gl cs cs cs cs cs cs da cs cs cs cs cs cs cs cs cs cs cs cs cs da gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt es es it es gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl pt gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl it gl fr gl gl hu es ca gl gl gl gl es nl es
Historias de ida e volta | Consello da Cultura Galega
Os inicios do proceso migratorio: A viaxe
Centro Galego da Habana. Presenza de Galicia en Cuba
De Galicia a América: A chegada a un novo mundo
Vida social e tempo de lecer
As iniciativas educativas da emigración galega
A cultura galega alén mar
Novas realidades migratorias a América nos anos centrais do século XX
No centenario da Federación de Sociedades Galegas da República Arxentina
A emigración galega a Europa
Outros destinos da emigración galega
150 Aniversario da Sociedad de Beneficencia de Naturales de Galicia
O navío Santa María e a Operacin Dulcinea
A literatura galega da posguerra en Ámerica
HISTORIAS DE IDA E VOLTA
A cultura galega alén mar
A necesidade de sobrevivir cunha personalidade propia fai precisa a reivindicación dunha identidade cultural galega fronte ao crisol de culturas asentadas en América.
A difusión e defensa da cultura galega, tanto en América como en Galicia, pasa a ser un obxectivo prioritario para moitas das entidades de emigrantes. O envío de remesas de cartos para homenaxear a grandes figuras da nosa literatura, da nosa música, mesmo para axudas puntuais en caso de necesidade ou para fomentar a creación e mantemento de institucións culturais en Galicia como a Real Academia Galega ou a Universidade galega, é de todos e todas coñecido. Tamén dende América se impulsan e apoian iniciativas de carácter galeguista como as Irmandades da Fala ou o Seminario de Estudos Galegos.
Danse a coñecer ou publícanse as obras literarias nacidas no Rexurdimento: Rosalía de Castro, Curros Enríquez, Eduardo Pondal pasan a ser símbolos da patria; e mesmo numerosas asociacións de emigrantes van tomar o seu nome como homenaxe. E, ao tempo, algunhas das figuras máis destacadas da nosa cultura, como Curros, Ramón Cabanillas, Roberto Blanco Torres, Antón Villar Ponte, Eduardo Blanco-Amor, Ramón Suárez Picallo, entre outros, viviron en primeira persoa o proceso migratorio, e será en América onde crean e publican a súa obra.
Tras a Guerra Civil, América, coa chegada do exilio, convértese no baluarte cultural galego. Mentres Galicia estaba reprimida polo réxime franquista, obrigada ao silencio, as manifestacións culturais en galego frutifican en América –revistas, xornais, audicións de radio, editoriais, compañías de teatro, exposicións de arte, cine...–, o que provoca un renacemento da nosa cultura a partir dos anos 50. Figuras como Luís Seoane, Rafael Dieste, Arturo Cuadrado, Lorenzo Varela, Manuel Meilán ou Lois Tobío vertebran a produción artística e cultural deses anos e inflúen nas novas xeracións.
Neste especial presentamos algunhas das iniciativas culturais que se fixeron dende América por e para a Galicia.
COLABORA CON ESTE PROXECTO
1. Cuberta do libro Follas Novas de Rosalía de Castro, editado por primeira vez na Habana, 1880
En 1880 a editorial habaneira La Propaganda Literaria edita este libro de poemas en galego de Rosalía de Castro. A súa obra xa era coñecida en Cuba e a poetisa convértese nun dos símbolos da emigración. No limiar, a autora dedícalles o libro á xunta directiva e membros da Sociedad de Beneficencia de Naturales de Galicia, da que era socia honoraria dende 1872. Rosalía contou co apoio económico dos emigrantes galegos en Cuba en diversas ocasións, como en 1883, cando se creou unha subscrición popular para axudala e lle mandaron 1732 pesos ouro. A súa morte provocou unha gran conmoción en toda América. Os galegos de alén mar apoiaron e fomentaron todo tipo de homenaxes á súa figura e obra, sendo os promotores da creación da Casa-Museo de Rosalía en Padrón.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega
Non é posible ver o documento no teu navegador. Podes descargalo aquí.
