langs: pt en it gl gl en en en gl gl gl gl gl gl ca gl tr en gl gl gl gl gl ca gl tr en gl gl gl en ca es tr zh gl gl gl gl gl gl id gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl ca pt tr de gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl ca gl tr en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl ca gl tr en gl gl gl gl gl ca gl tr en gl gl ca tr en gl gl it it it ca tr en gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl ca tr gl en

text:
Presentación do libro “O río do Porto” en Baio
O próximo sábado 2 de marzo ás 12 do mediodía presentamos en Baio o novo libro O río do Porto, o río grande da Terra de Soneira, editado polo Seminario de Estudos da Costa da Morte e co-patrocinado polos concellos de Camariñas, Vimianzo e Zas.
Os seus autores, catro soneiráns: Evaristo Domínguez, Xan Fernández, Moncho Gándara e Xosé Mª Lema botaron máis de ano e medio no estudo deste río que nace por detrás do Bico de Meda en terras bergantiñás e xalleiras, pero que axiña se fai soneirán por completo, xunto con toda a súa cunca de afluentes, pois percorre de leste a oeste as terras dos concellos de Zas, Vimianzo e Camarñas, onde desemboca conformando a súa ría.
O libro conta con 140 páxinas, 151 fotos a cor, 13 gráficos e debuxos, 15 mapas e 3 cadros estatísticos. Na contratapas van dous grandes mapas (“A Rede Fluvial do río do Porto” e “Os seus principais aproveitamentos”, da autoría de Rubén Rial. A maior parte das fotos son dos autores, aínda que hai outras cedidas por outras perssoas (Ana García de “La Voz de Galicia”, Tania Carreira, Manuel Rial e Víctor Santos, entre outros). O libro leva a seguinte dedicatoria: “En memoria de Roberto Mouzo Lavandeira, a quen tanto lle seguimos debendo” (a maior parte dos debuxos, planos e unha parte importante das fotos son da súa autoría).
O libro estrutúrase do seguinte xeito: unha introdución; unha investigación sobre os distintos nomes que ó longo da historia tivo o río (desde o Vir fluvius “de los romanos” das crónicas antigas ó río Grande dos anos sesenta do séc. XX, pasando polos nomes de río da Ponte e río do Porto, que viña sendo o máis aceptado.
Despois un breve apartado do río na literatura, pásase a unha descrición polo miíudo do curso alto, do medio e do baixo, convidando a facer rutas de sendeirismo nas que se sinalan os lugares máis interesantes para visitar.
Baio, Costa da Morte, río do Porto, río Grande, Terra de Soneira
Un novo libro sobre o río grande da Terra de Soneira
A semana próxima (25-28 de febreiro 2019) estará na rúa o libro O río do Porto, o río grande da Terra de Soneira, editado polo Seminario de Estudos da Costa da Morte e co-patrocinado polos concellos de Camariñas, Vimianzo e Zas. Os seus autores, catro soneiráns: Evaristo Domínguez, Xan Fernández, Moncho Gándara e Xosé Mª Lema botaron máis de ano e medio no estudo deste río que nace por detrás do Bico de Meda en terras bergantiñás e xalleiras, pero que axiña se fai soneirán por completo, xunto con toda a súa cunca de afluentes, pois percorre de leste a oeste as terras dos concellos de Zas, Vimianzo e Camarñas, onde desemboca conformando a súa ría.
O libro conta con 140 páxinas, 151 fotos a cor, 13 gráficos e debuxos, 15 mapas e 3 cadros estatísticos. Na contratapas van dous grandes mapas (“A Rede Fluvial do río do Porto” e “Os seus principais aproveitamentos”, da autoría de Rubén Rial. A maior parte das fotos son dos autores, aínda que hai outras cedidas por outras perssoas (Ana García de “La Voz de Galicia”, Tania Carreira, Manuel Rial e Víctor Santos, entre outros). O libro leva a seguinte dedicatoria: “En memoria de Roberto Mouzo Lavandeira, a quen tanto lle seguimos debendo” (a maior parte dos debuxos, planos e unha parte importante das fotos son da súa autoría).
O libro estrutúrase do seguinte xeito: unha introdución; unha investigación sobre os distintos nomes que ó longo da historia tivo o río (desde o Vir fluvius “de los romanos” das crónicas antigas ó río Grande dos anos sesenta do séc. XX, pasando polos nomes de río da Ponte e río do Porto, que viña sendo o máis aceptado.
Despois un breve apartado do río na literatura, pásase a unha descrición polo miíudo do curso alto, do medio e do baixo, convidando a facer rutas de sendeirismo nas que se sinalan os lugares máis interesantes para visitar.
Camariñas, Costa da Morte, Evaristo Domínguez, Moncho Gándara, río do Porto, río Grande, Terra de Soneira, Vimianzo, Xan Fernández, Xosé María Lema Suárez, zas
Os primeiros apelidos dunha parroquia galega: Berdoias (séc. XVII)
A Casa da Cultura de Vimianzo acolleu o pasado 1 de febreiro a presentación da obra Antropoloxía e lexicografía. No acto interviron Ana Isabel Boullón (editora e membro da AGOn e do ILG), o presidente do SEMESCOM Xosé María Lema Suárez, e presidiron o alcalde Manuel Antelo e Rosario Álvarez, presidenta do Consello da Cultura Galega. O acto congregou a 45-50 persoas, a maior parte de Berdoias, a parroquia vimiancesa sobre a que Lema Suárez realizou o seu estudo sobre os seus apelidos no século XVII (a única parroquia de toda Galicia que dispón deste estudo).
Se queres consultar este interesante traballo xa o podes descargar a través da nosa web nesta ligazón.
Ana Isabel Boullón, Berdoias, Consello da Cultura Galega, Costa da Morte, Manuel Antelo, onomástica, Rosario Álvarez, Vimianzo, Xosé María Lema Suárez
Queres coñecer os primeiros apelidos do Concello de Vimianzo?
Convidámoste á presentación do libro Antroponimia e lexicografía, publicado polo Consello da Cultura Galega en colaboración co ILG (USC), no que se inclúe a investigación sobre os primeiros apelidos da parroquia de Berdoias (séc. XVII).
Ana Isabel Boullón Agrelo (editora do libro e coautora do Dicionario dos Apelidos
Xosé Mª Lema: “Os apelidos de Berdoias no séc. XVII”
Rosario Álvarez Blanco (presidenta do Consello da Cultura Galega)
Manuel Antelo Pazos (alcalde de Vimianzo)
Venres 1 de febreiro; 8 da tarde
Casa da Cultura de Vimianzo
Organiza: Seminario de Estudos da Costa da Morte
Colabora: Concello de Vimianzo
Este volume parte das conferencias lidas no Simposio Antroponimia e lexicografía organizado polo Instituto da Lingua Galega (USC) en 2016, coordinado por Ana Boullón coa cooperación de Sandra Beis Silva. Constitúe a continuación dunha serie de encontros comezados no ano 2000, coa colaboración desde o inicio do Consello da Cultura Galega.
Reúnense aquí contribucións sobre a elaboración de dicionarios antroponímicos, tanto desde unha perspectiva románica como en distintos ámbitos xeográficos (Italia, Reino Unido e Irlanda, Estados Unidos, Galicia), así como a conexión entre a antroponimia e o léxico común (a deonomástica) e sobre aspectos específicos do estudo da antroponimia galega (problemas etimolóxicos, sobre a transmisión dos apelidos e o estudo histórico dunha área concreta). Tamén se realiza por primeira vez unha aproximación ao valor simbólico dos apelidos en Galicia.
Quérese, en definitiva, con este volume, contribuír ao tratamento lexicográfico dos apelidos e afondar no coñecemento deles no noso territorio.
antroponimia, axenda, Berdoias, Costa da Morte, SEMESCOM, Vimianzo, Xosé María Lema Suárez
O mecenado como mostra de amor á Terra: “Perfecto López. Un vimiancés na Galiza ideal”, de Xosé María Rei Lema
Perfecto López a carón de Otero Pedrayo mentres escoitan a Suárez Picallo (1959)
No ronsel do imprescindible O soño da Galiza ideal. Estudos sobre exiliados e emigrantes galegos (2016), da autoría de Xosé Manuel Núñez Seixas, a colección «Memoria» de Galaxia publica a biografía dunha desas persoas emigradas de orixe humilde e que fixo fortuna na Arxentina, o vimiancés Perfecto López (1904-1970), alcumado O Tato da Valiña.
A rigorosa investigación do filólogo Xosé María Rei Lema, agrandada polo afecto de quen comparte veciñanza, descobre o labor pouco coñecido e valorado dun deses homes, como Rodolfo Prada, que contribuíron co seu mecenado a moitas iniciativas literarias, socio-culturais e políticas do galeguismo como demostración do amor á Terra.
Un extracto das anotacións sobre Perfecto López proferidas por Otero Pedrayo, a escritora inglesa Nina Epton, Alonso Ríos, Suárez Picallo e Valentín Fernández abren esta obra e sintetizan moi ben o seu perfil biográfico, pois revelan a súa orixe aldeá (“hombre rudo” di Otero) e como chegaría a se converter nun dos “bos e xenerosos” pola súa entrega persoal e económica á causa galeguista.
Dous paratextos, o Prólogo asinado polo alcalde nacionalista de Vimianzo, Manuel Antelo Pazos, que saúda o interese da investigación e salienta que desde o respecto pola singularidade local tamén se pode ser universal, e a Introdución do propio Rei Lema na que xustifica a razón do estudo e agradece as achegas á súa investigación, anteceden aos sete capítulos de desigual extensión que se completan coa extensa Bibliografía e un ben interesante Apéndice gráfico.
«Os primeiros anos en Vimianzo (1904-1922» céntrase na documentación sobre a súa humilde orixe no lugar da Toxa, fillo natural da xornaleira Dolores López, traballo que tamén exerceu na súa mocidade Perfecto, así foi “recolledor de pinas” e nunha breve estadía na Coruña peón, carboeiro e ferreiro, ata que un veciño lle pagou a pasaxe para a Arxentina.
De maneira máis sucinta, Rei Lema relata «As viaxes a Buenos Aires e o seu asentamento (1922-1935)», desde os 18 anos e o seu primeiro traballo de ferreiro para a Municipalidade, logo de taxista coma moitos outros galegos e axiña nos negocios automobilísticos. En 1931 regresou brevemente a Galiza, porén fracasa a súa tentativa emprendedora e regresa á cidade riopratense onde vai chegar o éxito empresarial como concesionario das mellores marcas do sector do automóbil e anos despois tamén noutros ámbitos. De resultas dos resultados favorables Perfecto López principia a participar nas sociedades de emigrantes e en 1933 faise socio da Asociación Benéfica y Cultural (ABC) de Corcubión e do Centro Gallego.
Así vai chegar «O ascenso social e o achegamento ao galeguismo (1935-1943)» que coñecemos deseguida. Nese período a excepción virá dada polo golpe de estado franquista de 1936 xa que coñecidos seus como os irmáns Manuel e José Alborés Gándara (este alcalde republicano) sufriron as gadoupas da represión, Manuel “paseado” preto de Arzúa e José, fuxido 14 anos polos montes da Costa da Morte. A ABC de Corcubión, e Perfecto López en particular, foron leais á II República, e en 1937 crean a Agrupación del Partido de Corcubión de Ayuda al Frente Popular. Ferve a organización de actos de apoio e recadación de fondos, sempre con López coma o maior benefactor, pois a súa economía era xa ben folgada na altura.
Nesta época, alén de casar en 1938 coa vimiancesa Gloria Romero Sánchez e do nacemento do seu primeiro fillo Perfecto un ano despois, xa empeza a aparecer con diferentes cargos directivos societarios e xunto a outros galeguistas loitan, sen éxito, polo control do Centro Gallego, en mans conservadoras e filofascistas.
Porén, o momento máis importante prodúcese o 18 de xullo de 1940, cando Castelao e a súa muller Virxinia Pereira chegan a Buenos Aires a bordo do Arxentina. Constitúense dous grupos de galeguistas de Arxentina e Uruguai que se comprometen a soster a economía do matrimonio, coas achegas xenerosas de Manuel Puente, Rodolfo Prada e Perfecto López, entre moitos outros. Como ben é sabido, Castelao acrecentou o seu labor político e ideou a Irmandade Galega, continuadora do PG, e revitalizouse o voceiro A Nosa Terra. E o emigrante vimiancés sempre estivo aí e tivo moito a ver co feito de que a ABC de Corcubión fixese parte do proxecto.
«Anos de loita a carón de Castelao (1944-1950)» é, sen dúbida, o capítulo máis interesante e revelador, porque Perfecto López vai aparecer sempre nas actividades do rianxeiro: na homenaxe pola publicación do Sempre en Galiza; na creación do Consello de Galiza; nas homenaxes polo seu nomeamento como ministro do Goberno de Giral no exilio republicano, e tamén na correspondencia cando Castelao anda por París e non pode aceptar, como era adoito, o convite da ABC de Corcubión para participar na súa festa anual.
