langs: gl fr gl es gl es es gl gl gl gl es es gl es es fr en es fr es gl es gl es es gl en es es es es es fr en es es en es es fr es

text:
Contacto – Noroeste A Fondo
Descubre la Galicia más auténtica con nosotros!
Rutas Turísticas por Galicia – Agencias de Viajes on-line de Galicia XG-508
Somos diplomados en Turismo y Guías oficiales de Galicia y nuestra tarea consiste en llevarles y contarles un poco de la historia, leyendas, costumbres y tradiciones de cada lugar pero siempre pensando en hacerles pasar un día estupendo, disfrutando de Galicia.
En su hotel o alojamiento de A Coruña
+34 661 38 37 38
Acepto las condiciones de uso y Política de Privacidad
Somos una empresa dedicada a la creación y realización de rutas turísticas por Galicia en cómodos vehículos de 9 plazas y con conductor-guía.
Rutas por toda Galicia
En su hotel de A Coruña
+34 661 38 37 38
Rutas diferentes cada día, y si lo prefiere rutas privadas a cualquier punto de Galicia.
© 2018 NOROESTE A FONDO · Rutas turísticas desde La Coruña por toda Galicia
Utilizamos cookies para mejorar la navegación de la página web. Esperamos que te guste. ¡Vale!


document_lang: gl

langs: es fr gl es gl es es gl es gl es es gl gl en es es gl es es fr en es es en es es fr es

text:
Carrito – Noroeste A Fondo
Somos una empresa dedicada a la creación y realización de rutas turísticas por Galicia en cómodos vehículos de 9 plazas y con conductor-guía.
En su hotel de A Coruña
+34 661 38 37 38
Rutas diferentes cada día, y si lo prefiere rutas privadas a cualquier punto de Galicia.
© 2018 NOROESTE A FONDO · Rutas turísticas desde La Coruña por toda Galicia
Utilizamos cookies para mejorar la navegación de la página web. Esperamos que te guste. ¡Vale!


langs: es es en es es en

text:
Ilustracion . Historieta . Cuento . Video animado . Edicion fotografica . Polos pintados . Diseño gráfico
Afiches, gigantografías, dípticos, trípticos, volantes, banners y volentes online, etc.


langs: gl gl

text: Comentarios en: 10ª EDICIÓN DEL RANKING DE ENTIDADES ASEGURADORAS (España)


langs: gl gl es es gl gl en gl gl gl es gl gl gl gl es es es gl en gl gl gl gl es gl es gl es es es es es gl gl gl gl gl gl gl de gl gl es gl gl fr en gl fr gl es pl en en fr es en pt en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr es es gl es gl ru

text:
Calendario – Museo de Arte Contemporáneo
ACERCAMIENTO Y SENSIBILIZACIÓN AL ARTE
2018 Ene febrero 2019 Mar 2020
2018 Ene febrero 2019 Mar 2020


langs: gl gl es es gl gl en gl gl gl es gl gl gl gl es es es gl en gl gl gl gl es gl es gl es es es es es gl en gl en es gl es gl ru

text:
Programas – Museo de Arte Contemporáneo
ACERCAMIENTO Y SENSIBILIZACIÓN AL ARTE
There are no posts to show.


langs: es gl es gl gl gl gl es gl gl gl en gl gl es fr en en en cs en fr gl en en en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr en gl es es gl es

text:
No se ha encontrado nada para Wp Content Themes Edumodo Dist Fonts Montserrat Light Webfont Woff
It looks like nothing was found at this location. Maybe try one of the links below or a search?
Badajoz Teléfono: 683 17 95 09
Cáceres Teléfono: 628 389 242


langs: gl gl es es gl gl en gl gl gl es gl gl gl gl es es es gl en gl gl gl gl es gl es gl es es es es es gl gl gl gl gl gl gl de gl gl es gl gl en en gl fr gl es es es es gl es gl ru

text:
Calendario – Museo de Arte Contemporáneo
ACERCAMIENTO Y SENSIBILIZACIÓN AL ARTE
No hay nuevos eventos para mostrar en esta fecha.


langs: es en fi es en en gl es es gl fr es es gl es es es gl es pt es es gl gl es es en es es es es gl es es es es en en

text:
Plaza De Toros De Calatayud. metalogi.com
SORRY, Please DISABLE your Anti-Adblocker or Enable your Javascript
ideas con corchos de vino
como decorar tu cuarto con fotos
estufas de lea en leroy merlin
instalacion de calefaccion de gas natural
maquinas de coser antiguas precio
paneles para paredes de cocinas
necesito presupuesto para reforma
temperatura actual en valladolid capital
parque empresarial san fernando de henares
mesas auxiliares para salon
lamparas modernas de salon
quesos el corte ingles
decoracion de dormitorios de matrimonio
mesas de ordenador leroy merlin
modulos para vestidores baratos
polillas de la harina
reformas torrejon de ardoz
casas de piedra en galicia
cuanto cuesta un plato de ducha
cuartos de estar modernos
ideas decorativas con palets
cuanto cuesta poner luz en un terreno
puertas correderas de cristal madrid
alquiler de pisos en vilassar de mar
DMCA | Copyright | Privacy Policy | Contact
Page rendered in 0.155702 seconds.


langs: es gl eu pt gl es gl gl es gl gl gl es es gl es es es es es en en es en cs es gl it gl es gl gl eu en es gl es eu en

text:
Confirmación de solicitud de amistad
Hazte amigo de la Fundación
Mantente informado de las novedades, noticias y eventos relacionados con Alarde Fundazioa y el Alarde de Hondarribia.
Último número de la revista titibiliti


langs: es gl gl gl gl it gl en en fr fr fr fr en fr en fr fr fr en fr de en it en en it gl es fr en sv es

text: ceramicnova.es | diseño y desarrollo por Iván M. Vián | fotografías por Xulio Montero


langs: gl es

text: Comentarios en: Graduación Preescolar y Primaria


langs: gl gl es gl gl gl es gl gl gl gl gl es gl es es gl gl en gl gl es gl es es es es en es

text:
EQUIPO LINGÜÍSTICA: SCIMITAR | Discurso e Identidade
FOCO 3: HISTORIA Y CULTURA
Miembros Principales USC: María de los Ángeles Gómez-González, Antonio Álvarez Rodríguez, Susana María Doval Suárez, Elsa María González Álvarez, Luis Iglesias Rábade, Teresa Sánchez Roura, María del Mar Viña Rouco.
Líneas de Investigación: Análisis (crítico) del discurso; Pragmática (intercultural); Lingüística aplicada y contrastiva (perspectivas sincrónicas y diacrónicas).
Este foco de investigación está integrado, principalmente, por los miembros del equipo SCIMITAR, coordinado por María de los Ángeles Gómez-González. SCIMITAR constituye un foro de cooperación internacional entre investigadores orientado al estudio de la interfaz entre la gramática y el discurso, fundamentalmente en inglés, pero también en (contraste con) otras lenguas tales como el español, gallego, portugués, francés, holandés o alemán. Además de los miembros pertenecientes al grupo de investigación D&I, el equipo SCIMITAR también cuenta con la valiosa colaboración de investigadores del resto de España, así como de Canadá, Reino Unido, Holanda y Portugal. Desde su fundación en el año 2002, SCIMITAR consigna más de 250 publicaciones (34 libros; 200 artículos y capítulos de libro; 20 reseñas) en editoriales de reconocido prestigio internacional (John Benjamins, Peter Lang, Routledge), así como en las revistas de mayor impacto dentro del ámbito de la lingüística (inglesa) (Applied Linguistics, Discourse Studies, Language Sciences, Pragmatics, Word). Asimismo, SCIMITAR ha organizado más de 13 encuentros internacionales, incluyendo tres ediciones de la International Contrastive Linguistics Conference (ICLC), celebradas en Santiago de Compostela en 2001, 2003 y 2005. Por su competitividad, los miembros del equipo SCIMITAR han logrado de forma continuada un total de 19 proyectos de investigación en concurrencia competitiva financiados por el Ministerio de Educación y Competitividad, la Xunta de Galicia, la Unión Europea (FEDER), así como por distintas instituciones internacionales como la Research Foundation-Flanders (FWO, Bélgica) o el Natural Sciences and Engineering Research Council (Canadá).
Diseñado por Elegant Themes | Desarrollado por WordPress


langs: gl lt de es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en gl gl ceb en en en gl gl gl gl gl en en

text:
404 Not Found | Discurso e Identidade
FOCO 3: HISTORIA E CULTURA
The page you requested could not be found. Try refining your search, or use the navigation above to locate the post.
Designed by Elegant Themes | Powered by WordPress


langs: gl de es en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en fa en hi en en en en gl gl en hy en en

text:
CONTACT US | Discurso e Identidade
You can contact us by filling out the webpage form or using the following contact methods:
Address: Departamento de Filoloxía Inglesa e Alemá
E-15782 Santiago de Compostela, A Coruña
Phone Number: 981 563 100 ext. 11880
Designed by Elegant Themes | Powered by WordPress


langs: gl gl es gl gl gl es gl gl gl gl gl es gl es es gl gl en gl gl es es es es gl es en it es es gl gl en gl en es

text:
CONTACTO | Discurso e Identidade
FOCO 3: HISTORIA Y CULTURA
Si desea ponerse en contacto con nosotros, haga uso del formulario en esta web o utilice los siguientes métodos de contacto:
Dirección: Departamento de Filoloxía Inglesa e Alemá
E-15782 Santiago de Compostela, A Coruña
Teléfono: 981 563 100 extensión 11880
Diseñado por Elegant Themes | Desarrollado por WordPress


langs: es en en pt en en en en en gl en es en es en en ca en gl en en en en en en en en en en en en en en en en en en pt en es en

text:
Cofradía de Ntra. Sra. de África.
Novena a Santa María de África. Adaptación del texto de 1723.
El manto rojo de Nuestra Señora de África.
Primitiva Cofradía de Caballeros, Damas y Corte de Infantes de Nuestra Señora de África Coronada. Patrona de Ceuta. España.


langs: pt es gl gl gl lt pt gl gl ca gl ceb gl pt gl gl ca gl ceb gl gl gl gl es gl ca gl gl gl gl gl gl gl gl gl it gl gl gl gl gl es gl es gl es gl gl gl gl en es en gl en gl en es es it es es es es es en it pt es es gl en

text:
ViaExterior - Consorcio Zona Franca de Vigo
Máis lonxe, máis rápido e mellor
ViaExterior é unha aceleradora para a internacionalización de PEMES galegas, promovida pola Zona Franca de Vigo, que dota ás empresas das ferramentas necesarias para internacionalizarse con éxito máis rapidamente.
PEMEs galegas de recente creación que nacen cunha vocación global
PEMEs galegas que xa tiveron algunha experiencia internacional
PEMEs galegas xa internacionalizadas que queren acceder a un novo mercado
Durante un total de aproximadamente 9 meses o programa selecciona, forma e impulsa ás PEMES participantes
Descubre máis información sobre ViaExterior
CZFV PECHA CON ÉXITO O PERÍODO DE INSCRICIÓN DE VIAEXTERIOR
Webinar presentación 2ª edición #ViaExterior
ViaExterior ofrece unha internacionalización “á carta” na súa segunda edición
Sesións de presentación da 2ª edición de ViaExterior
🗓 Ya queda poco para el viernes 31 de agosto, día en que conoceremos los proyectos seleccionados que participarán en la segunda edición de #ViaExterior. En septiembre comenzará la primera fase del programa, la de estrategia, que se prolongará durante 6 meses.
Consulta en qué consiste la fase de estrategia y el resto del programa en la web. ...
¿QUÉ ES VIAEXTERIOR? - ViaExterior - Consorcio Zona Franca de Vigo
ViaExterior es una aceleradora para la internacionalización de PYMES gallegas, promovida por la Zona Franca de Vigo, un programa gratuito que dota a las empresas de las herramientas necesarias para internacionalizarse con éxito más rápidamente.
Consorcio Zona Franca de Vigo
Área Portuaria de Bouzas, s/n - 36208 Vigo (España)
viaexterior@zonafrancavigo.com|+34 986 269 726
FAQs | Aviso Legal | Accesibilidade | Contacto
This website uses cookies. By continuing to browse the site, you are agreeing to our use of cookiesAgree


langs: pt es gl gl gl gl es es gl es ceb gl es es gl es ceb gl gl gl en es gl es en es en gl en es en es es it es es es es es en it pt es es es en

text:
CONTACTA - ViaExterior - Consorcio Zona Franca de Vigo
Contacta con la Zona Exterior del CZFV
CZFV CIERRA CON ÉXITO EL PERÍODO DE INSCRIPCIÓN DE VIAEXTERIOR
Webinar presentación 2ª edición #ViaExterior
ViaExterior ofrece una internacionalización “a la carta” en su segunda edición
Sesiones de presentación de la 2ªedición de ViaExterior
🗓 Ya queda poco para el viernes 31 de agosto, día en que conoceremos los proyectos seleccionados que participarán en la segunda edición de #ViaExterior. En septiembre comenzará la primera fase del programa, la de estrategia, que se prolongará durante 6 meses.
Consulta en qué consiste la fase de estrategia y el resto del programa en la web. ...
¿QUÉ ES VIAEXTERIOR? - ViaExterior - Consorcio Zona Franca de Vigo
ViaExterior es una aceleradora para la internacionalización de PYMES gallegas, promovida por la Zona Franca de Vigo, un programa gratuito que dota a las empresas de las herramientas necesarias para internacionalizarse con éxito más rápidamente.
Consorcio Zona Franca de Vigo
Área Portuaria de Bouzas, s/n - 36208 Vigo (España)
viaexterior@zonafrancavigo.com|+34 986 269 726
FAQs | Aviso Legal | Accesibilidad | Contacto
This website uses cookies. By continuing to browse the site, you are agreeing to our use of cookiesAgree


langs: es es

text: Comentarios en: Estudiantes de Educación Básica potencia la lectura Mapuche a través del fomento lector


langs: gl gl es

text:
ESCOBAS : Escoba de millo
La escoba de millo o esparto es una escoba de uso de gardinerĂa aunque aun es utilizada en emprezas donde se trabajen residuos de vidrio y polvo.


