langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl es es es gl gl gl gl gl gl gl gl en gl es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Las maestras de la República | Sarmiento
Una historia para el recuerdo, inspirou a creación do documental homónimo que foi seleccionado como Mellor Película Documental dos Premios Goya 2014. As mestras da II República española foron quen de comprometerse na conquista dos dereitos das mulleres e na modernización da educación, facendo sentir á sociedade a necesidade dunha escola pública, obrigatoria, gratuíta, activa, laica, bilingüe, solidaria e democrática. Ser muller e mestra supoñía, xa de por si, o trasladado de valores de igualdade a unha sociedade na que o rol da muller era relegado ao plano do fogar; isto, unido ao seu interese por desenvolver un discurso propio no eido educativo inspirado nos valores da Institución Libre de Ensinanza e na pedagoxía activa propia do movemento internacional da Escola Nova, á súa disposición a innovar e a investigar, e ás súas implicacións políticas e sindicais, rompía cos moldes prototípicos do tradicionalmente considerado feminino nunha sociedade patriarcal como a española.
Todos os cambios que afloraron coa Segunda República e que posibilitaron por vez primeira na historia española que as mulleres lograsen o dereito á participación pública e que a súa voz fose tamén escoitada no plano privado, víronse truncados pola depuración franquista, a represión e o exilio, que afectou especialmente a mestres e mestras, transmisores dunha ideoloxía que non encaixaba co pensamento do réxime ditatorial. Moitas destas mestras continuaron o seu labor docente durante a Guerra Civil, sufrindo as consecuencias de tal barbarie, pero non por iso cesaron os seus folgos na procura pola equidade entre homes e mulleres e por unha educación pública e democrática.
No primeiro capítulo da obra, Consuelo Flecha García realiza un percorrido que nos permite apreciar o modo no que as mulleres, mestras e alumnas, aproveitaron as oportunidades brindadas coas transformacións políticas e sociais sucedidas no primeiro bienio republicano; deseguido, María del Carmen Agulló Díaz, destaca como ditos cambios e logros foron posibles mercé ao papel das mulleres e das mestras. A continuación, Carmen María Sánchez Morillas mergúllanos no mundo rural e no importante labor das mestras nesta contorna. Por outro lado, Carmen García Colmenares trasládanos á Guerra Civil, mostrándonos o extraordinario papel de mulleres, psicólogas e mestras nas colonias escolares. Sobre o traballo das mestras durante este período tamén nos fala Herminio Lafoz Rabaza, centrándose na acción das mestras socialistas en Aragón.
A represión das mestras é a dramática cuestión abordada por parte de Sara Ramos Zamora; á que se engade o traballo de Olegario Negrín Fajardo, que estuda na súa contribución os expedientes de depuración de catro mestras canarias; e, tamén, a achega de Carmen de la Guardia Herrero, quen centra o seu texto no exilio das mestras republicanas. O capítulo que pecha a obra, de María del Mar del Pozo Andrés ofrece un interesante e necesario exercicio de definición sobre que comprendemos por mestres e mestras republicanos, propoñendo conceptos específicos que permitan identificar tal sector de ensinantes caracterizado polo “republicanismo pedagóxico” do que fala a autora.
As realidades que podemos valorar a través desta obra hoxe son referentes, nuns momentos nos que os nosos dereitos, logros polos que outras e outros antes loitaron, poden verse asolagados. Os ideais que as mestras republicanas defenderon deben ser bandeira no camiño cara o que aínda non se conseguiu: liberdade, igualdade e fraternidade.
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


document_lang: gl

langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl gl es gl gl gl es gl gl gl gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
A represión franquista en Ourense: novos argu...
Xosé Manuel CID FERNÁNDEZ Universidade de Vigo   RESUMO A represión sufrida polo maxisterio en 1936 foi un proceso meditado e organizado para derrubar todo o que lembrase á escola republicana, tanto o seu soporte ideolóxico, como as inn...
Antón Moreda. Memoria do exilio.
Ao longo da última década, a través dun labor que ten moito de profesional mais tamén de afectivo, algúns capítulos esquecidos da historia política galega comezan a ser convenientemente esclarecidos por un grupo de investigadores curtidos nos oficios...
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl es es es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Antón Moreda. Memoria do exilio. | Sarmiento
Ao longo da última década, a través dun labor que ten moito de profesional mais tamén de afectivo, algúns capítulos esquecidos da historia política galega comezan a ser convenientemente esclarecidos por un grupo de investigadores curtidos nos oficios da militancia e da pescuda historiográfica. Curtidos aínda que mozos, como así formados e comprometidos, que tratan de poñer luz sobre algunhas pasaxes non suficientemente aclaradas, ou mésmo inéditas, da historia  contemporánea do noso país, nomeadamente ligadas ao nacionalismo.
Na reclamación dun lugar propio para esas historias, aparentemente modestas, mais que polo seu significado son merecentes de espazo e dignificación na nosa memoria colectiva está, en xustiza, a de Antón Moreda. E ten un interese especial, tanto na vertente histórica ligada ao nacionalismo, con especial atención no escenario bonaerense, como na humana do personaxe, acontecida máis tarde en Galicia, pola integridade da súa traxectoria persoal diante das desventuras que debeu enfrontar.
O percurso vital de Moreda comeza en San Miguel de Reinante en 1934, e remata en 2010, despois de ter pasado por diversas peripecias de infancia e xuventude ata ingresar no hospital psiquiátrico de Castro de Rei para permanecer alí ata a
morte. En total, 43 años da súa vida. Logo dunha estancia infantil na Habana, onde se estableceran os pais e prosperaran económicamente, el regresa a Galicia por problemas de saúde, sendo aínda un neno. Máis tarde, en 1950, con dezaséis anos emigra de novo á Arxentina, pola súa conta, e alí fica ata 1960, cando retorna á Terra coa intención de asentar e, ao tempo, continuar a actividade política, aínda na clandestinidade, a prol da causa nacionalista.
Mais o fracaso persoal enmarcado na propia dinámica do nacionalismo daquel momento, así como algúns contratempos na súa vida privada (un negocio frustrado, a complicada situación familiar en Reinante, algún problema de saúde), leva a Moreda ao encerro hospitalario no psiquiátrico de Castro de Rei en 1967, onde se internou ata finar o 4 de febreiro de 2010, convertindo esta derradeira etapa da súa vida nun infortunio. Alí é diagnosticado de esquizofrenia, e vai ser vítima, a partir de entón, dun tratamento inhumano, na liña terapéutica dos manicomios franquistas baseada na reclusión e o electro-shock entre outras medidas rehabilitadoras.
Con todo, como afirman os autores, Antón Moreda non abandonou a lucidez durante ese tempo “onde enfrenta em soidade um regime de vida dessolador, mantendo o seu cerne de princípios e de convicçons”, e seguiu a desenvolver unha serie de iniciativas que amosan un carácter inquedo e o indeleble compromiso co País. Durante as dúas derradeiras décadas da súa vida, estivo embarcado na asociación Gaiola para a defensa dos dereitos de traballadores e doentes mentais do psiquiátrico; deu alento ao seu boletín Falemos, ou á revista Gaiola Aberta, cabeceira de tremendo simbolismo… Presionou para que as misas no centro foran en galego; ocupouse da súa biblioteca, o que lle permitiu manter unha continua actividade intelectual, conseguindo licenciarse en Dereito pola USC co grao Sénior, ou elaborar un traballo sobre o Consello de Galiza; ou recibir visitas, cada vez máis distanciadas, e conceder entrevistas. E, nos últimos anos, estar conectado á Rede, por onde fuxía cara este outro mundo desde a súa particular gaiola. “Estar engaiolado, dicía, non é estar preso. É estar nunha xaula coas portas abertas e non ter onde ir”.
A súa traxectoria política comeza en Bos Aires, onde entra en contacto coa Irmandade Galega, institución impulsada por Castelao e Alonso Ríos para tratar de aglutinar a todos aqueles que mantiñan viva en América a identidade patriótica, nun contexto onde “o nacionalismo galego iria experimentar entom umha clara radicalizaçom, em resposta lógica à ocupaçom e repressom falangista e militar aquém terra”. Mais xa antes de embarcar, na súa adolescencia mariñá, recibira algunha influencia republicana no contorno familiar e escolar.
Máis adiante toma parte na fundación das Mocedades Galeguistas, onde chegou a ocupar o cargo de secretario xeral. O grupo das Mocedades nacía para cultivar os valores nacionais e espallar o seu coñecemento, e aglutinaba en Bos Aires a unha parte importante da xuventude galega máis comprometida, entre a que se atopaba Bieito Cupeiro, Manuel Pedreira, Rodolfo Prada, Carlos Abraira, Antón Santamariña ou Neira Vilas. Isto acontece en 1953, altura na que estaba xa, en boa medida, crebada a relación entre os galeguistas expatriados e os do interior, vertebrados estes últimos arredor de Ramón Piñeiro.
De novo en Galicia, “com o coraçom partido entre o degaro da volta e as muitas cousas que deixava na Argentina”, a onde retorna coa idea de seguir a traballar pola causa nacionalista, participa na fundación do Consello da Mocedade,  considerado o xermolo do nacionalismo galego contemporáneo; entra en contacto co grupo “Brais Pinto” en Madrid ou co grupo fundador de Galaxia en Compostela, onde atopa ademais unha ocupación laboral na editorial. Mais chegan tamén os conflitos no seo da comunidade nacionalista. Desavinzas que conlevan a súa ruptura traumática, nun plano xeral, e a expulsión e posterior ostracismo de Antón Moreda, no plano particular deste relato de vida que nos achegan Antom Santos e Uxío-Breogán Diéguez.
