langs: gl pt gl gl gl it en gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl pt pt gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl pt pt gl gl gl gl gl es gl es es gl gl gl gl gl pt pt gl gl gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl es ast gl gl gl gl gl gl ast pt gl gl gl pt gl gl gl es gl es gl es es es gl gl es es gl gl gl gl gl gl gl es es gl gl es es es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl es es gl es es gl gl es gl gl es gl en gl gl gl es en es es es gl gl es gl gl gl en gl gl es gl gl gl gl gl gl war war war gl gl gl gl gl gl gl gl eo eo eo gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl eo eo eo eo eo gl eo eo gl gl gl gl gl gl gl ceb gl vi vi vi vi gl gl gl gl en gl gl es gl gl gl gl gl gl gl en gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl es es es uk gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl en gl en en es en gl hu gl lt gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en gl gl es gl gl gl gl gl gl gl el gl gl es gl gl gl gl es gl gl gl gl gl pt gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl es pt gl gl gl gl gl es es es es gl nl es gl it de it es hu gl en vi pt ca pt pt en war gl la gl gl gl es gl es gl lt gl gl gl gl es en en gl gl es pt gl gl gl gl pt gl gl gl gl es gl es es es es es gl es es es gl gl es es gl es es gl gl gl en gl gl gl en gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl el gl gl gl it gl pt es oc it fr en en en cs en fr fr en en en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr de en gl gl gl gl gl gl ast gl gl gl gl gl gl gl gl gl el gl gl gl gl es gl gl gl fr gl gl gl es pt pt gl es it gl pt es gl es es es fr gl gl gl en gl gl gl gl an gl sl gl pt gl it gl gl gl gl it gl gl gl gl gl gl it gl gl gl gl it gl gl gl gl gl gl it gl gl gl gl it gl gl gl gl gl gl it gl gl gl gl it gl gl gl gl gl gl it gl gl gl gl it gl gl gl gl gl gl it gl gl gl gl it gl gl gl gl gl gl it gl gl gl gl it gl lt gl gl gl gl it gl gl gl gl it gl lt gl gl gl gl it gl gl gl gl it gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl es gl gl es es gl es gl es en gl