langs: en en it gl gl gl gl gl gl gl gl ast gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es es en ast eo gl en ms gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en

text:
Santa María de Gándara  (+ info ampliada)
A orixe dos nomes dos lugares de Gándara
Parroquia de senlleiras paisaxes: o Pico de Meda e as fervenzas do río Rabiñoso.
A igrexa parroquial de Santa María de Gándara
Dous interesantes cruceiros: o procesional e o do Sisto
Unha parroquia cunha gran riqueza arqueolóxica
Gándara nos documentos históricos
Inventario dos bens do patrimonio de Gándara (PXOM)
Gándara sítuase no extremo NO do concello de Zas. Toca a parroquias de 3 concellos distintos: Nantón (polo N e NE, Cabana de Bergantiños); Cuns (polo E, Coristanco) e Santa Sabiña (polo SE, Santa Comba). Dentro do seu propio concello ten lindes con Carreira e San Cremenzo
É a terceira parroquia de Zas pola súa extensión, tan só por detrás de Muíño e San Martiño.
Formaba parte no Antigo Réxime da xurisdición señorial de Vimianzo e era acumulativa á xurisdición real de Soneira.
No seu relevo distínguense tres partes ben diferenciadas:
1.- A oriental, que queda ó leste do macizo de Pico de Meda formado por un val triangular relativamente encaixado no que se asentan os núcleos de Vilar Ramilo, Parga e Budián.
2.- Unha aliñación montañosa no centro que vai de S a N e que a divide en dúas partes case iguais. No cume de Pico de Meda –entre Gándara e Carreira- acádanse as maiores altitudes de toda a zona (566 m ).
3.- Por último a parte occidental, predominantemente chá que formaría parte do chamado Val de Soneira. Nesta parte occidental estarían os demais núcleos de poboación.
O seu principal curso de auga é o río do Sisto –que nace na parroquia xalleira de Santa Sabiña e será a achega principal que formará o río do Porto ou Grande. A destacar deste río a zona do Rabiñoso cunha fermosa fervenza e varios muíños e, preto, as vistas que hai desde Pico de Meda. Realmente son dous sitios (Rabiñoso e Pico de Meda) que un non pode deixar de ver se visita a parroquia.
A igrexa ten base estrutural de época románica da que só queda a porta principal rematada nunha fermosa dobre arcada (un dos poucos exemplos do románico do séc. XII que se poden ver en Zas). Sufriu reformas entre 1930 e 1935 e entre 1961 e 1967 que afectaron un pouco o seu aspecto. No ano 1860 un raio derruba a fachada e a espadana que foi reconstruída con excelente gusto por José Touceda en 1862.
A capela do lado N fundada entre 1678 e 1709 estivo dedicada a Santa Margarida. No  seu exterior está o escudo nobiliario dos fidalgos fundadores. A capela do lado sur estivo dedicada ó Santo Nome de Xesús.
Conta con dous interesantes cruceiros; o procesional que se encontra a uns centros de metros da fachada, conserva no súa base a data de 1720 e o outro está no Sisto, amosando uns signos estraños no seu fuste.
Conta cun importante patrimonio arqueolóxico: unhas 14 mámoas; dou fermosos e relativamente ben conservados castros: o de Vilaestévez e o do Bico da Cruz ou das Cortellas; tres puntos nos que se atoparon  restos romanos entre os que destaca a Agra da Cruz, non moi lonxe da igrexa, onde á vista dos restos alí encontrados é posible situar a existencia dunha vila romana no séc. II ou III d.C.
Tamén quedan os alicerces do que serían unhas torres medievais –Torres do Boén ou de Surribado- que segundo algúns documentos puideron pertencer ó conde Diego Pérez Sarmiento.
Por último, sinalar o interesantes que son uns símbolos, ata o de agora non ben estudados, que hai no interior do cabazo ou hórreo de Trelles ou do cura, nas pedras que conforman o piso.
As súas festas principais son o último domingo de maio (As Dores) e o 15 de agosto (A Asunción). Outras festas menores serían  santo Antonio (o luns posterior ás Dores); san Sebastián (20 de xaneiro); san Sidro (15 de maio); san Roque (16 de agosto) e o Rosario (último domingo de setembro).
A información foi realizada para o proxecto Zas polo miúdo, do Concello de Zas.
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: en en it gl gl gl gl gl gl gl gl ast gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en de en gl es gl ca gl sk gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en

text:
Santa María de Lamas  (+ info ampliada)
Toponimia: a orixe dos nomes dos lugares de Lamas
A igrexa parroquial de Santa María de Lamas: arquitectura, retablos e imaxes
O cruceiro do adro de Lamas
Pedra Moura de Pedra Vixía, un dolmen en estado lamentable
A parroquia de Lamas nos textos históricos (1592, 1607, 1753, 1847, 1928)
Os Lamas, unha poderosa familia fidalga orixinaria desta parroquia
Lamas na literatura galega
Inventario dos bens do patrimonio de Lamas (PXOM)
Cotón do Muíño (O)   2
Forma parte do grupo de parroquias situadas na zona noroccidental do concello de Zas, configuradas en torno ó val medio do río do Porto ou Grande. A súa xeografía é a típica da zona central da Terra de Soneira: unha superficie moi chá regada polas augas  -mainas- do río de Zas ou de Lamas (dirección sur-norte), xa no seu tramo final.
Toca en tramos máis o menos longos con 7 parroquias do concello de Zas (Baio e O Allo, polo N; San Cremenzo e Carreira, polo E; Mira, nun só punto: a Pedra dos Cregos, polo SE; Zas, polo S e SO e Vilar, polo S e SE) e unha do concello de Vimianzo: Bamiro (polo O).
Ten unha superficie duns 7,1 km2 moi similar a outras parroquias do concello coma O Allo, Brandomil, Brandoñas ou Santa Sía (todas elas roldan os 7 km2).
Estivo unida a Baio ata o ano 1793, sendo Lamas a parroquia matriz. No Antigo Réxime formaba parte da xurisdición de Vimianzo, do señorío do conde de Altamira.
No seu relevo hai que destacar o chan que é.  Presenta formas totalmente achanzadas, agás nos lindes, onde hai pequenos outeiros que a separan das parroquias de Vilar e Bamiro, polo O, e San Cremenzo, polo E. En ambos os dous casos trátase de elevacións de moi escasa entidade, un pouco máis elevadas estas últimas, pero que apenas  se erguen uns cantos metros máis que a parte central da parroquia. Case a totalidade do seu territorio está formado por un val de fondo moi plano onde son imperceptibles os desniveis.
O seu principal curso de auga é o río de Zas ou de Lamas –que nace na parroquia San Martiño de Meanos- e será unha das achegas máis importantes que terá o río do Porto. É o seu afluente máis longo (16,4 km). Trátase dun río eminentemente de chaira, con tan só uns pequenos desniveis na zona de Pedra Vixía antes de xuntarse co principal, xa en terras baiesas. Por esta zona, na súa marxe dereita, atópase o dolmen de Pedra Moura de Pedra Vixía, en lamentable estado de conservación; sendo como é o monumento megalítico do concello de Zas máis coñecido despois da Arca da Piosa, merecería máis atención oficial, facilitando os seus accesos e limpándoo de maleza.
Da igrexa parroquial de Santa María de Lamas o máis salientable é a capela maior, gótica do séc. XVI, cuberta por unha fermosa bóveda estrelada con nervaduras moi traballadas que se cruzan nunha clave central e catro secundarias. Chama tamén a atención o maxestoso arco apuntado, tamén gótico e do XVI, que comunica a capela maior coa nave.
A reconstrución da nave do templo no séc. XVIII custou ferro e fariña, pois os veciños non estaban moi de acordo cos mandatos do visitador do arcebispado e o párroco tivo que acudir a un notario para ameazalos por escrito con penas de excomuñón “y prisión de sus personas y otros apremios” se non se aviñan a colaborar nas obras prestando serventía. Chama a atención o atrevemento destes fregueses, tendo en conta o poder absoluto que tiña a Igrexa na época; foran ben atrevidos, desde logo. As ordes de reconstrución déranse en 1721, pero ata 1734 non se iniciaron, rematándose en 1743. Desta época son as esculturas de pedra da fachada e o cruceiro do adro, de longo varal, obra de Xoán Martínez, canteiro e tallista de Borneiro. O retablo maior do interior -de estilo barroco-rococó- foi realizado en 1773 por un fillo deste, tamén escultor, chamado Ignacio, residente en Troitosende (A Baña).
Esta parroquia foi o lar nativo dunha importante familia fidalga galega que tomou o nome da propia freguesía: os Lamas. Segundo os xenealoxistas, a casa fidalga dos Lamas era das primeiras e das mellores do reino de Galicia, cunha antigüidade que se remontaba a principios do séc. XVI. Como xa advertimos, un dos seus membros, Álvaro Núñez de Lamas, foi quen mandou construír, uns anos antes de 1540, o templo parroquial de Zas.
A súa festa máis concorrida é a da Milagrosa. As festas patronais celébranse o 15 de agosto, xunto coa do Sacramento.
A información foi realizada para o proxecto Zas polo miúdo, do Concello de Zas.
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: it en it gl gl es en gl es gl gl es es es en es es es es ca pt tr gl gl gl gl gl gl gl es it es en ca gl tr en gl gl gl gl ca gl tr en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl gl gl gl en ca es gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl ca gl gl it gl gl gl gl gl ca gl gl en