O capítulo remata coa importante e longa estadía de Perfecto López na Terra en 1949, porque se vai converter de aquí en diante na persoa que levou a “conexión” entre o Consello de Galiza e os galeguistas do interior, aínda que non resultase moi frutífera. E un breve epígrafe final desenvolve o misterio da terra galega que se levou para o soterramento de Castelao da que López foi portador, como tamén o foi da “Mensaxe da Terra” que se publicou en A Nosa Terra en xullo de 1950, de autoría colectiva mais con certeza redactada por Ramón Piñeiro, na altura xa o líder galeguista.
Dirixentes da colectividade galega portaron o cadaleito de Castelao, entre eles Perfecto López, na parte traseira coa gravata negra, xaneiro de 1950
«Os anos cincuenta» testemuña a feraz actividade de Perfecto López nesa década, tanto desde a presidencia da ABC de Corcubión como na súa participación no Grupo “Nós”, que presidía Manuel Puente e que constituía o sostén do Consello de Galiza. Mais este capítulo é fulcral á hora de recoller as importantes diferenzas entre o galeguismo do interior e do exilio, fragmentado tamén entre os herdeiros do Consello e o denominado “Grupo Tortoni”, máis virado a posicionamentos esquerdistas, con Seoane, Cuadrado, Baltar, Blanco-Amor, Núñez Búa, Lorenzo Varela ou Valenzuela, entre outros.
Malia todo, o galeguismo do exilio contribúe en desigual maneira á fundación da Editorial Galaxia e máis unha vez Perfecto López estará entre os accionistas do proxecto. Por volta de 1953 nunha nova estadía por terras galegas contacta cos galeguistas de Galaxia, nomeadamente con Otero Pedrayo, pois unha das súas misións era levar para editar na Arxentina os mecanoscritos dos dous primeiros tomos da súa Historia de Galicia. Nese momento tamén coincidirá coa escritora Nina Epton, da que Rei Lema reproduce varios fragmentos alusivos a López do libro Grapes and Granite, do que existe versión galega desde 1993 da man de Antonio e Francisco Fernández del Riego, e que se converten na mellor descrición da súa personalidade.
A súa presenza na organización do I Congreso da Emigración Galega; na fundación da Editorial Citania, que editaría en Buenos Aires un amplo catálogo de importante obra galega, como A esmorga de Blanco-Amor; as súas novas viaxes de retorno que serven para dar testemuño das continuas desavinzas in crescendo entre os galeguistas do exilio e os que se refuxiaban na resistencia cultural no interior, ou a súa implicación na viaxe de Otero Pedrayo á cidade porteña son outros episodios fulxentes do seu compromiso.
«Os últimos anos» transcorren con vellas angueiras, como a súa presenza nun Consello de Galiza a cada vez máis feble, e outras novas como apoiar a revista Alén Mar da Asociación Argentina de Hijos de Gallegos, dirixida polo seu fillo Perfecto nos tres últimos números. Creba a súa saúde e o seu pasamento ten enorme trascendencia na colectividade. En Vimianzo habería que agardar ata 2001 coa homenaxe que lle tributou a entidade Adiante Soneira. A maiores, Rei Lema engade un breve capítulo «A semente que agroma. Perfecto López Romero» sobre o labor do seu fillo.
Perfecto López, de escasa formación académica, non escribiu nada, agás un poema no que lembra a súa avoa analfabeta e algúns textos ou discursos que testemuñan o seu bulir no asociacionismo da emigración, mais o seu labor de mecenado faino digno de lembranza no noso sistema cultural e literario e Rei Lema artellou unha biografía de lectura áxil que nos permite recoñecer esa débeda.
Miro Villar, Perfecto López, publicacións, Vimianzo, Xosé María Rei Lema
O orgullo pola lingua de Perfecto López, empresario e mecenas do galeguismo na emigración americana
Por Xosé María Lema Suárez
«Eu son un rapás novo. Para min é unha cousa da máisima importancia o ter que vos falar a vós, esencia do galeguismo e da cultura. ¿Que podo decirvos eu? Son un home que entrei orgulloso no galeguismo guiado pol-a man da miña aboa analfabeta que me insinou a falar en galego. Non fun levado pol-a doutrina nin pol-a cencia de ningún de vós. Cando ando pol-o mundo a espricarlles ós galegos que son fieles á Terra, a verdade esencial que a nosa língoa garda, revivo na miña mente a lembranza de cando era un rapás analfabeto que iba ó monte coa miña aboa analfabeta coma eu e que coas suas palabras iba enseñándome a profunda verdade das cousas. Cando quero percurar que os galegos que a abandonan volvan á lei do amor á Terra, sempre acudo ás verbas que de neno deprendera da miña aboa e sempre atopo a razón atinada que en cada caso fai falta. Eu sigo sendo aquel rapás humilde. Por iso non quero nin busco cargos (…)».
Como recolle Xosé Mª Rei Lema na súa recentísima obra publicada na Ed. Galaxia[1], así falaba Perfecto López ‘o Tato’ -emigrante vimiancés na Arxentina- o 27 de setembro de 1953 nunha xuntanza que tivera en Calo (Teo) cos máis importantes representantes do galeguismo interior (Xaime Isla Couto, Manuel Beiras, Gonzalo R. Mourullo, Ramón Piñeiro, Ramón Lugrís, Fernández del Riego, Otero Pedrayo, García Sabell…).
Nesta reunión Piñeiro presentárao coma
“o home que fai viaxes a Galicia non pra ver a familia, que a ten toda aló, incruso sua nai, senón pra ver a Terra, pra estar na Terra. Quizais seña por isto mesmo pol-o que o Perfecto está destinado a sere un mensaxeiro de cousas transcendentes entre os galegos de eiquí e mail-os de aló. No seu viaxe anterior foi portador da terra galega pra Castelao; agora é portador do pirmeiro tomo de unha grande Historia de Galicia (…)”.
En efecto, Perfecto era unha ‘andoriña’, un mensaxeiro máis ou menos clandestino entre os galeguistas de Buenos Aires (Prada, Abraira,  Puente, Suárez Picallo, Alonso Ríos…) e os do aquí arriba citados, cos que se carteaba. Nas súas frecuentes viaxes a Galicia, ademais de visitar os galeguistas, non deixaba de pasar polo seu Vimianzo natal, onde os impoñentes coches que conducía -os ‘haigas’ do Tato- causaban admiración.
Perfecto López nacera nunha aldea de Vimianzo en 1904, fillo e neto de nais solteiras e moi pobre. Apenas foi á escola ano e medio (el era consciente desta eiva). Traballou coma xornaleiro e carboeiro e, emigrado á Arxentina nun segundo intento (polos anos 30), conseguiu facer fortuna como concesionario de automóbiles estadounidenses. Boa parte da súa riqueza vaina compartir cos seus paisanos con moita xenerosidade, financiando obras e actividades de centros galegos en Buenos Aires e, particularmente, en soster e promover a cultura e lingua galegas. Xunto con outros bos e xenerosos da capital porteña -que, segundo Suárez Picallo, eran “cuáseque sempre os mesmos” (Manuel Puente, José B. Abraira, Rodolfo Prada, J. M. Cascallar, Jesús Porto…)- colaborou no financiamento da estadía de Castelao e dona en Buenos Aires, de 1940 a 1950, e noutras moitas iniciativas. Ó regreso dunha das súas moitas viaxes a Galicia trouxo, a finais de 1949, terra galega para introducir no cadaleito de Castelao.
Nesta ‘Voz’ céntrome nunha declaración de amor á lingua que para min merecería enmarcarse: a que fai un home rico, moi rico; pero humilde, consciente das súas carencias culturais ante un auditorio cheo de excelsas figuras do galeguismo interior que el tanto admiraba. Estes próceres do galeguismo ben que o respectaban.
Imposible resumir neste espazo todo o que fixo este emigrante soneirán na Galicia exterior des 1935 a 1970 (ano en que morreu) financiando ou cofinanciando proxectos e iniciativas a prol de Galicia, da súa cultura ou da súa lingua. Por exemplo: el e Manuel Puente de Buenos Aires e Xesús Canabal de Montevideo foron os que máis prata deron para as actividades e viaxes dos membros do Consello de Galiza ou para o Congreso da Emigración: milleiros de pesos. Na Galicia de aquén puxo cartos para a fundación da Ed. Galaxia. Foi tamén o segundo mecenas (despois de Puente) dos tres grandes tomos da Historia de Galiza (1962), dirixida por Otero Pedrayo.
En fin: cómpre ler ó completo este libriño de Rei Lema, de tan só 190 páxinas, para poder valorar na súa xusta medida o enorme labor deste pouco coñecido ‘bo e xeneroso’ que mesmo deixou boa sementeira, pois o seu fillo Perfecto López Romero chegou a formar parte do grupo xuvenil Alén Mar. Oxalá sirva para facerlle algún tipo de recoñecemento público, na Galicia ideal ou na real.
Costa da Morte, Galaxia, Perfecto López, Vimianzo, Xosé María Lema, Xosé María Rei Lema
Rematamos novembro con divulgación
Este sábado 24 de novembro, catro membros da xunta directiva do Semescom temos actividades en forma de conferencia.
Evaristo Domínguez Rial participará no ciclo de conferencias “Monografías do Allo”. Será ás 16h30 con “150 anos de educación en Zas. O caso particular da escola do Allo”. De seguido comezará a conferencia de Antonio Presedo “A vida cotiá nos pazos da fidalguía galega no século XVIII”.
Manuel Vilar e Xosé María Lema estarán en Lugo no X Congreso Galego de Cruceiros, con estas comunicacións: “Dúas cruces, dúas historias ou a reactualización da memoria” (M. Vilar) e “O novo cruceiro parroquial do Allo (Zas): unha nova Trindade como motivo iconográfico” (X.Mª Lema). Desenvolverase no Centro de Artesanía e Deseño da cidade de Lugo.
Finalmente, Xan Fernández Carrera estará falando das actividades do Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte nunha xornada organizada por Afiprodel.
Costa da Morte, divulgación, Evaristo Domínguez, Manuel Vilar, patrimonio Costa da Morte, patrimonio Galicia, SEMESCOM, Seminario de Estudos Comarcais, Xan Fernández, Xosé María Lema
Coñece “Zas polo miúdo”
Evaristo Domínguez Rial e Xosé María Lema Suárez realizaron un estudo de Zas parroquia por parroquia para este Concello. Na web do SEMESCOM podes atopar información detallada deste estudo xeográfico, histórico e patrimonial. Xa están subidas todas as parroquias para que as poidas consultar nesta ligazón.
Crónicas en La Voz de Galicia da viaxe italiana do SEMESCOM
Nas seguintes ligazóns podes ler as crónicas en La Voz de Galicia da viaxe ao NO de Italia realizada polo Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte en agosto de 2018.
Crónica da viaxe do SEMESCOM polo NO. de Italia (18-26 de agosto de 2018)
Flora, a deusa das flores e a primavera na mitoloxía romana, goza nesta estación porque a natureza énchese de colorida vexetación e as cidades gañan vida, incitando a saír da casa.
Son os meses onde antano se facían os ritos pagáns en torno ó ciclo da vida.
Nós tamén renovamos as viaxes. O verán marca este cerimonial que celebramos con ledicia.
O Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte reinvéntase cada agosto para sacar adiante esta viaxe cultural, destapar novos enclaves culturais e naturais, gozar da compaña e da gastronomía, as carreiras e as présas, as emocións, as sorpresas e os imprevistos.
Flora ou Cloris, a deusa grega, estaría orgullosa das inquedanzas viaxeiras do SEMESCOM, que implican unha renovación interior e exterior, persoal e de grupo, e o desenvolvemento dun conxunto de obxectivos, que foron un ano máis acadados con creces.
Como ben escribiu o xornalista A. Lavandeira, nesta ocasión foise dende o mar bravo da Costa da Morte ás augas mansas dos lagos glaciares italianos.
Durante nove días, do 18 ao 26 de agosto os viaxeiros fixeron unha inmersión no destino escolleito, Italia, adaptándose inmediatamente a durmir pouco e camiñar lixeiros, para absorber como unha esponxa todo canto hai ó seu paso.
E a décima viaxe, e a primeira vez que o grupo vai a Italia.
Vicente Risco escribiu:  «Ti dis: ‘Galicia é ben pequena’. Eu dígoche: ‘Galicia é un mundo; pequeno es ti, que nunca poderás concibir nada grande».
Pois con Galicia de fondo e a Costa da Morte sempre presente, metémonos no universo italiano, un dos pobos máis comunicativos e xestuais, cun patrimonio cultural e natural abraiante e inabarcable. O quinto país máis visitado do mundo, o que conta con maior número de patrimonios culturais da humanidade e o que ten recoñecidas doce linguas minoritarias.
O “aéreo” de Lavacolla a Linate e o “pullman” que nos estaba agardando fixeron posible descubrir nun tempo breve as rexións do norte italiano: o Piemonte, a Lombardía, os grandes lagos e a Liguria, ata chegarmos tamén a algunha cidade do Véneto e da Emilia-Romagna.  Tren, barco, buses-lanzadeiras e funiculares axudaron a moverse máis axiña.
Non é doado recapitular e expresar o vivido neste curto tempo viaxeiro que se torna eterno. Sentir que no cotián o tempo voa e fóra da casa rende. Alongar a vida é un dos milagres das viaxes.
