pt gl gl gl gl gl it pt gl it gl pt en gl en pt ca pt gl pt gl en en ru ru en en fr en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr en gl pt gl gl gl gl gl it pt gl it gl pt en gl en pt ca pt gl pt en en en pt en es pt es es es pt en es pt de es en en eo pt es es gl gl en de it cs hbs_lat pt pt pt es en de ca es pt es es hu gl it en ca en es ms pt pt pt en fr hu es sk es en es pt pt es en de ca es es gl war gl gl gl gl pt ca tr gl pt gl ca gl gl gl gl en gl gl gl en gl gl gl en en gl gl gl en en gl gl gl pt en gl gl gl gl ca gl de gl en es en en en ca gl en es ca es gl ja ca gl pt ja ca ca gl en ja gl pt gl zh es pt gl en pt gl es gl fr gl pt pt gl pt pt it en en en en en en pt gl pt pt pt pt pt pt pt pt gl pt en pt pt pt pt pt en pt pt pt pt pt en en pt pt gl en en en en gl en en en en pt
Andrea Fraser: a crítica institucional desde a psicanálise e o feminismo - Palavra Comum
Palavra Comum - Revista galega de artes e letras
Crítica de arte Lito Caramés
Que move aos galeristas a favorecer un determinado tipo de artista? Que criterios imperan no quefacer dos museos para comprar ou exhibir unhas obras concretas? Que intereses e visións da realidade dirixen a produción dos artistas? A estas preguntas trata de responder Andrea Fraser, muller e crítica. Son tan fortes estes pecados que non se lle poden perdoar?
Andrea Fraser. Que lle pedimos á arte?
O Museu d’Art Contemporani de Barcelona (MACBA) aposta este ano 2016 polas mostras temporais reivindicativas. Non é a primeira vez, desde logo, pero ao pé da exposición PUNK. Els Rastres en l’Art Contemporani, que tan ben recolle a rebeldía dos anos 70, instalaron agora outras dúas que converxen na mesma dirección. Desde hai un mes é doado contemplar nas salas do MACBA unha mostra excepcional. A orixinalidade radica en que as creacións audiovisuais non teñen por obxectivo a pescuda da beleza ou a persoal interpretación da realidade. Non. Trátase dunhas 30 obras, mormente con formato de vídeo, que percorren os traballos e as propostas de crítica institucional que a artista e teórica e profesora de arte, Andrea Fraser, ofrece baixo o epígrafe L’1%, c’est moi, título con evidentes referencias á frase de Luís XIV (L’Etat c’est moi). Aquí un percorrido polas salas, con declaracións da propia artista. Vendo os intereses e o resultado das indagacións de Andrea Fraser pódese concluír que o compromiso venlle de anos atrás; de certo dos artigos que a tamén profesora Linda Nochlin escribía polos anos 70, cheos de ácida ironía e denuncia. E tamén da militancia de tantas e tantas feministas, e da teima coa que traballaron ao longo das últimas décadas mulleres como María Lassnig, Carol Rama, Louise Bourgeois, Cindy Sherman ou Kiki Smith.
A exposición L’1%, c’est moi está organizada e producida polo propio Museu d’Art Contemporani de Barcelona (MACBA), xuntamente co Museo Universitario de Arte Contemporáneo, de Ciudad de México (MUAC). Os comisarios da mesma son Hiuwai Chu, comisaria asociada do MACBA e coordinadora para as exposicións de fotografía e de artes visuais da Columbia University, e Cuauhtémoc Medina, investigador do Instituto de Investigaciones Estéticas da Universidad Nacional Autónoma de México e Comisario Asociado de Arte Latinoamericana para as Coleccións da Tate Gallery (London).
É doado que un museo de arte contemporánea exhiba nas súas tripas a crítica á súa propia existencia. Moito se ten dito e escrito sobre a oportunidade dos museos de arte contemporánea. Se o obxectivo prioritario de calquera museo é conservar, a arte contemporánea debe estar aínda fóra dos muros de tales institucións. Ou haberá intencionalidades non declaradas na organización desta mostra?: o MACBA non só enfaixa as pezas coetáneas nosas, senón que tamén pretende pechar as críticas que á súa misión e funcionamento se fan. Que dirá a todo isto o Consello Internacional de Museos (ICOM)?
