gl gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en gl en gl gl gl en gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en en
Escolle una edición Nº 10 Nº 11 Nº 12 Nº 13 Nº 14 Nº 22 Nº 23 Nº 24 Nº 25 Nº 4 Nº 7 Nº 8 Nº 9 Números anteriores ó 22
A regueifa é un desafio en verso entre dúas ou máis persoas que disputan usando a retranca, o humor e moita creatividade. Forman parte da tradición oral galega e no tempo actual estanse recuperando para dalas a coñecer, sobre todo aos máis novos. Na actualidade practícase, aínda que de maneira esporádica, en moitos pobos de Galicia, pero está especialmente estendida nas comarcas de Bergantiños, Terra Soneira e Fisterra.
A Regueifa forma parte do patrimonio oral galego e, aínda que estiveron bastante olvidadas na segunda parte do século XX, están sendo recuperadas grazas ao esforzo de moitos regueifeiros e institucións.
A regueifa foi unha tradición eminentemente rural e cultivada por xente do campo. Eran basicamente os gandeiros e os agricultores os que practicaban as regueifas. Co paso dos anos, chegou a ser unha forma de pasar o tempo nos bares ou incluso nas festas patronais ata que coa chegada dos medios de comunicación esta costume foise perdendo. Outro factor que propiciou a súa desaparición foi que conforme se quentaban dialecticamente os contendentes, a tensión podíase elevar ata rematar en disputas reales e non só verbais. Actualmente, en moitas festas, patronais e gastronómicas, estase recuperando esta tradición oral, por exemplo, o alto dos xenerais na Festa da Filloa de Lestedo.
Os versos das regueifas constrúense en cuartetos octosílabos de rima asonante ou consonante, con unha distribución dos seus versos abcd, aínda que tamén poden ser abab, a capela, é dicir, sen acompañamento musical de ningún tipo. Os temas son habitualmente sobre a vida persoal dos regueifeiros, ou sobre calquera suceso de interese xeral. As claves da Regueifa son a súa rapidez e espontaneidade. Ten dúas modalidades: cantada que é como se fai normalmente e rezada que se practica a modo de conversación apoiada por unha componente xestual importante.
Na actualidade quedan poucos regueifeiros e practican esta arte de maneira esporádica cando son invitados por asociacións culturais ou colexios.
Fermín Calvo, ou Fermín da Feira Nova, é un destes regueifeiros en activo e aprendeu a arte de regueifar en tabernas, fías e romarías. Naceu no 1936 no municipio de Cabana e afirma que o futuro da regueifa veo «moi mal: a xente non quere aprender e os que estamos xa imos marchando». Unha das súas regueifas foi recollida por María do Carme Pardiño Rial en ReGueiZeiros CPI Alcalde Xosé Pichel de Coristanco.
Na actualidade, moitas institucións e centros educativos desexan recuperar esta tradición oral galega. Un exemplo podémolo atopar nos certames que organiza a Consellería de Cultura e Deporte que, no ano 2009, celebrou o III Certame Escolar de Regueifas no Pazo da Cultura de Pontevedra. 175 alumnos e alumnas de 20 colexios da área de Pontevedra participaron neste evento para crear e interpretar regueifas.
Outro exemplo interesante, foi a disputa final do I Certame de Regueifas, onde 150 alumnos de Secundaria de Vigo, Baixo Miño e Ponteareas versearon sobre o escenario do Centro Cultural da parroquia viguesa de Valladares. O nivel foi tan alto que doce finalistas foron premiados, ante a imposibilidade de que o xurado, do que formou parte Xurxo Souto, se decidise por un só regueifeiro. Pero ata chegar ao escenario os 150 finalistas que cantaron case a ritmo de hip hop, unhos 1000 estudiantes foron quedando no camiño. Os ideólogos do certamen foron Luis Correa, O Caruncho, e Pinto d’Herbón, coñecidos rapeiro-regueifeiros.
Tamén, de forma silenciosa e individual moitos mestres tratan de inculcar o interese e respecto polas nosas tradicións realizando proxectos de recolleita e recuperación local cos seus alumnos. Este é o exemplo dun grupo de alumnos de 4º de E.P. do CPI Antonio Orza Couto de Boqueixón que fixeron unha recolleita das regueifas máis populares na súa zona para o desenvolvemento deste labor creouse un ficha (.pdf) e recitáronas para os seus compañeiros do colexio o día das Letras galegas do 2009.
