es gl gl gl gl gl it pt gl it gl pt en gl en pt ca pt gl pt gl en en ru ru en en fr en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr de en fr pt gl gl gl gl gl it pt gl it gl pt en gl en pt ca pt gl pt en en en pt en es pt es es es pt en es pt de es en en eo pt es es gl gl en de it cs hbs_lat pt pt pt es en de ca es pt es es hu gl it en ca en es ms pt pt pt en fr hu es sk es en es pt pt es en de ca es es gl war gl gl gl gl pt pt oc es pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl ko gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt ca es en en en en en es pt en de pt pt gl ca pt pt gl nb pt pt pt en ja pt pt pt de es pt gl en pt gl pt gl pt gl es gl gl pt pt it en en en en en en pt gl pt pt pt pt pt pt pt pt gl pt en pt pt pt pt pt en pt pt pt pt pt en en pt pt gl en en en en gl en en en en pt
Julien Gracq, un escritor xeógrafo, A costa das Syrtes, por Yves Lacoste (e II) - Palavra Comum
Palavra Comum - Revista galega de artes e letras
Crítica literária Narrativa Tradução Xesús González Gómez
As razóns profundas de Julien Gracq
A trama deste gran libro –tal como eu a entendo, tendo en conta o peso respectivo dos diferentes capítulos– mostra que a verdadeira significación de Le rivage des Syrtes é á vez moito máis ampla e moito máis precisa que a interpretación que deron a maioría dos comentaristas.
Os homes e os problemas aos que se vincula Julien Gracq, en Le rivage des Syrtes, manifestan esencialmente a categoría do político: os principais personaxes pertencen a importantes familias e sitúanse en diferentes niveis de poder no aparato do Estado. No cumio, Julien Gracq non colocou un príncipe, senón unha autoridade colexial moi particular, a Señoría, en cuxo seo un personaxe discreto soubo predominar sobre os outros ao tirar partido dos seus antagonismos. Julien Gracq mostra os propósitos e as rivalidades destas importantes familias, especialmente a estratexia dos Aldobrandi, clan ao que pertence Vanessa. Finalmente, Julien Gracq evoca ese fenómeno político-relixioso que é esa misteriosa subversión que se propaga a partir de Farghestan e que ataca as estruturas sobre as que descansa a sociedade de Orsenna.
Certamente, poderase afirmar que se trata dunha interpretación que expresa sobre todo as preocupacións xeopolíticas do seu autor. Esta baséase, dunha parte, no conxunto do libro, no peso dos diferentes capítulos e non sobre tal ou cal das súas facetas e, doutra parte, sobre o que di o propio Julien Gracq con respecto ás razóns profundas que o levaron a escribir este libro.
As eleccións xeográficas de Julien Gracq
É porque Julien Gracq é xeógrafo, excelente xeógrafo, e porque a elección que fai da localización xeográfica dos dramas que nos conta non debe, sen dúbida, nada ao azar, que é necesario interrogarse sobre as razóns das súas eleccións nos dous libros que rematamos de comparar. Para Un balcon en fôret, as razóns da elección son abondo claras e son xeopolíticas. Con efecto, se a experiencia que Julien Gracq tivo da «drôle de guerre» e do seu desenlace fatal alimentou este libro, esta (15) non se sitúa nas Ardenas, senón na planicie de Flandres, preto de Dunkerque. Julien Gracq non coñecía a selva ardenesa; para escribir este libro percorreuna algúns días, examinou os mapas. Mais escolleu as Ardenas porque foi aquí que se produciu, contra todas as expectativas do estado maior francés, a ofensiva alemá decisiva, e porque este enorme acontecemento estratéxico facía aparecer aínda máis a curtedade de miras dos que a sufriron.
Para Le rivage des Syrtes as razóns da elección xeográfica están lonxe de ser claras. Por que Julien Gracq escolleu situar o drama que o obsesionaba daquela –un drama do mesmo xénero que o ascenso do nazismo– nunha bisbarra á vez desértica e costeira? As Syrtes non poden deixar de evocaren, para os que saben un pouco de xeografía, os grandes golfos que se estenden entre Exipto e o Maghreb. A observar no entanto que a palabra syrtes foi durante moito tempo un nome común que designaba, na linguaxe poética, os bancos de areas movedizos a carón do mar (16). Nas Memorias de ultratumba fálase de «syrtes embrumées». Ora, Julien Gracq ten un grande interese en Chateaubriand –«debémoslle case todo»– como o proba o texto titulado «Le gran paon», que foi incluído en Préférences (p. 153-158). E que fermoso título Le rivage des Syrtes para evocar unha fronteira mariña á vez precisa e incerta, feita de grandes bancos de area que as correntes desprazan!