A historia persoal de Moreda integra, enfin, unha peza máis na nosa Historia, que se compón de moitas voces anónimas cando non directamente silenciadas, como tamén acontece co capítulo da represión franquista. Historias, por outro lado, simbólicas polo seu exemplo de compromiso co país. Tal é o caso da que nos ocupa. Antón Moreda pertence á segunda xeración de xuventudes nacionalistas, máis radical que a primeira, influenciada polo 36 e a Sociedade Nazonalista Pondal no contexto da emigración galega. Na Arxentina, tratou de manter en pé, xunto Alonso Ríos, a partir da morte de Castelao, a organización política do que pensaban que algún día había de ser un estado de seu. E representa, en palabras dos autores, una mocidade que non vivira en carne propia a guerra civil, mais que mamara as teses dos arredistas da Pondal e que se atopaba “famenta de acçom”. Participou do asociacionismo emigrante, pertencendo a esa dimensión emprendedora, orgullosa de si mesma, e voltou á terra nos inicios da reconstrución nacionalista dos sesenta. Nese interludio entre a parálise da posguerra e o novo pulo, participou dunha batalla xorda contra a tentativa de liquidar o nacionalismo. E como tantos outros, acabou sumido na depresión que provoca no retornado o choque entre a Galicia “idealizada” e a Galicia “real”, na que non atopaba concordancias entre teoría e práctica…
É de agradecer a Antom Santos e Uxío-Breogán Diéguez o esforzo para perfilar un retrato de dignidade e lealdade con unha causa, como a que representa o nacionalista mariñés. Esforzo intelectual, por un lado, para reconstruir unha historia de vida con trazos precisos, baseada nos propios testemuños do protagonista mediante recollida oral en diversas ocasións, así como nalgunhas outras testemuñas que o coñeceron e o trataron, nos seus artigos e parte do seu epistolario, e noutros traballos parciais sobre Moreda. Unha investigación rigorosa que aproveita a figura dun trasterrado (trasterrado físico na Arxentina, como tamén trasterrado mental na terrible reclusión psiquiátrica de Castro de Rei) para resolver con acerto descritivo e analítico o relato dunha etapa do nacionalismo da posguerra, tanto no contexto americano como no galego que, como toda historia no que atinxe á dimensión humana, componse de fulgores, máis tamén de recunchos escuros.
Como é de agradecer, así mesmo, o esforzo de edición, nun momento de crise, recortes e criterios de “eficiencia” que fan que as prioridades editoriais, quer institucionais ou empresariais, non abonden, precisamente, na liña deste proxecto.
Xosé M. Malheiro Gutiérrez
Dpto. de Pedagoxía e Didáctica
Amputar, segar, limpar e purificar: a depuración do maxisterio durante o franquismo
Publicado en Sep 15, 2018
A represión franquista en Ourense: novos argumentos contra a desmemoria da persecución sufrida polo maxisterio
Publicado en Sep 15, 2018
O proceso de depuración do maxisterio na provincia da Coruña
Publicado en Sep 15, 2018
A primeira etapa do proceso de depuración de mestres e mestras de primeiro ensino na provincia de Lugo: agosto-novembro de 1936
Publicado en May 2, 2016
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl es es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Actas do IV Congreso Manuel Luis Acuña | Sarmiento
O Congreso Luis Acuña ven sendo xa, desde hai anos, un referente consolidado entre as convocatorias sobre a historia e a cultural da Galiza, e como tal, a oportunidade para afondar nas diferentes vertentes da nosa historia no marco da obra deste insigne mestre, escritor e activista republicano e galeguista. O Congreso é, ademais, unha oportunidade para que cada tres anos, un grupo de profesores, alumnos e público en xeral se reúna na contorna agradecida da Pobra de Trives para debatir e reflexionar sobre os valores que no eido educativo ou mésmo político centraron a súa traxectoria. Este ano, 2014 coincidíu xa a súa quinta convocatoria.
A edición que aquí reseñamos recolle os traballos presentados no IV Congreso arredor do tema “As outras armas do franquismo” que, debido aos tempos revoltos de crise e axustes que vive a publicación de traballos, nomeadamente en galego, acaba de ver a luz agora. Un coidado volume no que un número considerable de intervencións, debates, relatorios e ponencias, nos aproximan desde unha ollada interdisciplinaria a diversos ámbitos daquel escuro período, “encetado a mediados de 36, do ‘morra a intelixencia’ que aos homes e ás mulleres libres, coma o escritor de Sobrado de Trives, en carne viva lles tocou padecer”. Quen isto expresa é o seu editor, Xoán Carlos Domínguez Alberte. Este docente e escritor é, ademais, xunto con Xosé Manuel Cid Fernández, a alma entusiasta do Congreso.
O corpus desta publicación está composto por un apartado de conferencias, no que diversos autores presentan una serie de traballos de temática variada. Así, Francisco Fernandez Rei con “Prestixiando o galego: de Manuel Luis Acuña a Marcos Valcárcel. Notas sobre a constitución da lingua literaria” realiza un percorrido desde Rosalía a Marcos Valcárcel por paisaxes históricas e líricas, a través de diversos personaxes do mundo das letras e o seu contributo na conformación do noso idioma.
Co traballo “Tipoloxía da represión franquista na Galiza durante o primeiro franquismo. Unha perspectiva comparada”, María Xesús Souto Blanco achega unha definición operacional, como ela mesmo di, do concepto básico de vítima da represión, ao tempo que propón un modelo de análise para esclarecer as dinámicas da represión franquista sobre catro eixes: o axente represor, a súa motivación, o seu obxectivo e  o instrumento utilizado nas acción
Pola súa parte, Julio Prada Rodríguez, a través de “A espada de Damocles do novoréxime: represión económica e depuración administrativa  no primeiro franquismo”, trata o intervencionismo do novo réxime e as diferentes expresións da depuración con fins punitivos e tamén recadatorios, entre as que se atopan a rapiña administrativa mediante exaccións irregulares, sancións económicas ou subscricións patrióticas. Con respecto aos corpos docentes, sinala o autor, foi nomeadamente o dos mestres o que con máis forza padeceu a depuración dos sublevados.
O traballo de Miro Villar, “As cicatrices do réxime na poesía galega nos primeiros anos da posguerra, 1940-1955” amosa unha panorámica desde o inicio da ditadura ata o mesmo ano de aparición do libro de poemas de Celso Emilio Ferreiro O soño sulagado. Representación, en palabras do autor, da vitalidade do discurso lírico que o franquismo non puido silenciar, malia os seus ben coñecidos esforzos por actuar nesa dirección.
Luis Martínez-Risco Daviña analiza en “Unha achega ao ensino da historia no franquismo” a influencia da Igrexa no modelo educativo do réxime durante a etapa coñecida como de “Imperio Azul”. Neste período, 1936-1951, vaise impoñer un modelo de ensino totalmente patriótico mediante una educación clásica e humanista que, como afirma o autor, pretende inculcar ao alumnado os conceptos básicos do nacionalismo máis exacerbado para lexitimar os principios ideolóxicos que sustentan o Réxime. Un sistema que se apoia nun profesorado fiel, sobrevivente das depuracións e encadrado de forma obrigada no Servicio Español de Magisterio, para conformar un determinado modelo de cidadán.
En “Silencio cultural e represión lingüística en Galiza durante o primeiro franquismo”, Mercedes Queixas Zas aborda a represión que se deu sobre a lingua galega nos primeiros anos da ditadura. Un momento en que, como ela afirma, a palabra enmudecía e a escrita murchaba paseniñamente nas marxes dunha intensa e cruel represión que se desatou na Galiza, e que forzou a moitos sobreviventes a mudaren, ou mesmo renegaren, dos seus compromisos de preguerra. A morte, o medo, a cadea, a persecución, os paseos, levan a un estado de silencio ou de exilio interior para soportar a sentencia oficial de “una sola lengua, el castellano, y una sola personalidad, la española”.
Ramón Nicolás Rodríguez ofrece unha miscelánea textual e biográfica relacionada con diversos aspectos da personalidade literaria e da obra de Manuel Luís Acuña co seu traballo “Manuel Luís Acuña: a partitura poética dunha xeración en fuga”.
Por último, a nosa achega “Proxectos educativos galeguistas na acción dos emigrantes galegos: Antón Alonso Ríos e a Federación de Sociedades” trata sobre a vontade dunha parte do colectivo galego emigrado a América, liderado por Antón Alonso Ríos, de crear na Galiza unha rede escolar de ensino primario a través da Federación de Sociedades Gallegas, Agrarias y Culturales. Unha rede de escolas ligada ao laicismo, baixo a modernización pedagóxica institucionista sen esquecer, nalgúns casos, a súa orientación galeguista.