2. Creación da Asociación Iniciadora y Protectora de la Academia Gallega na Habana, 1905
Por iniciativa do ferrolán José Fontenla Leal creouse na Habana esta asociación co propósito fundamental de "promover la creación en Galicia de una ‘academia’ encargada de velar por la conservación y perfección de nuestra lengua, publicar la ‘Gramática’ y ‘Diccionario’ de la misma (...)". O seu primeiro presidente foi Manuel Curros Enríquez, acompañado na directiva por Ángel Barros e Nan de Allariz. Tras a súa fundación, a asociación iniciou unha campaña na prensa da colectividade para dar a coñecer os seus obxectivos, tal e como vemos neste artigo publicado no xornal Galicia. No mes de xullo dese mesmo ano envíalles cartas a diversos intelectuais das catro provincias galegas instándoos á creación da Academia Galega, que foi constituída o 4 de setembro de 1905 baixo a presidencia de Manuel Murguía. A Academia contou dende os seus inicios e ata ben avanzado o século XX co apoio económico dos emigrantes galegos.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega
3. Biblioteca América da Universidade de Santiago de Compostela, ca. 2000
A súa creación foi iniciativa de Gumersindo Busto, quen emigrou moi novo, primeiro a Montevideo e logo a Bos Aires, cidades en que se formou como avogado e escribán público. En 1904 tivo a idea de crear en Galicia unha Universidad Libre Hispanoamericana, que contase cunha gran biblioteca, co obxecto de difundir o coñecemento en Europa de todo o referente ao continente americano. A través da prensa espallou o seu proxecto en todos os países americanos con presenza galega destacada. E axiña comezou a recibir doazóns de materiais bibliográficos, cartográficos, bandeiras, moedas e medallas, bustos de próceres americanos e todo tipo de obxectos da cultura popular americana. Esta colección multidisciplinar foi enviada a Santiago e inaugurada na súa Universidade en 1909.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega
4. Ramón Suárez Picallo dando un discurso diante do monumento a Rosalía de Castro en Santiago de Compostela, 1933
O 25 de xullo de 1933 foi asinado en Santiago o Pacto de GALEUZCA polas tres nacionalidades históricas da Península. Pola mañá tivo lugar un acto de homenaxe a Rosalía de Castro no que tamén falaron Castelao e Eduardo Blanco-Amor.
Este monumento fora realizado por subscrición popular, para a celebración do 80 aniversario do nacemento de Rosalía. Varias entidades, entre as que se atopaban os centros galegos da emigración, lideradas pola Liga de Amigos de Santiago, iniciaron unha campaña na prensa para erixir un monumento como homenaxe á insigne poetisa. Os cartos chegaban de Bos Aires, da Habana, de Madrid ou de México, mais tamén de todas as provincias galegas, e recadáronse unhas 30 000 pesetas. A escultura, obra de Isidro de Benito e Francisco Crivillés, foi inaugurada na Alameda compostelá en 1917 en medio dunha gran manifestación popular. A figura da escritora, sedente coa cabeza apoiada na man, pensativa, domina o conxunto. No outro lado da estrutura escultórica aparece a alegoría da emigración, representada coa despedida dunha parella de mozos, así como diversas placas colocadas na base do monumento por diversas asociacións de emigrantes.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega
5. Coral Os Rumorosos do Centro Betanzos de Bos Aires, 1940
A gran maioría das sociedades de emigrantes galegos creaban, nas súas filas, corais e grupos de música tradicional galega, integrados polos socios. Algúns destes grupos alcanzaban moita sona e participaban nas numerosas festas e reunións culturais e artísticas organizadas polas distintas entidades e asociacións. Recreábase así a tradición musical da patria e difundíanse moitas das obras musicais feitas en Galicia e na emigración.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega. Col. particular de Andrés Beade Dopico
6. Celebración dun acto cultural no Teatro Avenida de Bos Aires, 1952
A colectividade emigrante era convocada ao longo do ano polas asociacións para asistir aos diversos actos culturais organizados a prol da cultura galega. Neses actos destacaban as actuacións musicais dos diversos grupos societarios, así como representacións teatrais de obras escritas en galego ou con temática popular galega, festivais de poesía, etc.
En ocasións, entidades de distintos países ou colectividades colaboraban na organización dos diferentes eventos, como neste caso, no que vemos a chegada da delegación uruguaia da sociedade Unidos del Partido de Rianjo co seu grupo musical para actuar ante os seus paisanos residentes en Bos Aires.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega. Col. do Centro Noia-Rianxo
Non é posible ver o documento no teu navegador. Podes descargalo aquí.