Se o alcance do título se esclarece, fica enteiro o problema da elección destes confíns desertos para situar este drama xeopolítico, elección tanto menos fortuíta canto a fixo un xeógrafo. Elección tanto máis asombrosa canto este xeógrafo poeta está entón atormentado pola traxedia que acaba de desenvolverse no corazón de Europa, a partir dun país que coñece ben, Alemaña. Para comprendermos as razóns polas que Julien Gracq elixiu unha situación xeográfica radicalmente diferente, esta comarca desértica, hai sen dúbida que ter en conta o feito de que foi profundamente perturbado por un libro que, de maneira moi simbólica, evocara xa este espanto: trátase de Nos acantilados de mármore, de Ernst Jünger, libro aparecido en Alemaña en 1939, no momento da declaración de guerra, e traducido ao francés en 1942. O autor que é xa célebre –aínda que só fose polas súas heroicas fazañas durante a guerra de 1914-1918– rexeita os avances do partido nazi, mais forma parte entón do estado maior da Wehrmacht.
Julien Gracq, que escribiu en 1959 un texto sobre a simbólica de Ernst Jünger (Préférences, p. 245-252), analiza Nos acantilados de mármore como «un libro emblemático. Atravésano grandes imaxes que foron, que son aínda as da nosa vida de homes do medio século, das nosas alegrías e dos nosos desastres […]. Son as figuras da nosa situación: conmovedoras ou terríbeis, son as figuras sobre as que se distribuíu o noso destino. Distínguese esta arte case heráldica desde o inicio do libro que achega unha a outra e fai manter xuntas baixo a ollada como a división dun escudo tres comarcas: a Mariña, a terra dos viñedos, unha Italia soleada na que se despregan os refinamentos da extrema cultura –a Campagna, a terra dos grandes pastos, da vida libre, dos pastores e da vella honra feudal– logo –detrás– os bosques sen limite nos que reina o Grande Gardabosques e onde se reúnen para o asalto as hordas do salvaxismo. O heroe do libro, que é tamén o narrador retirouse […] nunha ermida á beira dos acantilados de mármore que dominan a Mariña […]. Logo pouco a pouco o terror deita no país desde a soleira dos bosques xigantes onde o Grande Gardabosques espera o momento de se lanzar sobre a Mariña –un sopro de anarquía e de fatiga disloca pouco a pouco a vella sociedade do país dos viñedos, preparando os camiños do Grande Gardabosques, cuxas bandas saquean primeiro os pastos, logo, nunha noite de pillaxe e de incendio, se lanzan finalmente á cabeza das súas mandas sobre a Mariña» (Préférences, p. 248).
Julien Gracq falou da emoción que experimentou ao ler este libro (17), pero é moi diferente de Le rivage des Syrtes. Aínda que Nos acantilados de mármore evoca de maneira moi simbólica o desenvolvemento dunha horríbel traxedia, desde os seus inicios até o aniquilamento final, Julien Gracq relata, de maneira moito máis precisa, e en certos aspectos case realista, os inicios dun drama cuxo desenlace fica en suspenso. Mentres que a atmosfera de Nos acantilados de mármore é completamente medieval, a de Le rivage des Syrtes é case contemporánea: así o Redoutable é un pequeno vapor e o automóbil xoga, nos desprazamentos de Aldo, un papel importante. O meu amigo Jean-Claude Giblin afirma, acho, moi xustamente, que o ambiente de Le rivage des Syrtes fai pensar no das célebres bandas deseñadas de Hugo Pratt e que Aldo se semella tamén a Corto Maltese, e non soamente aos heroes stendhalianos caros a Julien Gracq.
