langs: gl en es gl es gl en br en es en en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en es gl es gl gl gl gl gl es gl es es gl es gl es es es gl es gl es gl gl gl gl en en br it es gl en gl gl gl gl pt hbs_lat en gl gl gl en gl gl es pt gl en es en es es es gl gl gl es es es es es es es gl es en es gl es es es es es es es es es es es es en es es es en en es es es es es es fr en en en en en es gl gl gl gl gl gl en en gl es es gl lt pt es gl es gl gl es en en en en en es de en gl gl it en sv es ceb en gl en en gl en es es en sv hbs_lat it it it en en en en ceb en de war en it es en en en es es pl es en ceb gl gl es it es it en gl gl gl gl pt hbs_lat en gl gl es gl es es pt gl en es es gl es es es es gl en es es es es es es es es en es es es es en en es es es es es es en es gl gl gl en en en gl gl gl gl lt gl gl es es en gl gl es es es en es en en gl es en ca es de en gl it en sv en gl en en gl en en es es es es gl hbs_lat ceb la es war ca en es en en en en tr ca pt en en es la en en en gl es en en gl es gl en gl gl gl gl gl it gl gl en gl als gl gl es pt gl en es es gl es es en it es es gl en es es es es es en es es es en en es en es en es es en en en en en es gl gl gl gl gl en en en en gl en gl es es gl gl es en en en en ca en gl pt ca es de gl it en sv gl sv gl ca es en tr pt es la war en fi es en war es gl gl en ko en en gl gl en ca