text:
DEFENDE O MONTE PITUCO (Pornedo) | Non á súa destrucción para uso industrial
RESTOS DE VEHÍCULOS, NA FONTE DA PULGAS
En febreiro deste 2018 a Asociación Monte Pituco denunciou a través desta bitácora e das súas canles nas redes sociais a presenza dun novo verquido de entullos na pista forestal.
Este depósito de restos de obra viña sumarse ao verquido de portas vellas detectado en decembro de 2017.
Pero é que hai xusto 12 meses por estas datas, o pasado agosto, a carón do túnel da Variante foron botar roupa vella, paus, cables, plásticos, ferros oxidados, cristais rotos, e ata un sofá destartalado que apareceu posteriormente, co efecto ‘reclamo’ da xente incívica e porca: lixo chama por máis lixo.
NINGÚN deses tres verquidos foi eliminado en todo este tempo, mentres a vexetación segue medrando e volvendo cubrir algún deles, contribuíndo á nefasta consolidación destes focos de contaminación e vergoña.
Todo isto sucede mentres operarios contratados pola Comunidade de Montes se dedican dende o pasado mes de xullo a desbrozar unha ampla extensión de monte entre Pinal de Caeiro e A Bouza; limpeza que está deixando de lado o xacemento arqueolóxico d’O Ciclista logo de que a Asociación Monte Pituco alertase da presenza de gravados rupestres catalogados que non están sinalizados e de cuxa existencia non estaba informado o capataz dos traballos. Quince días despois de formular esa alerta, de solicitar encarecidamente que se procedese ao desbroce da contorna dos petróglifos preservando a súa integridade, e de facer partícipe a concelleira de Cultura de Marín, Beatriz Rodríguez, desta situación, o xacemento segue rodeado de vexetación mentres todo o monte ao arredor quedou pelado, a excepción do arborado.
Para máis señas, no inicio da pista de servizo instalouse un panel ‘reciclado’ advertindo da prohibición de tirar lixo, cando a escasos 100 metros, no outro lado do túnel da Variante, segue amoreado o verquido denunciado en agosto de 2017. Imposible que en todo este tempo pasase desapercibido á Comunidade de Montes, que agora dispón dun vehículo todoterreo co que percorre as pistas.
…Pero O COLMO dos verquidos atópase no lugar coñecido como a Fonte das Pulgas, entre O Pornedo e Sete Camiños…
A Asociación Monte Pituco detectou a súa presenza o pasado mes de xullo a raíz de que a contorna da fonte fose desbrozada, deixando a vista unha gran cantidade -arredor de medio cento- de restos de defensas de vehículos. Como se un desguace ou un taller utilizase o monte e a espesura da vexetación para desfacerse desas pezas polas que, recorrendo a un punto limpo ou un xestor autorizado de residuos, tería que pagar.
Os autores deste delito contra o medio ambiente pretendían impunidade e gratuidade; e de momento estana conseguindo, porque nada parece indicar que este verquido ilegal lle fose notificado ao Seprona; nada parece indicar que haxa a máis mínima intención de recoller toda esta inmundicia automobilística.
A vexetación comeza a medrar, un mes despois de que fose cortada, e todo apunta a que vai suceder o mesmo que aconteceu coas portas abandonadas o pasado Nadal: que van ficar no olvido, ollos que non ven, problema que non molesta. A única testemuña visible desta auténtica cafrada é a presenza dunha ducia de rodas amoreadas a carón da pista forestal, que de tantas semanas que levan aí, ben poderían ter botado raíces.
A Asociación Monte Pituco -como calquera veciña ou veciño de ben- ten a obriga cívica e moral de non calar ante a agresión a un territorio colectivo de todas as comuneiras e comuneiros; de non ceder á inxustiza, nin á indiferencia dos responsables do bo mantemento do monte; de darlle visibilidade aos problemas. Velaquí un asunto -outro máis- que precisa unha solución urxente e dilixente.
Publicado en Denuncias, Imaxes | Etiquetas: Comunidade de Montes de San Xulián, Medio ambiente, Seprona
‘TOMAMOS NOTA’, NO PLENO DE AGOSTO
Así foi evolucionando o desbroce do monte na zona do Caeiro. No óvalo vermello apréciase que a zona na que se atopa o petróglifo de Pinal de Caeiro ‘O ciclista’, foi excluída dos traballos de limpeza, polo que o xacemento segue rodeado de vexetación
A voceira da Marea Veciñal de Marín, Sandra Pesqueira, interesouse neste Pleno de agosto pola situación dos xacementos de Pinal de Caeiro e da Moreira, formulando os seguintes rogos:
«En febreiro de 2017 a Corporación marinense aprobou a creación dun Plan de Protección dos Conxuntos Arqueolóxicos a raíz dunha agresión “grave” -así a clasificou a Xunta- que se producira un mes antes nun dos grupos do xacemento rupestre da Carrasca, en San Xián, como consecuencia duns traballos de desbroce realizados sen as medidas de precaución pertinentes, acarreándolle á comunidade de montes unha sanción de 1.071 euros.
Un ano e medio despois, a mesma comunidade de montes vén de emprender tarefas de limpeza no lugar de Pinal de Caeiro, sen que o encargado deses labores estivese informado con antelación da existencia de petróglifos catalogados nese lugar. Se hoxe non estamos lamentando a perda dun Ben de Interese Cultural tan singularizado coma este, ata o punto de que se coñece como ‘O ciclista’, é porque un colectivo veciñal alertou da súa presenza antes de que comezasen a desbrozar.
Estes rogos van encamiñados a reclamar que se axilice a elaboración dese Plan de Protección do Patrimonio; que mentres este Plan non entre en vigor se activen os protocolos necesarios para evitar que se volvan producir situacións como a que afortunadamente se evitou; que se conte dende XA cos colectivos de defensa do patrimonio e cos expertos no patrimonio local e comarcal, ante a evidencia de que sen a súa colaboración activa e desinteresada, o patrimonio marinense segue estando en perigo de desaparecer ou resultar danado de forma irreversible; e que o Goberno local colabore coa Comunidade de Montes para que o conxunto rupestre de Pinal de Caeiro sexa adecentado nestes días, ante o temor de que a entidade propietaria dos terreos finalice os traballos de limpeza sen actuar no ámbito do xacemento, que está rodeado de vexetación seca e de especies pirófitas que supoñen un grave risco para a súa integridade en caso de lume.
A resposta da alcaldesa María Ramallo foi, literalmente:
E pronto comprobaremos se a nota acaba no fondo do caixón dos asuntos pendentes ou directamente na papeleira. A Asociación Monte Pituco tamén TOMA NOTA das súas palabras, lembrándolle ao Goberno local as súas obrigas legais en materia de protección e conservación do patrimonio.
A laxe que contén os petróglifos da Moreira, cuberta de entullos
Publicado en Denuncias, Xeral | Etiquetas: Concello de Marín, Patrimonio rupestre, Política
O PETRÓGLIFO DA MOREIRA, SOTERRADO POLOS ENTULLOS
Calco do petróglifo da Moreira, de Antonio de la Peña
“Na ladeira oriental do monte de Penizas, parroquia de San Xulián, existe un petroglifo. Unha estrada asfaltada pasa próxima ó lugar (uns trinta metros), accedéndose a este a pé pola ladeira do monte. Os gravados compóñense de moitas cazoletas (ata 64, segundo Paratcha) e trazos de diversos tamaños nunha laxe de grandes dimensións e superficie case plana”.
Esta é a descrición que fan Álvaro Arizaga e Xulio Abal, autores do libro “Petroglifos e outras prehistorias” sobre o gravado da Moreira.
Chegamos ata a zona na compañía dun grupo de entusiastas da arte rupestre procedentes da contorna de Vigo e, ante a ausencia de sinalización, imos na procura do petroglifo seguindo as indicacións doutros expertos que coñecen a súa ubicación.
Gravados de José Meijón na Moreira
Logo de descartar un afloramento granítico de boas dimensións no que descubrimos trazos característicos da obra de José Meijón, outra laxe chama a atención dun dos integrantes do grupo.
A presenza dun grupo de cazoletas nun extremo da rocha confirma que estamos ante o xacemento; ou máis ben, unha pequena parte do mesmo.
…Porque o resto da superficie desta pedra está sepultada baixo unha escombreira de entullos: ladrillos, cristais, ata bombillas, e moita terra, o que denota que o vertido leva tempo cubrindo este Ben de Interese Cultural.
Cáenos a cara de vergoña aos anfitrións por ofrecer esta imaxe tan lamentable dun Ben de Interese Cultural que debería estar nunhas condicións de conservación cando menos dignas. Lamentamos non poder admirar os vestixios do muíño navicular que hai documentado neste gravado rupestre da Moreira; un dos poucos existentes no Concello de Marín, xunto cos que se atopan en Cadro. E atendemos con resignación as expresións de incredulidade e decepción dos visitantes, amolados polo que interpretan como unha evidente mostra de desinterese, insensibilidade e deixadez por parte do Goberno local e dos propietarios da parcela -sexa privada ou comunal-, pero sobre todo pola parte de responsabilidade que lle toca ao Concello.
Os actores implicados na elaboración do Plan de Protección dos Conxuntos Arqueolóxicos non parecen coñecer en absoluto a situación penosa e indigna na que está este xacemento; ou se a coñecen e non teñen feito nada por remediala, estariamos ante un caso flagrante de incompetencia.
O xeito no que en Marín se (mal)trata o Patrimonio ten trazas de ser estudado dende un punto de vista clínico, crónico e patolóxico. É un claro caso de diván, porque as sociedades que ignoran, abandonan ou mesmo renegan ata este extremo do seu pasado, están condenadas ao inmobilismo, a parálise e a decadencia.
E os síntomas que proban esta incultura severa saíron á luz esta pasada fin de semana, cando a prensa local informou por todo o alto da inauguración, na Moreira, dunha “pérgola” que, dito en palabras non tan finas nin pomposas, vén sendo un tellado cubrindo unhas mesas.
Los vecinos de A Moreira disponen de un nuevo lugar de reunión
As eleccións están á volta da esquina; urxe descubrir placas para estrear obras de nome rimbombante, garantir a presenza de público convertendo o acto propagandístico nunha xuntanza gastronómica en torno ao viño e uns petiscos, e facer fotos para que a prensa as publique.
Mentres, a pouca distancia dos aplausos, dos flashes das cámaras e dos discursos triunfais, un pedazo da Historia do primitivo Marín con máis de 5.000 anos de antigüidade, esmorece baixo o lixo.
Publicado en Denuncias, Imaxes, Xeral | Etiquetas: Concello de Marín, Parroquia de San Xulián, Patrimonio rupestre
REUNIÓN URXENTE NO CONCELLO DE MARÍN SOBRE O PLAN DE PATRIMONIO
Reunión urxente no concello de Marín de senllos representantes da Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo e da Asociación Monte Pituco coa concelleira de Cultura, Beatriz Rodríguez, convocada dun día para outro para interesarnos polo Plan de Protección dos Conxuntos Arqueolóxicos de Marín, aprobado polo Pleno da Corporación en febreiro de 2017; un plan que contemplaba a “sinalización e delimitación” do perímetro dos xacementos, a “adecuación de espazos que faciliten a observación” dos elementos e a instalación de “paneis explicativos”, como medidas propostas; un Plan que tamén incluía a realización de “actuacións explicativas de concienciación veciñal sobre a importancia do patrimonio arqueolóxico”, ou a iso se comprometía no enunciado da acta plenaria.
Ao que non se comprometía lamentablemente era a ter en conta no proceso de elaboración do Plan as suxestións, os consellos, os coñecementos e a valiosa información da que dispoñen os expertos no patrimonio local e os colectivos de defensa do patrimonio. Malia a incuestionable utilidade das súas achegas, malia que a súa participación activa podía supoñer un importante empurrón para darlle velocidade de cruceiro á posta en marcha dun plan que se antolla laborioso e lento na súa execución, colectivos e expertos foron rexeitados, excluídos e mesmo desprezados. Aquel “zasca” do Bng ás propostas coas que a Asociación Monte Pituco compareceu nunha Comisión de Cultura quedounos marcado na memoria.
Hai un ano e cinco meses unha agresión “grave” ao grupo número 5 dos petróglifos da Carrasca denunciado pola Asociación A Forneiriña, a Irmandade Illa de Tambo, a Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo e a Asociación Monte Pituco foi o detonante para que o Pleno do Concello debatise e aprobase aquela moción. Xullo de 2018 e a estas alturas podiamos estar lamentando a perda dun elemento senlleiro do patrimonio marinense exactamente polo mesmo motivo: unha neglixencia, uns traballos de desbroce que carecían de medidas preventivas -nin sinalización nin supervisión técnica- para salvagardar a conservación dun xacemento que se atopaba no ámbito de actuación duns operarios, cuxo encargado descoñecía a existencia dun xacemento catalogado nese lugar. A historia estivo a piques de repetirse. ZASCA!
Agradecendo a receptividade da edil de Cultura, agradecendo o seu recoñecemento ao xesto de aviso da Asociación Monte Pituco para previr o que podía ter sido outro desastre patrimonial, e agradecendo que se interesara por procurar a mellor solución posible a esta incidencia, o certo é que o encontro -dentro da cordialidade- non serviu para obter a información que demandabamos sobre a situación actual na que se atopa o Plan de Protección do Patrimonio.
Tan só serviu para que a concelleira ratificase a vontade do Goberno local por protexer o patrimonio catalogado e ampliar o inventario arqueolóxico municipal cos elementos que se foron descubrindo nos últimos tempos; para que a edil se comprometera a facer xestións coa Comunidade de Montes de San Xián para garantir a conservación do xacemento de Pinal de Caeiro.
…Nese caso, que tipo de ‘garantía’ se pode esperar? Que a Comunidade de montes decida continuar as tarefas de desbroce deixando SEN limpar a contorna dos petróglifos?
Petróglifo de Pinal de Caeiro, o ciclista
Non foron poucas as veces nas que, durante a xuntanza coa responsable de Cultura, insistimos que o encontro solicitado non tiña nada que ver con atacar ou desprestixiar a directiva dos comuneiros. Que a parroquia marinense coa maior densidade de xacementos arqueolóxicos sexa onde máis agresións se producen non deixa de ser quizais unha cuestión de probabilidade estatística. A falta de formación e información están ademais, sen dúbida, entre os motivos desta desafortunada reincidencia.
Pero o que clama ao ceo é que despois de terse celebrado xuntanzas coas comunidades de montes para emprender, supostamente, as medidas encamiñadas a dotarse dun Plan de Protección do Patrimonio, se demostre que seguen cometéndose os mesmos erros do pasado. Algo así alegaba a concelleira: “Las comunidades dicen que conocen donde está el patrimonio que hay en sus montes, que lo tienen marcado en sus planos”, expuxo durante a reunión, amosando unha actitude entre incrédula e contrariada polo acontecido en Pinal de Caeiro.
…Pois algo fallou! Sucedeu en San Xián, como podía ter fallado en San Tomé, ou no Campo. Ou non… E aquí estamos a Asociación Monte Pituco, a Plataforma Montes do Morrazo e outras entidades e investigadores, dispostos a colaborar desinteresadamente para que a lamentable agresión na Carrasca non se repita, para que a Dirección Xeral de Patrimonio non teña que impoñer máis sancións. Ogallá que prime a sensibilidade, a concienciación, a responsabilidade, e non teñamos que anticiparnos máis veces para que xacementos como o d’O Ciclista se salven por casualidade.
Publicado en Accións, Denuncias, Imaxes, Xeral, Xuntanzas | Etiquetas: Comunidade de Montes de San Xulián, Concello de Marín, Patrimonio rupestre
