pt gl gl gl gl gl it pt gl it gl pt en gl en pt ca pt gl pt gl en en ru ru en en fr en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr de en fr pt gl gl gl gl gl it pt gl it gl pt en gl en pt ca pt gl pt en en en pt en es pt es es es pt en es pt de es en en eo pt es es gl gl en de it cs hbs_lat pt pt pt es en de ca es pt es es hu gl it en ca en es ms pt pt pt en fr hu es sk es en es pt pt es en de ca es es gl war gl gl gl gl pt pt ca fr pt gl nb gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl fr gl en es ko gl gl es gl gl gl gl gl gl gl fr fr gl gl gl gl fi gl gl ko gl gl gl gl fr gl ko fr es gl gl gl gl gl fr gl ko fr en en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en gl gl pt en fr en en en es pt en ja pt es gl nb pt pt pt ja pt pt gl en de pt pt pt ca pt pt pt en pt gl pt gl pt gl es gl gl pt pt it en en en en en en pt gl pt pt pt pt pt pt pt pt gl pt en pt pt pt pt pt en pt pt pt pt pt en en pt pt gl en en en en gl en en en en pt
Homenaxe a Jean-Paul Sartre (II) - Palavra Comum
Palavra Comum - Revista galega de artes e letras
Crítica literária Teatro Tradução Xesús González Gómez
Este traballo só ten un dedicando, Luís Gonçales Blasco
Digamos, como curiosidade, que quen lle fai a entrevista, de nome palindrómico ou capicuesco, non era un pseudónimo, senón un coñecido crítico e autor teatral.
O QUE NOS DI JEAN-PAUL SARTRE DA SÚA PRIMEIRA OBRA
Charles Dullin daranos proximamente, no Théâtre de la Cité, a primeira obra de Jean-Paul Sartre, que terá como título As Moscas.
Jean-Paul Sartre entregounos xa cun ano de intervalo dúas novelas: A Náusea e O Muro. É, ademais, profesor de filosofía de bacharel superior no liceo Condorcet. Védeo aí, xa que logo, chegado ao teatro. Mais non se trata dunha evolución. Atraído por todos os medios de expansión (sic), recorre agora ao da arte dramática. Mais tamén puido empezar como dramaturgo. Só o azar e a inspiración decidiron.
Non cometemos ningunha indiscreción ao revelar que Jean-Paul Sartre retomou pola súa conta un dos grandes mitos antigos, e que é mediante personaxes que teñen un lugar definitivo na lenda do teatro desenvolveu os temas novos que nos quere facer oír.
– O atallo do teatro esixía unha situación dramática dunha intensidade particular. Se imaxinase o meu heroe, o horror que inspirase condenaríao sen remisión a ser descoñecido. É polo que recorrín a un personaxe que, teatralmente, estaba xa situado. Non tiña elección.
Comoedia, 12 de abril de 1943
O mesmo día da estrea, o seu montador e director do local en que se representaba a obra, o Théâtre da Cité, antes Sarah-Bernhardt, mais como esta era xudía e había que «arianizar» Francia, o seu nome desapareceu da fachada, Charles Dullin publica unha «ante-estrea» no xornal Le Gerbe. Le Gerbe fora fundado e dirixido, despois da caída de Francia fronte a Alemaña, polo escritor pro-nazi e colaboracionista Alphonse de Châteaubriant, estaba financiado pola embaixada alemá en París. Segundo Sartre, véxase a entrevista con Bernard Dort que se entrega ao final de todos estes documentos, Dullin non era un colaboracionista. O certo é que Dullin desde 1940 mantiña unha colaboración no devandito xornal. Nun dos seus artigos, Dullin escribía cousas como a seguinte: hai que acabar con “la mainmise de la conception juive et étrangère sur les planches et le cinéma” (dominio da concepción xudía e estranxeira no teatro e no cine; ver: Chantal-Meyer-Plantureux, Bruxelas, Ed. Complexe, 2005, p. 60 e ss.). Talvez non era «colaboracionista», mais moito se parecía a estes. O certo é que a depuración en Francia, como en Italia ou Alemaña, de elementos fascistas foi máis ben penosa. Talvez máis en Italia que en Francia, sobre todo debido á xenerosa amnistía ditada en 1945 por… Palmiro Togliatti.
En fin, velaí o texto de Charles Dullin:
ESTA NOITE «AS MOSCAS», por CHARLES DULLIN
Non se pode xulgar un espectáculo antes da última proba que sofre ao contacto co público. Nese momento suscita correntes de simpatía e de hostilidade que achegan unha parte viva neste xogo que é unha representación teatral.