A influencia do libro de Jünger permite comprender mellor o que, sen dúbida, conduciu a Julien Gracq a situar o drama que o obsesiona nas costas dunha comarca desértica, na beira do Mediterráneo. A traxedia que evoca o escritor alemán desenvólvese nunha certa configuración xeográfica: os acantilados de mármore dominan un país mediterráneo e forman o límite cara ao sur dos grande bosques da Europa central. Julien Gracq non quixo probabelmente retomar un contraste xeográfico idéntico: certamente, Orsenna é tamén mediterránea, sitúase tamén no país dos viñedos, mais elixiu para o contraste, non os grandes bosques do Norte, senón outra comarca que é igualmente tan inmensa, misteriosa e debilmente poboada, as estepas e os desertos que se achan ao sur do Mediterráneo. O nome de Farghestan evoca evidentemente connotación orientais e islámicas.
No conxunto mediterráneo, Julien Gracq elixiu situar o drama, non en función das características xeopolíticas dun grande Estado, senón nas dunha Cidade-Estado que fai pensar á vez en Florencia e en Venecia. Con efecto, o papel político de Aldo, fillo dunha das importantes familias, a súa relación directa con quen posúe a realidade do poder no seo do organismo colexial que é a «Señoría», concíbense moito mellor no cadro de estruturas políticas de relativamente pequenas dimensións. Mais o feito de que esta cidade aristocrática teña posesións afastadas, como foi noutrora o caso de Venecia, fai moi lóxica a gran liberdade de manobra de que dispón Aldo nos confíns afastados, os da costa das Syrtes. A precisión coa que Julien Gracq describe o territorio de Orsenna coas súas distancias, as súas paisaxes, as súas cidades, os seus camiños, é suficiente para que se poida divertir en confeccionar o mapa, prolongándoo, a través do mar das Syrtes –de feito é un grande golfo– até a costa de Farghestan, onde se encontra a capital inimiga Rhages, que domina un gran volcán, o Tängri…
En Le rivage des Syrtes, afirmouse, as paisaxes teñen unha grande importancia, sobre todo as da estepa e as da costa, cos seus bancos de area, as súas lagoas e os seus pantanos, e podémonos preguntar cales son as paisaxes reais en que o escritor xeógrafo se inspirou. Julien Gracq confioume que cando escribía este libro non coñecía, de feito, do Mediterráneo, máis que Venecia. Mais entón como explicar o esmero con que describe esta costa das Syrtes? O que coñecía perfectamente na época é –alén do macizo armoricano, o seu terreo de tese– a costa do sur de Bretaña, dunha parte a outra do estuario do Loira, os arredores de Nantes. O seu territorio predilecto é a península guerandesa. Máis tarde describirá todos os aspectos nun longo texto, La Presqu’île, vinculándose particularmente a esta «terra Gâte, un país mudo, prostrado na súa desgraza, e que debía sufrir unha especie de anatema, porque, creado apenas a algunhas leguas do mar, debeu desecarse lonxe del…» (La Presqu’île, p. 51). «A estrada atravesaba Le Marais nunha liña dereita que o cortaba até se perder de vista: unha gabia baixa, aberta entre os xuncos zoantes» (ibid., p. 144), esta paisaxe evocada confúndese coa do primeiro capítulo de Le rivage des Syrtes (p. 18-19) e observarase por outra parte que chove a miúdo e que non vai calor…
Así penso que se pode afirmar que a costa das Syrtes é, en grande medida trasladada a outro contexto xeográfico e xeopolítico, a costa baixa e areosa da baía de Croisic, entre o mar e as marismas. «Guérande, encorsetada no seu minúsculo cinto, en medio da paisaxe sahariana das salinas do Croisic…», escribe Julien Gracq en Préférences (p. 207) a propósito da novela de Balzac que lle interesa máis, Béatrix. Non soamente a acción se sitúa en Guérande, senón que a heroína altiva evoca en moitos trazos a Vanessa de Le rivage des Syrtes.
En Lettrines II pódense sinalar as anotacións que permiten localizar imaxes que foron reutilizadas en Le rivage des Syrtes: é así que a lembranza do barco que fai de correo da illa de Yeu serviu para a descrición do Redoutable (p. 189), que o Panteón e a biblioteca de Sainte-Geneviève inspiraron os edificios da Señoría en Orsenna, «fragmento dunha Roma bastarda á vez antiga e xesuíta» (p. 3), etc. Pero prolongar máis este xogo de cotexos perde axiña o interese, porque Julien Gracq, como a maioría dos novelistas, traspón imaxes e lembranzas.
