pt gl gl gl gl gl it pt gl it gl pt en gl en pt ca pt gl pt gl en en ru ru en en fr en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr en gl pt gl gl gl gl gl it pt gl it gl pt en gl en pt ca pt gl pt en en en pt en es pt es es es pt en es pt de es en en eo pt es es gl gl en de it cs hbs_lat pt pt pt es en de ca es pt es es hu gl it en ca en es ms pt pt pt en fr hu es sk es en es pt pt es en de ca es es gl war gl gl gl gl pt es ja pt pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl it gl en fr en en en de gl en ja ca fr gl ja ca gl pt zh es pt gl en es gl en gl ja es pt gl en pt gl pt gl es gl fr gl gl pt pt it en en en en en en pt gl pt pt pt pt pt pt pt pt gl pt en pt pt pt pt pt en pt pt pt pt pt en en pt pt gl en en en en gl en en en en pt
Simbolismo e retrato: Castelao e Valle-Inclán vistos por Xesús Corredoyra - Palavra Comum
Palavra Comum - Revista galega de artes e letras
Carlos L. Bernárdez Crítica de arte Pintura
Ao longo da súa vida, Ramón María del Valle-Inclán (Vilanova de Arousa, 1866-Santiago de Compostela, 1936) foi construíndo unha imaxe pública de carácter singular, cunha autorrepresentación, excentricamente bohemia, con boa dose de elitismo estético e decadentismo, que é un exemplo perfecto de uso da imaxe como autoafirmación, algo que os movementos idealistas de finais do XIX e comezos do XX explotaron e que o simbolismo levou ás artes plásticas de xeito preferente.
Partindo destas coordenadas, non pode estrañar a presenza da imaxe do escritor na arte do seu tempo, tema que se tornou obxecto de análise e mesmo de proxectos expositivos (1). Alén diso, Valle-Inclán foi unha influencia sobranceira na estética das primeiras décadas do pasado século, en particular o seu coñecido ensaio La lámpara maravillosa, publicado en 1916, texto de notábel idealismo e no que desenvolve conceptos como o “quietismo estético”, que logo levarían ao lenzo pintores como o cordobés Julio Romero de Torres (1874-1930).
Os diversos retratos de Valle-Inclán constitúen, en conxunto, unha singular escolma do retrato das primeiras décadas do século XX e entre eles destacan os tres retratos que do escritor realiza o pintor vasco Juan Echevarría (1875-1931), un de 1919 e dous de 1922. Echevarría foi un dos introdutores da modernidade estética no ambiente artístico vasco, sendo un firme defensor da arte moderna. Para moitos foi o grande retratista da xeración do 98, realizando entre 1917 e 1930 unha serie de cadros que constituían unha verdadeira galería iconográfica, retratando, alén de Valle-Inclán, a Unamuno, Baroja, Azorín, Maeztu ou Juan Ramón Jiménez. No escritor galego, o pintor procura unha captación da psicoloxía do retratado e na linguaxe plástica insire ecos fauves que transmiten unha contida modernidade.
Outro dos retratos do escritor, quizais dos máis coñecidos, é o que lle realizou Ignacio Zuloaga (1870-1945) en 1931. Pintor que se asocia ás experiencias vitais, sentimentos e ideas estéticas dos escritores da xeración do 98, nesta altura o artista vasco posuía unha longa traxectoria artística e, en concreto, como retratista. O retrato de Zuloaga concentra toda a forza da figura do escritor na cabeza, amosando o seu corpo feble en contraste coa enerxía que deita a personalidade do dramaturgo.
Non son estes retratos os únicos do escritor, de feito tamén foi captado polo escultor Victorio Macho (1887-1966) –un debuxo e unha escaiola- e polos pintores Anselmo Miguel Nieto –tres óleos- (1881-1964) e Gregorio Prieto (1897-1992).
Entre todos, cómpre salientar o óleo que realiza Daniel Vázquez Díaz (1882-1969) Zuloaga, Unamuno e Valle-Inclán (1929), un excepcional retrato de grupo dun dos mellores representantes da modernización do xénero, dentro dunha linguaxe de ecos poscubistas e unha atmosfera neofigurativa ben característica da arte de finais dos anos vinte.
Con seren estes exemplos obras de notábel calidade, quixera salientar un dos exemplos máis relevantes deste xogo de influencias, dentro das característica estéticas e temáticas simbolistas: trátase do cadro intitulado Retrato de Castelao (ca. 1909, colección particular), do pintor galego Xesús Rodríguez Corredoyra (1887-1939). Estamos perante un traballo en que o artista compostelán amosa a intensa relación que manteñen retratista e retratado desde 1907, e que continuará até finais da seguinte década. Na dedicatoria ao retrato “A Castelao este exvoto, que florezca”, Corredoyra preséntao amosando a común e sacral reverencia polo escritor e cunha vontade de fonte de inpiración. Para ambos Valle-Inclán é un referente e un influxo na súa arte. O retrato representa o pintor e escritor rianxeiro na súa época moza, con aspecto triste, corporeidade pálida e alongada figura, termando dun debuxo que reproduce a face de Valle-Inclán, homenaxeando esta influencia literaria de raíz simbolista, completando o cadro cun fondo de paisaxe cunha fuxida a Exipto. O tema da fuxida a Exipto hai que entendelo desde o simbolismo como unha referencia á incomprensión social a respecto do individuo singular, asociado aos protagonistas do cadro.
