm, nid yw’r porthladd yn gwneud ei waith os nad yw’n trwsio’r llong ar gyfer taith arall.  Felly’r eglwys, mae’n noddfa inni gael lloches a thangnefedd ynddi, ond mae ganddi gyfrifoldeb hefyd i’n paratoi ar gyfer mynd allan a bod yn genhadon yn y byd tu allan.  William Temple ddwedodd, “Yr eglwys yw’r unig gymdeithas sy’n bod er mwyn y rhai nad ydynt yn aelodau ohoni.”   Cyn gynted ag y mae’r eglwys yn anghofio’r byd a’i ddioddef ac yn poeni mwy am ei bodolaeth ei hun, y mae’n peidio a bod yn eglwys Crist.
Dyna’n union yw’r neges sydd gan y Parchg John Morgans, Penrhys inni, yn ei lyfr, `Journey of a Lifetime`, pan ofynnwyd iddo beth yw rôl yr eglwys gyfoes, a’i ateb oedd “i fod wrth ochor y gymuned.”   A dyna wnaeth John Morgans mor llwyddiannus yn Eglwys Llanfair yn y gymuned ddi-freintiedig honno am 15 mlynedd, sef sefydlu grwpie tai, grwpie trafod mewn ysgolion, caffe, londret, siop fwyd, siop ddillad bron yn newydd, llyfrgell, cylch meithrin, stydi gwaith cartref, a chanolfan addysg i hyfforddi plant ac oedolion mewn llythrennedd, cyfrifiadureg, cerdd a chrefft.  Yn wir, fe wyddom am rai eglwysi yn ein cymanfa sydd eisoes yn estyn allan i’w cymuned trwy gyfrwng caffe, cylch meithrin, cyfarfodydd gweddi, dosbarth Beiblaidd ynghartrefi’i gilydd, te i’r digartref a chyfleoedd i deuluoedd cyfan gwrdd am hwyl yn awyrgylch capel megis y Sbloets Sadwrn a gynhelir yma yn y Tabernacl a hefyd, rwy’n deall, yng Nghapel Rhondda ger Pontypridd.
Mae’r enghreifftie yma o’n heglwysi yn ymestyn allan i’w cymunede trwy’r gweithgaredde hyn yn f’atgoffa o ddwy o ddamhegion yr Iesu, sef dameg y ddafad a aeth ar goll a’r darn arian aeth ar goll.   Chwi gofiwch i’r bugail fynd i chwilio am y ddafad golledig, ac aeth gwraig y tŷ i chwilio am y darn arian aeth ar goll.  Ni allai’r ddafad fod wedi ffeindio’i ffordd ei hun yn ôl i’r gorlan na’r darn arian ei ffordd ei hun yn ôl i’r lle y disgynnodd ohono - roedd yn rhaid chwilio’n ddyfal am y ddafad a’r darn arian.   Pa mor proactive y’n ni ?  Ydy ni yn ein heglwysi yn dueddol o aros i bobl y byd ddod atom ni, neu ydyn ni’n mynd i chwilio amdanyn nhw a’u gwahodd i ymuno â ni yng nghymdeithas Crist ?
Heb os, ry’n ni’n byw mewn cyfnod cymhleth ac anodd iawn lle gwelwn difaterwch affwysol ac agwedde negyddol tuag at Gristnogaeth.  Cawsom ein synnu yn ddiweddar o glywed am yr arolwg a ddangosodd bod cynifer â 50% o’n pobl ifanc ddim yn gwybod Gweddi’r Arglwydd.  Yna, ergyd arall oedd clywed am y cyngor sir yna yn Nyfnaint yn gwrthod caniatau gweddi cyn dechrau cyfarfod.    Clywais hefyd am griw o genhadon a ddaeth i Brydain beth amser yn ôl o’r Affrig, yr India a De Amerig, ac iddynt resynu o weld cyflwr crefydd a’r eglwys yn ein cymdeithas ni.   Disgrifiwyd ein sefyllfa trwy ddweud “the indefensible apathy of the church members in this country” ac “they are amazed by the low spiritual life and lack of zeal among us.”   Rwy’n cytuno’n llwyr gyda’r gosodiadau hyn o weld y bwlch enfawr sydd rhwng sefyllfa’r eglwys a chrefydd yma o’i gymharu â’r Affrig, ac fel y gwn i o brofiad personol, mae Lesotho yn enghraifft dda.   Wrthgwrs, dwy’i ddim mor naïf â meddwl bod modd trawsblannu pob peth sy’n digwydd yn niwylliant Lesotho i’n sefyllfa ni, ond mae llawer allwn ni ddysgu wrthyn nhw, yn enwedig y pwyslais a roddant ar weddio yn eu bywyd pob dydd (er enghraifft, cyn bwyd, ar ddechrau pob cyfarfod, pan yn ymweld â’r claf neu gyda theulu galar), eu parodrwydd i siarad yn gwbwl agored am eu cysylltiad gydag eglwys, y llawenydd amlwg a welwn ni yn eu gwasanaethe wrth ganu emynau, a’r modd greddfol y byddan nhw’n gorffen llythyr gyda’r geiriau, “Yr eiddoch yng Nghrist”, neu i ddweud ar bapur eu bod yn eich cofio yn eu gweddiau.