Porque Julien Gracq é xeógrafo, porque ten un bo coñecemento teórico das comarcas que non percorreu e, sobre todo, porque ten o sentido das paisaxes, que sabe analizalas e imaxinar metodicamente outras, as imaxes que ten dunha certa costa de Bretaña alimentaron –unha vez trasladadas– a súa evocación da costa das Syrtes, mais a transposición fundamental, a que fica máis enigmática aínda hoxe. Trata, moito máis que sobre as paisaxes, sobre o tempo e o espazo. «Historia e xeografía: o liceo xuntou cedo para min esta parella, case tan solidamente como a parella do espazo e do tempo. O espazo e o tempo foron para min, de maneira electiva, o verdadeiro contido conmovedor, o único que, inesgotabelmente, me preparaba a soñar. Liberado á vez de calquera cronoloxía verdadeira, como de calquera morfoloxía xeográfica ortodoxa, é o seu continuum depurado, reducido aos seus puros esbozos dramáticos, que serve de substrato a Le rivage des Syrtes» (En lisant, en écrivant, p. 248).
En «Les yeux bien ouverts», un dos textos de Préférences (p. 53-69) e que data de 1954, Julien Gracq, ao falar do que chama «a fantasía», dá idea do que puido ser, para el, esta transmutación da situación xeopolítica que o obsesionaba entón nunha situación completamente outra e que el inventa: dunha parte, o poder militar e industrial da Alemaña hitleriana, cos discursos atronadores do seu xefe, as súas espectaculares manifestacións multitudinarias, e ao lado Francia adormecida e desorientada; doutra parte, o que se prepara nos confíns do deserto nun Estado misterioso, silencioso, Farghestan, e unha demasiado vella Cidade-Estado que comeza a ser desestabilizada. «Pola miña parte –di Julien Gracq– definiría [a fantasía] como un estado de tensión incrementado, o sentimento dunha circulación bruscamente estimulada de formas e de ideas, que xogan mellor, que se aferran máis felizmente unhas a outras, facilitan o xogo das correspondencias […]. É a facultade de saltar máis lixeiramente dunha imaxe a outra, de espertalas unha pola outra segundo un código secreto de correspondencias bastante agachadas […] Estas imaxes producen unha especie de emoción singular, un escintileo de aparición, están dotadas dun moi grande poder de estremecemento […]. Cando se di que as cousas falan á imaxinación, díxose todo, penso, para o escritor» (Préférences, p. 57-58-68).
A propósito do libro de Ernst Jünger, Nos acantilados de mármore e que procede, el tamén, dunha transmutación de situacións xeopolíticas, Julien Gracq escribe isto que se pode aplicar tamén a Le rivage des Syrtes: «Este libro é un poema […]. O mundo da arte non é o noso mundo. Este libro en que nos sentimos de principio a fin en terreo de coñecemento, non nos desvela o noso tempo. A nosa época está na materia, mais a cohesión interna destas páxinas, porque todo foi transmutado até a última parcela no mundo da arte, é máis forte, se impón mellor que a do mundo vivido: sentimos mesmo que esta referencia ao mundo vivido non lle é xa esencial: a tensión interna que une os seus diferentes elementos é suficiente» (Préférences, p. 250).
Henri Modor estimaba que Le rivage des Syrtes era «o máis extraordinario longo poema en prosa da literatura francesa». Ora, unha das calidades da obra de arte verdadeira é que se lle poden recoñecer significacións á vez semellantes e diferentes, segundo as épocas e segundo os países. É polo que o grande libro de Julien Gracq evoca para nós, hoxe, con tan grandes resonancias, o crecemento do Islam integrista e revolucionario, a historia arma, de novo, os seus resortes nos perímetros do Mediterráneo e noutras «costas»…
Fragmentos escollidos no primeiro capítulo de Le rivage des Syrtes
Pertenzo a unha das máis antigas familias de Orsenna. Conservo da miña infancia a lembranza dos anos tranquilos, de calma e de plenitude, entre o vello palacio da rúa de San Domenico e a casa de campo á beira do Zenta, onde iamos todos os veráns e onde acompañaba a meu pai, cabalgando a través das súas terras ou verificando as contas dos seus intendentes. Rematados os estudos na antiga e célebre universidade da cidade, as miñas disposicións naturalmente melancólicas e a fortuna que herdei coa morte de miña nai fixeron que non me apresurase a escoller unha carreira. A Señoría de Orsenna vive como á sombra dunha gloria que adquirira nos séculos pasados o éxito dos seus exércitos contra os Infieis e os beneficios fabulosos do seu comercio co Oriente: é semellante a unha persoa moi vella e moi nobre que se retirou do mundo […].