text:
“Los alcaldes descubren que invertir en patrimonio es también fuente de riqueza”
O 29 de xullo de 2018 publicouse en La Voz de Galicia na súa edición local de Carballo un extenso artigo sobre o aproveitamento e protección do patrimonio comarcal. Nel faise referencia á intensa loita social na que esta asociación estivo moi implicada para que cousas hoxe normais puidesen ser postas en valor e outras que aínda continúan á espera da chegada do seu momento.
El de Vimianzo es el caso más llamativo, porque cuenta con una estrategia clara al respecto, mucho patrimonio a conservar y también cierta disponibilidad económica, pero hay varios ejemplos más. Cabana compró en marzo por unos 40.000 euros la torre la Penela, en la que el grueso de lo que se conserva es del siglo XVII y que ahora quiere hacer visitable para los vecinos, más que nada porque está prácticamente en ruinas, pese a su declaración BIC que viene de 1994. Incluso sin salir de Bergantiños, el Concello de Ponteceso acaba de subastar por el edificio de la Fundación Torres Pujales y se lo ha quedado por 113.000 euros, y hay algunos casos más, incluso de patrimonio natural, como los de las carballeiras de Baio (Zas) y Berdeogas (Dumbría).
Pero ya no se trata solo de compras, sino de iniciativas varias. Por ejemplo, el Concello de Muxía está dispuesto a poner 200.000 euros propios con otros tantos de la Deputación para excavaciones arqueológicas en Moraime y tiene un proyecto para el entorno de la Barca, a expensas de autorización urbanística, que el alcalde, Félix Porto, está empeñado en ejecutar antes de dejar el cargo. En Cee la última obra importante en el caso fue la rehabilitación del antiguo Concello, un edificio con historia, y en Fisterra entre las pretensiones fundamentales del gobierno está gestionar el faro y excavar parte de dos castros para ponerlos en valor.
A todo ello hay que sumar rehabilitaciones, actividades de animación, recreaciones históricas, visitas guiadas,… En definitiva, se ha producido un cambio de dinámica en el que se entrevé que el patrimonio, la cultura en definitiva, es una parta importante para generar actividad económica a través del turismo y nadie quiere perder el tren.
Ahora bien, toda este corriente llega después de un puñado de entidades y particulares que llevan decenios predicando en el desierto y dándose de bruces con las puertas de la administración.
Las quejas fundamentales de esta gente que en su día peleó por lo que hoy quien más quien menos ve evidente, van hacia las administraciones, particularmente hacia alcaldes sin sensibilidad alguna al respecto o la Xunta que, por ejemplo, lleva desde el 2011 para articular un plan mínimo de valorización de los Penedos.
Batáns, Costa da Morte, patrimonio, SEMESCOM, Vimianzo
Roberto Mouzo Lavandeira, a mirada que dignifica o noso patrimonio
Na exposición poderase ver parte do seu gran traballo a prol do patrimonio natural e histórico da Costa da Morte e, nomeadamente, da Terra de Soneira. Unha comarca da que foi recoñecido como Soneirán de honra.
Pode consultar a biografía de Roberto Mouzo Lavandeira nesta ligazón.
En La Voz de Galicia, varias persoas quixeron escribir unhas liñas en homenaxe:
A mirada que dignifica o noso. Moncho Gándara
“Roberto, un home bo”. Xosé Mª Méndez Doménech
Aquel «merlo branco» de Vimianzo. Flori Xoubanova.
Costa da Morte, exposición, homenaxe, patrimonio, Roberto Mouzo, Roberto Mouzo Lavandeira, SEMESCOM, Vimianzo
O concello de Zas, polo miúdo
A concellaría de Cultura de Zas está a promover unha interesante iniciativa para divulgar a historia das súas parroquias. Freguesía a freguesía a información vaise completando co traballo de Evaristo Domínguez Rial e Xosé María Lema Suárez. A información aínda está en proceso pero hai varias parroquias que xa están rexistradas. Podes consultalas na web do concello de Zas.
A información das parroquias tamén se irá subindo pouco a pouco á web do SEMESCOM, no apartado Patrimonio da Costa da Morte. Polo momento podes consultar Brandomil e Brandoñas.
Agradecemos á Concellería de Cultura do Concello de Zas o permiso para difundir no noso web as parroquias que vaian saíndo.
Brandomil, Brandoñas, Costa da Morte, Evaristo Domínguez, patrimonio, Xosé María Lema, zas, Zas polo miudo
A longa e teimosa loita polo Conxunto Etnográfico do Mosquetín
De Xosé María Lema
Negativa da DXPatrimonio a declarar BIC o conxunto etnográfico do Mosquetín (20-07-97)
Cando hai uns días faciamos memoria (histórica, tamén) da loita de 19 anos atrás polo recoñecemento oficial da Terra de Soneira, tamén faciamos mención das angueiras a mancheas  e non poucos desplantes varios que, polo menos algúns, tivemos que sufrir para salvar o enclave etnográfico dos batáns e muíños do Mosquetín do seu abandono e conseguinte destrución. Esta corta feira santa este conxunto tan senlleiro vai pasar a ser xestionado polo Concello de Vimianzo, e temos esperanza de que se inicie unha nova etapa na que se poña en valor como é debido.
Cando falo de angueiras, traballos e desplantes e mesmo desprezos non estou a falar só de min, senón de amigos e estreitos colaboradores de gran valía da Terra de Soneira, membros de asociacións culturais e veciñais que perderon moito do seu tempo para buscar a forma de que este ben etnográfico tan senlleiro, pois non chegan ós dedos dunha man os que hai en Galicia, se conservase e constituíse un lugar para atraer visitantes á comarca. De entre todos, é de xustiza salientar o labor de dous: o finado Roberto Mouzo e Moncho Gándara.
Xestións iniciadas contra 1984 (polo menos)
Aínda que unha vez os visitara na miña infancia, cando fixen as primeiras fotos dos batáns do Mosquetín foi en 1974. En 1977 publicaría o que seguramente foi o primeiro artigo sobre eles (“Notas de socioloxía e lingüística a propósito dos batáns do Mosquetín”, na revista Verba. Anuario Galego de Filoloxía, da USC).
En 1984, co apoio dos dous únicos concelleiros do grupo Unidade dos Veciños do Concello de Vimianzo (Xan García e Moncho Gándara) e da Asociación Cultural Vencello (por alí xa andaba Roberto Mouzo), fixemos xestións ante a Dirección Xeral de Patrimonio da Xunta de Galicia para que se renovase, como mínimo, o tellado; xa daquela a prensa subliñaba non só a indiferenza senón tamén a hostilidade da alcaldía vimiancesa, xa daquela con Alejandro Rodríguez (PSOE) á fronte.
Trouxemos a Vimianzo á directora xeral de Patrimonio, Raquel Casal, e conseguimos que en 1985 a Xunta teitase e tellase o edificio da parte alta, o dos tres batáns e dous muíños, e grazas a iso salváronse os aparellos do interior (que son de madeira, como ben se sabe), pois pouco máis adiante houbera grandes inundacións no río do Porto.  Ese mesmo ano conseguiuse unha subvención para que un dos propietarios, José García, coa axuda dun carpinteiro bergantiñán, restaurase un dos aparellos para poñelo a funcionar despois de tantos anos sen o facer (polo menos desde 1966). Como fora seguindo a restauración paso a paso o mestre Moncho Pérez Rey, do Centro de Recursos de Vimianzo, ó final elaborouse un documental dramatizado -con actores do grupo teatral Badius de Baio- que constitúe un testemuño etnográfico único.
En 1988 os batáns volveran ó abandono, ante a indiferenza dos organismos oficiais (a do Concello de Vimianzo za era sabida, pero esperábase máis da Xunta).
Entre 1991-92 houbera unha raiola de esperanza co novo director xeral, o arquitecto Iago Seara, ó que lle remitimos un escrito cunha breve historia deste enclave que xa era citado no Catastro de Ensenada 250 anos atrás, contra 1750. Propoñíaselle que se chegase a un acordo con donos para adquirir o conxunto, pois constituiría un magnífico enclave para o turismo rural
A campaña Salvemos os batáns
Iago Seara tomara ó principio o asunto con verdadeiro interese; veu a Vimianzo e quedara impresionado á vista dos aparellos, e iso que estes estaban ben estragados (só o restaurado en 1985 mantiña o tipo). Falou cos propietarios e estes estaban dispostos a cederen o uso do conxunto restaurado. Tamén falou con Alejandro Rodríguez, o alcalde (fomos testemuñas da entrevista), propoñéndolle a formación dun convenio coa Xunta e outro cos propietarios; o Concello só tería que destinar unha persoa que velase pola conservación do conxunto. Nada: foi coma mallar en ferro frío: para D. Alejandro os edificios do Mosquetín non tiñan valor ningún.
O director xeral encargoulle ó arquitecto Pedro de Llano un proxecto de restauración e musealización do Mosquetín. Isto motivou que en decembro de 1991, convocadas polo activo concelleiro Moncho Gándara (habería que erguerlle un monumento a este home), dúas ducias de asociacións culturais e veciñais, de pais de alumnos e de amas de casa dos tres concellos da Terra de Soneira iniciaron unha imaxinativa campaña para salvar uns aparellos singulares dos que se sentían orgullosos. O acto máis mediático tivo lugar o día dos inocentes deste ano: membros de todas estas asociacións acudiron ó Mosquetín para limpar de silvas e maleza os edificios para que o arquitecto puidese facer ben as medicións. A prensa escrita e mesmo a TVG e a TVE-G cubriran a información. Manuel Rivas, que daquela vivía na Irroa (Vimianzo), escribira un retranqueiro artigo en La Voz de Galicia (“S.O.S. Salvemos o que se salvou”, 19-01-1992) parodiando a inexplicable oposición da alcaldía vimiancesa á restauración e mesmo á limpeza: “Duro con eles, señor alcalde: vaia caraduras estes das asociacións culturais, que se poñen a limpar o río en vez de emporcalo, co bonito que estaba cheo de latas e plásticos!”.
Ó final, Verba volant (“voan as palabras”), Iago Seara deixou pasar o tempo e, co seu silencio administrativo, o proxecto do Museo do Batán de Pedro de Llano esmoreceu definitivamente.
Enésimo intento de salvación: solicitude de declaración de BIC
Ano 1994. Novo director xeral de Patrimonio, Á. Sicart. Volvemos á carga e volta a empezar cun documentado escrito para informalo de todo, aínda que el ben o sabía. Pasa o tempo e nada: coma quen escoita chover. Pero nós, teimudos, dispostos a seguir perdendo batallas ata a vitoria final, coma os vietnamitas, que fronte ós americanos perderon todas das batallas pero ó final gañaron a guerra.
Xa como último recurso, en ano 1996, ó abeiro do artigo 9 da Lei do Patrimonio Cultural de Galicia, dúas ducias de colectivos da Terra de Soneira elevaron áXunta ed Galicia a petición de declaración de BIC (Ben ed Interese Cultural) do conxunto do Mosquetín.
Un ano despois, en 1997, a Dirección de Patrimonio empeza a solicitar informes técnicos a prestixiosos organismos: o Consello da Cultura Galega, o Instituto Padre Sarmiento de Estudos Galegos, Á Real Academia de Belas Artes e á Delegación de Cultura da provincia da Coruña.
Pois ben, tras os seus estudos e informacións, os catro organismos –mesmo a Delegación de Cultura coruñesa- informaron moi favorablemente para esta declaración de BIC, pero a Dirección Xeral –máis teimuda aínda que nós- fixo caso omiso dos catro informes positivos e decidiu non declarar BIC o senlleiro conxunto do Mosquetín, único en Galicia, o que supoñía que se ía deixar arruinar sen remedio. Casualmente (ou non) a noticia aparecía en El Correo Gallego (09-07-1997) ó lado doutra pola que a Xunta aprobaba subvencións cenmillonarias para a mellora do patrimonio da Igrexa: “Patrimonio pobre; patrimonio rico”.
E nisto chegou Felipe-Senén…
Abreviando: cando xa parecía todo perdido recibimos unha chamada doutra persoa que tamén merecería un monumento –polo menos na Costa da Morte- pola súa eficiencia: Felipe-Senén López Gómez, naquel momento xefe do departamento de Xestión Cultural da Deputación da Coruña (Augusto César Lendoiro era o seu presidente). Felipe solucionou o asunto  decontado: “Falade cos donos e preguntádelle canto queren polos dous edificios dos batáns e muíños”. Así de simple. Moncho Gándara e o lembrado Roberto Mouzo entrevistáronse cos dous curmáns propietarios e non houbo maiores dificultades para chegar a un acordo coa Deputación na venda. As obras de restauración non tardaron en empezar ó ano seguinte. En 1999 presentouse o Plan de Musealización do técnico Paco Doval (actual director do Forno do Forte de Buño, outro ben etnográfico recuperado na época de Felipe-Senén e de Lendoiro). No 2002 iniciouse o proxecto de remate de obra. Carpinteiros da comarca coma o alemán de Calo Rupert Kolb e Martín Senande de Canduas repararan o aparello que se atopaba en mellor estado e refixeron os outros dous.
Guía dos Batáns e muíños Mosquetín (2008)
O 1º de agosto de 2005 a Deputación da Coruña, xa presidida por Fernández Moreda (PSOE) cédelle a xestión do conxunto do Mosquetín a unha asociación, nun solemne e multitudinario acto celebrado nas Torres do Allo. Fomos convidados…, pero convidados de pedra, pois ningún dos que tomaron a palabra naquel ostentoso acto fixo a máis mínima alusión ós que individual ou colectivamente loitaramos durante tantos anos (preto de vinte) pola salvación deste conxunto tan senlleiro. Fixeron tábula rasa de todo o anterior e centráronse no presente como se fose un maná que lles caera do ceo. A historia sempre a escriben os vencedores (ou non).
Iso si: como os datos para calquera publicación os tiñamos nós ninguén se puido apropiar deles. Dous libros e un documental:
LEMA SUÁREZ, X. Mª e R. MOUZO LAVANDEIRA (2007): O conxunto etnográfico dos batáns e muíños do Mosquetín, na Terra de Soneira. Outros batáns, folóns ou pisóns de España e Portugal; Seminario de Estudos da Costa da Morte, Vimianzo.
LEMA SUÁREZ, X. Mª e R. MOUZO LAVANDEIRA (2009): Batáns e muíños do Mosquetín. Guía breve; Seminario de Estudos da Costa da Morte; Vimianzo.
LEMA SUÁREZ, X. Mª e R. MOUZO LAVANDEIRA (2007): Os batáns do Mosquetín, un conxunto etnográfico singular (documental en galego con subtítulos en castelán, italiano, francés e inglés); Seminario de Estudos da Costa da Morte; Vimianzo.
Batáns, Batáns do Mosquetín, Costa da Morte, Deputación da Coruña, Felipe Senén, Felipe Senén López Gómez, Moncho Gándara, Mosquetín, muíños, patrimonio, Raquel Casal, Roberto Mouzo, SEMESCOM, Vimianzo, Xan García
Patrimonio da Costa da Morte
Balance do I Encontro do Patrimonio Cultural e Acción Social
I ENCONTRO “PATRIMONIO CULTURAL E ACCIÓN SOCIAL” (INFORME)
(Consello da Cultura Galega, Santiago, 25-09-2015)
O Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte, representado polo seu presidente (Xosé Mª Lema) e polo seu vicepresidente (Manuel Vilar) acudiu o día 25-09-2015 ó I Encontro ‘Patrimonio Cultural e Acción Social’, celebrado na sede do Consello da Cultura Galega (CCG) no Pazo de Raxoi de Santiago. A nosa entidade fora unha das quince asociación galegas invitadas pola Comisión do Patrimonio do CCG que dirixe o arquitecto Iago Seara, e da que forman parte o antropólogo Marcial Gondar Portasany e o arqueólogo Manuel Gago.
Entre estas asociacións estaban: “A luz das mámoas”, do Saviñao (Lugo), “Centro de Estudos Chamoso Lamas”, do Carballiño (Ourense); Costa dos Castros (Comunidade de Montes do Concello de Oia-Pontevedra);  Federación Galega pola Cultura Marítima e Fluvial; Instituto de Estudos Miñoranso (Val Miñor-Vigo, Pontevedra); Mariña Patrimonio (Lugo); O Sorriso de Daniel (a representante era da Baña); Patrimoniogalego.net; Plataforma Cidadá en defensa do Castelo de Monterrei (Ourense); Sociedade Antropolóxica Galega (SAGA); Fundación Xosé Soto de Fión (O Saviñao-Logo).
Tamén estaban na reunión, como observadores, outras persoas relacionadas co Patrimonio.
Os/as representantes de cada unha das entidades dispuxeron de 4 minutos para expoñer, por unha parte, 1) os Obxectivos e traxectoria; 2) os desafíos de cara ó futuro (e como os pode apoiar o CCG).
A intervención dos representantes do SEMESCOM estivo fundamentada nun documento que previamente se enviara á organización, no que se enumeraban case todos os traballos realizados por membros do Seminario desde a súa fundación oficial o 24-09-2004 á actualidade (casualmente acabábanse de cumprir dez anos).
O traballo desta década resúmese nestas publicacións (e non só):
-1 cartel-sinalizador dos Penedos
Obviamente, na presentación non se enumerou todo, senón que se fundamentou no texto inicial (p. 1), na metodoloxía para dar a coñecer o noso patrimonio e nas liñas de investigación e divulgación deste patrimonio (a partir da p. 2):
1) Posta en valor do patrimonio megalítico da Costa da Morte;
2) Recuperación en posta en valor do patrimonio etnográfico e antropolóxico (batáns do Mosquetín, hórreos, romarías…);
3) Protección e posta en valor dos elementos da nosa paisaxe natural (os Penedos de Pasarela e Traba).
4) Os faros e as paisaxes mariñas.
5) O patrimonio artístico da CM
6) Divulgación histórica varuada
8) Dinamización da vida cultural etc.
Na exposición fixemos fincapé na nosa disposición aberta a colaborar coas concellos da zona e coa Administración provincial (a Deputación, a quen lle debemos as axudas para as nosas publicacións en base ó convenio “Percorrendo Vieiros da Costa de Morte”) e tamén coa autonómica, que sempre tivo para nós o “non” como resposta máis frecuente. Puxemos como exemplo paradigmático a recuperación do conxunto etnográfico do Mosquetín, no que se botou por volta de vinte anos petando nas portas das sucesivas direccións xerais do Patrimonio da Xunta e nunca se nos fixo caso, rexeitando incluso que se declarase Ben de Interese Cultural (BIC) malia o informe positivo das catro entidades consultadas (entre elas o CCG) e que, cando todo parecía perdido, a salvación do conxunto veu grazas a unha persoa, o polígrafo Felipe-Senén López, que desde o seu posto técnico cultural na Deputación da Coruña o solucionou nun pestanexo: foi así como a Deputación adquiriu o que quedaba deste conxunto e posteriormente o restaurou. Non é de recibo que neste país sempre esteamos dependendo de que algunha persoa con decisión se atope no sitio oportuno no momento preciso.
Outro caso que citamos das negativas da Xunta ó patrimonio da Costa da Morte foi o dos Penedos de Pasarela e Traba, declarados Paisaxe Protexida no DOG o 14-01-2009 coa obriga da Xunta de Galicia de poñelo en valor e preparalo para as visitas nun prazo de dous anos (é dicir, en xaneiro de 2011), pero o Goberno de Núñez Feijoo fixo caso omiso desta obriga; para el o publicado no DOG é papel mollado: impera “il dolce far niente”.
No diálogo posterior, baseándonos nas nosas abondosas publicacións, e fachendeamos de que na Costa da Morte os membros do Seminario puxemos a disposición das Administracións practicamente todo o que hai que ter para aproveitalo para a creación de rutas ou do que sexa; dámoslle o traballo feito, case todo, sen nos importar a cor política sempre e cando manifesten interese. Poderiamos resumir a nosa disposición parafraseando aquela tan repetida frase do Cantar do Mio Cid: “Que bos vasalos se houbese bos señores”.
A inmensa maior parte das asociacións aproveitaron o Encontro para denunciar a inoperancia e desidia da Dirección Xeral do Patrimonio e doutros organismos da Xunta de Galicia. Citáronse polo miúdo moitos casos semellantes de desidia deste organismo, ó que chegamos a considerar “o maior inimigo do noso Patrimonio”.
Falouse da necesidade de dar a coñecer o noso patrimonio á xente común –centrouse moito o tema na zona rural (case todas as asociacións eramos de áreas non urbanas)-, para, por exemplo, que non se destrúan mámoas ou castros pola ignorancia da xente.
Dalgún xeito, a pretensión da Comisión de Patrimonio do CCG, representada por persoas probadamente defensoras do patrimonio, ademais de coordinarnos e de preparar un encontro xeral de asociacións máis amplo, é ser dalgún xeito intermediaria entre as asociacións e a Administración (Xunta de Galicia), e tamén como medio para facer chegar á sociedade galega en xeral unha maior sensibilización cara ó patrimonio galego mediante a publicación na prensa das posibles infraccións. Tamén se falou de apoios puntuais ante a Administración, como recentemente aconteceu coa Plataforma en Defensa do Castelo de Monterrei, aínda que de pouco serviu, polo visto, pois a conversión do castelo en parador seguíu adiante.
Quedou, polo tanto, o encontro aberto a próximas convocatorias.
Ó final fixemos entrega para a Biblioteca do CCG dun exemplar de cada unha das nosas publicacións e documentais ó longo destes dez anos de existencia, cousa que agradeceron de palabra.
Varios integrantes das outras asociacións manifestaron grande interese polo noso traballo, que en boa parte lles era coñecido.
I Encontro Patrimonio Cultural e Acción Social, patrimonio, SEMESCOM
Un novo libro sobre os cruceiros da Costa da Morte
Despois da primeira parte na que se percorreron as comarcas de Bergantiños occidental e Terra de Soneira, chega o momento da prometida segunda parte: Os cruceiros máis sobranceiros da Costa da Morte. Deste xeito nestes dous volumes o Seminario de Estudos Comarcais realiza un fondo traballo de análise dos cruceiros máis destacados da Costa da Morte.
Nesta segunda parte, encomendada ao historiador Manuel Vilar, o estudo céntrase na comarca de Fisterra e os concellos de Mazaricos e Carnota. Un territorio extenso no que nos podemos atopar un cruceiro cada 2,5 km. “Non era a nosa intención facer unha catalogación exhaustiva, que algún día haberá que facer para ter un maior coñecemento destes bens culturais, senón realizar un percorrido pola nosa terra seguindo os camiños dos cruceiros. A idea subxacente: achegármonos a unha paisaxe cultural que está cambiando a pasos axigantados” di Manuel Vilar na obra.
O concello de Fisterra, pola súa historia, é a que conserva os cruceiros máis antigos e destacados (Santa María das Areas ou a Cruz de Baixar), pero tamén hai bos exemplos en Muxía (Vuiturón, Quintáns, Coucieiro ou O Castro), Dumbría (Fonte Santa, Marco do Couto, cruceiro de Cándido en Berdeogas e da Grixa en Dumbría), Carnota (Nóutigos) ou en Mazaricos (Suevos, Beba, Colúns). Deste percorrido, o autor conclúe varias curiosidades como que en todas as parroquias hai cruceiros, aínda que só haxa un (caso de Nemiña ou Frixe). A que gaña en cantidade é San Mamede de Carnota, seguida de San Martiño de Ozón e Santa María de Fisterra.
Se queredes coñecer máis sobre os cruceiros do sur da Costa da Morte, deberedes achegarvos este mércores 12 á Feira do Libro de Cee ás 13.15h, presentación na que estará o autor Manuel Vilar Álvarez.
Carnota, Cee, Corcubión, Costa da Morte, cruceiros, cruces, Dumbría, Fisterra, Mazaricos, Muxía, patrimonio
Novas da Asociación, Patrimonio da Costa da Morte
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: it en it gl gl it fr es ca gl gl gl ast gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl ru ar pt ca gl ca es es ru ru gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en

