langs: es gl gl gl it pt pt en gl it gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es es gl gl gl it gl es gl es gl es es gl gl es es es es es gl es es es es es es es pt gl gl gl gl gl gl en gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl nl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl sk gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl

text:
Kant e a ilustración - FILOSOFÍA.GAL
Portal galego de filosofía da Aula Castelao
I Semana Galega de Filosofía en Pontevedra
II SGF: Filosofía moral e filosofía política: ética, docencia e sociedade
IV SGF: Filosofía, ciencia e sociedade
V SGF: Identidade e cultura: O Caso galego
VI SGF: Poder e filosofía
VII SGF: Filosofía e ecoloxía
VIII SGF: Filosofía e latinoamérica
IX SGF: Filosofía e nación
X SGF: Filosofía e relixión
XI SGF: Filosofía e democracia
XII SGF: Filosofía e xénero
XIII SGF: Filosofía e lingua
XIV SGF: Filosofía e traballo
XVI SGF: Filosofía e autodeterminación
XVII SGF: Filosofía e cambio de milenio
XVIII SGF: Filosofía e tecnoloxía
XIX SGF: Filosofía e deporte
XX SGF: Filosofía e compromiso
XXI SGF: Filosofía e cidadanía
XXII SGF: Filosofía e sustentabilidade
XXIII SGF: Filosofía e violencia
XXIV SGF: Filosofía e diferenzas
XXV SGF: Filosofía e utopía
XXVI SGF: Filosofía e educación
XXVIII SGF: Filosofía e mentira
XXIX SGF: Filosofía e economía
XXX SGF: Filosofía e Europa
XXXI SGF: Filosofía e memoria
XXXIII SGF: Filosofía e política
XXXV SGF: Filosofía e o común
XXXVI SGF: Filosofía e fronteira
A ilustración é un movemento intelectual europeo que se estendeu por Europa entre a Segunda Revolución Inglesa de 1688 e a Revolución Francesa (1789). Marcado polo seu carácter científico e crítico, tivo as súas orixes en Reino Unido, desde onde se estendeu primeiro por Francia e despois ó resto de Europa, favorecido pola cada vez maior independencia económica dos intelectuais e de sociedades científico literarias, a aparición da prensa periódica e a internacionalización das edicións. Propúñase iluminar a humanidade coas luces da razón, deixando a un lado a superstición e as formas da relixiosidade tradicionais baseadas na revelación. A análise e a indución foron os procedementos empregados para conciliar o positivo e o racional a través de formas sensualistas e empíricas; a relativización dos principios conduciu a formulacións predialécticas, ó rexeitamento da transcendencia e ó materialismo. O conxunto, unido ó extraordinario interese polas ciencias químico-físicas e biolóxico-naturais, orixinou un gran progreso a nivel técnico e un vitalismo preevolucionista.
Factores que favoreceron á ilustración.
Económicos: Hexemonía da burguesía e exploración de novas fontes de recursos e novos mercados coa expansión colonial, decadencia da nobreza e do clero. Xorde a economía como ciencia dentro da cal destacan nomes como o de Adam Smith.
Políticos: Logo das revolucións ingresas, a revolución francesa e independencia das colonias americanas poñerán sobre a mesa a lexitimidade do poder (monarquía).
Relixiosos: Busca de fórmulas de liberdade relixiosa e laicismo como solución ás guerras constantes entre protestantes e católicos.
Científicos: Cumio da revolución científica con Newton.
Tecnolóxicos: Máquina de vapor e comezo da revolución industrial. Medra a confianza e que novos inventos van favorecer o benestar humano.
Educativos: Desenvolvemento das Universidades. Valórase a educación como instrumento para mellorar o mundo.
Culturais: Trunfo da idea de progreso, o enciclopedismo, e neoclasicismo na música e na arquitectura.
Urbano: Abandónase masivamente o campo e concéntrase a poboación nas grandes cidades.
Características da IlustraciónEn síntese, as características principais que definen o contexto da ilustración no que desenvolverá o seu pensamento Kant serían pois:
Século das luces: A idea de que se vivía na escuridade. Establécese a misión intelectual de iluminar a sociedade que está nas tebras.
Confianza na razón: Independente da orixe do coñecemento, coincídese na confianza na razón como único chan firme sobre o que edificar a ciencia en particular e o pensamento en xeral.
Crítica do dogmatismo: Crítica contra os prexuízos e supersticións, superando a apelación á tradición, á autoridade, as escrituras e todo aquilo que non sexa alcanzado pola propia razón.
Autocrítica: Non se lle pode pedir á razón que vaia máis alá de onde é quen de chegar por si soa. Comeza a tomarse conciencia das propias limitacións.
Analítica: A razón analiza todo, xa non deixa fora do seu campo de estudio áreas que antes se consideraban alleas a el (propias da fe, etc.)
Secularizadora: O coñecemento afástase do sometemento a institucións dogmáticas e apóstase polo interpretación racional do mundo allea á pertenza a unha determinada congregación no que veña prefixadas as respostas ás interrogantes filosóficas.
Deismo: Fronte aos deuses históricos e institucionalizados das diferentes relixións existentes, apóstase por unha relixión no que a revelación deixa o seu lugar ás explicacións racionais (A deusa razón da revolución francesa).
A liberdade: A ilustración busca unha razón autónoma e ten as súas raíces no empirismo e racionalismo. Mais unha vez afirmada dita razón, manifestada a súa maioría de idade, reclamará a súa autodeterminación para decidir sobre que quere emancipada de subordinacións a calquera outra vontade allea.
2 Vida de Kant
Immanuel Kant nace en Königsberg (Prusia Oriental), actual Kaliningrado (Rusia), en 1724, no seo dunha familia pietista. O credo moral do pietismo, seita luterana que predicaba a humildade, a piedade e a vivencia interior da fe, vai influír na personalidade do futuro pensador. A vida de Kant estará marcada polo rigor e a austeridade, ata o extremo de só abandonar a súa vila natal nunha única ocasión e organizar a súa existencia mediante hábitos severos e disciplinados. Contase que os seus concidadáns podían saber a hora polos paseos cotiáns do filósofo e que calquera distracción que o afastase da rutina causáballe enormes problemas de concentración. Non é de estrañar que unha mañá se provocase un pequeno escándalo entre a veciñanza, cando o profesor contradixo todos os reloxos saíndo da casa máis cedo para comprar o xornal coas novas da revolución francesa. O rigor incansábel do seu espírito traducirase no seu estilo literario e filosófico, dunha endiañada meticulosidade. Pero alén da disciplina e o rigor, Kant herdará do pietismo unha forte conciencia crítica perante o dogmatismo en xeral e perante o aparello dogmático do cristianismo en particular.
Fillo do "Século das Luces", Kant vai aliñar axiña coas novas doutrinas da Ilustración procedentes de Francia e Inglaterra, converténdose no representante fundamental da Aufklárung, a versión alemá deste movemento filosófico e cultural que postula a crítica do escurantismo e a crenza no progreso a través do desenvolvemento científico e a confianza na razón natural.
Aínda que Kant semella un filósofo illado dos principais centros culturais europeos na súa pequena vila natal, non é en absoluto alleo aos grandes acontecementos que van marcar a súa época. A invasión de Kónigsberg polos rusos, durante a Guerra dos Sete Anos, que o afastan da súa cátedra na universidade, a censura prusiana que prohibe a ensinanza do seus sistema ou o terremoto de Lisboa, que fai abalar o optimismo na natureza dos pensadores ilustrados e do que Kant dá conta en varios traballos, son algúns dos feitos históricos que sitúan o pensador no centro da súa época, compartindo as mesmas preocupacións e vicisitudes que os grandes pensadores europeos do momento. Pero sen dúbida, o acontecemento decisivo do século vai ser a Revolución Francesa. As profundas reflexións kantianas encol da revolución van suscitar a consideración dos seus contemporáneos, converténdose así o filósofo nunha testemuña de excepción para comprender o que está a suceder en Francia.
Así, Kant presenta a Revolución Francesa como símbolo do progreso moral da Humanidade, xa que na libre autodeterminación do pobo francés identifica o momento de madurez histórica do ser humano, capaz de tomar o seu destino nas mans e vivir de acordo cos ideais da liberdade e a fe na razón. Kant chega a xustificar o período do Terror como a inevitábel infancia do exercicio da liberdade: "Non se pode madurecer para a liberdade se non se foi posto previamente en liberdade".
O tema da madurez do ser humano é fundamental para comprender o proxecto kantiano. Fiel ao ideal crítico da Ilustración, Kant proponse ir máis ala dos seus predecesores sometendo ao tribunal da crítica a propia razón. Como sinala na súa obra Was ist Aufklárung? (Que é a Ilustración?), o ser humano vivirá ata ese momento confinado na minoría de idade, baixo a tutela do dogma e a verdade revelada. Pero a filosofía das Luces dálle a oportunidade de comezar a pensar por si mesmo, de ter a coraxe de usar a razón e liberarse do escurantismo e a opresión. Razón e liberdade van da man no camiño do progreso humano. Non obstante este progreso só pode darse nunha evolución, nunha profunda reforma das crenzas e das ideas, pois a maioría de idade do ser humano consiste en aprender a ser libres, en ir máis ala do abatemento do despotismo para construír un mundo novo rexido por no vos principios. De ai que sexa fundamental coñecer os límites da razón e as condicións nas que é posíbel o exercicio da liberdade, para non caer no escepticismo ou nun novo dogmatismo. Vemos por tanto que a preocupación polo ser humano é o horizonte último que vai orientar o pensamento kantiano. Pódese dicir que a filosofía kantiana é unha antropoloxía, no sentido de que intenta definir a nova concepción do ser humano propiciada pola Ilustración, e que esta antropoloxía pretende responder a dúas preguntas fundamentais: por un lado en que consiste o uso da razón e a non aceptación de ningún principio exterior a esta, e por outra banda, cal debe ser a guía moral dos individuos nunha sociedade de homes libres. E dicir, unha pregunta teórica e outra práctica.
3 O proxecto kantiano
A filosofía kantiana, en débeda con pensadores ilustrados como Rousseau, introduce a dimensión social na concepción do ser humano. O home é un ser social determinado, non só por deus ou pola natureza, senón tamén polo medio socio-cultural no que vive e polas condicións concretas da súa existencia. O progreso científico e técnico é o que fai posíbel que o home acceda á súa maioría de idade. Por exemplo, a aparición e posterior evolución da imprenta facilita a publicación de libros e xornais e por tanto a difusión universal do coñecemento, o que irá propiciar ulteriormente o cuestionamento da orde tutelar e dogmática e a transformación do sistema social.
Desde esta perspectiva Kant acomete a tarefa de establecer cales son as condicións que fan posíbel a liberdade e de esclarecer o papel da razón na realización concreta desas condicións. A razón é a entidade fundante do pensar e do actuar: todas as regras de conduta individual e social deben asentarse sobre a súa soberanía. Deste xeito Kant vai proxectar o exercicio da liberdade na estruturación da nova orde social e non simplemente na vivencia subxectiva dos individuos.
Como epitafio na súa tumba quedou escrito esta frase da súa obra "Crítica da Razón Pura": "Dúas cousas enchen o ánimo de admiración e respecto, sempre novos e crecentes canto máis reiterada e persistentemente se ocupa delas a reflexión: o ceo estrelado que está sobre min e a lei moral que hai en min". E entre o interior e o exterior o ser humano como mediación que debe atopar o que coherentemente as une.
Asi pois, o proxecto kantiano proponse así os seguintes obxectivos:
Establecer os principios e límites que posibilitan o coñecemento científico da natureza. "Que podo coñecer?"
Establecer e xustificar os principios da acción moral e as condicións da liberdade. "Que debo facer?"
Definir proxectivamente o destino último do ser humano e as condicións de posibilidade da súa realización. "Que me é permitido esperar?"
Responder, en definitiva á pregunta de que é o home desde unha clarificación racional ao servizo dunha humanidade máis libre e máis xusta.
4 O problema do coñecemento en Kant
Cando Kant inicia a súa andaina filosófica vaise situar no horizonte do racionalismo puro de Leibniz e Wolff. Esta corrente de pensamento sostiña unha confianza ilimitada no poder da razón para fundamentar o coñecemento en verdades eternas. Asumida a crítica cartesiana da verdade revelada, os racionalistas procuran un fundamento necesario da verdade, xa non só na orde divina senón na propia natureza. Deste xeito Leibniz pode afirmar que "este é o mellor dos mundos posíbeis", pois a orde natural está fundada en principios necesarios dos que o coñecemento científico pode dar conta.
Por outra banda o racionalismo sostén a existencia das ideas innatas. As ideas innatas son unha serie de ideas que calquera ser humano posúe de seu ao nacer e que aseguran a certeza do coñecemento racional. Sobre este punto os empiristas, da man de David Hume, polemizarán cos racionalistas, definindo o papel pasivo da conciencia, que só se limita a rexistrar os datos empíricos, e a non existencia de ideas innatas. É a celebre táboa rasa de Locke. Deste xeito os empiristas conceden toda a importancia á experiencia como elemento fundamental do coñecemento en detrimento da razón. Mais ao facer da experiencia a orixe e límite do coñecemento víase incapacitado para xustificar o valor universal e necesario das leis científicas, desembocando no escepticismo.