O goberno de Orsenna, como o de todos os Estados mercantís, sempre se distinguiu por unha celosa desconfianza a respecto dos xefes e mesmo dos oficiais subalternos dos seus exércitos e as súas flotas. Contra os riscos dunha intriga ou dun golpe de Estado militar, longamente temido na época en que guerras continuas o obrigaban a manter en campaña forzas importantes, a aristocracia de Orsenna non xulgou se protexer abondo ao impor a máis rigorosa submisión dos cadros militares ao poder civil: deste tempos moi recuados, as máis nobres familias non se cren diminuídas por destacaren para xunto a eles mozos que en funcións que moi de preto se parecen ás practicas de espionaxe, e cuxo efecto foi sempre sufocaren calquera tentativa de conspiración armada. Son os célebres «ollos» da Señoría: os seus poderes mal delimitados, mais en realidade sempre oficiosamente apoiados polo peso dun gran nome e polo creto dunha antiga familia, déixanlles en xeral a iniciativa máis vasta, mesmo no decurso dunha campaña; a unidade de puntos de vista e a enerxía na condución das guerras de Orsenna víronse prexudicadas ás veces pola desconfianza e a timidez no mando xeradas por semellantes prácticas, mais considérase en contrapartida que a situación falsa que lles creou é propia para desenvolver desde cedo a habilidade política e o sentido da diplomacia nos que a Señoría destina aos seus máis grandes empregos. Estes inicios dubidosos de espía foron durante moito tempo camiño acreditado para as máis altas distincións. No estado de decrepitude e de enervamento en que hoxe caeron as súas forzas, Orsenna podería sen grandes riscos afrouxar unha vixilancia tan sospeitosa; mais a forza das tradicións, como en todos os imperios que se esboroan, crece nela a medida que se desvela, nas engrenaxes do goberno e da economía, a acción preponderante de todos os principios de inercia. (p. 9-10). […] Un decreto do Senado confirmoume nas funcións de Observador xunto das Forzas Lixeiras que a Señoría ten no mar das Syrtes.
Na súa vontade decidida de me afastar da capital e de me quebrar nas fatigas dunha vida máis ruda, meu pai serviume talvez alén dos meus vagos desexos de cambio. A provincia das Syrtes, perdida nos confíns do Sur, é como a Última Thule dos territorios de Orsenna. Estradas raras e mal conservadas únena á capital a través dunha rexión semidesértica. A costa que a limita, baixa e ornada de perigosos baixíos, nunca permitiu o estabelecemento dun porto utilizábel. O mar que a bordea está baleiro: vestixios e ruínas antigas fan máis sensíbel a desolación das súas proximidades. Aquelas areas estériles sustentaron efectivamente unha civilización rica, no tempo en que os Árabes invadiron a rexión e a fertilizaron coa súa irrigación enxeñosa, mais a vida apartouse despois destas paraxes afastadas, como se o demasiado avaro sangue dun corpo político momificado non chegase até elas; dise tamén que alá o clima vaise volvendo progresivamente máis seco, e que as raras manchas de vexetación diminúen cada ano, como roídas polos ventos do deserto (p. 10). […] Abandonei Orsena o día seguinte moi cedo, no auto rápido que levaba ás Syrtes o correo oficial […] acurruncheime no fondo do auto e púxenme a inventariar con curiosidade unha gran carteira de coiro que retirara a véspera da Chancelería despois de prestar xuramento. Tiña alá, nas miñas mans, un sinal concreto da miña nova importancia […]. Contiña documentos oficiais relativos ao meu nomeamento […] instrucións acerca dos deberes do meu cargo e a conduta a seguir no posto que ía ocupar; decidín lelos atentamente. O último documento era un forte sobre amarelo selado coas armas da Señoría; a indicación exterior, manuscrita, e coidadosa, inmobilizou de súbito a miña ollada: «A abrir soamente despois da recepción da Instrucción especial de Urxencia». Eran as ordes secretas; erguinme imperceptibelmente e varrín o horizonte cunha ollada decidida. Unha lembranza, na que simultaneamente se mesturaban o absurdo e o misterio, subía lentamente até min, que me aguilloara xordamente desde que me destinaran a aquel posto perdido das Syrtes: na fronteira á que me dirixía, Orsenna estaba en guerra. O que lle quitaba gravidade á cousa é que estaba en guerra desde había trescentos anos.