O apartado de relatorios está composto polas seguintes contribucións: Francisco García Sánchez, analiza en “Formas cotiás de rebelión campesiña: aproximación aos enlaces da guerrilla antifranquista no oriente ourensá”, a resistencia guerrilleira campesiña centrándose na súa estrutura e no papel de cada un dos órganos da oposición político-armada e os seus apoios. Unha análise que realiza a partir do entramado organizativo da guerrilla valdeorresa entre os anos 1936 e 1951. En “Marcos Valcárcel: una presenza constante nos congresos Manuel Luís Acuña”, Xoán Carlos Domínguez Alberte dá conta, de xeito sintético, do labor realizado polo profesor e historiador Marcos Valcárcel na recuperación e de divulgación da figura intelectual de Manuel Luís Acuña. Produción que non se limita aos congresos senón que amplía aos medios de comunicación nos que colabora. Pola súa parte, María Concepción Álvarez Gómez, en “A xurisdición Especial de Responsabilidades Políticas no partido xudicial de Trives” estuda o marco normativo e a aplicación desta lei na contorna trivesa. Actuación que, como di a autora, transcendeu en moito a finalidade punitiva para asegurar o sometemento da poboación a través da persecución dos que aínda non foran prendidos e das familias dos presos.
En “De Ourense a Trives polos camiños das boas prácticas educativas”, Xosé Manuel Cid Fernández, propón, desde a súa lembranza, a escolla de diversos roteiros histórico-pedagóxicos, como o que facía nos primeiros anos de docente polo casco vello ourensán para recoñecer as pegadas republicanas; roteiros polas beiras do Loña ou do Sil… roteiros para descobrir as escolas dos emigrantes desde Nogueira de Ramuín ata Trives; rememorando escenarios da represión franquista, das Misións Pedagóxicas, da rede voluntariosa dos mestres de ATEO, do arquipélago da renovación pedagóxica no mundo rural en anos ilusionados de República.
En “Usos didácticos da memoria social da represión franquista: a Lola do Protasio, resistente, exiliada e retornada en Amoeiro”, Raúl Soutelo Vázquez valoriza o testemuño persoal, mediante a información epistolar ou oral, na reconstrución da memoria con finalidade didáctica. Este autor céntrase na presenza feminina, “retaguarda loxística e afectiva dos maridos, fillos e irmáns presos ou fuxidos”, que personaliza na figura de Dolores Vilamarín. No seu traballo “As outras armas do réxime: control ideolóxico e subordinación feminina na retaguarda franquista”, Ana Cebreiros Iglesias afonda na represión simbólica que supuxo o derrube, por parte da ditadura, das achegas e reformas económicas e sociais establecidas durante a etapa republicana, nomeadamente as referidas á dignificación das mulleres. Derrube que se perpetrou para impoñer na zona sublevada un novo paradigma feminino desde todos os ámbitos públicos (lexislación, educación, prensa, organización segrares) co fin de recuperar os valores tradicionais centrados na subordinación ao home, na maternidade e no regreso aos labores do fogar. Por último, en “As escolas do meu tempo. Planos e tipos de escolas do tempo da ditadura”, Marília Julieta Rodrigues Gomes Ruivo presenta unha recreación da memoria escolar portuguesa a través dos recordos que lle evoca a súa infancia.
O apartado intitulado “Fírgoas”, en homenaxe á obra de Manuel Luís Acuña (Nós, 1933), inclúe aqueles textos que non se adscriben a ningunha das primeiras seccións e que “constitúen una particular ollada sobre a materia tratada por parte das figuras das que se inclúen aquí as súas colaboracións”, en palabras do editor. Está composto por “O roteiro do Afranio: un proxecto (inacabado) de base popular”, de Bieito Alonso; “Cine e emigración baixo o franquismo”, de Manuel González Álvarez, “Un prego de cargos mentireiro”, de Manuel Luís Acuña Sánchez, e “Dúas cartas dun republicano galego condenado a morte: Francisco Lores López, (A Coruña, 23 de marzo de 1937)”, de Xesús Alonso Montero.
Pecha a edición un apartado de apéndices que inclúe o programa do Congreso e máis una reportaxe fotográfica.
Xosé M. MALHEIRO GUTIÉRREZ
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: pt gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl pt pt pt es gl gl gl gl gl gl gl gl es en gl es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Expresamos noutras ocasións nestas páxinas a admiración que provoca o desenvolvemento que a historiografía educativa brasileira ven rexistrando desde hai máis de dúas décadas. A revisión dunha historiografía educativa marxista ortodoxa e insuficientemente crítica, a consciencia sobre o limitado neo-positivismo, e a aclimatación dos discursos paradigmáticos da nova historia social e da historia cultural, teñense revelado como os elementos que propiciaron, xunto a outros factores socioculturais contextuais do Brasil, unha viva expresión como comunidade académica de historiadoras e historiadores da educación de forte alento, que arestora goza de recoñecemento internacional.
É visible, así, hoxe a existencia dunha media de equipos de investigación, que manteñen un contínuo programa de traballo e un programa de publicacións, onde se sitúan igualmente a revista do conxunto História da Educaçâo, da Sociedade Brasileira de História da Educaçâo, xunto a outras de crecente relevancia, alén das propias fronteiras do Brasil.
Queremos referirnos tamén á preocupación académica que a reflexidade sobre a construción do coñecemento históricoeducativo suscita entre algúns dos máis destacados investigadores. É habitual que os traballos académicos alí realizados conteñan notas iniciais sobre os conceptos e os referenciais teóricos movilizados para a construción do texto, o que só máis recentemente se está a realizar na historiografía educativa española. Con tal coa preocupación viñéronse intensificando diversas reflexións, que comezan a facer a súa aparición a modo de libros e informes editados fóra das actas congresuais. Este é o caso da obra colectiva O ensino da história da educaçâo, como da colección “História, Pensamento e Educaçâo” que dirixen Gatti Júnior e Inacio Filho, e a que agora nos referiremos brevemente saúdando as dúas primeiras monografías.
O presente volumen de Monarcha e Gatti Junior reúne nove posibles voces, nove expresións ou traxectorias académicas, de distintas xeracións, de entre o amplo número de mulleres e varóns que teñen no presente unha traxectoria consolidada no campo dos estudos histórico-educativos, téndoa iniciado nalgún caso á fin dos pasados años 50.
A través da súa lectura podémonos achegar aos momentos de formación, ás influencias docentes ou investigadoras brasileiras ou internacionais recibidas, ás traxectorias, ou a como maduraron as súas perspectivas investigadoras. Cada unha das vidas académicas valoradas aparece acompañada, ademáis, dunha bibliografía seleccionada (libros, capítulos de libros, artículos; unha ducia de referencias en cada caso).
Entre as traxectorias aparecen, por exemplo, as de Jamil Cury, Cámara Bastos, Marta Chagas de Carvalho, Marta de Araujo, Miriam Warde, ou Zaia Brandâo, obsdervándose en conxunto referencias gramscianas,á beira das procedentes da historia social británica e da historia cultural de acento francés.
Referirémonos á obra Modernidade e Educaçâo no Brasil Repúblicano. Estamos no tempo para nós tan gostoso do primeiro terzo do século XX; para nós era modernidade e antecedentes da II República. Para o Brasil é modernidade e ideais republicanos e máis criatividade social, expresada a través das iniciativas constantes dunha burguesía acollida á bandeira do liberalismo reformista. O tempo da extremada confianza no papel da educación, como no caso brasileiro estudou Jorge Nagle, particularmente do modelo liberal de educación, que adopta o activismo didáctico, e que se manifesta nos rechamantes edificios que coñecemos como os Grupos Escolares, con organización graduada do ensino. Ao grupo escolar Honorato Borges, o primeiro da cidade de Patrocínio do Estado de Minas Gerais, encoméndaselle a partir de 1912, tanto no plano organizativo como no curricular, o ser faro e exemplo en relación coas esperanzas depositadas en tal modelo de educación: a escola como espazo de realización do proceso de asimilación de coñecementos, para a vivencia de valores burgueses reformistas e lugar de (con) formación de patróns de comportamento, baixo a divisa republicana da ‘educación nacional’ e polo tanto pública, polo que apostan as reformas Joâo Pinheiro (1906) e máis tarde a de Francisco Campos (1927). Nun escenario de debates de idearios educativos no que participan bultos da talla de Rui Barbosa, José Veríssimo,e Carneiro Leâo, con alguna antelación á creación da Associaçâo Brasileira de Educaçâo (1924) e ao ao Manifesto dos pioneiros da educaçâo nova (1932), con todo o grupo de novos pioneiros da educación, no que se contan moi destacadas personalidades no campo dos educadores.
Gonçalves de Lima consegue construír unha ben disposta monografía, con bo texto, e adubiada de pertienentes acompañamentos fotográficos. Unha adecuada manifestación do modo de facer historiográfico.
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl gl es es gl gl es gl gl gl gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Mujeres con voz propia. Carmen Baroja y Nessi...
Cales son as condicións sociais e políticas que lles facilitan ás mulleres conseguir un maior grao de liberdade e autonomía? Cales son os facilitadores de ruptura cunha tradición antifeminista? Renunciando a respostas preestablecidas, buscando novas pregu...
Mujeres y educación en la España contemporáne...
Desde a súa creación como organismo oficial, a Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas (JAE, 1907-1936) encargouse tanto de promover e soster unha serie de institucións educativas, como de...
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: pt gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl pt pt es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Vicente Risco. Mestre de Mestres. | Sarmiento
Nesta extensa obra, estruturada en sete capítulos ou apartados, trátase de profundar nas implicacións de Vicente Risco (1882-1963) no ámbito educativo ao que dedicou a súa vida profesional dende a súa incorporación como profesor de Historia á Escola Normal de Mestres de Ourense, en 1916. Certamente estamos ante un personaxe complicado e complexo por mor da súa traxectoria ideolóxica que transitou por controvertidas etapas políticas que condicionaron as actuacións dun home que como el dicía “as cousas do mundo son asegún” e que “ser diferente e ser existente”; ou mesmamente, parafraseando a Ortega y Gasset, recoñecía que “la época es parte importantísima de sus circunstancias (y de la nuestra)”.