text:
San Pedro do Allo  (+ info. ampliada)
A orixe dos nomes dos lugares do Allo
As Torres do Allo, o primeiro pazo galego
Cadro esquemático da xenealoxía dos señores do Allo
A igrexa parroquial de San Pedro do Allo
A heráldica do Allo: os escudos das Torres e da igrexa
Outros elementos singulares do Allo: o cruceiro do adro, o cemiterio, a fonte de San Ramón, o Souto, os muíños.O Allo noutros documentos históricos
Persoeiros relacionados co Allo: Antonio de Rioboo, Víctor López Seoane, Pura Sánchez (nai do poeta Manuel Antonio)
Ai do Allo, ai do Allo: a copla popular que orixinou a glosa do Cura de Fruíme contra Antón de Rioboo
O polígono industrial Os Muíños do Allo.
Inventario dos bens do patrimonio do Allo (PXOM)
Cebola de Abaixo  23
Cebola de Arriba   16
O Allo é, sen dúbida, a parroquia de maior interese artístico e monumental de todo o concello de Zas, así como Brandomil era a de maior interese arqueolóxico. Para dar tempo a que se aprecie todo o valor que ten, decidimos facer a publicación para ‘Zas polo miúdo’ en dúas partes en base ó Sumario arriba exposto.
Esta parte primeira dedicámola, polo tanto, á súa xeografía, toponimia e, como non, á historia das Torres do Allo, o monumento polo que é coñecida en toda Galicia.
No tocante á xeografía, salientamos que está situada no extremo N do concello de Zas, o seu extremo NO é o seu punto máis setentrional. Ten lindes coas parroquias de Anos, Cesullas e Borneiro (no concello de Cabana de Bergantiños) e San Cremenzo, Lamas e Baio (no de Zas). A súa extensión é duns 7 km2 e é parroquia anexa de San Cremenzo de Pazos.
No seu territorio predominan as pendentes, aínda que na súa parte meridional conta con superficies aplanadas. No fondo do val do río Esmorís -que é da cunca do Anllóns- dáse a cota inferior de todo o concello: 110 m. Polo seu borde meridional discorre o río do Porto, o río Grande da Terra de Soneira. Nos aproximadamente 4 km que discorre polos lindes ou polo interior da parroquia acumula un desnivel duns 10 m.
Xeoloxicamente forma parte da Unidade Malpica –Tui e litoloxicamente é a que presenta maior uniformidade de todas as do concello a base de ortogneis biotítico e xistos e paragneises.
No tocante ós seus nomes de lugar, a orixe etimolóxica do propio nome da parroquia, O Allo, é bastante discutido, e barállanse ata catro propostas. Os outros nomes de lugar naceron no séc. XVII, a partir de casas que os Rioboo construíron para os seus colonos. A Cebola debeu ser un topónimo “replicante”, festivo, do xa existente O Allo.
As Torres do Allo son consideradas “o primeiro pazo galego”, e sempre se pensara que se construíran na súa totalidade a finais do séc. XV–principios do XVI, pois a súa estrutura -un corpo rectangular central e dúas torres cadradas a cada lado- coma os elementos decorativos das dúas torres, case idénticos, eran propios desta época. Pero todo cambiou coas recentes investigacións do profesor J. Á. Sánchez García, que tivo acceso ó arquivo do Rioboo e descubriu que da época primitiva só era a torre norte, e que a sur era unha copia case idéntica construída na segunda metade do séc. XVII, case 200 anos despois. Guiándonos pola monografía deste investigador (Torres do Allo, 2001), elaboramos un cadro cronolóxico cos feitos máis sobranceiros dos sucesivos señores do Allo, sobre todo daqueles dous que realizaran as obras máis importantes (véxanse no enlace).
Rematamos a primeira parte cun cadro esquemático dos señores que as posuíron, os Rioboo, desde o séc. XV ata que en 1998 as mercou á Deputación da Coruña e as restaurou. As visitas guiadas e, sobre todo, as teatralizadas, organizadas polo Concello de Zas, incrementaron como nunca as visitas.
Na segunda parte falaremos da igrexa e doutros elementos singulares desta freguesía, verdadeira “xoia da coroa” do concello, así coma de personaxes famosos que as habitaron.
Nesta segunda parte trátanse aspectos que quedaron pendentes da primeira como son: a análise da igrexa parroquial, a heráldica e outros elementos singulares da parroquia; persoeiros relacionados coa parroquia, a estancia na súa nenez do poeta das Avangardas: Manuel Antonio; as diatribas entre o cura ilustrado Antonio de Rioboo Seixas e Diego Cernadas de Castro –cura de Fruime-, o polígono industrial do Allo, as festas parroquiais ou o inventario de bens do patrimonio.
A igrexa parroquial comézase a edificar polo 1561 sendo señor do Allo Gómez Rioboo Villardefrancos o Vello. Presenta unha fachada retablo de estilo renacentista en forma de arco triunfal dividido en tres paneis, separados por columnas sendo o central o máis ancho flanqueado por columnas de fuste estriado. A un lado e outro están as figuras de Adán e Eva. Enriba da porta sentado na súa cátedra está san Pedro. Completan a iconografía o arcanxo Gabriel e a Virxe María. Enriba da porta lateral sur hai un busto de san Paulo.  Foi obxecto de obras ou reformas en 1644, 1702, 1741, 1892/98, 1943, 1944, 1945/49, 1985 e 1989.
Conta con  6 escudos de armas entre a igrexa parroquial e as Torres no que figuran as familias que enseñorearon este couto. Un sétimo escudo, existente en Xerne, hoxe está depositado no pazo de Daneiro.
Dous elementos singulares contribúen a realzar a importancia desta parroquia: o cruceiro novo do adro da igrexa, de 2013 e o novo cemiterio parroquial (2006), este último cun deseño e uns materiais que o fan único na zona.
Dada a abundancia de auga non é de estrañar a existencia de muíños –catro deles existentes xa en 1753- principalmente a rentes da ponte de Castiñeira e os do Regueiro do Allo. Os primeiros moi relacionados cos propietarios das Torres e os últimos, tamén chamados muíños de baruto, que estiveron en funcionamento ata non hai moitos anos era un elemento etnográfico de primeira orde.
Segue, a continuación, a visión que nos deixaron da parroquia textos históricos dos anos 1607, 1753, cara 1847 ou cara 1928.
Antonio de Rioboo e Seixas é autor de numerosas obras históricas entre as que destaca La Barca más prodigiosa. Poema historial sagrado de la antigüedad, invención y milagros de el célebre Santuario de N. S. de la Barca, colocado en los confines del Puerto de Mugía en el Reyno de Galicia.  Chegou a formar parte de Real Academia de la Historia. É moi coñecido o seu enfrontamento dialéctico con Diego Cernadas de Castro, a resultas do cal xurdía aquela famosa glosa que comeza “Ai do Allo, ai do Allo…”
Outro persoeiro de capital importancia  relacionado coa parroquia foi o insigne naturalistaVíctor López Seoane propietario consorte das Torres polo seu matrimonio con Francisca de Rioboo. Crese que foi el quen plantou ou mandou plantar os carballos e falsos plátanos que hai nas dúas vías de acceso ás Torres.
Reseñar, tamén que entre 1901 e 1916 estivo de mestra na escola do Allo Pura Sánchez, nai to poeta das Avangardas Manuel Antonio Pérez Sánchez , poeta que mantería unha intensa relación de amizade con outros mozos contermporáneos seus de Baio.
Conta O Allo cun polígono industrial: o dos “ Muíños” plenamente asentado e en fase de expansión, sendo o único do concello de Zas. A destacar, dentro das empresas asentadas nel a da ITV, conseguida despòis de non poucas dificultades e dunha forte presión social.
Rematamos, por último, coas festas patronais e a relación de bens incluídos no inventrio de bens do patrimonio do PXOM
A información foi realizada para o proxecto Zas polo miúdo, do Concello de Zas.
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: pt en it gl gl gl gl gl gl gl gl fr pt ceb gl gl gl pt gl gl gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl en