Fraser. Four Posters. The Most Important in the World. 1983
L’Etat c’est moi. Trinta anos de indagacións
Que lle pedimos á arte? Esa é a pregunta que se fai de xeito xeral a artista e estudosa tanto para que os visitantes comprendan o contido desta exposición (L’1%, c’est moi) como para usala de fío condutor nas súas pescudas sobre os museos e sobre o mundo da arte en xeral. Andrea Fraser é artista plástica e profesora de arte, fai por tanto a crítica mordaz e ferinte desde dentro, desde as tripas do mundo artístico: Non se trata de ir contra a institución, nós somos a institución. Trátase de que tipo de institución somos, que valores institucionalizamos, que prácticas se premian e a que clase de premios aspiramos, afirmou con toda claridade Andrea Fraser. Este pronunciamento é decisivo no traballo de Fraser: “a institución somos nós”, por tanto criticar a arte desde a arte, non contra a arte (a crítica institucional é para min unha traxedia, aínda que intento representala como unha farsa, Fraser). Ser crítico coa mercantilización, coa banalización, non comporta buscar a morte da arte. Quen mellor coñece o poder das imaxes son os iconoclastas.
Fraser. On Taking a Normal Situation. 1993
Unha das primeiras accións que acometeu Fraser foi elaborar a serie de pezas que titulou Four Posters. A intervención da artista consiste en comprar pósters de obras ben coñecidas da historia da arte occidental na tenda do propio Metropolitan Museum of Art (MET) de Nova York, e logo despois sobrepoñer no mesmo póster, con serigrafía, citas que a propia Fraser atopaba repartidas polas salas das paredes do museo, e que facían referencia concreta á peza reproducida na lámina por riba da que copiaba as frases. Pódese apreciar, por tanto, que se trata dunha intervención sinxela, ata inxenua, que só utiliza materiais, linguaxe, formatos e intencionalidades da mesma institución, do museo mesmo. Semella a simple constatación de como o MET usa as obras como publicidade e como mercancía. U-la crítica institucional?
A crítica consiste en procurar evidenciar a mensaxe que exporta o MET: no museo é doado contemplar algunhas das cousas máis atractivas, as obras de arte máis importantes do mundo. Nun apartado desta reseña insístese na dirección da crítica de Fraser; a crítica da institución desde a institución, a crítica do museo desde os materiais do propio museo. O museo como organización que lexitima a validez do que é e non é estético, e o seu rol de “educador” de masas, de definidor dos gustos estéticos da sociedade. A actuación e a sutileza irónica de Fraser ben se poden apreciar, por exemplo, na peza The Most Important in the World (1984), intervención sobre o póster do cadro de Vermeer Moza con Almofía (1662).
Fraser. Museum Hightlights. A Gallery Talk. 1989
May I help you?
É moi evidente como se interiorizan os códigos, os xestos e os comportamentos que definen o pertencer e o sentir dunha determinada clase social (…) Tanto se actúo como se dirixo sempre traballo con guións pechados; como se escribise unha partitura (Andrea Fraser).
Estas declaracións de Fraser indican que foi o que pretendeu evidenciar na performance May I Help You? (1991) que está dentro do apartado “É unha exposición bonita, verdade?” no que se inclúen pezas audiovisuais que convidan á reflexión sobre a estratificación social e o condicionante que pode ser a posición de alguén nun ou noutro estrato social para que acceda, ou non, a determinadas manifestacións artísticas (non xa a comprendelas e a integralas no seu vivir). A arte é elitista. May I Help You? examina o funcionamento da arte como lexitimadora de xerarquías sociais. Recolle opinións de artistas, coleccionistas, marchantes; presentouse en 1991, interpretada por actores, na American Fine Arts Co. (Nova York) na exposición Plaster Surrogates, de Allan McCollum; despois adaptouse para que a propia Fraser puidese interpretarla.
En May I Help You? Fraser transfórmase nunha sedutora e elegante vendedora de pinturas dentro dunha galería de arte. Segundo sexan as persoas que entran a observar as obras, a artista dirixirase a eles dun xeito ou de outro buscando en todo os casos lograr vender a peza que teñen diante. Moi interesante a linguaxe refinada que usa, os diferentes modais cos que se relaciona con cadaquén. Acaba asumindo a personalidade de seis personaxes distintas; seis axentes de venda que varían as súas técnicas segundo o potencial comprador que teñen diante. Queda en evidencia a variación de códigos e comportamentos que catalogan os roles sociais, a mercantilización da arte e tamén a preparación das actuacións que efectúa Fraser.