Cando Kant le por primeira vez a obra de David Hume encontra os elementos precisos para someter á crítica a metafísica racionalista da que nun primeiro momento era partidario. Hume, en palabras do propio Kant, "espertouno do soño dogmático". Era claro a partir deste momento os racionalistas limitáronse a substituír o dogma da verdade revelada polo dogma do poder ilimitado da razón. Facíase necesario, segundo Kant, ir máis ala e reflexionar sobre a estrutura mesma da razón para evitar ese novo dogmatismo. Non obstante Kant non se converte nun empirista. Para el, é lexítima a soberanía da razón na estrutura do coñecemento, e recusa o escepticismo estéril ao que parece abocado o coñecemento na filosofía de Hume. Para o pensador alemán, o valor da crítica empirista consiste en establecer límites ao poder da razón, e sinalar o importante papel da experiencia no coñecemento racional, desprezado polos racionalistas. Kant sitúase por tanto a medio camiño entre racionalistas e empiristas, nunha posición filosófica que será coñecida como realismo crítico, é dicir un racionalismo non dogmático en canto recusa o poder da razón de coñecer o mundo intelixíbel, pero tampouco escéptico, pois concédelle ao espírito humano a capacidade de atinxir verdades universais e necesarias. Conserva de Leibniz a resposta que este lle deu ao Tratado sobre o entendemento humano de Locke á tese segundo a cal non hai nada no entendemento que non veña da experiencia, o filósofo alemán retrúcalle: "agás o propio entendemento".
O coñecemento da filosofía experimental newtoniana tamén é crucial neste sentido. Para Kant a física-matemática de Newton é o modelo de ciencia ben fundada. Esta ciencia é a que propón por primeira vez a observación dos fenómenos como camiño para descubrir a súa estrutura matemática, é dicir, o seu fundamento en principios necesarios. Por outra banda os seus achados fascinan a Kant, a mecánica celeste, a teoría da luz ou a lei de gravitación universal, ratifican que o vieiro encetado pola física de Newton é o auténtico sendeiro do coñecemento científico. Kant tomará de Newton os conceptos de espazo e tempo absolutos así como a súa concepción mecánica da materia.
Decidido a someter á crítica a metafísica tradicional, máis ala do dogmatismo racionalista, Kant vai empregar o modelo da física newtoniana como espello no que a metafísica debe ollarse a si propia e avaliar a súa pretensión científica.
Na época de Kant a metafísica, a antiga ciencia do ser e das primeiras causas, atópase perdida en interminábeis debates sobre si mesma que non conducen a ningún coñecemento seguro sobre a realidade. Para Kant a metafísica perdera o norte e nunca atopara o carreiro seguro da ciencia. Para reconducila ao bo camiño Kant ve necesario elucidar o seu método e decidir se pode aspirar a un estatuto científico. Para iso é preciso analizar en profundidade a estrutura da ciencia e do coñecemento racional. Só sabendo o que podemos coñecer poderemos establecer se as ideas metafísicas como deus, alma ou mundo, poden ser obxecto dun coñecemento racional. E aquí onde se inicia o primeiro paso do proxecto kantiano: a crítica da razón pura.
5 O uso teórico da razón
Para resolver a cuestión "Que podemos coñecer?", isto é, buscar os principios e os límites do coñecemento da realidade, normalmente recórrese á metafísica; pero Kant na súa obra Crítica da Razón Pura tenta mostrar como ese é un uso ilexítimo da razón por canto a metafísica non só non aclara senón que nos leva á desorde e á confusión por canto esta non é unha ciencia e traspasa os límites das capacidades humanas.
Por isto propón que é preciso espertar do soño dogmático, isto é, criticar previamente as propias capacidades. Kant distinguiu dúas grandes facultades dentro do coñecemento humano:
A Sensibilidade: É pasiva e limítase simplemente a recibir unha serie de impresións sensíbeis. A través desta facultade os obxectos sonnos dados por intuicións.
O Entendemento: É activo, os obxectos son pensados, relacionados de forma que existe para nos unha natureza sometida a unha orde e a leis. No entendemento Kant distingue a facultade de realizar xuízos que unifiquen impresións sensíbeis e a razón en canto facultade de entrelazar os xuízos mediante razoamentos.
O coñecemento ten pois dúas condicións subxectivas, isto é, ligadas ao suxeito que coñece. Pero polo feito do suxeito que exerce o coñecemento sexa un ou outro, isto é, sexa Brais, Pepe, Iria, ou Fran, non quere dicir que o coñecemento varíe por canto existe un suxeito "transcendental", ou dito doutro xeito, o espírito humano en xeral, que está organizado dunha determinada forma sendo as condicións do coñecemento simultaneamente subxectivas e as mesmas para todos, de tal xeito que o coñecemento de diferentes individuos pode ser unificado nunha racionalidade universal.
Kant fai entón do suxeito o centro do coñecemento, a revolución copernicana que na filosofía iniciou Descartes co seu xiro da subxectividade, supón que non é o suxeito (o espírito) o que se rexe polos obxectos, mais pola contra, o coñecemento dos obxectos depende das estruturas a priori da sensibilidade e do entendemento. Kant pretende así sintetizar a tradición empirista e racionalista de xeito que admitindo que existen categorías ou conceptos que non proveñen da experiencia, sostén que a aplicación destes conceptos á realidade nunca poderá ir mais ala da experiencia sensíbel.
5.1 Xuízos (relación entre suxeito e predicado)
Kant analiza o coñecemento humano a través de xuízos que consisten na unificación de múltiples impresións sensíbeis que pasivamente percibimos mediante os conceptos. Nesta unificación empregamos as categorías, carentes de contido. E no xuízo onde está a falsidade ou verdade do noso coñecemento, xa que as impresións illadas sempre son verdadeiras.
O coñecemento científico consta fundamentalmente de proposicións ou xuízos universais e necesarios, e ademais, incrementa de xeito continuado o coñecer. Entón, que tipos de xuízos son aqueles que emprega a ciencia?. Para responder ao problema hai que examinar a teoría dos xuízos, comprobar cantos e cales son, e despois esclarecer cales son os característicos da ciencia.
Os xuízos quedan agrupados por Kant en dous tipos:
Xuízos Analíticos: Neles o predicado non engade nada novo ao concepto do suxeito, pois xorde pola mera análise deste. Son xuízos explicativos, o os cales o predicado é sempre unha propiedade que pertence ao suxeito. Para xustificar a validez destes xuízos non é necesario recorrer á experiencia (son independentes dela e, xa que logo, a priori), basta co principio de contradición. Os xuízos analíticos son universais e necesarios, pero non fan avanzar á ciencia. Por exemplo: "Todos os corpos son extensos"; o concepto de extensión é sinónimo de "corporeidade", e cando digo “todo corpo é extenso” non fago máis que explicitar e explicar o que se entende por corpo. Dicir os gatos son felinos, non achega máis información que a que se tiña no termo gato. Así pois:
Baséanse no principio de non contradición e é a priori
Posúen un carácter universal e necesario.
Non son extensivos, non nos serven para a ciencia.
Xuízos Sintéticos: A diferenza dos anteriores, si conseguen facer avanzar a ciencia, porque neles o predicado non está incluído no suxeito, é algo novo, que se atopa fóra del e que require unha síntese entre suxeito e predicado. Son explicativos porque aumentan o noso coñecemento ao permitir establecer novas conexións entre o Suxeito e o Predicado. Teñen o inconveniente de que son a posteriori, é dicir, que dependen da experiencia e, xa que logo, son continxentes e particulares. P.e., “Todos os corpos son pesados”; o concepto de "pesado" non se obtén por mera análise do concepto de corpo. Engaden un contido novo, como ao dicir Manolo ten unha mesa,
Son a posteriori, dependen da experiencia de ver a Manolo coa súa mesa.
Son particulares e continxentes (pode deixar de tela, ou pode non ser súa)
Son extensivos pero tampouco serven para a ciencia (casos puntuais)
Na clasificación dos xuízos distinguimos tamén se estes son
A priori (a súa verdade non depende da experiencia, son universais e necesarios).
A posteriori (verdadeiros dependendo da experiencia, nunca poden ser universais e necesarios).
Vimos como os xuízos analíticos son a priori e os sintéticos a posteriori, e por tanto, uns non aportan nada pero son universais e necesarios, e outros contribúen ao coñecemento pero non son universais nin necesarios, polo que ningún deles permitiría por si só a ciencia. Para que exista a ciencia son precisos un terceiro tipo de xuízos:
Xuízos Sintéticos A priori. Kant sostén que, ademais dos xuízos analíticos a priori e os sintéticos a posteriori, hai outros, cuxa existencia pasoulles desapercibida a todos os filósofos anteriores e que el denomina xuízos sintéticos a priori (e que son o ideal de toda ciencia): por ser sintéticos son extensivos, dannos información, amplían o noso coñecemento acerca daquilo a que se refiren; por ser a priori, son universais e necesarios e o coñecemento da súa verdade non procede da experiencia. É dicir, para que un xuízo poida ser considerado como “científico” debe cumprir, polo menos, estas dúas condicións: 1) que aumente os nosos coñecementos (condición que parece evidente por si mesma); 2) que posúa validez necesaria e universal (é dicir, que non poida ser doutro xeito, e que teña valor sempre e en cada caso). Son pois extensíbeis, universais e necesarios. Deben pois cumprir estas dúas características:
A priori: Existen unhas formas a priori que aporta o intelecto e fai posíbel o coñecemento.
Empíricos: Esas formas deben recibir datos da experiencia sensíbel para ordénalos e facer posíbel o coñecemento.
Para comprobar que é así Kant analiza os xuízos que se realizan nas ciencias, e a cada unha das disciplinas é analizada en cadansúa parte da súa obra Crítica da Razón Pura, dedicada ao estudio das diferentes facultades do coñecemento humano:
Os xuízos das Matemáticas: Estética Transcendental. Estuda a sensibilidade.
Os xuízos da Física: Analítica Transcendental. Estuda a facultade do entendemento.
Os xuízos da Metafísica: Dialéctica Transcendental. Estuda a facultade da razón.
Até aquel momento intentouse explicar o coñecemento supondo que era o suxeito o que debía virar ao redor do obxecto; con todo, posto que así quedaban sen explicación moitas cousas, Kant investiu os papeis e supuxo que o obxecto era o que debía virar en torno ao suxeito. Non é o suxeito o que, ao coñecer, descobre as leis do obxecto, senón ao revés, o obxecto é o que se adapta –cando é coñecido- ás leis do suxeito. Copérnico conseguiu explicar o sistema do mundo, facendo que no canto de virar o Sol en torno ao espectador, fóra o espectador o que virase en torno ao Sol. Inversamente, Kant di: se o coñecemento débese rexer pola natureza do obxecto, parece imposible que se poida coñecer nada a priori sobre devandito obxecto; pero se é o obxecto o que se rexe polas leis do coñecemento, entón todo se explica perfectamente. “Só coñecemos a priori das cousas o que nós mesmos puxemos nelas”. E así é, segundo Kant, como obran os matemáticos (que descobren as leis do círculo, por exemplo, porque previamente puxéronas nel ao “construír” esa figura), ou os físicos (ao elaborar as hipóteses). Ponse en claro así cal é, para Kant, o fundamento dos xuízos sintéticos a priori: é o suxeito mesmo que sente e que pensa, o suxeito coas leis da súa sensibilidade e do seu entendemento.
Con todo, antes de pasar ao exame da sensibilidade e das súas leis, hai que aclarar o significado do termo “transcendental”, elemento básico da Crítica da Razón Pura. Kant define o termo así: “Chamo transcendental a todo coñecemento que ten relación non con obxectos, senón co noso modo de coñecer os obxectos, na medida en que debe ser posible a priori”. Os modos de coñecer a priori do suxeito son a sensibilidade e o entendemento; Kant cualifica de transcendentais os modos ou as estruturas da sensibilidade e do intelecto. En canto tales, ditas estruturas son a priori, porque son algo propio do suxeito e non do obxecto; no en tanto, son estruturas que representan as condicións sen as cales non é posible ningunha experiencia de ningún obxecto. O transcendental, pois, é a condición da cognoscibilidade dos obxectos (a condición da intuibilidade e da pensabilidade dos obxectos).
O noso coñecemento divídese en dúas ramas, que a filosofía admitira desde sempre: coñecemento polos sentidos e coñecemento polo entendemento. Estas dúas formas de coñecemento non só difiren en grao –Leibniz: coñecemento escuro e claro-, senón na súa propia natureza. Con todo, Kant admite “que probablemente brotan dunha raíz común, pero descoñecida para nós”. A través dos sentidos, os obxectos sonnos dados, mentres que a través do entendemento son pensados. Polo tanto, haberá que estudar por separado ambas as formas de coñecemento. A indagación sobre a sensibilidade terá que realizarse en primeiro lugar e a correspondente ao entendemento virá máis tarde, porque primeiro os obxectos teñen que ser dados, para despois ser pensados.
Xa que logo, para Kant o espazo e o tempo xa non son determinacións ontolóxicas ou estruturas dos obxectos. Como consecuencia da revolución copernicana, convértense en modos e funcións propias do suxeito, “formas puras da intuición sensible, en canto principios do coñecemento”. Non debemos saír de nós mesmos para coñecer as formas sensibles dos fenómenos (espazo e tempo), porque as temos a priori en nós mesmos.
Se analizamos o contido de calquera coñecemento, despoxándoo de todo elemento procedente do entendemento, co fin de quedarnos só co coñecemento sensíbel; e unha vez feito isto analizamos ese coñecemento sensíbel, despoxándoo de todo elemento pertencente á sensación, quedarémonos só coa forma do coñecemento sensíbel. Teremos entón a forma pura da sensibilidade.
No caso dos obxectos que nos representamos como exteriores a nós, como unha mesa ou unha casa, por exemplo, podemos prescindir de calquera representación sensíbel (tamaño, aspecto, cor) pero non podemos deixar de representárnolo como “algo no espazo”. De modo semellante, polo que respecta á intuición dos estados internos do suxeito podemos prescindir de todas as súas características agás de representárnolo en “relacións de tempo”. Que son logo o espazo e o tempo?
O espazo non pode ser unha cousa, xa que as cousas existen no espazo; se o consideraramos como unha cousa teriamos que concibir outro espazo que o contivese, e así indefinidamente, o que resulta absurdo. O espazo tampouco pode ser un concepto empírico, xa que para representarme un obxecto debo presupoñer de antemán o espazo; polo tanto, o espazo non pode proceder da experiencia, senón que a precede. Xa que logo, se non procede da experiencia ten que ser unha representación a priori, independente da experiencia.