DESBROCES DA COMUNIDADE DE MONTES EN PINAL DE CAEIRO
Desbroce no Monte Pituco (Pornedo), principios de xullo
A primeiros de xullo descubrimos, nas nosas andainas polo Monte Pornedo (Pituco), que se realizaran traballos de desbroce na contorna da Variante de Marín, á altura dos lugares de A Pena e O Caeiro; que esas tarefas de limpeza da vexetación abranguían as marxes da pista de servizo da Variante pola parte do rego das Presas, a contorna dos depósitos de auga que abastecen a poboación do Caeiro, e a explanada da Pena, xunto co terraplén a carón do túnel da Variante.
Nestas imaxes apréciase que a pista no lado dereito da Variante permanecía sen desbrozar
Xa daquela nos asaltou o temor e a preocupación de que, no caso de que o desbroce continuase na outra pista paralela, pola parte de Pinal de Caeiro, as máquinas puideran danar o xacemento arqueolóxico catalogado nese punto, coñecido como ‘O Ciclista’ pola súa peculiar fisonomía semellante á dunha bicicleta.
Pero despois dos danos que se produciron a finais de 2016 no grupo nº5 do conxunto rupestre da Carrasca por uns traballos de desbroce con maquinaria pesada encargados pola Comunidade de Montes de San Xián, que se saldaron coa denuncia de catro colectivos de defensa do patrimonio, a apertura dun expediente sancionador por parte da Xunta e unha multa de 1.785€ -rebaixados a 1.071€ por aboalos no periodo voluntario de pagamento- pola comisión dunha agresión tipificada como “grave”, o lóxico era pensar que a Comunidade de Montes de San Xián tomara nota da neglixencia e aprendera do erro.
Pasaron os días e a finais de xullo a maquinaria pasou desbrozando as marxes da segunda pista. Daquela comprobamos que a superficie na que se actuara afortundamente non alcanzara o gravado rupestre. A situación na que se atopaba este petroglifo tampouco era a máis idónea, rodeada de vexetación -fentos, toxos, silvas, xestas, piñeiros- que non favorecía en absoluto a posibilidade de salvar o xacemento en caso de resultar ameazado por un incendio forestal. De feito, todo o patrimonio arqueolóxico situado nos montes de San Xián se atopa no mesmo estado de abandono…
Desbroce na pista do lado de Pinal de Caeiro
Estado do petróglifo de Pinal de Caeiro a finais de xullo
As alarmas saltaron neste penúltimo día de xullo cando sentimos o ruído das máquinas desbrozadoras a primeira hora da mañá. Dirixímonos ata Pinal de Caeiro, onde atopamos un grupo de operarios ao longo da pista, un dos cales nos indica quen é o encargado, a quen lle preguntamos: “Estás informado de que nesta zona hai un xacemento arqueolóxico catalogado?”. A súa resposta é: “Non”. Accede daquela a acompañarnos ata o lugar onde se sitúan os bens inventariados para tomar coñecemento da súa existencia e evitar que as máquinas acaben provocando unha nova agresión ao patrimonio e, o que é peor, un dano irreparable. Comprobamos que o petróglifo de Pinal de Caeiro carece de cinta ou marca balizando o seu perímetro, e que tampouco hai ningún técnico na materia supervisando os traballos.
Ao pouco preséntase o responsable de obras da Comunidade de Montes, que está participando nos traballos de desbroce, alegando que el está ao tanto da localización do xacemento. Coa axuda dun dispositivo móbil, amósanlles a ambos o calco do gravado rupestre de Pinal de Caeiro e unha fotografía do mesmo.
O encontro remata co ofrecemento reiterado da Asociación Monte Pituco para informar a Comunidade de Montes de San Xián sobre a ubicación dos elementos do patrimonio prehistórico catalogados na parroquia e compartir coa directiva todos os datos dos que dispoñemos en aras de evitar que se produzan máis afeccións aos xacementos, ben por descoñecemento, ben por contar con documentos erróneos sobre a súa localización.
O patrimonio arqueolóxico é unha riqueza, unha oportunidade de progreso e desenvolvemento para a parroquia e para o municipio, un recurso máis que cunha xestión óptima proporciona prestixio, visitas de especialistas, interese educativo, cultural e turístico, ou atención mediática, entre outros beneficios. O patrimonio arqueolóxico non é un problema, nin un estorbo e haino que protexer igual que se coida do arborado ou que se fai mantemento da pistas forestais. Facelo porque “non queda máis remedio” (sic) resignándose ao imperativo legal é unha desafortunada maneira de abordar unha responsabilidade de tod@s: propietarios dos terreos, Administracións e veciñanza en xeral.
Alegar que hai xente que “non pensa coma nós” (sic) é unha evidencia de perogrullo. Tampouco pensan coma nós os partidarios de esnaquizar o Monte Pituco propiciando a construcción dun polígono industrial, e sen embargo o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia deulle a razón a esta Asociación en dúas sentenzas firmes e irrevocables contra os promotores -Concello de Marín e Xunta- dese proxecto. Pódese estar en desacordo, pero a razón é para quen ten argumentos sólidos, irrebatibles e conformes á lexislación: “Se afecta al perímetro de protección ambiental de varios yacimientos arqueológicos”, xustificaba o dictame do TSXG na demanda contra o Concello de Marín e a Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas; “Reconociéndose en la memoria ambiental del Plan Sectorial de Ordenación de Áreas Empresariales de Galicia la posibilidad de nuevas afecciones ambientales, paisajísticas y al  patrimonio cultural”, alegaba o TSXG no fallo contra o Consello da Xunta.
Nunha cousa estamos de acordo a Asociación Monte Pituco e a Comunidade de Montes de San Xián: as Administracións son co-responsables na conservación dos xacementos arqueolóxicos. Por iso a Asociación Monte Pituco vén de solicitar unha REUNIÓN URXENTE á Concellería de Cultura do Concello de Marín -que se celebrará este martes 31- para expoñer que o acontecido en relación ás tarefas de desbroce arredor do petróglifo de Pinal de Caeiro é froito das eivas que presenta o proceso de elaboración do PLAN DE PROTECCIÓN DO PATRIMONIO aprobado no Pleno da Corporación de febreiro de 2017. Non foi ata xaneiro deste 2018 cando comezaron as primeiras xuntanzas coas comunidades de montes e as medidas iniciais anunciáronse para o mes de febreiro.
Pasaron cinco meses máis e se non fose pola rápida actuación desta Asociación, arestora posiblemente habería que lamentar a perda dun xacemento no inventario do patrimonio arqueolóxico marinense; un xacemento -que pola súa singularidade morfolóxica- nada lle ten que envexar, por certo, aos petróglifos de Mogor, que son os únicos aos que o Goberno local lles presta atención.
Por iso a Asociación Monte Pituco volve cuestionar a ausencia -ou mesmo o veto- dos colectivos en defensa do patrimonio e dos expertos no coñecemento dos xacementos a nivel local e comarcal, que non foron consultados nin tidos en conta durante a posta en marcha do Plan de Protección do Patrimonio a pesar de que podían ter achegado moita información útil sobre a ubicación dos elementos catalogados, e mesmo doutros recursos de recente descubrimento que aínda non forman parte do Planeamento urbanístico pero que xa foron recoñecidos no inventario oficial da Dirección Xeral de Patrimonio.
Claro que estamos capacitados e lexitimados para opinar e facer “xuízos de valor” baseados nos feitos que aconteceron, ou máis ben, nas DESFEITAS QUE SE EVITARON. E a conclusión é rotunda: o Plan de Protección do Patrimonio NON protexe TODO o patrimonio, partindo da base de que non hai patrimonio de primeira nin de segunda división; que todos os recursos son valiosos en igual medida. Os colectivos, os expertos, temos moito que aportar e non fomos escoitados a pesar dos reiterados ofrecementos para que Marín se puidera dotar dun Plan de Protección do Patrimonio eficaz, ambicioso e modélico.
Publicado en Denuncias, Imaxes, Xeral | Etiquetas: Comunidade de Montes de San Xulián, Concello de Marín, Patrimonio rupestre
AMPLÍAN A EXCAVACIÓN NO CASTRO DA SUBIDÁ
“Hai que coñecer as prioridades e, tal vez, deixar de escavar en castros xa escavados cando hai máis castros que están abandonados ou, incluso, en perigo de ser destruídos por plantacións de eucalipto. Parece que o que está catalogado, pero sen coñecer, non interesa”.
Martina Viéitez, do colectivo de defensa do patrimonio A Forneiriña, nunha entrevista en La Voz de Galicia
As palabras de Martina Viéitez son o marco de reflexión -necesario e oportuno- que propoñemos para valorar a actual ampliación das excavacións no castro da Subidá. Certo que deste asentamento prehistórico só se coñece unha pequena parte; claro que afondar no coñecemento das nosas orixes é positivo porque actúa no reforzo identitario e aporta beneficios nos planos cultural e turístico; concordamos con que só se protexe o que deixa de permanecer oculto aos ollos da veciñanza…
…Pero o Concello de Marín ten moito máis patrimonio que os petróglifos de Mogor e o castro da Subidá, que parecen ser os únicos elementos que ‘existen’ para este Goberno local. Hai unha gran cantidade de xacementos -mámoas e maiormente gravados rupestres- que están nunha situación de absoluto abandono, expostos a seren destruídos en tarefas de desbroce por carecer de sinalización ou pola súa errónea ubicación no Planeamento urbanístico municipal; vulnerables e indefensos ante o risco de incendios por atoparse en zonas de monte comunal ou privado rodeados de vexetación e de especies pirófitas sen que haxa o máis mínimo interese nin preocupación ao respecto por parte dos responsables políticos e dos propietarios dos terreos.
É unha boa nova que se descubran novas estruturas no castro da Subidá, como o celeiro que saíu á luz na anterior campaña de prospección. É favorable que se dispoñan medidas para atallar o deterioro dos achados, como a retirada de raíces de árbores que medraron enriba das pedras…
…Pero cando menos é cuestionable que se dispoñan ‘tantos’ recursos para a parte ínfima do patrimonio histórico local que representan os petroglifos de Mogor e o castro da Subidá, e que non haxa nin un céntimo para sinalizar ou adecentar os numerosos xacementos que resultan discriminados neste desigual e inxusto reparto de fondos públicos; ou cando menos para facer unha análise de conxunto e priorizar outras actuacións en función do nivel de gravidade da situación na que se atopan os demais elementos.
Castro da Subidá, co Monte Pornedo (Pituco) ao fondo
Cada vez que visitamos o castro da Subidá reparamos sempre na conexión visual entre este antigo poboado e o Monte Pornedo. Paradoxicamente, a retirada de árbores que se está efectuando para evitar que as súas raíces afecten a conservación das estruturas que se están excavando, contrasta de xeito chamativo co feito de que -dun tempo a esta parte- se está deixando medrar o arborado que tapa a visión do Pornedo dende a Subidá; como se a alguén lle amolase esta referencia xeográfica directa entre dous puntos de interese arqueolóxico e houbese algún tipo de ‘orde’ para favorecer que as pólas actúen como ‘cortina’ vexetal.
Por desgraza, quen visita o castro pola súa conta, queda só coa existencia das cabanas circulares e -agás que alguén lle informe- non repara nos gravados rupestres prehistóricos que hai preto da croa, nunha pedra deitada no medio do camiño; como tampouco soe caer na conta de que hai outros gravados modernos do pasado século XX -obra do carismático José Meijón- nos restos dunha antiga canteira.
Gravados prehistóricos no castro da Subidá
Gravados modernos de José Meijón no castro da Subidá
Malia todo, dende a Asociación Monte Pituco non deixamos de recomendar a visita a este enclave e seguimos con interese a evolución dos traballos arqueolóxicos. Dende o ‘balcón da ría’ seguimos mirando para a Subidá, confiando en que máis pronto que tarde muden as políticas e se actúe con máis equidade para salvagardar o patrimonio do Concello.
Publicado en Denuncias, Imaxes, Xeral | Etiquetas: Concello de Marín, Patrimonio rupestre
Publicado por: MontePituco | 26/07/2018
DIVERSIFICACIÓN PRODUTIVA NOS MONTES COMUNAIS
«La productividad de los montes quemados en 2006 hasta ahora es de cero euros»
Francisco González Táboas, enxeñeiro técnico forestal de Silvanus, a Asociación Profesional de Silvicultores
“Lo que tienen claro los comuneros es que hay que diversificar y, partiendo de esa premisa, se busca aquello que mejor se adapte. El lúpulo, para cerveza; la paulonia, que es una especie de crecimiento más rápido que el eucalipto y se destina a biomasa; los cultivos de frutos del bosque y la cría de ganado ecológico en libertad son algunas de las opciones que están sobre la mesa y algunas ya forman parte del paisaje de algunos montes”.
“Esta transfomación del monte no es barata y existen pocas líneas de ayuda para llevarlas a cabo”.
“Hoy los montes cuentan con superficies mayores de cortafuegos con zonas de frondosas caducifolias que antes de los incendios de 2006. Aquellos fuegos dejaron en evidencia que las cosas no se estaban haciendo bien. Pero lo más importante es que la legislación cambió y que la limpieza de montes y parcelas particulares es una obligación”.
Publicado en Hemeroteca, Xeral | Etiquetas: Monte veciñal, Prensa
Publicado por: MontePituco | 25/07/2018
INCENDIOS REITERADOS EN PARDAVILA
25 de xullo pola tarde, incendio en Pardavila. Na parte inferior-esquerda da imaxe, obsérvase o camión da brigada de extinción dirixíndose ao punto onde se levanta a columna de fume.
Hai alguén empeñado/a en que o monte de Pardavila arda; e por extensión, porque para o lume non hai marcos nin fronteiras, que ardan tamén o monte de San Xulián, o monte do resto de Marín e os montes que rodean esta vila, tanto cara ao Morrazo como cara a Pontevedra.
Alguén aproveitou o 25 de xullo, xornada festiva e día grande de Galicia, para prender unha chama ou artellar algún mecanismo criminal co propósito de atentar contra o patrimonio natural e, como consecuencia, poñer en risco as vidas dos operarios das brigadas contra incendios e da veciñanza potencialmente afectada polas lapas. Ese alguén actuou pola tardiña, co día avanzado e con menos horas de luz por diante para dificultar os traballos de extinción.
Tamén cabe a posibilidade de que a columna de fume que se erguía nas proximidades do Castelo de Barbudo fose resultado dos rescoldos dun incendio que se produciu en días anteriores no mesmo lugar. Pero o certo é que, onde non ardeu e en ausencia de tormenta eléctrica, o lume non se produce por xeración espontánea, senón porque algo ou alguén o provoca.
Urxe investigación e vixiancia para evitar que alguén chegue a consumar o seu perverso propósito. Ogallá este ano os montes desta contorna non se acaben sumando ás negras estatísticas da devastación.
Publicado en Denuncias, Xeral | Etiquetas: Medio ambiente, Parroquia de San Xulián
Publicado por: MontePituco | 24/07/2018
O libro “Petroglifos e outras prehistorias” describe o petroglifo de Penizas como un “gravado de pequenas dimensións que presenta un par de combinacións circulares”. Situado no outeiro “máis meriodional” deste monte, en terreos da parroquia de Santa María do Campo, a publicación de Álvaro Arizaga e Xulio Abal xa evidenciaba en 2007 a ausencia de camiños que conduciran a este xacemento.
O Concello de Marín, que tanto presume das súas rutas turísticas, promociona na web municipal e mais na páxina de Terras de Pontevedra que Penizas posúe un roteiro para sendeiristas que tamén conta con seguidores entre os afeccionados á bicicleta de montaña. Sen embargo, en ningures se informa aos visitantes desta paraxe que existe un petróglifo catalogado, e por tanto, inscrito como Ben de Interese Cultural.