Esta utilización do tema non é única na pintura galega desta altura; de feito o pintor Alfredo Souto (1862-1940) realizou en 1902 unha obra que intitula Los perseguidos (Colección particular, Vigo) e nela autorretrátase -con roupas contemporáneas- coa súa esposa e un naipelo fuxindo nun camiño, nunha evidente evocación da escena do Novo Testamento.
Voltando ao retrato de Corredoyra, a obra amosa outra grande referencia dos retratos, e en xeral da pintura do autor, que tamén comparte co pintor andaluz Julio Romero de Torres: O Greco, artista que fascina a pintores e escritores nos anos finais do XIX e as primeiras décadas do XX, provocando o entusiasmo e deixando a súa impronta no traballo de creadores como Darío de Regoyos, Ignacio Zuloaga, Santiago Rusiñol, Miguel Utrillo ou o Picasso azul.
O propio Alfonso Daniel Rodríguez Castelao (1886-1950) tampouco non está moi lonxe destes principios estéticos en obras destes anos e o seu debuxo Ecce Homo. Vera efigie de don Ramón María del Valle-Inclán (1908, Mosteiro de Poio) responde tamén a este mesmo ambiente cultural, presentando o escritor como vítima da incomprensión e o escarnio, como evoca o título que o liga á paixón de Cristo.
TESTEMUÑOS DA MORTE DO ESCRITOR
Capítulo á parte merecen os debuxos nos que se recolle a efixie de Valle-Inclán no leito de morte, testemuños notorios do suceso singular que representou o pasamento do escritor en Santiago de Compostela, en 1936, feito que é recollido en debuxos dos pintores Carlos Maside (1897-1958) e Castelao e nos do médico e escritor Domingo García-Sabell. O pintor Carlos Maside xa o retratara en vida, ao igual que Castelao, evidenciando todos a admiración que no contexto cultural galego se tiña pola obra e a personalidade de Valle, unha admiración que viña xa dos primeiros anos do século e xa viramos patente en obras simbolistas de Corredoyra, José María Joaquín Louzao ou Castelao.
(1) Retratos de Valle-Inclán [catálogo da exposición] Museo de Pontevedra-Sexto Edificio, do 28 de outubro ó 11 de decembro de 2011 / [dirección, Xosé Carlos Valle Pérez ; textos, Luisa Castro Delgado, Xosé Manuel López Vázquez].
You might also like
* Crítica de arte Lito Caramés
René Magritte: Ceci n’est pas un trompe-l’oeil | Lito Caramés
* Crítica de arte Lito Caramés
As creacións da artista Dominica Sánchez, esencias e abstraccións
* edu_ALBO Entrevistas Pintura Tiago Alves Costa
Entrevista I edu_ALBO: “A minha arte surge do risco e da valentia”
More from Carlos L. Bernárdez
As leccións do mestre Castelao
Posted On 12 Fevereiro, 2019 Carlos L. Bernárdez 0
O chegada do óleo A derradeira leición do mestre, propiedade do Centro Galicia de Buenos Aires e agora exposto na …
A pintura de Alfonso Sucasas: o costumismo transcendido
Posted On 17 Outubro, 2016 Carlos L. Bernárdez 0
A vizosa obra de Alfonso Sucasas (Lalín, 1940 – Vila de Cruces, 2012) estivo marcada polas súas fondas fidelidades pictóricas …
APRENDIZAGEM | Artur Alonso Novelhe
27 Setembro, 2022 0
Projecto Planta I Malvada Associação Artística
16 Setembro, 2022 0
Adeus, ti, Ponte Nafonso I por Ramón Blanco
6 Setembro, 2022 0
Carta aberta à Europa I Chus Pato
25 Agosto, 2022 0
O seu endereço de email não será publicado. Campos obrigatórios marcados com *
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
Este site utiliza o Akismet para reduzir spam. Fica a saber como são processados os dados dos comentários.
Entrevista | Luís Osório: “Os artistas, pela primeira vez desde há pelo menos três séculos, não estão na vanguarda do pensamento”
Afonso Cruz, uma escolha fresca e proteica
Entrevista | Ugia Pedreira: “A música salvou-me desde nena”
GALEGO-PORTUGUÊS – da teoria à prática
Escrever o cansaço incansável: Žižek Vai ao Ginásio
O tempo das “Não-Coisas”. E o uso excessivo das redes sociais segundo Byung-Chul Han
Entrevista | Jaime Rocha: “O olhar do poeta é o primeiro e o último possível”
Entrevista | Gonçalo M. Tavares: “A Literatura parte da perversão”
Palavra Comum ~ Revista galega lusófona de artes e letras
Entrevista | Luís Osório: “Os artistas, pela primeira vez desde há pelo menos três séculos, não estão na vanguarda do pensamento”
Afonso Cruz, uma escolha fresca e proteica
Entrevista | Ugia Pedreira: “A música salvou-me desde nena”
GALEGO-PORTUGUÊS – da teoria à prática
Escrever o cansaço incansável: Žižek Vai ao Ginásio
Subscrever Blog via email
Indique o seu endereço de email para subscrever este site e receber notificações de novos artigos por email.
Revista Palavra Comum - © COPYRIGHT 2018 PALAVRACOMUM.COM
Share stories you like to your friends
Utilizamos cookies para melhorar a sua experiência no nosso website. Ao navegar neste website está a concordar com a nossa política de cookies.Continuar Saber mais
Privacidade & Política de Cookies
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.