A obra de J.-Paul Sartre non ofrece moitos problemas escénicos a resolver. O tema é simple, a acción rápida e directa.
A obra cambiou varias veces de aspecto, mais a súa forma moderna impón ao actor un xogo matizado en que o tráxico se enmascara a miúdo baixo a ironía. Numerosos papeis constituídos arredor dos principais personaxes, un coro en que a música, a plástica teñen unha parte importante. O coro está constituído por elementos da nosa Escola, adestrados nestas esixencias e encadrados por actores que souberon comprender este traballo e se pregaron de bo grado ao adestramento particular que necesita o emprego da máscara, recitativos e movementos de conxunto.
Achei no Sr. Henri-Georges Adam un decorador que percibiu moi ben o sentido da obra.
O Sr. Jacques Besse compuxo unha partitura musical de teatro, é dicir, máis preto do comentario musical que da música pura. Estes esforzos conxugados son honestos, sen outra pretensión que servir ao teatro. É todo o que podo dicir.
Le Gerbe, 3 de xuño de 1943.
E aos poucos días da estrea empezaron as recensións. Non comentaremos nada, o lector pode xulgar por si propio do que opinaba a prensa (toda colaboracionista) sobre a peza de Jean-Paul Sartre e sobre a súa posta en escena.
THÉÂTRE DE LA CITÉ: As Moscas, obra en tres actos e catro cadros do Sr. Jean-Paul Sartre.
Aínda unha Electra máis! Cando cheguemos a cen… Mais esta ofrece unha particularidade. Aínda que a última nacida e a última chegada, dános a impresión de que é a máis vella de todas, a máis anticuada. Isto débese á obra, sen dúbida, que busca a súa orixinalidade sen encontrala, entre catro ou cinco imitacións, mais sobre todo ao espectáculo que nos restitúe, nunha zarangallada cubista e dadaísta, unha vangarda desde hai moito tempo situada na retagarda. A súa tecnoloxía, que remonta ao descubrimento da arte negra e ás exposicións de debuxos de loucos que nos anos de posguerra, baixo a lei de ociosos diletantes do analfabetismo, rexistraron a moda efémera, hoxe é máis caduca e decrépita que as trapalladas modern-style de 1900. O que fai que a traxedia do Sr. Sartre, na formulación revolucionaria de hai vinte anos do director, está miles de leguas máis afastada de nós que Esquilo, Sófocles e Eurípides.
Coñécese o tema d’As moscas: Oreste regresa a Argos onde Existo, despois de asasinar a Agamenón, se apoderou do seu trono e de Clitemnestra, a súa muller. Electra, a filla de Agamenón e de Clitemnestra, foi rebaixada por Existo ás máis viles tarefas, mais o desexo de vinganza rilla o seu peito furioso. Cando aparece Oreste baixo nome falso, a cidade está devastada polas moscas. Estes horríbeis insectos, nacidos dos corpos a apodrecer dos mortos, representan as súas almas e o berro sen fin que exhalan. O autor, é o seu achado, identifica nelas as terríbeis Erinias. Elas asubían preto dos vivos o incesante encantamento dos seus remorsos. Existo ordena unha cerimonia propiciatoria durante a cal Oreste será recoñecido pola súa irmá. Electra intentara insuflarlle o seu odio polos asasinos de seu pai. Mais Oreste non é un verdadeiro xusticeiro: non odia. Matará a Existo e logo a Clitemnestra simplemente porque Xúpiter llo ordena. Despois disto, refúxiase no templo de Apolo, onde as moscas Erinias o perseguen. Mais é insensíbel á súa voz. Ao non odiar, non ten remorsos. Semellante a Hans, o frautista que liberou a súa cidade das ratas que a infestaban precipitándose con elas no mar, abandonará Argos arrastrando con el as zoantes furias.
Non se pode dicir que As Moscas do Sr. Jean-Paul Sartre sexan moscas de mel ático, aínda que as naturalizase gregas e a súa obra, pesada e longa, se desenvolva nun estilo deliberadamente literario no que se achan máis Atreo que atractivos [plus d’Attrée que d’attraits]. Requíreo a elección das súas heroínas? Deita un cheiro a esterco abondo penoso, e nós escoitámola nun silencio opresivo no que non se oía soamente voar as moscas.
A interpretación, como a posta en escena, envellécenos vinte anos, aínda que fose sobre todo confiada a xente nova. Sinalemos no entanto o talento da Srta. Délia-Col (Clitemnestra), do Sr. Henri Norbert (Existo) e do Sr. Joffre (o pedagogo). O Sr. Charles Dullin reservárase o papel de Xúpiter. Este amo do Olimpo, tal como o encarna, dá a impresión de que tivo a estraña idea, para descender canda os humanos, de se vestir co aspecto de Esopo disfrazado de mago futurista.