7. Díptico das actividades organizadas polos Centro Orensano e o Centro Pontevedrés para conmemorar o Día de Galicia, xullo 1955
A celebración do Día de Galicia era unha data moi especial para a comunidade emigrada, que participaba en gran número nas diversas actividades organizadas polas asociacións e centros de emigrantes. Aquí vemos un exemplo dos diversos actos que tiñan lugar: ciclos de conferencias de destacados intelectuais da colectividade e tamén de escritores chegados de Galicia, exposicións de pintura galega etc.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega. Col. particular de Roberto Veloso e Carmen Balboa
8. Audición Recordando a Galicia. 1947
Este programa radiofónico fundárono en Bos Aires en 1945, baixo os auspicios de Castelao e do Centro Betanzos, Maruxa Boga, o actor Fernando Iglesias "Tacholas" e o xornalista Alfredo Aróstegui. Todos eles aparecen fotografados xunto co gaiteiro Manuel Dopazo, os acordeonistas Moreiras, o poeta Avelino Díaz e membros da Coral "Terra Nosa" do Centro Orensano durante unha emisión.
Comezou a emitirse en Radio Prieto, aínda que foi en Radio Rivadavia onde consolidou o seu papel como un dos programas radiofónicos máis representativos da emigración galega. Maruxa Boga, a súa directora durante moitos anos, converteuse nunha das principais comunicadoras da Galicia de alén mar.
Paralelamente, en Uruguai triunfou o programa Sempre en Galicia, fundado en 1950 por Manuel Meilán, Lois Tobío, Xesús Canabal, Pedro Couceiro e Alfredo Somoza e que aínda hoxe se pode escoitar.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega
Non é posible ver o documento no teu navegador. Podes descargalo aquí.
9. Díptico do Ateneo Cultural Curros Enríquez co programa da celebración dun acto artístico-cultural en homenaxe ao poeta, 1953
A figura de Manuel Curros Enríquez permaneceu ao longo do tempo como un dos símbolos identitarios da cultura galega. Numerosas asociacións e agrupacións levaron o seu nome e arredor da súa figura celebráronse numerosos actos de homenaxe e difusión da súa obra entre a colectividade.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega. Col. particular de Roberto Veloso e Carmen Balboa
10. Recital de poesía galega organizado polo Centro Galego de Bos Aires, 1956
Este recital foi dirixido por Eduardo Blanco-Amor, á esquerda, e nel participaron Fernando Iglesias “Tacholas”, Lita Soriano, Anita Fontas, Pilar Lebón e Lito López coa lectura de diversas obras de autores galegos.
O escritor e xornalista Eduardo Blanco-Amor foi unha das figuras máis destacadas da intelectualidade ao servizo da cultura galega no mundo da emigración e do exilio. Emigrou cara a Arxentina en 1919 e dende alí defendeu o ideario republicano e galeguista na prensa da colectividade. Destaca o seu labor na dirección das revistas Galicia e Céltiga e a súa obra literaria, que o converteu nun dos principais novelistas galegos do século XX. Tamén foi autor teatral e fundou unha escola de teatro na Universidad de La Plata e no Conservatorio Nacional Argentino.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega
11. Homenaxe a María Casares da Asociación Gallega de Universitarios, Escritores y Artistas (AGUEA) en Bos Aires (1957)
A Asociación Gallega de Universitarios, Escritores y Artistas (AGUEA) homenaxeou a esta actriz galega durante a súa visita a Arxentina, como integrante da compañía Théâtre National Populaire. En Bos Aires representou varias obras no Teatro Colón con grande éxito. Para os emigrados galegos e do exilio a súa presenza supuxo unha fonda afirmación colectiva de defensa dos ideais republicanos e galeguistas e provocou diversas homenaxes á súa persoa.
Na fotografía aparece María Casares falándolles aos asistentes nun acto celebrado no restaurante Lar Gallego do Centro Lucense. De esquerda a dereita: Mariví Villaverde, Antonio Baltar, Rafael Dieste, María Casares, Eduardo Blanco-Amor, o Dr. Blanco e a súa esposa.