Como a inmensa maioría do patrimonio rupestre do municipio atópase en zonas rurais -sendo San Xián a parroquia coa maior densidade de xacementos arqueolóxicos-, este gravado permanece no máis absoluto abandono, rodeado de vexetación (fento, toxo) e de especies pirófitas (piñeiros, eucaliptos) que o expoñen a ser pasto fácil das lapas e da destrucción segura en caso de producirse un incendio. Xa se ten criticado reiteradamente: o Concello de Marín só ten ollos para os petroglifos de Mogor.
Por moito que estea oficialmente inventariado, a ausencia de interese por parte do Goberno local para dalo a coñecer e por coidalo, como sería a súa obriga, condénao a pasar desapercibido e a non existir a ollos da veciñanza e dos turistas, agás para os entusiastas da cultura e do patrimonio histórico que saben da súa existencia.
Para cando a posta en marcha do Plan de Protección do Patrimonio aprobado no Pleno da Corporación?
Por que os promotores políticos do Plan -máis discreto que potencialmente efectivo en termos teóricos- renunciaron a desenvolver unha estratexia ambiciosa e global para os xacementos arqueolóxicos que temos a sorte de posuír no noso termo municipal?
Que inexplicable motivo ‘xustifica’ que non se teñan en conta os coñecementos dos expertos en patrimonio local/comarcal e dos colectivos de defensa do patrimonio para compensar as eivas das comunidades de montes -as únicas convocadas ás xuntanzas- no que respecta polo menos á localización dos xacementos?
A que agarda o Concello de Marín para actualizar no seu Planeamento Urbanístico a localización, identificación e descrición dos elementos catalogados que están erroneamente recollidos, e para incorporar os novos xacementos descubertos e recoñecidos a nivel oficial polas autoridades de Patrimonio?
Dende diversos puntos de Penizas divísanse excelentes vistas do Pornedo (Pituco) e do Alto da Encavada. No val situado entre ambos montes exténdese a parroquia de San Xián, que aínda conserva unha importante produción agrícola.
Da capacidade de xestión do Goberno local depende aproveitar os recursos do rural marinense -natureza, cultura, paisaxe- para artellar políticas eficaces que xeren dinamismo e riqueza en termos de sostibilidade e de respecto ao medio.
Vista do Pornedo e do Alto da Encavada dende o miradoiro natural de Penizas situado sobre un abrigo rochoso cuxa antigüidade se remonta ao Calcolítico
O Alto da Encavada no horizonte dende a aba do Monte Penidas preto do lugar da Moreira, onde recentemente se realizaron traballos de desbroce.
Silueta do Monte Pituco no horizonte, vista dende a aba do Monte Penizas, preto do lugar da Moreira
Publicado en Denuncias, Imaxes, Xeral | Etiquetas: Comunidade de Montes de San Xulián, Concello de Marín, Cultura, Parroquia de San Xulián, Patrimonio rupestre
Publicado por: MontePituco | 23/07/2018
OLIVEIRAS NOS MONTES DA PROVINCIA
Cinco comunidades buscan inversores para introducir olivos en el monte y producir aceite de origen gallego
Pretenden desarrollar una almazara en la que empresas privadas gestionen las plantaciones a cambio de un alquiler anual por hectárea – Son de Pontevedra, Poio, Cerdedo-Cotobade, Campo Lameiro y Caldas de Reis
Comunidades de montes de la provincia, entre las que se encuentran las de Campañó, San Xoán de Poio, Borela en Cerdedo-Cotobade, Paredes en Campo Lameiro y Godos en Caldas de Reis, buscan capital privado que permita el desarrollo de una industria que produzca aceite de oliva de origen gallego (…) “Cada planta produce entre 10 e 12 quilos de oliva en Andalucía. Aquí calculo que arredor de 8, porque temos moitas menos horas de sol. Sen embargo, esta produción baixa se falamos dun cultivo ecolóxico que, en cambio, adquire un valor no mercado moi superior”. Y Francisco González lo tiene claro. “Temos que darlle ao aceite que saia dos nosos montes un elemento diferenciador, que nos permita vender un plus de calidade”.
Los montes calcinados en el verano de 2006 se mantienen improductivos y Campañó apuesta por la diversificación
Ese uso lúdico garantiza un mantenimiento del monte que no se hacía antes del año 2006. Pero es necesario ir más allá. José María Domínguez, presidente de los comuneros, apuesta por una extrema protección del monte, que es posible a través de la disversificación de las plantaciones, un exhaustivo trabajo de limpieza y mantenimiento y un uso social. Por ello, a no mucho tardar, Campañó tendrá un área de Alto Valor Ecológico, “un gran parque botánico” para disfrute de todos los pontevedreses, en el que habrá castaños y carballos, pero también olivos. Tres hectáreas es lo que Campañó tiene previsto destinar inicialmente a esta nueva planta. Eso sí, lo hará a través de un cultivo totalmente ecológico, sin presencia de ningún producto químico.
Publicado en Hemeroteca, Xeral | Etiquetas: Monte veciñal, Prensa
Publicado por: MontePituco | 22/07/2018
A FORNEIRIÑA, NA DEFENSA DO PATRIMONIO
«Temos unha riqueza rupestre impresionante, pero abandonada»
Martina Viéitez, colectivo na defensa do patrimonio A Forneiriña
Viéitez mantén que boa parte da culpa do abandono do patrimonio prehistórico é porque «non o valoramos»
“Hai que coñecer as prioridades e, tal vez, deixar de escavar en castros xa escavados cando hai máis castros que están abandonados ou, incluso, en perigo de ser destruídos por plantacións de eucalipto. Parece que o que está catalogado, pero sen coñecer, non interesa”.
Publicado en Denuncias, Hemeroteca, Xeral | Etiquetas: Colectivos sociais, Patrimonio rupestre, Prensa
Publicado por: MontePituco | 21/07/2018
SALCEDO COMBATE AS ESPECIES INVASORAS
«Llevamos ocho años quitando invasoras y el monte no arde»
La parroquia de Salcedo, en Pontevedra, según Fernando Pintos, el presidente de los comuneros, se debe dar un giro en la reforestación para atajar el fuego
«Mientras sigan, sobre todo en la parte sur de Galicia, todas las invasoras como el eucalipto, mimosa, acacia negra… ya puede haber todos los militares que quieras, que fuego va a haber. Lo que hacen es potenciar las empresas del fuego para que haya más incendios y más apagafuegos». De este modo, piensan que el dinero debería ser destinado de otro modo: «Los responsables políticos y los que velan por esta situación lo que hacen es llamar a los militares o poner helicópteros. Eso es gastar dinero y no sirve para nada». En relación a la principal invasora dice que «va a llegar un momento en el que la gente va a tener que pagar dinero para que le saquen los eucaliptos de las propiedades».
Publicado en Hemeroteca, Xeral | Etiquetas: Concello de Pontevedra, Monte veciñal, Prensa
Publicado por: MontePituco | 20/07/2018
ESFINXE COLIBRÍ, NO VAL DO MONTE PITUCO
Camiñando por San Xián chamoume a atención unha mata de borraxa ou lingua de boi -en castelán, vivorera- pola cantidade de abellóns que reboaban por ela, chuchando nas flores. De entre os insectos, fixeime nun especialmente grande que semellaba unha pequeno colibrí. «Imposible -pensei. Vale co cambio climático, pero unha especie tropical na Bouza, non pode ser!». Cal foi a miña sorpresa cando Jose Rodrigo Dapena, da Sociedade Galega de Historia Natural, me achega a identificación desta fermosa especie: Esfinxe colibrí (Macroglossum stellatarum).
…Unha marabilla vela por primeira vez, nos camiños do val do Monte Pituco. Sendeiros que percorremos con curiosidade, cos ollos ben abertos, prestando atención aos pequenos detalles que nos brinda a natureza, no seu amplo abano de biodiversidade. Por fenómenos tan ‘simples’ coma este, e por moi ‘normal’ que sexa a presenza da Esfinxe colibrí nesta contorna, ben paga a pena ter salvado o ‘balcón da ría’!
Publicado en Imaxes, Xeral | Etiquetas: Fauna
Publicado por: MontePituco | 16/07/2018
VISITA AO ILLOTE AREOSO
A xornada preséntase co ceo toldado e unha temperatura suave. Semella un tempo óptimo para pasar a mañá nunha ‘illa d’A Illa’, sen arborado nin vexetación que lle ofreza sombra aos visitantes. O itinerario en lancha permite gozar dende a ría da proximidade dos barcos mexiloeiros e das embarcacións a vela que fondean no porto de Xufre.
Saída do peirao de A Illa de Arousa
Saída do peirao de A Illa de Arousa
Saída do peirao de A Illa de Arousa
Unha sorprendente xeografía litoral bordea A Illa: o faro de Punta Cabalo construído en 1852, o Parque Natural de Carreirón na parte sur…
Itinerario pola costa d’A Illa ata o illote Areoso
Itinerario pola costa d’A Illa ata o illote Areoso
Itinerario pola costa d’A Illa ata o illote Areoso
A impoñente xeografía litoral d’A Illa, con enormes formacións graníticas aflorando directamente dende a ría
O abraiante penedo que se sostén en tres puntos de apoio
As bateas, sinónimo de riqueza económica e cultural na ría de Arousa
O sector mexilloeiro é unha das bases da economía local, xunto co marisqueo a pé e a flote, e as artes menores de pesca.
A produción de mexillón nas bateas
A produción de mexillón nas bateas
A produción de mexillón nas bateas
O illote Areoso recíbenos con moita serenidade nas súas solitarias praias de area fina. O público que accede a este espazo faino en embarcación privada ou canoa. Polo carácter especialmente sensible deste pequeno hábitat, sería comprensible que houbese un cupo diario de visitas. En todo caso, a presenza desta pequena excursión conta co visto e prace das autoridades de Patrimonio e Medio ambiente, polo control que fan dos accesos organizados dende as empresas turísticas.
A presenza de aves e a coincidencia coa época de reprodución e cría obriga a restrinxir o acceso a gran parte do illote
A presenza de aves e a coincidencia coa época de reprodución e cría obriga a restrinxir o acceso a gran parte do illote
A presenza de aves e a coincidencia coa época de reprodución e cría obriga a restrinxir o acceso a gran parte do illote
Malia que varios carteles advirten da presenza de aves nidificando, incubando os seus ovos e criando os polos, algúns visitantes actúan de xeito irresponsable internándose na área restrinxida a risco de esmagar as postas e as propias aves, cuxo color e pequeno tamaño é moi difícil de distinguir entre a area.
Precisamente, a gavita é unha das especies protexidas que aniña preto da mámoa número 4, un dos túmulos que se conservan en Areoso, coñecida como ‘a illa dos mortos’ pola presenza de restos megalíticos que foron excavados en sucesivas campañas e reforzado algún deles con muros de contención para protexelos da forza das mareas, que vai arrebatando aos poucos estes pedazos de prehistoria.
A mámoa nº4, en espazo restrinxido, fotografada con zoom dende a zona de penedos na baixamar
Á espera de que pase o 15 de agosto para que a parte da illa con maior presenza de restos arqueolóxicos se poida volver visitar, outras pedras -nun sentido máis rústico- admiten unha demorada contemplación, polas curiosas formas que lles foi imprimindo a erosión no transcurso do tempo.
Formacións rochosas en Areoso
Formacións rochosas en Areoso
Pousadoiro de tres polos de gaivota
Formacións rochosas en Areoso
Formacións rochosas en Areoso
Variada e valiosa representación da biodiversidade, tanto de flora como de fauna mariña…
Aves mariñas en Areoso
Aves mariñas en Areoso
Aves mariñas en Areoso
Un mundo de vida e colorido, dentro e fóra da auga
Un mundo de vida e colorido, dentro e fóra da auga
Un mundo de vida e colorido, dentro e fóra da auga
Un mundo de vida e colorido, dentro e fóra da auga
Un mundo de vida e colorido, dentro e fóra da auga
Un mundo de vida e colorido, dentro e fóra da auga
Un mundo de vida e colorido, dentro e fóra da auga
Un mundo de vida e colorido, dentro e fóra da auga
Unha illa que é un pequeno paraíso que cómpre protexer e conservar…
Illote Areoso: marcas de posibles restos arqueolóxicos
Logo dunha experiencia tan enriquecedora, chega o momento de retornar. O tempo pasou voando, nunca mellor dito, entre gaivotas, cons de caprichosa fisonomía, patrimonio milenario, e moita riqueza animal e vexetal.
Retorno ao porto de Xufre
Retorno ao porto de Xufre
Retorno ao porto de Xufre
Coa silueta do Monte da Curota no horizonte
Retorno ao porto de Xufre
Retorno ao porto de Xufre
Faro de Punta Cabalo
O con dos tres pés
A Illa e o seu peirao
A Illa e o seu peirao
A Illa e o seu peirao
A Illa e o seu peirao
Xa de volta á ‘civilización’, paga a pena visitar o Faro, as praias e outros recursos naturais que ofrece A Illa. Malia que pequena, merece un tempo para coñecela a fondo…
Areais d’A Illa, coas súas chalanas tradicionais
Areais d’A Illa, coas súas chalanas tradicionais
Areais d’A Illa, coas súas chalanas tradicionais
Publicado en Sen clasificar
Publicado por: MontePituco | 14/07/2018
O PETRÓGLIFO D’A PENA ‘VOLVE Á CASA’
O pasado mes de xuño tivemos a oportunidade de participar nun curso de gravado e esgrafiado en cerámica, organizado polo taller Alén das Olas. Os gravados rupestres foron o eixe temático da actividade e, como homenaxe ao patrimonio estragado, esquecido ou desaparecido, quixemos representar o petróglifo de A Pena, que se atopaba nun penedo -de aí o topónimo do lugar- que desapareceu a raíz das obras da Variante; probablemente sepultado polo recheo actual.
Homenaxe ao patrimonio perdido, mais tamén homenaxe á persoa que fixo todo o que puido -malia que sen éxito- para evitar que se perdese: Xan Montenegro. Porque non foron poucas as veces que Xan acudiu a delegación de Patrimonio, enviou escritos, comunicados de prensa e deu a voz de alarma para que ese elemento fose documentado xa que, malia existir e haber cando menos unha fotografía que así o testemuñaba, non figuraba no catálogo oficial de Bens de Interese Cultural. Os intereses da Administración -e quizais outros ‘intereses’ paralelos- para non demorar a construcción da Variante coa localización dun petróglifo que seguramente podería ter paralizado as obras -ou mesmo alterar o seu trazado nese punto- foron a todas luces un factor determinante para que os esforzos de Xan Montenegro por protexer o petróglifo d’A Pena, foron en van.
Pero, aínda que de xeito simbólico, esa pequena figura de círculos concéntricos e cazoletas ‘volveu á casa’… Unha placa cerámica feita por mans inexpertas, aínda que perfeccionistas, lembra a existencia deste malogrado gravado rupestre.
Unha vez seca a arxila, e co acabado final a verniz aplicado por Alén das Olas, puidemos traer esta humilde representación do petróglifo d’A Pena a onde aproximadamente sería a súa ubicación orixinal. Dende logo, imaxinando como sería aquel lugar hai miles de anos, na Idade do Bronce, cando os antigos moradores deste lugar elixiron este outeiro para deixar as súas pegadas nas pedras, hailles que recoñecer o bo gusto: a ollada panorámica sobre o val… o ‘skyline’ das montañas no horizonte… a inspiración.
Alto de A Pena
Alto de A Pena
Publicado en Accións, Denuncias, Imaxes, Xeral | Etiquetas: Cultura, Patrimonio rupestre, Variante de Marín
Publicado por: MontePituco | 13/07/2018
CUNETAS IMPRACTICABLES, PERIGO PARA VIANDANTES
