es gl gl gl en es pt en es en pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl eo gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en en gl gl es pt es es en en gl de de de en en en en fr fr fr fr it de en en en en fr fr fr gl en gl gl es gl de en pt gl es es gl gl gl ca gl en gl gl ast gl gl es gl gl it gl gl gl gl fr gl gl gl es es it gl gl sv fi gl es gl ca gl gl it lt gl gl es ca es es es es es en gl es gl gl es lt hbs_lat es gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl it gl pt en gl gl lt gl es pt gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl de gl gl gl gl es es gl es es gl ru gl es fr gl es es es gl it gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es es es gl gl es es es en es pt gl gl gl eo fr pt gl eu es gl gl gl gl gl gl gl gl gl eo gl gl gl gl gl gl gl gl gl fr gl gl es gl gl gl gl gl hu it gl es es gl es es es gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl eu gl gl gl gl gl gl gl gl en gl en
Tomás Batuecas Marugán | Álbum de Galicia | Consello da Cultura Galega
Neste pequeno vídeo, a presidenta do Consello da Cultura Galega explica algunhas das claves das súas ideas para a cultura de Galicia, o seu futuro e a súa herdanza.
2022 - Florencio Delgado Gurriarán
2020 - Ricardo Carballo Calero
2018 – María Victoria Moreno
2020 – Domingo de Andrade
Día da Ciencia en Galego
Centenario de Emilia Pardo Bazán
Centenario de Isaac Díaz Pardo
Día internacional do libro infantil e xuvenil 2020
Encontros monográficos co patrimonio cultural
Na voz da obra
O deporte galego fala galego
O fío de Penélope
Os instrumentos musicais na tradición galega
Os profetas do Pórtico e a cultura galega
Trinta anos do audiovisual galego
Paz-Andrade e a lingua portuguesa
Observatorio da Cultura Galega
Arquivo da Emigración galega
Centro de Documentación en Igualdade e Feminismos
Centro de Documentación Sociolíngüística de Galicia
Arquivo Sonoro de Galicia
A Saia. Publicacións Periódicas Feministas
Céltiga. Revista da emigración
Repertorio da prensa da emigración
Repertorio da prensa da emigración
Francisco Fernández del Riego. Correspondente para América
Mapa Sonoro de Galicia
Coordinadora galega de normalización e dinamización
Obras impresas e dixitais
Recursos e obras de referencia
Diccionario de termos escénicos
Os instrumentos musicais na tradición galega
Coñece a cultura galega
Loia. Guía aberta á lingua galega
Historias de ida e volta
As escolas da emigración
Mapa sonoro de Galicia
Os instrumentos musicais na tradición galega
Os profetas do Pórtico da gloria e a cultura galega
30 anos de audiovisual galego
No bico un cantar
Leme. A cultura galega na túa man
A máquina do tempo
Mapa sonoro de Galicia
Roteiros da cultura galega
As escolas da emigración
Mapa de Equipamentos culturais
Setestrelo: divulgación da ciencia
Kit de normalización lingüística
Guía de linguaxe non sexista
Que é o Álbum de Galicia
Que é o Álbum de Galicia
O Álbum de Galicia é unha colección dixital de biografías de persoas que destacaron en moi diversos ámbitos: desde a sociedade, a ciencia, a cultura ou a empresa. O obxectivo do Consello da Cultura Galega é dar visibilidade e perspectiva de conxunto ás numerosas mulleres e homes, xa finados, que contribuíron de maneira significativa á sociedade galega ao longo da súa Historia. En moitos casos, seguen a ser grandes descoñecidos para o público de todas as idades, de dentro e de fóra do país.
As biografías do Álbum de Galicia están enriquecidas con material documental, referencias bibliográficas e contidos multimedia que permiten coñecer a obra das persoas divulgadas, pero tamén a produción intelectual existente sobre elas. Textos e materiais están producidos por expertos e son unha fonte rigorosa para acceder á vida e obra destes persoeiros. Ademais, o Álbum de Galicia permite explorar a presenza das persoas biografadas nos fondos documentais dixitalizados do Consello da Cultura Galega. O Álbum de Galicia é, xa que logo, o punto de acceso que ofrece a entidade para coñecer toda a súa produción divulgativa e investigadora ao redor de cada unha das figuras.
