langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl es es es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl en en gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl es gl es gl en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Mujeres y educación en la España contemporánea. La Institución Libre de Enseñanza y la Residencia de Señoritas de Madrid. | Sarmiento
Desde a súa creación como organismo oficial, a Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas (JAE, 1907-1936) encargouse tanto de promover e soster unha serie de institucións educativas, como de xestionar pensións e becas de estudo no estranxeiro, pero ademais, e non en menor medida, mantivo tamén unha disposición moi favorable cara á promoción da formación superior feminina, desenvolvendo o seu labor máis importante na Residencia de Señoritas ou Grupo Feminino da Residencia de Estudiantes (1915-1936).
A notoriedade e influencia que tivo o grupo masculino da Residencia de Estudiantes (1910-1936) na cultura española escureceu a relevancia da residencia feminina e o seu papel decisivo na promoción do acceso das mulleres á cultura e os  estudos superiores ao longo do período que coñecemos como Idade de Prata.
A Residencia de Señoritas, dirixida por María de Maeztu desde a súa creación ata a súa desaparición, foi unha novidade pedagóxica que certificaba de xeito exemplar o ideario e a forma de obrar promovida pola Institución Libre de Enseñanza quen, desde o último terzo do século XIX -e baixo a influencia do krausismoviña prestando unha atención especial á muller, tentando impulsar a súa educación e a súa incorporación á vida activa. Este, en definitiva, non era nin máis nin menos que o obxectivo daquela institución.
O inicio da Guerra Civil supuxo para todos os organismos dependentes da JAE unha brusca interrupción das súas actividades. O final da contenda trouxo consigo o desmantelamento de todas as institucións dependentes da Xunta -había que borrar todo rastro institucionista e con el un capítulo da historia de España-. Pero aínda que a Residencia de Estudiantes conseguiu subsistir durante o franquismo e xa coa chegada da democracia iniciase un proceso de achegamento e  recuperación apoiado ademais pola aparición de investigacións, publicacións e documentación inédita, axudando a un maior coñecemento da historia do grupo masculino, non podemos dicir o mesmo da Residencia de Señoritas. Esta  institución, modelo na súa época e que de seguro nin tivo nin terá parangón, desapareceu totalmente. Aínda que volveu abrir as súas portas a partir da década dos anos corenta do século pasado, co nome de Colegio Mayor Santa Teresa de Cepeda, nada a vinculaba xa coa súa antecesora.
O traslado do Colexio Maior á cidade universitaria madrileña a mediados dos anos setenta desvelou o arquivo da Residencia -gardado con moito tino e dedicación por Eulalia Lapresta, secretaria da Residencia desde 1920 ata a posguerra e que na actualidade custodia a Fundación Ortega e Gasset, quen ademais ven ocupando algunhas das súas antigas dependencias desde finais dos oitenta do século pasado-. O material descuberto foi ordenado e catalogado baixo a dirección de Alicia Moreno e Rosa M. Capel entre os anos 1984 e 1987. Raquel Vázquez Ramil colaborou nesta primeira fase de aproximación a esta institución crave para o acceso da muller á educación superior durante o primeiro terzo do século XX. Froito desta colaboración xurdiu a súa tese doutoral, defendida en 1989 na Facultade de Xeografía e Historia da UDC, e que se publicou por primeira vez doce anos máis tarde, nunha editorial local, co título La Institución Libre de Enseñanza y la educación de la mujer en España: La Residencia de Señoritas (1915-1936). Aínda que foi esta unha publicación precursora sobre a historia de xénero no ámbito da ILE e en especial na Residencia de Señoritas, tivo escasa difusión; pero grazas á xenerosidade da autora -fixo accesible o texto a través dunha páxina web da Universidade de Vigo- os círculos académicos interesados na temática puideron coñecer o resultado da súa  investigación. Nos últimos anos Vázquez Ramil seguiu profundando na temática da súa tese doutoral, divulgando o resultado das súas investigacións en Congresos e publicacións periódicas.
O texto que agora se presenta, Mujeres y educación en la España contemporánea. La Institución Libre de Enseñanza y la Residencia de Señoritas de Madrid, é un paso máis nesta tarefa divulgadora. Aínda que nace da súa tese doutoral, Vázquez Ramil veu actualizando e enriquecendo a investigación orixinal nestes últimos anos, engadindo datos, táboas, bibliografía e apéndices que xunto á claridade expositiva e á rigorosidade académica, proporciónannos unha lectura áxil e amena sobre o primeiro centro oficial destinado a fomentar o ensino universitario feminino en España.