Comezamos o percorrido por unha das grandes cidades norteñas, Milán, co seu gran “duomo”, a catedral gótica con 135 agullas,2300 estatuas e incontables gárgolas. Sobresae na enorme praza, toda recuberta de mármore rosado das canteiras de Candoglia dos Alpes próximos ó  lago Maggiore.
A chaira Padana, a máis extensa “pianura” europea, ábrese formando un triángulo, intensamente cultivado, incluso con arrozais insólitos por estes lares. O río Po vertebra do oeste ó leste o territorio ata rematar no mar Adriatico formando un extenso delta en parte patrimonio da UNESCO.
Altérnanse días de sequeiro polo interior, con xornadas acuáticas lacustres en mariñas.
Despois da capital lombarda, a rexión dos Lagos. Da man de Plinio chegamos  ó Lago di Como, e logo  ó lago di Garda, espellos das montañas alpinas, sinónimos de vacación e tranquilidade.
Logo viñeron un rosario de cidades, Bérgamo, Brescia, Verona, Padua, Mantua, Módena e Parma. Unha enchente dunha vintena de lugares todas coas súas “piazzas”, “piazzales”, galerías, teatros, castelos, torres do reloxo, cidadelas, grandes e pequenos museos, casas natais de personaxes ilustres da historia, da música, da literatura, e, como non, tendo sempre como referencia  o “duomo” sinalando o centro da poboación. Tamén os repetidos “corsos” e “vias” dedicados a Roma, a Garibaldi, a Venecia, República Italiana ou a Manzoni. Logo cada unha é única.
O clima foi unha sorpresa. A palabra norte enganounos. Pensamos que sería máis fresco có sur, pero a chaira encaixada entre os Alpes e os Apeninos, só aberta ó Adriático, mal ventilada e con moita humidade fíxonos suar e consumir litros de auga. Nin o mar quente da Liguria daría tregua. As pizzas, os xeados e as ceas en común axudaron  a levalo.
A Liguria foi o día mariñeiro. A visita a Le Cinque Terre foi unha xornada para lembrar. Nervios, risas, calor, perderse e atoparse. O barco e o tren amosaron dúas miradas  ben distintas de Riomaggiore, Manarola, Corniglia, Vernazza, Monterosso al Mare e a considerada sexta vila: Portovenere. O paseo por estas viliñas permitiunos comprender o que pode chegar a facer o turismo masivo mal xestionado.
Así marchamos para a Superba Magnífica de Petrarca, Xénova, capital da Liguria e o gran porto de Italia. Extraordinarios palacios barrocos das rúas Balbi e Garibaldi, contrastando coa zona medieval dos “carruggi”, estreitas rúas leito de vellas torrenteiras. Algúns tiveron tempo de subir ó Bigo no porto cun elevador que permite ollar ó lonxe a Lanterna, o faro do século XII.
Queda a capital do Piemonte, Turín, a máis próxima ós Alpes, ás fontes do “fiume” Po baixo o Monviso, responsable da formación da gran chaira. O río protagonista do Norte. O símbolo de Torino, a Mole Antonelliana, sobresae e domina todas as alturas.
A sorpresa foi o día alpino. Primeiro a Sacra de San Michele, a abadía bieita no cumio do monte Pirchiriano que forma parte dos sete santuarios da chamada “liña de San Miguel”. Nela descubrimos os homes verdes (os “green men”) que vomitan ramas na porta do zodíaco.
Dende o cume observamos o fermoso e gran val glaciar de Susa.
Na busca da fronteira francoitaliana subimos ata o lago Mont-Cenis para gozar da tranquilidade e da beleza das paisaxes alpinas, e así despedirnos de Italia. Xa estamos en Francia.
Esperábanos outra gran cidade no alto Ródano, Lión, cos “traboules” e a catedral de San Xoán no Lión Vello, o outeiro de Fourvière e a Presqu’île, península entre o gran río e o seu afluente o Saona coas fermosas rúas da República e Herriot.
Xa  internados en territorio francés, o agasallo de pasar e ver a zona volcánica da Auvernia, ata chegarmos a Bordeos, cear, dar un paseo pola media lúa do porto coas luces escintilando nunha cálida noite de verán.
Cando saímos de Galicia non sabiamos que se ia facer a viaxe máis literaria e poética ata o de agora.
Como di Claudio Magris, o gran literato italiano contemporáneo: «Dende a Odisea, literatura e viaxe aparecen estreitamente vencelladas”. Foi un auténtico recital rodante. En latín, en italiano, en galego… Foron Virxilio, Catulo, Montale, Forcadela… Todo isto acompañado dunha selección de cine italiano, música de Fabrizio De André, historias de xentes comprometidas como o escritor apaixonado do montañismo Erri De Luca. En definitiva unha gran participación e diversidade temática nas  “chiacchieratas”, charlas ou parolas no bus desta viaxe. Historia, xeografía, xeoloxía. medio ambiente, mundo romano, arte románica ou literatura italiana e galega.
Foi sen dúbida unha viaxe de contrastes: alto e baixo, Alpes e Apeninos e a Chaira padana; o interior e o mar, a “pianura” e o mar Lígur; grandes “rollis”, estreitos “carruggis”. As altas torres permitiron ver a gran chaira a voo de paxaro. Moitos subiron ó “Campanone” de Bérgamo ou á “Lamberti” de Verona, ó bosque de pináculos do “duomo” milanés. O espectáculo sempre pagaba a pena.
Queda un pouso para a reflexión. Evitar que en Galicia e na Costa da Morte en particular un turismo descontrolado estrague paraísos naturais. Sempre se debe buscar e reivindicar o equilibrio entre ecoloxía e economía. Non todo debe ser produción. Deixar espazo natural para gozar de saúde e beleza. Preguntarse porque o noso rural esmorece. O Val de Susa e a subida o Mont-Cenis ensináronnos coas abas das montañas cubertas ata os cumes de vexetación o que levamos perdido no monte galego.
Pola defensa do patrimonio leva traballado arreo o SEMESCOM na Costa da Morte.
Para rematar, como di o escritor Javier Reverte, viaxar, ler, escribir, son tres maneiras de tentar deter o tempo e comprender o mundo no que nos movemos.
Na cabeza da directiva do Seminario, que tan bo traballo fixo todo o ano, e na preparación desta viaxe italiana, o ano novo quizais faga agromar novos destinos para futuras viaxes.
Esta foi suave como a seda artesanal que se produce en Como e en Lión.
A incorporación brillante ós discursos da moza estudante viaxeira Mariña Gándara, na derradeira cea en Bordeos, encheu de orgullo e ledicia a todo o grupo e xerou a esperanza de que a xente máis nova recolla o testemuño do traballo que o Seminario de Estudos Comarcais fai pola Costa da Morte e por Galicia no seu conxunto.
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


document_lang: gl

langs: es en it gl gl gl en gl es gl gl es es es en es es es es ca pt tr en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl gl gl gl en ca es gl en

text:
“Los alcaldes descubren que invertir en patrimonio es también fuente de riqueza”
O 29 de xullo de 2018 publicouse en La Voz de Galicia na súa edición local de Carballo un extenso artigo sobre o aproveitamento e protección do patrimonio comarcal. Nel faise referencia á intensa loita social na que esta asociación estivo moi implicada para que cousas hoxe normais puidesen ser postas en valor e outras que aínda continúan á espera da chegada do seu momento.
El de Vimianzo es el caso más llamativo, porque cuenta con una estrategia clara al respecto, mucho patrimonio a conservar y también cierta disponibilidad económica, pero hay varios ejemplos más. Cabana compró en marzo por unos 40.000 euros la torre la Penela, en la que el grueso de lo que se conserva es del siglo XVII y que ahora quiere hacer visitable para los vecinos, más que nada porque está prácticamente en ruinas, pese a su declaración BIC que viene de 1994. Incluso sin salir de Bergantiños, el Concello de Ponteceso acaba de subastar por el edificio de la Fundación Torres Pujales y se lo ha quedado por 113.000 euros, y hay algunos casos más, incluso de patrimonio natural, como los de las carballeiras de Baio (Zas) y Berdeogas (Dumbría).
Pero ya no se trata solo de compras, sino de iniciativas varias. Por ejemplo, el Concello de Muxía está dispuesto a poner 200.000 euros propios con otros tantos de la Deputación para excavaciones arqueológicas en Moraime y tiene un proyecto para el entorno de la Barca, a expensas de autorización urbanística, que el alcalde, Félix Porto, está empeñado en ejecutar antes de dejar el cargo. En Cee la última obra importante en el caso fue la rehabilitación del antiguo Concello, un edificio con historia, y en Fisterra entre las pretensiones fundamentales del gobierno está gestionar el faro y excavar parte de dos castros para ponerlos en valor.
A todo ello hay que sumar rehabilitaciones, actividades de animación, recreaciones históricas, visitas guiadas,… En definitiva, se ha producido un cambio de dinámica en el que se entrevé que el patrimonio, la cultura en definitiva, es una parta importante para generar actividad económica a través del turismo y nadie quiere perder el tren.
Ahora bien, toda este corriente llega después de un puñado de entidades y particulares que llevan decenios predicando en el desierto y dándose de bruces con las puertas de la administración.
El que fuera concejal de Vimianzo, Moncho Gándara, y el presidente do Seminario de Estudos Comarcais Costa da Morte, Xosé María Lema, hacían ayer un somero repaso por esas batallas: Castillo de Vimianzo, Batáns do Mosquetín, Torres do Allo, Parque do Megalitismo, Penedos de Pasarela y Traba… Lema incluso cita nombres de directores de Patrimonio y técnicos destacados: Raquel Casal, Iago Seara, Ángel Sicar, Felipe Senén,… casi como si fueran familiares, por la cantidad de veces que tuvieron que lidiar con ellos, muchas veces sin éxito y otras con mayor fortuna. Por ejemplo, de Felipe Senén, considera que fue la «persoa salvadora» de los Batáns, uno de los casos que utiliza como ejemplo de «case 20 anos da nosa vida teimando», la suya y la de otras personas que cita como principales impulsores, «porque en Vimianzo había un momento asociativo bastante forte». Recuerda, por ejemplo, la limpieza reivindicativa del día de los Inocentes de 1991 impulsada por Gándara, pero sobre todo incide que desde que empezaron en pelear por los batanes en 1983 hasta que ahora están razonablemente bien gestionados por el Concello han pasado infinitos avatares. Lema incluso resalta un caso más sangrante, «o do Batanciño, que levou 19 anos», cuando se trata solo de una maqueta que la familia Ces, de antiguo batanero de Lousame cedió y que pasó todos esos años guardada en el Forno do Forte antes de llegar a su destino.
Las quejas fundamentales de esta gente que en su día peleó por lo que hoy quien más quien menos ve evidente, van hacia las administraciones, particularmente hacia alcaldes sin sensibilidad alguna al respecto o la Xunta que, por ejemplo, lleva desde el 2011 para articular un plan mínimo de valorización de los Penedos.
Batáns, Costa da Morte, patrimonio, SEMESCOM, Vimianzo
A longa e teimosa loita polo Conxunto Etnográfico do Mosquetín
De Xosé María Lema
Negativa da DXPatrimonio a declarar BIC o conxunto etnográfico do Mosquetín (20-07-97)
Cando hai uns días faciamos memoria (histórica, tamén) da loita de 19 anos atrás polo recoñecemento oficial da Terra de Soneira, tamén faciamos mención das angueiras a mancheas  e non poucos desplantes varios que, polo menos algúns, tivemos que sufrir para salvar o enclave etnográfico dos batáns e muíños do Mosquetín do seu abandono e conseguinte destrución. Esta corta feira santa este conxunto tan senlleiro vai pasar a ser xestionado polo Concello de Vimianzo, e temos esperanza de que se inicie unha nova etapa na que se poña en valor como é debido.
Cando falo de angueiras, traballos e desplantes e mesmo desprezos non estou a falar só de min, senón de amigos e estreitos colaboradores de gran valía da Terra de Soneira, membros de asociacións culturais e veciñais que perderon moito do seu tempo para buscar a forma de que este ben etnográfico tan senlleiro, pois non chegan ós dedos dunha man os que hai en Galicia, se conservase e constituíse un lugar para atraer visitantes á comarca. De entre todos, é de xustiza salientar o labor de dous: o finado Roberto Mouzo e Moncho Gándara.
Xestións iniciadas contra 1984 (polo menos)
Aínda que unha vez os visitara na miña infancia, cando fixen as primeiras fotos dos batáns do Mosquetín foi en 1974. En 1977 publicaría o que seguramente foi o primeiro artigo sobre eles (“Notas de socioloxía e lingüística a propósito dos batáns do Mosquetín”, na revista Verba. Anuario Galego de Filoloxía, da USC).
En 1984, co apoio dos dous únicos concelleiros do grupo Unidade dos Veciños do Concello de Vimianzo (Xan García e Moncho Gándara) e da Asociación Cultural Vencello (por alí xa andaba Roberto Mouzo), fixemos xestións ante a Dirección Xeral de Patrimonio da Xunta de Galicia para que se renovase, como mínimo, o tellado; xa daquela a prensa subliñaba non só a indiferenza senón tamén a hostilidade da alcaldía vimiancesa, xa daquela con Alejandro Rodríguez (PSOE) á fronte.