Indubidablemente, a súa participación nos proxectos galeguistas non foi por igual, nalgunhas cousas tivo máis intervencións ca noutras. Non obstante, a súa presenza é clara e a súa colaboración estreita. Risco, como un dos pensadores máis grandes que deu Galicia, abarcando o seu saber aos máis diversos eidos, fixo achegas importantes no contexto histórico-social e educativo galego, tanto a nivel individual como dende organizacións culturais e políticas. Cunha postura por veces mesiánica, dentro do galeguismo entendido coma un concepto globalizado no que interveñen todos os factores sociais, estudou de forma reflexiva o mundo rural, as parroquias, a emigración, a política e o nacionalismo galego. Así mesmo fixo unha análise integral da cultura sobre a provincia de Ourense e o modo de vivir do pobo galego, especialmente nas súas capas máis humildes.
A obra comeza cunha referencia á delicada infancia de Risco, á súa familia e os espazos vitais polos que transcorre (algúns deles en compaña do tamén neno Ramón Otero Pedrayo, algo máis novo ca el) con notas que nos achegan á súa crianza e formación, nas que se recollen datos que nos permiten coñecer a vida social ourensá da época. De tal maneira que nos axudan a facer unha valoración de como era a crianza dos nenos nados nunha clase acomodada de finais do século decimonónico en contraposición daqueloutros que eran practicamente criados na rúa. Dentro da súa traxectoria de formación académica, dende unha postura crítica trátanse as súas primeiras experiencias escolares, o seu significativo paso polo Instituto Provincial de Ourense, os estudos de Dereito cursados por libre na Universidade de Santiago e a formación adquirida na Escola de Estudos Superiores do Maxisterio de Madrid (1913-1916). Foi precisamente esta institución da capital a que máis influíu en Risco. Nela sentou as bases da súa pedagoxía e aprendeu os fundamentos metodolóxicos do que sería a súa gran paixón: a etnografía e o folclore. Xa sendo alumno deste prestixioso centro publicou unha monografía sobre Castro Caldelas na revista Real Sociedad Geográfica, dirixida polo profesor Ricardo Beltrán y Rózpide. Co tempo, este tipo de monografías constituíron precisamente un modelo aplicado aos traballos realizados no Seminario de Estudos Galegos, no que Risco dirixiu a Sección de Etnografía e Folclore e no que porá en práctica a metodoloxía aprendida nas clases do profesor Luis de Hoyos, entre outros. Mentres cursaba o primeiro curso pronunciou unha conferencia no Ateneo de Madrid, en 1913, sobre Rabindranath Tagore, a quen xunto con Mahatma Gandhi, consideraba seu vello mestre. Esta intervención fixo considerar ao ourensán o pioneiro en España deste gran pedagogo e poeta hindú, antes de que Juan Ramón Jiménez e Zenobia Camprubí Aymar levasen a sona de traducilo ao castelán e de estendelo por Hispanoamérica.
Na III Asemblea Nacionalista Galega, celebrada en 1921, entre os persoeiros das Irmandades da Fala, Risco foi o escollido para elaborar un sonado Plan pedagóxico que se utilizaría para a galeguización das escolas en Galicia e que foi publicado na revista Nós (coa venia de Ignacio Ares de Parga) que el mesmo dirixiu e fundou, co fin de dálo a coñecer entre os mestres e mestras. Foi tal a fe posta nel que o propio Risco tentou espallalo sempre que puido: en América, a través de Blanco Amor; no Congreso Pedagóxico Rexional da Coruña, en 1926; na preparación dun Congreso Internacional organizado pola “Bureau d`Education” de Xenebra para tratar o ensino nos pobos bilingües, en 1928; dende o diario vigués El Pueblo Gallego, en 1931; e cando a “Unión Provincial Orensana” de emigrantes galegos residentes en Bos Aires acordara en asemblea crear na cidade de Ourense unha escola netamente galega rexentada polo Grupo Galeguista, en 1934. A el acudirase en calquera intento por galeguizar a escola antes da chegada do franquismo. Porén, o limitado éxito deste Plan viría condicionado polo goberno de Primo de Rivera e pola propia escisión do movemento nacionalista, feito ocorrido inmediatamente despois da súa aprobación.
Nesa liña de educar para transformar (a realidade galega), o ilustre intelectual ourensán participou activamente en cantos proxectos educativos se levaron a cabo en Galicia. Talmente colaborou, entre outros, na curta existencia da agrupación xuvenil As Roladas, na asociación xuvenil Ultreya, tansmitiu sabedoría nas tertulias dos cafés e terzou en debates criados ad hoc sobre a normativización do idioma galego levados a cabo en revistas e xornais coma Nós, El Pueblo Gallego ou La Zarpa. Un delicado tema que el mesmo consideraba meterse nunha abellariza. E, mesmamente, confeccionou un catálogo sistemático do léxico galego.
Non cabe dúbida de que as viaxes serven para aprender. Das feitas a pé dicía que hai que pór a alma onde se poñen os pés. Realizou moitas en compaña doutros membros da Xeración Nós ou simplemente galeguistas amantes da natureza e dos animais. En 1930, cando Risco vai de bolseiro pola JAE a Alemaña, recolle a xeito dun diario de viaxes esas experiencia publicadas baixo o título “Da Alemaña” e “Mitteleuropa”, con certa calidade literaria e con Galicia sempre no espíritu de canto ve.
Dende unha concepción identitaria co pobo galego, interesouse pola cultura popular posta ao servizo da escola. Estuda a vida dos nenos na aldea galega. Risco ve o territorio como unha unidade espacial de creación de cultura, como unha unidade de hábitat onde se materializan os elementos diferenciadores dunha comunidade concreta. Neste sentido, o rico traballo risquiano sobre as crenzas populares, as tradicións, a infancia no medio rural, os colectivos minoritarios, os enredos dos rapaces e rapazas, etc., convérteno nunha referencia única da historia da infancia e de aspectos diversos de Galicia como vida colectiva non superada por ningún outro etnógrafo, que fan que os seus estudos sigan tendo vixencia hoxe en día.
O labor pedagóxico do intelectual ourensán estendeuse tamén á elaboración de manuais, entre os que sobresae polas súas aportacións conceptuais e metodolóxicas, Elementos de Metodología de la Historia (na que nos consta a súa débeda con autores como Altamira, Lavisse, Hinsdale e Cossío, entre outros), obra na que se demostra como estaba ao día en todo canto tocaba ao ensino e que estaba destinada ao uso por parte dos estudantes das Normais na disciplina de Metodoloxía da Historia, inda que, como ben dixo Otero Pedrayo, podería servir de guía para toda clase de estudosos no tema.
É un autor con presencia nos diversos ámbitos educativos: educación formal, non formal ou informal. Creou escola dende as máis diversas plataformas e foros ao seu alcance. Moitos discípulos seus e moitos mestres e mestras entenderon (e entenden) a vida da aldea grazas a el e comezaron a estudar esa realidade en serio. Neles foi prendendo o interese e a capacidade por coñecer a súa terra e o seu pobo, para logo intentar poder transformalos.
Risco ten aportacións á cultura galega e á educación en diferentes dimensión abordadas no libro: variedade e calidade dos contidos tratados, mérito literario e didáctico das súas obras, teórico do nacionalismo galego, vangardismo cultural, defensa da escola galega e unha pedagoxía adaptada a ela.
E, cando menos, este patrucio da cultura galega marcou os comezos dunha loita pola galeguización da escola cuxa consecución, como el anticipaba, aínda está a custar traballo nunha Galicia que dende fai tempo xa é autónoma.
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: gl gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl es gl es gl es gl es es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Julio Ruiz Berrio. Camiños transitados xuntos | Sarmiento
Julio Ruiz Berrio faleceu o 9 de outubro de 2013, no medio da sorpresa de cantos o coñeciamos; tíñase gañada a admiración e o recoñecemento da comunidade internacional da Historia da Educación, e de boa parta doutras comunidades científicas que o trataron (Historia, Pedagoxía, Socioloxía, etc).
A min invadíronme tamén eses sentimentos, como membro desa comunidade, e como discípulo directo do profesor. Fun deses privilexiados que puiden disfrutar do seu fondo saber, bonhomía e inquedanzas intelectuais diversas, e comprobar ademais a súa elevada categoría profesional, humana e moral. A miña sorpresa foi maiúscula pois sempre conservei del a mesma imaxe de mediana idade; con achaques de saúde, mais disimulados polo seu carácter optimista, alegre e bonachón.
Certo que hai tempo que non nos viamos, e as últimas novas redúcense a referencias de cando preguntaba por el. De cando en vez a Antón, especialmente despois dos Coloquios aos que faltei ultimamente, celebrados en Burgo de Osma e Cádiz. Tiven ocasión de falar de Julio máis detidamente con Sara, cando nos coñecemos en Berlanga. Por ela mandeille unha aperta e un exemplar do traballo que eu viña de publicar sobre Alfonso García Rojo. Con moita satisfacción coñecín a unha discípula da nova xeración, e intercambiamos durante longo tempo ideas sobre os cadernos de rotación, por ser ela unha experta e eu alguén que retornaba á historiografía, analizando as xoias que os fillos de Alfonso e de Rosa Pons deixaban ao meu coidado. Recibín de Julio, a través dunha das súas novas discípulas, as ensinanzas mínimas para interpretar aqueles cadernos das nenas de Parada de Sil.
