langs: pt en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl gl gl es gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl pt pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl eu es pt it gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl eo gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl gl gl gl es gl hu gl gl eu gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl pt gl gl gl pt en de en de gl gl eu gl pt pt pt pt gl gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl it gl en gl it lt nds gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl it gl gl gl gl gl gl gl nl gl es gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
O outro lado da guerra - Revista Luzes
Os reporteiros Rui Araújo e Tiago Ferreira percorreron durante tres semanas Siria, de sur a norte: Damasco, Qurah, Maalula, Homs, Al-Salamiyah, Ithriya, Khanasir, Al-Safirah,  Al-Nayrab e Alepo. Este diario perfectamente inútil é o outro lado dunha reportaxe sobre a guerra para a cadea de televisión TVI (Prisa) que narra as desventuras do xornalista na busca da verdade e da adrenalina. E do… esquecemento.
Despois da cea, Tiago, o meu colega, e eu damos un paseo pola cidade. Pasamos ao lado dun edificio impoñente cun domo azul: a mesquita Mohammad al-Amin, asociada a Arabia Saudita e, sobre todo, a Rafik al-Hariri, o primeiro ministro sunnita asasinado no 2005. O seu fillo, Saad, vendeu a alma ao diaño. Fixo un pauto cos asasinos do pai. É o novo xefe do goberno.
Hora marcada: 10h15. Aparece un pouco antes das 13h. E quéixome da puntualidade ibérica…!
Na fronteira siria, o equipamento é retido manu militari. Un garda de aduanas particularmente celoso toma nota das marcas, dos modelos, dos números de serie. Lentamente. Moi lentamente. O material aprehendido é depositado nun lugar escondido repleto de trapallada, mais acabamos por recuperar todo. Pagámoslle 260 euros ao condutor. É caro mais non hai alternativa. A idea é que o maletón do equipamento regrese a Beirut para despois entrar clandestinamente en Siria.
Á noitiña arranxamos transporte para Damasco. Primeira etapa: cidade vella. É hora de xantar e de cear, todo a un tempo. Percorremos as ruelas (sen luz ou case) a pasos lentos, atrás dos nosos cicerones sirios. Freo en seco. Unha melodía paira no ar. Non dá para percibir se a porta está aberta ou se non hai porta. Entrevexo na penumbra o busto dun vello debruzado sobre algo que parece ser un vestido. É, por tanto, xastre. E, ao seu lado, están dúas mozas, anicadas. Tocan instrumentos orientais de corda. Fico alí un momento a escoitar. Elas fítanme sorrindo. Permanecería alí o resto da noite. Vin para a guerra expiar non sei moi ben o que e a paz vén á tona logo, no primeiro encontro máis ca improbable…
Entro ao restaurante, que está practicamente cheo. Na nosa mesa encontro o taxista e os outros: Tiago mais un militar uniformado, un responsable local da Media Lúa Vermella (a Cruz Vermella local) e a filla, adolescente. E unha civil cuxas funcións ignoro. Preguntar é denunciar. Non pregunto…
Eles falan pouco e en árabe. Opto pola deserción. Fico a pensar para min na razón da miña presenza aquí. Intérnome nos conflitos por onde pasei (Timor, Zaire, Bosnia, Ruanda, Libia, etc.).
Xusto despois do xenocidio de Ruanda xurei polo máis sagrado que era a miña derradeira reportaxe de guerra. Promesa va ou intención frustrada. Desde entón, corrín outras. Os conflitos son todos iguais. As vítimas tamén…
Despois da comida partimos con destino á aldea de Qarah. Hora e media de camiño pola estrada de Homs e de Alepo. Pasamos por varios puntos de control atendidos por militares. No de Qarah fréannos! Turistas accidentais (ou occidentais, é a mesma cousa) nun lugar ermo (a liña da fronte non está lonxe!) fóra de horas é, polo menos, estraño… É.
Acabamos por facer noite no hotel dunha vilacha a media ducia de quilómetros. Vai frío.
15 de novembro  A paisaxe é árida. O mosteiro de Santiago, o Mutilado, fica á fin do camiño de cabras, á saída de Qarah. Despois do punto de control e antes dos tanques e da artillaría.
É aquí onde residen un cura, cinco postulantes, dous residentes e oito relixiosas, incluíndo unha portuguesa.
Sen material non podemos iniciar a reportaxe.
—Teña paciencia…— dime John, o seminarista norteamericano.
Que remedio. O tempo, por esta banda, ten outra dimensión.
E o cotián desta xente é frugal. A purificación ou a harmonía espiritual, se cadra, pasan por iso. Digo eu, que xa non creo en Deus.
16 de novembro Tiago e mais eu decidimos ofrecer a cea. Compramos polos, aceite, patacas, pasta, legumes, bebidas. E froita. A falta de asumir a divindade (como suxiren os evanxeos!) reclamo o estatuto de chef. Os meus pinches son o Tiago e o Jean, un mozo frade flamengo. O polo acompáñase de penne con ceboliño, pementos e queixo francés (conxelado). Fácil. Fácil cando hai electricidade ou gas. Cousas que só existen, aquí, con parsimonia…
Á hora da cea aparece unha monxa. É perentoria. É unha chamada de teléfono urxente da superiora. O material xa se encontra en territorio sirio mais non podemos gravar imaxes. Cómpre falar persoalmente co responsable da prensa estranxeira no Ministerio de Información
Regreso ao refectorio. Encontro a cazola baleira. Misterio divino ou santa famiña. Sexa como for, é inxusto, mais quen dixo que a vida tiña que ser xusta? É, polo tanto, unha noite para esquecer. A primeira de moitas…
Doulle as boas noites ao grupo e ocupo os meus apousentos: un cuarto cheo de lixo e de material de obra sen auga nin illamento. Déitome na cama, vestido. As catro mantas son insuficientes.
—Eu cheguei a usar sete.. — confésame á mañá seguinte un seminarista.
Conclúo que o frío é un instrumento do diaño. Que máis?
17 de novembro Ás oito partimos para Damasco. A monxa portuguesa despídese de min, conmovida. Dime que espera encontrarme na eternidade. Así sexa, mais canto máis tarde mellor… Mesmo se a eternidade é longa para o meu gusto.
Asentamos arraiais no ministerio. Ao cabo dunha espera interminable, o director da Prensa estranxeira recíbenos. El manda no tempo. É un tipo arrogante. Só estamos autorizados a visitar o mosteiro de Qarah. É escusado eu insistir. A matanza fica, pois, para os privilexiados, que teñen dereito a cicerones pagos e a censores…
Quedo de pedra. Preséntolle o pedido da TVI, que el descoñece. Enviouse en outubro. Pídeme para regresar ás 3 da tarde, despois de el falar co ministro. Son as 12h20 da tarde. Hora de almorzar e xantar.
Cítome cunha deputada sunnita. É preciso arranxar a maneira de poder traballar. Legal ou ilegalmente.
—Alguén foille dicir ao noso ministro de Información que o Rui escribiu artigos nos que criticou a Siria…
É mentira. Ela chama de novo ao ministro. O Ministerio de Información vai volver estudar o caso. Imprimimos os currículos.
Escasos minutos despois infórmannos de que, ao final, temos autorización para traballar. Partimos. A prioridade é comer algo. O tránsito na capital é caótico. Co para-arranca, o motor do todoterreo quece de máis. Despois dunha parada para encher o radiador, sentamos no restaurante Haretna da cidade vella. É a terceira comida decente en catro días atribulados.
Regresamos ao estacionamento. Nun bar da rúa Bab Tuma, antes da porta de San Tomé, damos cun vello a torrar café.
—De que país é?— pregunto.
—O Brasil. É o mellor. Queredes probar?
Accedemos de bo grado. É excelente. Despois pasamos diante dun barbeiro. Optamos por arriscar: barba e cabelo. O rasurador di que a primeira vez é de balde. Pagamos igual.
Son as 7 da tarde. É perigoso regresarmos a Qarah de noite. Abu, o noso solícito chofer, propón ficarmos na casa da súa nai. Suxiro un hotel para non ficar debéndolle a ninguén e, sobre todo, para non invadir a intimidade allea. É sempre un risco. El négase. E doume por vencido. O apartamento está situado no barrio cristián de Damasco. Entramos. As dúas camas do único cuarto libre son para o equipo de televisión.
O noso anfitrión durmirá no sofá.
Mal pomos os móbiles a cargar, Abu pídenos que o sigamos. Os familiares, que moran nunha casa alí ao redor, prepararon unha cea para nós. Encontramos unha ducia de persoas sorrintes e unha mesa repleta de manxares locais. Este pobo é xeneroso a pesar ou por causa das dificultades. O salario medio (para quen aínda ten emprego) non pasa dos 40 euros…
Levántome e tiro un cigarro.
—Pode fumar aquí…— di alguén.
—Prefiro fumar alá fóra. Shukran!— respondo.
O meu árabe redúcese a dúas ou tres palabras básicas (saúdos, grazas, son xornalista, é de tolos!, etc.).
Saio para o patio. O dono da casa, un vello simpático, toma o fresco. Óense disparos esporádicos de armas lixeiras e explosións de morteiro.
—Os terroristas están a menos de un quilómetro de aquí…
Non comento. A fachada ten buracos de bala. Guerra é guerra. E as plantas están precisando auga. Instantes despois óese un impacto dun tiro nun coche aparcado mesmo diante de nós. Tiago sae á rúa procurar a bala. En van.
18 de novembro Alborada ás 6. Durmimos catro horas.
Ás 9, mal chegamos a Qarah, dinnos que preparemos rápido o equipamento. Destino: Alepo, despois dunha parada a medio camiño, en Homs, outra cidade mártir.
Ás 14h37 aparcamos diante do almacén dos cristiáns, en Homs. Topo con tres camións con 32 toneladas de alimentos ofrecidos pola comunidade internacional. É a nosa columna, protexidas por dous soldados rasos con AK-47 (a arma básica do exército sirio) e granadas defensivas (as máis devastadoras) nos petos de diante.
O primeiro é Mansour. Ten 35 anos, seis de guerra e 10 tiros no corpo. Ten o uniforme rachado e calza, coma tantos outros militares, tenis. Combateu en Damasco, Alepo, Idilib, Tadmor, Ama… Tiago irá no camión vermello, xunto a el e o chofer Ahmad. Eu sigo no todoterreo.
Á fin da tarde, aparcamos nun terreiro illado de Al-Waha, unha vila da provincia de Alepo que os rebeldes ocuparon até novembro do 2013. Un edificio abandonado, que debeu ser hotel antes da guerra, é o lugar onde debemos facer noite.
O soldado Assad protexe o edificio. E protéxenos a nós, os únicos clientes. De quen?
—Non hai— respóndeme cun sorriso afable.
—Mais podedes ficar aquí comigo a ver a televisión…
Dá o que ten e sen estar obrigado.
Mañá, a partir das 5h30, podemos gravar imaxes de como fan as racións para os desprazados.
Durmimos 13 horas longas. Dan, polo menos, para enganar a barriga…
19 de novembro  sábado. Vai frío. Espertamos cedo para nada. Ao final, só preparan racións mañá. E a vila está fechada por obras. Procuramos un sitio para tomar o almorzo.
Descubrimos unha máquina de café nun paseo. Ofrécennos dous cafés. Regresamos, felices, ao «hotel» ou cuartel ou o que sexa. A felicidade é sempre algo efémero mais podería ser peor…
7h04: Alepo Leste está a media hora. A guerra, aquí, tan preto. E nós a matar o tempo coa televisión. Escoitamos a cantante libanesa نهاد وديع حداد  ou, noutras palabras, Nouhad Wadie’ Haddad, máis coñecida por Feiruz, que complementa a carta de axuste dunha canle árabe.