text:
REDE NATURA DE A FONSAGRADA
Lugares de Importancia Comunitaria (RED NATURA 2000)
Os LICs unha vez aprobada a proposta pasarán a ser denominadas Zonas de Especial Conservación (ZEC) e éstas xunto coas Zonas de Especial Protección para as Aves (ZEPA) conformarán a futura Rede Natura 2000.
As reservas de biosfera constitúen lugares excepcionais para a investigación, a observación a longo prazo, a formación, a educación e a sensibilización do público, permitindo ao mesmo tempo que as comunidades locais participen plenamente na conservación e o uso sostible dos recursos. Considera que tamén constitúen lugares de demostración e polos de acción no marco das políticas de desenvolvemento rexional e de ordenamento do territorio. A Conferencia de Sevilla confirmou a especial importancia das reservas de biosfera instituídas no marco do Programa MaB (Man and Biosphere), sobre o Home e a Biosfera para a conservación da diversidade biolóxica, en harmonía coa salvagarda dos valores culturais aos que están vinculadas.
As reservas de Biosfera constitúen un elemento esencial do Programa MaB (Home e Biosfera) da UNESCO. Son áreas de ecosistemas terrestres, costeiros ou mariños nos que se promove a investigación, a observación a longo prazo, a educación ambiental e a sensibilización do público. Nelas, promóvese a conservación dos recursos naturais e o desenvolvemento económico e social das comunidades locais, tendo en conta todas as necesidades sociais, culturais, económicas dos seus poboadores, apoiadas nunha base científica.
A Rede Mundial de Reservas de Biosfera da UNESCO iniciouse en 1976 e, dende entón, non deixou de crecer. En España existen na actualidade 38 Reservas de Biosfera, das que 4 atópanse en territorio galego (un 10%): Terras do Miño; Área de Allariz; Os Ancares Lucenses e Montes de Navia, Cervantes e Becerreá; e Río Eo, Oscos e Terras de Burón. Entre todas elas suman case 600.000 ha, o cal representa un 20% do total do territorio da Comunidade Autónoma de Galicia.
Os obxectivos da Rede española de Reservas da Biosfera son:
b) Asegurar a efectiva comparación continua e a transferencia da información así xerada aos escenarios en que resulte de aplicación.
c) Promover a xeneralización de modelos de ordenación e xestión sostible do territorio.
A regulación, caracterización e potenciación destas Reservas de Biosfera baséase no feito de que constitúen un modelo de xestión integrada, participativa e sostible do patrimonio e dos recursos naturais, cos obxectivos básicos de conxugar a preservación da biodiversidade biolóxica e dos ecosistemas, cun desenvolvemento ambientalmente sostible que produza a mellora do benestar da poboación, potenciando a participación pública, a investigación, a educación na integración entre desenvolvemento e medio, e a formación en novas formas de mellorar esa integración.
As Reservas de Biosfera, para a súa integración e mantemento como tales, deberán respectar as directrices e normas aplicables da UNESCO e contar, como mínimo, con:
a) Unha ordenación espacial integrada por:
1. º Unha ou varias zonas núcleo da Reserva que sexan espazos naturais protexidos, cos obxectivos básicos de preservar a diversidade biolóxica e os ecosistemas, que conten co axeitado plan de ordenación, uso e xestión que potencie basicamente os devanditos obxectivos.
2. º Unha ou varias zonas de protección das zonas núcleo, que permitan a integración da conservación básica da zona núcleo co desenvolvemento ambientalmente sostible na zona de protección a través do correspondente plan de ordenación, uso e xestión, específico ou integrado no plan das respectivas zonas núcleo.
3. º Unha ou varias zonas de transición entre a Reserva e o resto do espazo, que permitan incentivar o desenvolvemento socioeconómico para a mellora do benestar da poboación, aproveitando os potenciais e recursos específicos da Reserva de forma sostible, respectando os obxectivos desta e do Programa Persoa e Biosfera.
b) Unhas estratexias específicas de evolución cara aos obxectivos sinalados, co seu correspondente programa de actuación e un sistema de indicadores adaptado ao establecido polo Comité MaB Español, que permita valorar o grao de cumprimento dos obxectivos do Programa MaB.
c) Un órgano de xestión responsable do desenvolvemento das estratexias, liñas de acción e programas.
FECHA DE DECLARACIÓN: 18 de septiembre de 2007
Municipios con territorio na RB
Os municipios incluídos ascenden un total de 14, repartíndose equitativamente entre ambas as dúas comunidades autónomas: Castropol, Vegadeo, Taramundi, San Tirso de Abres, Villanueva de Oscos, Santa Eulalia de Oscos e San Martín de Oscos (Principado de Asturias); Ribadeo, Trabada, A Pontenova, Ribeira de Piquín, Baleira, A Fonsagrada, Negueira de Muniz (Galicia).
-Lugar de Importancia Comunitaria (LIC) Río Eo (ES1120002)
-Lugar de Importancia Comunitaria (LIC) A Marronda (ES1120004)
-Lugar de Importancia Comunitaria (LIC) Ás Catedrais (ES1120005)
-Lugar de Importancia Comunitaria (LIC) Carballido (ES1120006)
-Lugar de Importancia Comunitaria (LIC) Negueira (ES1120010)
-Lugar de Importancia Comunitaria (LIC) Ría do Eo (ES1200016)
-Lugar de Importancia Comunitaria (LIC) Penarronda-Barayo (ES0000317)
-Lugar de Importancia Comunitaria (LIC) Cunca do Agüeira (ES1200049)
-Lugar de Importancia Comunitaria (LIC) Río Ibias (ES1200051)
-Zona de Especial Protección para as Aves (ZEPA) Ribadeo (ES0000085)
-Zona de Especial Protección para as Aves (ZEPA) Penarronda-Barayo (ES0000317)
-Monumento Natural da Praia das Catedrais -Monumento Natural Playa de Penarronda
-Humedal de Importancia internacional RAMSAR Ría do Eo
-Humidal Protexido Ría do Eo
A Reserva da Biosfera río Eo, Oscos e Terras de Burón, que conta cunha superficie de algo menos de 160.000 ha, localízase no ámbito do litoral cantábrico do occidente español, no límite do Principado de Asturias e Galicia. O territorio atópase vertebrado en torno á cunca do río Eo e á súa desembocadura, se ben cabe destacar a incorporación na Reserva dunha parte substancial das cuncas dos ríos Navia, Porcía e Miño, xunto con pequenas cuncas costeiras Cantábricas.
O territorio da Reserva da Biosfera río Eo, Oscos e Terras de Burón formaría parte do Reino Zooxeográfico Paleártico e do Bioma denominado Bosques mornos caducifolios, maioritario na Europa occidental e setentrional. Non obstante, a área sitúase no límite meridional da área de distribución de dito Bioma, de forma que en determinadas orientacións e substratos aparecen ecosistemas correspondentes ao Bioma denominado Bosques esclerófilos de folla perenne, maioritario na Península Ibérica e que ten na área proposta carácter de sucesorio. Os niveis altitudinais alcanzados oscilan entre o nivel do mar e os 1.286 m do Pico Busbeirón, na Serra de Gallardo. Cabe destacar que a parte mariña integraría territorios mariños ata 20 m de profundidade. O importante contraste altitudinal implica unha elevada diferenza entre as temperaturas medias anuais que é posible constatar dentro dos territorios da Reserva, posto que van dende os 9,4º C nas zonas máis interiores, ata os 14,1º C das áreas costeiras. En canto á precipitación, a tendencia invértese, oscilando entre 919 mm na zona litoral, e os 1.749 mm rexistrados en montañas interiores. O Macizo Galaico-Asturiano constitúe o límite máis occidental da Cordilleira Cantábrica, conformando unha barreira paisaxística e bioxeográfica que individualiza o litoral Cantábrico del Atlántico, delimitando á súa vez os territorios litorais-sublitorais Cantábricos das grandes chairas interiores de Galicia, drenadas polos ríos do arco Atlántico. Esta ampla rexión alberga diversos tipos de unidades paisaxísticas forxadas ao longo da historia e que sustentan na actualidade un importante acervo de recursos naturais, culturais e económicos. A área incluída dentro da Reserva da Biosfera río Eo, Oscos e Terras de Burón se vertebra a través da cunca fluvial do río Eo, abranguendo dende o seu nacemento en Fonteo (municipio de Baleira, Lugo), ata a súa desembocadura no Mar Cantábrico. Xunto a esta área inclúense na Reserva da Biosfera territorios que aínda que pertencentes ás cuncas do Navia, Miño e Porcía, posúen unha grande uniformidade en relación aos compoñentes da biodiversidade e cos compoñentes de carácter cultural e patrimonial. A conservación das paisaxes, os ecosistemas, os hábitats, as poboacións de flora e fauna, e a diversidade xenética, en definitiva, a conservación da biodiversidade no territorio da Reserva constituíu un referente importante nas políticas de conservación promovidas polo Principado de Asturias e a Xunta de Galicia. Así mesmo, as políticas de desenvolvemento rural en boa parte do territorio da Reserva incorporaron estes criterios. Bo exemplo diso é o Plan de Desenvolvemento Integral Oscos-Eo, pioneiro na aplicación da Lei de Agricultura de Montaña en Asturias, e vangardista no desenvolvemento das zonas de montaña dende o ano 1985. O devandito Plan xa contemplaba entre os seus obxectivos a conservación e o coidado do medio na zona aproveitando os recursos naturais. No que respecta á zonificación desta Reserva, a Zona Núcleo comprende aqueles enclaves do territorio que albergan os ecosistemas naturais menos alterados e os espazos de maior valor ecolóxico, sendo esta parte do territorio a que cumpre co primeiro dos tres obxectivos establecidos para a figura de Reserva da Biosfera. Esta zona núcleo susténtase sobre os espazos naturais protexidos, e esténdese a aquelas cabeceiras de LIC fluviais que conservan extensas masas de carballeira, mais ou menos continuas, e altamente representativas da vexetación potencial de territorios de influencia oceánica. Estas áreas comprenden en total unha superficie de 16.000 ha aproximadamente, o que representa case o 10% do total da Reserva.Consecuentemente co anterior toda a superficie marítima e fluviomarina da Reserva da Biosfera queda incluída nesta zona Os núcleos urbanos, as súas actuais previsións de desenvolvemento, así como os ámbitos delimitados como Núcleo Rural, a rede de estradas e a súa zona de dominio, incluídos na Zona Núcleo, atenderán para a súa regulación ás disposicións dos instrumentos de planificación urbanística municipal e no seu caso, á normativa xeral en materia de ordenación do territorio e urbanismo.
A Zona Tampón é contigua á zona núcleo e rodéaa na maior parte da súa extensión, alcanzando un total de máis de 30.000 ha (o que supón o 19% da superficie total da Reserva), asimilando posibles impactos derivados das zonas con maior actividade económica. Nela permitirase a realización de actividades compatibles cos obxectivos de conservación, contribuíndo desta forma á protección das zonas máis valiosas. A composición da zona Tampón nesta proposta susténtase sobre os enclaves de maior interese para a conservación das zonas núcleo ás que rodea. Dado o interese da rede hídrica no contexto xeral do funcionamento da Reserva, nesta zona inclúense os principais cursos fluviais e aquelas masas forestais naturais e orlas arbustivas de rexeneración (carballeiras, amieirais, saucedas) ligadas ao ámbito fluvial.
A Zona de Transición inclúe a superficie ocupada polos asentamentos humanos, as terras circundantes, as infraestruturas de maior entidade, e de forma xeral as superficies antropizadas e transformadas por actividades humanas. A rede de estradas e a súa zona de dominio defínese como zona de transición. Esta zona é a que maior capacidade ten para absorber os impactos derivados da actividade económica, e onde residen a maior parte das actividades produtivas desenvolvidas no ámbito da Reserva. Por outro lado, as bases da Estratexia de Sevilla para o século XXI conveñen na necesidade de fortalecer as zonas de transición, de maneira que a súa cobertura se estenda a áreas suficientemente vastas, [...] para favorecer a xestión dos ecosistemas e aproveitar a reserva para estudar e practicar métodos de desenvolvemento sostible a escala rexional. [?]. Como consecuencia de todo o anterior, más de dúas terceiras partes da Reserva da Biosfera río Eo, Oscos e Terras de Burón (71,2%, é dicir, máis de 113.000 ha) atópase incluída nesta Zona.
Superficie: 1.003 Ha. (781,13??)
Latitude: N 43  32  23
Lonxitude: W 7  1  59
Altitude: Desde el nivel del mar hasta los 810 m.
Altitude media: 71 m.
Concellos: A Fonsagrada, A Pontenova, Ribadeo, Ribeira de Piquín, Trabada, Riotorto e Meira.
Podes descargar os mapas en escala 1:5.000 en formato shape y dxf
Cómo chegar: Pola Lu-530 Lugo- A Fonsagrada
En el extremo noreste de la provincia de Lugo. Espacio natural compartido con el Principado de Asturias. Localidades de referencia: Ribadeo, Trabada, A Pontenova, Ribeira de Piquín, A Fonsagrada.
Ribadeo,  Trabada,  A Pontenova,  Riotorto,  Meira,  Ribeira de Piquín,  A Fonsagrada.
Otras figuras de protección
Zona de Especial Protección de los Valores Naturales.
Zona Húmeda Protegida (Ría de Ribadeo; 563,44 ha).
Zona de Especial Protección para las Aves (ZEPA ES0000085 Ribadeo, 614 ha).
Zona Ramsar (Ría do Eo, 7ES032; 1.740 ha).
El área se corresponde parcialmente con la IBA 007 Ría del Eo-Playa de Barayo-Ría de Foz, incluida en el inventario de SEO/BirdLife (1998).
Los accesos principales al espacio natural son las carreteras N-634 (A Coruña-Santander) y N-640 (Lugo-Oviedo). Ésta última flanquea la ría a lo largo de su margen occidental. La carretera LU-740 (A Fonsagrada-A Pontenova) y la carretera local a Ribeira de Piquín desde la N-640 (en A Pontenova), entre otros viales secundarios, permiten acercarnos al curso alto del Eo y varios afluentes.