Tampouco pode ser un concepto discursivo, xa que o espazo é único: non hai unha multiplicidade de espazos que poidan ser representados mediante un concepto, do mesmo modo que representamos a multiplicidade de mesas baixo o concepto “mesa”. Se non é unha cousa, nin un concepto empírico nin discursivo, o espazo só pode ser unha intuición pura, unha forma a priori da sensibilidade, é dicir, unha condición de posibilidade dos fenómenos, a condición de todos os fenómenos dos sentidos externos.
O mesmo ocorre co tempo: precede a toda experiencia do sentido interno e non pode ser un concepto empírico nin discursivo, polo que ten que ser necesariamente unha intuición pura e a priori: a condición de posibilidade de todas as representacións que se poden dar no sentido interno, di Kant.
Espazo e tempo son, pois, formas puras a priori da sensibilidade. Coa afirmación de que son formas puras, intuicións puras, Kant quere dicir que non son conceptos e que non teñen ningún contido empírico. Coa afirmación de que son a priori quere dicir que son independentes da experiencia e que, en certo sentido, precédena, fana posíbel. Son as condicións “transcendentais” da sensibilidade. En definitiva, espazo e tempo son formas puras a priori da sensibilidade en tanto que significa:
Puras: Non se formaron por observación e indución. E non conteñen ningunha clase de contido empírico.
Formas: Conforman, ordenan, danlle sentido ao contido recibido.
A priori: Constitúen condicións anteriores e necesarias.
Sensibilidade: Os coñecementos sensíbeis son condicionados por elas.
A intuición é o coñecemento inmediato dos obxectos. Segundo Kant, o home está dotado dun só tipo de intuición: a que é propia da sensibilidade. O entendemento humano non intúe, senón que –cando pensa- sempre se refire aos datos que fornece a sensibilidade.
O espazo, para Kant, é a forma (o modo de funcionar) dos sentidos externos, a condición á que deben suxeitarse a representación sensible dos obxectos sensibles. En cambio, o tempo é a forma (o modo de funcionar) dos sentidos internos (e polo tanto a forma de todos os datos sensibles internos, na medida en que sexan coñecidos por nós). O espazo, pois, abarca todas as cousas que poidan aparecer exteriormente, e o tempo todas as que poden aparecer interiormente. Por conseguinte, Kant pon en cuestión con gran vigor as pretensións do espazo e do tempo que aspiran a converterse en realidades absolutas. Nega que poidan darse “tamén con independencia da forma da nosa intuición sensible”. Nega, para rematar, que poidan “ser algo inherente ás cousas como condicións ou calidades destas”.
Outros seres racionais, diferentes aos homes, poderían captar as cousas dun xeito non espacial e non temporal; nós captamos as cousas segundo unha determinación espacial e temporal só porque a nosa sensibilidade está configurada deste xeito (temos unha sensibilidade que funciona así). Isto explica que Kant fale de realidade “empírica” e de idealidade “transcendental” do espazo e do tempo. Teñen realidade empírica porque todos os obxectos que se dan aos nosos sentidos están suxeitos a eles. Posúen idealidade transcendental porque non son algo inherente ás cousas como condicións súas, senón que unicamente son formas da nosa intuición sensible (non son formas do obxecto, senón formas do suxeito).
Os obxectos, tal como son en si, só poden ser captados pola intuición propia dun entendemento orixinario (Deus) no acto mesmo en que os configura. Polo tanto, a nosa intuición –precisamente na medida en que non é orixinaria- é sensible, non produce os seus propios contidos, senón que depende da existencia de obxectos que actúan sobre o suxeito, modificándoo a través das sensacións. Por conseguinte, a forma do coñecemento sensible depende de nós, mentres que o seu contido non depende de nós, senón que nos é dado.
Achámonos agora en disposición de comprender cales son os fundamentos da xeometría e da aritmética (matemáticas), así como as razóns da posibilidade de construír a priori estas ciencias. Unha e outra non se basean no contido do coñecemento, senón na súa forma, na intuición pura do espazo e do tempo, e xustamente por isto posúen unha universalidade e unha necesidade absolutas, porque o espazo e o tempo son estruturas do suxeito (e non do obxecto), e como tales, son a priori.
A xeometría fundaméntase no espazo: Todos os xuízos sintéticos a priori da xeometría (todos os seus postulados e todos os seus teoremas) dependen da intuición a priori do espazo. Cando digo “dadas tres liñas, construír un triángulo”, podo construír o triángulo determinando sinteticamente a priori o espazo, a través da miña intuición. O mesmo aplícase ás diversas proposicións xeométricas.
A aritmética fundaméntase no tempo: Sumar, restar, multiplicar, etc., son operacións que como tales esténdense ao longo do tempo. Se temos en conta o modo intuitivo en que indicamos as operacións mediante un ábaco (agregamos unha bóla despois que a outra; restamos unha bóla despois que a outra, etc.), todo isto vólvese evidente.
Podemos, entón, brindar unha primeira resposta específica ao problema do fundamento da síntese a priori, ao problema xeral da filosofía transcendental: como son posibles os xuízos sintéticos a priori?. Este elemento consiste nas intuicións puras a priori, o espazo e o tempo. Realizamos xuízos sintéticos a priori baseándonos nas nosas intuicións. Con todo, “devanditos xuízos, por esta razón, non van máis aló dos obxectos dos sentidos que a intuición do home é só sensible, e unicamente poden aplicarse aos obxectos dunha experiencia posible”, pero non aos obxectos en si. Polo tanto, a xeometría e a aritmética teñen un valor universal e necesario, pero devandito valor queda restrinxido ao ámbito fenoménico.
Fenómeno son os obxectos do noso coñecemento e noúmeno a realidade mais ala dos fenómenos que non podemos coñecer. O obxecto da intuición é pois o “fenómeno”, que significa “aparición” ou “manifestación”. Mediante o coñecemento sensible non captamos o obxecto tal como é en si, senón tal como nos aparece, porque a sensación (o coñecer dos sentidos) é unha modificación que o obxecto produce sobre o suxeito e, polo tanto, un aparecer do obxecto tal como se manifesta mediante esa modificación.
No fenómeno (nas cousas tal como aparécenllenos no coñecemento sensible) Kant distingue unha materia e unha forma. A materia é dada polas sensacións ou modificacións illadas, que o obxecto produce en nós. Como tal, só pode ser a posteriori. En cambio, a forma non vén das sensacións e da experiencia, senón do suxeito, e é aquilo polo cal os múltiples datos sensoriais son “ordenados en determinadas relacións”. A forma é o “modo de funcionar” da nosa sensibilidade, que –no momento en que recibe os datos sensoriais- os sistematiza de xeito natural. Posto que a forma é o modo de funcionar a sensibilidade, é algo a priori para nós.
Deste xeito, todos os coñecementos das matemáticas han de ser universais e necesarios, posto que todos os fenómenos danse necesariamente no espazo e no tempo. Desta forma son posíbeis os xuízos sintéticos a priori nas matemáticas, é dicir xuízos que aumentan o meu coñecemento e que sen embargo son independentes da experiencia e, xa que logo, universais e necesarios. Así pois:
As matemáticas: Refírense ao espazo e tempo, formas a priori da sensibilidade, que exixen que a nosa experiencia caia sempre baixo as súas determinacións.
Os xuízos da matemática son extensivos e a priori: Por exemplo, da suma 7 + 5 temos 12, un xuízo que é necesario e universal, aporta coñecemento e podemos contrástalo empiricamente. Gracias as formas a priori da sensibilidade de espazo e tempo podemos formular xuízos sintéticos a priori nas matemáticas, a xeometría estudaría o espazo, mentres que a aritmética basearíase na sucesión de números en orde que vén dada pola sucesión temporal, co cal podemos afirmar que as matemáticas son unha ciencia.
Para que haxa coñecemento é preciso que o material intuitivo sexa pensado, sexa unificado en unidades comprensíbeis, en conceptos. A actividade ou espontaneidade do pensamento non é creadora, non produce ou intúe inmediatamente os obxectos; é, pois, discursiva, isto é, verificase por medio dos conceptos. Polo tanto se se queren illar as condicións formais que presiden a actividade intelectual, débense mirar os produtos mesmos desta actividade, ou sexa, os xuízos, pero prescindindo de todo o seu contido particular e considerándoos na súa forma simple, como o fai precisamente a lóxica. Se a Estética Transcendental analizaba a facultade da sensibilidade, a lóxica transcendental ocúpase da facultade do entendemento dentro do cal debemos ter en conta ademais do entendemento propiamente dito que estudará na Analítica Transcendental, a facultade da razón que tratará a súa
5.4 Analítica Transcendental (Conceptos puros e empíricos)
O entendemento é para Kant a facultade do coñecemento que permite xerar conceptos. Grazas a isto élle posíbel ao ser humano comprender a multiplicidade de impresións que se dan no espazo e no tempo. E dentro dos conceptos Kant establece tamén unha distinción entre os que son empíricos e os que son puros (independentes da experiencia), aos que lles chama categorías.
Unicamente a sensibilidade é intuitiva; o entendemento, en cambio, é discursivo. Por iso, os conceptos do intelecto non son intuicións, senón funcións. A función propia dos conceptos consiste en unificar, en ordenar algo múltiple baixo unha representación común. Polo tanto, o entendemento é a facultade de xulgar, porque unificar baixo unha representación común algo múltiple é xulgar. Na lóxica transcendental, o múltiple que hai que unificar é o múltiple puro que nos dá a intuición pura (espazo e tempo). O entendemento actúa sobre este múltiple cunha función unificadora (“síntese”). Os diversos modos en que o entendemento unifica e sintetiza son os conceptos puros do entendemento, ou categorías.
Os conceptos puros ou categorías. Son a priori, condición previa para a comprensión. Haberá pois tantos conceptos puros ou categorías como tipos de unificación das impresións sensíbeis, isto é, como tipos de xuízos, e chegamos a elas a través da dedución transcendental, por canto son condicións necesarias do pensamento. E estas categorías son:
Cantidade (unidade, pluralidade, totalidade)
Cualidade (realidade, negación, limitación)
Relación (substancia e accidente, causalidade e dependencia, comunidade)
Modalidade (posibilidade, existencia, necesidade).
As categorías a pesar de ser un termo aristotélico, vemos de novo nel a revolución copernicana de Kant. Para Aristóteles, as categorías son modos de ser, xéneros da realidade; para Kant, convértense en modos de funcionar o pensamento. Os conceptos puros kantianos ou categorías non son contidos, senón formas sintetizadoras. Se os conceptos puros ou categorías fosen determinacións ou nexos dos entes, poderemos ter deles só un coñecemento empírico e a posteriori, e por conseguinte ningún coñecemento universal e necesario podería basearse neles. En cambio, se as categorías son estruturas ou leis do pensamento, será posible realizar unha lista ou enumeración a priori e completa, de todos eles.
Logo de obter a táboa de categorías, Kant debe xustificar o seu valor ou lexitimidade, é dicir, probar que efectivamente contribúen dun xeito decisivo na constitución dos obxectos do coñecemento (“dedución transcendental das categorías”). O problema que se expón é o seguinte: Como se relacionan e unifican os diversos fenómenos –que, de seu, aparecen inconexos- para dar lugar a un só obxecto?. Tal unificación ou síntese non pode explicarse por referencia a unha cousa en si, xa que a cousa en si énos descoñecida; nin tampouco polo “dado” pola sensibilidade, que é só unha multiplicidade de impresións sensibles. Só pode explicarse pola actividade unificadora do entendemento, que reúne e enlaza as nosas representacións formando un todo sistemático e necesario, e remite sempre a unha unidade orixinaria e suprema: a unidade da conciencia ou “apercepción transcendental”, que Kant chama tamén “eu penso”. O “eu penso” acompaña a todas as miñas representacións, di Kant, o cal non quere dicir que hai unha intuición dun “eu” substancial e empírico (Descartes), nin que ese "eu” sexa a orixe creadora de toda a existencia (idealistas alemáns).
O "eu" transcendental expresa a unidade da conciencia nas súas representacións, xa que non podería haber coñecemento o seu cada representación fose acompañada dunha conciencia diferente. Non é unha unidade psicolóxica senón transubxectiva, no sentido de que supera aos individuos e, por iso, confire obxectividade ao coñecer. É pura actividade e non pode ser representada máis que como condición pura dos nosos pensamentos. Non existe, non é intuición nin concepto, senón a conciencia que acompaña a todo concepto e, xa que logo, a forma básica de todo xuízo, a síntese última. Así pois, o eu transcendental representa a razón pensante non como sustancia, senón como función, como capacidade de sintetizar.
Coñecer é engadirlle as categorías á experiencia. Na física, o entendemento formula principios, a experiencia verifícaos (Lei de conservación da materia). A causalidade non se deriva da experiencia (tal como crítica a Hume) senón que é a priori. A física é pois posíbel como ciencia.
Determinadas as categorías que presiden a constitución da experiencia e xustificadas estas categorías coa dedución transcendental, Kant pasa a fixar “o canon do seu uso obxectivamente válido”, isto é, as regras segundo as cales deben aplicarse nos casos particulares. Este é o obxectivo último da Analítica dos principios ou doutrina transcendental do xuízo. A analítica transcendental comprende o esquematismo dos conceptos puros e o sistema dos principios do entendemento puro.
A doutrina do esquematismo responde á necesidade de atopar un termo medio entre as categorías e as intuicións empíricas, que son entre si heteroxéneas. Como se explica, entón, a aplicación a un fenómeno dunha determinada categoría (en lugar de calquera outra)? Por exemplo, por que “sol” e “calor” son entrelazados mediante as categorías de causa-efecto, e non con calquera outra categoría? Debe existir “algo intermedio” entre a categoría e a intuición; Kant chámao esquema, que é sempre un produto da imaxinación e fai relación ao tempo . Os fenómenos externos –unha vez que son aprehendidos- convértense en internos, de maneira que o tempo pode considerarse como aquela forma da intuición que conecta todas as representacións sensibles, sendo homoxéneo con respecto aos fenómenos (é condición de todas as representacións sensibles) e ás categorías (é a priori, puro e xeral). O esquema transcendental convértese nunha determinación a priori do tempo.