Trouxemos a Vimianzo á directora xeral de Patrimonio, Raquel Casal, e conseguimos que en 1985 a Xunta teitase e tellase o edificio da parte alta, o dos tres batáns e dous muíños, e grazas a iso salváronse os aparellos do interior (que son de madeira, como ben se sabe), pois pouco máis adiante houbera grandes inundacións no río do Porto.  Ese mesmo ano conseguiuse unha subvención para que un dos propietarios, José García, coa axuda dun carpinteiro bergantiñán, restaurase un dos aparellos para poñelo a funcionar despois de tantos anos sen o facer (polo menos desde 1966). Como fora seguindo a restauración paso a paso o mestre Moncho Pérez Rey, do Centro de Recursos de Vimianzo, ó final elaborouse un documental dramatizado -con actores do grupo teatral Badius de Baio- que constitúe un testemuño etnográfico único.
En 1988 os batáns volveran ó abandono, ante a indiferenza dos organismos oficiais (a do Concello de Vimianzo za era sabida, pero esperábase máis da Xunta).
Entre 1991-92 houbera unha raiola de esperanza co novo director xeral, o arquitecto Iago Seara, ó que lle remitimos un escrito cunha breve historia deste enclave que xa era citado no Catastro de Ensenada 250 anos atrás, contra 1750. Propoñíaselle que se chegase a un acordo con donos para adquirir o conxunto, pois constituiría un magnífico enclave para o turismo rural
A campaña Salvemos os batáns
Iago Seara tomara ó principio o asunto con verdadeiro interese; veu a Vimianzo e quedara impresionado á vista dos aparellos, e iso que estes estaban ben estragados (só o restaurado en 1985 mantiña o tipo). Falou cos propietarios e estes estaban dispostos a cederen o uso do conxunto restaurado. Tamén falou con Alejandro Rodríguez, o alcalde (fomos testemuñas da entrevista), propoñéndolle a formación dun convenio coa Xunta e outro cos propietarios; o Concello só tería que destinar unha persoa que velase pola conservación do conxunto. Nada: foi coma mallar en ferro frío: para D. Alejandro os edificios do Mosquetín non tiñan valor ningún.
O director xeral encargoulle ó arquitecto Pedro de Llano un proxecto de restauración e musealización do Mosquetín. Isto motivou que en decembro de 1991, convocadas polo activo concelleiro Moncho Gándara (habería que erguerlle un monumento a este home), dúas ducias de asociacións culturais e veciñais, de pais de alumnos e de amas de casa dos tres concellos da Terra de Soneira iniciaron unha imaxinativa campaña para salvar uns aparellos singulares dos que se sentían orgullosos. O acto máis mediático tivo lugar o día dos inocentes deste ano: membros de todas estas asociacións acudiron ó Mosquetín para limpar de silvas e maleza os edificios para que o arquitecto puidese facer ben as medicións. A prensa escrita e mesmo a TVG e a TVE-G cubriran a información. Manuel Rivas, que daquela vivía na Irroa (Vimianzo), escribira un retranqueiro artigo en La Voz de Galicia (“S.O.S. Salvemos o que se salvou”, 19-01-1992) parodiando a inexplicable oposición da alcaldía vimiancesa á restauración e mesmo á limpeza: “Duro con eles, señor alcalde: vaia caraduras estes das asociacións culturais, que se poñen a limpar o río en vez de emporcalo, co bonito que estaba cheo de latas e plásticos!”.
Ó final, Verba volant (“voan as palabras”), Iago Seara deixou pasar o tempo e, co seu silencio administrativo, o proxecto do Museo do Batán de Pedro de Llano esmoreceu definitivamente.
Enésimo intento de salvación: solicitude de declaración de BIC
Ano 1994. Novo director xeral de Patrimonio, Á. Sicart. Volvemos á carga e volta a empezar cun documentado escrito para informalo de todo, aínda que el ben o sabía. Pasa o tempo e nada: coma quen escoita chover. Pero nós, teimudos, dispostos a seguir perdendo batallas ata a vitoria final, coma os vietnamitas, que fronte ós americanos perderon todas das batallas pero ó final gañaron a guerra.
Xa como último recurso, en ano 1996, ó abeiro do artigo 9 da Lei do Patrimonio Cultural de Galicia, dúas ducias de colectivos da Terra de Soneira elevaron áXunta ed Galicia a petición de declaración de BIC (Ben ed Interese Cultural) do conxunto do Mosquetín.
Un ano despois, en 1997, a Dirección de Patrimonio empeza a solicitar informes técnicos a prestixiosos organismos: o Consello da Cultura Galega, o Instituto Padre Sarmiento de Estudos Galegos, Á Real Academia de Belas Artes e á Delegación de Cultura da provincia da Coruña.
Pois ben, tras os seus estudos e informacións, os catro organismos –mesmo a Delegación de Cultura coruñesa- informaron moi favorablemente para esta declaración de BIC, pero a Dirección Xeral –máis teimuda aínda que nós- fixo caso omiso dos catro informes positivos e decidiu non declarar BIC o senlleiro conxunto do Mosquetín, único en Galicia, o que supoñía que se ía deixar arruinar sen remedio. Casualmente (ou non) a noticia aparecía en El Correo Gallego (09-07-1997) ó lado doutra pola que a Xunta aprobaba subvencións cenmillonarias para a mellora do patrimonio da Igrexa: “Patrimonio pobre; patrimonio rico”.
E nisto chegou Felipe-Senén…
Abreviando: cando xa parecía todo perdido recibimos unha chamada doutra persoa que tamén merecería un monumento –polo menos na Costa da Morte- pola súa eficiencia: Felipe-Senén López Gómez, naquel momento xefe do departamento de Xestión Cultural da Deputación da Coruña (Augusto César Lendoiro era o seu presidente). Felipe solucionou o asunto  decontado: “Falade cos donos e preguntádelle canto queren polos dous edificios dos batáns e muíños”. Así de simple. Moncho Gándara e o lembrado Roberto Mouzo entrevistáronse cos dous curmáns propietarios e non houbo maiores dificultades para chegar a un acordo coa Deputación na venda. As obras de restauración non tardaron en empezar ó ano seguinte. En 1999 presentouse o Plan de Musealización do técnico Paco Doval (actual director do Forno do Forte de Buño, outro ben etnográfico recuperado na época de Felipe-Senén e de Lendoiro). No 2002 iniciouse o proxecto de remate de obra. Carpinteiros da comarca coma o alemán de Calo Rupert Kolb e Martín Senande de Canduas repararan o aparello que se atopaba en mellor estado e refixeron os outros dous.
Guía dos Batáns e muíños Mosquetín (2008)
O 1º de agosto de 2005 a Deputación da Coruña, xa presidida por Fernández Moreda (PSOE) cédelle a xestión do conxunto do Mosquetín a unha asociación, nun solemne e multitudinario acto celebrado nas Torres do Allo. Fomos convidados…, pero convidados de pedra, pois ningún dos que tomaron a palabra naquel ostentoso acto fixo a máis mínima alusión ós que individual ou colectivamente loitaramos durante tantos anos (preto de vinte) pola salvación deste conxunto tan senlleiro. Fixeron tábula rasa de todo o anterior e centráronse no presente como se fose un maná que lles caera do ceo. A historia sempre a escriben os vencedores (ou non).
Iso si: como os datos para calquera publicación os tiñamos nós ninguén se puido apropiar deles. Dous libros e un documental:
LEMA SUÁREZ, X. Mª e R. MOUZO LAVANDEIRA (2007): O conxunto etnográfico dos batáns e muíños do Mosquetín, na Terra de Soneira. Outros batáns, folóns ou pisóns de España e Portugal; Seminario de Estudos da Costa da Morte, Vimianzo.
LEMA SUÁREZ, X. Mª e R. MOUZO LAVANDEIRA (2009): Batáns e muíños do Mosquetín. Guía breve; Seminario de Estudos da Costa da Morte; Vimianzo.
LEMA SUÁREZ, X. Mª e R. MOUZO LAVANDEIRA (2007): Os batáns do Mosquetín, un conxunto etnográfico singular (documental en galego con subtítulos en castelán, italiano, francés e inglés); Seminario de Estudos da Costa da Morte; Vimianzo.
Batáns, Batáns do Mosquetín, Costa da Morte, Deputación da Coruña, Felipe Senén, Felipe Senén López Gómez, Moncho Gándara, Mosquetín, muíños, patrimonio, Raquel Casal, Roberto Mouzo, SEMESCOM, Vimianzo, Xan García
Patrimonio da Costa da Morte
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: pt en it gl gl eo gl es gl en gl pl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt es gl gl gl gl en

text:
Santo André de Zas (+ info ampliada)
Cando se constituíron os primeiros concellos en 1820, a parroquia de Zas era a capital dun dos tres (Allo, Muíño e Zas) que conformarían o actual territorio municipal a partir de 1836.
Durante o Antigo Réxime pertenceu á xurisdición de Soneira (que era de dominio do rei), acumulativa á de Vimianzo  e na que os presenteiros eran os Caamaño de Romelle.
Ten aproximadamente uns 10,2 km2 e é a parroquia do concello que ten lindes co maior número delas. Na paraxe coñecida como a Pedra dos Cregos  hai un  punto no que conflúen catro: Carreira, polo NE; Lamas, polo NO; Mira, polo L e polo N, ademais da propia de  Zas. A moi pouca distancia, polo N, ten tamén a San Cremenzo de Pazos, pero sen tocala. Polo O ten un pequeno treito que linda coa de Vilar. Polo SE estarían Santo Adrián do Castro e San Martiño de Meanos. Polo E están as parroquias de Santa Sabiña, nun tramo moi curto, e Cícere -pertencentes ó concello de Santa Comba-.
Dada a súa forma alongada -desde o concello de Santa Comba ata a parroquia de Lamas-, fai que amose variadas formas de relevo: zonas achanzadas a considerable altura, nos lindes con Santa Comba; pendentes relativamente acusadas, ata Vilar do Mato e terras baixas e chás na parte central e occidental.
Está drenada polo río de Zas -afluente do río do Porto (ou río Grande pola esquerda- e polo pequeno regato de Follente.
Xeoloxicamente presenta formas e estruturas orientadas de N a S seguindo a dirección do pregamento Herciniano, aínda que a maioría das terras do territorio parroquial sería do Precámbrico ou do Cámbrico.Todo este conxunto formaría parte do Complexo de Noia ou Fosa Blastomilonítica.
Conta con tan só tres aldeas: A Toxa, Vilar do Mato e Zas. A súa evolución demográfica foi a seguinte: 11 veciños en 1607, 46 veciños e 159 hab. en 1753, 43 veciños en 1769, 24 vec. e 120 hab. (1836), 26 vec. e 128 hab. (1845), 439 hab. (1928), 636 hab. (1970), 558 hab. (1981), 487 hab. (1991), 497 hab. (2001), 517 hab. (2006), 525 hab. (2011), 471 hab. (2014) e 461 hab. (2015) e 451 hab. (2016)
Presenta un crecemento continuo desde 1900 ata 1960; nos anos posteriores a 1960, despois dun pequeno baixón ata 1991, consegue estabilizarse e mesmo no 2012 tiña máis habitantes que a comezos deste século. Tan só nos catro últimos anos comezou claramente a perder poboación
Respecto ó nome da parroquia e do concello críase que podía proceder do xermánico *SALA ‘pazo, residencia principal’ pero na actualidade hai quen pensa que pode proceder de  do latín *SALIX, na súa forma derivada SALICE  (salgueiro).
A igrexa parroquial, de 1540, sufriu reformas en 1618  -baixo a dirección de Jácome Férnandez, mestre de obras da catedral de Santiago- e tamén en 1791, 1815, 1838, 1848 e 1987. O campanario data de 1893. Presenta planta de salón formada por unha capela maior cuadrangular e unha nave rectangular. Foi mandada edificar polo nobre Álvaro Núñez de Lamas e conserva os sepulcros pétreos tanto del como da súa nai.
Destacan o altar maior -que conta coas imaxes de Santo André, Santa Bárbara e san Brais–  de estilo neoclásico tardío e o retablo pétreo da Virxe do Carme, obra do artista de Sandrexo Francisco Castro Agudín, que aínda conserva algunha traza barroca pero que predominantemente é neoclásico.
Tiveron moita importancia nela a familia nobre dos Lamas, orixinarios da parroquia homónima, que mandaran edificar a igrexa, constituíron os morgados de Sas e Brandomil e acabaron emparentados cos Caamaño de Romelle, que pasarían a ser os presenteiros.
Na zona sueste do adro hai un cruceiro de fermosas trazas contando coas figuras do Cristo e a Virxe do Carme co neno no colo; as figuras foron esculpidas por Francisco Rodeiro, escultor compostelán, en 1857.
No chamado Campo do Carme aséntase a Casa do Concello, que se inaugurou en 1951, despois  duns cen anos de trámites, que imita a estrutura das Torres do Allo e que é unha das máis fermosas de toda a Costa da Morte. O mestre canteiro que a construíu foi Severino Abelenda Graíño.
Nas primeiras décadas do século XX contou con dúas feiras: a que se trouxera da Santa (Muíño) e a que se trasladou desde Gontalde (Mira), que perdurou no tempo bastante máis que a primeira.