Estuario del río Eo y un extenso tramo fluvial que abarca la totalidad de las cuencas baja y media del mismo río. En su sección más alta incluye buena parte de los cauces de la subcuenca de su principal colector secundario, el río Rodil, así como pequeños tramos de otros afluentes que se le incorporan aguas abajo (Turia, Trabada). La superficie que cubren las aguas marinas en el estuario es de 504 ha. El rango altitudinal va de los cero a los 810 m s.n.m., con una media de 71 m.
La cuenca del Eo pertenece al dominio del Manto de Mondoñedo, enclavado en la Zona Asturoccidental-Leonesa del Macizo Hespérico. En su curso bajo presenta importantes depósitos cuaternarios. Así, entre A Pontenova y el estuario se localizan en la orilla izquierda varias terrazas fluviales antiguas, situadas entre 5 y 30 m del curso actual, y pueden observarse asimismo llanuras aluviales y de fondo de vaguada, que se interpretan como depósitos actuales o subactuales holecenos. A grandes rasgos, el sustrato litológico está compuesto por pizarras, areniscas, esquistos y cuarcitas, con intercalaciones de calizas.
La ría de Ribadeo se considera un estuario de valle inundado. Su parte más externa (entre Ribadeo y la isla Pancha, ya en mar abierto) está flanqueada por costa rocosa baja. Los bancos de arena predominan en los tramos medio y externo del estuario, mientras que la mitad interna presenta extensas llanuras intermareales limosas, que se encuentran parcialmente cubiertas por praderas de fanerógamas marinas. La zona más interna, próxima a Vegadeo, está ocupada por marismas. Los terrenos elevados que rodean la ría están ocupados por núcleos urbanos (con instalaciones portuarias en Ribadeo), áreas agrícolas y plantaciones forestales.
Entre su parte alta hasta su desembocadura el Eo no presenta una fuerte pendiente, y su inclinación es suave y casi constante. Esta ausencia de desniveles acusados choca con la morfología de su cuenca entre Ribeira de Piquín y A Pontenova, donde aparece profundamente encajado entre montes que llegan a superar los 600 m de altura, aunque presentando una pendiente general del 0,6%. A partir de A Pontenova y a lo largo de sus últimos 20 km la pendiente se reduce al 0,38%, que incluso es inferior entre San Tirso de Abres y la ría (0,15%). De acuerdo con el índice de sinuosidad, su curso puede considerarse ¿meandrizante¿. Su régimen es pluvial oceánico, con un caudal absoluto de 24,4 m3/seg, alcanzando sus niveles máximos entre diciembre y marzo, con un pico en febrero.
El área pertenece a la región Eurosiberiana, provincia Atlántica-Europea y subprovincia Cántabro-Atlántica, adscribiéndose al sector Galaico-Asturiano. Dominio climático Oceánico húmedo, con una precipitación media anual de 1.019 mm, temperaturas media de 13,9 ºC y ausencia de heladas en el tramo bajo.
Además de los hábitats de interés comunitario (incluidos en el Anexo I de la Directiva 92/43/CEE) relacionados más abajo, el LIC cuenta con interesantes formaciones de vegetación helofítica subhalófila.
Bancos de arena cubiertos permanentemente por agua marina, poco profunda.
Llanos fangosos o arenosos que no están cubiertos de agus cuando hay marea baja.
Acantilados con vegetación de las costas atlánticas y bálticas.
Pastizales salinos atlánticos (Glauco-Puccinellietalia maritimae).
Matorrales halófilos mediterráneos y termoatlánticos (Sarcocornetea fruticosi).
Brezales húmedos atlánticos de zonas templadas de Erica ciliaris y Erica tetralix.
Brezales secos atlánticos costeros de Erica vagans.
Megaforbios eutrofos higrófilos de las orlas de llanura y de los pisos montano y alpino Cladium mariscus y con especies del Caricion davallianae .
Roquedos silíceos con vegetación pionera del Sedo-Scleranthion o del Sedo albi-Veronicion dillenii.
Bosques aluviales de Alnus glutinosa y Fraxinus excelsior (Alno-Padion, Alnion incanae, Salicion albae).
La ría de Ribadeo constituye una de los principales ecosistemas estuáricos de las costas cántabro-galaicas, albergando importantes muestras de vegetación halófila. Destaca, por ejemplo, la superficie cubierta por fanerógamas marinas del género Zostera. La mitad interna del estuario presenta extensas llanuras intermareales limosas que se encuentran parcialmente cubiertas por praderas de Zostera noltii; a un nivel inferior, la extensión de las praderas submareales de Zostera marina también es importante. La zona más al interior, próxima a Vegadeo, está ocupada por extensas marismas, en las que predominan los juncales de Juncus maritimus. Sin embargo, la fuerte influencia del agua dulce en esta parte de la desembocadura se aprecia en la mezcla que se produce entre esta especie y Juncus gerardi y algunas gramíneas, como Agrostis stolonifera y Festuca rubra subsp. pruinosa, así como por la existencia de fenalares de Elymus pycnanthus intercalados en el juncal y rodales de Scirpus maritimus en los canales. También en esta zona, flanqueando estas marismas, y a lo largo del tramo bajo del río, aguas arriba de Vegadeo, aparecen importantes manchas de carrizal subhalófilo de Phragmites australis. En la bocana del estuario, en las inmediaciones de la isla Pancha, la vegetación propia de cantiles marinos cantábricos, de areal bastante restringido en Galicia, enriquece al espacio natural, estando caracterizada por Armeria pubigera subsp. depilata, Spergularia rupicola, Festuca rubra subsp. pruinosa, Rumex acetosa subsp. biformis, Ulex europaeus subsp. europaeus f. maritimus y Erica vagans, entre otros táxones. La masiega (Cladium mariscus), la broza marina (Ruppia maritima) y dos acelgas saladas amenazadas (Limonium humile y Limonium dodartii) (este último en peligro crítico de extinción en España), destacan entre la flora de los ambientes halófilos.
Aguas arriba del estuario, el curso medio y bajo del río Eo y sus afluentes presentan excelentes muestras del bosque-galeria ripario galaico-asturiano, correspondiente a la asociación Valeriano pyrenaicae-Alnetum glutinosae, dominado en el estrato arbóreo por el aliso (Alnus glutinosa), que se ve acompañado por sauces (Salix atrocinerea), sanguiños (Frangula alnus), fresnos (Fraxinus excelsior), avellanos (Corylus avellana) y olmos montanos (Ulmus glabra), entre otros. El helecho relicto macaronésico (Woodwardia radicans) habita en estos bosques de ribera.
Ardilla roja (Sciurus Vulgaris).
El río Eo constituye, sin duda, uno de los mejores refugios para la fauna fluvial en Galicia, como lo apoya el hecho de que el LIC concentra importantes efectivos de numerosas especies raras y amenazadas, algunas de ellas ya desaparecidas de la mayor parte de los ríos de la comunidad autónoma.
Entre los invertebrados incluidos en el Anexo II de la Directiva Hábitats están citados en el LIC el caracol (Elona quimperiana), la babosa (Geomalacus maculosus), el odonato (Oxygastra curtisii) (cuya población es muy importante) y el coleóptero (Lucanus cervus). También existe una de las poquísimas poblaciones aparentemente viables de la madreperla de río (Margaritifera margaritifera) en Europa, así como uno de los escasísimos núcleos supervivientes del cangrejo de río autóctono (Austropotamobius pallipes) en Galicia.
Entre la fauna de peces continentales, el salmón (Salmo salar ) conserva en este río, juntamente con el Ulla, su mejor población gallega. La lamprea (Petromyzon marinus), el sábalo (Alosa alosa), el reo (Salmo trutta trutta), la anguila (Anguilla anguilla) y el escalo (Chondrostoma duriense) son otras especies autóctonas y de elevado interés conservacionista. La fauna herpetológica es notoriamente rica, estando integrada por al menos 12 especies de anfibios y 9 de reptiles. El tritón ibérico (Lissotriton boscai), la salamandra cántabro-galaica (Salamandra salamandra subsp. bernardezi), la lagartija serrana (Iberolacerta monticola) y el lagarto verdinegro (Lacerta schreiberi) son probablemente las especies más características e interesantes del LIC.
En la ría de Ribadeo, poblaciones de aves acuáticas muy importantes en el ámbito autonómico, particularmente durante el invierno (3.000-3.500 ejemplares, excluyendo láridas), aunque en declive desde la década de 1990. Destaca sobre todo su contingente de anátidas, y en particular la invernada de silbón europeo (Anas penelope) (500-1.200 ejemplares en los últimos años) y de ánade rabudo (Anas acuta) (220-320 aves); los efectivos de esta especie llegaron a alcanzar importancia internacional hace un par de décadas (máximo de 1.500 en 1984). Asimismo, es de consideración su población de zarapito real (Numenius arquata)(100-170), entre otras especies de limícolas. Son también de señalar los núcleos de zampullín cuellinegro (20-50) y de archibebe oscuro (Tringa erythropus) (2-7), ambas especies escasas y muy localizadas en Galicia. El espacio natural actúa, además, como un refugio importante para la avifauna acuática durante las olas de frío (por ejemplo, para la avefría europea (Vanellus vanellus)). Aguas arriba del estuario, el martín pescador (Alcedo atthis), el mirlo acuático (Cinclus cinclus) y la lavandera cascadeña (Motacilla cinerea) son las especies más características del río.
Entre los mamíferos, es especialmente destacable la presencia de elementos típicamente fluviales, como son el desmán ibérico (Galemys pyrenaicus), el musgaño patiblanco (Neomys fodiens) y la nutria (Lutra lutra), además del armiño (Mustela erminea), el turón (Mustela putorius) y varias especies de murciélagos, entre ellos Rhinolophus hipposideros.
Este espazo, incluído na proposta da Rede Natura 2000 comprende 35 Km do cauce fluvial do río Eo que discurre polos concellos da Pontenova, Riotorto, Meira, Ribeira de Piquín, Trabada e A Fonsagrada, facendo límite co Principado de Asturias na zona máis próxima á desembocadura.
O LIC do Río Eo adéntrase na Fonsagrada polo norte, dentro da parroquia de Carballido.
Vámonos a centrar sómente nos recursos naturais dentro do concello, xa que a riqueza natural da desembocadura do río non tén nada que ver coa de a Fonsagrada.
Inclúe o principal afluente: Rodil, e varios dos seus tributarios como o Veiga de Logares
O rio Eo está ben conservado e rodeado de vexetación de ribeira. Os medios ribereños incluense na asociación Valerio pyrenaicae-Alnetum glutinosae.
Recentemente descubríronse unhas boas poblacions de Margaritífera margaritífera de gran tamaño, o que é  indicativo da sua lonxevidade.
Pasteiros salinos atlánticos (Glauco-Puccinellietalia maritimae)
Mato halófilo mediterráneo e termoatlántico (Sarcocornetea fruticosi)
Uceiras húmidas atlánticas de zonas mornas de Erica ciliaris e Erica tetralix
Megaforbios eutrofos higrófilos das orlas de chaira e dos pisos montano a alpino
Turberas calcáreas do Cladium mariscus e con especies do Caricion davallianae
Rochedos silíceos con vexetación pioneira do Sedo-Scleranthion ou do Sedo albi-Veronicion dillenii
Bosques aluviais de Alnus glutinosa e Fraxinus excelsior (Alno-Padion, Alnion incanae, Salicion albae)
Galemys pyrenaicus (Rato de azmizcle)
Austropotamobius pallipes (Cangrexo de río)
Margaritifera margaritifera (Mexillón de río)
Actividade pesqueira moderada. Moi vulnerable á contaminación das augas.
Superficie: 4.828 Ha. (4.665,52??)
Latitude: N 43  12  36
Lonxitude: W 7  7  25
Altitude: De 260 a 903 m.
Altitude Media: 573 m.
Concellos: A Fonsagrada, A Pontenova e Ribeira de Piquín.
Podes descargar os mapas en escala 1:5.000 en formato shape y dxf
Cómo chegar: Pola LU-530 ata A Fonsagrada. Dende autovía A-6 é mellor colle-la saída en Baleira e despois a LU-530 ata A Fonsagrada
Código del LIC: Es1120006
En el tercio centro-oriental de la provincia de Lugo, perteneciente a las comarca de A Fonsagrada, A Mariña Oriental y Meira. Localidades de referencia: A Pontenova, A Fonsagrada, Ribeira de Piquín.
A Pontenova, Ribeira de Piquín, A Fonsagrada.
Otras figuras de protección
Zona de Especial Protección de los Valores Naturales.
El acceso principal es la carretera LU-740 desde A Pontenova, por el norte, o desde A Fonsagrada, por el sur. Esta carretera pasa por Bogo, San Xes y Logares, contorneando e intersectando el espacio natural. También se puede acceder al bosque de Carballido por la carretera local de Ribeira de Piquín a A Fonsagrada, pasando por la localidad de Carballido.
El LIC está formado por dos áreas separadas por un área alta y amesetada, aunque muy próximas entre sí (menos de 3 km en línea recta), ubicadas en la cuenca alta del río Eo y asentadas sobre pizarras y cuarcitas, con algunos afloramientos calcáreos. Al norte, en su mayor parte dentro del término municipal de A Pontenova, se encuentran los bosques o fragas de Reigadas y de San Xes (o Cabanal), que se extienden por las laderas sobre los regatos de Reigadas o Bounote y de O Bidueiro. Al sur, la fraga de Carballido, en tierras de A Fonsagrada y Ribeira de Piquín, cubre parcialmente las laderas y orillas por encima del río Rodil y sus numerosos afluentes (Veiga de Logares, Os Muíños, Pontigón, Penide, etc.), en una compleja sucesión de crestas y valles considerablemente encajados. El rango altitudinal va de los 260 a los 903 m s.n.m., alcanzando una media de 573 m.
El área pertenece a la región Eurosiberiana, provincia Atlántica-Europea y subprovincia Cántabro-Atlántica, adscribiéndose al sector Galaico-Asturiano. Dominio climático Oceánico de Montaña, con una precipitación media anual de 1.754 mm y una temperatura media de 8,8 ºC.
Hábitats de interés comunitario (incluidos en el Anexo I de la Directiva 92/43/CEE):
Brezales húmedos atlánticos de zonas templadas de Erica ciliaris y Erica tetralix.
Brezales oromediterráneos endémicos con toxo.
Roquedos silíceos con vegetación pionera do Sedo-Scleranthion o de Sedo albi-Veronicion dillenii.
Bosques aluviales de Alnus glutinosa y Fraxinus excelsior (Alno-Padion, Alnion incanae, Salicion albae).
Robledales galaico-portuguesas con Quercus robur y Quercus pyrenaica.
Curruca capirotada (Sylvia atricapilla).