É un ‘clásico’ por estas datas, a partir da primavera e ben entrado o verán… Se as máquinas da Deputación -titular do vial provincial que atravesa a parroquia- ou os servizos habilitados polo Concello de Marín non actúan, as cunetas énchense de vexetación e convértense en espazos inaccesibles e impracticables para os viandantes. O problema non é que haxa herba, senón que dun tempo a esta parte medraron silvas, estrugas e ata acacias cheas de pinchos que dificultan enormemente o paso de peóns. A liña branca que delimita o carril para os vehículos de motor do xa minúsculo espazo que hai para que as persoas nos despracemos, hai moito que desapareceu practicamente debaixo do fento e das demais plantas que van medrando.
Pasan os días e as semanas e non parece que a ninguén lle incomode ou lle preocupe esta reiterada situación. Tod@s somos usuari@s pero, ou ben a veciñanza pensa que é un perigo mais ninguén move un papel ou fai unha chamada para buscarlle solución, ou verdadeiramente estamos anestesiad@s pola comodidade, a desidia ou a irresponsabilidade. Ata que algún día leven a alguén por diante pola alta velocidade ás que @s fitipaldis conducen por aquí…
Como na Asociación Monte Pituco non somos desa segunda caste de persoas, senón que crémonos na obriga de demandar o que é xusto acudindo ás Administracións que correspondan, unha vez máis presentaranse as peticións e os documentos gráficos oportunos tanto no Concello como na Deputación -que tanto abogan pola seguridade vial e peonil- para que unha ou a outra, ou as dúas coordinadamente, tomen as medidas necesarias para facer transitable esta estrada sen risco de que xogarmos o físico.
Cuneta entre O Caeiro e A Bouza
Cuneta entre O Caeiro e A Bouza
Cuneta entre O Caeiro e A Bouza
Publicado en Denuncias, Imaxes, Xeral | Etiquetas: Concello de Marín, Deputación, Parroquia de San Xulián
Publicado por: MontePituco | 26/06/2018
CANDEAS PARA XABIER DOCAMPO
Candeas (de castiñeiro) para Xabier P. DoCampo (Rábade, Lugo, 1946 – A Coruña, 2018).
“…As árbores de Aimefue tamén teñen o don da palabra e poden falar entre elas, aínda que non se sabe de ninguén que fose quen de comprender a súa fala fóra delas mesmas. O que si se deu sabido é que non se trata de expresións simples aplicadas ás necesidades que a supervivencia lles dita, senón que son quen de organizar discursos complexos e ben artellados chegando mesmo á expresión dun pensamento abstracto que abeira moi de preto o pensamento filosófico e o razoamento matemático.
O Viaxeiro abandonou Aimefue algo decepcionado por non poder prolongar máis a súa estadía e intentar un camiño de comunicación coas árbores, aínda que fose rudimentario…”
[Fragmento d’O Libro das Viaxes Imaxinarias, escrito por Xabier P. DoCampo e ilustrado por Xosé Cobas]
O libro das viaxes imaxinarias
O libro das viaxes imaxinarias
Publicado en Imaxes | Etiquetas: Cultura
Publicado por: MontePituco | 24/06/2018
PLANTAS E AUGA DE ‘SAN XOÁN’ NO MONTE PITUCO
Un ano máis, fieis á tradición de colleitar as plantas para aromatizar e purificar a auga coa que, na mañanciña de San Xoán, nos lavaremos. Unha parte importante desta abundante e colorida cesta de herbas e flores medran no Pituco: sabugueiro, codeso, estalote, castiñeiro, falsa árnica, tromentelo, fiúncho, macela, mentraste… Outras procederán das hortas situadas ao pé do monte. E o líquido elemento ten a súa orixe tamén nos acuíferos centenarios que percorren as entrañas do ‘balcón da ría’.
Sexa pola calidade incuestionable da materia prima, sexa pola fe que move montes e montañas, o ‘meigallo’ cruel que pendía coma unha espada de Damocles sobre este Espazo Protexido do bravo Morrazo, desapareceu coma o fume das cacharelas. Ningún polígono industrial virá empañar o futuro que o solpor pinta de dourado.
Meigas fóra! Pro-polígonos fóra!
Invocando a protección das herbas de San Xoán para o conxunto rupestre do Pornedo
Do monte, á fonte, para empaparnos de maxia
Publicado en Xeral | Etiquetas: Cultura, Flora
Publicado por: MontePituco | 23/06/2018
DÉCIMO ‘SAN XOÁN’ DE VAIPOLORÍO
A carón da Ponte da Condesa
Vaipolorío suma outra marca máis no seu meritorio palmarés de logros: unha década organizando charlas divulgativas sobre o amplo repertorio de herbas que conforman o cacho de San Xoán. Unha década de labor pedagóxico que tamén tivo a súa ardua faceta de documentación, visitando cada unha das parroquias regadas polo río Tomeza/Gafos e entrevistando a quen podía achegar información sobre as plantas medicinais e aromáticas empregadas na noite máis máxica do ano para obter unha auga con propiedades beneficiosas coa que lavarse ao amencer, logo de permanecer ao aire libre captando a rosada da madrugada.
Pero non é polo que se poida aprender -que tamén!- sobre as cualidades sandadoras do hipérico, da menta ou da herba luisa, sobre o potente tinte da nogueira, sobre o valor simbólico da folla de viña ou de castiñeiro para o sustento diario en épocas pretéritas, ou sequera sobre o efecto decorativo dos pétalos de rosa, entre outras moitas plantas (as máis repetidas polas informantes suman 23 especies neste abundante cacho proposto por Vaipolorío).
Por riba de todo isto cómpre destacar a relevancia académica e humana de quen imparte esta charla, o profesor de ciencias naturais e educación ambiental Amancio Castro. Ademais dun fondo coñecemento sobre a flora, a fauna e a biodiversidade do Gafos en particular e sobre a natureza de Galicia en xeral, está a súa capacidade para transmitir esa sabedoría de xeito ameno e asequible. Nas súas intervencións mestúranse comentarios sobre a procedencia das plantas, os seus usos tanto no plano doméstico como na farmacopea científica, e a nivel antropolóxico ata as crenzas ou supersticións que se lles foron atribuíndo popularmente.
Todo isto mesturado con entrañables anécdotas dos seus tempos como mestre nas diversas escolas onde a rapazada tivo a sorte de contar cun profesor tan ‘enrollado’.
Nós tamén quereriamos ter un mestre que, dun xeito sutil e efectivo, lograse que o cheiro fedorento da ruda se acabara convertendo en auténtica devoción polo arrecendo da planta, polo simple -que non inocente- xesto de tela presente na aula durante todo o curso. A verdadeira educación, a que perdura para sempre, é a que se cultiva día a día, a lume manso. Como os dez anos que Vaipolorío leva ‘encantando’ adeptas e adeptos da tradición das herbas de San Xoán.
Folla de viña branca
Décimo San Xoán de Vaipolorío, con Amancio Castro
Décimo San Xoán de Vaipolorío, con Amancio Castro
Publicado en Imaxes, Xeral, Xuntanzas | Etiquetas: Colectivos sociais, Cultura, Flora
Publicado por: MontePituco | 20/06/2018
HOMENAXE A XAN MONTENEGRO NO SEU 7º CABODANO
Por primeira vez dende que cada mes de xuño nos reunimos a carón do monumento na túa memoria, non estou aí para soltar a miña cansina chapa a prol da defensa do Monte Pornedo. Despois de que na homenaxe do ano pasado che dedicara a primeira vitoria xudicial contra a Xunta, facíame moita ilusión poder estar este sábado canda a túa bravísima familia para dedicarche un segundo triunfo, neste caso contra o Concello de Marín. Conseguímolo, Xan, por partida dobre. Vai por ti!
O polígono industrial que ameazaba o patrimonio histórico e cultural, a natureza e a paisaxe dese ‘balcón da ría’ que tanto amamos, xa está no lixo, tumbado por dúas sentenzas firmes e irrevocables. E os pro-polígono, que veñen sendo a mesma caste ruín que durante anos se dedicou a machacarte en vida, teñen o seu merecido en forma de palmo de narices. Non puideron connosco malia todos os atrancos e o xogo sucio que practicaron.
Inspiráchesme a fortaleza, o tesón e a ironía que marcaron en parte esta loita. Tal vez se puidera ter feito mellor nalgúns aspectos; ogallá os nosos camiños se tiveran cruzado antes para que a túa referencia me axudase a actuar con máis determinación en momentos de dúbida.
Abraiaríaste cos drásticos cambios de rumbo que se teñen producido na política local, máis no curral onde tanto te fixeron padecer. E ficarías perplexo ante outras actitudes cando menos cuestionables.  Seguramente actuarías analizando as cousas coa túa parsimonia, entornando os ollos con picardía e botando un sorriso mentres pronunciaras algunha desas reflexións inintelixibles, dicindo todo e nada a un tempo. Porque diso se trata: de relativizar as dificultades, quitarlle ferro ao que nos enerva e manter o noso rumbo; ti que tanto sabías do mar e das súas tormentas… Só alguén coma ti para saber o que verdadeiramente importa: a vida, a amizade, os principios, os ideais.
En tratar de seguir os teus pasos está a razón da miña ausencia, alí no Carballal. Camiñando por ti, e canda ti, pola recuperación da ría e das praias de Lourizán sepultadas baixo o cemento, o formigón e o asfalto. Quedan aínda outras moitas razóns para traballar a prol do que é xusto, pero a protección do Pornedo xa foi gañada a pulso, e máis que aspiramos a lograr na mellora e no recoñecemento deste noso humilde paraíso, o noso Macondo, a nosa Ítaca.
Publicado en Hemeroteca, Xeral | Etiquetas: Cultura, Parroquia de San Xulián, Veciñ@s
Publicado por: MontePituco | 19/06/2018
MARCHA CONTRA CELULOSAS: POLA RECUPERACIÓN DAS PRAIAS
Saída da Alameda de Pontevedra
Marcha da APDR contra Ence-Elnosa, 2018
Marcha da APDR contra Ence-Elnosa, 2018
Manifesto da Asociación pola Defensa da Ría de Pontevedra, pronunciado pola secretaria da APDR, Antía Marinho
Desde a APDR agradecémosvos a vosa presenza na Marcha e o voso apoio e implicación en todas as actividades que levamos adiante na loita contra o deterioro ambiental da nosa contorna e na procura dun modelo de desenvolvemento respectuoso co medio e máis xusto social e economicamente.
Como sabedes, estamos a celebrar o noso 30 aniversario, trinta anos de loita que, sen dúbida, son moitos para unha organización ecoloxista que só conta coas súas propias forzas, que son as vosas. Sabemos da dificultade de loitar contra as agresións ao noso medio ambiente e á economía das clases populares, contra proxectos que veñen disfrazados de progreso e postos de traballo. E non dubidamos en dar o noso apoio a esas loitas, porque son tamén as nosas loitas. Citaremos hoxe a loita contra a mina de Touro pola súa actualidade e pola exemplar resposta mobilizadora do pasado domingo.
E sabemos tamén que a nosa loita ten unha dificultade engadida; estamos a loitar contra dúas empresas asentadas na nosa Ría hai xa máis de cinco décadas, contra dúas empresas que contan con importantes apoios políticos e mediáticos. Para moita xente, o “normal”, o “lóxico”, sería acomodarse á situación, aprender a vivir xunto ao monstro que nos rouba o lecer, a saúde e a economía, e soltar un suspiro ou facer un aceno de desaprobación cada vez que o vemos ou falamos del.
Ven como máis normal adoptar unha actitude de resignación, e mesmo xustifican esta actitude como unha das características do noso pobo! Mais non é así, e temos que entender e valorizar o importante que é o feito de continuarmos na loita, ano tras ano, sendo conscientes das nosas derrotas mais tamén das nosas vitorias. Esta actitude é un tesouro porque nos impide caer no derrotismo, no fatalismo ou no cinismo. É a proba da nosa fortaleza e de que non nos resignamos a que nos impoñan un futuro que, nin queremos, nin necesitamos!
Porque nós non renunciamos aos nosos obxectivos, non renunciamos a conseguir a recuperación da nosa Ría e as nosas praias, unhas praias que foron ao tempo espazo de lecer e divertimento, e soporte físico de milleiros de postos de traballo; aquelas praias que -en palabras das vellas mariscadoras- “sacaron moitas fames ao pobo” e que hoxe están baixo a fábrica. Recuperalas é hoxe unha das nosas consignas e foi sempre un dos nosos obxectivos irrenunciábeis!
Concorren este ano circunstancias que fan especial esta Marcha; dunha banda, o cambio de goberno en Madrid deixa nas mans do PSOE a decisión de decretar XA a caducidade da concesión de ELNOSA e a busca das vías que permitan anular a indecente prórroga de 60 anos concedida polo PP a ENCE.
Asistentes á Marcha procedentes da Alameda de Marín
Flashmob realizado por Greenpeace
Comunicaban hai ben pouco os propietarios de Elnosa, que tiñan decidido deixar de producir cloro e sosa en Lourizán, pero deixaban a porta aberta a seguir utilizando as súas instalacións para “comercializar derivados” como o hipoclorito sódico. Na APDR alegrámonos desta noticia, porque sabemos que é froito da loita continuada contra o complexo Ence-Elnosa; pero sabemos tamén que non podemos baixar a garda, que debemos manter a presión social e institucional para conseguir que Elnosa feche este mesmo ano.
Por iso esiximos ao novo goberno español que cumpra a lei e decrete a caducidade da concesión de ELNOSA, unha caducidade que é indiscutíbel desde o momento en que a empresa transmitiu a súa propiedade incumprindo as condicións esixidas no título concesional. Máis non é esa a nosa única demanda ao goberno do PSOE. Esixímoslle tamén a derrogación da prórroga a ENCE; non esquezamos que o PSOE declarouse contrario á prórroga e comprometeuse a derrogala!
Marcha da APDR contra Ence-Elnosa, 2018
Marcha da APDR contra Ence-Elnosa, 2018
Agora pode facelo, e desde a APDR imos presionar tanto pola vía xudicial como pola social para que o faga!
Doutra banda, esta Marcha serve de colofón á campaña da Iniciativa Lexislativa Popular para a defensa do bosque autóctono e a loita contra os incendios, unha campaña contra a eucaliptización do país e a conversión dos nosos montes en reservas forestais para unhas poucas grandes empresas, con Ence à cabeza, e na que a APDR xogou un papel fundamental na comarca. Unha campaña que quer ser xermolo dun novo modelo para o monte e o rural, porque existen alternativas fronte á condena de ser unha colonia produtora de pasta de papel e enerxía derivada dos chamados cultivos enerxéticos.
Agora o goberno autonómico ten que escoitar a voz da rúa e mudar radicalmente de modelo forestal, un modelo forestal ditado polos grandes intereses privados. De non facelo, está nas nosas mans e nos nosos votos mudalo. É moito o que está en xogo!
Xogámonos o futuro do rural, xogámonos ter unha economía auto-centrada e sustentábel ou unha ditada por intereses alleos, xogámonos un medio ambiente que garanta a vida e saúde da nosa e das seguintes xeracións. Temos alternativas viábeis e posíbeis desde xa, só é cuestión de vontade política, de ter visión ambiental e económica a medio e longo prazo e, simplemente, de termos un mínimo de amor pola nosa terra e de autoestima colectiva.
Queremos rematar insistindo en que manteñades esta actitude belixerante, que aínda nos resta moita loita e necesitamos de toda a forza e intelixencia posíbel. É fundamental organizármonos, e a APDR sempre estará aberta para quen quixer contribuír.
Temos que difundir as nosas ideas de persoa a persoa para contrarrestar o silencio que nos queren impoñer ENCE, o PP e os medios de difusión. Temos que garantir que as institucións se posicionen do noso lado e non ao servizo de Ence e Elnosa. Só así acabaremos por alcanzar os nosos obxectivos. E, non o esquezamos nunca, debaixo da fábrica están as praias, aquelas fermosas praias que noutrora nos foron roubadas. Nas nosas mans está recuperalas!
Publicado en Imaxes, Xeral, Xuntanzas | Etiquetas: Colectivos sociais, Concello de Marín, Concello de Pontevedra, Medio ambiente, Xunta
Publicado por: MontePituco | 18/06/2018
ARTE RUPESTRE EN ARXILA, CON ALÉN DAS OLAS
Antes de que a construcción da Variante de Marín aniquilase a carballeira pola que discurría o regato do Pornedo e fixera desaparecer o gran outeiro de pedra d’A Pena -de aí a orixe deste litotopónimo-, os vellos habitantes desta aldea sabían da existencia dun antigo gravado. Foi Xan Montenegro quen turrou ata a extenuación coa Delegación de Patrimonio da Xunta en Pontevedra para que os arqueólogos se achegaran ata alí a catalogar aquel petróglifo que estaba ameazado polas obras.