Beth am y dyfodol ?
Wrth feddwl am y ffordd ymlaen, daw adnod ddysges i’n blentyn i’r cof, sef geiriau Crist,”Yr hwn sy’n rhoi ei law ar yr aradr ac yn edrych y tu cefn, nid yw deilwng o Deyrnas Nefoedd.”  Ond mae’r fersiwn Saesneg yn llawer plaenach, sef “He who puts his hand to the plough and looks back is not fit to enter the Kingdom of God.”    Roedd Paul yn berffaith sicir i ba gyfeiriad oedd e am fynd wrth redeg yr yrfa, “rwyf fi yn cyrchu at y nod” a’r nod oedd “Iesu, pen tywysog a pherffeithydd ein ffydd.”
Mae stori am Albert Einstein yn teithio ar drên yn Efrog Newydd ac yn methu ffeindio’i docyn.    Wrth straffaglu i edrych amdano yn ei bocedi, yn ei fag, rhwng y sedde, yn y llwybre ac ar y silff uwchben dyma’r casglwr tocynne yn dod a gweld ei broblem, ac meddai, “Peidiwch becso Dr Einstein, rwy’n eich trystio chi,” ac ymlaen yr aeth.  Daeth y casglwr yn ôl ymhen peth amser a gweld Einstein yn chwysu wrth wilmantan ymhob man am ei docyn.    Wrth weld Einstein yn y fath strach dyma’r casglwr tocynne yn ail adrodd, “Dr Einstein peidiwch becso, ry’ch chi’n gw’bod mod i’n eich trystio.”   A dyma Einstein yn ateb, “Machgen glân i, nid mater o drystio yw hyn.  Mater o gyfeiriad yw e.  Does gen i ddim syniad i ble rwy’n mynd !”
Dywedodd Y Parchg John Gwilym Jones mewn erthygl yn y Tyst y llynedd iddo ddod i weld pa mor handi y mae sat nav os y’ch chi ar goll ond eich bod yn gwybod cod post y fan rych chi am fynd iddo.   Yr hyn sy’n hyfryd meddai yw clywed llais o’r sat nav yn cadarnhau eich bod ar y ffordd iawn.   Ond y perygl pennaf meddai yw i ni ddibynnu ar sat nav sy’n rhy hen a’r mapie sydd yn ei grombil o’r ganrif ddiwethaf.   Un tro, cafodd y profiad o gael ei anfon i fyny heol un ffordd ac yn erbyn traffig oedd yn dod tuag tuag ato.  Roedd y ffyrdd wedi newid ers blynyddoedd !  Meddai, “cawsom ein trwytho i feddwl bod popeth hen yn dda.   Ond mae’n amlwg erbyn hyn fod sat nav ein bywyd ysbrydol yng Nghymru yn anobeithiol o hen.  Mae mapiau yr athrawiaethe sydd o’u mewn yn perthyn i hen oesoedd y dyfalu diwinyddol syrffedus o’r ail ganrif ymlaen.   Y rhyfeddod gogoneddus yw fod gennym ers canrifoedd ffordd dda ym mywyd a gwaith Iesu.   Ond  wnaethom ni ddim rhodio ynddi.  Rhaid inni osod y ffordd dda hon yng nghalon y sat nav a bydd cyfarwyddyd y sat nav wedyn yn llawer mwy dibynadwy.”
Ym mha gyflwr mae ein sat nav ysbrydol ni ?   Ydy’hi’n amlwg i eraill sut fath o sat nav sy’n rhoi cyfeiriad i’n bywyd ni ?   Ac a yw ein sat nav personol ni yn arwain eraill tuag at y nod, neu a yw yn eu harwain i gyfeiriadau eraill ac ar gyfeiliorn ?