Aunque existen importantes extensiones cubiertas por plantaciones forestales dentro del LIC (hasta un 23% de la superficie total, sobre todo de Pinus pinaster y Pinus sylvestris), el área cubierta por bosques autóctonos atlánticos aún constituye una de las más grandes de Galicia, alcanzando una notable diversidad florística y señalándose por la singular presencia de especies montanas poco comunes, que en estos abrigados valles alcanzan el piso colino.
Predomina el robledal climácico galaico-asturiano (asociación Blechno spicanti-Quercetum roboris), presidido por el carballo (Quercus robur). Son también muy abundantes en él los castaños (Castanea sativa), los abedules (Betula celtiberica) y los robles melojos (Quercus pyrenaica), y también frecuentes los avellanos (Corylus avellana), los arces (Acer pseudoplatanus) y los acebos (Ilex aquifolium), entre otras especies de porte arbóreo o arbustivo. Elementos destacados por su posición biogeográfica y su relativa rareza son el serbal (Sorbus aucuparia), el mostajo (Sorbus torminalis), el olmo montano (Ulmus glabra), el roble albar (Quercus petraea) y el tejo (Taxus baccata). En las zonas altas hay abedulares (de Betula celtiberica) relativamente extensos, formando mosaico con prados, áreas cultivadas e importantes extensiones de matorrales de sustitución, integrados por tojal-brezal y escobonales, que cubren cerca de una tercera parte del LIC.
Los ríos están flanqueados por importantes formaciones de aliseda riparia, caracterizada por los alisos (Alnus glutinosa), los sauces (Salix atrocinerea), los fresnos (Fraxinus excelsior) y los arraclanes (Frangula alnus). El helecho relicto macaronésico (Woodwardia radicans) entra en la zona al amparo de estos valles protegidos y de relativa termicidad.
Lavandera cascadeña (Motacilla cinerea).
Debido a la posición biogeográfica del área, su difícil orografía, su amplitud altitudinal y buen estado de conservación de los hábitats esenciales, el LIC atesora una rica e interesante comunidad faunística.
El caracol (Elona quimperiana), la babosa (Geomalacus maculosus) y el ciervo volante (Lucanus cervus), invertebrados típicamente forestales incluidos en el Anexo II de la Directiva Hábitats, son abundantes.
Herpetofauna típica de valles boscosos atlánticos, con especies eurosiberianas y endémicas del noroeste ibérico. Tres herpetos de interés europeo, la salamandra rabilarga (Chioglossa lusitanica), el lagarto verdinegro (Lacerta schreiberi) y la lagartija serrana (Iberolacerta monticola) están inventariados en la zona.
Avifauna forestal nidificante bien nutrida, con halcón abejero (Pernis apivorus), azor (Accipiter gentilis), gavilán (Accipiter nisus), águila culebrera (Circaetus gallicus) y cárabo (Strix aluco), entre las aves rapaces, y variedad de pequeñas aves terrestres, entre ellas los pícidos (Picus viridis y Dendrocopos major), el trepador azul (Sitta europaea), el agateador común (Certhia brachydactyla), los reyezuelos común (Regulus ignicapillus) y sencillo (Regulus regulus), el mito (Aegithalos caudatus), los páridos (Parus spp.), el camachuelo común (Pyrrhula pyrrhula) y el arrendajo (Garrulus glandarius). En los cauces fluviales crían el mirlo acuático (Cinclus cinclus) y la lavandera cascadeña (Motacilla cinerea). En áreas abiertas se ha citado la nidificación del escaso alcaudón real (Lanius meridionalis).
La fauna de mamíferos es muy diversa y encubre a diversos elementos de elevado interés. El desmán ibérico (Galemys pyrenaicus) y la nutria (Lutra lutra), incluidos en el Anexo II de la Directiva Hábitats, son comunes en los cursos de agua y comparten este hábitat con el musgaño patiblanco (Neomys fodiens). Otras especies raras o infrecuentes son los murciélagos (como los ratoneros Myotus nattereri y Myotis emarginata, citado en el área), cuya comunidad podría ser muy rica pero apenas está estudiada, así como el gato montés (Felis sylvestris), la marta (Martes martes), la garduña (Martes foina), el armiño (Mustela erminea) y el turón (Mustela putorius). Presencia estable de lobo (Canis lupus) y apariciones esporádicas de oso pardo (Ursus arctus). El corzo (Capreolus capreolus) y el jabalí (Sus scrofa) son muy abundantes.
Atópase situado no límite co Principado de Asturias, nos concellos da Fonsagrada, A Pontenova e Ribeira de Piquín.
É un conxunto de manchas caducifolias nos barrancos do río Rodil e os seus afluentes. Atópanse Carballeiras de Quercus robur e manchas de Quercus pyrenaica entremezcladas con Castañeirales (Castanea sativa). Na parte alta amesetada, localizanse pastos, cultivos e extensos Bidueirales de Bétula celtibérica. Presencia significativa do Lobo (Canis lupus).
Este espazo natural está formado por dous territorios separados,  O vale do río Rodil e O vale do Rego dos Bidueiros, que pertencen á conca do río Eo. Nel atopamos un conxunto de fragas caducifolias de carballos e castiñeiros situadas nos barrancos do río Rodil e dos seus afluentes. No límite superior destas fragas existen grandes bidueirais.
Esta zona está cuberta na súa maior parte por fragas nas que se atopa un abano moi rico en especies arbóreas, ademais do carballo ('Quercus robur'), entre as que cómpre nomea-lo cerquiño ('Quercus pyrenaica'), o bidueiro ('Betula alba'), o cancereixo ('Sorbus aucuparia'), o castiñeiro ('Castanea sativa') e mesmo os teixos ('Taxus baccata').
É, ademais, de interese ecolóxico a existencia de bosques de ribeira en bo estado de conservación que nos que se pode atopar unha gran diversidade florística.
Uceiras húmidas atlánticas de zonas mornas de Erica ciliaris e Erica tetralix
Uceiras ortomediterráneas endémicas con toxo
Rochedos silíceos con vexetación pioneira do Sedo-Scleranthion ou do Sedo albi-Veronicion dillenii
Bosques aluviais de Alnus glutinosa e Fraxinus excelsior (Alno-Padion, Alnion incanae, Salicion albae)
Carballeiras galaico-portugueses con Quercus robur y Quercus pyrenaica
Galemys pyrenaicus (Rato de almizcre)
Rhinolophus hipposideros (Morcego pequeno de ferradura)
Rhinolophus ferrum-equinum (Morcego grande de ferradura)
Lacerta schreiberi (Lagarto das silvas)
Asio otus ( Bufo pequeno)
Falco subbuteo (Falcón pequeño)
Streptopelia turtur (Rula común)
Introducción de cultivos forestales de especies alóctonas.
Latitude: N 43 6 15
Lonxitude: W 7 15 20
Altitude: De 448 a 925 m.
Altitude media: 703 m.
Concello: Baleira e A Fonsagrada.
Podes descarga-los mapas en escala 1:5.000 en formato shape y dxf.
Cómo chegar: A mellor forma de achegarse son as estradas locais dende A Braña e Muíña na carretera LU-750 Meira-Baralla; ou mellor, pola  gran rota de sendeirismo cun percorrido de 66 km.
En el tercio centro-oriental de la provincia de Lugo, perteneciente a la comarca de A Fonsagrada. Localidades de referencia: O Cádavo (Baleira).
Otras figuras de protección
Zona de Especial Protección de los Valores Naturales.
Desde Lugo hasta O Cádavo (Baleira) por la carretera C-630. En esta última localidad, tómese la carretera LU-750 entre O Cádavo y Meira hasta las aldeas de A Braña o Muiñás, en donde hay sendos desvíos, el primero de los cuales contornea gran parte del bosque, mientras que el segundo conduce a Ribeira de Piquín en paralelo al curso del río de Martín atravesando el área de A Cortevella, donde se contacta con el río Eo.
Ardilla europea (Sciurus vulgaris)
Área boscosa muy poco poblada, a caballo de los pisos colino y montano inferior y en el ámbito de la cuenca alta del río Eo, ubicada entre la sierra de Meira, al norte y la sierra de O Pozo, al sur. El río Eo intersecta el LIC por el este, mientras que su tributario, el río Martín, con su pequeño afluente, el río de O Souto, atraviesan por su parte norte la fraga por valles encajados y de fuertes pendientes. El espacio protegido se extiende entre las aldeas de A Braña, Mendreiras y Martín y la carretera que une O Cádavo con Martín. El rango altitudinal es de 448-925 m s.n.m., alcanzando una media de 703 m. Pese al problema de las talas de arbolado autóctono y que parte del espacio natural está cubierto por pinares de repoblación y algunos eucaliptos, el bosque conserva aún un buen estado de conservación en gran parte de su extensión, ofreciendo paisajes de una gran belleza.
El área pertenece a la región Eurosiberiana, provincia Atlántica-Europea y subprovincia Cántabro-Atlántica, adscribiéndose al sector Galaico-Asturiano. Dominio climático Oceánico de Montaña, con una precipitación media anual de 1.790 mm, temperaturas media de 10,2 ºC, 286 días libres de heladas y nevadas frecuentes.
Hábitats de interés comunitario (incluidos en el Anexo I de la Directiva 92/43/CEE):
Brezales oromediterráneas endémicas con aliaga.
Bosques aluviales de Alnus glutinosa y Fraxinus excelsior (Alno-Padion, Alnion incanae, Salicion albae).
Más de la mitad del área del LIC está cubierta por bosques autóctonos densos y de una elevadísima riqueza específica, conocidos como fragas. Predomina el robledal climácico galaico-asturiano, caracterizado por el carballo (Quercus robur). El cortejo arbóreo es muy diverso y contiene algunos elementos típicamente montanos que le aportan una elevada singularidad. Así, por ejemplo, no escasean los serbales (Sorbus aucuparia) y los robles albares (Quercus petraea), mientras que el haya (Fagus sylvatica) localizada en las vaguadas más sombrías, alcanza en este bosque el límite suroccidental de su área de distribución europea; de hecho, esta especie es diferencial de una subasociación del robledal, constituyendo un particular bosque oligótrofo de carballos con hayas característico de la zona (subasociación fagetosum sylvaticae de la asociación Blechno spicanti-Quercetum roboris). Además, son frecuentes los castaños (Castanea sativa), avellanos (Corylus avellana), abedules (Betula celtiberica), robles melojos (Quercus pyrenaica), arces (Acer pseudoplatanus) y acebos (Ilex aquifolium), entre otras especies arbóreas y arbustivas.
Por su parte, las orillas de los ríos están flanqueadas apretadamente por alisedas riparias bien conservadas, en las que están presentes los alisos (Alnus glutinosa), los sauces (Salix atrocinerea), los fresnos (Fraxinus excelsior) y los arraclanes (Frangula alnus). El narciso (Narcissus cyclamineus), incluido en el Anexo II de la Directiva Hábitats, se encuentra en este medio.
Casi un 40% del área está cubierta por matorrales de sustitución, que ocupan la parte alta de algunos montes formando mosaico con pinares de repoblación de Pinus pinaster y Pinus sylvestris, en los que los tojos (Ulex europaeus, Ulex gallii), los brezos (Erica arborea, Erica cinerea, Daboecia cantabrica, Calluna vulgaris)y las escobas (Cytisus scoparius) son las especies predominantes.
Entre los invertebrados típicamente forestales se encuentran tres especies recogidas en el Anexo II de la Directiva Hábitats, el caracol (Elona quimperiana), la babosa (Geomalacus maculosus) y el ciervo volante (Lucanus cervus), que es muy abundante en la zona.
La herpetofauna es la clásica de los ambientes riparios y boscosos en vaguadas de influencia atlántica, con una mezcla de especies de origen eurosiberiano y endémicas del noroeste ibérico. Dos herpetos de interés europeo, los endémicos salamandra rabilarga (Chioglossa lusitanica) y lagarto verdinegro (Lacerta schreiberi), tienen en esta zona un hábitat óptimo.
Como corresponde al paisaje dominante, la avifauna forestal está bien representada e incluye al halcón abejero (Pernis apivorus), el azor (Accipiter gentilis), el gavilán (Accipiter nisus), el águila culebrera (Circaetus gallicus), el cárabo (Strix aluco) y numerosos paseriformes y otras aves terrestres reproductoras, siendo característicos, entre otros, los pícidos (Picus viridis y Dendrocopos major), el trepador azul (Sitta europaea), el agateador común (Certhia brachydactyla), los reyezuelos común (Regulus ignicapillus) y sencillo (Regulus regulus) (que alcanza en estos bosques su límite occidental de distribución europea), el mito (Aegithalos caudatus), los páridos (Parus spp.), el camachuelo común (Pyrrhula pyrrhula) y el arrendajo (Garrulus glandarius), mientras que en los cauces fluviales se encuentran el mirlo acuático (Cinclus cinclus) y la lavandera cascadeña (Motacilla cinerea). En las áreas de matorral es posible hallar al aguilucho cenizo (Circus pygargus) y al alcaudón dorsirrojo (Lanius collurio).
La fauna de mamíferos es considerablemente rica. El desmán ibérico (Galemys pyrenaicus) y la nutria (Lutra lutra), ambos incluidos en el Anexo II de la Directiva Hábitats, ocupan los cursos de agua. Otros carnívoros de gran interés conocidos de la zona son el gato montés (Felis sylvestris), la marta (Martes martes) y la garduña (Martes foina). Presencia de lobo (Canis lupus), corzo (Capreolus capreolus) y jabalí (Sus scrofa).
Bosque caducifolio montano formado nas ladeiras do río Souto, nun vale de orientación norte. Ttratase dunha das poucas
manchas do bosque caducifolio con presencia de Falla (Fagus sylvatica) de Galicia, no seu límite de distribución occidental.
A Marronda aséntase nas valgadas do río Martín e do seu afluente o Souto nos concellos lugueses de Baleira e A Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada.
Representa a fraga caducifolia autóctona de montaña cunha principal singularidade que é o ser unha das masas forestais máis occidentais nas que consta a presenza de faia.
Na zona podemos atopar interesantes mostras de arquitectura adaptada ao medio montañoso como son os hórreos cadrados ou circulares con teitos de palloza.
53% Uceiras secas (todos los subtipos)
2% Uceiras oromediterráneos endémicos con aliaga
1% Bosques aluviais de Alnus glutinosa e Fraxinus excelsior (Alno-Padion, Alnion incanae, Salicion albae)
Galemys pyrenaicus (Rato de almizcre)
Lacerta schreiberi (Lagarto das silvas)
Pernis apivorus (Miñato abelleiro)
Apertura indiscriminada de pistas y talas abusivas.