text:
Brandoñas (Santa María) (+info ampliada)
Santa María de Brandoñas, topónimo de orixe prerromana, que inspirou a Eduardo Pondal e deste xeito, a maxia da poesía permite ao bardo bergantiñán transformar este topónimo nun bravo, rexo e forte guerreiro celta.
Polo sur ten o encoro da Fervenza, no río Xallas, que asulagou unha boa parte das súas terras e ao oeste coa parroquia de Baíñas pertencente ao Concello de Vimianzo. Conta cunha escasa densidade de poboación debido, en parte, a que varios dos seus lugares quedaron baixo a auga cando se construíu o encoro (1965). No ano 2015, contaba con 85 habitantes.
Nesta parroquia merece especial mención a igrexa parroquial de Sta. María de Brandoñas, situada na zona máis elevada do lugar da Gris. Trátase dun templo de gran simplicidade arquitectónica cuxa parte máis interesante é a fachada que acubilla unha imaxe pétrea da Virxe, a patroa da freguesía, posiblemente barroca, do séc. XVIII. En canto ao interior, o que máis nos chama a atención son dous retablos pétreos (séc. XVIII), situados a un e a outro lado da nave no seu primeiro tramo, de trazas claramente barrocas.
En canto ao cruceiro do lugar de Gris, a escasa distancia da fachada da igrexa, situado nunha pequena praza formada no medio deste lugar, destaca polo seu longo varal. Resulta difícil encadrar as súas esculturas nun estilo artístico e nunha época. É posible que a súa feitura se remonte ao séc. XVIII. Debemos valorar este cruceiro como unha clásica obra naíf dun anónimo canteiro ou escultor rural. Na sinxeleza e na traza esquemática das figuras está o seu encanto.
É esta unha parroquia rica en mámoas, de todas elas salientamos a Mina do Cotón nos Currais, xa que é a mámoa de maiores dimensións do concello e das mellor conservadas.
15 de agosto, Nosa Señora
16 de agosto, Santo Antonio e San Roque
Maio, Ascensión. Non adoita haber verbena, unicamente o xantar familiar en cada casa
A información foi realizada para o proxecto Zas polo miúdo, do Concello de Zas.
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: en en it gl gl en en zh gl gl gl gl gl gl id gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl ca pt tr en gl gl gl gl gl ca gl tr gl es gl gl es es es en es es es es ca pt tr zh gl gl gl gl es ca it tr en gl gl gl gl gl ca gl tr en gl gl pt gl gl gl gl gl ca gl tr en gl gl gl gl gl gl gl gl ca pt tr gl gl gl gl gl gl gl es it es en ca gl tr en gl gl gl gl ca pt tr en gl gl gl ca gl tr gl en