Pouco se sabe na Señoría sobre o Farghestan, que está enfronte dos territorios de Orsenna alén do mar das Syrtes. As invasións que o varreron de forma case continúa desde os tempos antigos –en último lugar a invasión mongol– fan da poboación unha area movediza en que cada vaga apenas formada viuse recuberta e apagada por outra. Da súa civilización un mosaico bárbaro onde o extremo requintamento de Oriente existe ao lado do salvaxismo dos nómades. Sobre esa base mal fortalecida, a vida política desenvolveuse á maneira de pulsacións tan brutais como desconcertantes: ora o país, presa das disensións, desfalece e semella presto a esfarelarse en clans feudais divididos por odios de raza mortais –ora unha vaga mística, nacida nos recantos dos seus desertos, funde todas as paixóns para facer por un momento do Farghestan un facho en mans dun conquistador ambicioso. Non se sabe máis en Orsenna de Farghestan –e non se desexa saber máis– senón que os dous países –apréndese nos bancos da escola– viven en estado oficial de hostilidade. Efectivamente, hai agora tres séculos –nunha época en que a navegación aínda non se apartara das Syrtes– as piraterías constantes dos farghianos ao longo das súas costas desencadearon por parte de Orsenna unha expedición de represalia, que apareceu diante da costa inimiga e bombardeou os seus portos sen contemplacións. Seguiron varias escaramuzas, despois hostilidades, en que ambas partes non se empeñaban con interese maior, languideceron e extinguíronse completamente por si propias. Durante longos anos guerras de clans paralizaron a navegación nos portos farghianos; pola súa parte, a de Orsenna entraba lentamente en letarxia: os seus barcos abandonaron un a un aquel mar secundario onde o tráfico se esgotaba insensibelmente. O mar das Syrtes tornouse así, gradualmente, in verdadeiro mar morto que ninguén pensou xa en atravesar […]. Mais, naquel torpor xeral, a vontade de terminar legalmente o conflito faltou tanto como a de o prolongar polas armas; arruinados como estaban, e privados das súas forzas, Orsenna e Farghestan permanecían dous países orgullosos, celosos dun longo pasado de gloria, e tanto menos dispostos un e outro a esquecer os seus dereitos cando pouco custaba defendelos. […]. Orsenna aboliu a navegación fóra das augas costeiras e existen razóns para acreditarmos que medidas análogas foron tomadas, cara á mesma época, polo Farghestan. […] [Mais] lendo os poetas de Orsenna, ficabamos impresionados ao ver como aquela guerra abortada, a fin de contas extremadamente banal, e na que ningún episodio pintoresco parecía capaz de excitar a imaxinación, ocupaba nos seus escritos un lugar desproporcionado ao que ocupaba nos manuais de historia. […] Neses poetas sabios encontrábase, por outra parte, un poderoso eco nas tradicións populares, […] nunca se consentira na Señoria, baixo un especioso pretexto de lóxica, cambiar unha palabra ao vocabulario do verdadeiro tempo de guerra: a costa das Syrtes continuaba na ser, para os despachos oficiais, «o fronte das Syrtes» […]. Podía considerarse moi ilusoriamente, á luz deses vagos indicios que mesmo a non conclusión daquela guerra, sinal en realidade dunha irremediábel caída de tensión, era a esencial singularidade que alimentaba aínda algunha imaxinación barroca –como se unha conspiración latente se esbozase aquí e alá grazas a mans obstinadas en manter absurdamente entreaberto os labios prestos a se selar eles propios do acontecemento –como se se quixera inexplicabelmente que se valorase a anomalía estraña dun acontecemento histórico reprobado, que non liberara todas as súas enerxías, que non esgotara o seu zume.