document_lang: gl

langs: gl en gl en gl ca es es en pt gl gl sv gl en en gl en en pl en ca ca en gl en es en gl en ca

text:
Muíños de A Fonsagrada (Lugo)
Formigueiro (2) de Lamas de Moreira
Da Grande ou Casa Coia en Graña Chao Fornos
O Mazo en S. Pedro de Neiro
S. Pedro de Riba
Vilar de Vela de Trobo
Retorta de Vilabol Suarna
Castañoso de Maderne (Muiño de Penallo)
San Martín de Suarna (Muíño da Chaila)


langs: pt en gl gl gl gl gl gl gl gl gl en gl es ca pt es es gl gl gl gl es fr pt en es en gl en gl en ca en ca en pt en es en gl en gl en es en gl en gl gl en da en fr en gl en gl en ca en oc en ca en gl en es en es en ca en fr en gl en ca en gl en pt en oc en es en ca en ca en gl en gl en es en ca en ca en ca en ca en gl en es en gl en en en en en en ca

text:
Horreos de A Fonsagrada (Lugo)
Hórreos con teito de lousa de A Fonsagrada (Lugo)
Presentes en casi todo-los pobos, si ben cambean os materiais, a decoración, as formas e o sistema de aireación, é difícil atopar dous exactamente iguais.
Salvo excepcións, son construccións de forma cadrada e estilo asturian.
A estructura cadrada e principalmente de madeira, ainda que pode estar recuberta de lousa parcial o totalmente (Labeada da Trapa).
O seu tellado e de pizarra a 4 augas.
A estructura levántase do chan por medio de 4 pes, xeralmente de madeira de forma cónica e sobre elles hay una lousa de pizarra que se chama "tornarratos" para evitar que suban animais.
Alguns teñen 2 corpos, no exterior consérvase e sécase o maiz e no interior gárdanse os productos da matanza. A parte inferior do horreo serve para gardar os aperos.
Vamos primeiro a separar os que teñen estructura de madeira e lousa dos que os teñen só de madeira.
Estou seguro de que hai moitas máis casas con hórreos peculiares, por favor ENVÍAMOS
De madeira e lousa.- No pobo que máis atopei foi en Labeada da Trapa.
A Proba de Burón
Estoupelo de Vilabol de Suarna
Vilar de Sucarral de Vieiro
Vilar de Vela do Trobo
Estoupelo de Vilabol de Suarna
Vilarín de Arriba de Suarna
Vilar de Sucarral de Vieiro
Vilar de Vela do Trobo
A Proba de Burón
De madeira.- Presentes na maioría dos pobos, é o máis común. A continuación fotos dos que me chamáron a atención.
Viladríd de Lamas de Moreira
Moreira de Lamas de Moreira
Vilarín de Baxo de Suarna
A Retorta de Vilabol de Suarna
Vilarín do Pontón de Lamas de Moreira
Vilarín de Baxo de Suarna
San Mamede de Vieiro
Naraxa de Vilabol de Suarna
Airixín de Vilabol de Suarna
A Sendiña de Logares
A Proba de Burón
Mirallos de Vilabol de Suarna
Airixín de Vilabol de Suarna
Biduedo de Logares (Forma rectangular)
Piñeira "Casa do Neto"
Horreos en Chain de Paradavella


langs: pt gl es en gl en ca

text:
Cruceiros e retorales de A Fonsagrada (Lugo)
Cruceiro de A Fonsagrada.- Na rua Burón
Cruceiro Xiratorio.- Na Graña de Chao de Fornos (Xunto o Zarro de Pedro)


langs: pt gl gl war sv hu cs gl eo pt de it gl gl gl es en gl es es gl es gl eu es gl fr sv de gl pt gl hbs_lat fr gl gl pl vi pt gl gl als fi gl gl gl es ca ca es gl pt da en gl fr gl en ceb fr es gl pt pt es fr fr es en it gl sv fr pt gl fr gl es ca fr gl es pt ga pl th en gl pt gl ca gl pt es gl pt ca ca it gl ja gl en gl es gl pt ca ca fr pt eu gl pt en gl es fr lt eu fr it sv oc es pt ga es fr en war en sv en hu en cs en gl en en pt en de en it en gl en gl en gl en es en en en gl en es es en gl en es gl en gl es en gl en es sv en de en gl en gl pt en gl en hbs_lat en fr en gl gl en pl en vi en pt en gl en gl en als en fi en gl en gl en gl en gl es en gl ca ca en es gl en pt da en en en en en gl en fr en gl en en en ceb en it es en gl en pt pt en es en fr es es en en en es gl sv en fr en pt en gl en fr gl en fi en ca en fr en gl en es en pt en ga es en th en en gl en pt en gl en ca gl en pt en es en gl en pt ca en ca it en gl en ja en pt en en en an gl en es en gl en pt en ca en ca en fr en pt en eu gl gl en gl en en en gl en es en gl lt en es fr en it en sv en oc en es en pt en ga en es en fr en en ca

text:
Capelas e Hermidas de A Fonsagrada (Lugo)
Capelas do Concello de A Fonsagrada (Lugo)
Hay unhas 131, polo momento están confirmadas 102, se sabes dalguha que falte ou tes fotos envíamas a webmaster@fonsaweb.com. Gracias
Liñares de Villafurada (2?)
Veiga de Arroxo (2?)
Vilamaior de Arroxo ?
Vilamaior de Trobo (2)
Vilar de Vela ?
Castañoso (Capelas de San Gregorio y Santiago)
Castro de Fonfría (en ruinas)
Ferreira de Arriba ?
Llacín (No borde da estrada)
Prioba de Burón (S. Miguel)
Trousa (Capela da casa de Doña Vicenta)
S. Francisco de Veiga de Arroxo: É de pranta cadrada, feita con mampostería de esquisto. O tellado é de pizarra a duas augas. A fachada principal ten unha porta flanqueada por duas ventás. O campanario ten un corpo cadrado con un vano, onde se atopa a campá e ten outro corpo de forma triangular.
Vilamaior  de Arroxo ?
Vilar de Vela (Privada)
Vilardíaz (una en ruinas junto al colegio)


langs: gl en ast en gl ast en fr gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl ast gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl lt es gl gl pt gl en gl gl pt gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl it en en en en en en gl gl gl gl gl cs es gl es en eu ca eu cs gl en eo gl gl en gl es es es da es pt pt en en gl gl gl gl en es pt gl en gl en ca en gl es pt fr pt ca

