gl gl gl gl en es pt en es en pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl eo gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en en gl gl es pt es es en en gl de de de en en en en fr fr fr fr it de en en en en fr fr fr gl en gl gl es gl de en pt gl es es gl gl gl ca gl en gl gl ast gl gl es gl gl it gl gl gl gl fr gl gl gl es es it gl gl sv fi gl es gl ca gl gl it lt gl gl es ca es es es es es en gl es gl gl es lt hbs_lat es gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl it gl pt en gl gl lt gl es pt gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl de gl gl gl gl es it gl es es gl ru gl es fr gl gl es ru gl it gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es es gl es es es es es es gl gl gl gl es es gl eo fr pt gl eu es gl gl gl gl gl gl gl gl gl eo gl gl gl gl gl gl gl gl gl fr gl gl es gl gl gl gl gl hu it gl es es gl es es es gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl eu gl gl gl gl gl gl gl gl en gl en
Tomás Rico | Álbum de Galicia | Consello da Cultura Galega
Neste pequeno vídeo, a presidenta do Consello da Cultura Galega explica algunhas das claves das súas ideas para a cultura de Galicia, o seu futuro e a súa herdanza.
2022 - Florencio Delgado Gurriarán
2020 - Ricardo Carballo Calero
2018 – María Victoria Moreno
2020 – Domingo de Andrade
Día da Ciencia en Galego
Centenario de Emilia Pardo Bazán
Centenario de Isaac Díaz Pardo
Día internacional do libro infantil e xuvenil 2020
Encontros monográficos co patrimonio cultural
Na voz da obra
O deporte galego fala galego
O fío de Penélope
Os instrumentos musicais na tradición galega
Os profetas do Pórtico e a cultura galega
Trinta anos do audiovisual galego
Paz-Andrade e a lingua portuguesa
Observatorio da Cultura Galega
Arquivo da Emigración galega
Centro de Documentación en Igualdade e Feminismos
Centro de Documentación Sociolíngüística de Galicia
Arquivo Sonoro de Galicia
A Saia. Publicacións Periódicas Feministas
Céltiga. Revista da emigración
Repertorio da prensa da emigración
Repertorio da prensa da emigración
Francisco Fernández del Riego. Correspondente para América
Mapa Sonoro de Galicia
Coordinadora galega de normalización e dinamización
Obras impresas e dixitais
Recursos e obras de referencia
Diccionario de termos escénicos
Os instrumentos musicais na tradición galega
Coñece a cultura galega
Loia. Guía aberta á lingua galega
Historias de ida e volta
As escolas da emigración
Mapa sonoro de Galicia
Os instrumentos musicais na tradición galega
Os profetas do Pórtico da gloria e a cultura galega
30 anos de audiovisual galego
No bico un cantar
Leme. A cultura galega na túa man
A máquina do tempo
Mapa sonoro de Galicia
Roteiros da cultura galega
As escolas da emigración
Mapa de Equipamentos culturais
Setestrelo: divulgación da ciencia
Kit de normalización lingüística
Guía de linguaxe non sexista
Que é o Álbum de Galicia
Que é o Álbum de Galicia
O Álbum de Galicia é unha colección dixital de biografías de persoas que destacaron en moi diversos ámbitos: desde a sociedade, a ciencia, a cultura ou a empresa. O obxectivo do Consello da Cultura Galega é dar visibilidade e perspectiva de conxunto ás numerosas mulleres e homes, xa finados, que contribuíron de maneira significativa á sociedade galega ao longo da súa Historia. En moitos casos, seguen a ser grandes descoñecidos para o público de todas as idades, de dentro e de fóra do país.
As biografías do Álbum de Galicia están enriquecidas con material documental, referencias bibliográficas e contidos multimedia que permiten coñecer a obra das persoas divulgadas, pero tamén a produción intelectual existente sobre elas. Textos e materiais están producidos por expertos e son unha fonte rigorosa para acceder á vida e obra destes persoeiros. Ademais, o Álbum de Galicia permite explorar a presenza das persoas biografadas nos fondos documentais dixitalizados do Consello da Cultura Galega. O Álbum de Galicia é, xa que logo, o punto de acceso que ofrece a entidade para coñecer toda a súa produción divulgativa e investigadora ao redor de cada unha das figuras.
O Álbum de Galicia é o resultado da unificación das coleccións biográficas temáticas do CCG, que desde o ano 2005 teñen publicado álbums ao redor da muller, a ciencia ou a emigración, entre outros. Non están aínda nin todos nin todas os que son. Nesta nova etapa, o Álbum de Galicia ampliará gradualmente o número de biografías, diversificando temática e cronoloxicamente o repertorio. O Consello da Cultura Galega anima a cidadáns e colectivos a remitir suxestións de figuras do pasado –contemporáneo ou anterior- que consideren de interese para seren difundidas a través desta ferramenta e, deste xeito, mellorar o seu coñecemento público. O CCG encargará a diferentes expertos a elaboración dos perfís biográficos co obxectivo de facer medrar esta galería de vidas que paga a pena coñecer.