Estaba eu cociñando a biografía de Rosa Pons e a segunda edición do meu primeiro libro, que non cheguei a mandarllos, esperando a velo persoalmente nalgún encontro. Certo que a historia non foi xusta con nós, pois pasaron anos sen termos os Encontros Ibéricos, nos que abofé teriamos coincidido, e tampouco chegaron ao seu fin as teses de historia que dirixo, das que sen dúbida lle correspondía presidir o tribunal.
Non sendo a historia favorecedora de encontros recentes co meu principal mestre, tamén teño que recoñecer certa infidelidade, ao non ter continuidade na docencia e investigación histórica, e tocar outras pólas da vida universitaria, nas que me deixei aconsellar por outros mestres. A miña dedicación á educación social, á educación para a paz e á política universitaria absorbéronme moito tempo nas últimas décadas.
Podo resumir a miña relación de mestre-discípulo con Julio Ruiz Berrio na etapa de 15 anos que van desde o comezo da miña tese ata o Coloquio de Granada en 1996, pois estiven un tempo sen participar noutras edicións. O maxisterio do meu director de tese tivo unha dimensión académica que se foi esvaíndo desde esa data, e unha dimensión científica e humana que chega ata hoxe e permanecerá despois da súa morte. Beber nas súas publicacións e lembrar as súas cualidades humanas van ser recursos necesarios durante moito tempo, para ser mellores universitarios e facer unha boa historia da educación, como deixou dito Uxío na mensaxe do día de loito, porque “apreciaba o traballo ben feito, a investigación seria e rotunda, a enerxía para saber e descubrir, e aí era cercano.”
En 1982 dirixiu a tese doutra intermediaria nas miñas relacións co mestre, Mercedes Suárez Pazos, investigadora que se achega coma min á historia da educación de forma intermitente, pois a concentración parcelaria das Ciencias da Educación situouna na Didáctica, aínda que sen perder a perspectiva sociohistórica en case todo o que fai. Convencido por Mercedes e Herminio trasladeime a Madrid para cambiar a miña liña de investigación en Pedagoxía Experimental, orientada por Gonzalo Vázquez, por unha liña de historia social da educación, que eles cultivaban con mestría, da man de Julio Ruiz Berrio. Os meus mestres na Universidade galega encamiñábanme pola ruta axeitada para chegar a ser un doutor que crese no que facía.
Naquela viaxe a Madrid, en 1981, co respecto que impuña aquela Facultade (esperando pola nosa entrevista puiden ver nas portas dos despachos nomes de profesores que coñecía polos libros manexados na carreira (Galino, Lerena, Rodríguez de Castro, Miguel Santos Guerra…), e co medo de non encontrar director de tese –pois ¡faltaríanlle discípulos naquelas terras!– arrancou a miña aventura pola historia da educación republicana sen que me faltase a orientación, o apoio, o consello oportuno, a motivación, a amizade, o alento, a dirección científica e a lección permanente de respecto polas ideas, enfoques e opinións.
Uns minutos no seu despacho e xa remataron as miñas dúbidas. A súa xenerosidade fíxome estar confiado desde o primeiro momento de que contaba coa súa dirección e que a asumía coa seriedade que o caracterizaba.
A miña pretensión de traballar na historia local e nunha etapa que aínda estaba “viva” –tan distante daquel principio do XIX, no que Julio era un gran mestre– podían ser un atranco. A meu favor contaba os avais de Herminio e Mercedes, que nesas datas estaban a rematar as súas teses baixo a dirección do mesmo mestre, así como o feito de que se estaba a converter nun dos mais firmes defensores desta nova liña de estudo da historia local, e por suposto nun dos grandes valedores da educación renovadora, pública e laica. A súa biografía de Pablo Montesino ou a mais recente edición da obra de Posada, son evidencia da súa aposta por este modelo educativo, intención que deixou clara no seu clásico estudo sobre Política Escolar de España en el Siglo XIX (1808-1833), publicado en 1970.
A miña proposta ía entrar claramente nesa liña, e servíame de referente o propio traballo de Herminio, pola significación de Luzuriaga no deseño da escola pública republicana. Con estes referentes, a miña proposta pretendía contribuír á análise dos feitos educativos desde a posición das clases populares e desde a perspectiva dos intelectuais e docentes mais dinámicos, como foron os mestres da ATEO, e os ideólogos republicanos, marxistas, galeguistas e renovadores en xeral, que en Ourense non eran menos que noutras partes.
Volvín de Madrid co convencemento de que contaba co mellor director para ese proxecto. Volvín co compromiso de non decepcionar ao mestre e a moitos mestres que seguín encontrando no camiño, protagonistas dos anos vinte, trinta e corenta. Volvín coas baterías cargadas, con ilusión e con gañas de recuperar a memoria da escola pública en Ourense. Julio faría referencia a traballos meus na análise da escola pública incluída na Historia de la educación en la España contemporánea: diez años de investigación, editada por el mesmo en colaboración con Tiana e Guereña en 1994.
Non fun un discípulo ortodoxo, pois tiña o meu proxecto de tese, e escoitei pouco as primeiras indicacións do mestre. Foi Julio quen se decatou dos meus intereses e soubo virar as súas orientacións motivadoras cara ese lado. As súas primeiras indicacións foron que traballase sobre o primeiro terzo do século XX. Non abondaba coa República, que era un período moi curto, e ademais a distancia temporal non era suficiente para ter un camiño fácil. Tampouco fun desleal, pero fun tentando convencelo de que a República daba moito de si, Ourense era unha caixa de sorpresas e o camiño iríase despexando. O inconveniente da proximidade no tempo pronto o puiden comprobar no acceso a algúns arquivos, pero tiña a contrapartida de traballar con ricos testemuños orais e coa recuperación de arquivos privados. Era o momento de recuperalos ou perdelos para sempre.
Esta fortaleza e a riqueza da información obtida fórono convencendo de que o traballo tería entidade e relevancia limitándose ao período republicano. Tardei en comentarllo ata que estiven moi seguro. Inicialmente recollín datos do primeiro terzo de século non querendo que a miña teima se convertese en deslealdade ou mesmo en falta de rigor científico e metodolóxico.
A Casa do Pobo, a axitación agraria de Basilio Álvarez, a formación de pedagogos galegos na Escola de Estudos Superiores do Maxisterio, as escolas laicas e de emigrantes, as do Ave María, as Irmandades da Fala e a Xeración Nós, a asemblea da asociación de mestres no Carballiño, eran historias relevantes e non eran procesos alleos ao que acontecería na IIª República. Outros feitos e procesos dese principio de século arquivábaos na “carpeta B”, por se era preciso volver a eles.
Así foi madurando o traballo. Ata que se inventou o correo electrónico, eran frecuentes as cartas, chamadas de teléfono –o seu era un dos números que tiña memorizados, e contaba coa confianza de chamar desde calquera parte e en calquera día que se encontrase na súa casa en Madrid– ou as postais polo natal e ano novo (cunha redacción laica tanto na ida como na volta). Nos coloquios, nas viaxes a Santiago con motivo de tribunais de teses, ou nas miñas visitas a Oviedo sempre había tempo para recibir as oportunas indicacións para levar o traballo a bo fin. Sempre arroupado e debidamente orientado. Foi nun deses encontros na sala de visita do Hotel Compostela cando convencín a Julio para delimitar o meu traballo no período republicano. Levaba xa un amplo capítulo sobre a reacción clerical contra a escola republicana, e algún exemplar da revista Escuela del Trabajo. A descuberta deste material produciulle tanta emoción como me tiña producido a min. Descubrimos que Ourense contribuíu de maneira insospeitada a fortalecer o modelo de educación republicana. Quedou convencido, e ademais, coma sempre, respectou a miña opción, despois de escoitar os argumentos e adaptar as súas indicacións na liña que eu as demandaba. Se lle quedou algunha dúbida, disiparíase o día da lectura cando tres mestres do Plano Profesional decidiron acompañarme en Santiago nese acto. Era, como dixo Herminio, o primeiro día da primavera de 1987. O meu traballo sobre a educación republicana en Ourense era máis que unha investigación. Era recuperar a autoestima dunha xeración vilipendiada pola reacción franquista e clerical. Julio sabía ver esa dimensión da actividade investigadora, máis emocional que científica, pero sen a cal non tería sentido a descuberta científica.
Foi un mestre e tamén un amigo. Un par de anos máis tarde sería tamén o presidente do tribunal da miña oposición a Titular de Universidade. Alguén viu mal que un catedrático de Historia da Educación presidise un tribunal de Teoría da Educación, pero como el me ensinou, esa fronteira, igual que outras, é artificial. Con ela non se pretende mellorar o proceso de produción de coñecemento, senón resolver problemas burocráticos da Universidade.