A obra, con prólogo do profesor Anxo Porto Ucha, quen comparte coa autora o seu interese pola historia das distintas iniciativas desenvolvidas pola ILE, estruturase en dúas partes: unha primeira, que abarcaría os capítulos 1 ao 3, onde a autora analiza a achega da ILE á educación da muller española -un aspecto a cuxa relevancia vén a contribuír esta obra- tendo en conta a visión krausista sobre a muller, as iniciativas de educación feminina promovidas por Fernando de Castro, o papel de Francisco Giner dos Rios -alma da Institución- e a súa visión sobre a muller, a defensa da educación feminina que realizan os krauso-institucionistas nos Congresos Pedagóxicos de 1882 e 1892, a cristalización dos ideais  pedagóxicos institucionistas a través da creación da JAE e, finalmente, unha análise tanto cuantitativa como cualitativa sobre acceso da muller española ao ensino superior que abarca o período de existencia da residencia feminina.
A segunda parte -composta polos capítulos 4 ao 7-, constitúen o cerne do traballo. Aquí Vázquez Ramil realiza un estudo detallado da Residencia de Señoritas apoiándose na base teórica dos capítulos anteriores. Comeza destacando a  traxectoria vital e profesional da súa única directora, María de Maeztu e Whitney, para continuar coa descrición do ambiente e circunstancias que concorreron na creación deste centro educativo-residencial sen esquecer o papel que xogou o International Institute for Girls in Spain, institución americana que mantivo unha estreita relación co grupo feminino-, as actividades educativo-culturais que se levaron a cabo durante os seus vinte e un anos de existencia e, aínda que  brevemente, o desmantelamento durante e logo da Guerra Civil non só da Residencia de Señoritas senón de toda obra institucionista.
Finaliza o traballo de Vázquez Ramil con tres amplos e interesantes Anexos que, en definitiva, poñen nome a quen viviron, estudaron ou traballaron naquel centro. O obxectivo explícito dos devanditos Anexos non é outro que o recoñecemento fronte ao anonimato no que durante tantos anos estiveron mergulladas o núcleo de mulleres que participaron nesta experiencia ou tiveron contacto con ela e que grazas a iso formaron parte das elites intelectuais e sociais femininas.
Nuns tempos nos que sabemos da redución da publicación tradicional de libros por parte das editoriais en beneficio doutros formatos, gustaríanos agradecer a decisión da editorial Akal ao apostar pola edición desta obra, cun deseño coidado e manexable, e convertela nunha obra imprescindible -xunto cos xa clásicos de Isabel Pérez-Villanueva Tovar (1990, 1ª ed.; 2011, 2ª ed. revisada e aumentada), e Carmen de Zulueta e Alicia Moreno (1993)- na que apoiarnos á hora coñecer e valorar mellor o que unha institución como a Residencia de Señoritas aportou á modernización da sociedade española.
(Dpto. de Pedagoxía e Didáctica)
A educación en valores na Institución Libre de Ensinanza en España: ética e estética
Publicado en May 2, 2016
Movemento feminista e educación en Galiza: 1970-1990
Publicado en Sep 18, 2014
Feminismo e xénero na literatura infantil e xuvenil galega: unha análise a partir dos personaxes de mulleres
Publicado en Sep 18, 2014
Educación e Ideoloxía en Ourense na II República.
Publicado en Jul 9, 2013
Palabras chave - Keywords
Institución Libre de Enseñanza
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


document_lang: gl

langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
A represión franquista en Ourense: novos argu...
Xosé Manuel CID FERNÁNDEZ Universidade de Vigo   RESUMO A represión sufrida polo maxisterio en 1936 foi un proceso meditado e organizado para derrubar todo o que lembrase á escola republicana, tanto o seu soporte ideolóxico, como as inn...
Educación e Ideoloxía en Ourense na II Repúbl...
Transcorridas xa moitas décadas desde o catrastófico final do período republicano catastrófico polas consecuencias dunha cruenta guerra civil acompañada dunha salvaxe represión que se cebou ...
As escolas de “Ave-María” en Oure...