A destacar como personaxe local a Manuel María Pose de Prado, de Vilar do Mato, emigrado de moi novo á Arxentina, onde se fixo cunha cuantiosa fortuna que a legou logo a obras benéficas, mesmo para a creación dun Colexio Mercantil en Zas que nunca chegou a funcionar.
Non debemos esquecer a Festa da Carballeira, romaría folk coñecida en toda Galicia pola calidade  dos músicos que actúan nela e que xa vai polas 34 edicións.
16 de xullo, O Carme
30 de novembro, Santo André
Luns de Petecoste, San Antonio
Último domingo de agosto, Corpus Christi
Domingo antes de Pascua, San Lázaro
1 de decembro, San Roque
A información foi realizada para o proxecto Zas polo miúdo, do Concello de Zas.
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: en en it gl gl ca ca gl en gl es war gl vi gl eu gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en

text:
San Pedro de Vilar (+ info ampliada)
No Antigo Réxime pertencía á xurisdición de Vimianzo sendo os Lamas e máis tarde os Caamaño de Romelle os que tiñan o dereito de presentación do curato.
Ten unha extensión duns 6,7 km2 e os seus núcleos de poboación son Artón, Pazos, Quintáns, Saconde, Sandrexo e Vilar. Pazos e Sandrexo  están compartidas coas parroquias de Tines e Treos  (Vimianzo), respectivamente. Linda, polo N, con Bamiro (Vimianzo); polo S, con Loroño (Zas) e Treos (Vimianzo); polo E, con Zas e Lamas; e polo O, con Tines. A súa forma parece recordar á dun rectángulo.
É unha parroquia na que predominan as terras achanzadas, con moi escasa diferencia de altitudes entre os cumes e as partes máis baixas –uns 60 m-. Está cruzada polo río de Vilar, formado pola unión  do de Xora e do Torrente e que  desembocará, preto de Baio, no río Grande ou do Porto.
Xeoloxicamente formaría parte do Complexo de Noia ou Fosa Blastomilonítica e os seus materiais; disponse en bandas orientadas de N a S seguindo a dirección do pregamento herciniano. Case todos eles teñen a súa orixe no período Cámbrico, agás os sedimentarios ás beiras dos ríos.
No tocante á demografía, amosa os mesmos síntomas que o resto das parroquias do concello, cunha perda notable e constante do número de habitantes, sobre todo a partir de 1970:  16 veciños (1607), 54 vc. e 228 hab. (1753), 50 vc. (1769), 46 vc. e 229 hab. (1836), 46 vc. e 249 hab. (1845), 373 hab. (1928), 76 vc. e 407 hab. (1965), 531 (1970), 313 (2000) e 217 (2016).
Conta con tres topónimos que son auténticas rarezas, posto que son únicos en Galicia: Artón, Saconde e Sandrexo.
A igrexa parroquial presenta planta de salón. No presbiterio e na sancristía atópanse os elementos arquitectónicos máis interesantes, con bóvedas de canón volteadas sobre pilastras. No ano 1729 fixéronse obras de ampliación e a espadana data de 1848.
No interior do templo temos tres retablos – o maior e dous laterais- moi sinxelos, os tres obras dun escultor local, Francisco Castro Agudín.
No retablo maior, neoclásico (de entre 1809 e 1819), destacan as imaxes de san Pedro, san Roque e santo Antonio. O retablo lateral N, tamén neoclásico, está dedicado á Virxe do Rosario (tamén de entre 1809 e 1819). No do lado S, dedicado á Virxe da Soidade, conserva elementos barroco-rococós (este de 1797). Os tres foron obra dun escultor radicado en Sandrexo, aínda que nunha das casas pertencentes á parroquia de Treos; chamábase Francisco Castro Agudín, e foi un artística moi prolífico, pois realizou, entre 1778 e 1820, retablos maiores e laterais para as igrexas de Vilar, Treos, Tines, Bamiro, Salto, Zas, Mira e Gándara.
Ata a construción da estrada de Zas a Baio, Vilar era un punto importante no camiño real entre Santiago e a zona central da Costa da Morte. Crese que é posible que a vella ponte da aldea de Vilar puidera ser, en orixe, de época romana.
En Pazos ten a súa orixe a familia fidalga dos Pazos que se estendeu polas Terras de Soneira e Nemancos emparentándose con outras importantes familias fidalgas da zona.
Aínda que por cinrcunstancias especiais, nacera en Madrid, un personaxe moi importante desta parroquia foi José López Pérez, fillo dun sarxento do exército español, natural de Artón, quen chegou a ser presidente do Centro Galego de La Habana (1907), cofundador da Real Academia Galega (1906), tamén en La Habana. El foi quen trouxo os restos mortais de Manuel Curros Enríquez desde esa cidade ata a Coruña (1908). Tan unido a Artón se sentía –pois pasara aquí parte da súa infancia- que nesta viaxe de abril de 1908 visitou con seu pai o lugar, onde seica foi recibido triunfalmente.
29 e 30 de xuño, festas patronais na honra a san Pedro e a san Roque, respectivamente, con novena, misa grande e procesión.
Luns de Pascua, santa Rita, con misa, procesión e xantar na casa.
13 de xuño, santo Antonio.
Domingo antes de san Pedro, o Sacramento, cunha procesión cara o campo da festa.
Segundo domingo de outubro, a Virxe do Rosario.
A información foi realizada para o proxecto Zas polo miúdo, do Concello de Zas.
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: pt en it gl gl gl gl pt gl gl gl ast gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl gl pt en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en

text:
Santiago de Carreira (+info ampliada)
A orixe dos nomes do lugares de Carreira
A igrexa parroquial de Santiago de Carreira
Unha parroquia cun asociacionismo moi vivo
Carreira, tema de estudo dunha antropóloga canadense.
Parroquia pioneira na recuperación do liño
Carreira nos documentos históricos
Outras curiosidades históricas de Carreira (séc. XIX)
Inventario dos bens do patrimonio de Carreira
Situada no terzo norte polo seu borde oriental, ten lindes con Santa Sabiña (Santa Comba) (SE); Gándara, (N e NE); San Cremenzo (NO); Lamas (O) e Mira (S). A Zas só a toca nun punto: a Pedra dos Cregos.
No Antigo Réxime pertencía ó dominio do Conde de Altamira e era acumulativa á xurisdición real de Soneira.
No seu relevo distínguense tres zonas: unha faixa estreita e achanzada nos cumes da Serra de Santiago, unha forte pendente ata as dúas aldeas e unha zona achanzada que se corresponde co Val de Soneira.
Só ten dous núcleos de poboación –Carreira e Pedramaior-  que xuntaban no 2016  182 habitantes (84 menos que no 2001). Os dous topónimos parece ter unha explicación clara: Carreira procede do latín Carraria ‘camiño de carro’, e Pedramaior pode facer referencia a unha pedra singular de gran tamaño.
Na igrexa, a principios do séc XVII fundáronse dous altares dedicados a san Xurxo e a san Silvestre que acabaron desaparecendo. En 1769 realízanse importantes obras na fachada protestadas polos veciños por teren que pagalas todas eles e por 1714 reconstrúese a capela maior e faise unha nova sancristía. En 1804 Ignacio García, de Follente fai o nicho dos dous retablos colaterais na nave. En 1879 tivo outras importantes reformas e, por último en 1966 sufriu unhas reformas de consideración que eliminaron case todos os vestixios arquitectónicos anteriores.
Cando en 1998 se construíron as actuais escaleiras de acceso desenterráronse tres sartegos de pedra da época sueva (século VI d.C.). Tamén se teñen localizadas tégulas romanas e unha ara (hoxe desaparecida) na Agra das Cruces.
Carreira é unha parroquia que destaca polo seu asociacionismo. É moi importante o labor levado a cabo pola Asociación O Santiaguiño no desenvolvemento da parroquia: recuperación do cultivo do liño, construción dunha praia fluvial, a cría de cabalos no somonte de Pico de Meda, a festa da praia, a rapa das bestas etc. Tamén conseguiu un magnífico local social nunha casa restaurada.
Tan importante foi ese labor que sería o tema dunha tese de doutoramento dunha antropóloga canadense, de Newfoundand (Terranova), Sharon R. Roseman, que máis tarde publicaría un libro cunha amplo resumo en galego: O rexurdimento dunha base rural no concello de Zas. O Santiaguiño de Carreira (Ed. Baía, 2008).
Destacamos e explicamos detalladamente como foi o proceso de recuperación do cultivo do liño: con todos os traballos requiridos.
Igualmente, amósase unha serie de textos históricos relacionados coa parroquia con datas de 1592, 1607, 1753, 1847 e 1928.
Tamén se cita, como curiosidade, o caso dun cabazo de pedra de boa feitura que foi xogado nunha partida de cartas e perdido por un veciño de Fornelos (Baio), en 1847. O gañador mandou unha carretada para desmontalo peza a peza e levantouno de novo en Carreira.
A información foi realizada para o proxecto Zas polo miúdo, do Concello de Zas.
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: en en it gl gl en cs es gl en ca sv pt pt it gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl en

text:
Brandomil (San Pedro) (+info ampliada)
Con nome de orixe celta (case con seguridade segundo os últimos estudos) e situada ao sueste do concello, á beira do río Xallas, confórmana os lugares de Acalabanda, Brandomil, A Lagoa, Limideiro, Padreiro, Pudenza e Quintáns.
Con 246 habitantes en 2016, conta con xacementos arqueolóxicos de gran relevancia entre os que destacan: varios castros, a Ponte Vella situada sobre o río Xallas (que probablemente data do século XVI, aínda que sobre unha base romana) e unha posible vía romana que iría entre Brandomil e Brigantium (A Coruña) xunto cun asentamento tamén desta época situado baixo o actual lugar de Brandomil e no cal se atoparon numerosos elementos arquitectónicos (reutilizados pola veciñanza para as súas construcións) ademais de numerosos gravados, restos cerámicos, vidros e pezas metálicas.
O período de ocupación, parece que foi prolongado: os vestixios romanos van do séc. I ao IV, pero o abano podería ser máis amplo.
A aldea de Brandomil serviu ao poeta galego Eduardo Pondal para poñerlle nome ao heroe celta que protagonizaba varios dos seus textos.
Segundo domingo de xuño, San Antonio
29 de xuño, o patrón San Pedro e San Paulo
30 de xuño, o Sacramento
29 de setembro, San Miguel
A información foi realizada para o proxecto Zas polo miúdo, do Concello de Zas.
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: es en it gl gl es es es ca gl gl ast gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl ru ar es fr gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en

text:
San Cremenzo de Pazos – SEMESCOM
San Cremenzo de Pazos  (+ info. ampliada)
A orixe dos nomes dos lugares de San Cremenzo
A igrexa parroquial de San Cremenzo
O pazo de Daneiro
San Cremenzo nos documentos históricos
Persoeiros/as naturais da parroquia
Inventario dos bens do patrimonio de San Cremenzo(PXOM)
Situada na parte N. do concello, serve de linde co de Cabana de Bergantiños (parroquia de Santo Estevo de Anos). Dentro do propio concello ten polo E a parroquia de Gándara; polo SE, a de Carreira; polo O, a de Lamas; e, polo NO, a do Allo, o seu anexo.
No Antigo Réxime esta freguesía formaba parte da xurisdición  de reguengo de Soneira. É parroquia matriz do Allo. A súa extensión acada os 11 km2, territorio no que se asentan unicamente tres lugares: San Cremenzo, Daneiro e Castro. No Diccionario P. Madoz citábanse outros dous lugares, hoxe desaparecidos: A Cotela e A Pedra que Tangue.
É unha parroquia eminentemente chá só alterada esta planitude por unha pequena elevación entre as aldeas de Castro e Daneiro por un lado e  Pereiras e Vermello (parroquia de Lamas) polo outro. O seu cume é o Alto de Castro (271 m).
Está atravesada polo río do Porto (ou Grande) con dirección variable pero na que predomina a de leste a oeste. Preto da aldea de Castro xa se ten xuntado co que vén de Mira. Nos seus 5 km aproximadamente dentro da parroquia só descende uns 10 m.
Xeoloxicamente formaría parte da Unidade Malpica-Tui, (UMT) unha banda cunha anchura de entre 4 e 9 km. O seu sector norte vai desde Malpica ata a falla da Fervenza á altura do río Xallas e nel localízanse a maior parte das terras do concello de Zas, – San Cremenzo, entre elas-  entre O Allo e o encoro da Fervenza.
Dentro dos seus topónimos destacamos o de Daneiro, do que non existe ningún outro lugar homónimo nin en Galicia nin no resto de España. A pesar de ter sido apelido fidalgo hoxe non existe no Catálogo dos Apelidos Galegos.
A igrexa presenta planta de salón, formada por unha capela maior cuadrangular e unha nave rectangular; acaroada ó muro norte da capela maior está a sancristía de forma rectangular. O presbiterio cóbrese cunha cimbra de madeira, e a nave cun ceo raso, tamén de madeira. O retablo é de estilo neoclásico en el destacan as imaxes dun san Cremenzo imberbe pero cos atributos papais; unha Virxe do Rosario de mediados do séc. XVIII e un san Marcos.