O Álbum de Galicia é o resultado da unificación das coleccións biográficas temáticas do CCG, que desde o ano 2005 teñen publicado álbums ao redor da muller, a ciencia ou a emigración, entre outros. Non están aínda nin todos nin todas os que son. Nesta nova etapa, o Álbum de Galicia ampliará gradualmente o número de biografías, diversificando temática e cronoloxicamente o repertorio. O Consello da Cultura Galega anima a cidadáns e colectivos a remitir suxestións de figuras do pasado –contemporáneo ou anterior- que consideren de interese para seren difundidas a través desta ferramenta e, deste xeito, mellorar o seu coñecemento público. O CCG encargará a diferentes expertos a elaboración dos perfís biográficos co obxectivo de facer medrar esta galería de vidas que paga a pena coñecer.
Aldeanueva del Camino (Cáceres) - Santiago de Compostela
Aldeanueva del Camino (Cáceres), 1893 - Santiago de Compostela, 1972
Autoría: Manuel R. Bermejo Patiño
Autoría: Xosé Ramón Fandiño
Prototipo de investigador da rede formativa da Junta para Ampliación de Estudios
O profesor Batuecas Marugán, que foi catedrático de Química-Física da Facultade de Ciencias e vicerreitor da Universidade de Santiago, realizou os seus estudos de bacharel no Instituto de Cáceres e licenciouse con premio extraordinario en 1913 na Facultade de Ciencias da Universidade de Salamanca. Ese mesmo ano iniciou en Madrid os estudos de doutoramento e incorporouse ao Laboratorio de Investigacións Físicas que dirixía Blas Cabrera. Prototipo de investigador da rede formativa da Junta para Ampliación de Estudios, á que pertenceu durante case vinte anos, en 1916 obtivo desta institución unha bolsa de dous anos para investigar na Universidade de Xenebra e estudar co profesor Philippe Auguste Guye a determinación de densidades e comprensibilidades dos gases reais. En Xenebra coñeceu a Henrique Moles, co que formou equipo de traballo durante moito tempo e que o orientou na súa carreira cara a unha formación químico-física.
En 1917 presentou a súa tese de doutoramento na Universidade de Madrid, cualificada con sobresaínte e máis tarde galardoada co premio extraordinario. Tres anos despois volveu á Universidade de Xenebra para exercer como 1er Assistent et Privat Docent, dirixindo catro teses de doutoramento e cun bo número de publicacións científicas en revistas estranxeiras. De regreso á Universidade de Madrid volveu traballar cos profesores Cabrera, Moles, A. del Campo e Xulio Palacios, co que, desde 1922, colaborou nos cursos de Termoloxía do Laboratorio de Investigacións Físicas para continuar os seus estudos sobre propiedades nos gases. En 1931 foi nomeado profesor agregado do Instituto Nacional de Física e Química (Fundación Rockefeller) e en 1932 ganou por oposición a cátedra de Química-Física da Facultade de Ciencias da Universidade de Santiago, primeira que desta especialidade se dotou en España, na que foi impulsor de traballos de investigación para o que logrou a creación de laboratorios ata entón inexistentes.
Malia á súa inicial renitencia a incorporarse á Universidade compostelá alegando a non existencia de laboratorios da súa especialidade, polo que obtivo un permiso especial para continuar as súas investigacións en Madrid, en Santiago permaneceu ata 1963, ano no que se xubilou, aínda que seguiu vinculado á Facultade a través da sección de Química-Física Pura do C.S.I.C. Á súa chegada a Santiago, a Universidade non dispoñía de laboratorio, pero a Junta de Ampliación de Estudios e o Ministerio de Instrución Pública concedéronlle unha subvención que lle permitiu instalar un laboratorio do que, a partir de 1935, comezaron a saír unha serie de traballos sobre densidades de sólidos, líquidos e gases.