text:
Queres coñecer os primeiros apelidos do Concello de Vimianzo?
Convidámoste á presentación do libro Antroponimia e lexicografía, publicado polo Consello da Cultura Galega en colaboración co ILG (USC), no que se inclúe a investigación sobre os primeiros apelidos da parroquia de Berdoias (séc. XVII).
Ana Isabel Boullón Agrelo (editora do libro e coautora do Dicionario dos Apelidos
Xosé Mª Lema: “Os apelidos de Berdoias no séc. XVII”
Rosario Álvarez Blanco (presidenta do Consello da Cultura Galega)
Manuel Antelo Pazos (alcalde de Vimianzo)
Venres 1 de febreiro; 8 da tarde
Casa da Cultura de Vimianzo
Organiza: Seminario de Estudos da Costa da Morte
Este volume parte das conferencias lidas no Simposio Antroponimia e lexicografía organizado polo Instituto da Lingua Galega (USC) en 2016, coordinado por Ana Boullón coa cooperación de Sandra Beis Silva. Constitúe a continuación dunha serie de encontros comezados no ano 2000, coa colaboración desde o inicio do Consello da Cultura Galega.
Reúnense aquí contribucións sobre a elaboración de dicionarios antroponímicos, tanto desde unha perspectiva románica como en distintos ámbitos xeográficos (Italia, Reino Unido e Irlanda, Estados Unidos, Galicia), así como a conexión entre a antroponimia e o léxico común (a deonomástica) e sobre aspectos específicos do estudo da antroponimia galega (problemas etimolóxicos, sobre a transmisión dos apelidos e o estudo histórico dunha área concreta). Tamén se realiza por primeira vez unha aproximación ao valor simbólico dos apelidos en Galicia.
Quérese, en definitiva, con este volume, contribuír ao tratamento lexicográfico dos apelidos e afondar no coñecemento deles no noso territorio.
antroponimia, axenda, Berdoias, Costa da Morte, SEMESCOM, Vimianzo, Xosé María Lema Suárez
Este sábado 24 de novembro, catro membros da xunta directiva do Semescom temos actividades en forma de conferencia.
Evaristo Domínguez Rial participará no ciclo de conferencias “Monografías do Allo”. Será ás 16h30 con “150 anos de educación en Zas. O caso particular da escola do Allo”. De seguido comezará a conferencia de Antonio Presedo “A vida cotiá nos pazos da fidalguía galega no século XVIII”.
Manuel Vilar e Xosé María Lema estarán en Lugo no X Congreso Galego de Cruceiros, con estas comunicacións: “Dúas cruces, dúas historias ou a reactualización da memoria” (M. Vilar) e “O novo cruceiro parroquial do Allo (Zas): unha nova Trindade como motivo iconográfico” (X.Mª Lema). Desenvolverase no Centro de Artesanía e Deseño da cidade de Lugo.
Finalmente, Xan Fernández Carrera estará falando das actividades do Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte nunha xornada organizada por Afiprodel.
Costa da Morte, divulgación, Evaristo Domínguez, Manuel Vilar, patrimonio Costa da Morte, patrimonio Galicia, SEMESCOM, Seminario de Estudos Comarcais, Xan Fernández, Xosé María Lema
“Los alcaldes descubren que invertir en patrimonio es también fuente de riqueza”
O 29 de xullo de 2018 publicouse en La Voz de Galicia na súa edición local de Carballo un extenso artigo sobre o aproveitamento e protección do patrimonio comarcal. Nel faise referencia á intensa loita social na que esta asociación estivo moi implicada para que cousas hoxe normais puidesen ser postas en valor e outras que aínda continúan á espera da chegada do seu momento.
Reproducimos parte do artigo e incluímos link do mesmo: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/carballo/2018/07/29/alcaldes-descubren-invertir-patrimonio-fuente-riqueza/0003_201807C29C1992.htm
Entre el ya célebre «as pedras non se comen» del entonces alcalde Alejandro Rodríguez, y que su mismo Concello, el de Vimianzo, decidiese invertir dinero en excavar un castro, comprar un dolmen y ahora dos fincas para ampliar acceso al Castillo, han pasado apenas 10 años. Pero en ese tiempo se ha producido -en parte, todavía queda camino por recorrer- un cambio de mentalidad, de visión política y económica que está llevando a varios gobiernos municipales de la zona a invertir en patrimonio. Lo hacen fundamentalmente al abrigo del éxito del Camino y de como esa proliferación de visitantes se está traduciendo en apertura de negocios turísticos, sobre todo alojamiento -ahora están de modo las viviendas de alquileres cortos- y en que esta actividad palíe la rampante pérdida de empleos en los sectores primarios.
El de Vimianzo es el caso más llamativo, porque cuenta con una estrategia clara al respecto, mucho patrimonio a conservar y también cierta disponibilidad económica, pero hay varios ejemplos más. Cabana compró en marzo por unos 40.000 euros la torre la Penela, en la que el grueso de lo que se conserva es del siglo XVII y que ahora quiere hacer visitable para los vecinos, más que nada porque está prácticamente en ruinas, pese a su declaración BIC que viene de 1994. Incluso sin salir de Bergantiños, el Concello de Ponteceso acaba de subastar por el edificio de la Fundación Torres Pujales y se lo ha quedado por 113.000 euros, y hay algunos casos más, incluso de patrimonio natural, como los de las carballeiras de Baio (Zas) y Berdeogas (Dumbría).
Pero ya no se trata solo de compras, sino de iniciativas varias. Por ejemplo, el Concello de Muxía está dispuesto a poner 200.000 euros propios con otros tantos de la Deputación para excavaciones arqueológicas en Moraime y tiene un proyecto para el entorno de la Barca, a expensas de autorización urbanística, que el alcalde, Félix Porto, está empeñado en ejecutar antes de dejar el cargo. En Cee la última obra importante en el caso fue la rehabilitación del antiguo Concello, un edificio con historia, y en Fisterra entre las pretensiones fundamentales del gobierno está gestionar el faro y excavar parte de dos castros para ponerlos en valor.
A todo ello hay que sumar rehabilitaciones, actividades de animación, recreaciones históricas, visitas guiadas,… En definitiva, se ha producido un cambio de dinámica en el que se entrevé que el patrimonio, la cultura en definitiva, es una parta importante para generar actividad económica a través del turismo y nadie quiere perder el tren.
Ahora bien, toda este corriente llega después de un puñado de entidades y particulares que llevan decenios predicando en el desierto y dándose de bruces con las puertas de la administración.
El que fuera concejal de Vimianzo, Moncho Gándara, y el presidente do Seminario de Estudos Comarcais Costa da Morte, Xosé María Lema, hacían ayer un somero repaso por esas batallas: Castillo de Vimianzo, Batáns do Mosquetín, Torres do Allo, Parque do Megalitismo, Penedos de Pasarela y Traba… Lema incluso cita nombres de directores de Patrimonio y técnicos destacados: Raquel Casal, Iago Seara, Ángel Sicar, Felipe Senén,… casi como si fueran familiares, por la cantidad de veces que tuvieron que lidiar con ellos, muchas veces sin éxito y otras con mayor fortuna. Por ejemplo, de Felipe Senén, considera que fue la «persoa salvadora» de los Batáns, uno de los casos que utiliza como ejemplo de «case 20 anos da nosa vida teimando», la suya y la de otras personas que cita como principales impulsores, «porque en Vimianzo había un momento asociativo bastante forte». Recuerda, por ejemplo, la limpieza reivindicativa del día de los Inocentes de 1991 impulsada por Gándara, pero sobre todo incide que desde que empezaron en pelear por los batanes en 1983 hasta que ahora están razonablemente bien gestionados por el Concello han pasado infinitos avatares. Lema incluso resalta un caso más sangrante, «o do Batanciño, que levou 19 anos», cuando se trata solo de una maqueta que la familia Ces, de antiguo batanero de Lousame cedió y que pasó todos esos años guardada en el Forno do Forte antes de llegar a su destino.
Las quejas fundamentales de esta gente que en su día peleó por lo que hoy quien más quien menos ve evidente, van hacia las administraciones, particularmente hacia alcaldes sin sensibilidad alguna al respecto o la Xunta que, por ejemplo, lleva desde el 2011 para articular un plan mínimo de valorización de los Penedos.
Batáns, Costa da Morte, patrimonio, SEMESCOM, Vimianzo
15 anos da Cadea Humana
Xa pasaron 15 anos, ben que o deberiamos lembrar. O 22 de xaneiro de 2003 42.000 alumnos e alumnas de E. Secundaria de toda Galicia (e do Bierzo!) -co correspondente permiso por escrito dos seus pais-, xunto co seu profesorado, formaron (formamos) unha CADEA HUMANA desde Laxe a Muxía ó longo de toda a costa (Traba, Camelle, Arou, Cabo Vilán, Camariñas…) para protestar pola mala xestión no do verquido do ‘Prestige’. Estivemos co noso alumnado do Antón Losada da Estrada entre Camelle e Arou. O lembrado debuxante e deseñador vimiancés Roberto Mouzo Lavandeira fixo o único mapa desta ruta senlleira, irrepetible, que publicaría no libro colectivo “A Terra de Soneira, no corazón da Costa da Morte” (Eds. Xerais, 2010, páx. 259). Manuel Rivas escribira daquela que este acontecemento merecería pasar ó Guinness: 40 km de mans xuvenís unidas en defensa do noso. 850 autobuses que deron chegado ó último cornecho desta costa. Nin un só incidente.
Se volvese acontecer agora, habería a mesma resposta dos galegos?
(Véxase tamén a espléndida foto de José Manuel Casal, fotógrafo de La Voz de Galicia, xubilado recentemente):
cadea humana, Costa da Morte, Prestige, SEMESCOM
O novo ano dedicámolo ao río do Porto
O Seminario de Estudos da Costa da Morte presenta o seu habitual calendario de mesa de cada ano, esta vez dedicado ó Río do Porto, o gran colector das augas da Terra de Soneira.
Trátase dun río cunhas fermosas paisaxes en cada un dos seus tramos. Ademais de reivindicar o nome histórico do río, denominado así xa en mapas do séc. XVI, preséntanse doce fotos correspondentes ós diversos tramos do río: no curso alto, onde se chama río Rabiñoso, aparecen fotos das fervenzas e da pontella desta zona; do curso medio aparece o río ó seu paso pola Carballeira da Devesa de Baio, a ponte de Baio, O Mosquetín e a ponte de Torelo en Salto, a ponte de Pasarela en Calo; no curso baixo: o Pozo dos Corvos (Carantoña), a ponte da Ponte do Porto, o muíño de mareas e as Torres de Cereixo e a desembocadura na ría de Camariñas, foto que tamén ocupa a portada e que foi da autoría do falecido Roberto Mouzo.
Ademais de Mouzo, as fotos son da autoría de Evaristo Domínguez, Xan Fernández Carrera, Xosé Mª Lema e Manuel Rial, todos membros do Seminario.
Podes descargalo nesta ligazón.
Calendario, Camariñas, Costa da Morte, río do Porto, río Grande, SEMESCOM, Seminario de Estudos Comarcais, Terra de Soneira, Vimianzo, zas
Coñecemos a Ruta do Val de Vimianzo e os Muíños de Cambeda
O domingo 29 de outubro foi día de reunión na nosa asociación… e de pasalo ben! Como non, aprendendo e descubrindo o rico patrimonio natural e cultural, neste caso, de Vimianzo. Saímos ben cedo do centro da vila para seguir parte da ruta do Val de Vimianzo, polo seu lado leste. En Trasouteiro, primeira parada para oír a historia do seu pazo e capela, neoclásica do século XIX. Bordeando o castro de Sansobre, chegamos a esta aldea despois de coñecer como son as fermosas alvarizas desta terra onde recoller o prezado mel. Baixo a sombra de frondosas árbores autóctonas, bosques de ribeira, carballos, castiñeiros, e, por suposto, piñeiros e eucaliptos, chegamos á aldea con máis altitude do Val: Cubes. En Rasamonde, máis arquitectura popular, cabazos, fonte e curioso escudo na súa casa grande.
Xosé María Lema explica a igrexa de San Xoán de Cambeda
Era xa mediodía ao chegarmos á igrexa parroquial de Cambeda, onde tivemos dobre sorte: que o guía fose o experto en arte relixiosa soneirá Xosé María Lema… e que a igrexa estivese aberta! Sereas, monstros e outros seres agóchanse na sacristía dun templo con fermosos e ben conservados retablos. Singular é tamén o enorme hórreo no que o cura gardaba as piadosas colleitas que os fregueses non tiñan máis remedio que doar. Da eira que estaba aos seus pés, pouco queda, como ben nos indicaba Pablo Sanmartín, xa que foi estragada coa construción da estrada.
Un dos remansos do río Cambeda
Se descubrir vellos camiños esquecidos ou resistentes bosques autóctonos no mar de eucaliptos que son os montes soneiráns non fosen sorpresas suficientes, quedaba a ruta dos Muíños de Cambeda. O río vai saltando alegre, aínda que con moi pouca auga, polas rochas de granito que pouco a pouco foi desgastando co paso do tempo. Fervenzas inesperadas, chan repleto de landras e ourizos, muíños e até un batán e unha antiga fábrica da luz van facendo gozar aos sentidos. Desvío do río e toca baixar de volta a Ogas, onde aos pés do castro das Barreiras demos conta dun xantar necesario para repoñer forzas despois deste completo paseo polo noso descoñecido patrimonio.
E o tempo acompañou!
Costa da Morte, muíños de Cambeda, SEMESCOM, Val de Vimianzo, Vimianzo
Colaboramos na III Muiñada de Vimianzo
Vimianzo celebra o sábado 21 de outubro a terceira edición da Muiñada, unha recente festa etnográfica que vai mellorando ano a ano. O Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte colabora en diversos aspectos da organización desta festa e convida a asistir a todas as persoas que queiran pasar unha boa tarde recuperando vellos saberes, sabores e tradicións.
Entre as novidades deste ano destacan a celebración dun mercado retro e de produtos ecolóxicos, ao xeito dunha feira das de antes. A festa amplíase comezando xa ao mediodía e saíndo do Muíño da Agra, trasladándose ás rúas e diferentes establecementos da vila, con Cantos de Taberna, microteatro e Obradoiros de Muiñeira en lugares nada convencionais.
Xa ás 16h a festa vívese baixo as carpas do Muíño da Agra, con sesión café de pota con chulas a cargo dos Campantes da Baña, que darán paso á apertura do Mercado Retro, a feira ecolóxica e unha pequena exposición de imaxes antigas do Val de Vimianzo. Como curiosidade haberá un fotógrafo de época tirando imaxes tamén dos asistentes.
Chega o teatro, coa compañía Trinke Trinke ás 16h45 e co alumnado do IES Terra de Soneira ás 17h30. Estes últimos realizarán unha pasarela de vellos oficios, que dará paso á visita teatralizada ao Muíño da Agra, que se irá facendo en varios pases. Seguidamente comezan os xogos populares, como o gran concurso de debullado de millo, obradoiros de muiñeira, de cantaría e de filloas.
Precisamente isto abrirá o apetito para a Cea tradicional, con broa, empanada de millo, costela, filloas, caldo de rabizas con chourizo, e as esperadas papas de millo, que poucas veces se poden degustar. Para adquirir a bebida ou a cea haberá que pasar polo servizo de banca da Muiñada, xa que daquela o euro non existía, trócanse por “moscosos“!
Coa comida e o magosto popular, a música da foliada de diferentes grupos da zona desembocará na noite de concertos cos grupos Ghaveta, Tanxugueiras e a Compañía do Ruído.
Finalmente, pídese que as persoas que acudan á festa vaian vestidas ao xeito da época. É un xeito moi sinxelo de poder colaborar na ambientación da festa.
Costa da Morte, muiñada, SEMESCOM, Vimianzo
Roberto Mouzo Lavandeira, a mirada que dignifica o noso patrimonio
O Concello de Vimianzo inaugura o sábado 8 de abril unha exposición que leva por título Roberto Mouzo Lavandeira, a mirada que dignifica o noso patrimonio. Unha sentida homenaxe ao noso compañeiro na que intervirán Xosé María Lema, Manuel Rivas, Rocío Soto e o alcalde de Vimianzo Manuel Antelo.
Na exposición poderase ver parte do seu gran traballo a prol do patrimonio natural e histórico da Costa da Morte e, nomeadamente, da Terra de Soneira. Unha comarca da que foi recoñecido como Soneirán de honra.
Pode consultar a biografía de Roberto Mouzo Lavandeira nesta ligazón.
En La Voz de Galicia, varias persoas quixeron escribir unhas liñas en homenaxe:
A mirada que dignifica o noso. Moncho Gándara
“Roberto, un home bo”. Xosé Mª Méndez Doménech
Aquel «merlo branco» de Vimianzo. Flori Xoubanova.
Costa da Morte, exposición, homenaxe, patrimonio, Roberto Mouzo, Roberto Mouzo Lavandeira, SEMESCOM, Vimianzo
Presentación en Berdoias do Calendario 2017
Berdoias é o lugar escollido para presentar o novo calendario do SEMESCOM do 2017 sobre Pazos e casas fidalgas da Costa da Morte.
O venres 16 de decembro ás 20h comezará o acto cunha conferencia do presidente do SEMESCOM, Xosé María Lema Suárez, sobre “Os primeiros apelidos documentados dunha parroquia galega – Berdoias Século XVII”.
Ao finalizar presentarase o calendario 2017 do SEMESCOM.
Berdoias, Calendario, Calendario 2017, casas fidalgas, Costa da Morte, Fidalguía, pazos, SEMESCOM, Vimianzo
Unha muiñada para recuperar a tradición do millo
A vila de Vimianzo volveu reunirse ao redor do vello Muíño da Agra para pór en marcha as súas moas. Trátase da segunda edición dunha “antropofesta” como é chamada pola organización, na que non faltan as actividades culturais, lúdicas, gastronómicas e por suposto, musicais. O principal obxectivo da festa é recuperar toda a sabedoría que existe ao redor do traballo do millo e que este ano, coa colaboración do SEMESCOM, nomeadamente Chus Barbeira, leváronse á contorna do Muíño imaxes que había ben tempo non se repetían.
A realización dun documentario polo colectivo Catro Ghatos e a escenificación de varias pezas teatrais ambientadas na época fixo comprender mellor o mundo labrego de metade do século XX para quen non o viviu. Nestas últimas pezas  entre outras historias puidemos oír o conto inspirado en feitos reais que lle aconteceu a Manuel Suárez cando era novo. El foi o neno do lobo.
Costa da Morte, etnografía, muiñada, SEMESCOM, Seminario de Estudos Comarcais, seminario de estudos comarcais da costa da morte, Vimianzo
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: pt en it gl gl fi en fr ast gl en gl gl gl gl ceb gl gl pt gl lt gl es gl gl gl es gl gl gl en gl gl en gl pt en gl gl en es gl es en gl gl en war ca gl tr en gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl ca gl en en gl gl pt gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en ca gl en en gl gl gl gl ca gl gl en