Os técnicos ignoraron as reivindicacións de Xan pero cando xa non había marcha atrás no avance das máquinas, acabaron recoñecendo que efectivamente ese vestixio prehistórico se atopaba alí; en parte grazas a unha fotografía tomada por Paulo Troitiño, experto no patrimonio de Marín e do Morrazo.
Cando en 2015 ACUAES extendeu polo Monte Pituco as canalizacións da nova Rede de Abastecemento de Auga, aqueles arqueólogos que pasaran olimpicamente de Xan Montenegro presentáronse no Pituco para facer unhas catas no terreo; mais unha deficiente planificación dos traballos previos pola ausencia de veciños da zona que puideran orientar sobre a localización no terreo daquel outeiro supostamente sepultado nun recheo, deu ao traste coa posibilidade de atopar aquel petróglifo perdido.
Se aqueles arqueólogos tiveran atendido a Xan Montenegro, aquel gravado posiblemente fose documentado como o petróglifo d’A Pena e hoxe en día tería enriquecido o valioso patrimonio arqueolóxico de San Xulián, a parroquia marinense coa maior densidade de xacementos rupestres. Nun xesto de reivindicación da memoria, nun acto espontáneo de desagravio e de homenaxe a Xan Montenegro, quixemos ‘rescatar’ -aínda que fose metaforicamente- aquel petróglifo; pasar do plano virtual dunha fotografía ao plano tridimensional dun obxecto que recorde que ese pedazo do pasado existiu, ou existe aínda, malia que fique baixo a terra.
Foi grazas á iniciativa do obradoiro Alén das Olas, organizador dun curso de gravado e esgrafiado de cerámica con motivos rupestres. A sesión comezou precisamente cunha introdución de Paulo Troitiño sobre a arte rupestre e un repaso aos principais xacementos marinenses a través de fotografías e calcos.
Familiarizarse co tacto da arxila, rescatando das telarañas da nenez os traballos escolares de plástica; modelar pequenos obxectos coas mans; experimentar co torno mentres a masa de barro se transforma entre as mans; aprender o manexo básico de ferramentas como o buril e practicar técnicas de decoración con engobe… Con Xermán Iglesias como mestre e cun amplo abano de gravados como fonte de inspiración, o grupo de alumnas e alumnos fomos producindo recipientes, placas e mesmo colgantes que reproducen a silueta dos petróglifos do Pornedo, da Carrasca, de Champás, da Godalleira…
Cervos, armas, círculos concéntricos e outras formas xeométricas que pertencen ao vasto patrimonio arqueolóxico da vila de Marín quedaron plasmados sobre arxilas vermellas que, trala súa cocción, serán pezas ‘eternas’. Case tan eternas como os referentes orixinais que temos nos montes de San Xulián ou de Mogor agardando que tanto os responsables políticos como a sociedade lle presten máis atención; especialmente aqueles que se atopan nunha situación extremadamente vulnerable, desprezados pola Administración, ignorados e discriminados nas campañas de promoción turística e cultural a nivel municipal, provincial e autonómico.
Moitas grazas a Alén das Olas por contribuír, con esta iniciativa tan orixinal e audaz, a darlles visibilidade, a fomentar a sensibilidade cara a este legado milenario.
Recomendamos vivamente a experiencia a todo tipo de públicos: pequenos e maiores, docentes e monitores de lecer, afeccionados ao patrimonio ou persoas alleas a este mundo. Non quedarán indiferentes porque, como ben indicou Ángel de Prado, un dos participantes no curso e bo coñecedor do acervo arqueolóxico galego, os gravados rupestres gústanlle a todo o mundo, a fisonomía dos petróglifos provoca gusto estético; pode entenderse máis ou menos o seu significado, pero ninguén dirá que sexan feos.
Curso de Alén das Olas
Curso de Alén das Olas
Curso de Alén das Olas
Publicado en Imaxes, Xeral | Etiquetas: Cultura, Patrimonio rupestre
Publicado por: MontePituco | 16/06/2018
FOTOGRAFAR A NOITE (II)
A lúa crecente brillaba pequeniña no horizonte e enriba dela, Venus. O demais, ruído contaminante, balbordo lumínico que impide gozar da noite, para disgusto da bichería que habita na nosa contorna, mais tamén para o propio ser humano, aínda que case ninguén se decate do dano que lle fai á nosa saúde o exceso de luz artificial cando debería reinar a escuridade.
Como era de esperar, na sesión práctica organizada no Monte Pornedo (Pituco) por Queremos Galego Marín co lema “Fotografar a noite”, fíxose patente o abuso que as vilas e cidades fan da iluminación en horario nocturno. O caso de Marín, a vista dende o ‘balcón da ría’ permite observar o escandaloso resplandor que emiten a Escola Naval, o porto ou a avenida de Ourense. Na outra beira da ría, outro foco de contaminación luminosa está ao fondo, en Sanxenxo, e tamén na poboación costeira de Poio, ademais de Pontevedra ao fondo.
Se a isto se suma o chorro de luz que se proxecta dende a ría de Vigo, atopámonos con que é practicamente imposible observar a Vía Láctea a simple vista dende esta parte da península do Morrazo. Posicionándose a carón do conxunto rupestre do Pornedo e orientándose cara ao interior da bisbarra, e facendo un esforzo de concentración, pódese definir coa ollada -ou case intuir- un tenue vapor de claridade no pouco que queda da negrura do ceo.
Cómpre ter a pericia de hábiles fotógrafos como Fran Currás de Queremos Galego Marín, e participantes na actividade como Antonio Costa e Paulo Troitiño, para tomar boas imaxes nocturnas nas que se aprecia claramente a dificultade para captar o brillo das estrelas porque, precisamente, o que máis brilla -e non para ben- é a pegada abafante e asoballadora da civilización sobre un medio natural débil e absolutamente desprotexido.
Ogallá esta actividade e a difusión que se faga da evidencia incontestable dun problema silencioso pero importante como o da contaminación luminosa, sirva para que a cidadanía tome conciencia e lle demande ás Administracións medidas para racionalizar o uso e o consumo da enerxía eléctrica. Redundará nunha mellor calidade de vida para tod@s, e empezaremos notando a mellora nos nosos petos e nas arcas do erario público.
Fotos dende o miradoiro do Pornedo
Conxunto rupestre do Pornedo
Fotografía nocturna no Monte Pituco
Fotografía nocturna no Monte Pituco
Fotos de Antonio Costa
Fotos de Paulo Troitiño con teleobxectivo dende o miradoiro do Pornedo
Foto de Fran Currás, coa Vía Láctea tralo grupo de participantes na actividade
Publicado en Alertas, Colaboracións, Imaxes, Xeral | Etiquetas: Colectivos sociais, Concello de Marín, Medio ambiente
Publicado por: MontePituco | 15/06/2018
HOMENAXE A XAN MONTENEGRO
Este sábado 16 de xuño
no Carballal (San Xulián)
a carón do monumento na súa honra
…Sete anos do seu pasamento…
Publicado en Xeral, Xuntanzas | Etiquetas: Parroquia de San Xulián, Veciñ@s
Publicado por: MontePituco | 14/06/2018
TEMOS DEREITO Á NOITE
“Reivindiquemos a noite! Temos dereito á noite!” foi o chamamento do profesor da USC Salvador Bará na súa recente conferencia sobre contaminación luminosa, organizada por Queremos Galego Marín. E do dito, ao feito; da teoría á práctica. Porque nada mellor que saír a un lugar afastado da civilización para decatarnos de que estamos perdendo ese privilexio, que o brillo das estrelas se está apagando aos nosos ollos debido a que, duns anos a esta parte, estanse iluminando as rúas, as estradas e as prazas “da peor forma”, advertiu.
Con Fran Currás como instructor, Queremos Galego Marín completa a actividade cunha saída fotográfica nocturna dende a área recreativa do Pornedo para “fotografar a noite”, achegándonos ás técnicas que permitan plasmar unha imaxe da Vía Láctea. Se dende o ‘balcón da ría’ gozamos dunhas vistas privilexiadas no plano horizontal, existe a posibilidade de que tamén enriba das nosas cabezas teñamos unha paisaxe astronómica digna de destacar; haberá que comprobar ata que extremo o impacto dos focos do campo de fútbol de San Pedro, da Autoridade Portuaria ou da Escola Naval, ademais das farolas da Avenida de Ourense, interfiren no goce da luz que proxectan as constelacións.
As condicións do tempo son óptimas neste venres 5 de xuño e o mapa do ceo nocturno tamén ofrece unha boas expectativas de visibilidade dos principais grupos de corpos celestes.
Precisamente, Salvador Bará fixo un repaso ao valor antropolóxico e simbólico do que ata os anos 30-40 aínda era “parte da paisaxe”: as estrelas desempeñaban un papel “fundamental” na agricultura e nas longas travesías; moitas culturas as incorporaron ás súas bandeiras, moitos escritores -dende Rosalía a Neruda- se inspiraron nelas para compoñer versos e non poucos pintores, como Van Gogh, as plasmaron nos seus lenzos.
Sen embargo, aspectos tan importantes no devir da nosa sociedade como o medio ambiente, a saúde humana, a investigación científica e o patrimonio cultural padecen as consecuencias da sobreexposición á luz en horario nocturno, sen esquecer o moito que se incrementa o consumo enerxético e o gasto tanto no erario público como a nivel privado.
Dende a Estación Espacial Internacional, a uns 400 quilómetros de altura, chegan imaxes impactantes da disparatada mancha brillante que proxectan as cidades atlánticas, dende Ferrol a Lisboa; sorprende o derroche de iluminación que permite identificar claramente o territorio portugués, como chama tamén a atención a hiper-iluminación en países europeos como Bélxica e Holanda fronte á discreción de Alemaña, cuxas farolas iluminan “a metade” que as do seu ámbito xeográfico máis próximo.
“Cada vez hai menos zonas escuras”, insistiu Salvador Bará, “pero hai esperanza”. Por fortuna, a solución está en darlle a un botón, metaforicamente falando. Do que se trata, en definitiva, é de que tanto a cidadanía como as Administracións se conciencien do problema e adopten medidas ou políticas aforro enerxético. Localidades como Puente La Reina, en Navarra, ou A Veiga -Trevinca é Destino Starlight– en Ourense, son algúns dos exemplos a seguir.
A fin de contas, e “despois de moito investigar, a comunidade científica concluíu que a mellor iluminación é a diurna”, chanceou Salvador Bará, quen defendeu que se protexa a “trama negra” ou a ausencia de luz, do mesmo xeito que -en termos de ecoloxía- hai unha trama verde para referirnos á vexetación, e unha trama azul no caso dos ríos e regatos.
Publicado en Xeral, Xuntanzas | Etiquetas: Colectivos sociais, Medio ambiente
Publicado por: MontePituco | 11/06/2018
CURSO DE ESGRAFIADO E GRAVADO DE PETRÓGLIFOS CON ALÉN DASOLAS
O estudio Alén das Olas (r/ Exército e Marina, 7) en Marín vai impartir o vindeiro sábado 16 de xuño un curso de iniciación ao “Esgrafiado e gravado de petróglifos sobre cerámica” que xa ten aberto o prazo de inscrición. Nunha sesión intensiva a partir das 11 da mañá e ata as 7 da tarde, os participantes tomarán contacto -dun xeito ameno e práctico- con estas técnicas de creación e decoración cerámica guiados polos profesionais que dirixen o taller, Laura Villanueva e Germán Iglesias.
O esgrafiado e o gravado son procesos de impresión arraigados nesta modalidade de artesanía dende as súas orixes. Consisten en traballar sobre a superficie da arxila utilizando ferramentas incisivas; no caso do gravado, trazando un debuxo que queda en baixorrelevo, mentres que o esgrafiado baséase na realización da figura retirando unha capa de barro superficial que enmascara o material orixinal para que este último quede á vista.
Os elementos nos que se vai centrar a decoración das pezas modeladas son os petróglifos, principalmente os documentados en Marín. Con esta temática, Alén das Olas pretende contribuír ao coñecemento e á divulgación do patrimonio arqueolóxico marinense, ademais de sensibilizar sobre a necesidade de protexer este milenario legado histórico e cultural.
Os conxuntos rupestres do Pornedo, A Carrasca, Champás, Pinal de Caeiro, Sete Camiños, Pedrouzos, Sete Espadas, A Subidá, A Godalleira ou a Pedra dos Mouros, entre outros, son algúns dos xacementos catalogados máis representativos cuxos calcos se poderán plasmar en soportes diversos previamente elaborados por Alén das Olas. Trala decoración, cocción e esmaltado das pezas, os/as alumnos/as poderá levar cadansúa creación.
O curso contará coa colaboración dun experto en patrimonio local, Paulo Troitiño, que ofrecerá unha introdución -a modo de contexto informativo- sobre os principais gravados rupestres catalogados en Marín, con imaxes da súa fisonomía, datos sobre a súa localización xeográfica, e valoracións da importancia simbólica de cada petróglifo.
As persoas interesadas poden informarse e inscribirse acudindo ao local de Alén das Olas ou contactando no número de teléfono 606994447 e no correo electrónico alendasolas@gmail.com. O prezo do curso é de 50 euros, con materiais e coccións incluídos.
Laura Villanueva, de Alén das Olas, realizando unha peza cun calco do petróglifo do Pornedo
Laura Villanueva, de Alén das Olas, realizando unha peza cun calco do petróglifo do Pornedo
Laura Villanueva, de Alén das Olas, realizando unha peza cun calco do petróglifo do Pornedo
Publicado en Accións, Xeral | Etiquetas: Colectivos sociais, Cultura, Patrimonio rupestre
Publicado por: MontePituco | 05/06/2018
CONTAMINACIÓN LUMÍNICA, TAMÉN EN MARÍN
No Día Mundial do Medio Ambiente facémonos eco dunha actividade que ten que ver cunha forma de contaminación ‘inmaterial’. Fai tanto dano á vista como o que provoca o lixo nas rúas, os entullos no monte, os sentinazos no mar ou os verquidos nos ríos. Mais esta clase de agresión non se percibe a plena luz do día senón cando escurece: trátase da contaminación luminosa. A Asociación Queremos Galego Marín organiza este venres 8 ás 20:00h no Museo Manuel Torres a conferencia “O outro lado da luz”, impartida polo doutor en Física da Universidade de Santiago de Compostela Salvador Bará, co obxectivo de informar e sensibilizar sobre esta problemática que a moita xente lle pasa desapercibida e que tampouco ningunha Administración se preocupa por minimizar.
De aí a importancia de abordar -desde o punto de vista científico e legal- as alteracións da escuridade natural polas emisións de luz, ademais de concienciar tanto a veciñanza como as institucións dos efectos da contaminación luminosa na natureza, na nosa saúde e na (in)cultura da excesiva e mala iluminación das nosas vilas e cidades.
Salvador Bará é profesor titular na Facultade de Óptica e Optometría. Entre as súas publicacións destaca o libro “E fixemos a luz” (Biblioteca de Divulgación, Serie Científica da USC). Entre os campos de investigación nos que traballa sobresaen as súas achegas en materia de contaminación luminosa, sobre a que ten escrito numerosos artigos. Tamén é coordinador do proxecto de divulgación “Astronomía na beirarrúa”.
O ceo foi, é, e será sempre unha fonte de inspiración creativa para toda a humanidade. Malia o seu papel protagonista na configuración da nosa civilización e da cultura, dende Queremos Galego Marín lamentan que se estean perdendo eses valor como consecuencia dun uso excesivo e irresponsable da enerxía eléctrica no alumeado público de exteriores. Esta iluminación converte as vilas nunha antorcha de fotóns que impide a visión nocturna das estrelas desde dentro da propia vila e mesmo desde fóra delas.