text:
Información extraída do Informe naturalístico do Documento de aprobación inicial de Plan Xeral de Ordenación Municipal do Concello de
Ao igual que o resto de Galicia, o concello de Fonsagrada, forma parte do Macizo Hespérico, unha formación xeolóxica moi antiga, formada durante a oroxenia hercínica, no Paleozoico Superior, hai centos de millóns de anos, que constitue o zócalo xeolóxico de todo o norte e o occidente ibéricos e que se continua por boa parte de Europa. A Fonsagrada está instalada, dentro da cordilleira hercínica, na chamada Zona Asturoccidental-leonesa (MATTE, 1968), que se extende por Asturias, León e a Galicia oriental . En Galicia ten o seu límite occidental na formación Ollo de Sapo, unha estructura de rochas metamórficas de alto grau (fundamentalmente gneises) en forma de arco que ten a sua ubicación xeográfica casi coincidindo co límite das provincias da Coruña e Lugo á altura do Cantábrico.
Os materiais que aparecen na Fonsagrada son os supervivintes aos procesos erosivos de desmantelamento da cordilleira citada e foron depositados en forma de sedimentos entre os períodos Cámbrico e Carbonífero da Era Paleozoica para sofrir posteriormente os procesos de metamorfismo que os convertiron nas rochas que podemos observar na actualidade, que podemos observar cando nolo permiten os recobrimentos de sedimentos cuaternarios e os materiais edáficos.
Istas rochas metamórficas están constituidas fundamentalmente por pizarras de diversos tipos (pizarras verdes con Trilobites, pizarras negras con níveis ferruxinosos,..), por cuarcitas e areiscas intercaladas en series de potencia moi diversa, e tamén, merecendo ser destacada a sua presencia dada a sua rareza en Galicia, rochas calizas. En conxunto os expertos (IGME 1978, 1979) distinguen cinco formacións diferentes, todas pertencentes ao Paleozoico inferior, que de máis antiga a máis recente son as seguintes: Caliza de Vegadeo, Serie dos Cabos, Pizarras de Luarca, Formación Agüeira, e Pizarras e Ampelitas Silúricas.
A caliza de Vegadeo é a formación que contén as rochas máis antigas da Fonsagrada. Afloran istas rochas en duas franxas de dirección NNO-SSL, constituindo o núcleo de dous plegues anticlinais, que aparece de forma discontinua en función do nível de erosión e dos cabeceos dos eixos dos pregues. Nos lugares onde aflora a paisaxe ten o aspecto de longos vales (Póboa de Burón, Cuiñas, Logares,...) debido á facilidade de meteorización destas calías así como das pizarras que se lle superpoñen. De feito, a facilidade de alteración destas rochas fai que sexa prácticamente imposible observar materiais frescos. O seu estudo nas zonas de afloramento permite distinguir tres membros distintos, dos cais so dous poden ser distinguidos na Fonsagrada, un constituido por calizas brancas e grises as veces intercaladas en capas moi delgadas, moi marmorizadas debido ao metamorfismo, e o outro por calizas e calcoxistos. Merece destacarse a presencia de Arqueociátidos como fóseis acompañantes, un grupo biológico característico do Paleozoico inferior actualmente extinguido. A idade atribuida a istas rochas é o Cámbrico Inferior e o Cámbrico Medio.
Ao occidente das calizas situanse os materiais que forman a chamada Serie dos Cabos, compostos por pizarras verdes con Trilobites, areiscas e cuarcitas con intercalacións de pizarras. Correspóndense con depositos orixinados en meios mariños someros (intermareais, lagoares, barras de area,…) de idades comprendidas entre o Cámbrico Medio e o Ordovícico Superior e que sofriron o metamorfismo asociado á oroxenia hercínica. Sobre istes materiais situanse as pizarras negras denominadas Pizarras de Luarca, unha formación constituida por pizarras negras homoxéneas ricas en pirita, e que representan un nível de referencia moi destacado no releve, cunha idade atribuida ao Ordovícico Medio.
Por encima das pizarras de Luarca (no sentido estratigráfico) situase unha potente sucesión de cuarcitas, siltitas, pizarras e areiscas con facies turbidíticas que se corresponden coa Formación Agüieira e que se encontran ocupando amplas estructuras sinclinais. As estructuras sedimentarias das areiscas permiten observar fenómenos como a graoselección, laminación paralela ou laminación entrecruzada. Por riba destas materiais podemos atopar ampelitas e pizarras do Silúrico, con gran número de xacementos fosilíferos de Graptolites. Sobre os terreos antes citados situanse unha serie de afloramentos de materiais detríticos groseiros formados por conglomerados e brechas de idade Carbonífera que nos seus níveis basais presentan unhos tonos abermellados característicos.
Desde o ponto de vista estructural, todas istas rochas sufriron deformación e metamorfismo durante a oroxénia hercínica (non, evidentemente, os sedimentos cuaternarios), procesos que deron lugar ás actuais estructura, que presentan unha dirección NNO-SSL lixeiramente inflexionada en forma de arco que aponta ao oeste. Son estructuras de gran extensión superficial que incluen dous sistemas de plegues maiores, unha serie de fallas e algúns plegues menores transversais ás estructuras citadas.Mención especial merece a presencia de grandes cabalgamentos, que permiten diferenciar duas partes perfectamente diferncidas desde o ponto de vista xeolóxico, o Dominio do Navia e alto Sil, e o Dominio do Manto de Mondoñedo (IGME, 1979).
Mención aparte merecen os depósitos cuaternarios, compostos por depósitos aluviais asociados aos cauces dos rios, por derrubios e coluvións de ladeira, xeralmente asociados á meteorización das cuarcitas cando istas se atopan en cotas elevadas e zonas de relevo acusado, e por outros materiais indiferenciados.
Ainda que desde o ponto de vista litolóxico os materiais existentes non son os idóneos para o almacenamento de auga, as características estructurais, coa presencia de xistosidade e unha ampla rede de diaclasas e fracturas, facilitan a existencia de amplos espacios para a acumulación e a circulación das augas, tanto máis abondosas canto máis fracturada se atope a zona. Ista característica, unida ao copioso das precipitacións, da lugar á aparición de numerosos manantiais. Exemplos moi significativos poden atoparse ao longo do cabalgamento basal do Manto de Mondoñedo. Algunhas pequenas chairas aluviais como a de Logares permiten a captación de augas de tipo subalveo. Tamén aparecen manantiais de forma estacional e intermitente, en relación coa meteorología, existen mananciais nas zonas elevadas achairadas. Por outra banda, poderíase esperar unha presencia importante de recursos hídricos asociados ás calizas, especialmente tendo en conta que se encontran carstificadas, pero isa esperanza queda limitada pola moi escasa envergadura e pola discontinuidade na presencia destas rochas.
As mineralizacións existentes na zona son de Pb-Zn asociadas á Caliza de Vegadeo, e de Pb-Zn-Fe asociadas ás outras formacións existentes no territorio. Polo que fai ás bandas calcáreas da Caliza de Vegadeo non demostraron ter importancia debido á sua escasa presencia cartográfica. En canto ás mineralizacións de Pb-Zn-Fe, están constituidas por filóns de blenda, galena e magnetita acompañados, según os lugares, por cuarzo, pirita, calcopirita, pirrotina, goethita e outros óxidos de ferro. Ainda que se realizaron varias calicatas e existeu algunha pequena explotación, semellan non ter suficiente envergadura para xustificar unha explotación industrial. Tamén existen indicios de outras mineralizacións, de cobre, manganeso, ouro,…ainda que non aparentan interese comercial. Na zona tamén ten presencia o carbón, particularmente antracita, e exemplos de caolinización, ainda que non semella que teñan interese como recursos explotables. Maior importancia presentan as rochas industriais, constituidas por pizarras, cuarcitas, calizas e materiais recentes. Entre as pizarras teñen especial interese as da Formación Luarca pola sua dureza, facilidade de explotación de imperabilidade, ainda que tamén son explotadas outras como as da Serie dos Cabos a pesar da sua peor calidade. As cuarcitas proporcionan materiais para a construcción, como áridos e zahorra, ou como lousas e bloques. A caliza utilizouse antigamente para a fabricación de cal para morteiro, quedando restos desta actividade nas construccións e na toponímia. Tamén existen areas e gravas con utilidade como áridos.
Un dos tipos de rocha máis frecuente na Fonsagrada, son as cuarzitas Paleozoicas.
As calizas representan unha das formación xeolóxicas máis raras e interesantes.
A Fonsagrada e un concello de relevo moi accidentado, polo que abundan as paisaxes de fortes pendentes e acusados contrastes altitudinais entre as zonas de val e as cotas máis elevadas, que chegan a alcanzar os 1201 m. Aparece regado por dous ríos: o Rodil e o Navia.
Dadas as características da montaña, é natural que dende calquera dos seus cumes sexa posíbel gozar das vistas máis pintorescas e de inigualábeis panorámicas. Configúrase así como un dos concellos máis fermosos de Galiza, onde os deportes e as actividades ao aire libre atopan aquí un marco idóneo.
O territorio da Fonsagrada constitue unha plataforma de terras altas fracturada en bloques dispostos como escalóns a diferente altitude e diseccionada por unha mesta rede fluvial profundamente encaixada. O nível topográfico superior da plataforma sitúase por riba dos 1.100 metros, ainda que a maioria das terras fonsagradinas están situadas en escalón aplanados entre os 800 e os 600 metros de altitude. Por debaixo diste nível topográfico, a disección fluvial condiciona unha paisaxe onde as fortes pendentes son o elemento dominante.
As terras altas que conforman o territorio da Fonsagrada son a continuación cara ao norte da Serra dos Ancares e demáis serras do oriente galego, e constituen un ponto de conexión coas paisaxes montañosas e os espacios de altísimo valor natural da Asturias occidental. Por tanto, A Fonsagrada sitúase no borde occidental da cordilleira cantábrica formando parte dun conxunto de terras altas que, desde o sul-occidente asturiano se continua pola Galicia oriental e sudoriental ate o norte de Portugal formando un sistema moi fracturado de altiplanicies e serras intercaladas con encaixamentos e zonas deprimidas que xeneran unha paisaxe quebrada na que son frecuentes os grandes desníveis. No contexto galego, a Fonsagrada forma parte do extremo norte das chamadas Serras Orientais, un sistema de penichaos, crestas e terras altas, cruzadas por profundos barrancos fluviais, que define o límite de Galicia coa meseta castellana e que ten os seus elementos xeográficos máis representativos ao sul do termo municipal en terras de Cervantes na serra dos Ancares e, ainda máis ao sul, na serra do Caurel.
As serras orientais son un dos teitos altitudinais de Galicia, con cumes que superan os 2000 metros, ainda que a altitude das terras da Fonsagrada é claramente inferior, no ámbito dos 1200 m., constituindo por tanto un nível altitudinal degradado respecto ao nível de cumes. O que máis resalta na Fonsagrada non é a topografía recortada dos cumes das serras, senón o escalonamento de planuras diseccionadas pola rede hidrográfica que xenera como resultado fortes pendentes, notables barrancos e unha sensación xeralizada de encaixonamento fluvial. As terras fonsagradinas están constituidas por unha serie de bloques xeolóxicos nos que os maiores resaltes coinciden con frecuencia con materiais resistentes á erosión. Poucas terras superan os 1000 metros de altitude e por debaixo deste nível é posible distinguir unha serie de superficies degradadas que se situan entre os 1000 e os 800 metros e outro nível ainda máis extenso entre os 800 e os 600 metros. Por debaixo destas alitudes, é o encaixonamento das redes fluviais o que anima a paisaxe producindo nalgúns casos barrancos espectaculares.
Desde un ponto de vista interpretativo, ista paisaxe sería o resultado da erosión da antiga cordilleira hercínica formada no Paleozoico Superior e que sufreu ao longo de centos de millóns de anos un proceso de arrasamento erosivo que a convertiu nun penichao que, na reactivación estructural producida no Terciario asociada á dinámica da placa ibérica e os seus contactos estructurais no fondo oceánico, provocou a reactivación dos antigos sistemas de fracturas hercínicas e a aparición de outros novos, orixinando dinámicas de bloques levantados e afundidos e procesos de profundo encaixamento fluvial. A actividade estructural explicaría a existencia de terras altas, das cales as Serras orientais son a maior expresión e das que forma parte a Fonsagrada, e explicaria asimismo as depresións interiores de Galicia e tamén os afundimentos costeiros, tanto da costa atlántica como da cantábrica que, á sua vez, axudan á entender a dinámica de erosión remontante dos rios e o profundo encaixamento da rede fluvial en moitos dos seus tramos. Todas istas formas foron posteriormente afectadas polos cámbios climáticos cuaternarios, que implicaron a existencia de procesos localizados de glaciarismo nas serras máis altas, e fenómenos de periglaciarismo moito máis espallados (Vidal Romaní, ).
En calquer caso, desde unha perspectiva descriptiva, a Fonsagrada caracterízase por unha paisaxe de cumes achairados nos que se encaixa a rede fluvial. As serras se elevan ate os 1203 m. das Pedras Apañadas, no linde onde o término municipal conflue con Negueira de Muñiz e Grandas de Salime, mentras os rios, pertencentes ás bacias do Navia e do Eo, se encaixan profundamente a 300 m. de altitude sobre o nível do mar, o que supón desníveis totais de casi 900 m. A encaixonada rede fluvial, define as zonas de maiores pendentes.
O principal sistema de serras se situa na parte central do municipio, a xeito de cinturón que o percorre en dirección Leste-Oeste. Ao oeste sitúanse a Serra do Muradal (1111 m.) e a Serra do Hospital (1107 m.), no centro do municipio a Serra de Follabal, de menor altitude, con cumes que non superan os mil metros, mentras que no centroleste do municipio, cara á cofluencia don Asturias, situanse as altitudes maiores da Serra de Liñares, o Monte dos Vales e as Pedras Apañadas que, con 1203 m. constitue a maior altitude do termo municipal. Todas as serras citadas fan tamén de divisoria de augas entre os sistemas fluviais do Eo e do Navia. Mentres o primeiro drena a parte noroccidental do municipio, ao norte do cinturón de serras sinalado, o Navia drena o sul e a parte occidental da Fonsagrada. As outras altitudes salientables situanse ao norte do municipio, onde fan de linde co concello da Pontenova e cos concejos asturianos de Taramundi e Santa Eulalia de Oscos e que teñen algún dos pontos culminantes no Coto de Frades (950 m.) e A Sendiña (831 m.). Tamén no extremo sul do municipio, cumes por riba dos 900 m., que teñen a sua culminación nos 1013 m. do Restelo, marcan o linde co concello de Navia de Suarna.
Como sinalábamos anteriormente, os maiores desníveis e as maiores pendentes situanse no contorno da rede fluvial que constitue un sistema de drenaxe profundamente encaixonado. Estas pendentes dificultan os usos productivos do territorio ate imposibilitalos en moitos casos. So os usos forestais non intensivos teñen sentido nestes casos. Por outra banda, é nestes tramos onde se encontran moitos dos hábitats naturais mellor conservados do municipio.
O aspecto máis característico da xeomorfoloxía do concello é o constituído por terras altas aplanadas nas que se encaixa a rede fluvial.
Montes: Coto Frades (961 m.); Nicolao (918 m.); O Caramelo (905 m.); Chao do Caramelo (890 m.); Acebeira (865 m.); Campoforcado (831 m.); Campo Sueiro (828 m.).
Serras: (Publicado por GABRIEL PACIN LOPEZ en http://veigadelogares.blogspot.com
Serra do Corno do Cervo
Con orientación NE-SO, situada no concello da Fonsagrada, e rodeada polos profundos vales do río Rodil e os seus afluentes. O punto máis alto é a Cruz do Pito, con 849 mts. As abas que dan ao río Rodil están ocupadas por carballeiras moi ben conservadas que forman parte do espazo Carballido. Accédese desde a Ribeira de Piquín ou desde A Fonsagrada
Con dirección NE-SO, unida á do Hospital polo Norte. Está formada por louxas, xistos e cuarcitas. O Punto máis alto é o Muradal, con 1108 mts. Accédese desde a estrada Lugo-A Fonsagrada, no alto da serra do Hospital, pola desviación que vai a Ribeira de Piquín
Situada entre Baleira e A Fonsagrada, con orientación SO-NE. As rochas dominantes son lousas e xistos e, nos cumes, cristal de curcita. As máximas alturas son o Pico do Hospital e o Laogaseca, ambos con 1.108 mts. Os ríos da vertente norte van á conca do Rodil (Eo) eos do sur á do Navia.
Accédese pola esrada de Baleira a Fonsagrada que segue o trazado da serra, Para subir ao cume vaise pola desviación que vai a Ribeira de Piquin desde o alto da serra do Hospital
Esténdese entre A Fonsagrada e Asturias, con orientación SO-NE. Está formada por lousas e cuarcitas.
A máxima altura está en Pedras Apañadas con 1.203 mts
Accédese pola estrada de Fonsagrada a Asturias e Negueira de Muñiz
Os solos fórmanse pola degradación da rocha que constitúe o sustrato xeolóxico, e polo tanto son de importancia primordial, e sobre todo no caso da Fonsagrada, as elevadas pendentes e os fortes procesos erosivos, posto que constitúen un factor determinante no grado de desenrolo dos solos.
Polo que fai referencia aos procesos de edafoxénese, os máis importantes son a alteración dos materiais xeolóxicos, a transformación dos materiais orgánicos, a erosión, a ganancia e perda de elementos en relación co ciclo da auga, e os procesos de transformación e transferencia intraedáfica. Entre istes últimos podemos sinalar, como máis relevantes, a acidificación, a andosolización, a gleificación, a arxiluviación e a podsolización. Unha explicación de en qué consisten istes procesos e as súas implicacións para as procpiedades dos solos pode obterse nos manuais de edafoloxía ou en traballos que acometen a descrición dos solos galegos.
O resultado dos factores e procesos de formación é a diferenciación no solo duna serie de capas paralelas á superficie coñecidas como horizontes, que constitúen o chamado perfil do solo, e dos cales os máis importantes son os horizontes A, B e C, letras que indican o horizonte superficial orgánico (A), un horizonte de acumulación, que recolle os productos da transformación e lavado do horizonte superior (B) e un horizonte de alteración (C), que se sitúa por riba da rocha fresca ou do material orixinal (R). Os tres horizontes non teñen que estar necesariamente presentes e, de feito,con frecuencia non o están, particularmente nas zonas de fortes pendentes, permitindo distinguir secuencias ou catenas de solos desde as zonas de mayor pendente ata o fondo do val ou ata as zonas de aplanamento. Nas zonas de mayor pendente, cando existe capa edáfica que recubra á rocha fresca, os solos adoitan ser moi delgados, mentras o espesor vai aumentando ao reducirse a pendente e aumentan, por acumulación dos productos erosionados procedentes das partes máis elevadas das ladeiras, nas zonas de rotura de pendente, achairadas ou no fondo dos vales. A secuencia permite distinguir uns tipos de solos coñecidos como Leptosolos (os máis delgados), Regosolos (de espesor intermedio) e Cambisolos (máis profundos e evolucionados). Ademáis desta secuencia característica, existen na Fonsagrada outros tipos de solos aos que tamén se fará referencia.
Como sinalabamos, o principal factor para explicar as tipoloxías dos solos na Fonsagrada é o material de partida, Distinguiremos neste sentido os solos sobre pizarras, solos sobre rochas cuarcíticas, solos sobre calizas e outros tipos.
Solos sobre pizarras: As pizarras son as rochas que máis abundan no termo municipal. Tenden a romper en pequenos fragmentos que son fácilmente arrastrados polas ladeiras. A meteorización química é menos intensa porque, ao tratarse de rochas de baixo grao de metamorfismo, na súa composición abondan os minerais que son estables nas condicións ambientais. Nas zonas próximas aos cumes ou onde a pendente é forte os solos son deslgados, ácidos e pouco fértiles, polo que presentan moitas limitacións desde o punto de vista productivo. Nas partes medias e baixas das ladeiras poden acumularse materiais resultantes do arrastre ladeira abaixo, constituíndo horizontes caóticos de espesor diverso cun perfil AC. Nos casos en que se observa unha evolución edáfica mairo, aparecendo un horizonte de acumulación estaremos ante Cambisolos. Presentan moitas limitacións productivas asociadas á acidez, á carencia de quilibrio textural, e á presencia do ión aluminio na solución do solo, dada a toxicidade que este elemento presenta para as plantas.
Solos sobre rochas cuarcíticas: O material de partida inclúe cuarcitas e areíscas. O proceso inica¡cial de meteorización destas rochas é fundamentalmente de tipo mecánico, por fragmentación dos amteriais polo que os solos máis profundos se sitúan nas zonas de acumulación. As areíscas presentan en xeral unha laterabilidade física superior á das curacitas, polo que xeneran solos máis profundos e con horizontes máis diferenciados. Tanto as cuarcitas como as areíscas son rochas que teñen moi poucos minerais alterables e o pH acedo, a textura areosa, o baixo contido en aluminio e ferro e a presencia de sustancias orgánicas complexentes dan como resultado a destrucción das arxilas e a movilización dos complexos organo-metálicos dos niveis superiores para acumularse en profundidade, procesos relacionados coa podsolización. Cando este proceso ten lugar, o resultado son solso moi característicos e con fortes limitacións químicas no que seu potencial productivo. A secuencia de slos sobre cuarcitas e areíscas é similar á descrita para as pizarras.
Solos sobre rochas calizas: As calizas locais son rochas duras que condicionan paisaxes abruptas nas que o desenvolemento edáfico pleno só se produce en enclaves localizados onde a disposición topográfica facilita os procesos de acumulación e dificulta a erosión. Sobre as caliza s se forma un tipo peculiar de solos, definidos como phaeozems. Cando os horizontes están ben desenvolvidos, os solos son ricos en materiais arxilosos e presentan tonos pardos ou avermellados intensos pola liberación de óxidos de ferro. O pH é máis alto que nos solos orixinados sobre os outros materiais e os solos son máis fértiles. Sen embargo, nas zonas de pendente os solos son delgados, cun único horizonte A sobre o nivel calcáreo, que se atopa ademáis  moi descarbonatado. Nas zonas onde a pendente se reduce aumenta o espesor da capa edáfica e o contido de carbonatos adoita ser superior.
Outros tipos de solos: Ademáis das catenas de solos sinaladas, podemos atopar       outros tipos de solos en localizacións determinadas. Así, a acumulación de auga nos horizontes edáficos, de forma estacional ou permanente, dá lugar a procesos de gleificación, que serán máis ou menos intensos según o grao de asolagamentos. Os solos caracterízanse por presentar horizontes con tons gris azulado que reflexan condicións de reducción, é dicir, de carencia de osíxeno. Este tipo de solos pode aparecer sobre calquera dos tipos de material xolóxico de partida anteriormente sinalados, porque o seu condicionante é o nivel freático. Esí como un asolagamento permanente supón un serio condicionanate para os usos agrarios, os solos con hidromorfía só parcial son unha boa alternativa para os prados de sega. En lugares onde a hidromorfía é permantes, pódense producir ambientes moi acedos, con a cumulación de materia orgánica en condicións de difícil descomposición e humificación, o que dá lugar á formación de queirugais moi húmidos e de turbeiras, formacións vexetais ás que corresponde un tipo de solo con alto contido e espesor de materia orgánica. Son os histosoles.
Outros solos presentes na Fonsagrada, aínda que ocupando unha extensión superficial limitada son os Fluvisoles e os solos antrópicos. Os primeiros sitúanse sobre os depósitos aluviais das canles de inundación dos ríos. De espesores máis ou menos profundos, presentan textura, mineralogía e contido en materia orgánica variables, sen que apareza unha diferenciación clara dos horizontes. Dada a súa disposición topográfica, non presentan problemas de sequía, polo que son explotados desde antigo para prados e hortas. Por fin, unha tipoloxía de solo que debe de ser sinalada é aquila que é producto duna intervención humana destinada a cambiar notablemente as características edáficas e que no noso caso está constituída polos terreos abancalados, é dicir, os aterrazamentos feitos para eliminar ou mitigar a pendente do terreo e facilitar así o cultivo, evitando ó mesmo tempo a erosión. Estes solos están limitados a algúns dos aplanamentos onde se sitúan os lugares habitados de forma que, no pasado, se posibilitou a superficie cultivable.
Distribución municipal de usos de solo (2004)
Superficie concello: 42.000 Has
Forestal total: 33.270 Has
Forestal desarborizado: 8.754 Has
Forestal arborizado: 24.516 Has
Forestal arborizado / Forestal total: 0,74 Has
SAU/SUP total: 0,21 Has
APTITUDE AGRARIA DOS SOLOS DA FONSAGRADA
A descripción previa dos solos da Fonsagrada permite concluir que, en xeral, son moi pouco favorables para a práctica agrícola. A maioria dos solos están moi pouco desenvolvimos, ofrecendo por tanto limitacións en canto a espacio disponible para o enraizamento, o almacenamento de auga ou a captación de nutrintes. Desde o ponto da fertilidade, son en xeral solos ácidos e pobres en nutrintes, coa excepción dos solos máis evolucionados e profundos sobre calizas, que ocupan unha extensión superficial moi reducida. A istes factores hai que engadir a existencia xeralizada de fortes pendentes, que dificulta ou impide o laboreo e facilita os procesos de erosión e perda de solo. O clima da Fonsagrada, ao tratarse dun clima de altitude, vai influir sobre a duración do período vexetativo e sobre os dias libres de risco de xiadas (menos de 160 días ao ano), influindo, polo tanto, na viabilidade e no tipo de cultivos posibles.
A avaliación de recursos agrarios para A Fonsagrada editada polo Ministerio de Agricultura en 1980, que inclue o mapa de clases agrolóxicas a escada 1 : 50.000 incide e corrobora os mesmos criterios. Defínense oito clases agrolóxicas, seguindo criterios adaptados do Servicio de Conservación de Solos do Departamento de Agricultura dos EEUU, das cales a clase I inclue aos solos de cualidades óptimas para a agricultura e a clase VIII aos non productivos, mentres que as clases II, III e IV permiten a práctica agrícola pero con limitacións crecentes. As clases Ve VI incluen solos considerados non cultivables debendo sustentar unha vegetación permanente sexa herbácea (pastizais) ou arbórea, mentres que a clase VII, presenta unhas limitacións de pendente e escasez de solo suficintes como para recomedar que teñan cuberta arbórea permanente e non sexan sometidos a labores selvícolas intensivas. So a clase VII ocupa máis das tres cuartas partes do territorio, mentres os terreos de vocación agrícola móvense arredor do 5% do total.
Os histosoles son uns solos de distribución moi restrinxida nas brañas do alto das serras.
Montes veciñales en mao común
Brancio e Candelos (12/07/1982)
San Cristovo de Cuíñas
Cuíñas e Pando (18/04/1983)
San pedro do Río
Santo Andrés de Logares
Cospeito e Sendiña (22/11/1982)
Minerais: Cloritoide, Esfalerita, Galena, Pirolusita, Siderita


