gl gl gl gl gl gl it pt gl it gl pt en gl en pt ca pt gl pt gl en en ru ru en en fr en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr en gl pt gl gl gl gl gl it pt gl it gl pt en gl en pt ca pt gl pt en en en pt en es pt es es es pt en es pt de es en en eo pt es es gl gl en de it cs hbs_lat pt pt pt es en de ca es pt es es hu gl it en ca en es ms pt pt pt en fr hu es sk es en es pt pt es en de ca es es gl war gl gl gl gl pt es es gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl fr es en de en en en de gl en es es gl pt ja es es gl ja es es pt en ro gl en pt da gl pt gl en pt gl pt gl pt gl es gl gl pt pt it en en en en en en pt gl pt pt pt pt pt pt pt pt gl pt en pt pt pt pt pt en pt pt pt pt pt en en pt pt gl en en en en gl en en en en pt
Un espello do home contemporáneo: o Autorretrato (1952) de Laxeiro - Palavra Comum
Palavra Comum - Revista galega de artes e letras
Carlos L. Bernárdez Crítica de arte Pintura
Nos mellores exemplos do retrato pictórico galego de mediados do pasado século podemos ver reflectida, como noutros contextos de Europa e América, a tendencia ao retroceso da facialidade, á regresión da identidade e á manifestación dun déficit de humanidade, tal como sinalou Dominique Baqué (1), un proceso ligado ao contexto sociocultural posterior á Segunda Guerra Mundial que nos sitúa no final dunha tradición da representación do corpo. Como acontece con “retratos” de artistas como Francis Bacon, Jean Dubuffet ou Alberto Giacometti, que levaron este vieiro ao límite, semella que chegamos ao remate dun camiño principiado polos pintores do Quattrocento, e consistente na captación da figura en toda a súa plenitude, unha senda que levaba ao extremo a representación da imaxe humana, amosándonos frecuentemente a face como un trauma, un retrato ambiguo, desapiadado ou, como pouco, desacougante do home contemporáneo.
Un exemplo perfecto destas estratexias seguidas ao se achegar á representación da figura humana ofrécenolo a obra do pintor Xosé Otero Abeledo, Laxeiro (Donramiro, Lalín, 1908-Vigo, 1996).
En amplas facetas da súa obra encontramos unha omnipresenza do autorretrato, co artista a se interrogar obsesivamente entre a incerteza e o desacougo. O conxunto de autorretratos de Laxeiro presentan unha pautada retórica da representación; “Son eu” escribía o artista nun Autorretrato de 1936 (Fundación Laxeiro, Vigo), no que se retrata ollando de esguello, sorprendido de si propio, un estrañamento do eu que lembra a frase de Baudelaire cando afirmaba: “Teño unha alma tan singular que non me recoñezo a min propio”. Noutra obra, Autorretrato (ca. 1934-35, colección particular), o pintor de Lalín constrúe un auténtico espello do eu, en que o artista plasma as sombras e as liñas con emotividade, sen por iso renunciar a controlala por medio da rigorosa estrutura formal do xénero. Trátase dunha obra plenamente contemporánea que asimila conceptos de vangarda a pesar da pose clásica de autorretrato feito con espello. É un óleo alleo á afectación, plasticamente sobrio e que salienta psicoloxicamente pola caracterización interior, coa face ensimesmada, mergullado o pintor no seu mundo íntimo e transmitindo unha sensación de abraio sombrizo e melancólico moi característica da arte europea dos trinta. O outro título co que é coñecido o cadro O home, autorretrato, que implica un manifesto distanciamento, é ben característico dun tempo en que pensadores como Walter Benjamin ou Bertolt Brecht usan a distancia como estratexia, afastándose do obxecto de análise para favoreceren a reflexión e mellor focalizar (2).
Xa na posguerra, o artista galego, a partir de 1952, abandona Galiza para iniciar a súa xeira arxentina. Esta mudanza vital fai que se mova nun ambiente cosmopolita e ao tempo ligado á cultura galega do exilio e a emigración, aberto a todo tipo de influencias e contactos, mais cunha fidelidade intensa aos temas de tradición galega.
A súa obra vai abalar nesta altura entre unha continuidade nos presupostos da tradición do movemento renovador da arte galega de antes da Guerra Civil e unha maior agresividade da pincelada, máis achegada ao expresionismo abstracto. A estas fórmulas responde de xeito singular o seu Autorretrato (1952, colección Fundación Laxeiro, Concello de Vigo), unha obra principiada no noso país dentro da estética do granito e rematada en Bos Aires nun xestualismo que conecta coas correntes internacionais da abstracción informalista, mais sen perder o ar e a textura da súa obra anterior. Neste óleo, mantendo a fidelidade á súa linguaxe primitivista, disolve a realidade en cor e xesto, creando estruturas rítmicas, de trazo enérxico mais conservando do seu mundo peculiar a suxestión do seu universo referencial.
A ligazón co informalismo faise nesta obra evidente e acada un resultado de enorme potencia visual. Como noutras obras desta corrente, temos a sensación de que Laxeiro pretende “expresar” máis que “representar” no sentido de a súa pintura se esparexer polo lenzo como unha descarga de tensión acumulada. O pintor convértese, daquela, nun creador que deliberadamente renuncia á carga intelectual da pintura de tradición clásica, algo evidente no conxunto da obra do pintor de Donramiro, mais que se fai moito máis rotundo nesta obra. A intensidade do trazo e da pincelada non é puramente casual e desordenada xa que o pintor escolle as cores entre a súa paleta habitual, modula texturas e dirixe o xesto, de aí o cualificativo de xestual que lle aplicamos. O resultado, produto dunha intensa pulsión que é o auténtico real neste Autorretrato, confórmase como un punto de inflexión na súa traxectoria.