text:
Laxe e Vimianzo xuntos polos Penedos
Por primeira vez os concellos de Laxe e Vimianzo lanzan unha acción conxunta para poñer en valor e promover os Penedos de Pasarela e Traba. O primeiro paso será unha mesa redonda na que haberá representación política dos dous municipios e na que tamén participa o presidente do Seminario de Estudos Comarcais Xosé María Lema.
MESA REDONDA “UN IMPULSO Ó PLAN DE CONSERVACIÓN DOS PENEDOS DE PASARELA E TRABA”
Venres, 1 de xuño de 2018
20.00 h. RECEPCIÓN E BENVIDA
Sr. D. José Manuel Mouzo Castiñeira
Alcalde do Concello de Laxe
Sr. D. Xosé Manuel Pose Lema
Concelleiro de Comercio, Hostalería e Turismo de Laxe
Sr. D. Manuel Antelo Pazos
Sr. D. Augusto Pérez Alberti
Sr. D. Xosé María Lema Suárez
Sr. D. Juan Ventura Lado
Xornalista da Voz de Galicia
20.02 h. PALABRAS DO SR. D. JOSÉ MANUEL MOUZO CASTIÑEIRA
20.04 h. PALABRAS DO SR. D. XOSÉ MANUEL POSE LEMA
20.06 h. INTERVENCIÓN DO SR. D. XOSÉ MARÍA LEMA SUÁREZ
Accións do Seminario de Estudos Comarcais ante a Paisaxe Protexida dos Penedos
20.16 h. PROXECCIÓN DO DOCUMENTAL “Os Penedos de Pasarela e Traba, a arte dos dedos
20.40 h. INTERVENCIÓN DO SR. D. JUAN VENTURA LADO
“Un repaso xornalístico á historia dos Penedos de Pasarela e Traba”
20.50 h. CONFERENCIA DO SR. D. AUGUSTO PÉREZ ALBERTI
“Da investigación á posta en valor dos recursos naturais. O caso dos Penedos de
21.15 h. PALABRAS DO SR. D. MANUEL ANTELO PAZOS
“Os Penedos de Pasarela e Traba: situación actual e accións para o futuro”
21.25 h. FIN DO ACTO
Costa da Morte, Laxe, Penedos de Pasarela e Traba, Vimianzo
Case dúas décadas do recoñecemento oficial da Terra de Soneira no Mapa Comarcal de Galicia (I)
Mapa da Terra de Soneira, cos seus tres concellos, parroquias e lugares (R.Mouzo en ‘A Terra de Soneira, no corazón da Costa da Morte’, 2010)
O 20-10-96 o Gabinete de Planificación e Desenvolvemento Territorial da Xunta de Galicia, presidido por Andrés Precedo Ledo (catedrático de Xeografía da USC), presentara a súa proposta de Mapa Comarcal de Galicia, e nela ignorábase a Terra de Soneira, incluíndo o seu territorio, sen máis, na polo Gabinete denominada Comarca de Fisterra (co cal, unicamente se facía coincidir co Partido Xudicial de Corcubión, creado en 1833).
Deseño de Roberto Mouzo para reivindicar o recoñecemento oficial da Terra de Soneira (1997)
Isto motivou unha mobilización popular inusual a favor do recoñecemento oficial da comarca. Por unanimidade, os plenos municipais dos concellos de Camariñas (alcalde Bautista Santos), de Vimianzo (Alejandro Rodríguez) e de Zas (Ernesto Rieiro) presentarían na Consellería de Presidencia da Xunta de Galicia alegacións a prol do recoñecemento oficial desta terra (sinónimo de comarca), acompañadas dun longo Informe histórico de quince folios e doutro xeográfico, elaborados por quen subscribe (o primeiro) e por Evaristo Dominguez (o segundo); os vimianceses Roberto Mouzo e Andrés Pose achegarían estudos cartográficos. Xunto cos concellos tamén presentaran alegacións unha vintena de asociacións culturais e veciñais e varios veciños a título individual.
O mural de Roberto Mouzo da Praza do Concello de Vimianzo (A Terra de Soneira, no corazón…
O finado Roberto Mouzo tamén fora autor dun gran mural pintado na parede dun edificio lindeiro coa Praza do Concello de Vimianzo, coa lenda “Terra de Soneira, terra milenaria” sobre as siluetas de tres significados monumentos soneiráns: o castelo de Vimianzo, a ponte de Brandomil e o faro do cabo Vilán. Estaría ben que se repintase este mural para o ano que vén, cando se cumpran os vinte anos. Para o 2017 tamén sería bo que os concellos de Vimianzo e Zas colocasen nas estradas de entrada á comarca (na C-552, na C-404 e na C-441) uns grandes letreiros dándolle a benvida ó viaxeiro á Terra de Soneira.
Quen subscribe, afeito como estaba a que a Administración autonómica fixese oídos xordos ás reivindicacións desta nosa marxinada zona, o certo é que non pensei que nos fixesen caso. Deste xeito, cando o 20 de febreiro de 1997 a prensa deu a noticia de que o Gabinete de Planificación aceptara as nosas alegacións, de tal xeito que a histórica Terra de Soneira quedara finalmente incluída dentro das 53 comarcas do Mapa Comarcal de Galicia, levei unha agradable sorpresa, pero tamén un bo anoxo, pois, coma os madianitas (aquel pobo bíblico, preguiceiro, que esperaba a que os hebreos tivesen as colleitas a punto para roubarllas), xa houbera quen se apuntara o éxito: un significado concelleiro do PP de Vimianzo, que adiantara a noticia engadindo que fora grazas ós seus “ímprobos esforzos” e influencias políticas. Así e todo, axiña quedou co cu ó aire, pois ninguén dera o máis mínimo creto ás súas afirmacións.
O Mapa Comarcal de Galicia publicaríase no Diario Oficial de Galicia (DOG) o 3 de abril de 1997, e desde aquela a Terra de Soneira figura con fachenda entre as 53 comarcas galegas. Mágoa que o propio goberno galego, impulsor do Mapa, nunca crese realmente na comarcalización e que non se lle dese contido político á comarca. ¿Como no se fai agora que tanto se fala da redución de concellos? ¿Que mellor cousa que mancomunar servizos comúns por comarcas, poñamos por caso? Na Terra de Soneira parece que os tres alcaldes actuais (Manuel V. Alonso de Camariñas, Manuel Antelo de Vimianzo e Manuel Muíño de Zas) algo intentaron, pero non sei se quedaría a cousa en auga de castañas. Sería un bo exemplo para todo Galicia se isto se lograse.
A festa polo recoñecemento oficial da comarca: os “Soneiráns de honra”
A festa polo recoñecemento oficial da comarca
Celebrouse na Praza do Concello de Vimianzo, e, segundo as crónicas, a ela asistiron unhas 400 persoas. Fora presidido polos tres alcaldes e presentado por Manuel Antelo Pazos (actual alcalde de Vimianzo), que empezara a súa intervención cun “¡Viva a Terra de Soneira!” para seguir dicindo que os sólidos argumentos presentados (históricos, xeográficos, cartográficos) botaran abaixo os argumentos dos autores do primeiro Mapa.
O momento máis emotivo fora cando se entregaran os pergamiños cos títulos de “Soneiráns de honra”: a Xosé Luís Acción (presidente da federación de asociacións de Zas), ós vimianceses Andrés Pose e Roberto Mouzo; ó zasense da Gándara Evaristo Domínguez e a quen subscribe. Tamén o recibira o escritor Manuel Rivas, que daquela residía na Irroa (Vimianzo), que o recibira de mans do alcalde Alejandro Rodríguez, quen adiantara que ía nomear a Rivas –que acababa de recibir o Premio Nacional de Literatura- fillo predilecto de Vimianzo (promesa que nunca se vería cumprida, quizais pola oposición do escritor a que os Penedos de Pasarela se convertesen nunha canteira).
Finalmente, e por sorpresa, os membros da organización tamén lle entregaron o pregamiño de “Soneirán de honra” ó muxián Moncho Gándara, concelleiro do BNG de Vimianzo, que fora o verdadeiro organizador na sombra do acto. Lembro que Moncho, coa súa flegma habitual, cando o foi recoller limitouse a dicir un lacónico “Moitas gracias”, sen máis requilorios. Moito teriamos outros que aprender del.
CONTINUAR LENDO (Parte II)
Camariñas, comarca, Costa da Morte, declaración Terra de Soneira, Galicia, Laxe, mapa comarcal, reivindicación, Terra de Soneira, Vimianzo, zas
Case dúas décadas do recoñecemento oficial da Terra de Soneira no Mapa Comarcal de Galicia (II)
O recoñecemento oficial da Terra de Soneira non ía en contra da unidade afectiva desta rexión xeográfica “fisterrá” (no senso amplo da palabra), co cabo de Fisterra –universalmente coñecido- como mascarón de proa, que se deu en chamar Costa da Morte. Todos sabemos que esta foi unha denominación inventada por xornalistas hai pouco máis dun cento de anos, sen base histórica ningunha. A Costa da Morte non é unha comarca: é un ente ou rexión xeográfica integrada, polo menos, por estas comarcas naturais (e históricas): Bergantiños, Terra de Soneira, Terra de Nemancos (a Xunta cambioulle o nome antigo por Comarca de Fisterra) e tamén Xallas (e mesmo o concello de Carnota, que forma parte da Comarca de Muros). Sempre me estrañou que se aceptase sen máis a denominación de Comarca de Fisterra para a Terra de Nemancos, cos mesmos 1.100 anos de antigüidade documental que a Terra de Soneira.
A Terra de Soneira, unha das comarcas da Costa da Morte
As comarcas da Costa da Morte (R. Mouzo Lavandeira en ‘A Terra de Soneira, no corazón da Costa da Morte’)
Aínda que poidamos caer no aforismo que empeza por “excusatio non petita…”, engadamos que daquela houbera quen nos acusara veladamente de “inventar” unha nova comarca. Nada máis lonxe da realidade. No noso longo Informe histórico de 15 folios demostramos que o nome de Terra de Soneira se viña utilizando polo menos desde había máis de mil anos (quizais desde a Prehistoria, pois a etimoloxía do nome, segundo os lingüistas, poida que proveña de *Sub Neria “a pé dos nerios, xunta ós nerios”; é dicir, que designaría un pobo da antigüidade que vivía ó lado dos nerios, habitantes estes da redonda dos cabos de Fisterra e de Touriñán).
Nos documentos en latín dos tempos medievais Soneira aparece coas formas Somnaria, Sonaria, Sunaria e Subnaria, pseudolatinismos que desembocarán nas formas Soneyra e Soneira. No ano 899 fálase do commisso de Sonaria (‘condado de Soneira’). E cómpre dicir que todo o actual concello de Laxe e a maior parte do de Cabana formaban parte da Soneira histórica. Soneira tamén aparece entre os arciprestados (comarcas eclesiásticas), xa desde polo menos o ano 1177.
A comarca nos documentos e na cartografía histórica
A ‘Tierra de Soneyra’ (con letras ben grandes) en ‘Il Regno de Galicia’ (1696), do italiano G. Cantelli da Vignola
Á Terra de Soneira histórica pertencía todo o territorio do actual concello de Laxe e a maior parte do de Cabana, hoxe bergantiñáns. Un documento en latín do ano 1095 indica que “Burnario [Borneiro] est in territorio Subnaria”; outro do 1105 precisa que “Condines” [Cundíns] está “in Sunaria”; no ano 1189 cítase a freguesía de Cesullas e un hospicio de Neaño: “Cesulles et infantaticum de Neanio quos est in terra de Soneyra”; no 1334 a freguesía de San Pedro de Nantón tamén estaba “en terra de Soneyra”. Finalmente, xa dando un salto no tempo, a principios do séc. XVII, o frade A. Yepes, ne súa Crónica de la Orden de San Benito (Valladolid 1613-1615), fai constar que a freguesía de Santo Antoíño de Baíñas –que xeograficamente xa está na vertente do río Xallas- “era monasterio en Tierra de Soneira”.
No tocante á cartografía, os mapas do reino de Galicia a partir do séc. XVI non deixan de citar a Terra de Soneira, e con caracteres ben grandes, igualándo ás comarcas máis coñecidas de Galicia como «Tierra Deça», «Tierra de Ulloa», «Comarca de Lemos» etc.: a Descripción del Reyno de Galizia de F. Fer. Ojea (Anveres, 1598). Nestes mapas vese como o territorio soneirán era maior có actual, seguramente porque se fai coincidir co territorio da Xurisdición de Vimianzo, dos condes de Altamira.
Co nome de Gallaecia Regnum aparece outra mapa de F. Fer. Ojea de 1634, no que a extensión de Soneira é semellante á anterior e, o que son as cousas, nel o topónimo «Vergantiños» -ó igual que «Xallas»- semella unha aldea máis de Soneira; en troques, «Nemancos» é recoñecido como «Terra»
Quizais o mapa onde se amose con máis claridade a importancia da entidade comarca soneirá e a súa extensión fose Il Regno de Galicia (1696), do italiano G. Cantelli da Vignola.
No mapa do francés N. de Fer, Le Royaume de Galice. Province d’Espagne (1705), a «Tierra de Soneyra» é unha das dúas únicas comarcas galegas que se rexistran. E no mpa de I.B. Nolin e T. Rousseau titulado Le Royaume de Galice divisé en plusiers Territoires et les Asturies divisées en Asturie d’Oviedo et de Santillana (París 1762) o nome de «Tierra de Soneyra» vén con caracteres xigantescos, á altura de bisbarras tan famosas como a Liébana cántabra (téñase en conta o amplitude do mapa: de Galicia ó País Vasco).
Hai outros mapas máis, que detallamos na obra colectiva A Terra de Soneira, no corazón da Costa da Morte (2010), entre eles o de Tomás López (1784) e, como non, a famosa Carta Geométrica de Galicia de Domingo Fontán (1834), quen, por certo, iniciara unha das primeiras medicións no pazo de Follente (Zas) en 1821 (véxase a recente obra Fontán, de Marcos Calveiro, Premio de Narrativa Breve Repsol 2015).
A obra A Terra de Soneira, no corazón da Costa da Morte (2010)
Portada do libro colectivo ‘A Terra de Soneira, no corazón da Costa da Morte’ (2010)
No noso libro colectivo (de Evaristo Domínguez, Xan Fernández Carrera, R. Mouzo, Xosé Mª Rei Lema e quen subscribe) A Terra de Soneira, no corazón da Costa da Morte (Edicións Xerais, Vigo, 2010) introducimos nas primeiras páxinas todos estes documentos históricos, e tamén mapas. Esta obra fora cualificada polo editor, Manuell Bragado, un exemplo que se debía seguir en todas as comarcas de Galicia, pois constituía un estudo completísimo (mesmo se introducen temas pouco habituais coma os apelidos máis frecuentes, as particularidades lingüísticas, as asociacións culturais e deportivas…). “Se todas as comarcas tivesen un estudo tan completo coma este –dixera o editor na presentación en Baio e Vimianzo- Galicia sería outra”.
Non obstante, temos que confesar que foi outra das nosas (polo menos miñas) frustracións persoais,  pois tivo pouca repercusión e escaso éxito de vendas, segundo a editorial, pois nin sequera as tres corporacións municipais lle prestaron moita atención. Quen si lla prestou foi o IES Terra de Soneira de Vimianzo que a instituíu como agasallo para conferenciantes e visitantes ilustres ó centro. Xa só por iso valeu a pena o esforzo.
Camariñas, comarca, Costa da Morte, Laxe, mapa comarcal, reivindicación, Terra de Soneira, Vimianzo, zas
Novos calendarios para reivindicar o valor dos Penedos
O Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte presentará dous novos Calendarios para o 2016, dedicados aos Penedos de Pasarela e Traba.
O motivo de escolla do tema dos Penedos é porque ultimamente parece que volven ser ameazados, e tamén porque, malia estaren declarados Paisaxe Protexida pola Xunta de Galicia (DOG 14-01-2009), esta fixo caso omiso da súa posta en valor para os visitantes, desaproveitándose así un lugar paisaxístico singular que pode traer consigo a creación de postos de traballo.
A presentación será este mércores 30, ás 20,00 horas, na Casa da Cultura de Vimianzo. Será un acto breve.
2016, Calendario, Laxe, Paisaxe Protexida, Penedos, Penedos de Pasarela e Traba, SEMESCOM, Vimianzo
Novas da Asociación, Patrimonio da Costa da Morte
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: gl en it gl gl gl gl fr ast gl en gl gl gl gl ceb gl gl pt gl lt gl es gl gl gl es gl gl gl en gl gl en gl pt en gl gl en es gl es en gl gl en war ca gl tr en gl gl gl gl ca gl gl en

