pt gl gl gl gl gl it pt gl it gl pt en gl en pt ca pt gl pt gl en en ru ru en en fr en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr en gl pt gl gl gl gl gl it pt gl it gl pt en gl en pt ca pt gl pt en en en pt en es pt es es es pt en es pt de es en en eo pt es es gl gl en de it cs hbs_lat pt pt pt es en de ca es pt es es hu gl it en ca en es ms pt pt pt en fr hu es sk es en es pt pt es en de ca es es gl war gl gl gl gl pt ca ja gl pt gl en gl pt pt es pt pt gl pt en gl gl gl war gl gl en es en en en en en en en en gl gl gl gl gl en es es es es es es es es es pt en es gl gl es gl gl es gl en en es es gl en en sv en en en ca gl en es ca es gl ja ca gl pt ja ca ca gl en fr pt pt pt ja gl pt gl en pt gl es gl fr gl pt pt gl pt pt pt pt pt pt pt pt gl pt en pt pt pt pt pt en pt pt pt pt pt en en pt pt gl en en en en gl en en en en pt
Os desexos humanos por poder voar - Palavra Comum
Palavra Comum - Revista galega de artes e letras
En case todas as culturas hai exemplos de humanos que fan o posible por voar, ou reflicten a admiración polos seres que si o fan. Laura Lio, artista multidisciplinar, presenta as súas reflexións sobre a capacidade de navegar os ceos e as súas veneracións polas aves na veterana galería Artur Ramon. Ás sobre pentagramas, ás elaboradas con mans brancas que son exvotos. Como se pode chegar a semellantes conclusións? As ás como ofrendas, a que deuses? Que música ilustra o voo?
As ás de Icaro. Quetzalcóalt, e outros deuses con ás
Começava a saltar, d’entre o arvoredo,
(Abilio Manuel Guerra Junqueiro, O melro, 1885).
L. Lio. Hoja grande calada, 2019
Nas instalacións da galería de arte Artur Ramon hai agora instaladas as creacións da artista Laura Lio, titulada Cuando yo era pájaro, un xogo multidisciplinar no que a artista alude a esas milenarias pretensións dos humanos de querer voar coma os paxaros. Iníciase este primeiro apartado de valoración da proposta de Lio cos primeiros versos do emotivo poema de Guerra Junqueiro –un vate non moi coñecido, pero dunha calidade e sensibilidade moi especiais-: O melro, Este poema, enmarcado dentro das cronoloxías do naturalismo, ao igual que moitos dos romances de Eça de Queiroz e Pardo Bazán, é en realidade un conto en verso. Ao longo do relatorio do poema ben se alude á grande capacidade do melro para voar con axilidade e forza na súa pugna heroica contra o cura de aldea.
A limitación dos humanos para poder atravesar o ar en circunvolucións etéreas foi sentida desde moi antigo como unha eiva contra a que había que loitar. Unha das diferencias entre deuses e humanos é que os primeiros voan, trasládanse dun lugar a outro polo ar. Un exemplo, que se explicita no nome e mais nas súas capacidades é o do deus mesoamericano Quetzatcóalt, que seica foi pasando como un dos deuses principais de cultura en cultura (olmeca, maia, azteca, etc.). Quetzalcóalt, por riba, é a suma de dous animais ben diferenciados: da serpe (cóalt) e mais do fantástico paxaro das selvas de América Central, o quetzal. E por iso se lle aplica o apelativo de serpe emplumada, con capacidade para voar. Noutras latitudes a iconografía tamén se encargou de presentar aos humanos a deusas e deuses con ás; voadores. Isis, a irmá e muller de Osiris, a quen acaba reconstruíndo logo de ser despedazado por Horus. As ás de Isis probablemente veñan das viaxes que tivo que facer Nilo arriba, Nilo abaixo, para atopar todos os anacos do seu home.