Segundo isto, as categorías son estruturas baleiras e latentes, as cales se actualizan cando a un fenómeno acompaña unha certa experiencia do tempo. Por exemplo, a regularidade (temporal) na sucesión de dous fenómenos –sol e quecemento- é o “esquema” da categoría de "causa"; a permanencia no tempo é o “esquema” da categoría de "sustancia” (pedra); a existencia en todo tempo é o “esquema” da categoría de necesidade, etc. Hai tantos esquemas transcendentais como categorías.
Agora ben, a experiencia non é unha simple agregación de percepcións, senón que é a conexión necesaria entre os fenómenos. A posibilidade da experiencia reside, pois, nas regras fundamentais desta conexión, que Kant chama principios do entendemento puro. A función de tales principios consiste esencialmente en eliminar o carácter subxectivo da percepción dos fenómenos, reducindo a percepción á conexión necesaria que é propia da experiencia obxectivamente válida. Substitúen os simples lazos das percepcións no tempo por relacións necesarias que reúnen a experiencia nun todo coherente. Os principios do entendemento puro redúcense a catro grupos (segundo a táboa de categorías), e expresan, en realidade, os orzamentos fundamentais da ciencia newtoniana: axiomas da intuición, anticipacións da percepción, analoxías da experiencia e postulados do pensamento empírico. Os máis importantes son as analoxías da experiencia, que corresponden ás categorías de relación:
Principio de permanencia da sustancia.
Principio de sucesión temporal segundo a lei de causalidade.
Principio da simultaneidade segundo a lei da acción recíproca ou comunidade.
Como son, entón, posibles os xuízos sintéticos a priori na Física?. Kant refírese unicamente á Física “pura”, que contén as leis máis xerais da Física experimental. O seu obxecto é a Natureza: o conxunto dos fenómenos (non das cousas en si mesmas, que nos son descoñecidas) en canto determinados por leis xerais. Estas leis han de ser proposicións sintéticas a priori. Se a Natureza é o conxunto dos fenómenos, estes -non as cousas en si mesmas- atópanse sometidos ás condicións de posibilidade da experiencia, é dicir, ás categorías. Por iso, as regras de uso das categorías (polo entendemento) son tamén as leis da Natureza. As leis físicas imponse á experiencia (e á Natureza) polo entendemento, e a priori, é dicir, con carácter necesario. Con todo, só teñen valor para o mundo fenoménico (o que Kant chama “Natureza”). Cales sexan as leis das cousas en si mesmas, énos absolutamente descoñecido.
A distinción entre fenómeno e noúmeno (a cousa en si).
As conclusións da analítica son moi claras: o coñecemento científico é universal e necesario, pero é fenoménico. Máis aínda, unicamente porque é fenoménica, a ciencia é universal e necesaria, dado que o elemento de universalidade e necesidade só provén do suxeito e das súas estruturas a priori. Con todo, o fenómeno é un ámbito restrinxido (o obxecto en tanto que aparece e é coñecido polo suxeito), que está completamente rodeado por un ámbito moito máis vasto, que se nos escapa. Se o fenómeno é a cousa tal como aparécellenos, presupón a cousa tal como é en si (o correlato do obxecto, considerado á marxe da súa relación á sensibilidade). Kant nunca pensou en reducir toda a realidade a fenómeno e en negar a existencia dunha realidade metafenoménica. Máis aínda: sen o suposto da cousa “en si”, a filosofía transcendental non sería válida e o kantismo afundiríase.
Para ilustrar a súa concepción da cousa en si ou noúmeno, Kant pon a metáfora dunha illa rodeada polo mar: o mar é a esfera da cousa en si e da metafísica (que estuda na dialéctica); a illa é o territorio do coñecemento fenoménico, o único coñecemento seguro. Conclusión: debemos contentarnos por forza coa illa que habitamos; noutro lugar non existe territorio sólido sobre o que se poida construír unha casa. O noso entendemento nunca pode franquear os límites da sensibilidade, porque só desta pode recibir o seu contido, como vimos. A priori, o único que pode facer o entendemento é “anticipar a forma dunha experiencia posible en xeral”. Por si só, o entendemento non pode determinar ningún obxecto, e polo tanto non pode coñecelo a priori. Non podemos estruturalmente avanzar máis aló do fenómeno.
O noúmeno pode entenderse de dous modos:
En sentido negativo: é a cousa como é en si, abstraendo do noso modo de intuíla, a cousa como pode ser pensada sen relación algunha co noso xeito de intuír.
En sentido positivo: é o obxecto dunha intuición intelectual.
Só podemos pensar nos noúmenos no primeiro sentido; por iso Kant afirma que a súa teoría da sensibilidade é “á vez unha teoría dos noúmenos en sentido negativo”. No momento mesmo en que se afirma que a intuición sensible humana é fenomenizante, admítese que existe un substrato metafenoménico, nouménico.
Non podemos coñecer positivamente o noúmeno, porque a intuición intelectual só é propia dun intelecto superior ao humano. O concepto de noúmeno é un “concepto problemático” no sentido de que non contén contradición, e polo tanto podémolo pensar como tal, pero non podemos coñecelo efectivamente. O noúmeno é un “concepto límite”, que serve para circunscribir as pretensións da sensibilidade; queda como concepto negativo, como límite do que pode ser coñecido. Vexamos agora que sucede, segundo Kant, cando nos aventuramos naquel mar do noúmeno, abandonando a illa segura do fenómeno.
5.5 Dialéctica Transcendental: Ocúpase do pensamento sen relación coa sensibilidade
O entendemento transfórmase en Razón: Facultade do incondicionado. A razón é a facultade das ideas. Dela xorden as ideas de Alma, Mundo e Deus. Estas ideas pódense pensar, pero non se poden coñecer, nin sequera se pode saber se existen os obxectos a que estas ideas se refiren (Agnosticismo). Esta tendencia do coñecemento humano a buscar os principios máis xerais ata chegar a un ideal incondicionado que dea explicación da realidade pode ser incontrolábel e levarnos a chegar a conclusións erróneas.
Segundo acabamos de ver na analítica, o home posúe formas a priori ou conceptos puros do entendemento que preceden a experiencia, pero que valen unicamente se se lles considera como condicións da experiencia real ou posible, pero que en si mesmos permanecen baleiros. Polo tanto, non podemos ir máis aló da experiencia posible. Cando a razón intenta avanzar máis aló, cae de modo inexorable nunha serie de erros e de ilusións, que non son casuais senón que posúen un carácter necesario. Esta clase de erros, nos que incorre a razón cando vai máis aló da experiencia, non son ilusións voluntarias, senón involuntarias, e polo tanto ilusións estruturais. A dialéctica constituirá unha crítica de tales ilusións (non ten só o sentido negativo da lóxica da aparencia: dar á propia ignorancia un aspecto de verdade).
Até despois que foi claramente denunciada, tal ilusión permanece, porque se trata dunha ilusión natural. Podemos defendernos dela, pero non podemos eliminala. Os sofismas erístico-dialécticos e as aparencias sofístico-dialécticas poden eliminarse e desaparecer unha vez que foron desenmascarados. En cambio, as ilusións e as aparencias transcendentais seguen existindo. En resumo:
O pensamento humano limítase desde o punto de vista cognoscitivo ao horizonte da experiencia.
Con todo, posúe unha tendencia natural e irrefreable a ir máis aló da experiencia, que responde a unha necesidade específica do espírito e a unha esixencia que forma parte da natureza mesma do home en canto home.
Apenas se aventura o home fora do marco da experiencia posible, o espírito humano cae fatalmente no erro.
Estas ilusións e estes erros nos que cae o espírito humano cando vai máis aló da experiencia teñen unha lóxica específica (son unha clase de erros que non poden non ser cometidos).
A última parte da Crítica da Razón Pura estuda con exactitude cantos e cales son estes erros e as razóns polas que son cometidos, con obxecto de disciplinar a razón nos seus excesos.
Kant denominou “dialéctica” a estes erros e estas ilusións da razón e tamén ao estudo crítico de devanditos erros.
Para Kant, a dialéctica transcendental estuda a razón no seu sentido específico (fronte ao xeral) e as súas estruturas. Para Kant a razón é o intelecto na medida en que vai máis aló do horizonte da experiencia posible, o cal é unha tendencia natural, algo estrutural e imposible de eliminar. Por iso Kant define a razón como “facultade do incondicionado”, como aquela facultade que impulsa sen pausa ao home máis aló do finito, para que busque os fundamentos supremos e últimos. A razón é a facultade da metafísica, que está destinada a ser sempre unha pura esixencia do absoluto, pero que está incapacitada para alcanzar cognoscitivamente o absoluto en si.
A razón (Vernunft) é a facultade da suprema unificación do coñecemento. A súa función é “reducir a enorme variedade dos coñecementos do entendemento ao menor número de principios (condicións universais), co fin de producir a suprema unidade dos mesmos” (a razón é “a facultade dos principios”). Os “principios” da razón son condicións primeiras, as cales –xustamente por ser “primeiras”- son incondicionadas. É dicir, a razón unifica os coñecementos do entendemento remitíndoos a algo absolutamente primeiro e incondicionado no que “hai que deterse”. Tales “incondicionados” son chamados por Kant ideas.
O termo “idea” está tomado de Platón. Tamén para Platón termina na Idea o proceso ascendente da dialéctica, e por iso as Idea é o “incondicionado”. Pero hai unha diferenza notable: para Platón a Idea é a realidade mesma; para Kant unicamente é un concepto que fixa un límite ao coñecemento e ten só valor metódico. As ideas son tres: a) psicolóxica (alma); b) cosmolóxica (idea de mundo como unidade metafísica); e c) teolóxica (Deus). A súa derivación (bastante artificiosa) faise a partir das clases de razoamentos (categórico, hipotético e disxuntivo), do mesmo xeito que a derivación das categorías faise a partir da táboa de xuízos. Se o entendemento (Verstand) é a facultade de xulgar, a razón é a facultade de siloxizar. As ideas de Alma, Mundo e Deus permiten unificar todos os fenómenos que o entendemento estrutura mediante as categorías:
O conxunto dos fenómenos da experiencia interna unifícase mediante a idea de Alma.
O conxunto dos fenómenos da experiencia externa unifícase mediante a idea de Mundo.
Ambas as esferas redúcense a un mediante a idea dunha causa suprema ou Deus.
En conclusión , a razón é unha facultade de unificación do coñecemento do entendemento mediante ideas. Pero ela mesma non “coñece” nada. Unicamente pode “pensar” o que unifica coma se fose un obxecto real. Por iso, as ideas non son propiamente “formas” (a priori), como o eran o espazo-tempo e as categorías, xa que carecen de "materia" empírica que lles dea contido. Son unicamente conceptos puros sen referencia algunha á experiencia ou á realidade. Non hai que referilas nunca á experiencia, nin supor que representan cousas en si mesmas senón queremos caer nas falacias a que Kant se refire nos seguintes termos:
Paraloxismos (No ámbito psíquico): Os argumentos tradicionais para demostrar a existencia da alma como suxeito substancial permanente son puros sofismas, pois a alma non é mais que a categoría substancia proxectada sobre o baleiro, non temos datos subministrados polos sentidos. Acabamos caendo en paráloxismo transcendental (siloxismos nos que se produce un erro lóxico na propia razón) como é considerar o "Eu penso" -expresión da unidade da conciencia- un predicado, como fai Descartes, do mesmo xeito que os ollos son o presuposto da miña visión pero non poden estar entre os obxectos que eu vexo.
Antinomías (No ámbito físico): Os fenómenos do mundo dos sentidos en canto cousas en si orixinaron unha serie de argumentacións pola que se chegaba a conclusións opostas tendo utilizado os mesmos fundamentos válidos e necesarios.
Primeira Antinomía: O mundo é finito ou infinito.
Segunda Antinomía: Toda substancia composta se compón de partes simples indefinidamente ou chega un momento en que é indivisíbel.
Terceira Antinomía: A causalidade até unha causa que non estea causada e por tanto sexa libre ou non.
Cuarta Antinomía: Existe un ser absolutamente necesario que pertence ao mundo ou non existe dito ser.
Tanto a tese como a súa antítese foron demostradas na metafísica tradicional. As teses, consideradas en si mesmas, posúen unha vantaxe práctica (porque son proveitosas para a ética e a relixión), son máis populares (reflicten as opinións da maioría) e posúen máis interese especulativo (porque satisfán mellor esixencias da razón). As antíteses, en cambio, sintonizan coa actitude e o espírito científicos. Ambas as faccións enfróntanse con razóns iguais e a disparidade de criterios carece de fundamento real, porque a ilusión transcendental (provocada polo feito de que temos franqueado os límites do fenómeno) fai crer ás dúas partes na realidade dos obxectos, que estes non posúen.
5.6 Idea de Razón Pura
Refuta pois as distintas demostracións da existencia de Deus. A razón evádese da experiencia e cae na Ilusión Transcendental, pero é imposíbel demostrar a súa existencia como tampouco a súa inexistencia.
Como consecuencia do anterior, faise imposible unha metafísica como ciencia, porque a síntese a priori metafísica suporía un intelecto intuitivo, distinto do humano. A dialéctica pon de manifesto as ilusións e erros en que cae a razón cando pretende elaborar unha metafísica. As ideas da razón non son en absoluto ilusións. Só por un equívoco convértense en dialécticas, cando se lles entende mal, é dicir, cando son tomadas como principios constitutivos de coñecementos transcendentais, como lle sucedeu á metafísica tradicional. As ideas non teñen, pois, un uso constitutivo (como as categorías), senón normativo, regulativo; son esquemas que serven para ordenar a experiencia e para outorgarlle a máxima unidade posible, aplícanse como regras para sistematizar de xeito orgánico os fenómenos: a) coma se todos os fenómenos que afectan ao home dependesen dun único principio (a alma); b) coma se todos os fenómenos da natureza dependesen unitariamente de principios intelixibles; c) coma se a totalidade das cousas dependese dunha intelixencia suprema.