Érguese, tamén, na parroquia o pazo de Daneiro que é unha ampla casa grande de planta rectangular cunha longa fachada duns 32 m que mira ó nacente. A mansión ten un escudo na fachada, moi desgastado pola erosión, no que aínda se aprecian as armas dos Figueroa (cinco follas de figueira), dos Moscoso (a cabeza de lobo degolada), dos Montenegro (o -M- coroado) e dos Varela (as barras); coróase o brasón cunha estrela de cinco puntas inscrita nun círculo. O seu primeiro dono foi Fernando García de Gomariz.
Hai na parroquia catalogadas tres mámoas; dúas moi preto do desvío da pista que desde Castro vai ata Daneiro e a terceira na paraxe das Landeiras, todas elas moi próximas á aldea de Castro
Conta, igualmente, a parroquia cun castro entre as aldeas de San Cremenzo e Castro á beira do río do Sisto. Desde hai xa algúns anos está a sufrir un grave proceso de deterioro porque se lle desfixeron as defensas na maior parte do seu trazado; só se lle conservan máis ou menos intactas pola beira do río.
Dentro das festividades da parroquia destacaremos a do patrón, San Cremenzo, celébrase o seu día propio, no inverno, o 23 de novembro; non hai ningunha celebración especial. Ó día seguinte tamén se celebra a san Marcos. Outras festas: a Virxe do Rosario (3 de febreiro), o Sacramento (2 de xullo) e a Virxe do Carme (último domingo de xullo). Esta última tivo verbena durante moitos anos. Non hai en ningunha delas celebración especial, na actualidade.
A información foi realizada para o proxecto Zas polo miúdo, do Concello de Zas.
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: en en it gl gl gl gl es gl en it sv sv nb ca pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl ca gl gl gl gl gl gl en

text:
Santa María de Mira (+ info ampliada)
Situada no borde occidental da Serra de Santiago onde, preto da ermida de San Roque, nace o río de Mira,  un dos formadores do Río do Porto ou Grande.
Pouco antes de 1867 incorporou ó seu territorio a pequena parroquia anexa de Follente que, non obstante, seguiu  tendo actividade relixiosa ata os anos 60 do século XX. Ambas as dúas pertencían ó dominio do Conde de Altamira e eran acumulativas á xurisdición real de Soneira.
Linda polo N e NE coa de Carreira; polo S. SO e O coa de Zas e polo E coa de Santa Sabiña (Sta. Comba). Nun só punto conflúen catro parroquias: Carreira, Mira, Zas e Lamas.
No seu relevo distínguense tres zonas diferenciadas: a alta e amesetada liña de cumes  do cordal de Pico de Meda, os fortes desniveis cara ó O deste monte e as terras achanzadas do val de Soneira, polo O.
Sete son os seus núcleos de poboación que agrupan a 210 habitantes (94 menos que no 2001)
Mira é un nome de lugar antiquísimo, procede da palabra perromana*miro ou *mir ‘curso de auga, río’; Gontalde, Rosende e Follente aludirían ó nome de antigos posesores probablemente medievais:  Guntaldo,  Ronosindi ou Rodosindi e Fulgentii; Teixidón a un lugar con teixos (árbores) e Ventoselo e A Costa terían un significado claro.
Entre 1730 e 1736 está documentada a presenza de dous canteiros de Moraña (Pontevedra) na construción da nave da igrexa: Silvestre e Afonso Diz. A fachada é de finais do séc. XVIII. Entre 1949 e 1960 -e, máis adiante, entre 1972 e 1980- houbo moitas reformas arquitectónicas.
O retablo maior foi, despois destas obras trasladado á capela lateral S, obra de Francisco Castro Agudín, artista de Sandrexo, en 1790. Entre as súas imaxes destacan: A a Anunciación, a Inmaculada, santa Bárbara, san Roque e santo Eutelo.
Nun campo axardinado que hai fronte á fachada da igrexa érguese un fermoso cruceiro,  probablemente barroco do séc. XVIII
A antiga igrexa de Follente é de pequeno tamaño e apenas ten interese arquitectónico. Hoxe non se está a usar. A que si se usa é a capela de san Roque do Monte (San Roque do Monte Coroado, segundo documentos históricos), que celebra unha multitudinaria festa de merendas o último sábado de agosto. Véxanse as continuas advertencias do Arcebispado polos excesos culinarios que se cometían en séculos pasados nas pitanzas que organizaban os seus confrades.
Convén recordar que no lugar de Gontalde houbo unha feira chamada Feira Nova que no 1753 aínda non existía pero que no 1798 se intentara suprimir; iso quere dicir que foi creada nesa etapa intermedia. Finalmente foi trasladada para  Zas en 1904.
En Follente houbo un antigo pazo hoxe transformado nunha casona cun escudo nobiliario no penal do lado N onde están representadas as familias fidalgas dos Figueroa;, dos Leis, e dos Caamaño
Quizais o feito histórico máis importante acaecido na parroquia sexa  o  de que  nesta casa-pazo foi onde se aloxou o famoso cartógrafo e matemático Domingo Fontán, en decembro de 1823, pois Follente foi un dos primeiros lugares 4 para a elaboración do seu magno mapa “Carta Geométrica del Reino de Galicia”, rematado en 1834 e editado en París en 1845.
Seria interesante que por parte da administración se deixase constancia física deste feito realizado por unha das poucas persoas que está soterrado no Panteón de Galegos Ilustres en Santiago.
Candeas ou Santa Ana, 2 de febreiro,
Virxe do Perpetuo Socorro, 15 de maio,
San Xoán e o Sacramento,24 de xuño,
San Antón, 25 de xuño,
Santa Bárbara, 9 de setembro,
Virxe de Fátima, 13 de setembro,
A Inmaculada, 8 de decembro,
Santa Lucía, 13 de decembro,
San Pedro, 29 de xuño (na antiga parroquia de Follente),
San Roque do Monte, último sábado de agosto.
A información foi realizada para o proxecto Zas polo miúdo, do Concello de Zas.
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: en en it gl gl en en en gl gl gl gl gl ca gl tr en gl gl gl en ca es tr zh gl gl gl gl gl gl id gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl ca pt tr de gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl ca gl tr en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl ca gl tr gl es gl gl es es es en es es es es ca pt tr fr ast gl en gl gl gl gl ceb gl gl pt gl lt gl es gl gl gl es gl gl gl en gl gl en gl pt en gl gl en es gl es en gl gl en war ca gl tr en gl gl gl gl gl ca gl tr en gl gl pt gl gl gl gl gl ca gl tr en gl gl gl gl gl gl gl gl ca pt tr gl en

text:
Un novo libro sobre o río grande da Terra de Soneira
A semana próxima (25-28 de febreiro 2019) estará na rúa o libro O río do Porto, o río grande da Terra de Soneira, editado polo Seminario de Estudos da Costa da Morte e co-patrocinado polos concellos de Camariñas, Vimianzo e Zas. Os seus autores, catro soneiráns: Evaristo Domínguez, Xan Fernández, Moncho Gándara e Xosé Mª Lema botaron máis de ano e medio no estudo deste río que nace por detrás do Bico de Meda en terras bergantiñás e xalleiras, pero que axiña se fai soneirán por completo, xunto con toda a súa cunca de afluentes, pois percorre de leste a oeste as terras dos concellos de Zas, Vimianzo e Camarñas, onde desemboca conformando a súa ría.
O libro conta con 140 páxinas, 151 fotos a cor, 13 gráficos e debuxos, 15 mapas e 3 cadros estatísticos. Na contratapas van dous grandes mapas (“A Rede Fluvial do río do Porto” e “Os seus principais aproveitamentos”, da autoría de Rubén Rial. A maior parte das fotos son dos autores, aínda que hai outras cedidas por outras perssoas (Ana García de “La Voz de Galicia”, Tania Carreira, Manuel Rial e Víctor Santos, entre outros). O libro leva a seguinte dedicatoria: “En memoria de Roberto Mouzo Lavandeira, a quen tanto lle seguimos debendo” (a maior parte dos debuxos, planos e unha parte importante das fotos son da súa autoría).
O libro estrutúrase do seguinte xeito: unha introdución; unha investigación sobre os distintos nomes que ó longo da historia tivo o río (desde o Vir fluvius “de los romanos” das crónicas antigas ó río Grande dos anos sesenta do séc. XX, pasando polos nomes de río da Ponte e río do Porto, que viña sendo o máis aceptado.
Despois un breve apartado do río na literatura, pásase a unha descrición polo miíudo do curso alto, do medio e do baixo, convidando a facer rutas de sendeirismo nas que se sinalan os lugares máis interesantes para visitar.
Camariñas, Costa da Morte, Evaristo Domínguez, Moncho Gándara, río do Porto, río Grande, Terra de Soneira, Vimianzo, Xan Fernández, Xosé María Lema Suárez, zas
Os primeiros apelidos dunha parroquia galega: Berdoias (séc. XVII)
A Casa da Cultura de Vimianzo acolleu o pasado 1 de febreiro a presentación da obra Antropoloxía e lexicografía. No acto interviron Ana Isabel Boullón (editora e membro da AGOn e do ILG), o presidente do SEMESCOM Xosé María Lema Suárez, e presidiron o alcalde Manuel Antelo e Rosario Álvarez, presidenta do Consello da Cultura Galega. O acto congregou a 45-50 persoas, a maior parte de Berdoias, a parroquia vimiancesa sobre a que Lema Suárez realizou o seu estudo sobre os seus apelidos no século XVII (a única parroquia de toda Galicia que dispón deste estudo).
Se queres consultar este interesante traballo xa o podes descargar a través da nosa web nesta ligazón.
Ana Isabel Boullón, Berdoias, Consello da Cultura Galega, Costa da Morte, Manuel Antelo, onomástica, Rosario Álvarez, Vimianzo, Xosé María Lema Suárez
Queres coñecer os primeiros apelidos do Concello de Vimianzo?
Convidámoste á presentación do libro Antroponimia e lexicografía, publicado polo Consello da Cultura Galega en colaboración co ILG (USC), no que se inclúe a investigación sobre os primeiros apelidos da parroquia de Berdoias (séc. XVII).
Ana Isabel Boullón Agrelo (editora do libro e coautora do Dicionario dos Apelidos
Xosé Mª Lema: “Os apelidos de Berdoias no séc. XVII”
Rosario Álvarez Blanco (presidenta do Consello da Cultura Galega)
Manuel Antelo Pazos (alcalde de Vimianzo)
Venres 1 de febreiro; 8 da tarde
Casa da Cultura de Vimianzo
Organiza: Seminario de Estudos da Costa da Morte
Este volume parte das conferencias lidas no Simposio Antroponimia e lexicografía organizado polo Instituto da Lingua Galega (USC) en 2016, coordinado por Ana Boullón coa cooperación de Sandra Beis Silva. Constitúe a continuación dunha serie de encontros comezados no ano 2000, coa colaboración desde o inicio do Consello da Cultura Galega.
Reúnense aquí contribucións sobre a elaboración de dicionarios antroponímicos, tanto desde unha perspectiva románica como en distintos ámbitos xeográficos (Italia, Reino Unido e Irlanda, Estados Unidos, Galicia), así como a conexión entre a antroponimia e o léxico común (a deonomástica) e sobre aspectos específicos do estudo da antroponimia galega (problemas etimolóxicos, sobre a transmisión dos apelidos e o estudo histórico dunha área concreta). Tamén se realiza por primeira vez unha aproximación ao valor simbólico dos apelidos en Galicia.
Quérese, en definitiva, con este volume, contribuír ao tratamento lexicográfico dos apelidos e afondar no coñecemento deles no noso territorio.
antroponimia, axenda, Berdoias, Costa da Morte, SEMESCOM, Vimianzo, Xosé María Lema Suárez
O mecenado como mostra de amor á Terra: “Perfecto López. Un vimiancés na Galiza ideal”, de Xosé María Rei Lema
Perfecto López a carón de Otero Pedrayo mentres escoitan a Suárez Picallo (1959)
No ronsel do imprescindible O soño da Galiza ideal. Estudos sobre exiliados e emigrantes galegos (2016), da autoría de Xosé Manuel Núñez Seixas, a colección «Memoria» de Galaxia publica a biografía dunha desas persoas emigradas de orixe humilde e que fixo fortuna na Arxentina, o vimiancés Perfecto López (1904-1970), alcumado O Tato da Valiña.
A rigorosa investigación do filólogo Xosé María Rei Lema, agrandada polo afecto de quen comparte veciñanza, descobre o labor pouco coñecido e valorado dun deses homes, como Rodolfo Prada, que contribuíron co seu mecenado a moitas iniciativas literarias, socio-culturais e políticas do galeguismo como demostración do amor á Terra.
Un extracto das anotacións sobre Perfecto López proferidas por Otero Pedrayo, a escritora inglesa Nina Epton, Alonso Ríos, Suárez Picallo e Valentín Fernández abren esta obra e sintetizan moi ben o seu perfil biográfico, pois revelan a súa orixe aldeá (“hombre rudo” di Otero) e como chegaría a se converter nun dos “bos e xenerosos” pola súa entrega persoal e económica á causa galeguista.