A nosa relación continuou sendo estreita ata mediados os anos noventa. Logo foise perdendo pola miña implicación en política universitaria, que me apartou temporalmente da investigación histórica. Encontrámonos en algúns congresos en Portugal, onde tiñamos ocasión de falar con máis tranquilidade que noutros foros, pois el asistía con menos compromisos protocolarios, e ademais pedíame que lle traducise moitas cousas que non entendía: no Porto en 1988 era un dos poñentes convidados a un Congreso que tivo lugar na ESE do Instituto Politécnico; en Lisboa en 1993, con motivo do Congreso Internacional de Historia da Educación, e o ano seguinte acompañounos nos Cursos de Verán de Chaves para analizar a historia das reformas educativas españolas e portuguesas. Foi alí, en Chaves, a mediados dos noventa, cando tivemos as nosas máis longas conversas. Américo e os amigos e amigas de Chaves facían aquel lugar aínda mais acolledor do que é. En Granada, dous anos despois, xa lembro que me preguntou como me ía na política universitaria (era eu Decano de Humanidades, responsable da posta en marcha das novas titulacións de educación), sabedor de que a miña presenza nos foros da Historia da Educación quedaba en segundo plano.
Nalgún Encontro Ibérico volvemos coincidir, particularmente no que me tocou organizar en Allariz, pero a nosa colaboración nesa altura xa non tiña a intensidade dos anos oitenta. De feito seguín desde a distancia o seu extraordinario labor na Sociedad Española para el Estudio del Patrimonio Histórico-Educativo (SEPHE), e lémbrome das ensinanzas do mestre cando entro no humilde Museo que temos na Facultade de Ciencias da Educación, pero non cheguei a integrarme na asociación nin a participar en actividades da mesma. Galicia estaba ben representada por Uxío, como especialista en Cossío, o artífice da tradición museística na educación, e por Vicente, daquela asesor do MUPEGA. Eu tal vez poda honrar a súa memoria custodiando o material que temos no Museo e poñéndoo ao servizo da construción de novas historias da educación.
Non participei nese ultimo gran proxecto de Julio, pero o que aprendín con el naqueles anos oitenta e noventa ségueme resultando útil para retomar traballos históricos, como as biografías de mestres republicanos de Ourense. Deixamos de ter o consello oportuno do mestre para mellorar calquera investigación que abordemos, pero sempre podemos recorrer ao seu legado intelectual para tratar de ser bos universitarios, boas persoas e facer boa historia da educación, desde a colaboración e a suma de esforzos. De todo isto, Julio Ruiz Berrio foi un modelo que queda para sempre na nosa memoria.
Publicado en Sep 16, 2014
Julio Ruiz Berrio: Memoria do traballo compartido en dous tempos
Publicado en Sep 16, 2014
In Memoriam Julio Ruiz Berrio
Publicado en Sep 16, 2014
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: gl gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl gl es gl gl pt es pt gl pt pt pt gl pt en pt gl pt es es gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl es gl es gl gl es gl gl gl gl gl gl es gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Reportaxe fotobiográfico de Agustín Fernández...
Un repaso pola vida de Agustín Fernández Paz a través de diversas fotografías dos seus momentos vitais. Dende os seus estudios de perito industrial mecánico ata a súa prolífica carreira como escritor pasando pola súa etapa de mestre....
A Literatura Infantojuvenil na aula de Histór...
Liliana ROCHA Docente do Ensino Básico e Secundário Ministério da Educação e Ciência de Portugal. RESUMO A relação entre a Literatura e a História é imemorial, mas só no último século o cruzamento entre as duas permitiu à História aceitar a Lite...
Sidónio Muralha, Matilde Rosa Araújo e Luísa ...
A literatura infantil no Brasil e em Portugal...
Patricia Santos HANSEN Fundação Casa de Rui Barbosa RESUMO O objetivo deste trabalho é refletir sobre algumas das questões teórico e metodológicas que se impõem aos historiadores da literatura infantil a partir de experiências de pesquisa no Brasil e e...
La Intercultura como patrimonio y como prácti...
Agustín ESCOLANO BENITO CEINCE, Universidad de Valladolid* RESUMO El presente trabajo examina la intercultura bajo dos puntos de vista, como resultado o efecto de la influencia del patrimonio en la educación de la ciudadanía y como construcción que opera e...
Hermenegildo Calvelo: un xornalista mestre
Narciso de GABRIEL Universidade da Coruña RESUMO Hermenegildo Calvelo Rabuñal é coñecido fundamentalmente como xornalista, mais tamén exerceu como mestre en dúas escolas públicas da provincia de Pontevedra entre 1890 e 1903. Na primeira (Cuntis) foi exp...
Universidades, sistema de innovación e políti...
Lourenzo Fernández Prieto | Xulia Guntín Araujo
Xulia GUNTÍN ARAUJO (Departamento de Economía Cuantitativa. USC) Lourenzo FERNÁNDEZ PRIETO (Departamento de Historia Contemporánea. USC) RESUMO Considerando o coñecemento como motor da innovación nas sociedades modernas queremos repasar as capacidades de...
Nacemento e evolución da Universidade de Vigo...
Xosé Manuel Cid Fernández
Xosé Manuel CID Universidade de Vigo RESUMO Este traballo é un intento de analizar a breve e recente historia da Universidade de Vigo, (1990-2015), comezando por factores contextuais das décadas anteriores que favorecen o nacemento da institución, p...
A Universidade da Coruña: 25 anos de historia...
Narciso DE GABRIEL Universidade da Coruña RESUMO A Universidade da Coruña foi creada en 1989, aínda que a segregación dos centros e recursos que dependían da Universidade de Santiago non se produciu ata 1990. Despois de revisar os antecedentes desta insti...
La Ciudad Escolar de A Coruña. Aspiración ciu...
José Ramón Alonso Pereira | Miguel Abelleira Doldán
José Ramón ALONSO PEREIRA Miguel ABELLEIRA DOLDÁN Universidade da Coruña RESUMO La consecución de centros superiores de enseñanza ha sido una constante demanda de la ciudad de A Coruña, conformándose como un proyecto colectivo que se materializó en 19...
A primeira etapa do proceso de depuración de ...
Rodrigo ALVARADO IGLESIAS Licenciado en Historia Máster en Profesorado de Educación Secundaria Obrigatoria e Bacharelato, Formación Profesional e ensino de linguas Máster en Investigación en Educación, Diversidade Cultural e Desenvolvemento Comunitario R...
A educación en valores na Institución Libre d...
María Eugenia BOLAÑO AMIGO Universidade de Santiago de Compostela   RESUMO A Institución Libre de Ensinanza, movemento de renovación pedagóxica que maior pegada deixou sentir no contexto español do século XX, outorgou á ética un valor educativo p...
Página 2 de 4«1234»
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl gl en es gl gl gl es es gl gl es gl gl gl es gl gl gl es gl gl gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Amputar, segar, limpar e purificar: a depurac...
Mª del Carmen Agulló Díaz
A depuración do maxisterio primario na provin...
Anxo Serafín Porto Ucha | Raquel Vázquez Ramil
Anxo Serafín PORTO UCHA Universidade de Santiago de Compostela angelserafin.porto@usc.es  Raquel VÁZQUEZ RAMIL Universidade de Valladolid mariaraquel.vazquez@uva.es   Guerra civil, hermanos contra hermanos, el mayor azote que Dios puede e...
O proceso de depuración do maxisterio na prov...
Narciso DE GABRIEL Universidade da Coruña RESUMO Neste artigo ofrécese unha visión panorámica da depuración sufrida polo maxisterio público da provincia da Coruña entre 1936 e 1942, que conduciu á sanción dunha boa parte dos seus efectivos. Examínase...
Expediente gobernativo instruído a Hermenegil...
Narciso DE GABRIEL Universidade da Coruña Reproducimos seis dos documentos que integran un dos dous expedientes gobernativos instruídos ao mestre Hermenegildo Calvelo, comentados nun artigo que aparece nas páxinas anteriores. Esta documentación está depos...
Hermenegildo Calvelo: un xornalista mestre
Narciso de GABRIEL Universidade da Coruña RESUMO Hermenegildo Calvelo Rabuñal é coñecido fundamentalmente como xornalista, mais tamén exerceu como mestre en dúas escolas públicas da provincia de Pontevedra entre 1890 e 1903. Na primeira (Cuntis) foi exp...
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl gl pt es gl gl es es gl gl es es gl gl it es gl gl gl es gl gl gl es gl gl ca es gl gl es es es gl gl es gl gl ca es gl gl es gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Autor Antón Costa Rico | Sarmiento
Trajectorias na formaçâo do campo da história...
Expresamos noutras ocasións nestas páxinas a admiración que provoca o desenvolvemento que a historiografía educativa brasileira ven rexistrando desde hai máis de dúas décadas. A revisión dunha historiografía educativa marxista ortodoxa e insuficientem...
Sergio Niza. Escritos sobre educaçâo
Sergio Niza (Campo Maior, 1940) é recoñecido en Portugal como un dos grandes educadores do tempo presente. Un educador que anoa unha imprescindíbel dimensión práctica educadora cunha constante reflexión teórica. Foi profesor de ensino primario e de educ...
Justa Freire o la pasión de educar. Biografía...
Era habitual desde hai anos empregar a expresión “os mestres da República”, isto é, unha imaxe de mestre, xeralmente novo, imbuído dos ideais de xustiza, liberdade, cooperación, inquedanza cultural, ánimo de educación popular, e horizontes de progre...
150 anni dell´Italia unita. Per un bilancio p...
A educación nos Paises Baixos nos anos 30 do ...
Antón COSTA RICO Universidade de Santiago1 Para os compañeiros e compañeiras do Grupo Sarmiento, e tamén para os demais historiadores da educación de Galicia. Chufarán con ledicia da galeguidade de La Sagra.   Cosmopolitismo e cambios sociais no esc...
Crebas e naufraxios. A Biblioteca do Colexio ...