Fel y cofiwch, thema cynhadledd adran Gymraeg ein Hundeb llynedd ym Mhenuel Casllwchwr oedd Cyfeiriadau Newydd.    Y cwestiwn mawr yw i ba gyfeiriad y’n ni’n am fynd ?   Ond cyn y gallwn wybod i ba gyfeiriad ry’n ni am fynd rhaid cydnabod ble ry’n ni ar hyn o bryd, a beth yw’n blaenoriaethau.   Mae’r Parchg Peter Dewi Richards, yn y Seren, yn datblygu’r thema o gyfeiriadau newydd trwy ddweud, “Un peth sy’n sicir yw bod yn rhaid i ni wynebu yr her i newid.  Mae’n cymdeithas yn newid yn barhaol ac ni fedr yr Eglwys aros yn yr unfan.  Gall y broses o newid fod yn anodd ond heb newid bydd dylanwad yr Eglwys ar ein cymunedau yn lleihau mwy nag y mae ar hyn o bryd.”    Hoffwn ddyfynnu dau beth ddywedodd e’.  Yn gyntaf, bod angen newid meddylfryd.  “Rhaid cyfaddef” meddai, “nad yw newid meddylfryd yn hawdd.  Rydym wedi arfer gwneud pethe yr un fath ers blynyddoedd a’r tueddiad wedyn yw gwrthod wynebu her newydd.  Teimlwn yn ddiogel wrth gerdded hen lwybrau.  Mae rhai yn gweld newid fel arwydd o wendid, neu o leiaf yn gyfaddawd.   Mae’r ffydd Gristnogol yn hawlio ystwythder a hynny er mwyn i ni gyflawni her yr Arglwydd Iesu.”    Ail bwynt y Parchg Peter Dewi Richards yw bod angen newid yn y modd a weithredwn. “Rhaid gofyn y cwestiwn,”meddai,” a oes gan yr Eglwys yr ewyllys i newid sut ydan ni’n gweithredu?  Ydi hi’n barod i dderbyn fod y dulliau o weithredu yn y gorffennol ddim yn llwyddo, a bod yr amser wedi dod i edrych eto ar ein patrymau addoli?   Nid condemnio’r gorffennol yw hyn,”meddai, “ond cydnabod fod gan yr Iesu gyfrwng ar gyfer pob cyfnod.  Mae’r stori yn hen ond mae’r efengyl yn newydd, a rhannu’r neges yw ein dyletswydd a’n cyfrifoldeb a pheidio cael ein clymu gan gonfensiwn.”    Rwy’i am bwysleisio’r ffaith na ddylid newid er mwyn newid, ond newid er mwyn wynebu her y sefyllfa yn fwy effeithiol.
Rwy’i am orffen gyda geiriau treiddgar a phroffwydol yr Archegob y Dr Rowan Williams pan ddwedodd bod yn rhaid i’n heglwysi ymateb i’r newidiade mawr sy’n digwydd yn ein cymdeithas trwy fod yng nghanol bywyd Cymru ac uniaethau â bywyd a phrobleme Cymru heddiw, er enghraifft, y diwydianne sydd wedi diflannu, y cymunede a’r teuloedd sydd wedi chwalu, y newidiade yn arferion byw pobl a’r dylanwade mawr ddaw trwy gyfrwng y teledu a’r byd technolegol.   Meddai Dr Williams, “mae angen i holl eglwysi  Cymru adfer eu hyder a dod o hyd i batrymau newydd o weddi ac addoli fydd yn peri bod y Beibl yn siarad â phobl heddi gan gyflwyno ffordd o fyw fydd yn heriol.   Rhaid i’r eglwys”, meddai, “weithio yn y gymuned a chyflwyno gweledigaeth wahanol a Christnogol.”   Geiriau pwerus na allwn ni fforddio mo’u hanwybyddu.
Wrth inni baratoi am yr yfory felly, credaf bod dau gwestiwn sylfaenol y dylem eu gofyn yn ein heglwysi, sef, “Beth yw’n gweledigaeth ni am y dyfodol ?”  a “Beth sy’n rhaid inni wneud er mwyn gwireddu’r weledigaeth ?”   Ac ni allwn ddod o hyd i’r atebion heb weddio dwys.
Dechreues i’r anerchiad yma trwy sôn am eglwysi yn dathlu 200 mlynedd, ac mai eraill a lafuriasant a ninnau a aeth i mewn i’w llafur hwy.   Os felly, mae yna gyfrifoldeb mawr yn gorwedd arnon ni i sicrhau ein bod yn meithrin y doniau sydd gyda ni, ac yn enwedig ymhlith yr ifanc, sef y cenedlaethe ddaw ar ein hôl ni ac a fydd, gobeithio, yn mynd i mewn i’n llafur ni.  Ys dywedodd Alfred Quayle - “God doesn’t count his people, he counts on them.”