Na Universidade compostelá foi indeleble a pegada do profesor Batuecas como docente universitario, investigador e mestre de discípulos que lle deron releve e proxección internacional á Escola de Química Física compostelá: Francisco López Casado, J. I. Fernández Alonso, G. García Malde, C. Gutiérrez Losa, M. Carreira, C. Magdalena, E. García Rodeja, M. C. Meijón, María Concepción Varela, Xosé Manuel Pereira Cordido. No seu discurso de inauguración do curso 1932-33, o profesor Ricardo Montequi (Montequi, 1932) deulle a benvida a Batuecas con estas palabras: “Para el profesor Batuecas, mi antiguo compañero de estudios en Salamanca, un emocionado saludo. Trae a la Universidad un nombre prestigiosísimo que se cotiza entre los más destacados valores internacionales consagrados a la medida de masas atómicas y es además un espíritu selecto abierto a todos los cauces del saber y del arte”.Despois da sublevación militar de 1936, o profesor Batuecas comprometeuse co novo réxime como vicerreitor e membro da xunta técnica do Servizo de Guerra Química (Gurriarän, 2006: 575, 576).
No seu inicio, a obra científica de Batuecas está vinculada á de Henrique Moles. Ambos os dous traballaron durante uns 15 anos na fronteira do coñecemento, no estudo do estado gasoso real e na determinación rigorosa de masas atómicas. Este traballo en equipo rematou coa chegada de Batuecas a Santiago e, sobre todo, coa guerra civil que desmouchou a vida académica e, posteriormente, a vida física do extraordinario químico español Henrique Moles.
Ao longo da súa dilatada e frutífera vida, o profesor Batuecas publicou 139 traballos científicos, deles uns 50 en revistas internacionais de primeira liña. O conxunto da súa investigación poderíase clasificar en tres grupos:
1º. Determinación rigorosa de masas atómicas segundo o modelo das densidades lindes gasosas. Estes traballos, iniciados en Xenebra en 1916, continuounos en Madrid e desde 1932, en solitario, co equipo que soubo formar en Santiago. O conxunto destas investigacións intentaba estudar a validez do método das densidades lindes gasosas na determinación das masas moleculares dos gases reais, seguindo a hipótese de D. Berthelot: M = Lp . VO (1 - AO p.P) (1). Moitas foron as contribucións de Batuecas neste campo, pero a máis salientable probablemente sexa a súa contribución á adopción da nova escala de masas atómicas con base no núclido 12C = 12. Calculou, asemade, o valor Vo da expresión (1), deixándoo en: VO = (22.4130 + 0,0003) lit/mol.
2º. Determinación rigorosa de masas atómicas segundo o método picnoröntgenométrico aplicable a substancias puras cristalizadas.Esta xeira de traballos iniciouna en 1924, cando era profesor auxiliar de Análise Química na Universidades de Madrid. Os primeiros estudos neste campo, en colaboración cos profesores Rancaño e Ibarz, consistiron na determinación da densidade dos carbonatos alcalino-térreos polo método picnométrico usual, comprobando as deficiencias do método, dado que non era posible eliminar por completo o aire disolto nin impedir a evaporación do líquido picnométrico. No seu laboratorio da Facultade compostelá, o profesor Batuecas inventou unha técnica picnométrica de precisión que obviaba os problemas citados e permitía efectuar pesadas en correctas condicións. Posteriormente, en 1950, completaría o seu método, que denominou “picno-röntgenométrico”. Utilizando calcita como referencia, Batuecas e o seu equipo determinaron as masas atómicas dos elementos Al, Mg, Si, Na, K, As e Pb. Posteriormente propoñería usar o diamante como referencia, obtendo valores excelentes para as masas atómicas de K, As e TI.