Analízase na presente investigación a historia da biblioteca do Colexio Maior de Alonso de Fonseca da Universidad de Santiago desde os inicios do século XVIII, cando aínda era a (única) Biblioteca da Universidade (no mesmo século, en 1767,...
Les coopperatives d´ensenyament al País Valen...
Nos pasados anos setenta, no escenario de implementación da Lei Xeral de Educación, en coincidencia por outra parte, cos efectos do desarrollismo económico sobre as demandas sociais de escolarización...
La iglesia católica en Galicia (1910-1936). E...
Desde aquela interesantísima monografía La Iglesia en la Galicia contemporánea. Análisis histórico y teológico del período 1931-36. IIª República, que en 1978 editaron Francisco Carballo e Alfonso Magariños (Akal), ...
Aulas con memoria. Ciencia, educación y patri...
Os estudos de historia educativa relacionados coa análise do patrimonio escolar, é decir, relacionados co recoñecemento e coa interpretación de indicios e pegadas da acción diaria escolar, constitúen unha das aportacións ...
La pedagogia catalana al segle XX. Els seus r...
Cómpre comezar sinalando que Jordi Monés, que conta na actualidade con case 85 anos, é considerado o primeiro historiador da educación das xeracións de postguerra, e probablemente tamén o máis prestixioso e recoñecido...
Página 2 de 3«123»
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl es es it gl gl gl gl gl gl gl es gl es gl gl gl gl gl gl gl it pt gl es gl gl gl es gl es es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Julio Ruiz Berrio: Memoria do traballo compartido en dous tempos | Sarmiento
Se ben dende había xa algúns anos viñámolo vendo un tanto desmellorado, non por iso deixou de sorprendernos e conmocionarnos a mensaxe que Antonio Viñao nos remitiu na primeira hora da tarde do pasado 9 de outubro, a través da canle institucional máis rápida e fluída da que dispoñemos, informándonos de que Julio Ruiz Berrio acababa de falecer. A triste nova do pasamento dunha persoa achegada ou amiga actúa sempre como eficaz resorte activador de recordos dos momentos e experiencias con ela compartidos. E máis aínda cando, como é o caso, aquel que se nos vai permanece no enxoval das nosas vidas como un referente de humanidade e un mestre na órbita intelectual. Dalgúns deses recordos sobrevidos de súpeto no intre do desacougo e o abatemento quero ocuparme de maneira sucinta neste texto, na mesma medida en que, coa distancia dos días, a memoria me asista.
Venme á memoria unha anécdota ocorrida, debeu ser, nos primeiros meses de 1986. Fomos visitalo a Oviedo en misión de traballo Xosé Manuel Cid e máis eu. Fixemos a viaxe en coche. El chegaba de Madrid en avión como adoitaba case todas as semanas. Recollémolo a media tarde no aeroporto asturiano de Avilés para logo dirixirnos á cidade do Carbayón. Previsor e condescendente como sempre era, xa se encargara de reservarnos os cuartos para pasar a noite na pousada onde el se hospedaba. E non satisfeito con iso, convidounos a cear, degustando xuntos pratos típicos da terra, seguindo as súas indicacións, adubados con animada parola que, como bo conversador, alimentaba. Aquela forma de proceder resultoume a un tempo desconcertante e reveladora da calidade humana do noso director. Ao día seguinte tocou traballar, aproveitando os intervalos de descanso entre clase e clase na Facultade. Pero a lección máis importante para min xa nola tiña ensinado. Boa proba diso é que fica gravada alí onde acougan os recordos indelebles.
No longo itinerario de elaboración da tese –no que a min atinxe, sen hipérbole de ningún tipo– sempre tivo palabras de comprensión e alento. Por veces un chisco retranqueiras e incisivas, sen chegar a ser ferintes, como querendo apelar ao amor propio, á autoestima, pero facendo valer os talentos e as capacidades dun mesmo para afrontar os retos. Esa confianza na propia competencia persoal que constantemente transmitía, erixiuse no principal acicate para vencer o abatemento e superar o desánimo que con máis frecuencia da desexable asomaba no horizonte de moitos días, sobre todo cando aínda o labor de indagación non se vía materializado na primeira síntese narrativa.
Despois xa de redactados os borradores iniciais todo resultou algo máis livián e levadeiro. E se a distancia seguía a constituír un atranco para a comunicación persoal directa, tiña como contrapartida favorable o feito de afianzar o traballo autónomo. Precisamente foi esta unha das vertentes da investigación na que o profesor Ruiz Berrio nunca interferiu, sen que isto comportase situacións de desamparo ou desatención cara ao investigador pola súa parte. Antes ao contrario, un sabía que sempre podía recorrer a el na procura do asesoramento requirido. Abondaba cunha chamada telefónica, á facultade ou á casa, a calquera hora do día, coa seguridade de que un ía recibir a orientación precisa ou a verba amable. Esas que cómpren en ocasións de incerteza cando non se logran dilucidar con diafanidade os problemas que se afrontan ou non se conseguen perfilar con tino as fronteiras da investigación emprendida. Así me ocorreu a min cando despois de levar máis de 1200 páxinas escritas sobre a temática elixida para a tese e tendo unha parte pendente de construción, segundo o esquema inicial, me recomendou con sabedoría e pragmatismo poñer cabo a aquel informe que na súa versión final aínda chegaría a sumar outras 400. Comprendín e aceptei a recomendación que me deu. E con ela sentinme moi aliviado, se ben é certo que unha miga contrariado ao non poder completar naquela ocasión o proxecto de partida, adiando o tratamento dunha parte monográfica non menor que, no suposto de acometela de acordo co plan previsto, acabaría sendo unha desmesura e, se cadra tamén, un farallón insuperable na miña traxectoria profesional. Velaí exemplificada nunha das súas facetas a función do director que acompaña e asiste no proceso de toma de decisións, imprimíndolle a perspectiva realista, da cal –por veces–, o investigador en formación carece.
No acto de defensa da tese (1990), Julio volvería amosar de novo a súa xenerosidade cando ao intervir na quenda que lle correspondía quixo dedicarlle as primeiras palabras a José Manuel Touriñán como testemuño de recoñecemento pola oportunidade que lle brindara de dirixir aquel traballo, co que se sentía moi compracido e até intelectualmente identificado. Convén engadir en relación con isto último que en simultaneidade coa miña dirixiu outras dúas teses centradas total ou parcialmente na mesma materia: a de Miguel Zapater sobre as achegas educativas dos emigrantes na Rioja (1989) e a de Ángel Mato en torno á escolarización e o analfabetismo en Asturias (1990), ambas as dúas felizmente publicadas ao pouco tempo de seren defendidas. E el mesmo escribiu uns anos máis tarde unha comunicación acerca do tema, dende unha perspectiva territorial e cronolóxica diferente, que presentou no Coloquio de Historia da Educación celebrado en Santa Cruz de Tenerife (1994).
Rematada a tese, en varios momentos me indicou que tiña que facer todo o posible para xestionar decontado a súa edición. E, por sorte, apenas seis meses despois puiden confirmarlle que, efectivamente, a Xunta de Galicia aprobara a publicación da obra, garantíndome que o texto do informe vería a luz íntegro, e que ademais tería oportunidade de enriquecelo con abundantes elementos gráficos que non figuraban na versión orixinal, conferíndolle así un valor e un atractivo dignos de mención que eran moito de agradecer pola miña parte. Díxenlle tamén que, por razóns de política editorial, o libro levaría só unha presentación institucional, non sendo factible incorporarlle un preámbulo seu, como era a miña intención e vontade, e en ningún caso tampouco se amentaría a procedencia académica daquel estudo nin, por suposto, ao director do mesmo. Antollábase inverosímil, pero pareceu entendelo e admitir as condicións sen reserva, restándolles importancia e aseverando que o fundamental era que a investigación se publicase completa; todo o demais tiña un carácter accesorio. Sentinme compracido de que así pensase porque levaba dándolle moitas voltas ao asunto antes de comentalo con el e pesaba sobre min un certo sentimento de culpabilidade ou de ingratitude que non sabía como emendar. No entanto, transcorridos algúns anos (1994) comprobei con mágoa que se sentira un tanto agraviado ao ver silenciado o seu nome na obra impresa, omisión da cal fixo partícipe de puño e letra a toda a comunidade científica, salientando porén o elevado concepto que lle merecía o traballo e as fortalezas que posuía. Captei a mensaxe e lamentei non estar en condicións de corresponder nalgunha medida. Dende entón nunca máis volvemos ocuparnos daquel desagradable episodio, para nós os dous, polo que nos vimos absolutamente rebordados.
I Foro Ibérico de Museísmo Pedagóxico. Santiago de Compostela, 8-11-2001. Julio Ruiz Berrio e Vicente Peña Saavedra.
Asemblea constituínte da SEPHE. Burgos, 18-6-2003. De esquerda á dereita, Francesca Comas Rubí, Julio Ruiz Berrio, Vicente Peña Saavedra e Josep González-Agápito.
Acto de clausura das I Xornadas Científicas da SEPHE. Santiago de Compostela, 13-5-2005. De esquerda a dereita, Vicente Peña Saavedra, Celso Currás Fernández e Julio Ruiz Berrio.
Última Asemblea Xeral da SEPHE presidida por Julio Ruiz Berrio. Murcia, 22-11-2012. Acompañan ao presidente, á esquerda, José Mª Hernández Díaz e Francesca Comas Rubí, e á dereita, Vicente Peña Saavedra e Mª Nieves Gomez García, integrantes da Xunta Directiva.