Fraser. Little Frank and his Carp. 2001
Little Frank and his Carp
Outras obras recollidas agora no MACBA van por vieiros similares. En 1997, Andrea Fraser efectuou a happening Inaugural Speech, dentro da inauguración do inSITE97 (un encontro internacional que se celebra periodicamente entre San Diego e Tijuana). Despois de tomaren a palabra as autoridades pertinentes, organizadores das mostras artísticas e mais dos políticos locais e departamentais (seica isto acontece en calquera lugar do planeta), tomou a palabra Andrea Fraser. Comezou actuando como artista, dando as grazas aos organizadores por ter realizado tan bo traballo, e logo pasou a asumir os roles dun comisario artístico, dun membro da xunta de goberno do museo, dun funcionario, para rematar representando a un patrocinador empresarial. Deste xeito vai creando contradicións entre as diversas formas de achegamento ao mundo artístico. No seu parlamento (que se pode ver aquí) pasa por espirse completamente diante daquela distinguida concorrencia, sen deixar por iso de continuar co seu elaborado e culto discurso.
Para máis ilustrar este xeito de crítica, está a peza audiovisual Official Welcome, que foi, por contra, un encargo que a MICA Foundation (institución radicada en Baltimore e dedicada á promoción educacional de artistas e deseñadores para a súa incorporación á sociedade do estado de Maryland) lle fixo directamente. A súa primeira representación aconteceu en 2001, diante dos invitados e a recepción oficial na casa privada dos promotores da fundación. O proceso segue algúns riscos que asemellan a performance á anterior. Comeza dando as grazas aos mecenas, para logo encarnar nove artistas diferentes que van acompañados dos seus respectivos protectores. O resultado non defrauda.
Insistindo na súa laboura de furafollas do mundo artístico, sen deixar ningunha área sen explorar e someter a crítica, é de exemplar interese a performance Little Frank and His Carp, 2001. Neste caso Andrea Fraser entra no Museo Guggenheim de Bilbao e faise cunha audioguía das que facilita o museo para seguir as explicacións. Toda a intervención foi gravada con cámaras ocultas. O resultado é que Fraser, audioguía pegada á orella, pasea pola impoñente arquitectura, admirando precisamente esa arquitectura, e esquecendo as obras de arte que pode haber alí dentro. No vídeo compróbase como Fraser acaba tan emocionada coa arquitectura que percorre o mármore dunha columna como se fose un corpo, ergue o vestido e remata por ter case case unha relación sexual cos materiais que Frank Gehry escolleu para o interior do museo. Como complemento o sorprendido público que a aquela hora entra no Guggenheim. Por descontado a ironía e o sarcasmo de Fraser alcanzan, neste caso, aos arquitectos estrela e os museos espectáculo, que para nada teñen en conta os intereses dos artistas para expoñer alí as súas obras. O título, Little Frank and his Carp, fala por si mesmo. Nos seus estudos e prácticas (como esta de Little Frank and his Carp) Fraser quere deixar claro que os museos -como parte fundamental da institución artística- instrúen seducindo. Instrúen sobre o que é doado coñecer e o que se debe aceptar como san e positivo, e seducen con diversas tácticas (unha delas, as visitas organizadas e guiadas), onde se pautan aqueles valores que as institucións proclaman como “politicamente correctos”.
Dixéronse moitas mentiras sobre esta performance, como que o coleccionista pagou 20.000 dólares por participar. Non é certo, pero non revelarei o prezo da obra. O obxectivo é explicitar a relación de explotación entre o coleccionista e a artista. Eu non funcionaba como unha prostituta, senón máis ben como unha pornógrafa ou unha actriz porno e non me preocupaba en absoluto ser explotada polo coleccionista, todo o contrario, eu tamén o estaba explotando a el (Andrea Fraser).
Quizais a peza que provocou máis expectativas de todas as expostas agora no MACBA é a que a propia artista chama Untitled, 2003. E máis cos antecedentes que o MACBA vén de favorecer nos últimos tempos. Hai xusto un ano que o museo viviu un soado escándalo, provocado por un conxunto escultórico no que se presupuña que o rei Juan Carlos I era sodomizado por unha dirixente sindical boliviana. A exhibición desa peza (dentro da exposición La Bèstia i el Sobirá) tivo como consecuencia, primeiro, o peche temporal da exposición, e posteriormente o cese fulminante do director do MACBA, Bartomeu Marí. A obra da artista austríaca Ines Doujak, chámase HC4 Transport e mostra un can sodomizando a unha dirixente mineira boliviana (Domitila Barrios) e esta a un home cunha face similar á de Juan Carlos I. Para algúns críticos Untitled, 2003 é moito máis forte co grupo escultórico de Ines Doujak. Haberá destitucións?