Le Petit Parisiene, 5 de xuño de 1943.
Alain Laubreaux, que proviña do radical-socialismo, pasárase ao fascismo e era un dos máis activos intelectuais colaboracionistas. En 1945, condenado a morte, fuxiu de Francia e refuxiouse en…. España, onde morreu en 1968.
O QUE VIMOS ESTA SEMANA
Théâtre de la Cité. – Se non experimentei ningún pracer ao asistir á representación no teatro de la Cité da peza que acaba de montarse: As Moscas, non é porque ache a obra do Sr. Sartre sen interese, e penso que sen dúbida que sentirei, ao contrario, pracer ao ler o manuscrito, mais a posta en escena así como os decorados e o vestiario non me semellaron particularmente felices.
Hai no entanto unha fermosa idea nesta peza que se relaciona coa traxedia antiga e esta transformación en moscas vingadores das Erinias, que se encarnizan cos desgraciados descendentes da Atria e perseguen a Oreste e Electra, despois do dobre asasinato de Clitemnestra e Existo é dunha feliz inspiración, mais neste ambiente de simbolismo mesturado á arte negra un fica un pouco desconcertado.
Do numeroso elenco da peza do Sr. Jean-Paul Sartre salientan os Srs. J.-F. Joffre (o pedagogo) e Jean Lanier (Oreste), as Sras. Délia-Col (Clitemnestra) e Olga Dominique (Electra), como na posta en escena salienta o coro de moscas cando se dispoñen a perseguiren a Oreste e Electra cando estes se refuxian no tempo de Apolo.
Le Matin, mércores, 16 de xuño de 1943.
No Théâtre de la Cité
Quen falará dos estragos de Jean Giraudoux na arte dramática contemporánea! El, ao ter moito talento e case demasiadas ideas, pode permitirse todo. As súas obras conservan sempre o aspecto altivo. Mais os seus discípulos! Mais os que lle reviraron a cabeza! Os sub-Giraudoux que, co pretexto de estaren influídos por un mestre inimitábel, descoidan todas as calidades necesarias á escena –a acción, a credibilidade, a emoción– para non achegaren máis que un estilo complicado e imaxes traídas polos pelos, estes realizan un gran dano ao desenvolvemento da arte dramática contemporánea e mesmo corren o perigo de afastar do teatro un público que se contentará co cine.
A nova obra de «la Cité» é un exemplo típico do mal giraldesco que padecemos. O Sr. Jean-Paul Sartre, que é o autor e que xa publicou unha novela notábel, escribe ben, mais nunha lingua científica e filosófica. Por outra parte, semella querer esquecer deliberadamente que no teatro é necesario que nos apaixonemos polos personaxes e polo que fan.
El, máis unha vez, tratou o tema de Oreste e de Electra. Decididamente, esta familia dos Átridas abusa un pouco! Só se fala dela, hoxe como na antigüidade! Sófocles, Eurípides, Racine, Goethe, Hauptmann, Giraudoux xa nos falaron abondo da morte de Agamenón, do sacrificio de Ifixenia, das inquietudes de Electra, e dos remorsos de Oreste. Se queren que nos interesemos aínda pos eles, cando menos que acheguen o mesmo xenio porque –aviso a viandantes – estamos saturados!
Por outra banda, xa coñecemos As avespas. Velaí que nos entregan As Moscas. Decaemos. Mais mentres Aristófanes tiraba do seu coro de insectos un partido cómico, o Sr. Sartre agacha baixo as súas máscaras zoantes nin máis nin menos que as Erinias. Aínda que, se temos que tomalas a serio, preferimos as de Leconte de Lisle. Porque, a dicir verdade, no Sr. Sartre, falta a gran música das óperas de Gluck ou os fermosos versos de traxedia.
Pola miña parte, estimo moito a Charles Dullin. Aprecio desde hai moito tempo o seu magnífico esforzo. Aplaudía aínda recentemente as fermosas realizacións que nos ofrecía con Ricardo III e Mamouret. Esta vez pregúntome que lle puido agradar tanto no manuscrito do Sr. Sartre, así como no decorado absurdo e «curiosoide» en que nola presenta. (Non falemos das máscaras de marcianos con que se visten os personaxes!) Temo que o público de pago fuxa en desbandada por este conxunto. Este espectáculo paréceme o erro dun home de gusto e proba que os mellores xuíces poden ás veces equivocarse.