Fronte á facilidade dos deuses para trasladarse polo ar de xeito case inmediato, está a envexa dos humanos. Que personaxe simboliza mellor ese espírito de superación ante a adversidade de ser animais terreais? Ícaro. E que representación tan fantástica dese mito grego brinda Pieter Brueghel na súa pintura A caída de Ícaro! Onde está Ícaro? Na pintura de Brueghel, que importancia ten o labrego que labra os seus campos preto do mar?, Ou o pastor, ou a vila? Ou os barcos (como a galera que viu o conde Arnaldos)? As ás do enxeñoso Ícaro, pegadas con cera, non resisten a proximidade ao sol. Que leva a Brueghel a presentar a Ícaro como un personaxe sen importancia, dentro da extensa pintura? O costumismo da pintura noreuropea prima a paisaxe e a paisanaxe por riba do heroe? Desprézase ao protagonista dun mito pagán? Ou é unha mirada máis humanista (o cadro é do século XVI) a que manda nesta iconografía? Neste último caso, a Brueghel dóelle o fracaso dun humano e, por tanto, abonda con mostrar as súas pernas entrando nas frías augas do mar.
A deusa exipcia Maat, a deusa da xustiza, tamén é posuidora de ás (e tamén unha pluma de avestruz no tocado da cabeza) para viaxar dun tribunal a outro; e ata o tribunal que xulgaba aos que acababan de morrer. O mesmo atributo –aínda que nos tornecelos– tiña Hermes, o deus mensaxeiro entre os gregos. Imposible esquecer a escultura de Praxíteles Hermes e Dionisos neno a pesar que as ás desaparecesen dos pés como consecuencia dos avatares polos que pasou a estatua.
Cuando yo era pájaro. Pombas, anxos, querubíns
Then this ebony bird beguiling my sad fancy into smiling,
By the grave and stern decorum of the countenance it wore,
`Though thy crest be shorn and shaven, thou,’ I said, `art sure no craven.
Ghastly grim and ancient raven wandering from the nightly shore –
Tell me what thy lordly name is on the Night’s Plutonian shore!’
Quoth the raven, `Nevermore.’
(Edgar Allan Poe, The Craven, 1845).
A galería de arte Artur Ramon aposta nestes meses de mediados do ano 2019 pola instalación Cuando yo era pájaro, da artista Laura Lio. Lio xa ten exposto en grandes espazos públicos e privados. A destacar no Museo Reina Sofía de Madrid e no Moma, de New York. Algunhas das súas esculturas públicas están en vilas de Alemaña (Darmstadt) e Italia. A mostra instalada agora en Barcelona é unha homenaxe ás aves, con choscadelas a mitoloxías, crenzas e rituais.
Nesta presentación das súas obras en Barcelona, Lio transfórmase nun paxaro tecedor e o paseo polo medio das súas propostas vén sendo unha loa á arquitectura das aves. Lio é quen de construír niños como se sempre estivese na primavera, á procura do mellor acubillo para as súas crías; admira a estrutura dunha á como se se tratase do mellor deseño posible feito coas últimas tecnoloxías. E non lle falta razón: o deseño dos avións provén do estudo das ás de tantas aves que hnos sobrevoan a diario.
Entre debuxos, pinturas e esculturas de Lio, a galería Artur Ramon tivo a ben ilustrar a creación da artista nada en Bos Aires coa compaña da Anunciación do pintor italiano Orazio Borgianni, pintada polas voltas do ano 1600. A ocorrencia é pertinente. Na anunciación de Borgianni o anxo que ocupa a parte esquerda da pintura leva unha amplas e longas ás. Os anxos veñen de lonxe. Xa nos comezos dos tempos –segundo A Biblia– un anxo é o encargado de botar a Adán e mais Eva do Paraíso; tamén un anxo é o emisario da divindade que para o brazo de Abraham para que non lle espete o coitelo ao seu fillo Isaac. Os anxos, en todas as súas categorías celestiais, voan e son emisarios. Os serafíns teñen tres pares de ás, cubertas por ollos, mentres que os querubíns só teñen dous pares. Xunto a este anxo enviado para dicirlle a María que vai ser nai, e no medio dos dous personaxes, irrompe no ceo –en pleno voo– unha pomba, unha das representación de deus. Acaso as aves son os seres terreais máis próximos á divindade? É esa unha das razóns da envexa dos humanos cara estes seres que remontan os voos ata altitudes sorprendentes? (Se voan alto, están máis preto dos deuses -tal a pretensión de Ícaro-). Esta pintura de Borgianni presenta a pomba branca con toda fidelidade e luxo de detalles. Esta magnífica pintura foi restaurada hai pouco tempo e o especialista en Caravaggio e nos seus seguidores –ditos caravaggistas–, Gianni Papi –especialista en pintores caravaggistas (como José de Ribera, Lo Spagnoletto)– foi a persoa que certifica que a autoría deste cadro é de Orazio Borgianni.