O uso da electricidade para xerar luz constituíu un factor de progreso incuestionable no transcurso da Historia, pero a mala e abusiva xestión desa fonte de enerxía converteuse nunha mostra máis da sociedade de consumo, pola irracional tendencia do comportamento humano. Monumentos, rúas, prazas, parques e mesmo praias mal iluminados impiden que a cidadanía poida gozar do ceo nocturno, ademais de perxudicar a vida doutros seres vivos cuxo benestar depende da súa calidade.
A contaminación luminosa afecta a saúde das persoas, xa que unha variación na iluminación ambiental natural pode producir alteracións nos patróns da liberación de determinadas hormonas (melatonina, cortisol, prolactina e as hormonas do crecemento), o que repercute en desequilibrios orgánicos a distintos niveis.
A contaminación luminosa tamén ten efectos comprobados sobre a fauna: os animais evolucionaron e viven con ciclos predecibles de luz e de escuridade; coa excesiva iluminación das cidades e das que circundan os seus habitats naturais estáselles alterando o seu patrón de vida, alterando así os ciclos migratorios, a reprodución, a alimentación e outros factores esenciais para a súa supervivencia.
“A extensión dos sistemas de alumeado público foi un dos avances fundamentais para o desenvolvemento das sociedades urbanas a partir de mediados do século XIX e dende os seus inicios foi percibida pola cidadanía en clave esencialmente liberadora. O reverso da moeda é que un innecesario mal uso deste recurso desembocou nun problema ambiental de gravidade cada vez maior”
[‘Contaminación lumínica e concienciación cidadá‘, artigo de Salvador Bará e Dositeo Veiga na Revista do Colexio Oficial de Físicos]
A charla de Salvador Bará se completarase o venres 15 de xuño cunha saída fotográfica nocturna no Monte Pornedo, a partir das 23:00 horas, guiada pola Asociación Queremos Galego Marín.
Con este taller práctico de fotografía poderanse comprobar sobre o terreo os efectos negativos da contaminación luminosa no ceo nocturno sobre a vila de Marín. Dende o miradoiro do Pornedo é perfectamente visible a excesiva iluminación da avenida de Ourense, das instalacións da Escola Naval Militar ou do campo de fútbol de San Pedro.
[Á esquerda, o resplandor do campo de fútbol; á dereita, a avenida de Ourense, o recinto portuario e a Escola Naval. As fotos, de Antonio Costa, foron tomadas no miradoiro do Monte Pituco (Pornedo)]
Publicado en Accións, Xeral, Xuntanzas | Etiquetas: Colectivos sociais, Medio ambiente
Publicado por: MontePituco | 04/06/2018
BIODIVERSIDADE DO MONTE PORNEDO
Grazas ás achegas de Cándido Martínez, da Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo e do colectivo ecoloxista Luita Verde, que tantas veces visita o Monte Pornedo para interesarse pola súa fauna, flora e patrimonio histórico, seguimos ampliando coñecementos sobre a rica biodiversidade deste espazo natural. Agora por fin, despois de máis de oito anos de intenso traballo, o Pornedo ‘respira’ tranquilo unha vez que o TSXG liberouno da pesada espada de Damocles que pesaba sobre esta contorna, na que o Concello de Marín e a Xunta de Galicia proxectaran un polígono industrial que afectaba de forma irreversible a súa importancia natural, cultural e paisaxística.
Dúas sentenzas firmes e irrevocables dannos a seguridade de seguirmos gozando desta contorna privilexiada, no ‘balcón da ría’, sen temer que cada primavera, cada verán, cada outono ou cada inverno, con cadansúas características a nivel botánico e faunístico, puidera ser o último. Esa desacougante sensación foi a que nos impulsou a intentar catalogar -coa axuda da fotografía e da bibliografía- cada planta, insecto, réptil ou ave que achabamos digna de figurar nun modesto caderno de campo 2.0. Esa intención documental virou tamén nunha finalidade divulgativa, didáctica e sensibilizadora. Mais agora, coa negra sombra do polígono industrial afastada por completo do Pornedo, esta crecente relación de flora e fauna ten vocación de seguir alimentando a curiosidade e o coñecemento de quen se achegue a gozar desta paraxe.
Cándido Martínez salientou a presenza da bolboreta Euphydryas aurinia, “especie querente de hábitats forestais e de matogueira, polo xeral ben conservados e a miúdo preto de ambientes húmidos, de aí tamén ou seu nome de señoriña dos brañais en galego-. Malia que se trata dun insecto “abundante nestes momentos polo Morrazo e que non está considerada como ameazada nin protexida pola lexislación estatal”, sen embargo está “incluída nos Anexos II e IV da Directiva Hábitats (Directiva 92/43/CEE) da Unión Europea, polo que é prioritario a conservación da especie e dos seus hábitats”.
Señoriña dos brañais (Euphydryas aurinia)
O responsable da Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo tamén destacou a abundancia de insectos entre a vexetación en floración “dentro dunha importante biodiversidade, con outras bolboretas, escarabellos e grilos de matogueira”.
Escarabello do sudario (Oxythyrea funesta)
Esmeralda común (Hemithea aestivaria) pousada en fento común (Pteridium aquilinum)
Metrioptera sp. en flor de carqueixa boieira (Halimium alyssoides)
Ninfa de Linneo (Coenonimpha pamphilus) en flor de ouropesa (Simethis planifolia)
Tomiñeira de Batón (Pseudophilotes baton)
Oedemera nobilis en flor de vara de ouro (Solidago virgaurea)
Andrena sp. en flor de Ornithogalum broteroi
Nestas datas de floración primaveral, resaltan principalmente as especies ruderais “que crecen á beira dos camiños, en terreos algo alterados e cun marcado carácter nitrófilo”. Entre elas, a Erica umbellata, a primeira en florecer entre a familia das ericáceas, comunmente coñecidas como carrascos e carrascas. Ademais, medrou algún cogomelo “de tempada” como a Amanita junquillea, que “crece praticamente todo o ano en chans ácidos e areosos e todo tipo de bosques, preferentemente de coníferas”.
Borla azul (Jasione montana) e carrasco (Erica umbellata)
Herba da rabia (Anagallis arvensis)
Liño bravo (Linum bienne)
Trevo amarelo (Trifolium campestre)
Trevo rubio (Trifolium pratense)
Chamativa é tamén a localización da especie Hypericum humifusum, “unha variedade de hipérico rastreiro que crece en prados húmidos, breixedais, noiros… de substrato ácido e que malia ser unha especie que se estende por boa parte de Europa é a primeira vez que a atopo no Morrazo”, explica Cándido.
[Fotografías e asesoramento científico: Cándido Martínez]
Publicado en Colaboracións, Imaxes, Xeral | Etiquetas: Fauna, Flora, Medio ambiente
Publicado por: MontePituco | 17/05/2018
DÍA DAS LETRAS GALEGAS NO ‘BALCÓN DA RÍA’
busca o amor nos ollos
Un ‘poema viaxeiro’ chegou ao Miradoiro do Pornedo, o ‘balcón da ría’, neste Día das Letras Galegas dedicado á profesora e escritora María Victoria Moreno.
Nenas e nenos da Escola de Educación Infantil Nosa Señora do Carme, de Marín, ceibaron textos da autora homenaxeada en diversos puntos da vila. Seguindo as instruccións que figuran no reverso do poema, gozamos da súa lectura e logo achegámonos ata o Monte Pituco (Pornedo) para que as palabras se enchouparan das cores do solpor. Agora, estes versos emprenden un novo tránsito para chegar -ogallá- a outras mans que os aprecien e sigan contribuíndo a que a literatura, a educación e a cultura flúan entre a veciñanza.
Grazas ao profesorado, o alumnado e a asociación de nais e pais da EEI Nosa Señora do Carme por poñer en marcha esta fermosa iniciativa. Grazas á pequena  Alexandra polos debuxos que acompañan a historia de Iván.
“Escribo en galego porque amo Galiza, porque Galiza me deu moito, porque penso en galego”
Publicado en Imaxes | Etiquetas: Cultura
Publicado por: MontePituco | 13/05/2018
30 ANOS DA APDR
Dous son os piares nos que se sustenta o traballo desenvolvido pola Asociación Monte Pituco (Pornedo) contra o proxecto de construcción dun polígono industrial neste emplazamento, dende finais de 2009 ata a actualidade, cando dúas sentenzas firmes do TSXG lle deron a razón a este humilde colectivo: un, a oposición da Asociación de Veciños de San Xulián capitaneada con afouteza por Xan Montenegro; outro, a Asociación Pola Defensa da Ría (APDR) de Pontevedra, que xa daquela reivindicaba a riqueza natural, paisaxística e cultural do espazo que Xan bautizou xustamente como o ‘balcón da ría’.
Sobre estes alicerces cimentáronse nove anos de esforzo, sacrificio e merecida recompensa para a Asociación Monte Pituco, que non pode menos que aplaudir os 30 anos da APDR e acompañar a organización ecoloxista na celebración que tivo lugar no Teatro Principal ante centos de persoas, soci@s e simpatizantes: un acto sinxelo e emotivo no que as persoas que fixeron posible estas tres décadas de traxectoria foron protagonistas e homenaxeadas, a un tempo; houbo lembranzas para quen xa non está entre nós para compartir os festexos; escoitamos o testemuño  directo de quen tivo un papel relevante na organización; participaron colaboradores no eido da cultura -a literatura, a música, a arte-; proxectouse abundante material gráfico das numerosas actividades organizadas neste tempo, ademais de fotografías e vídeos dos feitos máis noticiables: as marchas contra Celulosas e Elnosa, ou o xuízo na Audiencia Provincial no que a dirección da pasteira asumiu unha condena por delicto ecolóxico.
Dúas horas cheas de  historia nas que non faltou o humor nin o eco perenne dun lema: “Así, así, nin un paso atrás… esta Celulosa, ímola pechar!”.
A actriz Mónica Caamaño foi unha das presentadoras do acto
Arturo Estévez e Daniel Soutullo, socios fundadores da APDR e integrantes da primeira xestora
Homenaxe ao arquitecto Fernando Martínez Sarandeses, primeiro presidente da APDR ,ata 1991. A súa viúva recolleu o recordo da Asociación
Outro dos condutores do acto foi o xornalista Xabier Fortes que, entrevistou, en primeiro lugar, ao biólogo Daniel Soutullo
Celia Cortizo, Lidia Torres e Aida Dantas, tamén foron distinguidas
A APDR recoñeceu o respaldo da Asociación pola Defensa Ecolóxica de Galicia (Adega), representada pola súa secretaria, Mar Santiago
Piter, Ralph & Tery, amenizaron a velada con música de Adriano Celentano e Fausto
“…Y las fábricas, “perfumando” están todo el aire
Y oscurecen un cielo tan negro oliendo que apesta
El alcalde asegura que la ciudad es moderna
No hacen caso si dices que el cemento tapó tus narices
El infarto es la moda, quien no lo padeció lo tendrá…”
[Fragmento de “Un árbol de 30 pisos”, de A.Celentano]
Leonor González ‘Nené’, presidenta da APDR entre 1991 e 1997, foi unha das voces máis aclamadas polo público. “A miña ría convertérona nunha cloaca”, declaroulle ao Diario de Pontevedra tralo seu retorno de Sudamérica. Ademais de padecer ameazas de morte polo seu activismo, nalgunhas das fotografías proxectadas víuselle protagonizando intensas protestas, nalgunha das cales foi desaloxada á forza pola Policía
Celebración do 30º aniversario da APDR en Pontevedra.
Celebración do 30º aniversario da APDR en Pontevedra.
A literatura, na voz de Susana Trigo, Elvira Riveiro e Calros Solla
O avogado Vicente García Legísima calificou de “indecente” a prórroga por 60 anos que o Goberno en funcións lle outorgou a Ence. Na súa intervención lembrou o xuízo de novembro de 2002 no que seis directivos da factoría asumiron unha condena por delicto ecolóxico
En 2002 a marea negra do Prestige tamén mobilizou a APDR, coordinando grupos de voluntarios que acudiron ás zonas da costa afectadas polo verquido. Manuel González foi o responsable daquel operativo
Celebración do 30º aniversario da APDR en Pontevedra.
Celebración do 30º aniversario da APDR en Pontevedra.
O alcalde de Pontevedra, Miguel Fernández Lores, e a presidenta da Deputación, Carmela Silva, criticaron -respectivamente- as ‘esmolas’ de Ence aos colectivos de mariscadores para a dotación de medios materiais e aos clubes deportivos en forma de patrocinios, ademais do intento de ‘compra’ e das ‘presións’ exercidas dende a fábrica e a Xunta para que o organismo provincial cedese na situación que afecta ao Pazo de Lourizán
Carlos Yus, de Migallas Teatro, caracterizado como Mariano Rajoy
Celebración do 30º aniversario da APDR en Pontevedra.
Rosa Fernández Caamaño e Kiko da Silva, en representación dos artistas plásticos. Canda eles, colaboradores no campo da fotografía
O actual presidente da APDR, Antón Masa, reivindicou que unha ampla maioría da poboación está a prol de recuperar a ría como evidencia a afluencia ás marchas contra Celulosas. Tamén rexeitou a política forestal da Xunta, ‘dictada por Ence’
A xunta directiva da APDR, no remate do acto de celebración dos 30 anos do colectivo
Momentos na historia recente da APDR: volta en veleiro pola ría co lema “No Celulosas” nas velas
Momentos na historia recente da APDR: limpeza de residuos en Tambo
Momentos recentes na historia da APDR: a marcha contra Celulosas e Elnosa
Publicado en Imaxes, Xeral | Etiquetas: Colectivos sociais, Concello de Pontevedra, Deputación, Medio ambiente
DÚAS SENTENZAS FIRMES DO TSXG EN DEFENSA DO MONTE PITUCO!
O TSXG declara FIRME a sentenza que ordea retirar do PSOAEG o polígono proxectado no Monte Pituco (setembro 2017)
O TSXG declara FIRME a sentenza que ordea retirar do PXOM de Marín o polígono proxectado no Monte Pituco (xaneiro 2018)
Salvemos o Monte Pituco (Pornedo)
Promocionar tu página también
SOS Arte Rupestre Galega, SOS PORNEDO
RESTOS DE VEHÍCULOS, NA FONTE DA PULGAS
‘TOMAMOS NOTA’, NO PLENO DE AGOSTO
O PETRÓGLIFO DA MOREIRA, SOTERRADO POLOS ENTULLOS
REUNIÓN URXENTE NO CONCELLO DE MARÍN SOBRE O PLAN DE PATRIMONIO
DESBROCES DA COMUNIDADE DE MONTES EN PINAL DE CAEIRO
AMPLÍAN A EXCAVACIÓN NO CASTRO DA SUBIDÁ
DIVERSIFICACIÓN PRODUTIVA NOS MONTES COMUNAIS
7Camiños AA.VV. San Xulián Auga Brilat Chan industrial Colectivos sociais Comunidade de Montes de San Xulián Concello de Marín Concello de Pontevedra Consellería de Infraestruturas Cultura Deputación DOT Fauna Flora Informes técnicos Medio ambiente Ministerio de Fomento Monte veciñal O Morrazo Parroquia de San Xulián Patrimonio rupestre Pensamentos Política Porto de Marín Prensa PXOM Marín Seprona Urbanismo Valedor Variante de Marín Veciñ@s Xunta
Andaríns do Val do Lérez
Asociación de Propietarios de Monte Privado do Morrazo
Asociación para a Defensa do Patrimonio Galego
Asociación pola Defensa da Ría de Pontevedra
Á sombra de Bouza Panda
Cosas de la Abuela Cris
Entorno xurídico das Comunidades de Montes
Galiza Non Se Vende
Nebra. Defensa común dos montes da Galiza
Non á destrución do Chan das Pipas (Redondela)
O Embigo do Becho
Organización Galega de Comunidades de Montes Veciñais en Man Común
Plataforma en Defensa de Os Praceres
Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo
Polígono na Brea non
Proxecto arqueolóxico d'A Lanzada
Sociedade Antropolóxica Galega (SAGA)
Xoan Arco da Vella
REUNIÓN URXENTE NO C… en PLENO DE ABRIL: DEBATE DA MOCI…
REUNIÓN URXENTE NO C… en INTERVENCIÓN NA COMISIÓN DE CU…
DESBROCES DA COMUNID… en A IRMANDADE ILLA DE TAMBO DENU…
AMPLÍAN A EXCAVACIÓN… en A FORNEIRIÑA, NA DEFENSA DO…
O PETRÓGLIFO D… en ARTE RUPESTRE EN ARXILA, CON A…
breaseixo en HOMENAXE A XAN MONTENEGRO NO S…
ARTE RUPESTRE EN ARX… en PENDENTES DAS CATAS ARQUEOLÓXI…
MontePituco en A COMUNIDADE DE MONTES DE COUS…
Bruno centelles en A COMUNIDADE DE MONTES DE COUS…
DÍA DO LIBRO, NO MON… en ASÍ FOI ‘LOITADORAS…
MontePituco en SATURNIA PAVONIA, NOS ALEDAÑOS…
julio en SATURNIA PAVONIA, NOS ALEDAÑOS…
NOVAS PEZAS CON MOTI… en OS PETROGLIFOS DO PORNEDO, EN…
RUTA DO CLUB CICLIST… en PASOS vs. RODAS
BASURA CHAMA POR MÁI… en MÁIS VERQUIDOS NO MONTE P…