Rosa María Cid Galante | Xosé Manuel Cid Fernández
Las Escuelas del Ave-María, creadas por Andrés Manjón a finales del siglo XIX y comienzos del XX y destinadas a los niños económicamente más desfavorecidos, conformaron un estilo y filosofía de enseñanza-aprendizaje muy diferente a lo...
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl es es es es gl gl gl gl gl gl gl gl es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Religión en las aulas. Una materia controvertida. | Sarmiento
A educación relixiosa, segundo está presente nas aulas no sistema educativo español, entendida como educación na fe católica, desde unha privilexiada posición como ensino confesional ademais, é unha materia escolar controvertida. Xa o foi así desde a configuración do sistema educativo español no século XIX, afirma o profesor Antonio Viñao. Analizar o lugar e o status desta materia nos distintos niveis e modalidades de ensino e a súa consideración desde distintas concepcións ideolóxicas é a materia do presente texto. Unha análise que toma en consideración tanto a historia pasada como os tratamentos que ao respecto se realizaron nos anos presentes da Democracia española, examinando a triple perspectiva ideolóxico, político-legal e sociolóxica.
O libro finalmente, inclúe unha breve, aínda que clarificadora referencia final á realidade curricular deste ensino.
A cuestión como sabemos ten suscitado, e soergue actualmente con ocasión do inicio da aplicación curricular da LOMCE, reflexións estimables, manifestos en sentidos contrarios, adhesións emocionais, refugos, ás veces irreflexivos…que viñeron e veñen de posicións filosóficas, culturais ou teolóxicas diversas: desde a neo-escolástica, o materialismo, o idealismo, a filosofía dos valores, a reflexión ética, o racionalismo, a ciencia das relixións, os estudos culturais, a metafísica, o humanismo, a psicanálise…Relixiosidade: racionalidade, a dimensión “do sagrado” e emocionalidade; toda nunha intrincada mestura, que fai non doada a presentación de argumentos pro ut contra, nunha posición dialóxica, tendo ademais unha importantísima carga de resonancia histórica.
A racionalidade acalmada, cultural, política e historicamente informada do profesor Antonio Viñao é idónea, neste sentido, para a presentación dos itinerarios argumentais contrapostos, nunha colección de “textos de traballo, información e debate”, como a que mantén a editorial Morata.
Con axilidade descritiva preséntase a historia escolar española dunha cuestión debatida, con atención singular ao “apoxeo da Relixión católica no franquismo” (pp. 31-40). Maior atención, loxicamente, se lle presta ao tratamento deste ensino “nun Estado constitucionalmente non confesional” (pp. 41-99), mostrando as diversas posicións e propostas, a regulación legal-administrativa da materia desde os gobernos socialistas e do Partido Popular, e os posibles contrastes entre estes ditados e a realidade sociolóxica en transformación cara unha sociedade crecentemente distanciada nos seus comportamentos do diktat católico, en función da súa diversidade e pluralismo.
Sinálase, por fin, que a situación actual, contraditoriamente co que supoñería un Estado non confesional, é produto dunha tradición da posición privilexiada e protexida da Igrexa Católica durante o franquismo, protexida aínda por un Acordo co Vaticano de 1979, que é preconstitucional en canto ao contido. O autor inclínase por entender o valor formativo do ensino científico das relixións ou do feito relixioso e do irrelixioso, que considera, con todo, que será de momento de difícil asunción socio-política, polo que “todo indica que a relixión seguirá sendo unha materia controvertida e cuestionada”.
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: pt gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl gl gl pt es gl gl gl gl gl gl gl gl gl es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Da cadeira ao banco. Escola e modernizaçâo (Séculos XVIII-XX). | Sarmiento
O recoñecido historiador da educación portugués Justino Magalhâes ofrécenos un interpretativo análise sobre a conformación do sistema nacional de educación en Portugal. Dise na solapa que o principal obxecto aquí historiado é a formación do sistema escolar portugués, abordado de forma integrada, nas súas diferentes conxunturas: estatalización (no cabo do século XVIII), nacionalización (no XIX) e posterior gobernamentalización e “reximentación”. Conxunturas que corresponden a complexos históricos, transversais no mundo occidental no que Portugal se inscribiu.