Un exemplo daquela recolla, foi o que realizaron Iara e Lucía (4º EP do CPI. Antonio Orza Couto, 2009): Ataque do Pino
Outros mestres empezan por facer eles mesmos ou cos seus alumnos obradoiros para poder coñecer mellor e difundir esta cultura nosa galega. Aquí podemos ver unha mostra do obradoiro levado a cabo en “O Segrel do Penedo” na bilbioteca do IES de Fene. A Regueifa, como improvisación oral, ven dunha tradición de versificación que se facía antano antes do banquete de vodas para conseguir a “regueifa”, un pan especial que se entregaba ao mellor improvisador. Segundo parece os noivos puñan a disposición dos paisanos que non foran invitados ao convite unha regueifa de pan que repartía entre todos os presentes o regueifeiro que facía gala de maior enxeño e mordacidade, e era a noiva a que facía entrega da regueifa ao vencedor e a súa vez, este quedaba encargado de repartila entre os demais.
O pan da regueifa faise con fariña triga, ovos, manteiga, azucre e adornado de lambetadas, que podía ser disputado improvisando regueifas ou bailando unha muiñeira de puntos.
Unha vez ao ano os vecinos do Ulla vístense de militares. A Ulla celebra cada entroido o seu tradicional combate entre correos e xenerais. Son os “Encontros dos Xenerais”
Dentro da improvisación oral podemos destacar outras disciplinas paralelas coas que a regueifa ten establecidos vínculos: O hip hop é un movemento musical e cultural nacido nos anos 70 en barrios marxinais de Estados Unidos. Nel hai distintas manifestacións como o break dance, o rap, etc… Esta música nace en entornos marxinais e conflictivos, o que, en moitos casos, dificulta a difusión deste estilo musical e cultural. Na actualidade, existen numerosos grupos musicais, tamén en Galicia, amplamente difundidos, que empregan este estilo como un xeito de expresión propia e como crítica social
O teatro improvisado ou Match de improvisación é un campionato onde os actores e actrices son “loitadores” cuxa única arma é a improvisación corporal e verbal. O público é o encargado de decidir quen é o ganador final dese día
...A regueifa é tamén unha muiñeira. ... Os "recunchos da fala galega" é unha páxina Web onde podes atopar poesías propias e lírica tradicional galega.
...Celébrase en Vigo o Certame Internacional de Regueifas  (que vai pola XII edición e vense celebrando en Outubro...)
...Concello de Carnota, durente o mes de febreiro, celebra o seu obradoiro de regueifas, dirixido a persoas da 3º idade. Esta actividade desenvólvese ao abeiro do Programa Letras Vivas da Consellería de Cultura e Deporte.
- Poderiamos pensar que o hip hop e a regueifa (.pdf) son moi distintos, pero a realidade é que ten moitas cousas en común xa que son formas de expresión oral improvisada
- As regueifas de Celestino Álvarez vólvense literatura
- A regueifa incorporada na escola axuda aos alumnos en Lingua e Literatura Galega e forma cidadáns máis cultos que ven a poesía como unha forma de expresión propia
QUEN SON OS AUTORES DESTE TRABALLO
Francisca García Merino (CEIP. Abanqueiro, Boiro, A Coruña)
A recolleita e recuperación de regueifas na súa contorna, especialmente nos concellos onde esta tradición aínda está moi arraigada, pode ser unha actividade moi motivadora para os alumnos/as de Primaria e Secundaria. Para o desenvolvemento desta actividade os profesores facilitaranlle aos alumnos unha ficha (.pdf) de recolleita de regueifas.
Os obradoiros de regueifas poden ser unha actividade moi positiva para a difusión desta cultura oral galega. Algúns destes obradoiros combinan dúas disciplinas paralelas coma é o caso do obradoiro rap-regueifa da Asociación Cultural Alexandre Bóveda
Outra posible actividade de aula é que os alumnos por parellas escriban as súas propias regueifas seguindo o exemplo que amosan os alumnos do IES de Fene no seu blog O Segrel do Penedo
Na clase de música pódese facer un proxecto de traballo baseado na regueifa. Despois de observar un video de regueifas e a partires dun ritmo concreto ou dunha inflexión melódica dada, Podemos regueifear co obxectivo de traballar a improvisación rítmica e melódica. Descarga aquí o documento de traballo (.pdf).