Realmente o paralelismo entre esta pintura barroca, escorada polos vieiros que transitou Caravaggio, e as creacións de Lio é moi acertada. Compleméntanse e poténcianse mutuamente.
Cuando yo era pájaro. Ás, exvotos e niños
Volverán las oscuras golondrinas
en tu balcón sus nidos a colgar,
y otra vez con el ala a sus cristales
Pero aquellas que el vuelo refrenaban
tu hermosura y mi dicha a contemplar,
aquellas que aprendieron nuestros nombres…
(Gustavo Adolfo Bécquer. Rima LIII, 1870).
Cuando yo era pájaro
A admiración polas aves non deixa de medrar entre os humanos á par dos estudos e coñecemento das súas características e hábitos de vida. Paxaros aínda cativos que son quen de voar distancias de milleiros de quilómetros nas súas migracións anuais. Por iso non sorprenden as afeccións ao ala delta, parapentes, e outros aparellos que permiten a ilusión transitoria de voar. No filme Mar adentro, de Almenabar (biopic de Ramón Sampedro), hai un intre no que Javier Bardem dille a Belén Rueda que pode voar. E abre as fiestras, corre e sae voando en dirección ao mar (este vídeo recolle esa escena), e coa voz e música da aria A l’Alba vinceró da ópera Turandot, de Puccini, cantada por Pavarotti. O voo como fuxida, como xeito de escapar á rutina cotiá. Neste senso tamén se pode citar o libro –grande éxito no seu momento– Juan Salvador Gaviota. (orixinal en inglés Jonathan Livingston Seagull), novela do escritor norteamericano Richard Bach, publicada por primeira vez en 1970. O éxito desta novela curta radica na eficacia e emoción coas que se refire a persistencia da gaivota, o seu inconformismo a facer o que os seus conxéneres non fan: voar facendo as acrobacias máis arriscadas.
E que dicir da música? Cantos compositores se inspiraron no canto dos paxaros para algunhas das súas obras musicais? Vivaldi dedicou todo un concerto ao humilde xílgaro, mentres Haendel o fixo ao cuco e mais ao reiseñor; tamén Schubert e Stravinsky se deixaron cativar por esta última ave cantora. Outro tanto lles aconteceu a Beethoven, a Strauss ou Sibelius, este último na composición A linguaxe dos paxaros. O músico finés Rautavaara artella o seu Cantus Arcticus (Concerto para paxaros e orquestra) no que aparecen gravacións de aves do norte do seu país. O músico Messiaen, que tamén era un bo ornitólogo, foi quen de poñer en pentagramas a música de pezas que levan nomes tan evidentes como Le merle noir, a Réveil des oiseaux e Catalogue d’oiseaux, para piano. Sen esquecer, po suposto, a popularidade que Pau Casals lle deu á cantiga popular catalá El Cant del Ocells ao interpretala por todo o mundo.
Borgianni. Anunciación, c. 1600
Nas súas elaboracións respecto da simpatía polas aves, Laura Lio chega á fusión de elementos en principio anacrónicos. Na peza Ala con exvotos a artista confecciona unha fermosa á branca coa repetición de mans humanas de escaiola. Esas mans brancas veñen substituíndo as plumas que en principio conforman as extremidades anteriores das aves. Son mans como as que se poden atopar en moitas igrexas e capelas, mormente de cera, ofrendadas por persoas que padecen (ou padeceron) algún mal nas súas mans. Que se propón Lio con este exercicio? Acaso está a facer unha homenaxe ás mans humanas, como a parte do corpo humano que, cos seus movementos, máis preto está de voar? En moitos bailes, de moitas latitudes, as mans das bailarinas e danzantes executan xiros e voltas á procura do voo das bolboretas e das aves. Tal cousa acontece en moitas danzas orientais, e no flamenco, por exemplo. É a admiración por esas execucións máxicas o que subxace na composición de Lio?