Autoría: Xosé Antón Fraga
Agricultura Ensino Bioloxía Divulgación científica
Un profesor de instituto partidario do “ensino activo” e autor de numerosos libros de texto
As primeiras novas deste autor corresponden coa súa chegada como catedrático de Historia Natural ao Instituto da Coruña cando, procedente do Instituto de Osuna, ocupa para o curso 1876-77 a vacante deixada polo enxeñeiro industrial Alejandro Puig Roca, sendo nomeado o 3 de Xuño e tomando posesión o 10 de Xullo. Integrouse na vida cultural e social da cidade, colaborou en xornais, dirixindo un que defendía os intereses do profesorado do segundo ensino, El Reformista. Asemade, chegou a ser concelleiro republicano e 4º tenente de alcalde no Concello coruñés. Como mostra da súa participación social citaremos a presenza no homenaxe ao salientable erudito Andrés Martínez Salazar, o 16 de xuño de 1901, evento no que Rico leu un poema de mellorable factura (Rico Jimeno, 1901).
Desenvolveu unha notable actividade docente e divulgadora. O enfoque moderno do profesor Rico manifestouse axiña, coa inmediata e significativa adquisición para a Biblioteca do Instituto, no curso 1876-77, dun exemplar da primeira edición en español do famoso libro de Darwin, La Origen de las especies (1877). O feito repetiríase para o curso 1878-79. Unha decisión que salienta no contexto galego, onde a obra de Darwin non accedeu á biblioteca da Universidade e doutros centros educativos no século XIX.
Docente que aplicou o “ensino activo”
A súa chegada á cátedra reflectiuse nun claro crecemento das actividades desenvolvidas na área de Historia Natural e o estilo práctico destas. As propostas modernizadoras no ensino, na liña dos modelos pedagóxicos activos e intuitivos, tiñan dúas manifestacións fundamentais nas Ciencias Naturais. Unha, de longa tradición, atendía á recolección de seres naturais, a formación de herbarios e observación directa. Neste sentido, o Gabinete de Historia Natural incrementou os vellos fondos con diversas adquisicións, recoleccións e, sobre todo, doazóns. A outra expresión da proposta innovadora atopábase no impulso das clases prácticas e das excursións, tendo en conta que ata as reformas de 1900 e 1901, as clases prácticas non eran obrigatorias nos institutos. De todos os xeitos, a idea de que o currículo de Ciencias Naturais debería incluílas estaba amplamente aceptado polos sectores activos do profesorado, partidarios do contacto e manipulación dos obxectos naturais polo alumnado. Rico tentou de desenvolver as clases prácticas, co manexo de novos instrumentos, como o microscopio, a utilización de modelos anatómicos e a incorporación das excursións.
De feito, a única referencia que temos de excursións escolares cunha mínima continuidade, organización e coherencia pedagóxica, en institutos de Galicia no XIX, corresponde ás que Rico impulsou no Instituto de A Coruña. Hai indicacións sobre excursións, por exemplo de 1889, pero as que están ben documentadas son as realizadas nos cursos 1893-94 e 1894-95. Na primeira, os alumnos/as percorren 3 kms, realizan exercicios e atenden a cuestións de Anatomía e Fisioloxía. No curso 1894-95 as excursións semellan acadar maior organización e interese para as Ciencias Naturais. O dia 26 de Xaneiro iniciáronse as conferencias preparatorias para as excursións escolares, que serían dúas e multidisciplinares. Na primeira, os participantes marcharon en tren ata Betanzos; os excursionistas atenden a cuestións de Xeoloxía, Botánica e Zooloxía, observan e recollen mostras e exemplares para coleccións e herbarios. Como curiosidade, podemos sinalar que participou Pablo Picasso, alumno do instituto. A segunda foi a Cambre; percorreron a pe a zona, recolleron e determinaron minerais e plantas, realizaron análise das augas e observacións dos cultivos.
Prolífico autor de libros de texto e material de divulgación
Salienta como autor de numerosos materiais pedagóxicos, en concreto libros de texto. En 1894 publicou Nociones de Historia Natural (Rico Jimeno, 1894), que tivo unha segunda edición corrixida (Rico Jimeno, 1898). En 1897 apareceu Elementos de Anatomía, Fisiología e Higiene (Rico Jimeno, 1897), que tamén chegou a unha segunda edición modificada (Rico Jimeno, 1905). O estilo e intención do autor en tódalas súas obras era o de mesturar a sinxeleza expositiva, a claridade, cuns contidos modernos, que parten da concepción adaptativa do organismo e que se sitúan no contexto dos sistemas de clasificación evolutivos.