Na súa radicalidade de sentimentos esta pintura aproxímase ao retrato psicolóxico, reproducindo a sensación de sufrimento e de intensa dor. A dor do individuo encerrado nun espazo indefinido, facendo palpábel deste xeito a condición angustiada e dolorosa do home, un aspecto que liga a obra de Laxeiro aos movementos europeos de posguerra que amosan un retrato desapiadado do home contemporáneo, un home perdido na súa intensa soidade, anónimo como un heroe de James Joyce ou de Robert Musil, un “home sen atributos”, vencido polo absurdo dun mundo cruel e inexorábel, sen sentido, que se achega aos personaxes senlleiros entre as multitudes anónimas de Alberto Giacometti ou ao teatro de Samuel Beckett. Estamos perante unha obra que conecta cun tipo de pintura que poderiamos catalogar de existencialismo tráxico. Non enxergamos xa ideais, apenas fica unha presenza brutal, áspera e primaria. Hai nesta obra un evidente elo co primitivismo da estética do granito –como hai na mesma altura primitivismo, por exemplo no francés Jean Fautrier, pero alleo a calquera intención transcendente. É, sen dúbida, a face do Autorretrato máis espectral que autenticamente corporal. Laxeiro sitúase, daquela, a carón dos fillos da traxedia que viviu o mundo na década dos corenta presentando un mundo primario de trazos esgrevios e crus, toda unha radiografía dun tempo convulso e creativo, decisivo no asentamento da pintura do artista galego, sendo unha auténtica obra prima da nosa arte contemporánea.
(1) Baqué, Dominique, Du masque grec à la greffe du visage, Éditions du Regard, París, 2007.
(2) Bernárdez, Carlos L., Faces do país. O retrato en Galicia 1890-1950, Fundación Novacaixagalicia, Vigo, 2011, pp. 44-45.
You might also like
* Carlos L. Bernárdez Pintura
As leccións do mestre Castelao
Carlos L. Bernárdez Crítica de arte Pintura
A pintura de Alfonso Sucasas: o costumismo transcendido
Carlos L. Bernárdez Crítica de arte Pintura
Centenario do pintor Antonio Lago Rivera
More from Carlos L. Bernárdez
Un pintor que sabía o que facía. Achegas á obra pictórica de Luís Seoane, com entrevista ao seu autor
Posted On 25 Fevereiro, 2016 Carlos L. Bernárdez 0
NOTA DE PALAVRA COMUM: O nosso colaborador permanente, Carlos L. Bernárdez, publica em Laiovento "Un pintor que sabía o que …
Linguaxes de vangarda: Seoane e Granell
Posted On 7 Julho, 2015 Carlos L. Bernárdez 0
Seoane e Granell entre Galicia e América. Unha mostra na Galería Montenegro (Vigo) Os pintores galegos Luís Seoane e Eugenio F. …
10 poemas do livro “Enfermaria” de Ana Paula Jardim
30 Setembro, 2022 0
APRENDIZAGEM | Artur Alonso Novelhe
27 Setembro, 2022 0
Projecto Planta I Malvada Associação Artística
16 Setembro, 2022 0
Adeus, ti, Ponte Nafonso I por Ramón Blanco
6 Setembro, 2022 0
O seu endereço de email não será publicado. Campos obrigatórios marcados com *
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
Este site utiliza o Akismet para reduzir spam. Fica a saber como são processados os dados dos comentários.
Entrevista | Luís Osório: “Os artistas, pela primeira vez desde há pelo menos três séculos, não estão na vanguarda do pensamento”
Afonso Cruz, uma escolha fresca e proteica
Entrevista | Ugia Pedreira: “A música salvou-me desde nena”
GALEGO-PORTUGUÊS – da teoria à prática
Escrever o cansaço incansável: Žižek Vai ao Ginásio
O tempo das “Não-Coisas”. E o uso excessivo das redes sociais segundo Byung-Chul Han
Entrevista | Jaime Rocha: “O olhar do poeta é o primeiro e o último possível”
Entrevista | Gonçalo M. Tavares: “A Literatura parte da perversão”
Palavra Comum ~ Revista galega lusófona de artes e letras
Entrevista | Luís Osório: “Os artistas, pela primeira vez desde há pelo menos três séculos, não estão na vanguarda do pensamento”
Afonso Cruz, uma escolha fresca e proteica
Entrevista | Ugia Pedreira: “A música salvou-me desde nena”
GALEGO-PORTUGUÊS – da teoria à prática
Escrever o cansaço incansável: Žižek Vai ao Ginásio
Subscrever Blog via email
Indique o seu endereço de email para subscrever este site e receber notificações de novos artigos por email.
Revista Palavra Comum - © COPYRIGHT 2018 PALAVRACOMUM.COM
Share stories you like to your friends
Utilizamos cookies para melhorar a sua experiência no nosso website. Ao navegar neste website está a concordar com a nossa política de cookies.Continuar Saber mais
Privacidade & Política de Cookies
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.