3º. Outras variadas investigacións, entre as que sinalaremos: picnometría de alta precisión aplicable a líquidos puros e disolucións; cálculo de volumes moleculares parciais de electrólitos fortes; determinación de constantes químicas verdadeiras de substancias metálicas e gases nobres; electroanálises sen eléctrodos de platino; estudos sobre combustibles vexetais e madeira da Guinea Española.
O profesor Tomás Batuecas formou parte do grupo de traballo que en Xenebra-MadridSantiago se dedicou á determinación, o máis precisa posible, das masas atómicas dos elementos e ao establecemento dunha escala de masas atómicas, chegando a establecela tomando como base o isótopo do carbono 12. Foi en 1961, na XVI Conferencia Internacional da I. U .P. A. C. celebrada en Montreal, onde Batuecas como presidente da Comisión Internacional de Pesos Atómicos, xogou un papel decisivo no establecemento da escala única de masas atómicas, que eliminou o emprego das desemellantes escalas físicas e químicas das constantes físicas fundamentais.
Ademais doutras moitas distincións académicas e científicas, en febreiro de 1964, con motivo da súa xubilación, a Real Sociedad Española de Física e Química dedicoulle unha sesión extraordinaria ao Dr. Batuecas e publicou dous volumes dos seus anais, 300 páxinas de densa química con traballos de primeiras figuras nacionais e internacionais, entre eles os dos seus amigos, os premios Nobel Linus Pauling e Louis de Broglhie. A cidade de Santiago, na que viviu 40 anos, xusto a véspera do seu pasamento (21.10.1972), nomeouno fillo adoptivo e concedeulle a medalla de prata da cidade.
Entre os 139 traballos que publicou tan só o 10% foron sobre temas que escapan das súas liñas de investigación. Unha bibliografía moi ampla atópase no traballo de FERNÁNDEZ ALONSO (1964).
DÍAZ-FIERROS VIQUEIRA, F. (1976): La cultura científica, Los Gallegos, Madrid: Istmo.
DÍAZ-FIERROS VIQUEIRA, F. (1980): Las enseñanzas científicas en Santiago”, La Universidad de Santiago, Santiago: Universidade.
FERNÁNDEZ ALONSO, J. I. (1964): Acta Científ. Compost., 1, 163.
FERNÁNDEZ ALONSO, J. I. (1973): An. Química, 69.
GURRIARÁN, Ricardo (2006): Ciencia e conciencia na Universidade de Santiago (1990-1940). Do influxo institucionista e a JAE á depuración do profesorado, Santiago, Universidade.
LORA TAMAYO, M. (1981): La investigación química española, Madrid.
MONTEQUI, R.: (1932): El sueño dorado de la alquimia, Santiago: Tip.Paredes.
NOGAREDA DOMENECH, C. (1983): En el centenario del profesor Moles, Salamanca: Universidad.
NOGAREDA DOMENECH, C. (1972): Proceding of the Fourth International Conference on atomicaarel Fundamentals constants, London, New York.
RODRÍGUEZ CADARSO, A. (cord.) (1986): Figuras de la Universidad compostelana, El Correo Gallego, 7 e 14 de xuño de 1986.
TREADWELL, F. P. e TREADWELL, W. D. (1941): Tratado de Química Analítica, Barcelona.
Como citar: Bermejo Patiño, Manuel R. : Fandiño, Xosé Ramón : Tomás Batuecas Marugán. Publicado o 26/5/2013 no Álbum de Galicia (Consello da Cultura Galega) http://consellodacultura.gal/album-de-galicia/detalle.php?persoa=22201. Recuperado o 03/10/2022
O Consello da Cultura Galega é unha institución estatutaria creada polo Estatuto de Autonomía de Galicia para promover e difundir a lingua e a cultura galega e asesorar ás Administracións neses ámbitos
Pazo de Raxoi, 2 andar
15705 Santiago de Compostela
Radiodifusión galega na emigración
Repertorio da prensa da emigración
Mapa sonoro de Galicia
Epistolario Rosalía de Castro
Fondo Fundación Luís Seoane
Fondo Fundación Otero Pedrayo
Información sobre o persoal
Consello da Cultura Galega. 2016