As ideas, xa que logo, posúen un uso regulativo da investigación na Natureza (mundo fenoménico), nun dobre sentido:
negativamente, sinalan os límites que non se poden traspasar (non aplicar as categorías aos noúmenos).
positivamente, impulsan a ampliar o campo da investigación cara a novas experiencias e cara a unha maior conexión das mesmas. As ideas convértense así en ideais que impiden deterse á investigación.
En suma, as ideas serven como principios heurísticos, non ensanchan o noso coñecemento acerca dos fenómenos, senón que se limitan a unificar o coñecemento, regulándoo de xeito constitutivo. Devandita unidade é a unidade do sistema, unha unidade que serve para estimular e fortalecer o entendemento, e alentar a procura que se dirixe cara ao infinito. Nisto consiste o uso positivo da razón e das súas ideas. A Crítica da Razón Pura conclúe reiterando que as fronteiras da experiencia posible son infranqueábeis, desde o punto de vista científico. Ao mesmo tempo, pon en evidencia a non contraditoriedade do noúmeno e, polo tanto, a súa pensabilidade e posibilidade, aínda que non a súa cognoscibilidade. Non haberá , seica, outra vía de acceso ao noúmeno, que non sexa a propia da ciencia? Segundo Kant, tal vía é a senda da ética. A razón e as ideas fornecen a pasaxe natural desde o ámbito teórico ata o práctico.
As ideas da razón pura (alma, mundo e Deus) carecen de valor como obxecto de coñecemento, a metafísica non pode ser ciencia. Pero son ideas que poden posuír un uso regulativo, e nese sentido é preciso analízalas en virtude da actuación do suxeito no mundo, debe relacionarse a metafísica coa praxe.
6 O uso practico da razón
A razón humana non é unicamente razón teórica, capaz de coñecer, senón tamén razón práctica, capaz de determinar a vontade e a acción moral. A Crítica da Razón Práctica ocúpase deste importantísimo aspecto da razón humana. O obxectivo desta nova obra, con todo, non é o de criticar a razón pura práctica na mesma forma en que a obra precedente precedente criticou a razón pura teórica. Kant chama "pura" á razón que non está mesturada con nada empírico e na medida en que é capaz de obrar por si soa, e polo tanto a priori. No caso da razón teórica fíxose necesaria unha crítica da razón teórica pura porque esta tende a ir máis aló dos límites da experiencia e máis aló do que é lícito. En cambio, a razón práctica non corre este risco, posto que o seu obxectivo consiste en determinar a vontade ("movela"), e posúe sen dúbida unha realidade obxectiva: a determinación ou moción da vontade.
Por conseguinte, basta con demostrar que existe unha razón pura práctica que por si soa (sen intervención de motivos que dependan dos impulsos e da sensibilidade, é dicir, da experiencia) pode mover e determinar a vontade, para eliminar calquera problema posterior que faga referencia á súa lexitimidade e as súas pretensións.
En resumo: a situación da Crítica da razón práctica é exactamente a inversa á da Crítica da razón pura. Na razón práctica as pretensións de ir máis aló dos propios límites lexítimos danse na razón práctica empírica (ligada á experiencia), que aspira a determinar por si soa a vontade; en cambio, na razón teórico as pretensións da "razón" -pola contra- consistían en deixar de lado a experiencia e alcanzar por si soa (sen a experiencia) o obxecto. Na Crítica da razón pura Kant criticou as pretensións da razón teórica (que constitúen un exceso) de transcender a experiencia. En cambio, na Crítica da razón práctica criticou as pretensións opostas da razón práctica (que constitúen unha deficiencia) de quedar sempre ligada exclusivamente á experiencia. Por iso o título da obra é Crítica da razón práctica e non Crítica da razón pura práctica.
Na Crítica da razón pura Kant dedicouse a limitar a razón cognoscitiva á esfera da experiencia, mentres que na Crítica da razón práctica ocuparase exactamente pola contra. Xa que logo, aquela esfera nouménica que resultaba inaccesible desde o punto de vista teórico, convértese en accesible practicamente. O ser humano, na medida en que está dotado de vontade pura, transformásese en causa nouménica. O imperativo moral converterase nunha síntese a priori que non está fundada nin na intuición sensible nin na experiencia (e polo tanto de carácter nouménico).
6.1 Éticas formais e éticas materiais
Se a razón pura daba resposta ao Que podo coñecer?, a razón práctica debe dar solución á cuestión Que debo facer?. A razón pura ocupase do ser, formula xuízos. A razón práctica do deber ser, formula imperativos ou mandatos. As principais obras nas que responde ao “Que debo facer?”. Son Crítica da razón práctica e Fundamentación da Metafísica dos costumes.
Xulgar o valor moral dunha acción só pode facerse atendendo á vontade que a anima. Vimos como Kant nega a demostración científica de Deus, o libre albedrío e a alma e entón non podemos apoiarnos nestes como punto de partida para lograr fundar ningunha moral. De feito o que se dá en chamar moral até ese momento non deixan de ser máximas individuais que serven a cada quen para xustificar en cada momento a acción que lle convén. Mais ao non ser nin universais nin necesarias esas morais non teñen ningunha base para servir de lei o norma xeral, e xa isto é, para constituírse en autentica moral. Por iso a razón práctica debe ter á súa vez fundamentos científicos que nos mostren os seu uso lexítimo. Agora ben, Kant a hora de establecer unha ética fala de como se debe de obrar e non do que se debe de facer, e isto é porque senón sería imposíbel que esta reunise os requisitos necesarios para acadar ese obxectivo de universalidade e necesidadel pois Kant distingue dous tipos de formulas éticas:
Éticas materiais: A bondade ou maldade depende de algo que se considera ben supremo para o home (ex., a felicidade en Aristóteles). Ten un contido. Ten unhas normas ou medios para conseguir o fin. Unha ética material non é o mesmo que unha ética materialista. Esta última fundaméntase nunha realidade non espiritual e, polo tanto, oponse a unha ética espiritualista, mais a ética material simplemente é unha ética que ten un contido como pode ser o ben, a felicidade, etc. A crítica de Kant a este tipo de ética basease fundamentalmente en que teñen tres eivas:
Empírica: Basease na experiencia, son a posteriori. Non están sacadas de principios universais.
Hipotética: Se queres algo debes facer tal cousa (ex., se queres ir ao ceo non roubes).
Heterónoma: Recibe os preceptos de fóra da razón (ex., os 10 mandamentos).
Ética formal: Non teñen contido xa que non indican o contido das accións senón a súa forma. E teñen as características contrarias á material:
A priori: Universal e necesaria
Categórica: Non pon condicións
Autónoma: O suxeito determinase a si mesmo ao obrar.
A súa é pois unha ética formal e non material. Mais segundo isto tamén podemos facer a seguinte distinción:
Ética teleolóxica: Unha ética orientada a fins
Ética deontolóxica: Unha ética fundamentada en principios da razón independentes das crenzas ou apetencias de cada quen.
A ética kantiana sería deontolóxica por canto atende máis a uns determinados principios que a consecución duns fins.
6.2 O imperativo categórico
Hai que mostrar, pois, que existe unha razón pura práctica: a razón é suficiente por si soa (como pura razón, sen a axuda dos impulsos sensibles) para mover a vontade. Só neste caso poden existir principios morais válidos para todos os homes sen excepción, é dicir, leis morais que teñan un valor universal. Para comprender adecuadamente o pensamento moral de Kant, convén levar a cabo certas distincións sutís, pero importantes, nas que se apoia.
Kant chama "principios prácticos" ás regras xerais, aquelas determinacións xerais da vontade das que dependen numerosas regras prácticas particulares. Os principios prácticos divídense en máximas e imperativos.
As máximas son principios prácticos que só se aplican aos suxeitos individuais que llas propón a si mesmos, pero non a todos os homes, e polo tanto, son subxectivas. Por exemplo, o principio "vingar de todas as ofensas que recibas" é unha máxima (e polo tanto subxectiva) porque só é válido para aquel que a sostén e non se impón en absoluto a todos os seres razoables.
Os imperativos, en cambio, son principios prácticos obxectivos, válidos para todos. Os imperativos son mandatos ou deberes, regras que expresan a necesidade obxectiva da acción, o cal significa que "se a razón determinase por completo a vontade, a acción sucedería inevitablemente de acordo con devandita regra" (de feito, a intervención de factores emocionais e empíricos pode apartar a vontade da obediencia a esa regra; ocorre con frecuencia).
Pola súa banda, os imperativos poden ser de dúas clases: hipotéticos e categóricos.
Os imperativos hipotéticos son aqueles que determinan a vontade só no caso de que esta queira alcanzar determinados obxectivos, polo que non valen absolutamente. Hai dous tipos:
Hipotético-posibles ou problemáticos ou regras da habilidade, cando a súa finalidade consiste nun obxectivo preciso que os homes poden non desexar (é propio das ciencias e a técnica);
Hipotético-reais ou asertóricos ou consellos de prudencia, cando se propón fins máis xerais que de feito os home queren (p.e., a procura da felicidade).
Os imperativos categóricos son aqueles que determinan a vontade non en vista de obter un efecto determinado que se desexe, senón simplemente como vontade, prescindindo dos efectos que poida lograr. Non din, polo tanto, "se queres... debes", senón "debes porque debes", "debes, sen máis". Os imperativos categóricos "e só eles" son leis prácticas que resultan válidas incondicionalmente para o ser racional; só eles son leis morais. Estas son universais e necesarias, pero non da mesma forma que as leis naturais. As leis naturais non poden non cumprirse, mentres que as leis morais poden non cumprirse, porque a vontade humana non só está suxeita á razón, senón tamén ás inclinacións sensibles. En consecuencia, pode desobedecer, e precisamente por isto as leis morais reciben o nome de "imperativos" ou "deberes". A necesidade da lei física (müssen) consiste na inhabitabilidade da súa realización, mentres que a necesidade da lei moral (sollen) consiste en ser válida para todos os seres racionais sen excepción.
Kant considera que esta ética formal é a que nos mostra accións que teñen validez moral porque mostra a necesidade dunha acción respecto a unha lei universal e necesaria, isto é, respecto a un deber.
O Deber: Non ten contido, temos que encher nos ese contido. Distingue as obras:
Contrarias ao deber (comerciante que cobra abusivamente).
Conforme ao deber (cobra o xusto para ganar clientes).
Por deber (cobra o que debe cobrar). Estas son as que teñen valor moral.
O valor moral non radica nos resultados dunha acción senón que consiste na vontade cando está determinada pola razón (cumprir co deber aínda que caia o mundo). A intención é o que dará moralidade a un acto, a acción moral é realizada como un fin en si mesma, non como medio para conseguir outro fin. Como consecuencia establece unha lei moral que se converte nun fin en si mesma e que el denomina Imperativo Categórico, por canto é Absoluto e necesario.
A formulación do imperativo categórico sería:
Que a máxima das túas accións se volva universal (obra segundo consideres que debería obrar todo o mundo)
Trata aos homes como fin e nunca como medio.
Que a túa vontade poida instituír unha lexislación universal.
Como consecuencia da elaboración dunha razón práctica así construída a metafísica faise necesaria como postulado para que a moral sexa posíbel por canto unha acción non sería moral se non se cumprise unha serie de condicións. A primeira e principal é a existencia de liberdade pois se un está obrigado a facer o que fai xa non podemos recoñecer o seu acto como moral. Agora ben, a liberdade non pode ser o único postulado pois tamén temos que dar por suposto que existe o sumo ben conforme ao cal ese acto se poida dicir que é bo. Agora ben dito "Sumo ben" precisa dúas condicións para poder realizarse:
A continuación ata o infinito da existencia humana (para que dea tempo)
A existencia dun ser divino capaz de actualizar a proporcionalidade entre virtude e felicidade.
Así pois, a esixencia do "sumo ben" e a experiencia de liberdade como esencial á hora de exercer a autonomía moral lévanos a formular estes tres postulados que, se ben son indemostrables, son non en tanto necesarios para que exista a moral:
A Liberdade: Se o home fose un ente puramente natural a conciencia moral carecería de sentido, no home hai un aspecto fenoménico, pero tamén nouménico, onde non rexe o determinismo natural senón a liberdade. Esta idea é necesaria por canto se non existise non podería determinarse a vontade do ser humano e non podería realizar o deber: se estamos obrigados a facer algo non podemos conquistar a moralidade levándoo a cabo.
A inmortalidade da alma: A adecuación á lei moral é imposíbel de lévala a cabo durante o tempo dunha vida. Esa adecuación necesaria esixe un progreso que vai ao infinito, e só pode lévalo a cabo unha existencia dunha personalidade duradeira ata o infinito.
A existencia de Deus: Esixencia da felicidade humana. A moral adecuada conduce á felicidade, pero esta só é posíbel mediante Deus. Sen a existencia de Deus non poderiamos explicar a división entre ser e deber ser.
Co cal atopamos aqueles obxectos da metafísica desbotados na teoría do coñecemento que volven ser rescatados como condición de posibilidade da moral na ética: O mundo, o eu e Deus. Non se trata de que sexan fins buscados na ética, pois entón esta sería hipotética e material, senón que a acción moral que é a que nos fai dignos de ser felices é a que esixe destes como condición de posibilidade para que dita felicidade se poida acadar.