Atravesabamos agora a rexión montañosa e boscosa que limita ao sur os campos de Orsenna. […] O esplendor maduro e a opulencia de Orsenna subían ao corazón, chegados de todos aqueles campos ateigados do outono; por cima de nós, a frescura goteaba lentamente dos pólas, esvaecéndose como un aroma no ar transparente, grandes enreixados de sol filtrábanse até a estrada. Unha plenitude calma, unha benvida de mocidade pura subían daquela profunda mañá. […] afastábame a toda présa da miña cidade, respiraba Orsenna a pleno pulmón. Pensaba en que profundas eran as febras que me ligaban a aquel país, como unha muller cuxa beleza demasiado madura e demasiado tenra nos mantén cativos; despois, de vez en cando, sobre aquel entenrecemento melancólico, como un sopro vivo e alarmante nunha noite morna, deslizaba esta palabra perturbadora: «a guerra», e as cores tan puras da paisaxe arredor miña viraban a un imperceptíbel ton de tempestade. Estas fantasías nerviosas e inconsistentes cansáranme –chegamos a Mercanza – e comecei a dedicar á paisaxe unha ollada máis interesante.
Pasados os muros da vella fortaleza normanda, o sopro do sur tornábase xa sensíbel polo enfraquecemento progresivo da vexetación. Á nube vaporosa que roldaba sobre os bosques húmidos de Orsenna sucedera unha sequidade luminosa e dura, sobre a que faiscaban cruamente, na distancia, os muros brancos e baixos das granxas illadas. O solo, ao se aplanar bruscamente, estendía ao noso encontro grandes estepas núas, que a estrada apenas rabuñaba baixo o sol, cun rego máis ardente; o vento da libre velocidade estalaba nos nosos oídos en ondas máis amplas sobre aquelas planicies agresivas. Aqueles horizontes varridos, onde folgaban inmensos rabaños de nubes, volvíanse máis semellantes aínda ao do mar pola aparición, aquí e acolá, de altas torres de vixía normandas, sementadas irregularmente nas estepas rasas, e que vixiaban a planicie núa como faros. Rabaños de búfalos apenas domesticados xurdían dos lameiros e fuxían ao trote, cornos erguidos, maciza horda arrepiada de repente polo vento. Era un país máis libre e máis salvaxe, onde a terra, ao deixar aflorar a súa pura superficie, parecía convidarnos, exasperando por si só a nosa velocidade, a tornarnos sensíbeis, como polo tacto, á súa curvatura austera e, aspirando cada vez máis lonxe a nosa máquina lanzada a toda velocidade, a facernos oscilar indefinidamente os seus horizontes. A noite subiu do leste e ergueuse sobre nós como un muro de tempestade […] esperaba a mañá, xa ofrecido de ollar cego, como quen avanza cos ollos vendados cara ao lugar da revelación.
Ergueuse detrás de nos a matogueira chuviosa e as nubes baixas dunha planicie deserta. […] Tan lonxe canto a vista alcanzaba, a través da bruma líquida, non se percibía nin unha árbore, nin unha casa. […] O silencio sospeitoso da paisaxe tornábase máis sensíbel polas detencións bruscas e os dubidosos reinicios da choiva e a impresión de suspensión insólita que comunicaban os seus intervalos desiguais […].
Roldamos longas horas a través daquelas terras de sono. […] Un golpe de vento producía ás veces sobre os xuncos o seu roce triste; por un intre a auga das lagoas evaporaba a súa humidade sobre un espello embazado, unha pel morta e privada de reflexos. […] A pista volveuse de súbito estrada, unha torre cincenta saíu da néboa mesta. As lagoas viñeron de todas partes ao noso encontro e aplanaron as ribeiras dun pavimento a flor de auga, algúns edificios fantasmas tomaron consistencia: era o fin da nosa viaxe, chegabamos ao Almirantado. […]
Así xurdido das brumas fantasmáticas daquel deserto de herbas, á beira dun mar baleiro, era un lugar singular aquel Almirantado. Diante de nós, máis alá dun anaco de landa corroída de cardos e limitada por algunhas casas longas e baixas, a bruma aumentaba os contornos dunha especie de fortaleza en ruínas. Detrás dos foxos medio cheos polo tempo, aparecía como unha poderosa e pasada masa gris, de paredes lisas furadas soamente por algunhas lañas e raras aberturas de canóns. A choiva acoirazaba aquelas laxes brillantes. O silencio era o dunha ruína abandonada…
(14) Membro, e con importantes responsabilidades, como se deduce da lectura de Carnets du grand chemin (1992), cuxa aparición é posterior a este traballo de Y. Lacoste. (Ndt.)