Nociones de Historia Natural (Rico Jimeno, 1894) está dividido en 96 cadros-leccións. Como detalle salientable cómpre sinalar que se manifesta favorable ao darwinismo. Unha cuestión moi singular no panorama educativo galego da época e que é coherente co que comentamos sobre a adquisición do libro de Darwin polo instituto. O estilo sinxelo e esquemático de Rico é presentado como consecuencia dunha reflexión do propio autor, para facilitar o acceso dos contidos aos alumnos. Di que a causa do seu afán de divulgación non adopta os elementos totalmente innovadores, pois, “demasiado fuerte me parecía” (Rico, 1897: V). En efecto, non afonda nas novidades científicas, se ben fica claro que o autor percíbeas, apuntando o papel sobranceiro da adaptación ao medio e a herdanza nos seres vivos, así como a posición central da célula. Estes libros de texto constitúen, no panorama da Bioloxía galega da época, unha modesta pero valiosa posibilidade de incorporación de novidades. Os manuais foron utilizados polo alumnado de Rico, exclusivamente. Tamén elaborou un Programa da materia de fisioloxía e hixiene (Rico Jimeno, 1884).
Xunto a esta importante actividade docente, preocupouse pola divulgación científica. Neste eido publicou diversos artigos en xornais (por exemplo, “La respiración”, Rico Jimeno, 1882) e os folletos Abonos y enmiendas de los terrenos (Rico Jimeno, 1878) e La filoxera, su descripción, vida, costumbres, propagación, daños y medios de combatirla (Rico Jimeno, 1879). Caracterizan a estas publicacións o habitual estilo claro e sinxelo do autor.
RICO JIMENO, T. (1878): Abonos y enmiendas de los terrenos. Breves nociones sobre tan importante asunto para la agricultura, La Coruña: Tip. El Correo Gallego.
RICO JIMENO, T. (1879): La filoxera, su descripción, vida, costumbres, propagación, daños y medios de combatirla, La Coruña: V. Abad.
RICO JIMENO, T. (1882): La respiración, El Telegrama, 20 de marzo de 1882.
RICO JIMENO, T. (1884): Programa de la asignatura de fisiología e higiene, Coruña: Tip. Galaica.
RICO JIMENO, T. (1894): Nociones de Historia Natural, La Coruña: Imprenta y Libreria de Eugenio Carré.
RICO JIMENO, T. (1897): Elementos de Anatomía, Fisiología e Higiene, La Coruña: Imprenta y Libreria de Eugenio Carré.
RICO JIMENO, T. (1898): Nociones de Historia Natural. Segunda edición, corregida e ilustrada con grabados intercambiados en el texto, La Coruña: Imprenta y Libreria de Eugenio Carré.
RICO JIMENO, T. (1901): A Martínez Salazar. Composiciones leídas en el banquete con que fue obsequiado, Revista Gallega, 328: 3-4.
RICO JIMENO, T. (1905): Elementos de Anatomía, Fisiología e Higiene, 2ª ed., La Coruña: Impr. Ferrer.
FRAGA, X.A. (1997). Os libros de texto de Ciencias Naturais da educación secundaria utilizados na segunda metade do século XIX en Galicia, Sarmiento. Anuario Galego de Historia da Educación, 1: 127-144.
Como citar: Fraga, Xosé Antón : Tomás Rico. Publicado o 22/9/2012 no Álbum de Galicia (Consello da Cultura Galega) http://consellodacultura.gal/album-de-galicia/detalle.php?persoa=3340. Recuperado o 03/10/2022
Nociones de Historia Natural
RICO JIMENO, T. (1898): Nociones de Historia Natural. Segunda edición, corregida e ilustrada con grabados intercambiados en el texto, La Coruña: Imprenta y Libreria de Eugenio Carré.
O Consello da Cultura Galega é unha institución estatutaria creada polo Estatuto de Autonomía de Galicia para promover e difundir a lingua e a cultura galega e asesorar ás Administracións neses ámbitos
Pazo de Raxoi, 2 andar
15705 Santiago de Compostela
Radiodifusión galega na emigración
Repertorio da prensa da emigración
Mapa sonoro de Galicia
Epistolario Rosalía de Castro
Fondo Fundación Luís Seoane
Fondo Fundación Otero Pedrayo
Información sobre o persoal
Consello da Cultura Galega. 2016