es cy en cs cy es en cy jbo cy ceb fr cy de en en en es en cy cy cy en cy cy cy cy en lmo es cy en
Pibau - Ceri Rhys Matthews
Yn un o lyfrau'r hen gyfraith Gymreig, Y Llyfr Du o'r Waun, nodir fod yn rhaid i'r Brenin sicrhau fod pob Pencerdd yn derbyn offeryn: telyn i un, crwth i un arall a phibau i'r trydydd, pob un yn ôl ei arbenigedd ("herwydd ei arfer"); a phan fydd y Pencerdd yn marw bydd yr offeryn yn dychwelyd i'r Brenin.
Cysylltir y cyfreithiau hyn ag enw Hywel Dda o'r ddegfed ganrif. Ceir cadarnhad gan Gerallt Gymro o'r ddeuddegfed ganrif mai prif offerynnau y Cymry oedd y delyn, y crwth a'r pibau. Yn y bedwaredd ganrif ar ddeg, mae'r bardd Iolo Goch yn cyfeirio at "chwibanogl a chod." Yn eglwys Llaneilian, Môn, ceir cerfiad o'r bymthegfed ganrif o bibydd gyda chwibanogl yn ei geg a'r cwdyn awyr o dan ei gesail chwith.
Yn ei lyfr ar hanes Sir Frycheiniog mae Theophilus Jones yn disgrifio priodas ym 1852 – priodas ar gefn ceffyl, sef hen draddodiad mewn rhai rhannau o'r wlad. Mae'n hiraethu am bibydd o gyfnod cynharach nad oedd bellach ar dir y byw.
There was the usual racing and chasing, the attempts to steal away the bride and all the mirth and jollity of by-gone days. But one feature was wanting that appealed to the ear as well as the eye. Where was old Edward of Gwern-y-Pebydd who mounted upon his white horse and, pouring forth the wild music of the bagpipe, had headed many a wedding party in their half frantic gallop over hill and vale? Alas! The old man has been gathered to his fathers, and even the instrument upon which he played has disappeared.
Mae gan Robert Griffiths, awdur y llyfr Cerdd Dannau, gyfeiriad at ffeiriau yn Llanrwst yn yr 1870au:
Gellid gweled pibgodwr hen, a chod wynt anferth o dan ei fraich chwith, a thybiem ni ar y pryd mai Cymro oedd efe a'i fod yn byw yn y rhannau hynny o'r wlad, canys yr oedd efe yn rhy hen i grwydro yno o wledydd eraill.
Mae'n ymddangos felly fod y pibau'n dal i gael eu chwarae yma ac acw yng Nghymru flynyddoedd ar ôl i oes y pibgorn ddod i ben.
Nodyn: Yn Gymraeg defnyddir gwahanol dermau am y pibau: pibgod, cotbib a pibau cwd .
CLERA HEDDIW | Y DEGAWD CYNTAF | Y DELYN | Y CRWTH | Y FFIDIL | Y PIBGORN | Y PIBAU |
CYNGERDD Y GALERI | DOLENNI | DIGWYDDIADAU | NEWYDDION | YMAELODI A CHOFRESTRU