document_lang: gl

langs: es gl es en gl es es gl gl en es es es es gl es es es en

text:
Persianas Ferrol - Ferrol Cerrajeros - Económico. Desde 40 €. 24 Horas.
Persianas Ferrol – FC CERRAJEROS FERROL
Reparación y mantenimiento de todo tipo de persianas:


langs: es es gl es

text:
Emprendimiento – Finanzas For Dummies
Como emprender un negocio propio en 7 pasos de Forma Rápida y Efectiva


langs: gl gl es es es gl gl es es es gl gl gl en gl gl es es gl es es en gl es sv es

text:
Esquelas - Funeraria Val de Lemos
Calle Roberto Baamonde 122 - Entresuelo - Monforte de Lemos - Lugo
Calle Roberto Baamonde 96 - Bajo - Monforte de Lemos - Lugo
Calle Comercio Nº16 - Sober
Camino de Las Gandaras S/N - Monforte de Lemos - Lugo
Aviso legal | Política de privacidad | Política de cookies | Mapa del sitio
Inicia sesión Salir | Editar
Esta página web utiliza cookies. Las cookies mejoran la experiencia del usuario y ayudan a mejorar esta página. Al continuar navegando por esta web, estás aceptando nuestra política de cookies. Más detalles aquí: política de cookies Sí


langs: es id es es gl gl gl gl gl gl es es pt es gl es es gl es pt gl es es gl gl gl es gl es es en es en es en es en es en es en es en es en es en es en es gl gl es es gl en es

text:
San Francisco – Oraciones – Provincia Franciscana de Michoacán
Templos y Parroquias de la Provincia
y Santa Clara de Asis
San Francisco de Asis
Santa Clara de Asis
Oraciones .  San Francisco de Asis.
Saludo a las Virtudes (SalVir) 15.02 KB
Saludo a la B. Virgen María (SalBVM) 11.87 KB
Alabanzas para decir a toda Hora (AlHrs) 14.78 KB
Exhortación a la alabanza de Dios (ExhAD) 150.53 KB
Alabanzas al Dios Altísimo (AlD) 14.57 KB
Bendición a Fray León (BenL) 12.22 KB
Cántico del hermano sol (CantS) 107.79 KB
Oración ante el Crucifijo (OrSD) 106.94 KB
Paráfrasis del Padre Nuestro (ParPN) 209.52 KB
Oficio de la Pasión del Señor (OfP) 320.02 KB
¿ Tienes algun comentario ?
Orden de Frailes Menores
Sigue el acontecer de la Orden de Frailes Menores a nivel mundial .
Desarrollado por AlcacioIBS © 2017 OFM.


langs: gl en lt en de gl gl es gl es es gl it gl gl gl en gl it gl gl gl es es es gl es es es es es gl it it gl es gl es en en es es es sv es gl gl gl en gl it gl en

text:
Ofertas turísticas y experiencias en Muxía (Costa da Morte). Galicia. España - Casa de Trillo.
Disfruta de las Vacaciones junto a tu mascota
Somos una casa rural que disfruta recibiendo a nuestros huéspedes acompañados por sus mejores amigos, sus mascotas.
Regalo ideal para sorprender a la persona amada:
-Alojamiento para 2 personas
- Pack de bienvenida con champán o vino, frutas y bombones.
- Habitación con decoración romantica
Ampliar TURISMO RURAL SOLIDARIO
BONO IACOBUS. Fisterra y Muxía
El Bono Iacobus os invita a recorrer el camino que traía a los peregrinos desde Santiago hasta Fisterra y Muxía para conocer el que creían Fin del Mundo, en cinco etapas.
Ampliar BONO IACOBUS. Fisterra y Muxía
Dirección:Santa Mariña, 1 - 15125 Muxía, A Coruña.
Teléfono: 634 759 557
© 2019 Casa de Trillo. Casa de Aldea Nº Registro TR-CO-120


langs: en en en fr en en en en en en gl en en en en en gl en en en en en gl en en en en en gl en en en en en gl en en en en en en gl en en en en en en gl en en it en en en gl en en en en en gl en en en en en gl en en en en en gl en en en en en gl en en en en en gl en en en en en gl en en fr en en en gl en en en en en en en en gl en en en gl en en en en en gl en en en en en gl en en en en en gl en en en en sv fr hbs_lat fr en

text:
¿Podes me dar unha guía para principiantes como crear backlinks para SEO?
Vostede sabe como ver ligazóns de retroceso dun sitio web e comproba-las?
Como crear unha lista de backlinks de alta calidade dirixindo unha investigación de nicho de mercado?
Cales son as oportunidades perfectas para obter ligazóns de retroceso ao teu sitio?
Cales son as oportunidades para seguir ligazóns de retroceso?
Como comezar a obter URL de backlink de calidade para o seu sitio?
¿Como aumentar a miña lista de backlinks de SEO a partir de fontes de autoridade?
¿Podes dicirme onde comprar backlinks de calidade ao meu sitio web de turismo?
¿É certo que os vínculos de retroceso contextuais son agora a mina de ouro?
¿O teu contido de SEO pode ser un xerador de retroceso?
Cales son as formas de constituír unha lista de sitios de alto índice de vínculos de retroceso?
Cales son os vínculos de retroceso do negocio e que valor poden traer ao seu sitio?
Como crear un perfil de backlink convincente?
¿Podes me axudar a comprender os principais beneficios dos sitios web de alta PR para os vínculos de retroceso?
Como crear a mellor estratexia de backlink para o teu sitio web?
Cales son as formas de obter altos vínculos de respostas dofollow do PR a partir de blogs?
Cales son as formas de crear enlaces de volta de xeito rápido?
¿Alguén me pode ensinar como engadir enlaces de volta o máis simple posible?
Como crear backlinks dofollow no camiño correcto?
Como os backlinks de alto nivel poden axudarche a que o teu contido sexa visible para os teus clientes potenciais?


langs: es en

text: Comentarios en: La faena argentina sigue moderándose a pesar de la sequía