A media mañá conseguimos arranxar transporte para Alepo.
Pasamos pola estrada da morte. Do lado dereito do tramo, bidóns e autobuses amoreados protéxennos dos tiradores furtivos. Antes de colocaren as proteccións só se circulaba, aquí, a máis de 120 por hora…
—Nunca ninguén filmou isto. Está prohibido!— anúnciame a acompañante.
Ao cabo de anos de guerra, Alepo está parcialmente desfigurada. O ruído rouco e enxordecedor dos bombardeos xa non interpela a ninguén.
Aparcamos. O chofer ofréceme o masbaha («rosario») con 99 doas, tantas coma nomes de Alá, que decora o retrovisor. Dígolle que non creo en Deus.
—É un recordo. Tamén transmite enerxía positiva…
Estouna necesitando. Saímos do coche. A pesar de ser sábado, os comercios están abertos. Para matar a fame compramos sete bananas suramericanas.
Temos que esperar polo transporte. Ante a imposibilidade de captar imaxes, observo a vida que pasa. O dono dun estanco conségueme unha cadeira. Teño visado para a «fronteira», que se reduce a unha rúa desolada, entullada de cascallos. Un pano enorme estendido de parte a parte tapa a vista. Seica é para protexer os do lado de acá dos tiros dos francotiradores.
É xa noite cando regresamos a al-Waha despois dunha opípara cea. A luz espectral das explosións ilumina o horizonte do lado esquerdo da estrada.
20 de novembro Tiago e eu madrugamos coas… cociñeiras e un chef delgadiño.
Sorrío para min ao pensar nunhas palabras do Aquilino Ribeiro: «Tiña que traer o cinto ben enroscado, se non escorregábanlle os pantalóns barriga abaixo».
En seis horas avían 12 panelas enormes con 25.000 racións previstas para os desprazados de Alepo dispersos por 16 vilas da rexión. Indago cal é o menú: arroz, carne (dinme que si…) e ervellas. Hai tamén ensalada de tomate con col.
A continuación, pasamos á distribución dos caixóns de alimentos nunha poboación esburacada. Historias tristes de xente humilde, que non está incomodada co mundo e aínda non perdeu a esperanza (absurda!) de coñecer días mellores. Non prevexo desenlace para esta guerra nos próximos tempos…
A seguir, partimos para al-Nayrab (ao leste de Alepo). É alí que está instalado o hospital de campaña, que recibe os feridos da fronte.
No espazo dunha hora chegan cinco feridos, incluíndo crianzas.
Mentres que Tiago grava imaxes, deambulo polo establecemento, falo cos médicos e co xeneral tunisiano Adan, que encontrou refuxio en Siria despois de caer o réxime de Ben Ali. O home é afable e o seu francés excelente. Dime que están a gañar a guerra a pesar do abandono de Occidente. Explica a solidez dos designios do Señor. Apetéceme complementar: e dos rusos, e dos iranianos, e dos…, mais calo.
A conversa no cubículo tosco é interrompida pola entrada dun militar. A escolta fica no corredor.
O coronel palestino do Batallón Xerusalén, Adnan al Sayed é un home aínda novo. E xovial. Saímos e retomamos a conversa no paseo. Tiago corre na rúa cos rapaces que regresan da escola. É o momento da despedida.
—Somos amigos!— dime o coronel.
Fítoo, os meus ollos fixos nos seus, e respóndolle, atrevido:
—Non somos amigos. Teño, ademais, pouco amigos. E por vostede non daba a vida…
É a resposta que el non espera.
Leva os dedos en forma de V aos ollos e logo ao corazón. É un aceno tradicional para moitos palestinos.
—Non me vou esquecer de ti. Estás aquí! E se queres ir para a guerra, eu lévote.
A amizade, por esta banda, é coma o tempo. Ten outra dimensión, mais, mesmo así, decido arriscar, aceptar a proposta. Collo o caderno e escribo unha descarga de responsabilidade. «Ninguén é responsable pola nosa morte en combate…». Pídolle ao Tiago que prepare o pouco equipamento que temos connosco, mais minutos despois somos informados de que sen o famoso papel do Ministerio de Información non podemos ir.
O coronel palestino dáme tres beixos na face e un abrazo. É inútil perder máis tempo por estas paraxes.
Chegamos a Homs de noite. Mentres que esperamos por dúas shawarmas (bocadillos locais) e dous refrescos, consulto as mensaxes na internet. Teño dúas da TVI: unha de Paula e outra do Sérgio. Durmimos en Qarah. Escoito «Imagine» e «Palabras para Julia» (de José Agustín Goytisolo). Outravolta momentos melancólicos ou penosos do parque del Buen Retiro ou do raio que me parta. Continúo a defender que o mellor dos outros perdura (moito máis ca o peor) na nosa memoria.
21 de novembro Damasco. Misión (im)posible: arranxar autorización para filmar. O responsable da prensa estranxeira anúncianos que ao final podemos gravar imaxes en Siria. Myrti Ahmad será o noso cicerone e o noso fixer. Fala castelán. Estudou en Granada. Comunícolle que queremos ir a Homs, Alepo e al-Nayrab. Queremos ver a guerra. Queda decidido que marchamos de aquí a dous días, na mañá do mércores. O chofer ha ser o Bassel, un ex-soldado particularmente divertido.
Imos comer: almorzo, xantar e, xa agora, cea. Hai que aproveitar a oportunidade. En oito días tivemos dereito a catro comidas de garfo e coitelo…
Camiño do restaurante recibimos unha chamada de teléfono. Cambio de plans. A autorización é anulada no espazo de media hora. Fico perplexo, desespero. Aquela cambadela é insoportable mais de nada valen as miñas protestas. A rede de censura é mesmo así. Temos, polo tanto, que efectuar novo pedido. É o que faremos. Prohibido fraquear. Cómpre tentar loitar (independentemente do resultado!) e, feitas as contas, son tan perseverante coma eles. Túzaro, radical, impulsivo, dirán algúns…
A tarde morre, vagarosa. Regresamos a Qarah. Risco no caderno: «vou (des)consolado e coa sensación do deber (in)cumprido». Acho que estou a precisar dun electrochoque. Tal cal. Entenda quen poida…
Négome a perder a esperanza e o imprevisto non me mete medo. O que tiña para perder xa o perdín. Adormezo cun Marlboro turco nos labios.
22 de novembro 9h00. Vai frío.
10h10. Horas de contar a usura do raio do tempo. Inútil ou nin tan sequera iso.
Desta volta refúxiome no adro para conxurar non sei o que. Opto por sentar, de costas para o sol, ao lado da estatua dunha santa de pedra bruta e prendo un cigarro.
Penso no meu amigo (xornalista de El Mundo e poeta) Marcos García Rey, que adora Damasco. Eu xa o imaxinaba. En «Haiku-Crónicas de diez ciudades árabes» escribe: «Damasco – Son tres mil años de atalayas que leen versos con laúd». E fala da cidade siria noutro poema: «Amarte es fumar contigo un narguile en Damasco, ciudad milenaria habituada al amor licuado entre cien fuegos». Eu xa imaxinaba que Marcos adora Damasco mais nunca ousei preguntarlle a razón. Era irrelevante. Eu, por exemplo, prefiro Los Jarales e a Sierra de San Vicente…
15h00. Tomo unha ducha. É a segunda en nove días. Hoxe hai auga quente (despois de se encheren sete ou oito caldeiros dos grandes!) no cuarto de Tiago. A canalización do meu é un azar: está entupida ou andamos desencontrados.
17h20: Catro chamadas de teléfono e cinco horas de espera para que apareza a comida. Apetéceme anular. A penitencia non é a miña especialidade.
18h05: A irmá francesa Claire Marie cóntame as novas: a autorización do ministerio debe chegar mañá.
Acendo dúas candeas (a calefacción posible!). Hoxe tivemos dereito a 32 minutos de electricidade. Deran para cargar as baterías. Como un bocadillo e pipas insulsas para matar a fame. Oio «Pale Blue Eyes», «I’ll Follow You Into The Dark», mentres escribo estas liñas con letra vacilante.
21h49: Eles cean. Oímos catro detonacións. Os tanques e as pezas de artillaría, que están a escasos 300 metros, fan fogo para a montaña.
23 de novembro 8h00: Acordo no medio dun soño. O Sérgio e mais eu entrabamos nun restaurante. Riamos. Antes espertaba con pesadelos por causa do inferno de Ruanda. Logo deixei subitamente de os ter. O inferno non se conta, vívese, mais felizmente nada dura para sempre.
A media mañá quedo no patio con Abu e o fillo. Dinme que van a Damasco buscar a autorización para podermos filmar.
Tiago capta máis imaxes do mosteiro.
12h30: Xantar. É o que determina o regulamento. Aquí hai horas para todo. Menú: arroz frío desfeito con arroz frío máis que desfeito e ensalada (sic) de col sen aceite e vinagre. Prefiro o pan duro que me sobra da véspera e por un café morno. Vai frío. Demasiado. Onte tapei as regandixas da xanela por onde penetra un ar xélido con papel hixiénico.  É insuficiente.
Pola tarde infórmannos de que, ao final, podemos ir para a guerra mais non podemos filmar nada. É ilóxico ao ser o xornalismo o noso oficio. Aquí a burocracia e a censura son coma a morte: presumida e inexorable. Non me resisto á tentación de dar un berro. Sei que é unha reacción idiota mais quen tal non se sente non é fillo de boa xente. Márcannos unha reunión para as 8 da mañá. Déixome levar pola intuición (que me engana menos ca razón): estámosche apañados definitivamente.
24 de novembro Esperto cun cheiro nauseabundo no corredor.
Hai un cano entupido. É o do cuarto do Tiago, digo medio a rir para o seminarista armado con dous caldeiros.
8h00: A reunión prevista non sucede, obviamente.
É, polo tanto, máis ca hora de tomar o almorzo: un café (o último, xa que o frasco de Lisboa está case baleiro!) servido lentamente e un cigarro.
Esta terra cánsame, mais aínda así dou un paseo polo vasto quinteiro deserto de xente con oliveiras e cedros. E un poste de alta tensión desfigurado por un morteiro. No medio dos sucos xeados, recupero unha insólita pedra castaña en forma de calquera cousa. Preciso de cinceiro.
10h00: Tomo un té. É o que hai. O noso «guía» do ministerio debe chegar de aquí a dúas horas.
11h45: Nova comunicación de servizo: os nosos visados están a caducar. Xornalistas clandestinos nun país en guerra… Para que renovar os visados se temos prohibido exercer a profesión? Esta viaxe non é tormentosa. É de loucos! E a culpa é miña, exclusivamente miña.
Pregúntome se non sería mellor recoñecer o fracaso. Aquí, o único que facemos é matarmos o tempo sen remedio. E pouco máis…
12h00: Pídolle ao meu amigo ebanista ir no coche comprar bocadillos e tabaco mentolado para un amigo.
12h39. Milagre. Habemus comida.
17h29: Máis unha xornada a morrer de frío e a non facer nada. É noite desde hai cousa dunha hora. E o tipo do ministerio perdeuse no camiño. A cuestión non é cando vai chegar. É se vai chegar e eu dubido de que apareza…
Medito, á falta doutra actividade normal. O mozo seminarista francés Théo anda descalzo. O chan xeado e a sucidade non o incomodan. Ou incomódano e faino a mantenta. Non o xulgo mais non entendo tales contricións e autoflaxelamentos.