document_lang: gl

langs: es gl es es es gl es es es gl es es gl gl en es es es es gl en gl es es es gl es gl es gl es en gl en gl it en es gl en es en gl es es gl es es en es ja es it es en gl en gl en es es es gl pt gl gl gl es gl es gl gl gl gl es it es gl gl es ca gl gl es gl gl es es gl es en gl es en en es es es gl es es es gl es gl es en gl es gl gl es gl es gl gl es gl es pt gl es gl es gl es es es gl es gl en es es es de es es es gl es it gl gl es es eo gl es cs gl es es gl es es gl gl gl en en es en en es zh gl es es gl es es pt en es es es ja gl gl eo gl en gl gl gl it en gl gl gl it en gl gl gl it en gl gl gl it en gl gl eo it en gl gl ast it en gl gl gl it en gl gl eo it en gl gl gl gl en gl gl gl gl en gl es en gl en gl gl en it en gl gl en it en gl gl gl it en gl gl es it en gl gl it en gl gl ast it en gl gl es it en gl gl it it en gl gl gl it en gl gl gl gl en es ja gl gl nds es es es gl es es es gl es es gl es es es es en es gl es pt en es en gl fi de es en en en fr fr gl gl gl es gl es es es es es es es gl fi es es es es es es es pt es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es en fr es