Dous paratextos, o Prólogo asinado polo alcalde nacionalista de Vimianzo, Manuel Antelo Pazos, que saúda o interese da investigación e salienta que desde o respecto pola singularidade local tamén se pode ser universal, e a Introdución do propio Rei Lema na que xustifica a razón do estudo e agradece as achegas á súa investigación, anteceden aos sete capítulos de desigual extensión que se completan coa extensa Bibliografía e un ben interesante Apéndice gráfico.
«Os primeiros anos en Vimianzo (1904-1922» céntrase na documentación sobre a súa humilde orixe no lugar da Toxa, fillo natural da xornaleira Dolores López, traballo que tamén exerceu na súa mocidade Perfecto, así foi “recolledor de pinas” e nunha breve estadía na Coruña peón, carboeiro e ferreiro, ata que un veciño lle pagou a pasaxe para a Arxentina.
De maneira máis sucinta, Rei Lema relata «As viaxes a Buenos Aires e o seu asentamento (1922-1935)», desde os 18 anos e o seu primeiro traballo de ferreiro para a Municipalidade, logo de taxista coma moitos outros galegos e axiña nos negocios automobilísticos. En 1931 regresou brevemente a Galiza, porén fracasa a súa tentativa emprendedora e regresa á cidade riopratense onde vai chegar o éxito empresarial como concesionario das mellores marcas do sector do automóbil e anos despois tamén noutros ámbitos. De resultas dos resultados favorables Perfecto López principia a participar nas sociedades de emigrantes e en 1933 faise socio da Asociación Benéfica y Cultural (ABC) de Corcubión e do Centro Gallego.
Así vai chegar «O ascenso social e o achegamento ao galeguismo (1935-1943)» que coñecemos deseguida. Nese período a excepción virá dada polo golpe de estado franquista de 1936 xa que coñecidos seus como os irmáns Manuel e José Alborés Gándara (este alcalde republicano) sufriron as gadoupas da represión, Manuel “paseado” preto de Arzúa e José, fuxido 14 anos polos montes da Costa da Morte. A ABC de Corcubión, e Perfecto López en particular, foron leais á II República, e en 1937 crean a Agrupación del Partido de Corcubión de Ayuda al Frente Popular. Ferve a organización de actos de apoio e recadación de fondos, sempre con López coma o maior benefactor, pois a súa economía era xa ben folgada na altura.
Nesta época, alén de casar en 1938 coa vimiancesa Gloria Romero Sánchez e do nacemento do seu primeiro fillo Perfecto un ano despois, xa empeza a aparecer con diferentes cargos directivos societarios e xunto a outros galeguistas loitan, sen éxito, polo control do Centro Gallego, en mans conservadoras e filofascistas.
Porén, o momento máis importante prodúcese o 18 de xullo de 1940, cando Castelao e a súa muller Virxinia Pereira chegan a Buenos Aires a bordo do Arxentina. Constitúense dous grupos de galeguistas de Arxentina e Uruguai que se comprometen a soster a economía do matrimonio, coas achegas xenerosas de Manuel Puente, Rodolfo Prada e Perfecto López, entre moitos outros. Como ben é sabido, Castelao acrecentou o seu labor político e ideou a Irmandade Galega, continuadora do PG, e revitalizouse o voceiro A Nosa Terra. E o emigrante vimiancés sempre estivo aí e tivo moito a ver co feito de que a ABC de Corcubión fixese parte do proxecto.
«Anos de loita a carón de Castelao (1944-1950)» é, sen dúbida, o capítulo máis interesante e revelador, porque Perfecto López vai aparecer sempre nas actividades do rianxeiro: na homenaxe pola publicación do Sempre en Galiza; na creación do Consello de Galiza; nas homenaxes polo seu nomeamento como ministro do Goberno de Giral no exilio republicano, e tamén na correspondencia cando Castelao anda por París e non pode aceptar, como era adoito, o convite da ABC de Corcubión para participar na súa festa anual.
O capítulo remata coa importante e longa estadía de Perfecto López na Terra en 1949, porque se vai converter de aquí en diante na persoa que levou a “conexión” entre o Consello de Galiza e os galeguistas do interior, aínda que non resultase moi frutífera. E un breve epígrafe final desenvolve o misterio da terra galega que se levou para o soterramento de Castelao da que López foi portador, como tamén o foi da “Mensaxe da Terra” que se publicou en A Nosa Terra en xullo de 1950, de autoría colectiva mais con certeza redactada por Ramón Piñeiro, na altura xa o líder galeguista.
Dirixentes da colectividade galega portaron o cadaleito de Castelao, entre eles Perfecto López, na parte traseira coa gravata negra, xaneiro de 1950
«Os anos cincuenta» testemuña a feraz actividade de Perfecto López nesa década, tanto desde a presidencia da ABC de Corcubión como na súa participación no Grupo “Nós”, que presidía Manuel Puente e que constituía o sostén do Consello de Galiza. Mais este capítulo é fulcral á hora de recoller as importantes diferenzas entre o galeguismo do interior e do exilio, fragmentado tamén entre os herdeiros do Consello e o denominado “Grupo Tortoni”, máis virado a posicionamentos esquerdistas, con Seoane, Cuadrado, Baltar, Blanco-Amor, Núñez Búa, Lorenzo Varela ou Valenzuela, entre outros.
Malia todo, o galeguismo do exilio contribúe en desigual maneira á fundación da Editorial Galaxia e máis unha vez Perfecto López estará entre os accionistas do proxecto. Por volta de 1953 nunha nova estadía por terras galegas contacta cos galeguistas de Galaxia, nomeadamente con Otero Pedrayo, pois unha das súas misións era levar para editar na Arxentina os mecanoscritos dos dous primeiros tomos da súa Historia de Galicia. Nese momento tamén coincidirá coa escritora Nina Epton, da que Rei Lema reproduce varios fragmentos alusivos a López do libro Grapes and Granite, do que existe versión galega desde 1993 da man de Antonio e Francisco Fernández del Riego, e que se converten na mellor descrición da súa personalidade.
A súa presenza na organización do I Congreso da Emigración Galega; na fundación da Editorial Citania, que editaría en Buenos Aires un amplo catálogo de importante obra galega, como A esmorga de Blanco-Amor; as súas novas viaxes de retorno que serven para dar testemuño das continuas desavinzas in crescendo entre os galeguistas do exilio e os que se refuxiaban na resistencia cultural no interior, ou a súa implicación na viaxe de Otero Pedrayo á cidade porteña son outros episodios fulxentes do seu compromiso.
«Os últimos anos» transcorren con vellas angueiras, como a súa presenza nun Consello de Galiza a cada vez máis feble, e outras novas como apoiar a revista Alén Mar da Asociación Argentina de Hijos de Gallegos, dirixida polo seu fillo Perfecto nos tres últimos números. Creba a súa saúde e o seu pasamento ten enorme trascendencia na colectividade. En Vimianzo habería que agardar ata 2001 coa homenaxe que lle tributou a entidade Adiante Soneira. A maiores, Rei Lema engade un breve capítulo «A semente que agroma. Perfecto López Romero» sobre o labor do seu fillo.
Perfecto López, de escasa formación académica, non escribiu nada, agás un poema no que lembra a súa avoa analfabeta e algúns textos ou discursos que testemuñan o seu bulir no asociacionismo da emigración, mais o seu labor de mecenado faino digno de lembranza no noso sistema cultural e literario e Rei Lema artellou unha biografía de lectura áxil que nos permite recoñecer esa débeda.
Miro Villar, Perfecto López, publicacións, Vimianzo, Xosé María Rei Lema
O orgullo pola lingua de Perfecto López, empresario e mecenas do galeguismo na emigración americana
Por Xosé María Lema Suárez
«Eu son un rapás novo. Para min é unha cousa da máisima importancia o ter que vos falar a vós, esencia do galeguismo e da cultura. ¿Que podo decirvos eu? Son un home que entrei orgulloso no galeguismo guiado pol-a man da miña aboa analfabeta que me insinou a falar en galego. Non fun levado pol-a doutrina nin pol-a cencia de ningún de vós. Cando ando pol-o mundo a espricarlles ós galegos que son fieles á Terra, a verdade esencial que a nosa língoa garda, revivo na miña mente a lembranza de cando era un rapás analfabeto que iba ó monte coa miña aboa analfabeta coma eu e que coas suas palabras iba enseñándome a profunda verdade das cousas. Cando quero percurar que os galegos que a abandonan volvan á lei do amor á Terra, sempre acudo ás verbas que de neno deprendera da miña aboa e sempre atopo a razón atinada que en cada caso fai falta. Eu sigo sendo aquel rapás humilde. Por iso non quero nin busco cargos (…)».
Como recolle Xosé Mª Rei Lema na súa recentísima obra publicada na Ed. Galaxia[1], así falaba Perfecto López ‘o Tato’ -emigrante vimiancés na Arxentina- o 27 de setembro de 1953 nunha xuntanza que tivera en Calo (Teo) cos máis importantes representantes do galeguismo interior (Xaime Isla Couto, Manuel Beiras, Gonzalo R. Mourullo, Ramón Piñeiro, Ramón Lugrís, Fernández del Riego, Otero Pedrayo, García Sabell…).
Nesta reunión Piñeiro presentárao coma
“o home que fai viaxes a Galicia non pra ver a familia, que a ten toda aló, incruso sua nai, senón pra ver a Terra, pra estar na Terra. Quizais seña por isto mesmo pol-o que o Perfecto está destinado a sere un mensaxeiro de cousas transcendentes entre os galegos de eiquí e mail-os de aló. No seu viaxe anterior foi portador da terra galega pra Castelao; agora é portador do pirmeiro tomo de unha grande Historia de Galicia (…)”.
En efecto, Perfecto era unha ‘andoriña’, un mensaxeiro máis ou menos clandestino entre os galeguistas de Buenos Aires (Prada, Abraira,  Puente, Suárez Picallo, Alonso Ríos…) e os do aquí arriba citados, cos que se carteaba. Nas súas frecuentes viaxes a Galicia, ademais de visitar os galeguistas, non deixaba de pasar polo seu Vimianzo natal, onde os impoñentes coches que conducía -os ‘haigas’ do Tato- causaban admiración.
Perfecto López nacera nunha aldea de Vimianzo en 1904, fillo e neto de nais solteiras e moi pobre. Apenas foi á escola ano e medio (el era consciente desta eiva). Traballou coma xornaleiro e carboeiro e, emigrado á Arxentina nun segundo intento (polos anos 30), conseguiu facer fortuna como concesionario de automóbiles estadounidenses. Boa parte da súa riqueza vaina compartir cos seus paisanos con moita xenerosidade, financiando obras e actividades de centros galegos en Buenos Aires e, particularmente, en soster e promover a cultura e lingua galegas. Xunto con outros bos e xenerosos da capital porteña -que, segundo Suárez Picallo, eran “cuáseque sempre os mesmos” (Manuel Puente, José B. Abraira, Rodolfo Prada, J. M. Cascallar, Jesús Porto…)- colaborou no financiamento da estadía de Castelao e dona en Buenos Aires, de 1940 a 1950, e noutras moitas iniciativas. Ó regreso dunha das súas moitas viaxes a Galicia trouxo, a finais de 1949, terra galega para introducir no cadaleito de Castelao.
Nesta ‘Voz’ céntrome nunha declaración de amor á lingua que para min merecería enmarcarse: a que fai un home rico, moi rico; pero humilde, consciente das súas carencias culturais ante un auditorio cheo de excelsas figuras do galeguismo interior que el tanto admiraba. Estes próceres do galeguismo ben que o respectaban.
Imposible resumir neste espazo todo o que fixo este emigrante soneirán na Galicia exterior des 1935 a 1970 (ano en que morreu) financiando ou cofinanciando proxectos e iniciativas a prol de Galicia, da súa cultura ou da súa lingua. Por exemplo: el e Manuel Puente de Buenos Aires e Xesús Canabal de Montevideo foron os que máis prata deron para as actividades e viaxes dos membros do Consello de Galiza ou para o Congreso da Emigración: milleiros de pesos. Na Galicia de aquén puxo cartos para a fundación da Ed. Galaxia. Foi tamén o segundo mecenas (despois de Puente) dos tres grandes tomos da Historia de Galiza (1962), dirixida por Otero Pedrayo.
En fin: cómpre ler ó completo este libriño de Rei Lema, de tan só 190 páxinas, para poder valorar na súa xusta medida o enorme labor deste pouco coñecido ‘bo e xeneroso’ que mesmo deixou boa sementeira, pois o seu fillo Perfecto López Romero chegou a formar parte do grupo xuvenil Alén Mar. Oxalá sirva para facerlle algún tipo de recoñecemento público, na Galicia ideal ou na real.
Costa da Morte, Galaxia, Perfecto López, Vimianzo, Xosé María Lema, Xosé María Rei Lema
“Los alcaldes descubren que invertir en patrimonio es también fuente de riqueza”
O 29 de xullo de 2018 publicouse en La Voz de Galicia na súa edición local de Carballo un extenso artigo sobre o aproveitamento e protección do patrimonio comarcal. Nel faise referencia á intensa loita social na que esta asociación estivo moi implicada para que cousas hoxe normais puidesen ser postas en valor e outras que aínda continúan á espera da chegada do seu momento.