20h47: Escribo estas liñas coa luz vacilante das candeas. Tremo de frío nun cuarto silencioso, silencio excesivamente ruidoso para o meu gusto.
21h02: Alguén bate na porta cos cotenos. Un seminarista entrégame un pixama e tres camisolas. É de parte da monxa portuguesa. Deus llo pague mais o meu problema agora xa nin é o frío. É a fame. As dores de cabeza aumentan e custa que pasen.
21h12: Nova información: prohíbennos filmar. E cun pouco de sorte aínda nos expulsan do país.
Opto, pois, por desafiar o destino (que destino?). Plan B: mañá pídolle ao coronel de Al Nayrab que mande a escolta buscarnos. Imos para a guerra clandestinamente.
Se o desastre probable se concreta, enterro a idea da reportaxe, falo co Tiago e regresamos a Queluz de Baixo. Somos un equipo. A súa cautela é esencial… mentres que os xuízos dos outros pouco me importan.
21h37: Falo por Skype co meu contacto que se encontra en Nicosia.
—Axudei o Gilles Jacquier a ir para Homs e morreu. Fun acusada de todo e máis…
—Tiven moitos problemas coa súa familia e coa televisión. E non quero que, agora, suceda o mesmo contigo…
O reporteiro Gilles Jacquier da France 2 morreu por causa dun morteiro no día 11 de xaneiro do 2012, en Homs. Tiña 43 anos. Foi o primeiro reporteiro occidental en morrer en Siria. Acompañaba, xunta 11 xornalistas máis, unha columna do exército. Ninguén asumiu, curiosamente, a paternidade do ataque. Os militares sirios fuxiron. A presidencia francesa acusou a Siria de manipulación. O réxime de al-Assad procuraría desanimar os xornalista estranxeiros de cubriren a guerra e, ao mesmo tempo, demonizaba os rebeldes.
—E só o axudo se me asinas un papel no que exclúe a miña responsabilidade e di ademais que en caso de que morras en combate a culpa é só túa.
Escribo de inmediato a descarga de responsabilidade solicitada. Programa das festas: saída para o norte mañá ás 9h00. En Homs estará alguén á nosa espera para nos levar a Ithriyah, o punto de encontro coa escolta armada.
25 de novembro 9h00: Adíase a saída cara á guerra. O retiro neste mosteiro empeza a comer en min, sobre todo na miña paciencia. Mais non se pode negar o presente…
10h25: A monxa francesa quere falar a soas comigo. Proponme facelo no compartimento que define pomposamente como sala de espera. Dime a queimarroupa que hai varios problemas (in)esperados.
1. É precisa a autorización do ministerio e 2. o contacto de Homs non consegue combinar co coronel o encontro en Ithriyah.
Temos, polo tanto, que agardar. Como é venres, inicio da fin de semana, recuso facer prognósticos.
Estamos illados do mundo (sen electricidade, móbil, internet, sen comodidade) e pasamos frío e fame.
—Majnun!— dille Tiago en ton provocador ao noso amigo condutor Bassel.
É loucura. Pois é. Total. O outro ri. E eu desato a rir, sen dubidar. Nos atrancos o humor é a única postura que adoptar…
Que estou a facer aquí? Que xustificacións podo inventar? Sinto arrepíos. As guerras son todas sucias e iguais. E ferintes mesmo para min, que pensaba estar vacinado. Fago un esforzo para encontrar respostas auténticas mais só encontro dúbidas… convincentes. Non sei como narralas. Xa o fixen unha vez para a revista Luzes. Memorias dolorosas e, por iso mesmo, inesquecibles. É sempre así. E regreso ao presente.
Bassel condúcenos a Qarah, unha vila «protexida» por Hezbollah. Precisamos ir de compras. As persoas saúdannos na rúa con sorrisos francos e abertos. Cumpriméntannos, sistematicamente.
Horas de comer. A fin de contas, casualidade feliz, hai unha tasca aberta. Entramos no restaurante RIM. O señor Thaaer, dono do establecemento, sérvenos un café turco a fumegar. Oferta da casa! Devoramos uns escalopes de polo con patacas fritidas sen sabor, diante do cartaz coa foto de al‑Assad. O culto á personalidade invadiu o espazo público sirio: estradas, institucións, establecementos comerciais, coches, uniformes dos soldados, etc.
Despois, cumprimos a misión: compramos bananas (estamos os dous cansos da diarrea!), mazás e galletas. E pepsi para matar a sede e o resto. A auga do convento non é potable.
A media tarde voltamos ao noso retiro de ociosidade. Teño dereito a unha noticia a maiores da situación: están a tentar obter a prórroga dos nosos visados de turista. A saída para a guerra só vai poder ser o luns. Propoño arroutadamente unha ida a Maalula, a pesar da prohibición perentoria do ministerio.
—Os estranxeiros non poden ir aí! — díxome en Damasco o responsable da prensa estranxeira.
—É normal non os deixaren ir. Hai guerra!— confíame unha acompañante.
Maalula está indirectamente asociada a Portugal. É esa a miña principal motivación para a viaxe.
—Non se pode!— decide a miña interlocutora de Qarah.
Máis dous días perdidos aquí, extenuados de non facer nada…
Tiago axuda os relixiosos ou pasea polo mosteiro. Eu, refuxiado na penumbra do cuarto, escribo estas liñas. Teño tres candeas acesas. Tres! É un luxo.
Un tempo despois aparece o meu compañeiro.
—Levanta, meu!— suxire ou manda.
Érgome. Tiago dáme, entón, un valente abrazo murmurando: «Somos un bo equipo!». Somos tal. Quen dixo que autenticidade significa sempre infelicidade? Hai excepcións…
Propóñolle ao meu socio de desventuras xornalísticas un té a medias. É o que hai. Sen electricidade nin gas, quédannos as candeas para quecer a auga. Acendemos tres, logo outras tantas e mais dúas (que aquilo quece devagar, devagariño), que colocamos debaixo da teteira coa axuda do seminarista estadounidense David.
21h30: É a hora do peche e do silencio coma nas prisións. Aquí só faltan as grades e os ferrollos. Escoito a miña música, escribo e leo. Trouxen tres libros: Passion Arabe, de Gilles Kepel, Lengua(s) de cobre, do meu amigo Marcos García Rey e A Tentação do Abismo-Sanz Blues (unha novela policial ben triste escrita por min, que pretendo ofrecerlle ao Tiago).
22h09: Oio música. «Angie».
You can’t say we never tried.
But ain’t it time we say goodbye
Baten na porta. Desconecto o iPhone. É a monxa francesa.
—Ao final poden ir a Maalula a pesar da prohibición.
—Porque hoxe é sábado…— respondo.
O poeta Vinicius de Moraes non chegou a Qarah. Infelizmente.
26 de novembro 0h29.
—Se hai tantas dificultades é porque a vosa reportaxe é importante!— insinúa unha relixiosa.
As preces ben intencionadas de pouco serviran até agora. Deus é misericordioso? Pode. A culpa é miña. Só miña. Deixei de tentar matar o diaño dentro de min. Non é posible. O grande Aquilino Ribeiro, que viviu máis ou menos a mesma experiencia ca min, só conseguiu facelo porque a súa novela (El hombre que mató al diablo, Madrid, 1924) tiña que ter unha fin…
Estou a precisar de máis un té. Na cociña xeada o candidato a sacerdote Charles corta patacas.
—Se puidese, voltaba hoxe para Nixeria— lánzame, en inglés.
Sorrío con tristura. Enténdoo mellor do que ninguén. África é outro mundo (marabilloso) e vai máis calor…
—Es un bo home!— engade.
—Ás veces. Son bo home ás veces. É o meu lema…
Levo a caneca de té morno para o cuarto. Oio «Catch in the dark», de Passenger. E sen querer póñome, automaticamente, a soñar con Trujillo. Podía ser con París ou Palma pero non. É con Trujillo. No día 25 de abril, instálome no cuarto 110 do Hotel Victoria. É unha maneira de matar saudades dos fantasmas (que están necesariamente vivos visto que eu aínda non estou tolo) e de riscar no caderno máis soños e pesadelos insensatos. Escribir é (re)vivir outra vez, para mal dos meus pecados…
12h00. É a hora marcada para a ida para Maalula a pesar de que está prohibido entrar para os estranxeiros.
Maalula é unha das comunidades cristiás máis antigas do mundo.
Os poucos cristiáns que ousaron permanecer alá son cada vez menos: unhas 900 almas, ben contadas. Houbo tempos en que eran dúas mil, tres mil. Ou máis. Esencialmente católicos e ortodoxos. Falan arameo, a lingua de Cristo.
Agora quedan, sobre todo, musulmáns naquela terra que antano foi de tolerancia.
No día 4 de setembro do 2013, os rebeldes moderados e os do grupo Jabhat al-Nusra (asociado a Al Qaeda) ocuparon a vila. Mataron 30 habitantes.
14h00: De aquí a dúas horas deixa de haber luz para podermos gravar imaxes. E nós, aquí, parados. É un desconsolo.
O noso todoterreo acaba por aparecer tarde, mal e arrastro. Arrancamos. A cámara vai escondida no asento entre Tiago e mais eu.
No punto de control á entrada da vila un soldado, cordial mais pragmático, aprehende os nosos pasaportes con visados de turista a caducar.
—Teñen que ir falar co responsable de Seguranza!
Apetéceme dicirlle «grazas» mais non o digo. A máscara de perfidia e o silencio son, aquí, a mellor opción. E un soldado armado ten sempre a razón.
Tiago filma ás agachadas mentres subimos a ladeira.
Desolación: conventos desventrados e saqueados, hoteis en ruínas.
Presentámonos ao «responsable de Seguranza».
O home é propietario dun motociclo de 125 cc. sen marca. Falamos de dúas rodas e de prezos, a pesar de que detesto as cifras. Amósolle unha foto da miña Honda. Simpatizamos ou el simpatiza comigo. E acaba por acompañarnos á casa dos «mártires da fe».
Nunha casa humilde, no medio dunha calella sen nome, primeiro testemuño. Primeiro retrato do drama sirio…
Antoinette Saalab, 50 anos. Matáronlle o irmán, un curmán e un sobriño na mañá do 7 de setembro.
—Espertamos ás 6 e media da mañá coas explosións e os berros Takbir e Allahu Akbar. Empezaron a tiros aquí dentro. Fun para alí. Unha bala petou na parede, bateume na cruz e entrou aquí. Premín o peito coa man e metinme debaixo deste armario. Pedinlle á Virxe que non me abandonase…
Tiago grava o relato cunha man, na outra terma dunha lanterna. Sen corrente eléctrica é a única iluminación posible…
—Sarkis, que estaba no interior, oiunos dicir: «Escollede a relixión musulmá!». Antun respondeulles: «Eu nacín cristián e cristián hei de morrer!». Micael dixo o mesmo: «Non odio ningunha relixión, mais son cristián». Sarkis repetiu aquelas palabras.
Foron asasinados a queimarroupa á porta da casa. Os cascos das balas encóntranse, agora, no Santuario de Fátima.
É noite pechada cando marchamos. Na praza de Maalula, as fotografías dos tres «mártires da fe» revelan, á fin de contas, o drama de todo un país condenado a sobrevivir coa peste ou a cólera.
Chegamos a Qarah ás 18h00. Un sirio influente convídanos a cear. Accedemos. A única cousa que temos no boche é un té insípido.
Posteriormente pasamos pola casa de Bassel para tomar café.
No meu cuarto teño dereito a nove minutos de electricidade, ou sexa, de calefacción. Na escuridade, acendo sete candeas dunha sentada. E prendo o iPhone: escoito «Pale Blue Eyes», de Lou Reed e «Concerto de Colonia», de Keith Jarrett.