langs: pt gl gl pt br it sk gl es es gl pt ca gl gl es en pt it gl en gl gl gl ca ceb en en gl it it gl gl gl br gl gl gl gl gl en it gl gl gl gl en gl en ca

text:
O concello está bañado por 2 ríos principais e os seus afluentes. O Rio Rodil é afluente do Rio Eo, e o Rio Lamas aporta o seu caudal ó Rio Navia.
Outros ríos: Allonca, Frontal, A Loura, O Castro, Ferreira, Brañas, Irino, A Pobra,  Freixo, A Veiga, Lodoso, Dablaira, Carballal, Lameiroas.
Asociación de Pescadores "A Seimeira"
Información extraída do Informe naturalístico do Documento de aprobación inicial de Plan Xeral de Ordenación Municipal do Concello de A Fonsagrada (Lugo) Febreiro 2005 realizado por Carlos Vales (coordinador), Manuel A. Rodríguez Guitián (vexetación e áreas de interese natural) e Javier Ferreiro (áreas de interese natural).
O concello da Fonsagrada atópase no medio de duas bacias hidrográficas de certa envergadura, tendo en conta o contexto galego, as bacias dos Rios Navia e  Eo.
O primeiro drena as augas do sector sul e oriental do termo municipal, mentras o Eo faino no sector norte e occidental. O rio Eo comenza o seu periplo no concello de Baleira ao pe da serra do Miradoiro que ten o seu cume no monte Pradairo (1.029 m.) de onde descen numerosos regos que confluen no lugar de Fonteo, onde se considera que nace o Eo.
Ademáis de Baleira e A Fonsagrada, o Eo drena terras dos concellos galegos de Pol, Ribeira de Piquín, Meira, Pastoriza, Riotorto, A Pontenova, Trabada e Ribadeo. A bacia do Eo ten unha extensión de casi 930 km2, dos cales aproximadamente 700 km2 transcurren por territorio galego, mentres o resto corresponde a territorio asturiano. Linda na sua parte oriental coa do rio Navia, mentras na occidental faino coas do Masma e o Miño.
A lonxitude do rio Eo é de 79 km, salvando un desnivel de 680 m. Máis esta altitude non se salva de forma contínua, pois unha das características do Eo é o profundo encaixamento do seu curso superior, mentres que o tramo baixo, desde antes da Pontenova, ábrese nun val máis amplo ate cegar á desembocadura na ria de Ribadeo. O encaixamento do colector principal arrastra tamén aos seus afluentes, de maneira que unha característica da rede de drenaxe do Eo na Fonsagrada é o seu profundo encaixamento, con relativas excepcións, como a da Veiga de Logares, onde os materiais e a estructura xeolóxica facilitan o avance dos procesos erosivos, a apertura dos vales e a aparición de superficies aluviais.
O máis importante dos afluentes do Eo, o Rodil, é o que drena as terras da Fonsagrada, baixando desde a Serra do Invernal, contando á sua vez con subafluentes tais como o Esteleiro, Penide, Pontigón, Veiga de Logares, San Estevo ou Bambello. Polo que fai ao réxime fluvial, as táboas adxuntas aportan información de duas estacións de aforo, a da Pontenova (representa o 62 % da extensión da bacía), e a da desembocadura do rio. Dacordo con istes datos, podemos obter unhas informacións interesantes. A primeira, que o réxime hidrológico está controlado polo pluviométrico, posto que o maior caudal do rio coincide coa época das maiores chuvas, pero cun período de retraso –lóxico- da aproximadamente dous meses. Así, se analizamos a información climatolóxica vemos que o mes máis chuvioso é o de Decembro e que a maior pluviometría se concentra nos meses de outono e inverno, mentres que o mes máis seco adoita ser Xullo. Pois ben, o máximo caudal prodúcese no mes de Febreiro, e o mínimo no de Setembro.
A alimentación do caudal do rio depende das chuvas, e máis do 60 % da auga caida remata na bacia do rio, o que nos fala da pouca importancia dos procesos de evaporación e infiltración. A pesar da diferencia de precipitacións e de caudal entre os períodos invernal e de vran, non se pode falar dun déficit hídrico acusado. Todo isto nos fala dun tipo pluvial oceánico ou atlántico e dun réxime hídrico forte e regular.
O outro rio relevante para A Fonsagrada é o Navia, que ten o seu nacemento nas estribacións da serra do Rañadoiro, no monte Chao da Serra, a 1.180 m de altitude. Percorre as terras do Cebreiro, recollendo as augas de regachos que baixan de Pedrafita, drenando asimesmo a aba noroccidental da Serra dos Ancares. En definitiva, o rio Navia percorre unha parte sustancial da alta montaña lucense, incluindo os concellos de Pedrafita, As Nogais, Cervantes, Becerreá, Navia de Suarna, Baleira e Negueira de Muñiz, ademáis da Fonsagrada. A maior parte da bacia do rio percorre terras asturianas e un pequeno anaco se extende tamén polos Ancares leoneses. A extensión total da bacía é de 2.590 km2, dos cais corresponde a Galicia aproximadamente un 43 % do total (1.124 km2).
O Navia ten unha lonxitude de 159 km, dos cais 90 km corresponden ao tramo galego. Presenta segmentos de gran inclinación, que chega ao 18 % na cabeceira, intercalados con outros con pendentes moito máis moderadas, do 1 % ou inferiores. Pero o que caracteriza ao rio Navia no seu percorrido por terras galegas é o seu encaixonamento, dando lugar á paisaxes de aspecto montañoso e pechado, que xeneran con frecuencia perspectivas espectaculares desde o ponto de vista paisaxístico.
É o que acontece cando o rio cruza as terras da Fonsagrada, onde drena a parte suloriental do municipio, especialmente a través do subsistema constituido polo rio Suarna, que conta cunha mesta rede de subafluentes, entre os que destacan o Lamas, Ranside, Castosa, Córneas, e Castelo.
O forte encaixamento do Navia facilitou a construcción de encoros no seu cauce,  o de Grandas de Salime, ten a sua cola nas terras fonsagradinas. Ocupa unha superficie de 1.668 ha, cunha capacidade de 266 hm3 e una presa de 116 m. de altura, abastecendo a unha central de 126.000 kw de potencia. Tanto esta presa como a de Doiras, xa en territorio asturiano e que represa 103 hm3, pertencen a Electra del Viesgo S.A. Ademáis destas duas presas, existe un vello proxecto de construir o chamado Gran Suarna que no proxecto inicial supoñia a desaparición da vila de Navia de Suarna debaixo das augas e que posteriormente foi reconvertido en dous proxectos diferentes que salvavan a vila. O proxecto foi paralizado recentemente polo Tribunal Supremo, pero o seu futuro continua a ser incerto. Estas obras hidráulicas tiñeron un gran impacto ambiental sobre o rio (Vales, 1992), destruindo hábitats de moitas especies, entre elas as zonas de freza do salmón, especie que con anterioridade á construcción das presas era posible observar na Fonsagrada.
Nace na Serra de Invernal (A Fonsagrada) e desemboca no Río Eo preto da Ribeira de Piquín e xuntase co Río da Veiga en Gallol. Segundo a Confederación Hidrográfica do Norte ten unha lonxitude de 28 Kms. Son os seus afluentes (Esteleiro, Penide, Pontigón, Veiga de Logares, San Estevo, e Bambello)


langs: es en es es es es es gl la es gl en gl es gl war es es gl it es gl es gl sv nl es gl la es es gl en gl hbs_lat gl hbs_lat gl ca gl ceb gl vi gl es gl en ca es gl es gl ceb es gl vi es gl it gl la es es gl es sv war en pl pl gl es gl es es gl es gl pl gl de fr en gl it ceb gl en pl gl ceb ceb gl es es gl pt gl ceb gl ceb gl ceb gl ceb gl ceb gl it es gl ceb vi uk en uk ceb uk en gl ceb es gl es en ceb ceb ca

text:
Reino Plantae, Clase Liilopsida en A Fonsagrada (Lugo)
Eriophorum angustifolium (algodón de montaña)
Avena strigosa subsp. strigosa
Brachypodium pinnatum subsp. rupestre
Carex muricata subsp. lamprocarpa


langs: pt gl en gl gl gl pt gl gl gl gl en gl en ca

text:
Ruta do Forno do Bolo, A Fonsagrada (Lugo)
Itinerario: Queixoiro- Forno do Bolo-Queixoiro
Percorrido: Para o acceso desde a vila cóllese a estrada LU-701 dirección Asturias e a uns 3 Km da Fonsagrada atopamos un desvío a esquerda para ir a Queixoiro. Xa está indicado. Só teremos que continuar por esa estrada ata o aparcamento.
Saímos do aparcadoiro despois da aldea de Queixoiro, por unha pista das árbores que a rodea, podes visitala o remate de ver as fermosas Seimeiras de Queixoiro.
Teremos que chegar bordeando o rego de Tronceda por pequenas pontes, dúas corripas' e un pequeno souto.
Poderemos comer orondos, amoras ou morangos e ver algunha faia, sobreira ou algún castiñeiro demedio século, nun recuncho da máis fermosa e ENTRAÑABLE NATURALEZA.


langs: es gl gl es gl pt es es es es es en en ca

text:
La Ruta de las cascadas de Queixoiro en el Ayuntamiento de A Fonsagrada (Lugo)
RUTA DAS SEIMEIRAS DE QUEIXOIRO
Itinerario:A Fonsagrada - Paradanova - Queixoiro - Seimeiras e Castro da Coroa - A Fonsagrada.
Percorrido:  En veh�culo todoterreno, bicicleta, a caballo, caminando, en autom�vil hasta Queixoiro.
Tomando como punto de partida la villa de A Fonsagrada, nos dirigimos a recorrer una ruta en la que los protagonistas son los recursos naturales (destacando las "fervenzas" o cascadas) y la conservaci�n del ruinoso Castro da Coroa.
Despu�s de pasar por Paradanova podemos abandonar la LU-701, tomando un desv�o a la izquierda que nos conduce hacia Queixoiro por una pista forestal de unos 5 kms. A lo largo de este paseo podemos disfrutar de bellas vistas y una rica flora. Entre pinos, robles y fresnos llegamos a la aldea de Queixoiro, a la que atravesamos pasando por la izquierda de la capilla.
Siguiendo nuestro camino dejamos nuestros veh�culos para comenzar el descenso por las escalinatas hacia el r�o de Queixoiro.
Caminando a lo largo del margen izquierdo del r�o podemos admirar las dos bellas cascadas de importante altura de ca�da. Para acceder al "Castro da Coroa" ascendemos por unas escalinatas y nos desviamos a la derecha. En esta parte del itinerario encontramos milenarios casta�os de pared, reconocidos por la riqueza de su madera y su fruto. Siguiendo nuestro ascenso por las escalinatas podemos recuperar nuestro veh�culo y regresar al punto de partida.


langs: es es en gl gl gl es gl gl gl gl en gl en en en ca

text:
Ruta de Castañoso, A Fonsagrada (Lugo)
Itinerario: Castañoso - Capela de Santiago- Muíño de Penallo - Castañoso
Comenza en Castañoso e baixa por un camiño pasando polo Cortín de Monteagudo e os de López e Villar, continuando a baixada ata o Castro de Castañoso.
Media volta ata coller o sendeiro da esquerda polo bosque ata a antiga Capela de Santiago situada nun souto de máis de 400 anos con varios corrizos.
Continuamos a baixada cara o Río onde atoparemos unha ponte xunto unha seimeira e o Muiño do Penallo, co seu pozo e banzao. Logo comenzaremos a subida cara a Castañoso.


langs: en es es pt gl gl es it es en es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl de gl pt es fr fr fr gl gl en en gl gl gl gl en en en gl gl gl en gl gl en gl ca