Fondo: Arquivo da Emigración Galega. Consello da Cultura Galega
12. Retrato de Luís Seoane diante dunha das súas obras, ca. 1950
Luís Seoane é unha das figuras máis sobresaíntes da cultura e da arte galegas do século XX. Foi un destacado intelectual e artista comprometido coa realidade social e cultural do país. Nacido en Bos Aires en 1910, de pais emigrantes, retornou á terra en 1916. Estudou Dereito na USC e integrouse nos circuítos culturais e artísticos, participando ademais nos movementos a prol da república e da autonomía de Galicia. En 1936 tivo que exiliarse e regresou a Arxentina. Alí realizou un inmenso traballo como divulgador da cultura galega con carácter multidisciplinar: como pintor, editor, escritor ou xornalista. Entre outras, fundou e dirixiu a revista cultural Galicia Emigrante e a emisión radiofónica do mesmo nome; tamén creou as editoriais Nova (1943) e Citania (1957). Xunto con Isaac Díaz Pardo participou en 1956 na fundación da fábrica La Magdalena na Pampa arxentina, que sería o xerme do Laboratorio de Formas de Galicia.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega
13. Anuncio da colección Dorna da editorial arxentina Emecé, ca. 1940
Xa antes do seu exilio, Luís Seoane tivera unha intensa actividade como ilustrador de revistas e libros, traballando tamén no obradoiro tipográfico da Editorial Nós, para a que deseñou as cubertas dalgúns libros. En 1939 comezou a colaborar na editorial arxentina Emecé. Entre 1940 e 1942 dirixiu, xunto co seu amigo Arturo Cuadrado, dúas das súas coleccións dedicadas a temas e escritores galegos. "Dorna" estaba centrada na poesía e baixo o seu cuño publicáronse obras como Rojo farol amante (1940) de Rafael Dieste, Queixumes dos pinos (1940) de Eduardo Pondal, Cantigas de Macías o namorado (1941) e Cancionero popular gallego (1942) de José Pérez Ballesteros. A outra colección denominábase "Hórreo" e publicou sobre todo títulos de autores dos séculos XVIII e XIX, como o Padre Feijoo, Frei Martín Sarmiento ou Enrique Gil y Carrasco.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega
14. Visita de Ramón Otero Pedrayo a Bos Aires, 1959
Ademais de impartir varias conferencias no Centro Galego e asistir a diversas homenaxes que as entidades galegas lle ofreceron durante a súa visita a Arxentina, D. Ramón participou na Feira do Libro Galego, organizada pola editorial e librería Follas Novas, que fora creada por Xosé Neira Vilas e Anisia Miranda en 1957 co obxectivo de difundir a produción literaria e intelectual galega nas terras americanas.
Na foto aparecen, xunto con Ramón Otero Pedrayo e a súa dona, Virginia Pereira (viúva de Castelao), á beira de Xosé Neira Vilas, e membros mozos da colectividade galega como Perfecto López Romero, Antonio de Brito, Ricardo Palmás, Elsa Fernández, Dora Seco, Carlos Abraira, Pilar Jeremías, Celia Fernández, Anisia Miranda, Muchi Roel e Vidal Pérez Braña, entre outros.
Fonte: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega. Col. particular de Xosé Neira Vilas e Anisia Miranda
15. Manuel Puente e Xesús Canabal diante do escaparate de Ediciones Galicia do Centro Galego de Bos Aires, 1962
Manuel Puente e Xesús Canabal foron dous empresarios galegos de éxito que apoiaron economicamente moitas das iniciativas da colectividade a prol da cultura galega. Xa en vida de Castelao, Manuel Puente defendera o seu desexo da publicación dunha "Historia de Galicia". Na visita de Ramón Otero Pedrayo a Arxentina en 1947, este comprometeuse a levar a cabo esta ansiada obra, vello proxecto do Seminario de Estudos Galegos. Tras numerosos atrancos con editoriais e autores, finalmente en 1960 retomouse o proxecto. Otero Pedrayo foi o director da obra e Lois Tobío encargouse da súa coordinación técnica, mentres que Manuel Puente financiou a edición. Colaboraron na obra figuras tan senlleiras como Vicente Risco, Florentino Cuevillas, Xaquín Lorenzo ou Taboada Chivite. En 1962 saíron publicados os dous primeiros tomos, que son presentados neste lugar emblemático.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega. Col. particular de Xesús Canabal
16. Conferencia de Emilio González López na Casa de Galicia de Caracas, 1959
Emilio González López participou na Feira do Libro Galego realizada en Caracas nese ano cunha conferencia sobre o libro galego. Na mesa, ademais de varios directivos da entidade, podemos ver a escritora galega Pura Vázquez, quen emigrara había pouco tempo a Venezuela, onde participou na puxante vida cultural da colectividade galega alí asentada.