text:
Últimas noticias de Santiago de Compostela pag2
Usuario - - Acceso de usuarios
Ayuntamientos de Santiago de Compostela
Aquí usted encontrará las últimas noticias relacionadas con la ciudad de Santiago de Compostela. La mejor forma de enterarse de que pasa y donde pasan los hechos.
Visite el portal del grupo Radio Vigo para informarse de las noticias de Vigo.
Explosión Pop rende tributo á música española dos 80
O xoves 30 de xullo haberá tres citas musicais gratuítas nas Festas do Apóstolo: o tributo aos anos 70 a cargo de Black Stones, a Explosión Pop dos an...
712 visitas - - enviar a un amigo
O concelleiro de Promoción Económica e Emprego visita o Centro de Formación Ocupacional de Sanxuás
O concelleiro de Promoción Económica, Emprego, Comercio e Turismo, Xosé Manuel Iglesias, visitou o Centro de Formación Ocupacional de Sanxuás de Aríns...
O Centro de Interpretación do Medio Rural de Portela inicia as súas actividades
Abriu as súas portas o Centro de Interpretación do Medio Rural de Santiago de Compostela, situado no que foi a escola rural de Portela, na parroquia d...
Presentado o dispositivo de tráfico e transporte para o concerto de Bruce Springsteen no Monte
O Concello de Santiago preparou para o domingo 2 de agosto un operativo especial de tráfico e transporte para o concerto que Bruce Springsteen celebra...
Os alumnos do Plan FIP 2008 e de sete cursos de construción desenvolvidos en maio e xuño
O concelleiro de Promoción Económica, Emprego, Comercio e Turismo, Xosé Manuel Iglesias, e a xefa de Servizo de Planificación de Formación Ocupacional...
Macaco presenta o seu novo disco en Santiago
A xornada do mércores 29 nas Festas do Apóstolo ten como prato forte do día a presenza de Macaco na praza da Quintana, ás 22:30 horas. Alí presentará ...
654 visitas - - enviar a un amigo
Visto bo ao proxecto de urbanización do tramo de Rosalía de Castro entre Romero Donallo e Volta
A Xunta de Goberno aprobou o proxecto e iniciou o expediente de contratación das obras de reurbanización do tramo da rúa Rosalía de Castro entre Romer...
542 visitas - - enviar a un amigo
O alcalde propón a concesión da medalla de ouro da cidade a Xerardo Fernández Albor
Na orde do día do pleno que a Corporación Municipal celebrará o xoves 30 de xullo, recóllese a proposta do alcalde, Xosé A. Sánchez Bugallo, pola que ...
586 visitas - - enviar a un amigo
Uns 200 figurantes desfilarán pola Ferradura para conmemorar o centenario da Exposición Rexional
A xornada grande das Festas do Apóstolo, o 25 de xullo, comezará coa tradicional Ofrenda ao Apóstolo Santiago na Catedral. Será ás dez da mañá. Xa pol...
536 visitas - - enviar a un amigo
Última semana para solicitar axudas para a creación e consolidación de novas empresas en Santiago
O 31 de xullo remata o prazo para presentarse ás convocatorias de Axudas para a creación de novas empresas e Concurso de novas ideas empresariais, do ...
593 visitas - - enviar a un amigo
O Concello de Santiago, entre os máis transparentes de España
O alcalde compostelán, Xosé A. Sánchez Bugallo, valorou en rolda de prensa os resultados do Índice de Transparencia de dos Concellos 2009, elaborado p...
562 visitas - - enviar a un amigo
O Consorcio e a editorial Alvarellos conmemoran cun libro o centenario da Exposición Rexional
Con motivo do centenario da Exposición Rexional Galega de 1909, o Consorcio de Santiago e a editorial Alvarellos publican Santiago, 1909, libro que fa...
553 visitas - - enviar a un amigo
O espectáculo da noite do 24 será unha viaxe multimedia polos sentimentos humanos
Máis de 2.000 quilos de material pirotécnico están preparados para unha exhibición de 36 minutos nos Fogos do Apóstolo. Nesta edición haberá un espect...
536 visitas - - enviar a un amigo
Xornadas de portas abertas para coñecer as recuperadas cabaleirizas monumentais da Casa do Deán
O alcalde e presidente do Consorcio, Xosé A. Sánchez Bugallo, fixo entrega ao Cabildo da Catedral das obras de recuperación e posta en valor do Patio ...
524 visitas - - enviar a un amigo
Promoción Económica impartirá cursos de balde por internet a través dunha plataforma de formación
Nace a Plataforma de formación máiscompostela, á que se accederá dende a páxina web da Concellaría. O seu obxectivo é dar resposta ás demandas formati...
502 visitas - - enviar a un amigo
Máis de 250 persoas de todas as idades participarán no Día do Traxe Galego
O concelleiro de Festas, Xosé Baqueiro; a presidenta da Asociación do Traxe Galego, Rita Miramontes; e unha colaboradora da asociación, Concha Losada,...
588 visitas - - enviar a un amigo
O Concello e TUSSA promoven o uso dos alcoholímetros nos aparcadoiros municipais de Xoán XXIII
O Concello de Santiago e a Sociedade Municipal de Xestión do Transporte Urbano (TUSSA) iniciaron en xullo de 2008 a campaña Se bebes, déixao. Aproveit...
494 visitas - - enviar a un amigo
Nova ordenanza reguladora da instalación de ascensores en edificios residenciais
A Xunta de Goberno aprobou o proxecto da ordenanza que regulará as condicións para a instalación de ascensores en edificios de carácter residencial. E...
688 visitas - - enviar a un amigo
Últimos días para apuntarse no campamento "AnimaLingua"
O venres 24 de xullo remata o prazo para anotarse no campamento AnimaLingua, que se realizará na Granxa Escola da Fervenza do Toxa, en Silleda, do 17 ...
531 visitas - - enviar a un amigo
Os "Chaquetas Vermellas" regresan ás rúas
Turismo de Santiago, co obxectivo de prestar un servizo de información turística máis áxil e eficaz, pon en funcionamento un ano máis a un grupo de vo...
692 visitas - - enviar a un amigo
Entregadas as bandas aos gañadores da edición de verán do Concurso de Escaparatismo
O concelleiro de Promoción Económica, Emprego, Comercio e Turismo, Xosé Manuel Iglesias, entregou as bandas de escaparatismo aos tres premiados na edi...
534 visitas - - enviar a un amigo
O novo aparcadoiro do Hospital Clínico abre ao público con 402 prazas de estacionamento
O alcalde compostelán, Xosé A. Sánchez Bugallo, visitou o novo aparcadoiro da Choupana, con motivo da súa posta en funcionamento. Este estacionamento,...
611 visitas - - enviar a un amigo
|1| ·2· |3| |4|
Publicidad para su empresa en este portal
Contrate la publicidad que su empresa necesita.
Noticias de Santiago de Compostela
Noticias de última hora de nuestra ciudad Santiago de Compostela
Fiestas de Santiago de Compostela
Disfruta de nuestra ciudad de Santiago de Compostela y disfruta con nuestras fiestas típicas y señaladas, disfruta con nosotros de las fiestas de Santiago de Compostela
Consulado de BRASIL en Santiago de Compostela
Classic Bar - Cocktail Catering
Dr. Rios Torre - Clínica Ginecológica
Hercules Nexo Marketing & Commerce Solutions
Policlinica de Odontologia Patricia Hermo
O Feito a Man converte a praza de Cervantes nun cabaré da man do Coro da Rá, Jamila Purofilin
Centro de Salud Fontiñas
Autocares Juan Rico en Santiago de Compostela
Depósito municipal de vehículos
Consulado de BRASIL en Santiago de Compostela
Aucasa - Autocares en Santiago de Compostela
A.S.M. Transporte Urgente - Transporte Internacional en Santiago de Compostela
Restaurante Pampin en Santiago de Compostela
Toldatek: la mejor venta de pergolas de madera, lonas para piscinas y toldos de España
Envialia Urgente - Transporte Internacional en Santiago de Compostela
Ritmo Norte: contratacion de artistas y espectaculos en Burgos a tarifas muy reducidas
TDN - Transporte de Mercancías en Santiago de Compostela
Restaurante Mexicano Franquigal S.L. en Santiago de Compostela
Guardería Infantil RUBIDO ROMERO P.E ANTARES
Hostal A Concha en Santiago de Compostela
F. Senin SL - Autocares en Santiago de Compostela
Restaurante Mexicano Cantina del Charro en Santiago de Compostela
Castromil - Autocares en Santiago de Compostela
Olá quería renovar mi passaporte cuando vas tener intinerante en Santiago dé Compostela ... en Consulado de BRASIL en Santiago de Compostela
El Consulado de Brasil ya no está en Santiago, está en Coruña. Estos datos son erróneos, no existe Consulado de Brasil en Santiago de Compostela ... en Consulado de BRASIL en Santiago de Compostela
La verdad es que el Corzo está bien bacano, siempre a full de mango sobre todo cuando no va el Kaixo ... en Pubs El Corzo en Santiago de Compostela
A que lugar tengo que ira a votar el dia 7 de octubre ... en Consulado de BRASIL en Santiago de Compostela
Mí gustaría renovar mío pasaporte ,sin tenerme que irme a Madrid...Vivo en Galicia cerca de Santiago ... en Consulado de BRASIL en Santiago de Compostela
Vaya empresa... Jamás contraten un servicio con ellos. No cumplen los plazos no aparecen y dicen que dejan avisos al cliente cuando no es verdad. Siempre hay incidencias que, por supuesto, son inespec... en Envialia Urgente - Transporte Internacional en Santiago de Compostela
Sanidad tendría que pasarse por este local 2 de los 4 que fuimos a comer intoxicación alimentaria. El señor mayor un pesado más de 40 minutos de espera por 4 pizzas. Sin duda horrible una de las peore... en Restaurante Italiano Oasis Pizzeria en Santiago de Compostela
atiende lunes 30 de abril ... en Consulado de URUGUAY en Santiago de Compostela
Oí EU quería saber se Santiago mi renova pasaporte ou so Madrid y Barcelona ... en Consulado de BRASIL en Santiago de Compostela
Como puedo pedir el cadastro en España? Tengo unos amigos brasileiros y querría comprarles algo de ropa allá en Brasil. Asi pueden cambiarla si no les va bien la talla. También pienso ir a visitarlo... en Consulado de BRASIL en Santiago de Compostela
Hola estoy buscando un abogado barsileño en lugo! podeis indicarme alguno de preferencia que ester especialisado en testamientos,herencias etc... Gracias! ... en Consulado de BRASIL en Santiago de Compostela
Saber como agendar para renovar pasaporte ... en Consulado de BRASIL en Santiago de Compostela
Ha cerrado ... en Restaurante Asador en Santiago de Compostela
Insalubre total. Pagamos dos noches y nos tuvimos que marchar corriendo por que había garrapatas y chinches. Los colchones plagados. Muebles viejos humedad. Baño pésimo. Por no hablar de que eramos ... en Pension Viño * en Santiago de Compostela
queria saber si el coche vw polo po-0846-bd está en el deposito y cuanto es la cuantia para retirarlo ... en Depósito municipal de vehículos
ramiro pascual casal taboada dijo...
estoy esperando un paquete para la calle de la rua de pastoriza 20-1-santiago de Compostela salido el dia 12 de badajoz.y todavía no tengo noticias. gracias, mis pedido de referencia dee envio es..000... en Envialia Urgente - Transporte Internacional en Santiago de Compostela
Hola!! Me recomendaron Bar Londres quiero ir con amigos, por donde esta? ... en Bares Londres en Santiago de Compostela
buenas noches podrian decirme ustedes cual es el importe aproximado de una intervencion de miopia en ambos ojos? mi correo es solrac53@gmail.com gracias ... en Hospital Nuestra Señora de La Esperanza
hola como hago para conseguir el formulario para rellena para renova el pasaporte ... en Consulado de BRASIL en Santiago de Compostela
Nunero de telefono y direccion erroneos, se han mudado de calle a poligono d boisaca calle "maria angeles de la gandara" ... en Envialia Urgente - Transporte de Mercancías en Santiago de Compostela
novedades   contacto   política privacidad   buscador   mapa web


langs: es en es es gl en es es gl es gl en el en ca en es gl es en es ja en es ja en es ja gl es ja it en en

text:
Intervención de gráficos en vinil y fotografía en oficinas de arquitectura, México 2008.
Branding, Editorial, Intervenciones, PackagingVintage Café
Full Name E-mail Address Your Message Send Your Message


langs: en en es es gl en es es gl gl gl nb nb nb nb vi nb en es gl es es es ja en es ja en es ja gl es ja it en en

text:
Intervalart | Diamante Santa Fe
Intervención en arquitectura en lobby y gráficos para elevadores. Corporativo Diamante, Santa Fe, México 2005.
Full Name E-mail Address Your Message Send Your Message


langs: en en es es eo es en es gl es gl gl gl gl gl es en gl en es

text:
Proximo: Dunas de Atacama El Regreso 2018
Rally 10 años Revista Off Road 4×4
Copyright 2014 - Bigtravel.cl Todos los derechos reservados.


langs: es es

text: Comentarios en: SOCIOS DEL HC MALL PLAZA CONCEPCIÓN RECIBIERON CAMISETAS DE FABY FÚTBOL


langs: es en es es es es es

text:
.: Estamos en el horno :. Servicio de catering y animación de eventos
Somos una empresa familiar de catering dedicada a la preparación artesanal de pizzas y a la organización de eventos, brindando una amplia variedad de opciones gastronómicas y de animación...


langs: gl fr lv gl gl gl ca gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl lt gl gl gl

text:
Podes ver a nosa webserie aquí:
@Nieves_Rguez @TVGalicia @VaiaTroula Pero que xefa es, carallo!! Como molas!! 💗
Sabes que o teu peque está pasado de voltas cando, deitados os dous na cama, está á teta e erguendo o cú á vez 😲
Escolle o idioma da web:
Os contidos desta web son propiedade de Ana Ponte. Todos os dereitos están reservados. 2013


langs: es es pl es gl gl gl es gl es en de es gl gl gl gl es es es gl es es es es gl fr es en es gl en es en zh en es gl el en sv de de pt gl oc es fr de de es gl en es de fr fr es gl en en de en en es gl en en fr fr fr es gl en sv fr de de es gl en en fr it it es gl en de sv fr fr es gl en sv en fr fr it gl en en fr fr fr es gl en it en fr fr es gl en en ja it it es gl en sv fr fr fr es gl en en de de de es gl de en fr fr fr it gl pl it es nl nl es gl en hu nb pt pt es gl en en fr fr fr es gl en en de fr fr en gl en en en fr fr en gl en en en fr fr en gl en de sv de de es gl en en de fr fr es gl en en de fr fr es gl en en fr fr fr en gl ca fr en fr fr es gl en en fr pl pl es gl en en it da da gl gl en gl fr de de pt gl en en de de de en gl en sv fr de de ca gl en eo fr ca ca es gl en en fr fr en it gl en es fr sv sv es gl oc en fr fr fr es gl en gl fr fr fr es gl en it fr sv sv es gl oc en fr sv sv es gl en en en de de es gl en ceb fr fr fr es gl zh de fr fr fr es gl en it it fr fr es gl oc fr fr fr fr en gl en gl en fr fr es gl en es fr fr fr it gl en en de fr fr es gl en es fr fr fr es gl en en fr fr fr es gl oc en fr fr fr es gl en en fr fr fr es gl en en fr fr fr es gl en ca fr da da en gl en en de fr fr es gl en en fr fr fr es gl zh en fr fr fr es gl en en fr da da es gl ru es nl fr fr es gl en gl fr oc oc es gl en en de zh oc it gl en en fr oc oc es gl en en fr oc de pt gl en gl fr de de en gl en fi fr ca ca en gl en en pt de de es gl en en fr de de es gl en es fr fr it en gl zh es fr fr fr es gl en it de fr fr fr gl en en da en en en gl en en fr sv sv en gl zh en zh de de fr gl en ceb fr fr de en gl en en fr fr fr es gl en de fr en en pt gl en ceb en fr fr en gl oc it fr fr fr es gl en en fr fr fr es gl en fr fr fr fr es gl en es da fr fr es gl en en fr fr fr en gl en ca fr fr fr es gl en en fr fr fr es gl ru en fr fr fr es gl ko de fr da da it gl en es fr de de es gl en en fr fr fr es gl en en fr zh oc en gl zh en en zh oc en gl en en da ca ca es gl en en zh fr fr es gl en en fr fr da es gl hu gl de fr en es gl en en fr sv sv es gl en en fr fr fr es gl en gl fr sv sv es gl zh en fr ja ja fr gl pl it fr de de es gl en gl fr fr fr es gl en it da fr fr es gl en gl oc fr fr en gl zh en oc it it es gl oc sv oc fr fr it gl en es oc de de es gl de en en fr fr es gl en it en fr fr en gl en en zh pt pt es gl en en zh fr fr es gl ko en fr fr fr pt gl en en de fr fr es gl ko en fr fr fr es gl oc en fr fr fr es gl en en oc fr fr es gl en en fr fr fr it gl en fr fr oc de es gl en gl fr de de es gl en en fr pl pl es gl oc en fr de de es gl en en fr de de es gl en fi fr da da en gl en en fr oc en es gl en en fr sv sv en gl en en fr sv sv es gl oc en fr sv sv es gl en en fr fr fr en gl en en fr en en es gl en en fr fr fr fr gl oc sv hbs_lat de de en gl be ceb oc de de en gl en en oc de de es gl en en fr fr fr es gl en de zh fr fr it gl en sv fr fr fr en gl en it fr fr fr en gl en en de fr fr en gl en it oc fr fr es gl zh it oc fr fr en gl en fr oc fr fr es gl en gl fr fr fr es gl en en oc fr fr es gl en en oc fr fr es gl ru en ca fr fr en gl da en fr fr fr en gl en en ca fr fr es gl km en de fr fr es gl da en fr fr fr es gl en en fr fr fr fr gl en de fr fr fr es gl en en fr da da es gl ru es da fr fr en gl oc en fr zh de en gl en gl oc de de es gl en en fr de de es gl en en fr da da en gl en en fr ca ca es gl oc en fr de de es gl oc en fr nl en es gl oc en de fr fr en gl en gl fr fr de es gl en es oc fr fr pt gl en en fr ja ja es gl oc en oc fr fr es gl ru sv oc de de es gl en gl ca fr fr es gl en de fr en en en gl en ceb fr fr fr es gl en sv fr fr fr es gl oc gl oc it it es gl en sv fr it it es gl zh sv de fr fr eu gl oc es fr de de en gl en en ca fr fr es gl en it fr fr nl en gl en hu fr fr fr es gl en en ca fr fr pt gl en en fr da da es gl en en fr fr fr es gl en en fr fr fr it gl ru en fr fr fr es gl pl de oc fr fr es gl en en fr fr fr es gl de en ca zh fr es gl oc en fr fr fr es gl en fr fr fr oc es gl en en fr fr fr fr gl oc en oc pl pl es gl en en oc pl pl en gl en en fr de de es gl en en fr de de en gl ru fi oc de de en gl en en oc fr en pt gl oc en ca sv sv es gl en en fr ja ja fr gl en en fr de de en gl en gl fr sv sv en gl en en oc it it es gl en de fr it it es gl en de fr fr fr es gl en it ca fr fr hu gl als fr nb fr fr es gl en en zh fr fr es gl en it zh fr fr en gl en en zh pt pt es gl en en zh fr fr es gl en en zh fr fr es gl en en zh fr fr en gl en en zh da da es gl en es zh de de es gl en en zh de de es gl en en fr fr fr en gl en en zh oc de en gl en gl ca fr fr en gl en en oc de de es gl en en oc da da es gl en en fr fr fr es gl ru gl oc de de en gl en es fr de de en gl en es zh en en es gl en en fr fr fr es gl es en fr fr fr es gl oc en de fr fr it gl en en fr fr fr de gl en es oc en en es gl en en fr fr fr en gl en es fr nl nl es gl en hu fr zh pt cs gl en en fr fr fr es gl oc en oc fr fr es gl en en fr fr fr es gl ko fr fr oc oc es gl ca en oc de de es gl en en ca ca ca en gl en en oc sv sv es gl en en oc de de es gl en es fr de de es gl en es fr fr fr es gl en it oc sv sv it gl en en oc fr fr en gl en en fr fr fr pl gl en en oc fr fr en gl en sv oc fr fr es gl en fr oc fr fr es gl en gl oc fr fr pt gl en es fr fr fr it gl en it oc fr fr es gl en en fr fr fr es gl en en oc fr fr es gl en de fr fr fr es gl en en fr fr fr en gl en fr la pl pl gl gl en en oc da da es gl en gl oc da da en gl en gl oc de de es gl ja eo fr de de es gl en eo fr nl en es gl en en ca ja ja es gl en en fr de de en gl en gl fr de de es gl en en fr fr fr en gl en de fr it it it gl en de fr it it es gl oc de fr fr fr es gl en en oc fr fr gl gl en it oc fr fr it gl en en fr fr fr vi gl en es fr fr fr es gl en en oc fr fr ca gl en en fr de de es gl en en oc fr fr es gl en it oc nl nl es gl en hu oc fr fr es gl th en fr fr fr es gl en en oc pt pt pt gl fa en fr fr fr nl gl en en fr fr fr fr gl en ca fr fr fr es gl en en fr fr fr es gl en en fr da da en gl en es oc de de es gl en en fr fr fr es gl en en oc fr fr es gl en en oc fr fr es gl en gl fr fr fr es gl en gl fr zh oc es gl en en oc fr oc es gl en en oc oc oc en gl en en oc pl pl es gl de en fr fr de es gl en en oc de de es gl en en fr ca ca en gl en en oc fr en es gl en en fr sv sv fr gl ru en de de de fr gl oc es fr fr fr es gl en it fr sv sv pt gl en en oc sv sv fr gl ru en oc de de es gl en en oc fr fr es gl zh de fr fr fr es gl en it de fr fr en gl ca fr fr it it es gl en sv fr de de en gl en en fr fr fr en gl en en oc fr fr en gl en ca fr da da es gl nl en fr da da es gl en en de fr fr eo gl fr en oc fr fr es gl th en fr fr fr es gl en de oc fr fr es gl en en oc da da en gl en es fr de de es gl en en fr fr fr en gl en fr fr de de es gl en gl nl es es es es es es es gl es es en es gl es en es en es en es en es gl gl gl es es es es es es gl es es es gl gl es es es es es es es es es it es es es es es es es es es en it it it it it it it it it it it it it it it it it it it it it nb it nb it nb it it it it it it it pt it it it it en it it it it it it it it it pt en it it it it en ar tr en ru en en en en fi en gl es gl