Polas mesmas datas presidiu o tribunal da miña oposición a profesor titular, actuando con elegancia, ecuanimidade e rigor.
Durante a segunda metade da década dos 90 continuamos coincidindo nalgún Coloquio de Historia da Educación e noutras actividades académicas. Pero até 1998 mantivémonos un tanto afastados, cada quen ao seu, sen saber moito o un do outro. Neste último ano convidoume a participar cun relatorio nas xornadas conmemorativas do centenario do Noventaeoito que co-organizou na Universidade de Zaragoza. O encontro foi fuxidío, emporiso serviu para restablecer de preto unha relación que se arrefriara nos últimos anos. Nesa fronteira intersecular sitúase o tránsito dun a outro tempo aos que fago mención no título desta achega.
Dende comezos de 1999 vin traballando no proxecto MUPEGA, que cristalizou formalmente como centro museístico a finais de 2000. E un ano despois (novembro de 2001) organizamos dende el o I Foro Ibérico de Museísmo Pedagóxico. No Foro interveu como primeiro conferenciante da área educativa o profesor Ruiz Berrio, quen se ocupou do museísmo pedagóxico no mundo. O texto da súa conferencia e o posterior coloquio que suscitou quedaron recollidos no libro de actas que demos ao prelo máis adiante (2003). No seo desa convocatoria foral aprobamos co beneplácito de todos os asistentes as «Bases para unha Rede Ibérica de Museísmo Pedagóxico», nas cales se estipulaba, entre outras cousas que o lector interesado poderá consultar na publicación, «crear, cando as circunstancias o permitan, unha Rede Ibérica de Museos Pedagóxicos […] que contribúa a propiciar e afianza-la comunicación, a transmisión de saberes e a realización de traballos conxuntos entre cantos están dedicados á museoloxía e á investigación na área educativa en España e Portugal». Pero tan interesantes como os acordos e as conclusións expresas que se derivaron do Foro resultaron seren, con visión prospectiva, as aprendizaxes prácticas que do mesmo dimanaron como secuela do encontro e intercambio de pareceres cos colegas do país veciño. A máis relevante, ao meu criterio, a da necesidade de proceder de forma inmediata a integrar nunha estrutura organizativa estable as distintas experiencias museográficas que no ámbito da educación viñan abrollando en España dende a segunda metade da década dos 80 e que non conseguían atinxir até entón a visibilidade e proxección desexables. Como consecuencia desta constatación ao ano seguinte (2002) celebrouse en Palma de Mallorca a I Trobada de Museus i Historiadors de l’Educació. Nela acordouse, cunha certa ambigüidade nominal e configurativa, iniciar as xestións conducentes á constitución dunha entidade para a que, provisoriamente, se escolleu o nome de «Sociedad de Amigos de Museos de Educación» (SAME), designándose unha comisión permanente encargada de levar a termo as accións propedéuticas conducentes á súa fundación. Francesca Comas suxeriu ademais nesa xuntanza que se tomara e publicara como texto teórico da articulación proposta a conferencia pronunciada por Ruiz Berrio o primeiro día, que levaba por título: «Metamorfosis de los Museos de Educación: nuevos enfoques y nuevas perspectivas», e que na súa segunda versión, desta volta en lingua catalana, se difundiu a través das páxinas da revista Educació i História (6, 2003: 172-185). Un ano despois, no contexto do XII Coloquio de Historia de la Educación, celebrado en Burgos, quedou constituída a que acabaría sendo «Sociedad Española para el Estudio del Patrimonio Histórico-Educativo». Por certo, nese Coloquio déuselle cabida auroral a unha sección dedicada á «Museología de la educación», que tería continuidade nalgunhas das edicións posteriores. Na mesma asemblea fundacional foi elixido Julio Ruiz Berrio presidente da primeira Xunta Directiva. A entidade aínda demoraría un ano en ser inscrita no rexistro nacional de asociacións, tarefa que, canda outras de tipo burocrático, lle ocasionou moitos desvelos ao seu máximo representante. Por xentileza súa e co apoio dos socios fundadores tiven a honra de acompañalo como vicepresidente da asociación durante os dous mandatos en que estivo á fronte dela (2003-2012). Nesta singradura que abrangue dende o I Foro de Compostela (2001) até o III Foro de Murcia (2012) participamos xuntos nunha morea de actividades congresuais relacionadas co patrimonio históricoeducativo e a súa musealización, que tiveron lugar en enclaves como: Porto, Santarém, Polanco, Salamanca, Allariz, Buenos Aires, Vic, Berlanga de Duero, Huesca, Donostia…, amais dos xa citados. Todas elas deixaron unha particular pegada formativa e emocional en min e estou seguro de que nel tamén, como igualmente o farían nos distintos colegas que as programaron ou a elas concorreron. Resultaría imposible glosalas todas aquí. E de verme no brete de escoller unha sería, por razóns obvias, a correspondente ás I Xornadas Científicas da SEPHE que nos coubo a honra de organizar ao equipo humano do MUPEGA, por mandato da corporación patrocinadora, na primavera de 2005. Os actos discorreron nun ambiente moi cálido no que primou o debate aberto arredor dos centros museográficos xa en funcionamento, as experiencias museísticas en fase de xestación e outras iniciativas de recuperación e valorización do patrimonio educativo e da infancia. Aprobouse un compendio de oito conclusións nas que, ante todo, se patentizaba o optimismo dos participantes en canto ao panorama dos museos de educación en España, ao tempo que se reflectía a vontade de darlles continuidade ás Xornadas en futuras edicións e o compromiso de fortalecer a SEPHE con fórmulas e recursos moi diversos. Do labor desenvolvido quedou constancia nun documento multimedia, no cal se recolle o testemuño audiovisual da intervención do profesor Ruiz Berrio no primeiro acto congresual en que oficiou como presidente da SEPHE. No transcurso das Xornadas plasmou, así mesmo, o seu parecer sobre o MUPEGA no Libro de sinaturas do establecemento. Nel escribiu: ¡Felicitaciones por la consecución de este Centro que se ha convertido en la Catedral de los Museos de Educación de España y Europa!» Apenas un mes despois, un xornal de ámbito nacional dedicoulle ao MUPEGA un suplemento monográfico, para o cal os xornalistas estiveron recompilando información directa no museo durante varios días. Cando me entrevistaron a min, mencioneilles a valoración que del fixera en datas recentes o presidente da SEPHE quen, á sazón, era tamén director do «Museo-Laboratorio de Historia de la Educación, Manuel Bartolomé Cossío», da Universidad Complutense de Madrid. Sen máis cultura pedagóxica que a implícita na devandita información e cun descoñecemento absoluto do persoeiro que daba nome ao museo madrileño por parte da redactora da reportaxe-entrevista, esta apareceu rotulada cun inopinado e anacrónico titular, para máis infortunio entre comiñas, que proclamaba: «Manuel B. Cossío cualificouno como a catedral dos museos da educación». Mi madriña! Nunca me atrevín a comentarlle a Julio semellante disparate, revelador dun pensamento de marcado signo ahistórico ou de palmar fasquía presentista. Por máis que, teño para min a día de hoxe, non deixaría de resultarlle pavero alén de penoso. Como cando, anos atrás, lle adxudicaron unha obra súa a Tuñón de Lara na bibliografía dun artigo meu publicado nunha revista especializada. Cando llo contei, respondeu con retrónica: «mientras me confundan con él, no habrá problema; sabré disculpárselo».
Axiña chegaría o que ben podería catalogar como o meu particular bienio horribilis (2006-2007). Nel, logo de cesarme os progresistas con argumentos un tanto peregrinos como coordinador científico do MUPEGA, tentaron aldraxar á SEPHE, de maneira ruda e torpe, pola miña representación directiva nela, afastándoa do patrocinio científico do I Encontro Iberoamericano de Museos Pedagóxicos e Museólogos da Educación (2008). Dende o primeiro momento, Julio como presidente alzou a voz e esgrimiu a pluma en defensa da nosa asociación, pedindo responsabilidades ás máis altas instancias, sen que ninguén soubera darlle unha acaída razón. De seguido actuou en consecuencia. Non todos o fixeron, preferindo algúns virarse de costas ou mirar para outro lado. Tampouco son eu quen, evidentemente, para recriminárllelo.
Ás portas da xubilación como docente e investigador universitario (2010) aínda nos regalou unha penúltima ensinanza, ao presentar a dimisión irrevogable da presidencia da SEPHE, por entender que «un Presidente de una Sociedad debe ser un profesional en activo». Os demais membros da directiva non lle aceptamos a renuncia e pedímoslle que continuase dous anos máis, até que se celebrasen novas eleccións. Así o fixo con extraordinaria xenerosidade, por máis que a aquela altura a súa saúde xa se tiña resentido dabondo. Concluído o noso mandato, tralas oportunas eleccións en novembro de 2012, todos cantos tivemos o privilexio de ostentar a representación executiva da SEPHE dende a etapa fundacional, cedemos a testemuña ao equipo que rexe arestora os destinos da nosa asociación.
O legado humano e intelectual de Julio Ruiz Berrio, do que tanto aprendemos no pasado, con seguranza, continuará a iluminarnos no porvir. Gratitude e beizón.
Universidade de Santiago de Compostela
Publicado en Sep 16, 2014
Julio Ruiz Berrio. Camiños transitados xuntos
Publicado en Sep 16, 2014
In Memoriam Julio Ruiz Berrio
Publicado en Sep 16, 2014
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.