Emilio González López foi un historiador e político galego que tivo que exiliarse coa Guerra Civil. Asentouse en Estados Unidos e traballou como profesor de Historia na Universidade de Nova York, especializado en Historia de España e de Galicia. Dende a súa cátedra formou a numerosos estudosos da nosa cultura, que axudou a espallar nos Estados Unidos.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega. Col. particular de Xosé Neira Vilas e Anisia Miranda
Non é posible ver o documento no teu navegador. Podes descargalo aquí.
17. Revista Vieiros publicada polo Padroado da Cultura Galega de México, 1959
Esta revista cultural, de orientación galeguista, pretendía recoller nas súas páxinas "calquera idea literaria artística, filosófica, sempre que fose antifascista e non se apoiase na ditadura". Dirixida polos exiliados galegos en México Luís Soto Fernández, Carlos Velo e Florencio Delgado Gurriarán, colaboraron nela importantes personalidades da Galicia interior e exterior, que abordaban a realidade galega nos seus diferentes ámbitos: cultural, político, económico e social. Tiña un deseño moi coidado, con numerosas ilustracións, entre as que destacan as reproducións artísticas e debuxos reivindicativos de Castelao, Arturo Souto, Maside, Jaime Quesada, Ledo, Isaac Díaz Pardo, Luís Seoane etc.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega
18. Socios de Casa de Galicia. Unidad Gallega de Nova York, desfilando pola Quinta Avenida, 1972
A celebración anual do Día da Hispanidade en Nova York convocaba a todas as colectividades de emigrantes dos diferentes países asentados en Estados Unidos. A Casa de Galicia, representando a comunidade galega, participaba activamente co seu grupo folclórico e cos socios, levando a bandeira e a música galega polas rúas desta populosa cidade americana.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega
Non é posible ver o documento no teu navegador. Podes descargalo aquí.
19. Díptico de actividades do Patronato da Cultura Galega de Montevideo, 1974
O Patronato da Cultura Galega foi fundado en xuño de 1964 por un grupo de galegos, entre os que destacaban Manuel Meilán e Xesús Canabal. O seu obxectivo principal era a difusión e defensa da cultura galega en Uruguai. Neste díptico podemos ver as diversas actividades realizadas no seu décimo aniversario: conferencias, exposicións do libro galego e de pintura, ciclo de cine galego e diversas homenaxes a persoeiros da colectividade. Esta entidade publica dende os seus inicios como voceiro social a revista Guieiro. Na actualidade continúa co seu labor cultural.
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega
20. Cartel deseñado por Luís Seoane para o Festival Céltico celebrado en Bos Aires, 1964
Este festival, organizado polos centros provinciais e o Centro Galego de Bos Aires, contou con numerosas colaboracións de delegacións dos países que teñen a cultura celta como referencia, tales que Escocia, Gales, Irlanda e Portugal. O xerme céltico da nosa cultura, xa defendido por Manuel Murguía, continuaba a ser un referente. O espectáculo tivo un grande éxito de público e nel participaron grupos de música e coros das entidades galegas en Arxentina, como o coro "Brétemas e Raiolas" do Centro Coruñés de Bos Aires e os grupos folclóricos "Breogán", "Residentes de Vigo", "Rosalía de Castro", "Arrieiros de Mos" e "Airiños".
Fondo: Consello da Cultura Galega. Arquivo da Emigración Galega
Axúdanos a recuperar o patrimonio documental
Proxecto de recuperación documental e fotográfica da emigración galega Campaña de recollida das coleccións particulares dos nosos emigrantes.
Erro: Comproba os campos!
Arquivo da Emigración Galega
Carolina García Borrazás: +0034 881 995 148
Teresa García Domínguez: +0034 881 995 143
As imaxes e documentos que aquí se expoñen forman parte do patrimonio fotográfico e documental que se conserva e salvagarda no Arquivo da Emigración Galega. Moitos deles proceden de coleccións particulares que a cidadanía puxo á disposición da sociedade a través do Consello da Cultura Galega; teñen un gran valor informativo e incrementan o coñecemento sobre os procesos migratorios en Galicia.
Novas realidades migratorias a América nos anos centrais do século XX
Consello da Cultura Galega. 2015. Pazo de Raxoi, 2º andar . 15705 Santiago - A Coruña. Tel.: +34 981 957 202