Esa á creada a partir da xustaposición de mans brancas (Ala con exvotos), lembra esa outra á que define o escudo do municipio de Alella (Maresme). Un dos posibles orixes do topónimo Alella é que signifique á pequena.
Cuando yo era pájaro
Laura Lio tamén é cesteira. O seu interese pola arquitectura aviar lévaa a confeccionar niños de paxaros, que en moitos casos acaba colgando de árbores en parques públicos de moitas cidades. A mostra Cuando yo era pájaro, da artista Lura Lio, é unha oportunidade de aproximarse ás creacións humanas desde a valoración pola vida dos animais. Os humanos temos o noso existir, a nosa permanencia neste azul planeta, totalmente ligado á vida do resto dos animais. Non entender isto é camiñar cara a autodestrución.
EXPOSICIÓN:  Cuando yo era pájaro
ata o 26 de xullo de 2019
(Galiza-Catalunha) Nado en Caroi, Cotobade, en 1949. Profesor de Ensino Secundario, e de Cultura e Lingua Galegas (Proxecto Galauda). Autor do libro de relatos "E agora pasa un tren" (Biblos) e coautor de traballos de historia e antropoloxía: "América, América" (Roure), "Galicia a lo claro" (Popular), "El Islam en las Aulas" (Icària), entre outros. Membro de Furafollas Agrupación Teatral.
You might also like
* Crítica de arte Lito Caramés
Fotografías emblemáticas de Bill Brandt | Lito Caramés
* Crítica de arte Fotografia Lito Caramés
Bleda e Rosa: a fotografía entre a paisaxe e a memoria | Lito Caramés
* Crítica de arte Fotografia Lito Caramés
Els català, unha heteroxénea familia de fotógrafos | Lito Caramés
Projecto Planta I Malvada Associação Artística
Posted On 16 Setembro, 2022 Palavra Comum 0
Convocados por um instinto que reclama uma (re)ligação à natureza, a importância da alteridade das plantas e uma vontade urgente …
NOVAS VELLAS MARXES: Afra Torrado, multidescendencia do eu | Emma Pedreira
Posted On 23 Junho, 2022 Palavra Comum 0
Proxecto Nómades: mostra "Mete coitelo, bota tripas", de Afra Torrado; crítica realizada por Emma Pedreira.
APRENDIZAGEM | Artur Alonso Novelhe
27 Setembro, 2022 0
Adeus, ti, Ponte Nafonso I por Ramón Blanco
6 Setembro, 2022 0
Carta aberta à Europa I Chus Pato
25 Agosto, 2022 0
Desta Palavra Podes Beber – Por que ler Alberto Caeiro hoje ? por Mauricio Vieira
22 Julho, 2022 0
Entrevista | Luís Osório: “Os artistas, pela primeira vez desde há pelo menos três séculos, não estão na vanguarda do pensamento”
Afonso Cruz, uma escolha fresca e proteica
Entrevista | Ugia Pedreira: “A música salvou-me desde nena”
GALEGO-PORTUGUÊS – da teoria à prática
Escrever o cansaço incansável: Žižek Vai ao Ginásio
O tempo das “Não-Coisas”. E o uso excessivo das redes sociais segundo Byung-Chul Han
Entrevista | Jaime Rocha: “O olhar do poeta é o primeiro e o último possível”
Entrevista | Gonçalo M. Tavares: “A Literatura parte da perversão”
Palavra Comum ~ Revista galega lusófona de artes e letras
Entrevista | Luís Osório: “Os artistas, pela primeira vez desde há pelo menos três séculos, não estão na vanguarda do pensamento”
Afonso Cruz, uma escolha fresca e proteica
Entrevista | Ugia Pedreira: “A música salvou-me desde nena”
GALEGO-PORTUGUÊS – da teoria à prática
Escrever o cansaço incansável: Žižek Vai ao Ginásio
Subscrever Blog via email
Indique o seu endereço de email para subscrever este site e receber notificações de novos artigos por email.
Revista Palavra Comum - © COPYRIGHT 2018 PALAVRACOMUM.COM
Share stories you like to your friends
Utilizamos cookies para melhorar a sua experiência no nosso website. Ao navegar neste website está a concordar com a nossa política de cookies.Continuar Saber mais
Privacidade & Política de Cookies
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.