Tiago arquiva as imaxes do día nos seus apousentos.
27 de novembro Mais un día de espera en perspectiva!
Sería perfecto podermos ir para o norte mañá de mañá (Homs, Alepo, al-Nayrab), mais cumprirá un milagre. E eu xa deixei de crer en milagres hai unha eternidade…
15h00. Ataco a tradución da entrevista da señora de Maalula. É un testemuño conmovedor. Falamos do perdón.
—Que mudou na súa vida despois do drama?
—Sabe onde están os cascos das balas que mataron os seus tres familiares?
—Están no Santuario de Fátima, en Portugal, xunto coas do Papa Xoán Paulo II…
—Agora, rezo pola paz.
Maalula e Saidnaya son as únicas poboacións cristiás nas montañas de Qalamun.
Tiago coloca fita adhesiva na xanela do meu cuarto e tapa un buraco na parede. O papel hixiénico na regandixa non lle impedía ao frío entrar.
Ao final da tarde enfróntome á peor noticia: o contacto de Homs ten medo de participar nunha operación ilegal. É unha explicación. Non hai, por iso, transporte até o punto de encontro coa escolta.
É o desaire que compromete definitivamente a reportaxe soñada. Continúo a pensar que é aburrido mais non grave. A maior vitoria sempre é sobre nós propios. E nós tentamos, carallo!
A solución máis sensata é regresarmos a Beirut aínda hoxe ou ao máis tardar mañá. O problema é o equipamento, que entrou clandestinamente en Siria e ten que saír pola mesma vía.
O flamengo extravagante bate na porta. Precisa de tabaco.
E eu gustaba de tomar un té mais non hai auga.
19h30. Bassel e un curmán, soldado, aparecen. Temos que entregarlle os pasaportes. É urxente tramitar a renovación dos visados. Caso contrario, a partir de mañá somos considerados ilegais.
—Queredes ir á miña casa tomar un café?
—E fumar shisha…— di alguén.
Hai quen di que o narguilé (cachimba de auga) é peor ca o tabaco. É posible…
De camiño para a casa paramos nun ultramarinos para comprar auga, bolos, etc.
Ficamos na sala de estar do apartamento, que está situado no segundo andar dun edificio en bo estado. Constato que hai plantas na escaleira. Nun país árido é cousa que chama a atención…
Bassel, hospitaleiro, sérvenos millo, galletas e café.
O cuñado aparece logo a seguir. É un home novo. Era enxeñeiro civil. Era. Agora coida da farmacia local para sobrevivir coa muller e os dous fillos. Cóntanos que antes da guerra cobraba 600 dólares. Hoxe obtén 60. É insuficiente.
O tempo corre. Á medianoite regresamos ao mosteiro. Boa noite.
28 de novembro Luns. Os visados de turista caducan hoxe.
9h18. Acordo coa monxa portuguesa. Ten unha mensaxe importante. Sorrí para min. Finalmente, podemos regresar a Alepo. Están a tratar da nosa ida. Todo isto sería divertido se non estivese en cuestión a reportaxe. É esgotador!
10h34. Alguén bate na porta do meu cuarto. Hai novidades. Máis?
—As tropas sirias destruíron dous postos inimigos en Alepo. No ataque faleceu un coronel do exército. Presentáronse condolencias. Ficaron sensibilizados co xesto. O Comando acepta levalos para a fronte. A condición é que a TVI lles dea unha propina aos militares…
Desconfío da utilidade das propinas ou subornos.
Única conclusión posible: a procesión aínda vai no adro.
10h59. Tradución doutra entrevista.
12h30. Toca a campá. Hora do xantar. O meu é unha caneca de pasta chinesa.
15h10: David, seminarista de Colorado, anúnciame que mañá ás 16h00 podemos comezar a filmar a guerra. Blaise Pascal dicía que dubidar é crer. Eu non dubido. Non creo, mais aproveito o pretexto para celebrar. Pedímoslle ao condutor para nos levar ao restaurante dos escalopes de polo, en Qarah.
22h00. Confirmo a exactitude da tradución da mañá co seminarista Ibrahim, outro mensaxeiro de Deus.
29 de novembro 9h00. Almorzo: té e cigarro.
16h00. Ida a Deir Atiyah (estrada de Homs). O coro xuvenil dunha igrexa ortodoxa é unha tristeza. Desfiguran a música. Terei que botar man da música gravada.
Ceamos pizza cos curas e o condutor.
20h20. Mosteiro. Partida para Alepo mañá (8h00). Hai horas cruciais que nunca chegan…
22h15. Ida adiada sen razón, sen apelación nin recurso. É unha ruindade. Preciso dun calmante para aliviar a indignación. Dou co Tiago cando fala coa familia. Eu non chamo nunca. É.
30 de novembro 9h38. A monxa francesa Claire Marie vén falar comigo.
—Onte esquecín dicirlle que a «comisión» para poderen filmar a guerra son 3.000 euros.
—É pena non me ter dito iso onte. É que eu non participo en plans deses. Nunca paguei e non é agora que vou comezar a pagar entrevistas ou filmacións por máis providenciais que sexan— respondo.
Asumimos que acabou. Pretendo regresar a Beirut o máis rápido posible.
10h06. Convócanme a máis dunha conversa coa superiora. Podemos marchar media hora despois.
17h30. Cinco horas despois continuamos á espera de transporte.
—Rui, temos de facer contas antes de marchar… —anúnciame a relixiosa.
Preséntame unha factura manuscrita co carimbo do mosteiro: 4.000 euros e pico. Dou un pulo. Feitas as contas, só de transporte son 3.000. Cada quilómetro saíu a 3 euros.
—Paréceme excesivo! Siria é un país pobre con combustible barato…
Ela escóitame, profundamente molesta. O cristianismo, polo visto, continúa a non lles dar paz ás consciencias máis sinceras…
—Eu non decido. Teño que falar coa superiora…
Deambulo polo mosteiro a soñar cos misioneiros combonianos que son o oposto a esta xente. Pasados uns minutos, a monxa dime que só teño que pagar 1.000 e pico. Aforramos 3.000, o valor exacto da «comisión» polas filmacións de guerra. É, obviamente, unha coincidencia…
14h19. Abandonamos Qurah. Van ser necesarios cinco vehículos e sete longas horas para conseguirmos chegar a Beirut co equipamento.
Epílogo A miña cabeza pesa, agora, chumbo, cando a pouso no teclado, desmaiado polas historias dolorosas dos outros e a miña conciencia atordoada pola impotencia.
Siria é unha traxedia inquietante e de veras absurda. Unha máis. E o sufrimento daquel pobo admirable non pode reducirse a palabras.
Esperar é preciso. E a última baza pertenceralles aos sirios anónimos e afoutos que aínda soñan con outro destino que cumprir contra todo e contra todos. E por detrás de cada resistencia ten que estar algo… Inch’allah… Oxalá.
Non contedes comigo para ir a máis guerras.
Artigo anteriorEspaña. O ocultismo do gasto militar
Seguinte artigoGabriel Rufián: «Los medios de comunicación son los tanques del siglo XXI»
No labirinto da atención primaria
Unha mirada poética sobre Belgrado
Homeland: Poden os estadounidenses odiaren os EUA?
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


document_lang: gl

langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl es es es gl gl ca es gl gl gl es gl gl gl es gl gl gl es gl gl es es gl gl gl es gl gl gl es en gl gl es gl gl gl es gl gl en sv fr de es gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Manuel Rivas, Author at Revista Luzes
A Galicia fáltanlle 97 metros
A moza que veu do cárcere
Celsa Díaz Cabanela militou na liberdade nada máis abrir os ollos. Isto non é unha metáfora. Cando comezamos a querer ver, esa vontade de descuberta é un a... [...]
O galego a tirar o espiño do pé
Non lonxe de Aveiro, no concello de Ílhavo, está a marabilla de Vista Alegre. A fábrica de cerámica, imaxinada e posta en marcha a comezos do XIX, é algo m... [...]
Conservadores co cu por fóra
O 1917 foi o ano da revolución rusa, que tivo dous tempos. En febreiro, púxose fin ao imperio do tsar e a Duma elixiu un goberno provisional. O malestar pola ... [...]
Facer un alto na derrota
Nunha enquisa recente concluíase que a xente máis infeliz da península ibérica era a galega. Saber se a xente está feliz ou infeliz semella unha cuestión ... [...]
Vincent e Theo na misión Isaac
Pode haber democracia sen memoria democrática? Esta interrogante é o lugar onde me reencontro con Isaac. Lembrar a Isaac é falar con Isaac. Isaac non mor... [...]
Arma de distracción masiva
Un arma de distracción masiva. Así define Roberto Saviano o uso propagandístico da migración que están a facer as extremas dereitas e as dereitas extremas,... [...]
Antes, despois, xamais, sempre Amergin
Afirmou Robert Graves: «English poetic education should, really, begin not with the Canterbury Tales, not with the Odyssey, not even with Genesis, but with the... [...]
As mulleres que gañaron o Mundial
Escribo este Episodio xusto o día que comeza o Mundial 2018. Voume perder o primeiro partido, mais non ando doído. Estou desexando que chegue o Mundial de Fú... [...]
Temos os erros equivocados. Estamos a queixarnos continuamente dunha Xunta ineficaz, dun Goberno de inútiles, dun Partido Popular de poder absoluto e absoluta ... [...]
Manuel Rivas Barrós, escritor e xornalista, naceu no barrio de Monte Alto na Coruña o 24 de outubro de 1957. Estudou no instituto coruñés de Monelos, cando comezou a traballar en El Ideal Gallego, e na universidade Complutense de Madrid. Foi cofundador das revistas Teima, Man Común e Luzes de Galiza. Entre outras obras, escribiu Que me queres amor? (Premio Nacional de Narrativa), O lapis do carpinteiro (novela traducida a 32 idiomas) e Os libros arden mal (Premio da Crítica galega e española).
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl pt gl pt gl pt gl pt gl es es pt gl es gl pt gl pt es gl gl pt gl pt gl pt gl pt es pt es es gl pt gl es pt pt gl gl pt gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Juana Vera, Author at Revista Luzes
Premio Nacional de Tradución 2018 por verter do sueco ao castelán as poesías completas de Edith Södergran, traballo recollido na obra Encontraste un alma (N... [...]
Premio Jerwood Photoworks 2018 pola súa obra titulada Subida al cielo, Lúa Ribeira (A Coruña, 1986), graduada en deseño gráfico pola Escola de Deseño de B... [...]
María José Arceo: «Estamos comendo plástico»
A súa instalación Po futuro protagonizou o recente festival Totally Thames de Londres. María José Arceo (1984, Santiago de Compostela), graduada con honor e... [...]
Nuccio Ordine: «A cultura pode ser o antídoto contra a lóxica vixente do utilitarismo»
Naceu en Diamante, (Calabria, Italia, 1958) nunha familia modesta. O primeiro libro que entrou na súa casa foi unha enciclopedia que devorou cunha mestura de f... [...]
«En case todos os meus cómics
hai unha teoloxía ecoloxista»
«As cousas feas tamén teñen a súa beleza», reflexiona Alberto Vázquez (A Coruña, 1980), que vén de gañar dous Premios Goya: un pola longametr... [...]
Saskia Sassen «As altas finanzas guíanse pola lóxica da extracción, como na minaría»
Acaba de publicar en España: Expulsiones. Brutalidad y complejidad en la Economía Global (Katz, 2015), a súa obra máis recente. Premio Príncipe de Asturias... [...]