(15) É dicir, a experiencia da «drôle de guerre» e da guerra por parte de Gracq. (Ndt.)
(16) Sirtes é unha cidade e unha rexión de Libia (precisamente onde nacera Gadhafi), e tamén dous golfos daquela zona de África. A palabra, de orixe grega, significa «escollo, arrecife», utilízase tamén co sentido figurado de «perigo». (Ndt.)
(17) Algúns falaron da influencia en Le rivage des Syrtes de O deserto dos tártaros, de Dino Buzzati, aparecida en 1945 e traducida ao francés en 1949. Mais Julien Gracq afirma que aínda non lera este libro cando escribía o seu. Por outra parte, fóra da situación no límite dun deserto e o tema da espera, a significación do libro de Buzzati é moito máis limitada: un lugar choído, a fortaleza, na que non acontece estritamente nada antes das últimas páxinas.
NOTAS DA REVISTA PALAVRA COMUM:
– A fotografia do autor provém da Wikipédia.
– Mapa feito por Julien Gracq para esta obra.
You might also like
* Crítica literária Hirondina Joshua Maribel Úbeda Poesia
Craveirinha: o poeta que gostava de música
* Crítica literária Hirondina Joshua Poesia
Chá para o nevoeiro ou O CALOR DEPOIS DO GELO
* Crónicas Ernesto Salgado Areias
Galego, memória e afeto (I) | Ernesto Salgado Areias
More from Crítica literária
Ana Maria Oliveira sobre “Sangue, suor lágrimas” de Cecília Barreira
Posted On 29 Julho, 2021 Palavra Comum 0
Em "Sangue, suor lágrimas", Cecília Barreira, desmonta com perícia, os estratagemas de uma sociedade minada pela cobiça e instrumentalização das …
Efectos secundarios da confusión de corpos e palabras nas fronteiras I Carmen Villar a partir de “Diario dos mapas”, de Almudena Otero Villena
Posted On 20 Julho, 2021 Palavra Comum 0
Talvez sexa esaxerado dicir que vivimos nunha sociedade de tránsito. Non obstante, penso que é prerrogativa daqueles cuxo periplo vital …
10 poemas do livro “Enfermaria” de Ana Paula Jardim
30 Setembro, 2022 0
APRENDIZAGEM | Artur Alonso Novelhe
27 Setembro, 2022 0
Projecto Planta I Malvada Associação Artística
16 Setembro, 2022 0
Adeus, ti, Ponte Nafonso I por Ramón Blanco
6 Setembro, 2022 0
O seu endereço de email não será publicado. Campos obrigatórios marcados com *
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
Este site utiliza o Akismet para reduzir spam. Fica a saber como são processados os dados dos comentários.
Entrevista | Luís Osório: “Os artistas, pela primeira vez desde há pelo menos três séculos, não estão na vanguarda do pensamento”
Afonso Cruz, uma escolha fresca e proteica
Entrevista | Ugia Pedreira: “A música salvou-me desde nena”
Escrever o cansaço incansável: Žižek Vai ao Ginásio
GALEGO-PORTUGUÊS – da teoria à prática
O tempo das “Não-Coisas”. E o uso excessivo das redes sociais segundo Byung-Chul Han
Entrevista | Jaime Rocha: “O olhar do poeta é o primeiro e o último possível”
Entrevista | Gonçalo M. Tavares: “A Literatura parte da perversão”
Palavra Comum ~ Revista galega lusófona de artes e letras
Entrevista | Luís Osório: “Os artistas, pela primeira vez desde há pelo menos três séculos, não estão na vanguarda do pensamento”
Afonso Cruz, uma escolha fresca e proteica
Entrevista | Ugia Pedreira: “A música salvou-me desde nena”
Escrever o cansaço incansável: Žižek Vai ao Ginásio
GALEGO-PORTUGUÊS – da teoria à prática
Subscrever Blog via email
Indique o seu endereço de email para subscrever este site e receber notificações de novos artigos por email.
Revista Palavra Comum - © COPYRIGHT 2018 PALAVRACOMUM.COM
Share stories you like to your friends
Utilizamos cookies para melhorar a sua experiência no nosso website. Ao navegar neste website está a concordar com a nossa política de cookies.Continuar Saber mais
Privacidade & Política de Cookies
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.