text:
O Cami�o Primitivo percorre Asturias e Galicia desde Oviedo hasta Santiago de Compostela.
Co�ecido tam�n como "Cami�o Real", "ruta astur-galaica do interior",  ou "v�a de Alfonso II O Casto".
Nos tempos dos celtas xa se co�ec�a a ruta e o car�cter sagrado da Fonte.
Foi protexida desde a antiguedade polos reis Alfonso III, Alfonso VI, Alfonso VII (quen peregrina pola mesma), Alfonso IX de Le�n, Alfonso XI (tam�n romeiro por estas terras) e incluso o Papa P�o II.
TRAMO: Acebo - A Fonsagrada
TRAMO: A Fonsagrada - Paradavella
De O Acebo a A Fonsagrada
O Acebo � o punto m�is alto do Cami�o primitivo en Galicia. Dista de Santiago de Compostela 169,9 Km.
Seg�n pasas o caser�o do Acebo, debes coller un cami�o a esquerda para subir unha pequena costa e seguir ata atopar un cruce no que debemos coller a dereita cara a estrada LU-701, e cruzala na mouteira (169,630) para incorporarte � cami�o fora da estrada.
Despois de 1,5 Km, volves a sa�r � estrada e de novo por un cami�o paralelo � estrada, chegaremos a Cabreira (km 16,4).
Continuaremos pola estrada LU-701 ata Fonfr�a onde hai unha fonte e houbo un Hospital de Peregrinos do que non quedan restos, pero si descendencia dos antigos hospitaleiros. Tam�n est� a Igrexa de Santa Mar�a Madanela.
Continuamos un pouco pola estrada LU-701 e no mollo 166,390 collemos a esquerda por un cami�o que nos leva pola cima do Monte de Peloucos, lugar con moitas m�moas, ata chegar a Barbeitos.
En Barbeitos van a abrir un mes�n polo que poderemos repo�er forzas neste punto tan estrat�xico.
Cruzamos a estrada, e a trav�s do pavimento do cami�o seguimos ata Silvela onde colleremos a esquerda entre as �ltimas casas para acceder a unha pequena Capela, un �rea recreativa e un miradoiro excelente.
Seguiremos por cami�os preto da estrada ata chegar a Paradanova onde colleremos a dereita e subiremos hasta o Serradoiro.
Chegado este intre debemos elixir unha ruta xa que aqu� o Cami�o bif�rcase podendo elixir calqueira das d�as variantes.
Seguindo o cami�o da dereita descender�s a Pobra de Bur�n, antiga capital do concello que conserva restos dunha torre. Logo comezar� o ascenso ata chegar o Hospital de Montouto, onde as d�as variantes x�ntanse de novo.
Collendo a esquerda chegar�s a Fonsagrada tras recorrer 1 Km.
Agora faltan 157,9 Km para chegar a Compostela.
Tras repo�er l�quidos hai que cami�ar un par de kil�metros, agora en descenso por la LU-530, hasta o albergue de peregrinos de Padr�n.
Albergue de Padr�n En Fonsagrada, hai no pobo de Padr�n, un fermoso e acolledor albergue.
Se necesitas informarte, chama �s tel�fonos. 982 34 02 15 982 34 00 96.
Padr�n, s/n. na estrada a Lugo (LU-530)
Padr�n (Concello de Fonsagrada)
628 92 50 37 / 982 35 00 20
Outra alternativa moi boa � durmir no C�mping A Fonsagrada, onde ademais te�en cabanas para durmir e un churrasco para chuparse os dedos.
De Fonsagrada a Paradavella
O continuo sobe e baixa vaise moderando, xa sen grandes portos, pero prosegue durante toda a etapa.
Sa�mos de Fonsagrada pola LU-530 e en descenso. Cando estamos chegando ao final do pobo, temos que tomar � dereita por entre as  ultimas casas. Este cami�o l�vanos a Padr�n. S�canos � estrada xustamente, enfronte ao Albergue.
Desde aqu�, continuamos pr�ximos � estrada pola s�a dereita para cruzala � altura do cemiterio, situado � nosa esquerda, onde tomaremos por xunto a este e pola s�a dereita a atravesar o monte por un carreiro ben definido.
Mais adiante, sairemos de novo � estrada xunto a un �rea de descanso e atravesaremos a estrada ata a Fonte do Pastizal , unha boa escusa para botar un grolo e encher a cantimplora.  para coller un cami�o pola nosa dereita.
O itinerario int�rnase de seguido por un pi�eiral pero irremediablemente leva de novo cara ao asfalto para enlazar con outro cami�o e continuar por cami�os que atallan as curvas da estrada, ata atravesar Vilardongo (km 4,6)
2,3 quil�metros despois, sempre pola estrada, atopamos que os sinais s�cannos dela por un carreiro a man dereita. Este cami�o, que se transforma pronto en ascenso prolongado, l�vanos a Montouto (km 7,8)
� sa�da do pobo, o cami�o inicia un descenso pola fronte, en leve xiro cara � esquerda e que de seguilo situar�anos novamente na estrada. Moito ollo, pois o segundo cami�o que entra pola nosa dereita, ser� o que nos conduza �s ru�nas do Hospital de Montouto. (km 7,8) Veremos unha pequena capela no alto. Mirade ben os sinais.
En curta rubida, chegas a este enclave, digno de contemplar, e que indubidablemente che fai pensar na forma de rexerse un complexo como este fai tantos anos. o antigo hospital de Montouto, do s�culo *XIV e que a�nda a principios do *XX segu�a funcionando. En li�as xerais fac�an a funci�n de alb�rguelos de hoxe en d�a. Moitos cami�antes padec�an algunha enfermidade e peregrinaban para pedir ao Ap�stolo pola s�a curaci�n, as� que pasaban a noite na hospeder�a onde recib�an coidados e provisi�ns para a xornada seguinte.
� dereita do hospital, hai un mon�lito consistente nunhas pedras (laxas grandes) que merece a pena ver.
O alto de Montouto est� a 1.050 metros de altitude
Inicias o cami�o, agora en baixada, sa�ndo do hospital pola dereita. Cando levas aproximadamente un quil�metro de baixada, debes atravesar unha carreteri�a, e inmediatamente � dereita entra un carreiro (bastante estreito) polo que tes que descender ata chegar a Paradavella (700 M. de altitude). Este carreiro, � complicado (normalmente) por que a maleza crece moito e �s veces hai que adivi�ar por onde transcorre o cami�o
En *Paradavella (km 12,7), hai dous bares onde podes refrescarche ou picar algo. Un bo lugar para realizar unha parada e comer xa que hai d�as tendas bar ao bordo da estrada, Casa Villar e Casa Garc�a


langs: pt en es ast la gl es es gl gl es gl gl es es gl en pt gl gl gl gl en gl es es es es es es es es es es es es es gl es es gl es es ca

text:
Historia de A Fonsagrada (Lugo)
1.910 Os veciños seguían sendo uns 17.000
1.913 Manuel Portela Valladares inspira a publicación "Tio Pepe".
1.914 Nace D. Sergio Peñamaría de Llano, quen sería alcalde de A Coruña entre os anos 1.959 e 1.963.
1.925 A Ley de Redención de Foros, cede a propiedade do terreo a maioría dos labregos. Ese mesmo ano un grupo de veciños capitaneados por Antonio Muñiz Alonso, natural de Vilar de Ernes, solicitaron a autonomía administrativa para as terras de Negueira.
1.928 é aprobada a reclamación de Negueira e pasa a independizarse de A Fonsagrada.
1.929 O Municipio de Negueira pasa a chamarse oficialmente Negueira de Muñiz.
1.936 O médico Armando Peñamaría Álvarez preséntase pola circunscripción de Lugo nas eleccións ó Congreso dos Deputados, obtendo a súa candidatura 91997 votos, dos 179.000 con dereito a voto.
1.937 Durante a Guerra Civil o Comandante Moreno e os seus homes caeron aniquilados no Acebo. A Historia
1.955 Morre Armando Peñamaría Álvarez
1.960 A superficie utilizada para pastizal era de 317.660 ferrados (73%) frente a los 119.420 de labradío (27%) cambiando claramente o paisaxe histórico de labradío cara o de pastizal.
2.006 A poboación do concello é de 4.856 veciños.
2.007 A Fonsagrada recibe a primeira visita na sua historia dún Presidente do Goberno.
2.007 As Terras de Burón son declaradas pola UNESCO RESERVA DA BIOSFERA.
2.008 O primeiro apagón dixital da TV ten lugar en A Fonsagrada.
Marqués de Rodil José Ramón Rodil y Campillo.Político.  Web.
Rois de la Peña Médico e benefactor
Armando Peñamaría Álvarez (Médico e político)
Ernesto Lagarón Vidal (Medalla de bronce de Galicia)
Manuel López Monteseirín Pintor
Florencio López Fernández Músico
Emilio do Pando Músico
López Lledún (O Cabaleiro de Paris)


langs: es en gl gl en en es es pt es gl gl gl gl gl en gl en es en en gl es en en en ca

text:
Arquitectura Civil de A Fonsagrada (Lugo)
Casa de Vilar de Calvos
Casa de Penamaría y Paxarín (Neiro) (S. XVIII)
Casa e capela?? de Piñeiro
Casa de Magadán (Trobo)
Antiga Casa Prisión de Monteseiro


langs: pt gl es vi gl gl gl th es gl en gl es es gl es es es war gl it es gl es gl pt eu es gl es gl pt ast pt gl es es en en pt gl gl gl gl gl gl es gl gl en en es ca es gl es es en en it en es ca es gl es es en en es en es ca es gl es pt en en es en es ca es gl es ast en en it en es ca es gl es es en en ceb en es ca nn gl es pt en en fr en es ca es gl es gl en en es en es ca es gl es pt en en es gl gl gl gl es es en en en es eu es gl es es en en it en es eu es gl es pt en en de en es eu es gl es es en en es en es eu es gl es pt en en es en es eu es gl es gl en en ca

text:
Os Anfibios de A Fonsagrada (Lugo)
A Clasificación da Clase Amphibia de A Fonsagrada (Lugo), dividese nos Órdes Anura e Caudata.
Estes Ordes subdividense nas Familias Salamandridae, Ranidae, Hylidae, Discoglossidae e Bufonidae.
As familias agrupan os Xéneros Salamandra, Chioglossa, Lissotriton, Triturus, Rana, Pelophylax, Hyla, Discoglossus, Alytes, Epidalea e Bufo.
¡ VAYA ROLLO!, non, tranquilo segundo vaiamos vendo as diferentes especies, terás sempre visible o orde, a familia e o xénero de cada unha.
Localizáronse un total de 13 especies diferentes de anfibios, a continuación temos o listado.
Rá de monte (Rana temporaria)
Rá patilonga (Rana iberica).
Sapo común (Bufo spinosus)
Sapiño corriqueiro (Bufo calamita).
Saramanga galega (Chioglossa lusitanica)
Pintafontes verde (Triturus marmoratus)
Pintafontes iberico (Lissotriton boscai)
Pintafontes palmado (Lissotriton helveticus)
ORDE ANURA (Rás e Sapos)
A orde Anura agrupa os anfibios que de adultos perden a cola. Nacen sen patas (cullarapos).
Está representado polas familias Bufonidae, Hylidae, Ranidae e  Discoglossidae que agrupan un total de 5 xéneros.
Xénero Alytes Sapiño comadrón (Alytes obstetricans).
Xénero Discoglossus Sapiño pintoxo (Discoglossus galganoi)
Xénero Rana  Rá de monte (Rana temporaria), Rá patilonga (Rana iberica).
Xénero Pelophylax Rá verde (Pelophylax perezi)
Xenero Hyla Estronza (Hyla molleri)
Xénero Bufo Sapo común (Bufo spinosus),
Xénero Epidalea Sapiño corriqueiro (Epidalea calamita).
NOME: Sapiño comadrón. Sapo partero
NOME: Sapiño pintoxo. Sapillo pintojo.
Rana perezi (Pelophylax perezi)
NOME: Rá verde. Rana verde
NOME: Rá de monte. Rana bermeja
NOME: Rá patilonga. Rana patilarga
NOME: Estronza. Rana de San Antonio
NOME: Sapo. Sapo común
NOME: Sapo corriqueiro. Sapo corredor
ORDE URODELA O CAUDATA (Sapagueiras e Pintafontes)
A orde Caudata agrupa os anfibios que de adultos continuarán tendo cola, teñen ademáis 4 patas dende que nacen.
Temos na Fonsagrada somentes a Familia Salamandridae da que se observaron 5 especies dos seguintes xéneros:
Xénero Salamandra: Sapagueira (Salamandra salamandra)
Xénero Chioglossa: Saramanga galega (Chioglossa lusitanica)
Xenero Triturus:  Pintafontes verde (Triturus marmoratus)
Xenero Lissotriton: Pintafontes iberico (Lissotriton boscai) e Pintafontes palmado (Lissotriton helveticus)
NOME: Sapagueira. Salamandra común.
NOME: Saramanga galega. Salamandra rabilarga
NOME: Limpafontes verde. Tritón jaspeado
NOME: Limpafontes iberico. Tritón iberico
NOME: Limpafontes palmado. Tritón palmeado


langs: eu nl eu gl gl gl gl it gl gl gl gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl eu gl en id nl ko nl gl gl gl fr gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl gl gl gl it zh gl hbs_lat gl gl gl gl gl gl es gl gl fr gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl gl gl gl it gl gl ceb gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en gl gl gl gl gl gl es gl gl hbs_lat gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl en gl gl fr gl gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl ast gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl nl ar bg bn hbs_lat ca hbs_lat da de el en gl et eu fa fi fr lt he hi hbs_lat hu id is it ja kk ko lt ur en ms nl nb pl pt ro ru sk sl sq ru en sv th es tr fy vi zh zh en

text:
Fotos e vídeos no Álbum
Acender o dispositivo por primeira vez
Por que necesito unha conta de Google™?
Bloquear e desbloquear a pantalla
Tomar unha captura de pantalla
Iconas da barra de estado
Descargar aplicacións de Google Play™
Configuración da Internet e MMS
Compartir a conexión móbil de datos
Control do uso de datos
Redes privadas virtuais (VPN)
Sincronizar datos no dispositivo
Sincronización con contas en liña
Sincronizar con Microsoft® Exchange ActiveSync®
Son, ton de chamada e volume
Protección da tarxeta SIM
Mellorar a saída de son
Introducir texto usando a entrada por voz
Personalización do teclado Xperia
Uso do rexistro de chamadas
Buscar e ver contactos
Engadir e editar contactos
Engadir información de contacto para emerxencias e asistencia médica
Envío de información de contacto
Evitar entradas duplicadas na aplicación Contactos
Copia de seguridade dos contactos
Ler e enviar mensaxes
Chamar desde unha mensaxe
Mensaxería instantánea e conversa de vídeo
Configurar o correo electrónico
Enviar e recibir mensaxes de correo electrónico
Panel de previsualización de correo electrónico
Organizar as mensaxes de correo electrónico
Axustes de contas de correo electrónico
Transferir música ao seu dispositivo
Pantalla de inicio de “WALKMAN”
Recoñecer música con TrackID™
Servizo en liña de Music Unlimited
Canles de radio favoritas
Facer fotos e gravar vídeos
Usar Smile Shutter™ para capturar caras sorrintes
Engadir a posición xeográfica ás súas fotos
Axustes xerais da cámara
Axustes da cámara fotográfica
Fotos e vídeos no Álbum
Ver fotos e vídeos
Compartir e xestionar fotos e vídeos
Editar fotos coa aplicación Editor de fotos
Menú da pantalla de inicio de Álbum
Visualización das súas fotos nun mapa
Ver vídeos na aplicación Movies
Transferir contido de vídeo ao seu dispositivo
Xestionar contido de vídeo
Tecnoloxía sen fíos Bluetooth®
Xestión de ficheiros co ordenador
Usar un equipo auricular
Control de accesorios e axustes con Smart Connect
Usar os servizos de localización
Google Maps™ e navegación
Asistencia técnica e mantemento
Asistencia para o seu dispositivo
Batería e xestión da enerxía
Copia de seguridade e restablecemento do contido
Reinicio e restablecemento do dispositivo
Folleto de información importante
Limitacións en servizos e características