L’Oeuvre, 7 de xuño de 1943.
As Moscas, no Théâtre de la cité
O teatro de la Cité está situado na mesma praza que o teatro do Châtelet. E non é raro, dinme, ver habituais «da casa de enfronte» equivocarse de estabelecemento e penetrar por erro no do Sr. Charles Dullin. Volven saír inmediatamente, incluíndo o seu desprezo! Esta vez, penso que o espectador retardado que chegase ao final do primeiro acto d’As Moscas, durante a cerimonia do culto aos mortos en Argos, estaría seguro de se achar no seu teatro favorito, e sentaríase tranquilamente na súa butaca, pensando asistir a algunha escena de bruxaría en Malicoco, rei negro. Como moito, suspiraría, se por casualidade levase con el ao seu pequeno fillo:
–É molesto, isto produciralle pesadelos ao pequeno!
Como definir As Moscas do Sr. Jean-Paul Sartre? Escribiremos que é a Electra de Jean Giraudoux representada por un dadaísta ou un surrealista tardío… por non dicir algo máis neurótico!
Lembremos o tema de Electra: Oreste volve a Argos e, despois de ser recoñecido pola súa irmá, mata a súa nai Clitemnestra e o seu amante Existo, asasinos de Agamenón. Todo alí era beleza, harmonía. Aquí, pola vontade do Sr. J.-P. Sartre e do Sr. Charles Dullin, todo é fealdade e horríbel confusión. Electra é metamorfoseada en marrá. Baleira os lixos do palacio. O querido mendigo de Giraudoux converteuse nun Zeus de mercado. Ten as características do morcego e do mago de feira do Trono! Para achaiar as dificultades pronuncia de cando en vez palabras máxicas que acaban en «tsé-tsé» –a causa das moscas, sen dúbida! Os gardas de Existo teñen xigantescas cabezas de fetos. Argos é a cidade da putrefacción. A cidade está infestada polo remorso… estes remorsos son trillóns de moscas a xiraren e contaminaren as casas malditas. A fin de nos mergullar aínda máis no abxecto, Existo someteu os seus súbditos a ritos estranxeiros: os cultos do remorso e da morte.
– Déixanos vivir, aínda que ti esteas morto!, ouvean os habitantes ao se menearen pesadamente enriba das tumbas. É un carnaval plutonesco montado ao Gran Guiñol! A náusea vénnos ao corazón!
Oreste chega a este osario. É un home tranquilo que quere simplemente volver vivir unha vida apracíbel de familia. Vai ser servido! Para el, Argos é o claro e asollado pequeno Liré de Joachim du Bellay! Compréndese a súa decepción! Electra, no entanto tan fina mosca, se me atrevo a expresarme así, rexeita recoñecelo até o instante en que este irmán, doce e tímido como unha rapaza –picado por Deus sabe que mosca! – mata a Clitemnestra e Existo, mentres que a súa irmá, a facer, como se debe, a mosca cocheira, anímao coa voz e o xesto!
Durante este tempo, nos bastidores, retumba sen descanso o xordo zoar das moscas… e sáese do teatro de la Cité cunha furiosa necesidade de beber un vaso de Fly-Tox!
– Diaño de moscas!, como exclama con algunha familiaridade un dos gardas de Existo!
No entanto, existe aquí unha idea interesante: as malvadas Erinias, furias do remorso –grosas moscas de carne– por moito que viren arredor de Oreste… non o tocarán, porque rexeita arrepentirse. Sabe que é libre. Asume libremente o seu crime. As Erinias non terán ningún poder sobre el! Abandonara a cidade, arrastrando todas as moscas no seu rego, como Hans, o frautista do conto, debía levar detrás de si as ratas que infestaban a súa vila.
Existen, con efecto, de cando en vez, instantes ásperos e salvaxes que me pareceron bastante sedutores: cando Electra cuspe o seu noxo á cara da súa nai, por exemplo. Amo tamén as escenas entre o irmán e a irmá; infelizmente, algúns minutos máis tarde todo se afunde de novo nos pensamentos que son o propio caos.
O noso amigo H.-R. Lenomard evocaba a semana última, co talento que lle coñecemos, a época do dadaísmo de Tristan Dzara (sic): esta arte de alienados que, felizmente, naufragou no vaso do que nunca debeu saír! A posta en escena, os decorados e o vestiario d’As Moscas incríbense dentro do defunto e achacoso surrealismo. Que zarangallada demodé toda esta dipteroloxía!