“El conocimiento es el único camino para abrazar la libertad” Nuccio Ordine
Nació en Diamante, (Calabria, Italia), en el seno de una familia modesta. Su padre era funcionario. Su madre se dedicaba a las labores del hogar. Ambos tenían... [...]
«A cultura pode ser o antídoto contra a lóxica vixente do utilitarismo» Nuccio Ordine, filósofo
Naceu en Diamante, (Calabria, Italia, 1958), nunha familia modesta. O primeiro libro que entrou na súa casa foi unha enciclopedia que devorou cunha mestura de ... [...]
«China non é un país comunista»
Naceu na pobreza. Durante a Revolución Cultural China foi rexeitado en tres escolas de arte. Ao fin, graduose na Academia de Belas Artes de Zhejiang e hoxe é ... [...]
Juana Vera, periodista free lance, poeta e escritora, naceu o 21 de xuño de 1961 en Buenaventura, Colombia. Filla de emigrantes, de nai galega e pai catalán, licenciouse en Ciencias da Información na Universidade Complutense de Madrid. Traballou en Madrid para Album de Artes, Crónica 3 de las artes, El croquis, Diario 16, El País Semanal, El País, El Mundo, Geo, Muy interesante, Cinemanía, Rolling Stones, The guardian, El semanal (Grupo correo) e para a revista Ecos de España y Latinoamérica. Entre os anos 2002-2010 foi cectora de español na Universidade de Passau (Alemania), profesora do Sprachen Zentrum (Centro del lenguaje), da Universidade Humboldt de Berlín e correspondente en Alemania para o semanal El siglo de Europa. Na actualidade é correpondente de El siglo de Europa en Galicia, onde colabora con distintos medios da prensa escrita. Como escritora, foi finalista do Premio Nacional de Poesía Adonáis, 1995, con Líneas e finalista do Premio Europeo Apel-Les-Mestres de Literatura Infantil e Xuvenil Ilustrada, 1999, co seu libro El reloj, ilustrado por Eneko de las Heras.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl es gl es gl gl es gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Carlos Callón, Author at Revista Luzes
A técnica psicanalítica estabelece que a cura se ha de alicerzar nunha palabra guiada pola asociación libre; isto é, a persoa que se analiza debe dicir na s... [...]
Carlos Callón (Ribeira, 1978). Escritor, profesor e activista. Entre os libros que publicou salientan os títulos Como defenderes os teus dereitos lingüísticos (2011, premio Redelibros ), Amigos e sodomitas (2011, premios Vicente Risco e Fervenzas Literarias), Como falar e escribir en galego con corrección e fluidez (2012) e Atravesar o fantasma (2014). É presidente de Honra da Mesa pola Normalización Lingüística, a maior asociación cultural de Galiza, a cal presidiu entre 2002 e 2014. Twitter: @carloscallon
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: pt en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl gl pt pt gl gl nl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Manifesto [Luzes 57] Cando o río da democracia leva auga - Revista Luzes
Artigo anteriorO Goberno beta de Sánchez
Seguinte artigoAs mulleres que gañaron o Mundial
No labirinto da atención primaria
Unha mirada poética sobre Belgrado
Homeland: Poden os estadounidenses odiaren os EUA?
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: pt en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl gl gl gl gl pt gl gl gl pt gl gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Ana Salgado, Author at Revista Luzes
A súa crenza na necesidade de reivindicar, hoxe aínda máis, o sentimento, vencéllase cunha escrita que pareceu non terlle medo á cualificación de literatu... [...]
«Só as árbores teñen maxestade, as bandeiras son trapos» Carlos Oroza
En 2012 a editorial Elvira fixo que Carlos Oroza (Viveiro, 1923) deixase de ser o poeta que só podiamos escoitar ou ler da biblioteca. Saía Évame, o máis pr... [...]
Escribe algunha crítica, algún texto para presentar os libros das amigas, de cando en vez fai unha entrevista, gaña a vida como profesora de Lingua e Literatura. Foi coordinadora de ProTexta, revista de libros de Tempos Novos, entre o 2009 e o 2013. Colaborou co xornal Vieiros e foi redactora en Acordar comunicación, onde coordinou a revista e o web do proxectoPraza das Letras. Antes foi lingüista na CRTVG, traballou na Área de Publicacións do Consello da Cultura Galega ou no Servizo de Normalización Lingüística da USC. No oficio de facer libros, gústalle desde organizar a edición ata corrixir probas ou revisar traducións. Publicou en Grial; LG3-Culturagalega.org; Lectora, revista de dones i textualitat; Quantas letras para um rio ouGalicia21, Journal of Contemporary Galician Studies.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl pt gl pt gl en pt gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Elena Pita, Author at Revista Luzes
É o gurú internacional da agricultura orgánica, que como xamán rexenera a terra a forza de aplicarlle a sabedoría dos vellos campesiños, e cunha simple re... [...]
Naceu en Ferrol cando era del Caudillo, pero gústalle dicir que naceu no pobo de Ares (A Coruña), por motivos obvios e porque un débese á súa infancia, que é o tempo de verán; e porque, como dixera Cortázar, o individuo pertence ao lugar onde enterra á súa xente. Así pois, Ares, setembro do 62. Licenciouse en Xornalismo pola Complutense, pero non esperou a terminar primeiro curso para poñerse a traballar: fixo o que puido en diversos medios galegos e publicacións culturais. De volta en Madrid e farta de perder o tempo naquela facultade, seguiu frecuentando redaccións e institutos de idiomas, e volveu marchar: estancias e cursos en diversas cidades e universidades europeas. Finalmente, formou parte do persoal fundacional de El Mundo en 1989. E aí segue, escribindo entrevistas, o seu xénero por excelencia. Ademais asina unha columna en Indrets, suplemento de lecer e viaxes da edición de Barcelona, onde agora recalou co seu fillo e os seus trebellos. É autora das novelas No amarás a tu madre e Amor sin decir Amalia, dous libros de entrevistas e algúns contos recollidos en antoloxías.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl en gl en gl gl en gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
María Reimóndez, Author at Revista Luzes
Non hai dúbida de que son moitos os argumentos de xustiza social que unha pode amentar para erradicar as raíces do sexismo das nosas vidas. Mais en realidade ... [...]
María Reimóndez Meilán naceu en Lugo e é tradutora e intérprete de profesión. A súa obra literaria percorre a poesía, a narrativa para persoas adultas e crianzas e o ensaio dende hai máis dunha década. Seus son títulos como Moda Galega(Edicións Positivas, 2002), O club da calceta (Xerais 2006), que foi galardoada co Premio San Clemente e que foi traducida ao italiano e o castelán, adaptada ao teatro por Teatro do Morcego e ao cine por Ficción Producciones, En vías de extinción (Xerais 2012) e Feminismos (Xerais 2013), en coautoría con Olga Castro. Conta tamén cunha longa traxectoria como tradutora literaria. Ademais, Reimóndez é fundadora da Organización Non Gobernamental de Cooperación ao Desenvolvemento Implicadas/os no Desenvolvemento
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: pt en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl gl gl war gl en gl gl gl gl gl hu gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl it gl gl pt gl nl gl pt gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
As vidas descosidas da roupa que vestimos - Revista Luzes
Pablo L. OrosaEN ABERTOLuzes 39Reportaxes
Son as doce do mediodía e os arredores da factoría de Compress Holding, na comuna de Chak Angre, son un fervedoiro de mulleres que ateigan as mesas metálicas do pequeno comedor que acotío instalan na explanada poeirenta que dá acceso á fabrica. Os pratos de feixóns con arroz, a 5.000 KRH, algo menos dun euro, pasan dunha man á outra, como as prendas durante a confección. Na primeira das mesas, a máis próxima á fábrica, xa remataron co xantar. Algunhas mulleres saborean unhas pezas de froita. Semellan plátanos. Do outro lado da explanada, un grupo de mozas pescuda entre a mercadoría do posto de
roupa. Son prendas feitas en Vietnam ou na China. As únicas que poden comprar. As que elas fabrican xamais as poderán vestir.
Na última das mesas, a do cambaleo harmónico a cada movemento, Sorn Nita apura unha cunca de sopa. Antes de apartala, dálle dúas boas culleradas. Dentro da fábrica vai moita calor. Nuns minutos deberá volver ao choio: hai que rematar a produción a tempo para o envío. En factorías coma esta da periferia de Phnom Penh, a capital de Cambodja, confecciónase a roupa das principais multinacionais do sector: Inditex, C&A, H&M, N Brown Group, Tchibo, Next, Primark ou New Look. Preto de 475.000 personas, un 90% mulleres, traballan nos 558 centros do téxtil rexistrados legalmente no país, unha cifra á que habería que engadir outras 200.000 que o fan nos talleres clandestinos —semellantes aos que proliferaron na costa da Coruña nos 80 co crecemento de Zara— e nas industrias auxiliares
xeral do Free Trade Union of Workers of the Kingdom of Cambodia (Ftuwkc). As familias do téxtil forman parte deste grupo. Cun soldo de 100 dólares mensuais moitas mulleres teñen que sacar adiante os seus fillos. «Eu vivo endebedada», recoñece Long Chenda. Aos seus 36 anos, esta muller de rostro curtido e discurso latexante vive ao día, sen máis futuro que o que lle permita o corpo. «O meu marido deixoume hai seis meses. Dende entón nunca teño cartos no peto». Máis da metade do salario vaise nos gastos da casa, polo que ten que amañarse con menos de 50 dólares para alimentar a súa familia. «Sempre teño que andar a pedir cartos para poder comprar comida», repite buscando coa mirada a complicidade da media ducia de compañeiras que se agrupan tras dela.
O círculo da débeda
O caso de Long Chenda non é diferente ao de moitas outras mulleres do seu tempo. En 2013, estudos realizados por diferentes ONG e institucións internacionais estableceron o soldo mínimo que debería percibir un traballador do téxtil para cubrir os custos básicos da vida en Phnom Penh entre 157 e 177 dólares mensuais. É o chamado «minimum wage», que
encheu de protestas as rúas da capital nos últimos anos. «O que reclaman é o mínimo para poder vivir», afirma Sokny Say. En decembro do pasado ano, o Goberno cambodjano, que é quen fixa de facto os salarios a través do Labour Advisory Committee —no que tamén están representados a patronal e os sindicatos— , decidiu incrementar os soldos no sector de 95 a 100 dólares, o que non contentou os traballadores, que mantiveron as manifestacións. A represión gubernamental desembocou nos primeiros días de xaneiro de 2014 nun forte enfrontamento no que cinco manifestantes perderon a vida e outros 40 resultaron feridos. Ademais, 23 persoas, entre elas importantes líderes sindicais, foron detidas nunha campaña de «violencia e intimidación» denunciada polas organizacións de dereitos humanos. «Pese a todo, as nosas demandas seguen vixentes. Se non hai protestas, non hai aumentos», insiste Sokny.
A marea rosa do téxtil volveu recorrer o centro de Phnom Penh o pasado mes de outubro para queixarse polo retraso na decisión sobre o salario de 2015, que finalmente non se coñecerá ata novembro. «O Goberno ten medo de que se os soldos soben demasiado, moitas empresas decidan levar a produción a outros países asiáticos como Laos, Vietnam ou Indonesia», explica Phoak Kung, analista do Cambodian Institute for Cooperation and Peace. Malia aos incrementos logrados nos últimos anos, as mensualidades no téxtil en Cambodja son aínda máis baixas cás doutros países da zona como Indonesia ou China. «Traballamos para conseguir salarios decentes para o téxtil en toda Asia. Así, as marcas estarán menos tentadas de buscar man de obra barata en calquera parte da rexión», explica o secretario xeral de IndustriALL, un dos sindicatos máis involucrados no sector, Jyrki Raina.