Reproducimos parte do artigo e incluímos link do mesmo: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/carballo/2018/07/29/alcaldes-descubren-invertir-patrimonio-fuente-riqueza/0003_201807C29C1992.htm
Entre el ya célebre «as pedras non se comen» del entonces alcalde Alejandro Rodríguez, y que su mismo Concello, el de Vimianzo, decidiese invertir dinero en excavar un castro, comprar un dolmen y ahora dos fincas para ampliar acceso al Castillo, han pasado apenas 10 años. Pero en ese tiempo se ha producido -en parte, todavía queda camino por recorrer- un cambio de mentalidad, de visión política y económica que está llevando a varios gobiernos municipales de la zona a invertir en patrimonio. Lo hacen fundamentalmente al abrigo del éxito del Camino y de como esa proliferación de visitantes se está traduciendo en apertura de negocios turísticos, sobre todo alojamiento -ahora están de modo las viviendas de alquileres cortos- y en que esta actividad palíe la rampante pérdida de empleos en los sectores primarios.
El de Vimianzo es el caso más llamativo, porque cuenta con una estrategia clara al respecto, mucho patrimonio a conservar y también cierta disponibilidad económica, pero hay varios ejemplos más. Cabana compró en marzo por unos 40.000 euros la torre la Penela, en la que el grueso de lo que se conserva es del siglo XVII y que ahora quiere hacer visitable para los vecinos, más que nada porque está prácticamente en ruinas, pese a su declaración BIC que viene de 1994. Incluso sin salir de Bergantiños, el Concello de Ponteceso acaba de subastar por el edificio de la Fundación Torres Pujales y se lo ha quedado por 113.000 euros, y hay algunos casos más, incluso de patrimonio natural, como los de las carballeiras de Baio (Zas) y Berdeogas (Dumbría).
Pero ya no se trata solo de compras, sino de iniciativas varias. Por ejemplo, el Concello de Muxía está dispuesto a poner 200.000 euros propios con otros tantos de la Deputación para excavaciones arqueológicas en Moraime y tiene un proyecto para el entorno de la Barca, a expensas de autorización urbanística, que el alcalde, Félix Porto, está empeñado en ejecutar antes de dejar el cargo. En Cee la última obra importante en el caso fue la rehabilitación del antiguo Concello, un edificio con historia, y en Fisterra entre las pretensiones fundamentales del gobierno está gestionar el faro y excavar parte de dos castros para ponerlos en valor.
A todo ello hay que sumar rehabilitaciones, actividades de animación, recreaciones históricas, visitas guiadas,… En definitiva, se ha producido un cambio de dinámica en el que se entrevé que el patrimonio, la cultura en definitiva, es una parta importante para generar actividad económica a través del turismo y nadie quiere perder el tren.
Ahora bien, toda este corriente llega después de un puñado de entidades y particulares que llevan decenios predicando en el desierto y dándose de bruces con las puertas de la administración.
El que fuera concejal de Vimianzo, Moncho Gándara, y el presidente do Seminario de Estudos Comarcais Costa da Morte, Xosé María Lema, hacían ayer un somero repaso por esas batallas: Castillo de Vimianzo, Batáns do Mosquetín, Torres do Allo, Parque do Megalitismo, Penedos de Pasarela y Traba… Lema incluso cita nombres de directores de Patrimonio y técnicos destacados: Raquel Casal, Iago Seara, Ángel Sicar, Felipe Senén,… casi como si fueran familiares, por la cantidad de veces que tuvieron que lidiar con ellos, muchas veces sin éxito y otras con mayor fortuna. Por ejemplo, de Felipe Senén, considera que fue la «persoa salvadora» de los Batáns, uno de los casos que utiliza como ejemplo de «case 20 anos da nosa vida teimando», la suya y la de otras personas que cita como principales impulsores, «porque en Vimianzo había un momento asociativo bastante forte». Recuerda, por ejemplo, la limpieza reivindicativa del día de los Inocentes de 1991 impulsada por Gándara, pero sobre todo incide que desde que empezaron en pelear por los batanes en 1983 hasta que ahora están razonablemente bien gestionados por el Concello han pasado infinitos avatares. Lema incluso resalta un caso más sangrante, «o do Batanciño, que levou 19 anos», cuando se trata solo de una maqueta que la familia Ces, de antiguo batanero de Lousame cedió y que pasó todos esos años guardada en el Forno do Forte antes de llegar a su destino.
Las quejas fundamentales de esta gente que en su día peleó por lo que hoy quien más quien menos ve evidente, van hacia las administraciones, particularmente hacia alcaldes sin sensibilidad alguna al respecto o la Xunta que, por ejemplo, lleva desde el 2011 para articular un plan mínimo de valorización de los Penedos.
Batáns, Costa da Morte, patrimonio, SEMESCOM, Vimianzo
Laxe e Vimianzo xuntos polos Penedos
Por primeira vez os concellos de Laxe e Vimianzo lanzan unha acción conxunta para poñer en valor e promover os Penedos de Pasarela e Traba. O primeiro paso será unha mesa redonda na que haberá representación política dos dous municipios e na que tamén participa o presidente do Seminario de Estudos Comarcais Xosé María Lema.
MESA REDONDA “UN IMPULSO Ó PLAN DE CONSERVACIÓN DOS PENEDOS DE PASARELA E TRABA”
Venres, 1 de xuño de 2018
Museo do Mar de Laxe, Rúa Pracer, s/n – 15117 – LAXE
20.00 h. RECEPCIÓN E BENVIDA
Sr. D. José Manuel Mouzo Castiñeira
Alcalde do Concello de Laxe
Sr. D. Xosé Manuel Pose Lema
Concelleiro de Comercio, Hostalería e Turismo de Laxe
Sr. D. Manuel Antelo Pazos
Alcalde do Concello de Vimianzo
Sr. D. Augusto Pérez Alberti
Sr. D. Xosé María Lema Suárez
Sr. D. Juan Ventura Lado
Xornalista da Voz de Galicia
20.02 h. PALABRAS DO SR. D. JOSÉ MANUEL MOUZO CASTIÑEIRA
20.04 h. PALABRAS DO SR. D. XOSÉ MANUEL POSE LEMA
20.06 h. INTERVENCIÓN DO SR. D. XOSÉ MARÍA LEMA SUÁREZ
Accións do Seminario de Estudos Comarcais ante a Paisaxe Protexida dos Penedos
20.16 h. PROXECCIÓN DO DOCUMENTAL “Os Penedos de Pasarela e Traba, a arte dos dedos
20.40 h. INTERVENCIÓN DO SR. D. JUAN VENTURA LADO
“Un repaso xornalístico á historia dos Penedos de Pasarela e Traba”
20.50 h. CONFERENCIA DO SR. D. AUGUSTO PÉREZ ALBERTI
“Da investigación á posta en valor dos recursos naturais. O caso dos Penedos de
21.15 h. PALABRAS DO SR. D. MANUEL ANTELO PAZOS
“Os Penedos de Pasarela e Traba: situación actual e accións para o futuro”
21.25 h. FIN DO ACTO
Costa da Morte, Laxe, Penedos de Pasarela e Traba, Vimianzo
O novo ano dedicámolo ao río do Porto
O Seminario de Estudos da Costa da Morte presenta o seu habitual calendario de mesa de cada ano, esta vez dedicado ó Río do Porto, o gran colector das augas da Terra de Soneira.
Trátase dun río cunhas fermosas paisaxes en cada un dos seus tramos. Ademais de reivindicar o nome histórico do río, denominado así xa en mapas do séc. XVI, preséntanse doce fotos correspondentes ós diversos tramos do río: no curso alto, onde se chama río Rabiñoso, aparecen fotos das fervenzas e da pontella desta zona; do curso medio aparece o río ó seu paso pola Carballeira da Devesa de Baio, a ponte de Baio, O Mosquetín e a ponte de Torelo en Salto, a ponte de Pasarela en Calo; no curso baixo: o Pozo dos Corvos (Carantoña), a ponte da Ponte do Porto, o muíño de mareas e as Torres de Cereixo e a desembocadura na ría de Camariñas, foto que tamén ocupa a portada e que foi da autoría do falecido Roberto Mouzo.
Ademais de Mouzo, as fotos son da autoría de Evaristo Domínguez, Xan Fernández Carrera, Xosé Mª Lema e Manuel Rial, todos membros do Seminario.
Podes descargalo nesta ligazón.
Calendario, Camariñas, Costa da Morte, río do Porto, río Grande, SEMESCOM, Seminario de Estudos Comarcais, Terra de Soneira, Vimianzo, zas
Coñecemos a Ruta do Val de Vimianzo e os Muíños de Cambeda
O domingo 29 de outubro foi día de reunión na nosa asociación… e de pasalo ben! Como non, aprendendo e descubrindo o rico patrimonio natural e cultural, neste caso, de Vimianzo. Saímos ben cedo do centro da vila para seguir parte da ruta do Val de Vimianzo, polo seu lado leste. En Trasouteiro, primeira parada para oír a historia do seu pazo e capela, neoclásica do século XIX. Bordeando o castro de Sansobre, chegamos a esta aldea despois de coñecer como son as fermosas alvarizas desta terra onde recoller o prezado mel. Baixo a sombra de frondosas árbores autóctonas, bosques de ribeira, carballos, castiñeiros, e, por suposto, piñeiros e eucaliptos, chegamos á aldea con máis altitude do Val: Cubes. En Rasamonde, máis arquitectura popular, cabazos, fonte e curioso escudo na súa casa grande.
Xosé María Lema explica a igrexa de San Xoán de Cambeda
Era xa mediodía ao chegarmos á igrexa parroquial de Cambeda, onde tivemos dobre sorte: que o guía fose o experto en arte relixiosa soneirá Xosé María Lema… e que a igrexa estivese aberta! Sereas, monstros e outros seres agóchanse na sacristía dun templo con fermosos e ben conservados retablos. Singular é tamén o enorme hórreo no que o cura gardaba as piadosas colleitas que os fregueses non tiñan máis remedio que doar. Da eira que estaba aos seus pés, pouco queda, como ben nos indicaba Pablo Sanmartín, xa que foi estragada coa construción da estrada.
Un dos remansos do río Cambeda
Se descubrir vellos camiños esquecidos ou resistentes bosques autóctonos no mar de eucaliptos que son os montes soneiráns non fosen sorpresas suficientes, quedaba a ruta dos Muíños de Cambeda. O río vai saltando alegre, aínda que con moi pouca auga, polas rochas de granito que pouco a pouco foi desgastando co paso do tempo. Fervenzas inesperadas, chan repleto de landras e ourizos, muíños e até un batán e unha antiga fábrica da luz van facendo gozar aos sentidos. Desvío do río e toca baixar de volta a Ogas, onde aos pés do castro das Barreiras demos conta dun xantar necesario para repoñer forzas despois deste completo paseo polo noso descoñecido patrimonio.
E o tempo acompañou!
Costa da Morte, muíños de Cambeda, SEMESCOM, Val de Vimianzo, Vimianzo
Colaboramos na III Muiñada de Vimianzo
Vimianzo celebra o sábado 21 de outubro a terceira edición da Muiñada, unha recente festa etnográfica que vai mellorando ano a ano. O Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte colabora en diversos aspectos da organización desta festa e convida a asistir a todas as persoas que queiran pasar unha boa tarde recuperando vellos saberes, sabores e tradicións.
Entre as novidades deste ano destacan a celebración dun mercado retro e de produtos ecolóxicos, ao xeito dunha feira das de antes. A festa amplíase comezando xa ao mediodía e saíndo do Muíño da Agra, trasladándose ás rúas e diferentes establecementos da vila, con Cantos de Taberna, microteatro e Obradoiros de Muiñeira en lugares nada convencionais.
Xa ás 16h a festa vívese baixo as carpas do Muíño da Agra, con sesión café de pota con chulas a cargo dos Campantes da Baña, que darán paso á apertura do Mercado Retro, a feira ecolóxica e unha pequena exposición de imaxes antigas do Val de Vimianzo. Como curiosidade haberá un fotógrafo de época tirando imaxes tamén dos asistentes.
Chega o teatro, coa compañía Trinke Trinke ás 16h45 e co alumnado do IES Terra de Soneira ás 17h30. Estes últimos realizarán unha pasarela de vellos oficios, que dará paso á visita teatralizada ao Muíño da Agra, que se irá facendo en varios pases. Seguidamente comezan os xogos populares, como o gran concurso de debullado de millo, obradoiros de muiñeira, de cantaría e de filloas.
Precisamente isto abrirá o apetito para a Cea tradicional, con broa, empanada de millo, costela, filloas, caldo de rabizas con chourizo, e as esperadas papas de millo, que poucas veces se poden degustar. Para adquirir a bebida ou a cea haberá que pasar polo servizo de banca da Muiñada, xa que daquela o euro non existía, trócanse por “moscosos“!
Coa comida e o magosto popular, a música da foliada de diferentes grupos da zona desembocará na noite de concertos cos grupos Ghaveta, Tanxugueiras e a Compañía do Ruído.
Finalmente, pídese que as persoas que acudan á festa vaian vestidas ao xeito da época. É un xeito moi sinxelo de poder colaborar na ambientación da festa.
Costa da Morte, muiñada, SEMESCOM, Vimianzo
Copyright @ 2016 - SEMESCOM