A metáfora Da cadeira ao banco simboliza un proceso pedagóxico, social, político e transcultural de case dous séculos de historia, período no que a educación foi paulatinamente institucionalizada como instrución e afectada polo avance e expansión social da cultura escrita; un tempo tamén no que os perfís de alfabetizado e letrado (diferenciados) foron substituídos por un colectivo de escolarizados. A cultura escolar, con ingredientes diversos de humanismo, de ciencia e de técnica, fíxose presente na cultura nacional e a escola converteuse nun instrumento de ‘modernización’.
Salienta Magalhâes que a escola que xerou e sustentou a Modernidade foi unha institución resultante da confluencia progresiva entre Iluminismo e pragmática, xerando un oficio escolar que congregou unha mente letrada nun alumno cientificamente informado, humanística e civicamente habilitado, con capacidade para expresar esa información e o seu pensamento, a través da cultura escrita (pp. 59-60), dito nunha valoración quizais excesivamente ‘esencializada’, mediante unha “cultura escolar” que foi a adecuación e a simplificación dunha matriz civilizacional ampla e evolutiva, cuxa representación, ensino e apropiación se procesaron basicamente a través da cultura escrita, como discurso e disciplina mental (p. 68).
O denso ensaio, que se abre cun apartado sobre “Modernidade, Educaçâo e Historia” parte do suposto de que na base das Modernidade está a educación nun senso kantiano, como personalización, a idea dunha “humanidade civilizada” para a que a escola e a cultura escolar se tornan constitutivas e instituíntes da Modernidade, a través de procesos de reelaboración da memoria-experiencia con sentido proxectivo (p. 13). Continua o autor cun apartado de “Historia da Educación” entendida, da man de Hayden White, como “un produto do discurso e da discursivación” (p. 22) e preocupado polo obxecto “educacional escolar”. Nesta presentación das bases do seu discurso examina Magalhês o que é “a escola como objecto historiográfico” (pp. 33-62): obxecto epistémico e estrutura socio-educativa; materialidade, pragmática, simbólica e problemática; procesos e unha institución paradoxal: preparar para o futuro, preservando a tradición e as normas. E recorre, de seguido, o que considera os chanzos fundamentais da historia da construción e da evolución da rede escolar en Portugal, entre un vivo municipalismo (non sempre existente) e a sobreposición centralista do Estado.
Estes antecedéntes introdutorios, dan paso á Primeira Parte da obra (“Historia do Educacional Escolar Portugués”, pp. 101-410), despregada desde o eixo da temporalidade cronolóxica arredor da Estatalización primeira, co Pombalismo, da posterior Nacionalización, da man do liberalismo decimonónico, da Gobernamentación aínda tamén decimonónica e, por fin, da “Reximentación”, aberta co Republicanismo e logo continuada ao longo do século XX.
Da cadeira ao banco, ou como se constitúe o “educacional escolar” e como se constrúe a interrelación escola e a modernización da sociedade portuguesa, é o título xenérico da Segunda parte (pp. 411-605), conformada, á súa volta, por cinco capítulos, un deles referido aos ciclos de modernización escolar no Brasil, explicable desde a transversalidade e transnacionalidade que a Modernidade introduce no “educacional escolar”.
Entre outras conclusións, Justino Magalhâes termina afirmando a singularidade do caso portugués, algo que quizais non sexa tal e que unha vez máis forme parte de como os procesos de alfabetización transcorreron na Europa católica e de maior densidade rural. Indica ao respeito que “En canto nos casos inglés e norteamericano e tamén no de outros espazos do Meditarráneo se observa unha correlación positiva entre os factores socio-cultural, político e económico en relación coa alfabetización – p. 593-, no caso portugués, a historia comproba unha escolarización asociada a factores esóxenos, á mobilidade profesional e á emigración. Nos outros casos, o acceso á cultura escrita tornouse un fenómeno intrínseco á vida cotiá da Modernidade, de modo que se puido rexistrar unha disociación entre a alfabetización e a escolarización”. No caso portugués, en troques, rexístrase unha clara asociación: ser un alfabetizado desde mediados do século XIX era sinónimo de ter sido escolarizado, a través dunha “cultura escolar” construída, nacionalizada e transmitida, di na p. 71, nunha combinación entre o local cultural e a sobreposición do Estado, sendo esta aproximación a que mellor explicaría a escolarización xeral, que sen embargo “non esgota a historia da aculturación escrita da sociedade portuguesa”.