Hai que recoñecelo, o Sr. Charles Dullin equivocouse. Escribo esta confesión con infinita tristeza porque os nosos lectores saben a fonda admiración que temos a este gran servidor da arte dramática que é Charles Dullin. Dubido bastante que o público poida apreciar esta velada escapada dalgún horríbel pesadelo. Non se atraen as moscas –quero dicir os espectadores – con vinagre!
Non obstante déusenos unha alegría na persoa da Srta. Olga Dominique, que interpretaba o papel de Electra. Aínda que inexperta, todo o que interpreta desborda verdadeiras calidades! Esta actriz moza posúe grandes condicións que raramente se encontran. Felicitamos tamén a Délia-Col, Charles Dullin, Jean Lanier, J.-F. Joffre e Henri Norbert.
La Gerbe, 17 de xuño de 1943.
André Castelot, despois da liberación dedicouse a facer libros de historia (mais ben sub-historia) e varios deles están traducidos ao español: non se recomenda a súa visita: é ese tipo de historia na que só contan os grandes reis e os grandes feitos. Digamos, como curiosidade, que a secretaria xeral da dirección do xornal no que Castelot argallaba as súas críticas teatrais era a amante do seu director, Alphonse de Chateaubriant, e nai deste Castelot; sempre vén ben un pouco de «cotilleo», sobre todo no mundo do teatro.
NOTA DE PALAVRA COMUM: a foto de Jean-Paul Sartre procede da Wikipédia.
You might also like
* Poesia Steven Seidenberg Tiago Alves Costa Tradução
4 poemas de Steven Seidenberg
* Crónicas Ernesto Salgado Areias
Galego, memória e afeto (I) | Ernesto Salgado Areias
* Entrevistas Sara F. Costa Tiago Alves Costa Tradução
Entrevista | Sara F. Costa e Poética Não Oficial – Poesia Chinesa Contemporânea: “A poesia deve ser indócil, insubmissa até perante a própria linguagem”
More from Crítica literária
Craveirinha: o poeta que gostava de música
Posted On 4 Outubro, 2021 Hirondina Joshua 0
Craveirinha: o poeta que gostava de música: Crítica literária e diálogo poético sobre a obra de José Craveirinha, por Hirondina …
Chá para o nevoeiro ou O CALOR DEPOIS DO GELO
Posted On 2 Setembro, 2021 Hirondina Joshua 0
Chá para o nevoeiro ou O CALOR DEPOIS DO GELO: Diálogo sobre o livro de José Pinto (Editora Urutau, 2021), …
10 poemas do livro “Enfermaria” de Ana Paula Jardim
30 Setembro, 2022 0
APRENDIZAGEM | Artur Alonso Novelhe
27 Setembro, 2022 0
Projecto Planta I Malvada Associação Artística
16 Setembro, 2022 0
Adeus, ti, Ponte Nafonso I por Ramón Blanco
6 Setembro, 2022 0
O seu endereço de email não será publicado. Campos obrigatórios marcados com *
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
Este site utiliza o Akismet para reduzir spam. Fica a saber como são processados os dados dos comentários.
Entrevista | Luís Osório: “Os artistas, pela primeira vez desde há pelo menos três séculos, não estão na vanguarda do pensamento”
Afonso Cruz, uma escolha fresca e proteica
Entrevista | Ugia Pedreira: “A música salvou-me desde nena”
GALEGO-PORTUGUÊS – da teoria à prática
Escrever o cansaço incansável: Žižek Vai ao Ginásio
O tempo das “Não-Coisas”. E o uso excessivo das redes sociais segundo Byung-Chul Han
Entrevista | Jaime Rocha: “O olhar do poeta é o primeiro e o último possível”
Entrevista | Gonçalo M. Tavares: “A Literatura parte da perversão”
Palavra Comum ~ Revista galega lusófona de artes e letras
Entrevista | Luís Osório: “Os artistas, pela primeira vez desde há pelo menos três séculos, não estão na vanguarda do pensamento”
Afonso Cruz, uma escolha fresca e proteica
Entrevista | Ugia Pedreira: “A música salvou-me desde nena”
GALEGO-PORTUGUÊS – da teoria à prática
Escrever o cansaço incansável: Žižek Vai ao Ginásio
Subscrever Blog via email
Indique o seu endereço de email para subscrever este site e receber notificações de novos artigos por email.
Revista Palavra Comum - © COPYRIGHT 2018 PALAVRACOMUM.COM
Share stories you like to your friends
Utilizamos cookies para melhorar a sua experiência no nosso website. Ao navegar neste website está a concordar com a nossa política de cookies.Continuar Saber mais
Privacidade & Política de Cookies
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.