As organizacións de traballadores cren que as multinacionais teñen marxe suficiente para mellorar os xornais, tendo en conta que só no primeiro semestre do 2013 a facturación do téxtil en Cambodja incrementouse nun 32%, ata os 1.558 millóns de dólares. «Preferimos que as compañías que non poidan pagar un salario mínimo marchen do país. Nós só lle daremos a benvida ás empresas que veñan investir con boas intencións», afirma a responsable do sindicato Ftuwkc.
A suba dos soldos é imprescindible para rachar o círculo das débedas que atrapa os traballadores do téxtil. Cos 250 dólares mensuais que unha familia pode chegar a reunir —150 dólares é o salario medio entre os empregados da construción, polos 100 do téxtil— moitas vense obrigadas a recorrer a préstamos que rematan por afogar os seus escasos ingresos. «Traballamos sen parar case ata morrer e nin así podemos facerlle fronte aos gastos. Eu aínda lle debo parte da renda deste mes ao caseiro», apunta Sorn Nita, quen dende hai uns meses vive co seu marido nun pequeno piso nas aforas de Phnom Penh polo que paga 50 dólares. «Gustaríame ter un fillo, pero non podería mantelo».
O téxtil leva alimentando a familia de Sun Samnang desde os anos 90. A súa filla Sorn Nita traballa tamén no sector
En moitos casos, as mulleres que traballan nas fábricas de Phnom Penh proceden de zonas rurais, nas que aínda residen as súas familias. Son o único sustento que lles queda. Por iso tratan de aforrar todo o que poden para enviar unha remesa mensual que alivie a economía familiar. «Os meus dous fillos viven na provincia de Prey Veng. Intento enviarlles cartos en canto podo», explica Chem Cahaicin. Ela, de 32 anos, leva oito nas fábricas da capital. O seu corpo é testemuña da dureza deste labor, aínda que ela nunca perde o sorriso. «Fágoo polos nenos». Con todo, o peor para estas mulleres é enfermar. «En moitos casos non temos diñeiro para pagar os tratamentos», sinala Long Chenda. Así que teñen que endebedarse de novo nun círculo que se volve infinito.
Traballar ata a morte
Coas primeiras luces do día, un exército de furgonetas oxidadas vai repartindo os traballadores polas fábricas que salpican a periferia de Phnom Penh. Un tras outro van entrando nas factorías, moitas delas anónimas —como xa ocorría cos talleres da Costa da Morte—, para cumprir coa súa xornada. Aínda que a lexislación cambodjana establece un máximo de oito horas diarias, seis días á semana, cun máximo de dúas horas extraordinarias por día —o que fai un total de 60 horas semanais—, a realidade é que esta nunca baixa das
dez horas. «Hai veces que empezamos ás sete da mañá e non rematamos ata as sete e media da tarde», explica Sorn Nita. Neste tempo, só teñen un descanso dunha hora para xantar. Mesmo para ir ao baño teñen que pedir permiso. «Levantarse para ir ao servizo está mal visto», sinala Chem Cahaicin. «Fanche sentir culpable», añade Long Chenda. Os sindicatos quéixanse do trato que as empresas lle dispensan aos traballadores, así como do incumprimento das mínimas condicións laborais. «É un xeito de presionalos», denuncia a secretaria xeral do sindicato Ftuwkc.
—Exactamente, cal é o teu labor no proceso de confección?
—Eu chego ao meu sitio, sento na cadeira e coso, un tras outro, pantalóns e vaqueiros. Así, como eses que levas ti— di Sorn Nita, sinalándome.
Iso é o que Sorn Nita vén facendo os últimos dous anos, dende que entrou en Compress Holding —unha das factorías máis grandes, na que traballan arredor de 1.600 persoas—. Durante os dez anteriores pasou por fábricas máis pequenas como Tack Fat e Tak Son. A situación é similar en todas. Os donos teñen que cumprir cos acordos firmados coas multinacionais —decote cunhas esixentes condicións en tempos e calidades das que depende
a renovación do contrato—, o que se traduce nunha forte presión para os empregados. «Se non consegues a produción estimada, o responsable do grupo —unhas 65 persoas, habitualmente— chámate a unha sala e pídeche explicacións polo acontecido. Se non os convences, danche un aviso. E se volves fallar ameázante co despedimento», relata Long Chenda.
—Hai castigo se non cumprides coa produción?
As tres traballadoras que aínda permanecen sentadas no improvisado comedor ás portas da factoría quedan en silencio. Pese á súa valentía, aínda hai cuestións que suscitan os medos dunha sociedade que apenas conseguiu esquecer as barbaridades do réxime dos Khmeres Vermellos. «Castigos? Por suposto que existen», aclara despois Sokny Say no seu pequeno despacho da rúa 360 do centro de Phnom Penh. «Mándanas pasar de pé toda a xornada, coas mans nas costas; ou escribindo na parede ‘Síntoo, non volverá ocorrer’; e ás veces sácanas fóra, ao sol, e obríganas a pasar alí o día para que sintan vergoña diante dos seus compañeiros», asegura a sindicalista, que non para de xesticular mentras escenifica os castigos aos que son sometidas as traballadoras.
O mediodía os arredores da factoría Compress Holding no barrio de Chak Angre volvense un fervedoiro coa chegada de decenas de traballadores para o xantar
A inseguridade laboral —arredor do 90% dos empregados do téxtil teñen contratos temporais de curta duración, segundo un informe da International Trade Union Confederation (ITUC)— dificulta a afiliación sindical e, como consecuencia, tamén a demanda de melloras nas condicións laborais. Esta situación é especialmente lastimosa no caso das mulleres, o 90% da man de obra, a miúdo ameazadas no caso de quedar embarazadas, o que provoca que moitas delas se vexan obrigadas a abortar. «Estamos no 2014, non podemos seguir nestas condicións», insiste Sokny, unha das voces máis críticas co Goberno e coas grandes multinacionais. A esixencia dos capataces acrecéntase cando chegan os períodos de maior consumo nos países desenvolvidos, especialmente durante as semanas previas ao Nadal. Aí prodúcese o que algúns expertos chaman «os incentivos da morte»: os empregados do téxtil precisan tanto os cartos que traballan ata a extenuación. «Na tempada alta traballamos todos os días, de luns a domingo, durante 14 horas», asegura Sorn Nita, que leva máis dunha década a darlle forma á roupa que nin sequera soña con poder vestir.
No que vai de ano, máis de 1.000 personas, case 200 máis que en todo o 2013, desmaiáronse mentras traballaban nas fábricas do téxtil en Cambodja, segundo datos do Departamento de Saúde Laboral do Goberno recollidos polo diario Cambodia Daily. «Os desmaios masivos son comúns nas fábricas», subliña o responsable de IndustriALL. Nun mesmo día chegáronse a rexistrar 140 esvaecementos en tres factorías diferentes do distrito de Dangkao, de Phnom Penh. «É algo que pasa todas as semanas», afirma Long Chenda. «É verdade, de media hai catro ou cinco desmaios cada mes», corrobora Chem Cahaicin. O 2014 foi un ano dramaticamente histórico: por primeira vez tres traballadores morreron nas fábricas do téxtil en Cambodja tras repetidas xornadas extremas de traballo. Un deles, Vorn Tha, de 44 anos, morreu en xullo na factoría New Archid, que confecciona roupa para H&M, despois de traballar durante días dende as sete da mañá ás dez da noite.
Morrer de fame no traballo
A pobre alimentación dos empregados, unida á excesiva carga laboral, o uso de produtos químicos e as altas temperaturas que se alcanzan nos talleres, está detrás desta cruenta realidade. No seu informe de 2014, Better Factories, un programa da Organización Internacional do Traballo (OIT) creado no 2001 para mellorar as condicións laborais nas factorías do téxtil en Cambodja, sinala que só o 18% das fábricas cumpren coa limitación de dúas horas extraordinarias ao día; o 35% coas recomendacións relativas á calor no centro de traballo; e máis da metade non teñen auga e xabrón suficientes.
Pese a todo, o que realmente está a causar os desmaios e as mortes é a fame. Literalmente. «Traballamos sen parar, ata case morrer», repite Sorn Nita. Con 23 anos, apenas pesa 46 kilos que xa non move coa louzanía de tempo atrás. O seu corpo comeza a decatarse do que significa o paso do tempo. En Cambodja esa é a marca que sinala a entrada na idade adulta. Un informe da ONG británica Labour Behind the Label (LBL) afirmaba en 2012 que as mulleres que se desempeñan nas fábricas de Cambodja enxerían unha media de 1.598 calorías ao día, a metade da cantidade recomendada para una muller que realice unha actividade industrial. Unha dieta completa, de arredor de 3.000 calorías diarias, suporía un custo mensual de máis de 75 dólares, tres cuartas partes do salario mensual que perciben. «Cos 100 dólares é moi difícil vivir en Cambodja. Por iso é tan importante lograr o salario mínimo de 177 dólares», repite Sokny unha e outra vez. Ao deixar de comer, os traballadores van quedando sen forzas, «ata que enferman ou caen desmaiados», explica a sindicalista. «Moitos están enfermos, sen forza, e derrúbanse mentras traballan», corrobora Sorn Nita. «Se o que teñen non é serio nin sequera os envían ao hospital. Mándanos de volta ao traballo», añade Chem Cahaicin. Para os empregados do téxtil, enfermar é case coma unha sentenza, unha volta máis na soga das débedas.
A hora do xantar está a piques de rematar e con ela a nosa charla. Unha cativa afánase por recoller os restos de arroz que sobraron dalgúns pratos, mentras a súa irmá limpa as mesas do comedor. Mañá haberá que montalo de novo. No mundo do téxtil en Cambodja o tempo non ten estacións, é máis ben unha puntada continua que vai descosendo os corpos ata que os fai esmorecer. Na entrada da factoría, un grupo de mulleres apura unha botella de auga. A poeira dunhas motos fainas tusir. Uns metros máis atrás Sorn Nita agárrase
do brazo da súa nai, Sun Samnang. Ela foi quen lle ensinou o oficio. Chem Cahaicin e Long Chenda camiñan ao carón.
—Unha última cousa —dígolles antes de despedirme—. Vós que lle pediríades ao futuro?
—Que os nosos fillos non teñan que traballar nestas fábricas.
Gustouche este artigo? Asegura a continuidade do xornalismo que conta, págalle un café a un xornalista!
Artigo anterior«A desobediencia foi sempre unha forma de produción de legalidade» Ada Colau
Seguinte artigoO cerne da deboura
No labirinto da atención primaria
Unha mirada poética sobre Belgrado
Homeland: Poden os estadounidenses odiaren os EUA?
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: pt en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl gl es gl gl es gl gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Lucía Aldao e María Lado, Author at Revista Luzes
Lucía Aldao e María Lado
Arrasaron nas redes sociais coa súa versión bilingüe de Longa noite de pedra tras presentala no Luar. Mais iso é o de menos. Porque aldaolado, —Lucía Ald... [...]