text:
Penedos de Pasarela e Traba – SEMESCOM
Tag Archives: Penedos de Pasarela e Traba
Laxe e Vimianzo xuntos polos Penedos
Por primeira vez os concellos de Laxe e Vimianzo lanzan unha acción conxunta para poñer en valor e promover os Penedos de Pasarela e Traba. O primeiro paso será unha mesa redonda na que haberá representación política dos dous municipios e na que tamén participa o presidente do Seminario de Estudos Comarcais Xosé María Lema.
MESA REDONDA “UN IMPULSO Ó PLAN DE CONSERVACIÓN DOS PENEDOS DE PASARELA E TRABA”
Venres, 1 de xuño de 2018
20.00 h. RECEPCIÓN E BENVIDA
Sr. D. José Manuel Mouzo Castiñeira
Alcalde do Concello de Laxe
Sr. D. Xosé Manuel Pose Lema
Concelleiro de Comercio, Hostalería e Turismo de Laxe
Sr. D. Manuel Antelo Pazos
Alcalde do Concello de Vimianzo
Sr. D. Augusto Pérez Alberti
Sr. D. Xosé María Lema Suárez
Sr. D. Juan Ventura Lado
Xornalista da Voz de Galicia
20.02 h. PALABRAS DO SR. D. JOSÉ MANUEL MOUZO CASTIÑEIRA
20.04 h. PALABRAS DO SR. D. XOSÉ MANUEL POSE LEMA
20.06 h. INTERVENCIÓN DO SR. D. XOSÉ MARÍA LEMA SUÁREZ
Accións do Seminario de Estudos Comarcais ante a Paisaxe Protexida dos Penedos
20.16 h. PROXECCIÓN DO DOCUMENTAL “Os Penedos de Pasarela e Traba, a arte dos dedos
20.40 h. INTERVENCIÓN DO SR. D. JUAN VENTURA LADO
“Un repaso xornalístico á historia dos Penedos de Pasarela e Traba”
20.50 h. CONFERENCIA DO SR. D. AUGUSTO PÉREZ ALBERTI
“Da investigación á posta en valor dos recursos naturais. O caso dos Penedos de
21.15 h. PALABRAS DO SR. D. MANUEL ANTELO PAZOS
“Os Penedos de Pasarela e Traba: situación actual e accións para o futuro”
21.25 h. FIN DO ACTO
Costa da Morte, Laxe, Penedos de Pasarela e Traba, Vimianzo
Novos calendarios para reivindicar o valor dos Penedos
O Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte presentará dous novos Calendarios para o 2016, dedicados aos Penedos de Pasarela e Traba.
O motivo de escolla do tema dos Penedos é porque ultimamente parece que volven ser ameazados, e tamén porque, malia estaren declarados Paisaxe Protexida pola Xunta de Galicia (DOG 14-01-2009), esta fixo caso omiso da súa posta en valor para os visitantes, desaproveitándose así un lugar paisaxístico singular que pode traer consigo a creación de postos de traballo.
A presentación será este mércores 30, ás 20,00 horas, na Casa da Cultura de Vimianzo. Será un acto breve.
2016, Calendario, Laxe, Paisaxe Protexida, Penedos, Penedos de Pasarela e Traba, SEMESCOM, Vimianzo
Novas da Asociación, Patrimonio da Costa da Morte
Copyright @ 2016 - SEMESCOM


langs: en en it gl gl it gl es gl gl gl it en it fr en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en

text:
A parroquia de Santiago de Loroño está composta polos núcleos ou aldeas de Arcar, Baizana, Bouzarroma, Forcadenla, Loroño, Romelle e A Vicenta e a súa superficie rolda os 6 km2.
A súa forma parece lembrar á dun triángulo e linda coas parroquias de Vilar (N), Santa Sía de Roma e San Martiño de Meanos (S), Santo Adrián do Castro (E e SE) e Treos (Vimianzo, O). Case todos os seus lindes, agás polo N, coinciden con cursos de auga.
Parroquia eminentemente chá na que destacan tan só dous pequenos outeiros situados nos seus extremos S: Monte do Peón (356 m) e N: (A Pena (272 m). Polo seu relevo estaría toda ela dentro do coñecido Val de Soneira. A súa altitude media estaría polos 250 m.
Non ten ríos nin regatos no seu interior aínda que a maioría do seu territorio vén delimitado por eles: o Torrente entre Loroño e San Martiño, Santa Sía e Treos e o pequeno rego de Berbia, con Santo Adrián.
A súa xeoloxía estanos a indicar que formaría parte da Fosa Blastomilonítica ou Complexo de Noia, con bandas orientadas de N a S, restos do pregamento herciniano.
No tocante á súa evolución demográfica vai parella á das parroquias do resto do concello e así contaba con 17 veciños en 1607; 41 vec. en 1753; 277 hab. en 1887; 347 hab. (1930), 446 hab. (1970); 262 hab. (2000) ou 182 (2016). Perdeu o 28,9% da súa poboación nos anos que van deste século.
En canto ós seus topónimos conta con dúas auténticas rarezas como o propio nome da parroquia que é único non só en Galicia senón tamén en toda España. O outro, tamén moi pouco frecuente, é Baizana, en ambos casos é moi difícil saber a súa orixe. Máis fácil é supoñer cal sería a dos demais topónimos, seguindo as normas da evolución da gramática histórica.
A igrexa parroquial, que externamente non amosa excesivo interese a non ser un Santiago cabaleiro que brande unha espada ameazando a un mouro caído no chan, garda no seu interior tres retablos moi interesantes.
O maior é de estilo neoclásico, de finais do século XVIII. Na capela norte temos o magnífico retablo da Virxe do Socorro, de estilo barroco, dos denominados de marquetería ou de estípites; trátase dun retablo de grande calidade, dos mellores da comarca. No ático hai un bonito relevo da Anunciación, e ocupa o panel central unha imaxe da Virxe do Socorro –á que lle cambiaron o xeito de agarrar o pau da man dereita, na última restauración- e os relevos de san Xoán Bautista e de san Xosé.
Na capela sur contemplemos o retablo das Ánimas, de estilo barroco-rococó, que ten na súa parte central o relevo de san Francisco sacando as ánimas do Purgatorio. A cadanseu lado sitúanse un san Roque e un santo Antonio de Padua.
Dentro do territorio parroquial cómpre salientar o pazo de Romelle, un dos mellores conxuntos pacegos de toda a Costa da Morte. Propiedade, en orixe, dos Caamaño (liñaxe procedente da parte de Noia) chegaron a estar emparentados, entre outros, cos condes de Altamira e cos condes de Maceda, polo que nalgún momento tiveron a dignidade de Grandes de España e mesmo foron benfeitores do santuario da Barca, de Muxía.
Non debemos esquecernos do cruceiro que hai preto da entrada do pazo, que destaca especialmente polo seu longo varal ou fuste e mais pola súa plataforma triangular.
Tras un repaso da parroquia nos textos históricos desde o ano 1607, remátase narrando brevemente a historia do Calor Hermandad Deportiva, club de fútbol non federado fundado en 1968 polo daquela párroco de Santo Adrián do Castro e de Loroño, Xosé M. Cundíns; contra 1969 e 1970 este club organizara partidos de fútbol e actividades culturais nada habituais na comarca. Tamén se fala da celebración dos 40 anos destas actividades nos anos 2009 e 2010.
Segundo domingo de maio, Santo Antonio
O día da Ascensión, a Virxe do Socorro sae en procesión deica á igrexa de Santo Adrián, pois alí celébrase esa festa, regresando para Loroño o día do Corazón de Xesús
Día variable no mes de xullo, xa que ten certa relación coa Coresma, Sagrado Corazón de Xesús
24 e 25 de xullo, Santiago Apóstolo e o Sacramento. Hai uns anos a veciñanza decidiu adiantalas un día para que non coincidisen coa concorrida romaxe da santa Margarida de Muíño
Segundo domingo de novembro, Virxe do Socorro
A información foi realizada para o proxecto Zas polo miúdo, do Concello de Zas.
Copyright @ 2016 - SEMESCOM