Estamos, sen dúbida, ante un texto meditado, maduro, asentado sobre unha consistente empiria e textos anteriores de investigación do autor, que é tamén moi consciente do “estado da arte”, visible na ductilidade na toma en consideración das achegas e argumentos de destacados historiadores da cultura e da educación, en particular do universo francófono, ou filtrado a través del. Hai por momentos no texto algún excesivo amillaramento de conceptos, que evocan involuntariamente significados múltiples, e ‘algunha densidade’ expresiva que pode entorpecer a lectura, do que é un “discurso” que ten presente o estruturalismo, a longue durée e o exercicio literario comunicativo. Dito isto, é innegable a súa solidez; un exercicio de Historia que só pode ser debullado mediante unha lenta, atenta e comprensiva lectura.
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: pt gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl gl gl gl gl gl es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl gl gl gl gl gl gl es gl gl es es gl gl ca es gl gl es ast es gl es es es gl es gl gl gl gl es gl gl es gl gl gl ca es gl gl gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Educación e Ideoloxía en Ourense na II Repúbl...
Transcorridas xa moitas décadas desde o catrastófico final do período republicano catastrófico polas consecuencias dunha cruenta guerra civil acompañada dunha salvaxe represión que se cebou ...
Crebas e naufraxios. A Biblioteca do Colexio ...
Analízase na presente investigación a historia da biblioteca do Colexio Maior de Alonso de Fonseca da Universidad de Santiago desde os inicios do século XVIII, cando aínda era a (única) Biblioteca da Universidade (no mesmo século, en 1767,...
Mujeres con voz propia. Carmen Baroja y Nessi...
Cales son as condicións sociais e políticas que lles facilitan ás mulleres conseguir un maior grao de liberdade e autonomía? Cales son os facilitadores de ruptura cunha tradición antifeminista? Renunciando a respostas preestablecidas, buscando novas pregu...
Les coopperatives d´ensenyament al País Valen...
Nos pasados anos setenta, no escenario de implementación da Lei Xeral de Educación, en coincidencia por outra parte, cos efectos do desarrollismo económico sobre as demandas sociais de escolarización...
Reformas y modos de educación en España: entr...
La Revista de Andorra (publicación del Centro de Estudios Locales de Andorra, dirigida por Javier Alquezar Penón) incluye en su último y reciente número 11 un “Dossier Educación” que recoge las aportaciones presentadas ...
La iglesia católica en Galicia (1910-1936). E...
Desde aquela interesantísima monografía La Iglesia en la Galicia contemporánea. Análisis histórico y teológico del período 1931-36. IIª República, que en 1978 editaron Francisco Carballo e Alfonso Magariños (Akal), ...
Mujeres y educación en la España contemporáne...
Desde a súa creación como organismo oficial, a Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas (JAE, 1907-1936) encargouse tanto de promover e soster unha serie de institucións educativas, como de...
Aulas con memoria. Ciencia, educación y patri...
Os estudos de historia educativa relacionados coa análise do patrimonio escolar, é decir, relacionados co recoñecemento e coa interpretación de indicios e pegadas da acción diaria escolar, constitúen unha das aportacións ...
Antón Moreda. Memoria do exilio.
Xosé M. Malheiro Gutiérrez
Ao longo da última década, a través dun labor que ten moito de profesional mais tamén de afectivo, algúns capítulos esquecidos da historia política galega comezan a ser convenientemente esclarecidos por un grupo de investigadores curtidos nos oficios...
La pedagogia catalana al segle XX. Els seus r...
Cómpre comezar sinalando que Jordi Monés, que conta na actualidade con case 85 anos, é considerado o primeiro historiador da educación das xeracións de postguerra, e probablemente tamén o máis prestixioso e recoñecido...
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl gl es es es gl gl gl gl gl gl es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
A barbarie silenciada. Amoeiro1936. | Sarmiento
CARRIÓN, X.L., QUINTAS, J., CID, X.M., SOUTELO, R., A barbarie silenciada. Amoeiro1936, Fundación Luís Tilve, 2014, 102 pp.
Estamos ante un interesante traballo de historia local, aínda que non extenso si suficiente e necesario para darnos a entender desde diversos puntos de vista os feitos e a ideoloxía vivida no concello de Amoeiro e a súa contorna, dende o inicio do século XX ata a entrada do franquismo. Unha débeda que estaba pendente. Xa que logo, dáse luz á barbarie que permanecía no silencio ou non se tiña tratado coma se merece.