Lucía Aldao e María Lado
Poetas dende a súa adolescencia, Lucía Aldao e María Lado non soportan a idea dun poeta aburrindo ó público cos seus textos. Por iso inventaron hai xa 10 anos un formato de lectura, o aldaolado, no que cantan as súas cancións favoritas, contan historias máis ou menos simpáticas que teñen que ver cos poemas, a literatura, ou a súa azarosa vida de escritoras, e propoñen ao público que se convertan en autores dadaístas a través de divertidos xogos. O que faga falta para que o respectable asista a unha velada chea de poesía, emoción e divertimento. Desta experiencia naceron títulos como Onde estea un cubata que se quite un soneto, Moita poesía, pouca diversión, Poeta de mierda, Con dez poemas por barba, After, ou Sempre en Ibiza, espectáculos cos que viaxan por Galicia nunha xira crónica, e por algún lugar máis de cando en vez.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl fi gl fi gl pt gl fi gl pt gl fi gl gl fi gl gl pt gl gl gl gl

text:
Corina Tulbure, Author at Revista Luzes
Xornalismo contra o imperio mediático de Viktor Orbán
Hungría tense convertido nun dos países con menor liberdade de prensa desde a chegada ao poder do actual primeiro ministro. Coa televisión na súa man e os p... [...]
Ossama Mohammed: «O réxime de Assad abriu o camiño para o Daesh»
O autor do documental Silvered Water. Syria Self-Portrait, profunda desde o exilio na súa visión dun conflito cruel, marcado pola xeopolítica, no que os dere... [...]
Milleiros de refuxiados que conseguiron fuxir do inferno da intolerancia relixiosa e da guerra civil teñen agora unha vida en suspenso mentres os gobernos euro... [...]
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl es gl es gl en gl es gl es es es gl gl es gl gl pt gl gl gl gl

text:
Nicolás Vidal, Author at Revista Luzes
Ferrol: a cidade pendurada dun guindastre
Estaba a cidade de Ferrol a coller un aire decadente non tan misterioso ou poético como o Tánxer dos exiliados ou a Viena da Secesión, pero coma eles cunha c... [...]
Xesús Andrés López Piñeiro: «Os paisaxistas do século XX racharon coa dependencia estética da pintura española»
Veterano na crítica de arte, fundamentalmente no xornal A Nosa Terra, Xesús Andrés López Piñeiro vén de presentar no seu Pontedeume natal un libro que res... [...]
Al Capone e as bonanzas do sistema
Mentres preparo un bocadillo de queixo  con marmelo reflexiono sobre a fontanería mediática e os asuntos da Audiencia Nacional cun popular periodista, un Ale... [...]
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: gl en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl it gl gl gl nl fr gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Terra de kurdos - Revista Luzes
Unha muller posa na sede do partido BDP (Partido Paz e Democracia) en Diyarbakir co retrato do líder kurdo Demirtaş, encarcerado en novembro de 2016 xunto con outros políticos do partido HDP (Partido Democráticos dos Pobos), acusados de terrorismo.
O partido pro kurdo HDP, con representantes no parlamento turco, ten unha enorme forza nas zonas do sureste do país. O día anterior ao referendo constitucional organizou unha manifestación no centro de Diyarbakir.
A cidade milenaria de Mardin, de maioria kurda, é un enclave privilexiado na zona de Mesopotamia. A escasos quilómetros da fronteira Siria, esta cidade foi base da OTAN hai uns anos.
Produto da guerra entre Erdogan e o PKK (Partido dos Traballadores do Kurdistán), moitas zonas de Diyarbakir acollen a milleiros de desprazados.
A cidade de Diyarbakir, no sudeste de Turquía, de maioría kurda, foi o escenario dunha dura batalla entre milicias do PKK e o Goberno de Erdogan. Actualmente está vixente o toque de queda no barrio Sud, no casco vello da cidade.
Seguidores do HDP, seguen os resultados electorais do referendo constitucional que ampliará os poderes do presidente Erdogan.
Moitas mulleres solidarízanse cos presos políticos en Diyarbakir. Cálculase que o Estado turco ten nos cárceres a máis de 5.000 persoas por razóns políticas.
Para acceder a este contido, precisar ser subscritor/a Luzes.
Inicia sesión ou subscríbete.
Artigo anteriorA rede c’est les autres
Seguinte artigoA muller e a loita
No labirinto da atención primaria
Unha mirada poética sobre Belgrado
Homeland: Poden os estadounidenses odiaren os EUA?
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: pt en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl gl gl gl gl ca gl gl gl pt gl gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Rosa Aneiros, Author at Revista Luzes
O Día das Letras ben vale unha cabra
Houbo un tempo en que descrín, non cheguei a arrenegar, pero descrín do Día das Letras Galegas. A solemne institucionalización da festa das letras e o seu c... [...]
«Sei por que escribo, pero non por que vós me ledes» Anxos Sumai
Premio García Barros logo de seis anos de silencio literario, Anxos Sumai (Catoira, 1960) volve con A lúa da colleita, unha novela inquietante, ateigada de lu... [...]
Meirás-Valdoviño, 1976. Xornalista e investigadora da Sección de Comunicación do Consello da Cultura Galega. Na actualidade é vicedecana do Colexio Profesional de Xornalistas de Galicia. Colaboradora habitual en distintos medios de comunicación impresos e dixitais. En 1999 presentou a súa primeira novela, Eu de maior quero ser, á que seguiron Corazóns amolecidos en salitre (Laiovento, 2002), Resistencia (Xerais, 2003), O xardín da media lúa (Galaxia, 2004). As últimas son Sol de inverno, Ás de bolboreta, e Ámote Leo A. Destino Xalundes. Ten publicados relatos en varios volumes colectivos e conta con varios premios literarios como o Modesto Rodríguez Figueiredo, o Manuel Lueiro Rey, o Manuel Murguía, o Arcebispo Juan de San Clemente o da Crítica Losada Diéguez, e os Xerais de Novela e de Novela Infantil e Xuvenil.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: mwl en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl es en es gl es es gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Xabi Xardón, Author at Revista Luzes
Dormes no lugar da orixe agardando os corpos onde todo pasa e nada acaba nunca de acabar. Agárraste a esta pel de voz aniñando en onte. O aire... [...]
Naceu en Morgade, Xinzo de Limia, en 1983. Licenciouse en Filoloxía Galega na Universidade de Vigo, cidade na que vive actualmente e onde acadou varios premios literarios nos certames anuais que convoca esta universidade. En 2007 recibiu o premio Antón Tovar do Concello de Rairiz de Veiga con abismalia (un poemario por fortuna inédito grazas á desidia das autoridades convocantes), e en 2008 o Eusebio Lorenzo Baleirón con Cando menos a derrota. Participou das Redes Escarlata, do colectivo poético da Hostia en Verso, dos Tristecentos Versos e, máis recentemente, do proxecto videopoético Fiinda. Compaxina a participación en recitais e espectáculos poéticos coa impartición de pasantías e obradoiros de escrita creativa.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl en pt en gl gl gl en gl gl en gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Rebeca Baceiredo, Author at Revista Luzes
Nos restos da sociedade da información todo parece reducirse a exercicios comunicativos exitosos ou fracasados: que os obxectivos se consigan ou non depende da... [...]
Introdución. Había unha vez un paradigma. Os súbditos do paradigma non o coñecían, sabían que había algunha entidade que os forzaba a existir na súa co... [...]
Rebeca Baceiredo (Ourense 1979) é licenciada en Ciencias da Comunicación, doutora en Filosofía e con formación en arte contemporánea. Escribiu O suxeito posmoderno. Entre a estética e o consumo (Premio Ramón Piñeiro 2005, Galaxia 2006), (repeat to fade) (Estaleiro 2011), A revolución non vai ser televisada. Devir imperceptible seguindo a Gilles Deleuze (Euseino? 2013, Premio de Ensaio da AELG 2014), E meterei a miña lei no seu peito (Estaleiro 2014), Capitalismo e fascismo. Psico-ontoloxía da escravitude (Euseino? 2015). Ademais ten tratado en artigos a cuestión do poder e da súa ontoloxía, máis especificamente da produción de subxectividade, atravesada en ocasións pola perspectiva de xénero e clase, dende distintas ópticas, e tamén xogando con diversos códigos e campos semióticos.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: es en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl gl es es gl es gl gl gl es es pt gl es gl es gl es gl lt gl gl gl es gl es gl es gl gl gl es gl es gl es gl es pt es gl gl en sv gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Artes plásticas Archives - Revista Luzes
A luz da metáfora. A obra escultórica de Pepe Galán
O longo paseo entre as delicadas transparencias, sombrías, das esculturas de Pepe Galán conmove os ollos. Das esculturas pictóricas, de dimensións ópticas ... [...]
Non erramos se dicimos que Francisco Leiro é o escultor máis importante da súa xeración e un dos artistas galegos máis internacionais. Vén de estar en ARC... [...]
María José Arceo: «Estamos comendo plástico»
A súa instalación Po futuro protagonizou o recente festival Totally Thames de Londres. María José Arceo (1984, Santiago de Compostela), graduada con honor e... [...]
Xesús Andrés López Piñeiro: «Os paisaxistas do século XX racharon coa dependencia estética da pintura española»
Veterano na crítica de arte, fundamentalmente no xornal A Nosa Terra, Xesús Andrés López Piñeiro vén de presentar no seu Pontedeume natal un libro que res... [...]
O longo silencio de Marga
Hai historias que empezan a contarse desde o final, mesmo a risco de desenfocalas. A de Marga Gil Roësset, escultora e ilustradora, comenza moitos anos despois... [...]
Lugrís: o pintor da natureza fantástica
Baixo os trebóns sen sol nin lúa, unha cidade quebrada sobresae no espazo. No maxestoso acantilado rompen as ondas. O mar, tenso e dramático, esténdese no i... [...]
Mulleres do silencio plantéxase como unha relectura actualizada da exposición A Arte Inexistente (1995) desde a perspectiva do tempo transcorrido e situándon... [...]
Artes plásticasLuzes 37Luzes 56ReportaxesRepública
A Art Déco, no período de entreguerras do século pasado, foi a derradeira revolución estética da burguesía, pero tamén a procura da convivencia das vanga... [...]
Dolores Díaz Baliño e a búsqueda da felicidade
Para unha rapaza chea de imaxinación coma ela, a realidade non era suficiente, por iso para a pintora Dolores Díaz Baliño, nada no ano 1905, o simbolismo s... [...]
O berro animalista de Lino Lago
Un pequeno cadro ao comezo da exposición que Lino Lago (Redondela, 1973) inaugurou recentemente no Museo MAC da Coruña resume para el cales son os eixes funda... [...]
No labirinto da atención primaria
Unha mirada poética sobre Belgrado
Homeland: Poden os estadounidenses odiaren os EUA?
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: pt en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es pt gl gl gl nl pt pt gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Retrovisor: Xabier P. DoCampo - Revista Luzes
Criámonos os catro xuntos coma irmáns. Os dous primeiros pola esquerda son Xoán e Tomás, os meus curmáns. Despois a miña irmá Maruxa, todos traxeados e sorrintes
Dous anos no seminario de Lugo poucas lembranzas boas me deixaron. Aquí no 56 ou 57 con Vicente Carballido e Manuel Lombao que fai que fuma cun carabullo.
En 1958 fomos para A Coruña e vimos por primeira vez o mar. Esa impresión escríbeseche para sempre na alma.
Con trece anos iniciándome nas tecnoloxías da información e a comunicación.
Con Tuto Vázquez, o amigo íntimo da adolescencia e a primeira xuventude.
Acabábanse os sesenta e había que viaxar ao estranxeiro (Portugal non contaba como tal). Con Xoán Rico na praza Miguel Anxo de Florencia.
Naceu Daniel e cambioume a vida. Daquela aproveitei tamén para mudar de estilo de pantalóns.
E viñeron a literatura e os libros. O mellor que me deron foi os amigos dos que tanto aprendín.
A literatura tamén me levou a moitos lugares. Nesta fotografía con Covas -amigo da alma- na praza de San Marcos de Venecia.