text:
LISTADO DE GANADORES MOCHILAS 2015 | Sindicato Nacional de Trabajadores Homecenter
Revisa tu liquidación de sueldo
ENTREGA DE PROYECTO NEGOCIACIÓN COLECTIVA 2018-2020
¡ATENCIÓN! SE EXTIENDE CAMPAÑA DE SINDICALIZACIÓN
Escrito por prensa En Febrero 17, 2015 0 Comentario
Informamos a ustedes los nombres de los alumnos que ganaron este beneficio.
Estimados socios informamos a ustedes el listado de ganadores de la mochilas para este año.
La beca de mochilas es un beneficio que entrega el Sindicato Nacional de Trabajadores Homecenter a sus socios, les recordamos que la postulación  y entrega de la beca de mochilas se realiza por tienda y por tramo desde primero bàsico hasta cuarto medio.
Isidora Zenteno Del Pino
Bairon San Martín Rivas
Jullyvan San Martín Rivas
Delani Ladrón de Guevara Riffo
Daniela Loyola San Martín
Anterior: SE COMUNICA EL FALLECIMIENTO DE NUESTRO COLEGA HÉCTOR CATALÁN URZÚA
Siguiente: Sindicato Homecenter tomó contacto con los trabajadores de Villarrica luego de la erupción del Volcán Villarrica
ENTREGA DE PROYECTO NEGOCIACIÓN COLECTIVA 2018-2020
¡ATENCIÓN! SE EXTIENDE CAMPAÑA DE SINDICALIZACIÓN
CRONOGRAMA DE NEGOCIACIÓN COLECTIVA
{ Los Comentarios están cerrados }
ENTREGA DE PROYECTO NEGOCIACIÓN COLECTIVA 2018-2020
CRONOGRAMA NEGOCIACIÓN COLECTIVA 2012
ENTREGA DE PROYECTO NEGOCIACIÓN COLECTIVA 2018-2020
¡ATENCIÓN! SE EXTIENDE CAMPAÑA DE SINDICALIZACIÓN
socios mochilas reunion comunicado premios sodimac feliz hc 2016 homecenter visita sindicato navidad negociacion colectiva 2016-2018 2017 por siempre felices trabajadores las condes saludo premio nacional encuentro ganadores colectiva
CONVENIO GRUPO NUESTROS PARQUES
CONVENIOS “BIENVENIDO INVIERNO”CAJA LOS ANDES
Ayúdanos Capacitaciones Convenios Deporte Festividades Informativos Marchas Noticias Por Siempre Premios Prensa 2012 Prensa 2013 Prensa 2014 Prensa 2015 Prensa 2016 Prensa 2017 Prensa 2018 Sindicales
Archivos de Prensa Seleccionar mes Septiembre 2018 Agosto 2018 Julio 2018 Junio 2018 Mayo 2018 Abril 2018 Marzo 2018 Febrero 2018 Enero 2018 Diciembre 2017 Octubre 2017 Septiembre 2017 Agosto 2017 Julio 2017 Junio 2017 Mayo 2017 Abril 2017 Enero 2017 Diciembre 2016 Noviembre 2016 Octubre 2016 Septiembre 2016 Agosto 2016 Julio 2016 Junio 2016 Mayo 2016 Abril 2016 Marzo 2016 Febrero 2016 Enero 2016 Diciembre 2015 Noviembre 2015 Octubre 2015 Septiembre 2015 Agosto 2015 Julio 2015 Junio 2015 Mayo 2015 Abril 2015 Marzo 2015 Febrero 2015 Enero 2015 Diciembre 2014 Noviembre 2014 Octubre 2014 Septiembre 2014 Agosto 2014 Julio 2014 Junio 2014 Mayo 2014 Abril 2014 Marzo 2014 Enero 2014 Diciembre 2013 Noviembre 2013 Octubre 2013 Septiembre 2013 Agosto 2013 Julio 2013 Junio 2013 Mayo 2013 Abril 2013 Marzo 2013 Febrero 2013 Diciembre 2012 Noviembre 2012 Octubre 2012 Septiembre 2012
Radio Cooperativa lamenta y rechaza agresión contra periodistas en Te Deum Septiembre 16, 2018
La bitácora de viaje de Aldo Schiappacasse desde Suwon: El K-Pop, Valdés y los cachitos Septiembre 11, 2018
El recuerdo a Nicanor Molinare, director de Ovación en Cooperativa Septiembre 7, 2018
BCI Conecta lleva tu pyme a otro nivel Agosto 27, 2018
Nueva Cooperativa, los mismos principios Agosto 27, 2018
Eres la visita N°
SINDICATO HOMECENTER COMUNICA EL SENSIBLE FALLECIMIENTO DELEGADO HC EL BELLOTO
SINDICATO HOMECENTER LAMENTA EL FALLECIMIENTO DE NUESTRO SOCIO Y EX DELEGADO JUAN SARMIENTO
SINDICATO HOMECENTER LAMENTA EL FALLECIMIENTO DEL PADRE DE LUIS OTAROLA
ENTREGA DE PROYECTO NEGOCIACIÓN COLECTIVA 2018-2020
CRONOGRAMA NEGOCIACIÓN COLECTIVA 2012
SINDICATO ENTREGÓ PROPUESTA DE NEGOCIACIÓN COLECTIVA A LA EMPRESA
YouTube Channel HC TV
Sindicato Nacional de Trabajadores Homecenter  © 2018
Copyright © 2017 Desarrollo V Soluciones Informáticas.


langs: en it en es pt es gl it it es ar it en es pt es gl it it es ar es en es en gl es gl en en it en es en it en pt en es en gl en en es es es es es en en en en es es es en es es es ro es en es en

text:
ARQUITECTURA + DISEÑO. Diseño Arquitectónico. Diseño de Espacios Interiores. Presentaciones Virtuales.
SERVICIOS DE INGENIERÍA. Proyectos de Instalaciones Instalaciones Eléctricas. Instalaciones Hidráulicas. Servicios Profesionales de Topografía. Estudios de Impacto Urbano Ambiental.
CONSULTORÍA de Arquitectura. Consultoría de Ingeniería y Construcción.
CONSTRUCCIÓN de Todo Tipo de Edificaciones. Supervisión de Obra. Obra civil.
Studied at the school of architecture in Universidad Intercontinental, Mexico City. Masters degree in research, digital tools for architecture at UIC Barcelona, Spain.
Worked and researched using systems of scripting for rapid prototyping for 3d printing and high temperature ceramics CONE 9 using different techniques: burned with glass, metal, volcanic stone, etc.
Alvarado runs Studio 15B, an architectural practice based in San Miguel Allende, Mexico. Researched, designed and built housing, commercial and office space using strategies for design; analyzed and developed geometrical growth and forms into architecture that can respond to minimal space for human needs in accordance and contribution to environmental and social impact.
Nombre // Name *
* Favor escriba su nombre // Please enter your name
* Favor escriba su email correcto // Please enter a valid email address
Mensaje // Message *
* Favor escriba su mensaje // Please enter message
San Miguel de Allende, MEXICO


langs: es en es es gl es es es es es es es es es es es en

text:
Nacido en Santiago de Chile el 29 de Enero de 1961
Licenciado en Artes Plásticas , Universidad de Chile 1984
Esculturas en Plaza de Armas de Santiago, organizado por Galería Artespacio,
El acero en la escultura, Fundación Telefónica, Santiago 2002
Arca, Museo de Arte Contemporáneo, Santiago, 1998
Museo Abierto, Museo de Bellas Artes, Santiago, 1990
Provincia Señalada, Galería Sur, Santiago, 1983
Galería Cecilia Palma, Santiago, 2002
Centro de Extensión Universidad Católica, 2000


langs: es en es es es gl es es gl gl gl en gl en en en gl la en es en en gl nl nl es es it gl es en fr gl es es en es ru

text:
Noticias y Eventos | Abogado de Vancouver - Emma Andrews - Servicios de Inmigración a Canadá - Vancouver Canada
Inmigración al Canadá y Ciudadanía
Welcome to Emma Andrews Sites. This is your first post. Edit or delete it, then start blogging!
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Aenean sem tellus, tincidunt ac sodales eget, mattis at tortor. Pellentesque vitae fringilla quam. Cras dictum fermentum odio. Donec in ultrices libero. Nullam id consequat diam....
Mr WordPress en Hello world!
Mr WordPress en Hello world!
RSS de los comentarios
© 2018 Abogado de Vancouver – Emma Andrews – Servicios de Inmigración a Canadá – Vancouver Canada


text: Comentarios en: Frases de Robert Kiyosaki para emprendedores