Percorrendo as súas entretidas páxinas, obsérvase como nesta localidade, caracterizada por ser unha pequena zona rural tradicionalmente conservadora, foi prendendo chama e mudando a conciencia e pensamento destes habitantes dos Chaos o asociacionismo obreiro, o movemento agrario galego, os sindicatos, as ideas socialistas, republicanas e de progreso, cuxo expoñente máximo pode dicirse que se atopou na figura de Castor Sánchez Martínez. Foi este un home preocupado pola cultura e comprometido sempre por mellorar a situación e condicións de vida e benestar dos seus veciños, tanto dende o Concello –no que exerceu como alcalde socialista durante unha boa parte do período republicano e asasinado por un falanxista, un caloroso 25 de agosto de 1936 na estrada de Leiro a Ribadavia– como dende o Comité Provincial Pro-Ferrocarril, do que formaba parte como vogal e tiña por misión a defensa das polémicas obras de construción do ferrocarril da liña Madrid-Zamora-Ourense-Vigo.
O tema da educación constitúe un dos eixos principais da obra. Do seu estado dános conta especialmente as achegas do profesor Xosé Manuel Cid Fernández cunha debulla pormenoriza e exhaustiva do todo canto aconteceu na redonda. Sinala como sabedores os rexentes locais de que sen escolas non había avance nin progreso, aproveitando o momento propicio da política expansiva escolar do primeiro bienio republicano, en Amoeiro axiña se construíron novas escolas, pasando dos 10 mestres que tiña en1930 a 19 en 1936. Un incremento escasamente logrado noutros concellos da provincia ourensá. Desta maneira, xa en febreiro de 1932 todas as parroquias do Concello contaban con dúas escolas de ensino primario: unha masculina e outra feminina. Escolas que, por outra banda, tiveron a sorte de estaren ocupadas por entusiasmados mestres e mestras comprometidos co ideario republicano e as ideas innovadoras do momento. Moitos deles foron destacados membros da ATEO (Asociación de Trabajadores de la Enseñanza de Orense), importante foro provincial de debate das correntes educativas de vangarda, entre as que estaban as influencias do modelo krausista e da propia Institución Libre de Enseñanza, que aportaban novos métodos pedagóxicos cos que trataban de paliar o estado deplorable que por diversas causas estaba a padecer o ensino da época. Unha ralea deles foron precisamente sancionados no proceso de depuración levado a cabo nos primeiros momentos da sublevación no ano trinta e seis, co asasinato emblemático dalgún, coma foi o caso de Rafael Alonso, quen non tivo tan sequera a opción de ser sometido a xuízo. B arbarie na que se menciona de forma nominal a todos e cada un dos numerosos mestres que a padeceron, tanto desta localidade coma doutras lindeiras.
Remata precisamente a publicación cunha alusión por parte do autor Raúl Soutelo Vázquez a estes feitos brutais –que afectaron mesmamente ao médico José Rodríguez Portugal (que viñera para aquí porque nunha sesión municipal se aprobara que houbera dous médicos) e a boa parte da corporación republicana, cuxos bens foron incautados– durante a Guerra Civil. Fálase de fosas, beiravías, das falcatruadas máis noxentas ás que se pode someter o ser humano, de entrega voluntaria de diñeiro e outros produtos requiridos polos falanxistas locais como peaxe que moitas familias tiveron que pagar para evitar males maiores.
Todo isto relátase utilizando as abundantes fontes e testemuños orais. Escoitando o sentir dos veciños, as súas historias de vida, narradas por veces sen poder evitar bágoas. Pois ao fin e ao cabo, foron os paisanos os verdadeiros protagonistas deste tempo convulso. Recuperar a memoria dos asasinados na Guerra Civil e que permanecen silenciados para que publicamente se lles poida devolver a dignidade merecida, é xa outra cousa.