Despois de ver tantas fotos para esta selección, a que máis me gusta de cantas teño é esta. Fíxoma o meu fillo en Ponte Lima. Ese home que camiña só. algo encorvado mirando o chan, co paraugas e os petos da chaqueta cheos de cousas que avultan, ese son eu.
Retrovisor: Xabier P. DoCampo
[Fotografías propiedade do Arquivo da familia DoCampo]
Xabier P. DoCampo naceu en Rábade en 1946, mais a súa crianza foi en Castro de Ribeiras de Lea. Foron para alí cando el tiña sete meses. En Castro o seu pai era muiñeiro, naceu a súa irmá Maruxa, foi á escola por primeira vez e, nun día de feira, fixéronlle a foto que encabeza este álbum. A primeira da súa vida.
Seguinte artigoO Goberno beta de Sánchez
No labirinto da atención primaria
Unha mirada poética sobre Belgrado
Homeland: Poden os estadounidenses odiaren os EUA?
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: pt en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl pt es pt gl pt pt es gl pt gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Luzes 3 Archives - Revista Luzes
Xabier P. DoCampo naceu en Rábade en 1946, mais a súa crianza foi en Castro de Ribeiras de Lea. Foron para alí cando el tiña sete meses. En Castro o seu ... [...]
Alan Stivell: O druída existe
É unha vaca sagrada no seu país. Con dez anos subiu aos escenarios para tocar a primeira arpa céltica que o seu pai, Georges Cochevelou, músico e luthier, ... [...]
No labirinto da atención primaria
Unha mirada poética sobre Belgrado
Homeland: Poden os estadounidenses odiaren os EUA?
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl es gl es gl en es es gl en es gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Pablo López, Author at Revista Luzes
O furacán que non cesa
O concurso eólico que enfrontou o bipartito e que Feijóo meteu nunha canella sen saída segue dando tombos millonarios polos xulgados   Aquilo era un t... [...]
A primavera de Cabral
Un grupo de irredutibles comuneiros contra un xigante empresarial apoiado por un fondo de investimento británico. Gañaron os defensores do monte vigués da Be... [...]
Periodista criado entre xornais e episodios de Lou Grant. Apaixoado da política, si, pero deses que chaman todoterreo; tanto é así que divide o seu tempo entre o xornalismo tradicional, o científico, o musical e, se se terza, o deportivo. Está estreitamente vinculado a El País, no que comezou a deixar a súa firma hai case dúas décadas, aínda que os seus primeiros pasos profesionais os dese en Diario de Galicia e Faro de Vigo. Tras pasar por medios dixitais como ZooNews ou eldiario.es, na actualidade é correspondente en Galicia de El Confidencial. O seu proxecto máis persoal chámase GCiencia, un medio dixital que se propón contar a ciencia e a investigación de Galicia coas ferramentas do xornalismo.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: pt en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl it gl it gl pt gl it gl pt gl it gl pt gl it hbs_lat en it gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Felipe Carnotto, Author at Revista Luzes
Felipe Carnotto Son as 5 da mañá e o sol tímido comeza a saír no horizonte do estado amazónico de Rondonia. Seguindo as estradas, no medio da mata, si... [...]
Felipe Carnotto Fronte a represión, liberdade. O Kurdistán turco é un deses territorios onde David loita contra Goliat. A loita dun pobo pola súa autod... [...]
Luzes 45MultimediaProfundidade de campo
Felipe Carnotto «Por fin despois de tantos anos…». Este é o comezo dunha das citas recollidas no libro de visitas que deixaron ao carón da fosa, en Par... [...]
Luzes 38Profundidade de campo
A pobreza incómoda: galería
Felipe Carnotto. Nace en São Paulo no 1986 e á idade de dous anos comeza a vivir en Vigo onde traballa na actualidade. Licenciado en Comunicación Audiovisual pola UPSA Salamanca, o seu traballo publícase en The Guardian, Der Spiegel, El País, ABC, Interviú, Sermos Galiza... Colleita o posto de honra no IPA Awards, Imaxes con fondo do Fondo Galego de cooperación e diferentes bolsas.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl fr es fr gl gl gl fr gl es gl fr gl gl gl fr gl gl fr gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Manuel Jabois, Author at Revista Luzes
A Yamabuki non lle gusta o doutor Slump
Da mesma maneira que é coñecido que Proust dáballe un chancho á madalena e revivía a infancia, non o é menos certo que no caso do neno galego dos noventa ... [...]
Federico Trillo‑Figueroa y Martínez‑Conde non tivo unha vida doada
O primeiro que fixo Federico Trillo ao chegar a Londres como embaixador foi contratar cursiños de inglés. Foi como chegar á NASA e poñerse a repasar a tábo... [...]
Aquí un amigoLuzes 41OpiniónPolítica
Para todo o demais, a infancia
Ao pouco de chegar a Madrid, almorzando nunha desas tabernas do barrio coas que te queres familiarizar axiña —máis importante aínda que escoller piso é es... [...]
A última serie que eu mirei na miña casa, nunha época en que xa me estaba a despedir dela despois de empezar a traballar, foi Manos a la obra. Para entender ... [...]
Sanxenxo, 1978. Xornalista. Fixo toda a súa carreira profesional en Diario de Pontevedra antes de empezar a escribir en El Mundo. É autor dos libros Irse a Madrid, Grupo Salvaje e Manu.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl it gl it gl es it gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Jacinto Parga, Author at Revista Luzes
Debates intrépidos: Que facemos cos aeroportos?
Peinador, Alvedro e Lavacolla ofertan máis argumentos para a lameira localista que voos internacionais. E coa chegada da alta velocidade ferroviaria, peor aín... [...]
A Coruña, 1969. Enxeñeiro de Telecomunicación. Comezou a súa andaina profesional no grupo Sargadelos como encargado de produción en Cerámicas do Castro. Seguidamente traballou no despregamento de redes de infraestructuras de telecomunicación en ISOLUX WAT, e como libre exercente ata setembro de 2005, cando foi nomeado delegado de Política Territorial e seguidamente presidente de Portos de Galicia ata maio do 2009. Traballou en AENA, onde foi director da Comisión Técnica do Comité de Rutas Aéreas de Galicia dende maio de 2010 ate marzo de 2012. Na actualidade, de volta ao mundo das telecomunicacións, traballa en Marca Franca SL, dedicada ao comercio electrónico de servizos profesionais, empresa da que é socio e director.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl es gl es gl gl gl es gl en gl es gl es es gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Rocío Ovalle, Author at Revista Luzes
O interese superior do menor
Vivimos un momento único no feminismo, pero esta loita nosa tamén vive grandes perigos: o principal, a apropiación que fan dela os máis diversos grupúsculo... [...]
Os manteiros invaden cada día as rúas de vilas e cidades. É o único traballo que lles queda aos inmigrantes sen papeis que chegaron buscando El Dorado dend... [...]
7 estralos: Fuxir ou morrer
O camiño na fronteira entre a vida e a morte ten un nome: exilio. A única opción é o asilo, pero nin sequera así acaba o sufrimento. O dereito á vida afé... [...]
Xornalista e comunicadora especializada en temas sociais. Desenvolveu a súa carreira xornalística en ABC, un suplemento de La Vanguardia e Radio Intereconomía e publicou reportaxes en eldiario.es, La Marea e Periodismo Humano, entre outros medios. Foi coordinadora do departamento de comunicación na India na Fundación Vicente Ferrer e elaborou campañas para ONG e iniciativas sociais e culturais.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: pt en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl hu gl hu gl gl hu gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Omayra Lista, Author at Revista Luzes
Naceu na Coruña e na esquerda hai 57 anos. Un é de onde nace, e ela veu ao mundo nunha familia de roxos e comezou a militar nas Xuventudes Comunistas sendo ca... [...]
Negreira, 1978. É licenciada en Xornalismo pola Universidade de Santiago de Compostela e Master en Medios de Comunicación pola Universidade da Coruña, en colaboración con La Voz de Galicia. Desenvolveu o seu labor como xornalista en distintos gabinetes de comunicación, tanto no sector privado coma no institucional. Mantén colaboracións con distintas revistas e xornais, entre eles El País. É autora de varias guías sobre patrimonio e recursos turísticos de Galicia. En 2006, gañou o Premio de Ensaio Manuel Murguía por un estudo sobre os medios de comunicación na súa comarca ao longo do século XX.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl pt gl pt es gl ca pt gl pt pt pt pt en gl pt gl en pt gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Rui Araújo, Author at Revista Luzes
O outro lado da guerra
Os reporteiros Rui Araújo e Tiago Ferreira percorreron durante tres semanas Siria, de sur a norte: Damasco, Qurah, Maalula, Homs, Al-Salamiyah, Ithriya, Khanas... [...]
A pesca da quenlla en Cabo Verde
5 DE XANEIRO Largamos cabos do Mindelo, illa de San Vicente, Cabo Verde. Son as dúas da tarde. O mar está bravo. A calor pesada e húmida é insoportábel. F... [...]
Repórter em guerra (port)
Ilha de Kos, Grécia, um dia destes. No quarto bafiento do hotel em ruínas, Marsal, acocorada junto da porta, abana mansamente a cabeça e fita-me. Tem olhos n... [...]
A comezos de 1994, Rui Araújo, correspondente da Rádio e Televisão de Portugal (RTP) en Bruxelas recibe unha confidencia do seu amigo e veciño o embaixador ... [...]
Lisboeta, naceu en 1954. Estudou Literatura na Sorbonne e frequentou Estudos Africanos e Intelligence na Universidade Harvard. Rui Araújo é xornalista, docente e escritor. Colaborou con O Jornal, Expresso, RTP, Grande Reportagem, United Press International, CBS News, Libération e Le Point. Foi Provedor do Leitor do jornal Público e gañou once premios de xornalismo. Traballa para a TVI (Prisa) e o International Consortium of Investigative Journalists. Leccionou na Universidade Autónoma de Lisboa e deu seminarios sobre xornalismo no Instituto Superior Técnico e na Universidad Complutense de Madrid (Máster de Periodismo ABC). É desde 2012 profesor convidado da Universidad Rey Juan Carlos (Máster en Periodismo de Investigación de El Mundo). Publicou cinco libros de non ficció (sobre corrupción e espionaxe) e catro novelas.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados


langs: en en gl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl en gl gl gl en gl pt pt pt en gl en gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en gl gl pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt pt gl en gl en gl pt en gl gl gl pt gl gl gl gl

text:
Judith Prat, Author at Revista Luzes
Kurdistán baixo toque de queda
O 28 de xullo de 2015 o presidente turco Erdogan daba por finalizado o proceso de paz co pobo kurdo. Xa daquela as principais organizacións turcas de dereitos ... [...]
Judith Prat (Altorricón, 1973), é fotógrafa documental. A súa traxectoria como fotógrafa vén definida polo interese en sacar á luz realidades que en ocasións non son visibles, por plasmar en imaxes pequenas historias de persoas anónimas que no fondo están contando como é o mundo en que vivimos. Nos últimos anos traballou en África, Oriente Medio e América Latina e o seu traballo foi recoñecido en festivais e galardóns como o Julia Margaret Cameron award en Reino Unido, o Prix de la Photographie de Paris, os International Photography Awards en EEUU ou o Seminario de Fotografía e Periodismo de Albarracín. Publica en diferentes medios nacionais e internacionais e as súas fotografías exhibíronse en cidades como Montreal, Quebec, Querétaro, Moscú, Zaragoza ou Barcelona.
Onde podo atopar Luzes?
Este proxecto recibiu unha axuda do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
Revista Luzes 2015. Todos os dereitos reservados