Seguindo na súa liña de análise e denuncia da mercantilización da arte, neste momento de globalización e de dilapidación e de desprezo absoluto polo planeta no que temos que vivir, a artista Andrea Fraser pediulle ao marchante Friedrich Petzel que lle buscara un coleccionista de arte que quixese ter relacións sexuais con ela, e que logo lle comprase a primeira copia do vídeo que saíse desa relación. O vídeo de Untitled, 2003, que agora se pode ver no MACBA, dura unha hora e nel vese (a través dunha cámara fixa, situada na parte alta do cuarto do hotel onde concertaron a cita) o acto sexual que mantiveron Fraser e o coleccionista, íntegro (agás o son): primeiros contactos, felacións, coitos, etc. Esta peza, evidentemente, compara o traballo de algúns artistas, e certas pezas de arte, coa prostitución. Como dixo Fraser na presentación de L’1%, c’est moi moito se esaxerou arredor deste vídeo dunha hora: o prezo que o coleccionista pagou por el, a actitude próxima á dunha prostituta da artista, a inconveniencia de exhibila nun centro público e con acceso libre, …
Á marxe da polémica, a instalación deste happening non provocou polo de agora consecuencias como as que si tivo a mostra hai un ano da peza HC4 Transport. Será porque, nesta ocasión, non se ataca ou ridiculiza a un Borbón? O que si cómpre salientar é a valentía desta muller que racha esquemas e convencionalismos ben pensantes.
EXPOSICIÓN: L’1%, c’est moi
ata o 4 de setembro de 2016
(Galiza-Catalunha) Nado en Caroi, Cotobade, en 1949. Profesor de Ensino Secundario, e de Cultura e Lingua Galegas (Proxecto Galauda). Autor do libro de relatos "E agora pasa un tren" (Biblos) e coautor de traballos de historia e antropoloxía: "América, América" (Roure), "Galicia a lo claro" (Popular), "El Islam en las Aulas" (Icària), entre outros. Membro de Furafollas Agrupación Teatral.
You might also like
* Crítica de arte Lito Caramés
Fotografías emblemáticas de Bill Brandt | Lito Caramés
* Crítica de arte Fotografia Lito Caramés
Bleda e Rosa: a fotografía entre a paisaxe e a memoria | Lito Caramés
* Crítica de arte Fotografia Lito Caramés
Els català, unha heteroxénea familia de fotógrafos | Lito Caramés
More from Crítica de arte
NOVAS VELLAS MARXES: Afra Torrado, multidescendencia do eu | Emma Pedreira
Posted On 23 Junho, 2022 Palavra Comum 0
Proxecto Nómades: mostra "Mete coitelo, bota tripas", de Afra Torrado; crítica realizada por Emma Pedreira.
A “maraña” de lorena conde | Antonio Seijas
Posted On 25 Maio, 2022 Palavra Comum 0
A maraña que habita dentro do cranio de Lorena Conde quédanos parcialmente exposta na mostra que forma parte do proxecto Nómades: …
Projecto Planta I Malvada Associação Artística
16 Setembro, 2022 0
Adeus, ti, Ponte Nafonso I por Ramón Blanco
6 Setembro, 2022 0
Carta aberta à Europa I Chus Pato
25 Agosto, 2022 0
Desta Palavra Podes Beber – Por que ler Alberto Caeiro hoje ? por Mauricio Vieira
22 Julho, 2022 0
O seu endereço de email não será publicado. Campos obrigatórios marcados com *
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
Este site utiliza o Akismet para reduzir spam. Fica a saber como são processados os dados dos comentários.
Entrevista | Luís Osório: “Os artistas, pela primeira vez desde há pelo menos três séculos, não estão na vanguarda do pensamento”
Afonso Cruz, uma escolha fresca e proteica
Entrevista | Ugia Pedreira: “A música salvou-me desde nena”
GALEGO-PORTUGUÊS – da teoria à prática
Escrever o cansaço incansável: Žižek Vai ao Ginásio
O tempo das “Não-Coisas”. E o uso excessivo das redes sociais segundo Byung-Chul Han
Entrevista | Jaime Rocha: “O olhar do poeta é o primeiro e o último possível”
Entrevista | Gonçalo M. Tavares: “A Literatura parte da perversão”
Palavra Comum ~ Revista galega lusófona de artes e letras
Entrevista | Luís Osório: “Os artistas, pela primeira vez desde há pelo menos três séculos, não estão na vanguarda do pensamento”
Afonso Cruz, uma escolha fresca e proteica
Entrevista | Ugia Pedreira: “A música salvou-me desde nena”
GALEGO-PORTUGUÊS – da teoria à prática
Escrever o cansaço incansável: Žižek Vai ao Ginásio
Subscrever Blog via email
Indique o seu endereço de email para subscrever este site e receber notificações de novos artigos por email.
Revista Palavra Comum - © COPYRIGHT 2018 PALAVRACOMUM.COM
Share stories you like to your friends
Utilizamos cookies para melhorar a sua experiência no nosso website. Ao navegar neste website está a concordar com a nossa política de cookies.Continuar Saber mais
Privacidade & Política de Cookies
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.