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl es es es gl gl gl gl en gl es gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es pt gl es gl gl gl es gl es es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Lembranza de Julio | Sarmiento
Pertenzo á derradeira xeración que tivo que saír de Galicia para estudar Pedagoxía. Así como eu marchaba para Madrid en setembro de 1973, abríase en Compostela a nova Facultade de Filosofía e Ciencias da Educación. Ata aqueles anos so se podía estudar Pedagoxía en catro universidades: Madrid, Barcelona, Valencia e Salamanca pero as cousas estaban cambiando moito coa reforma de Villar Palasí nos estertores do franquismo e unha nova cultura pedagóxica empezaba a asomar no horizonte, moito máis alá do que a Lei Xeral de Educación amosaba.
Eu era un rapaz novo que quería cambiar radicalmente o mundo, e pensaba que a ferramenta máis potente para facelo era a educación, e pasei dunha incipiente inclinación pola filosofía a unha forma práctica de desenvolver as miñas ideas, de entender as arelas das persoas, de acadar un mundo máis luminoso e cheo de sorrisos. Deixei Compostela e fun a Madrid nunha época na que todo estaba fervendo. Era o momento das condenas polo xuízo 1001 a CC.OO. e do fusilamento de Puig Antich pouco despois, e realmente todo se movía naquela universidade, pero o que menos se movía era aquela sección de Pedagoxía á que cheguei e sentinme como un marciano.
Eu aínda non tiña unha conciencia tan desenvolvida, como a tiven poucos anos despois, para entender o que se perdera dende o ámbito educativo coa Guerra Civil. Nacín nunha familia perseguida polo franquismo e que sufriu nos anos máis duros da ditadura, e xa con oito ou nove anos recoñecía unha bandeira republicana, pero na miña casa, naquela época, se falaba entón con moita prudencia do pasado e eu tiña que aprender por fora. En Madrid empecei a vivir cuns amigos (que aínda o son) que estudaban Ciencias Políticas e as nosas conversas xiraban arredor das liortas entre anarquistas e comunistas na Guerra Civil e do que acontecera en Maio de 1968. A nosa casa viña moita xente de tons excedidos, e todos queriamos merendarmos o mundo e pensabamos en acabar co capitalismo, e non nos conformabamos con vivir nunha “democracia burguesa” e víamos a Plataxunta como unha traizón.
Era evidente que eu vivía nunha grande distancia entre os meus amigos libertarios, trotskistas ou maoístas cos que me movía pola cidade e o campus, e o ambiente timorato que tiña na miña clase da Facultade. Coido que a pedagoxía pola que tiña interese estaba noutra parte, non entendía aínda ben onde exactamente, pero non naquel ambiente. É certo que neses anos por clase tiven compañeiros e compañeiras excelentes entre os que non podo deixar de citar a Aída Terrón, Carmen Colmenar, Miguel Escalera ou Pilar López, pero eu buscaba algo máis alá do antifranquismo, quería romper cunha organización do mundo inxusta, non me chegaba con poder berrar nunha gaiola. “O importante é vivir, non dobrarse cun traballo escravo” pensaba eu con vinte un ou vinte dous anos.
Presentación da biografía de Cossío na Residencia de Estudiantes no ano 1994. Presiden a mesa, ademáis do autor, Natalia Cossío, o ministro de educación Suárez Pertierra e o profesor Julio Ruiz Berrio. En primeira fila pode
verse, entre outros, ó director de entonces da Residencia D. José García Velasco.
A primeira vez que escoitei falar de Francisco Giner de los Ríos e do krausismo, foi nas clases de Xosé Fernando Filgueira Valverde no antigo Instituto Masculino de Pontevedra, hoxe Sánchez Cantón. Filgueira utilizábaos para explicarnos a Xeración de 1898, e nalgún momento incluso fíxonos escoitar fragmentos do Arquivo da Palabra. Aos meus dezaseis anos eu pensei que aquilo era bastante escuro e non lle din entón máis importancia. Pero pouco despois lembro que en Pontevedra abrírase unha academia privada que chamaban “Francisco Giner de los Ríos” promovida polos irmáns anarquistas Cuña Casasbellas e varios membros do Partido Comunista (pois si, houbo un tempo en que podían andar xuntos). Lembro como a miña nai acolleu cun sorriso aquel acontecemento. “Volven”, dixo polo baixo. Eu entón descoñecía que pertencera na súa xuventude ás JSU, e moito do seu pasado republicano.
Cando comezamos o curso 1975-1976, tiñamos a materia Historia da Educación II, que nos empezou a dar o adxunto á cátedra. Chamábase Julio Ruiz Berrio. Eu non tiña naquel tempo especial afección pola historia da educación, so estaba alí para transformar o mundo aprendendo pedagoxía. Julio era correcto e afable, pero gardaba as distancias cos alumnos tratándonos sempre de “usted” e a miña vestimenta de mozo iracundo non podía ofrecerlle moita confianza. As súas clases eran bastante distintas das outras, non so amenas, senón que nos ían descubrindo retallos dun tempo pasado que descoñecíamos completamente. Lémbrome do dominio que tiña sobre a época de Carlos IV e como fun descubrindo aos ilustrados españois pola súa man, como describía unha sociedade que tan ben retrataba Goya, pero que el ía debullando desde a perspectiva dos contrastes entre aquela España negra e os poucos afrancesados que a denunciaban.
En 1976 celebrábase o centenario da Institución Libre de Enseñanza. Naqueles días empezabamos a recuperar a memoria que quixeron agochar os franquistas, e os meus amigos ácratas, claro está, reivindicaban a Ferrer. Merquei un libro seu que lin de corrido, pero non lle atopei moito gancho, nin graza. E por aquelas semanas Julio empezou a explicarnos como foi desenvolvéndose todo aquel movemento krausista. Falábanos da viaxe de Sanz del Río e da cuestión universitaria e deunos algúns textos de Giner, que lin con abraio. Acababa de aparecer Cuadernos de Pedagogía que Miguel Escalera vendíanos a ducia e media de estudantes, e nunha ocasión apareceu co número dedicado a Institución Libre de Enseñanza. Coido que o lin enteiro tres ou catro veces. E ao rematar o curso fun a ver a Julio dicíndolle que ía facer o doutorado e que quería estudar as Misións Pedagóxicas e pregunteille se había algún estudo no que puidera ilustrarme. Díxome que ninguén fixera nada e miroume con esa discreción e distancia calculada coa que ollaba aos estudantes, quizais acostumado a escoitar a moitos cos que finalmente non ocorría nada, e aconselloume dúas cousas: que lera no Instituto San José de Calasanz ás memorias do Padroado, e que fose pola Academia da Historia e buscase alí entre os papeis da Fundación Francisco Giner, que apenas estaban investigados.
Non sabía Julio como estaba determinando o meu futuro. Empecei a primeiros de setembro de 1976 mirando aqueles libros e papeis e aínda sigo con esa teima. Lembro que viñera nunha ocasión a unha festa de estudantes na que eu toquei a gaita exercendo de galego e gustáballe departir as veces no bar con nós, pero non xogaba a facer demagoxia, nin a facerse o simpático, pero cando tiñas ocasión de falar con el no despacho a súa conversación era agradable e chea de suxestións. Sorría cando facías un descubrimento elemental como cando pregunteille asustado que era iso da masonería e porqué Enrique Herrera Oria acusaba aos institucionistas de masóns, ou cando descubrías que algúns dos grandes protagonistas da educación republicana aínda vivían e regresaban do exilio, e eu atopaba o que escribiran cincuenta ou sesenta anos atrás.
Ao rematar a carreira eu tiven que facer o servizo militar na Armada e fixen todo o que puiden para regresar a Madrid, e continuar investigando. Fun destinado ao vello Ministerio de Mariña e con moita frecuencia ía ao San José de Calasanz para seguir lendo aqueles libros e tomar notas. Algún día tenme visto Julio con traxe de mariñeiro, e coido que gustáballe ver o interese que estaba collendo no tema porque descubríalle a el tamén cousas, que seguíamos comentando.
Despois de defender a tesiña en 1979 díxenlle que quería continuar coa figura de Cossío e deume para adiante. Pero poucos meses despois marchei para Lugo, e o que pensaba que ía ser un traballo de tres ou catro anos converteuse en dez. Antes de marchar fun a súa casa na que acostumaba a convidarme a un licor matutino, e entregueille un informe sobre as fontes de documentación que fora descubrindo para a tese “Preocúpate da tese e dos teus alumnos”, me dixo ao marchar. A vida foi evolucionando para os dous. Julio gañou a súa praza de catedrático en Oviedo e alí o fun a visitalo en varias ocasións. Cando eu tiña xa lista a tese regresou a Madrid, pero preferiu que a defendera en Oviedo porque os trámites burocráticos eran máis rápidos, pero coido que tamén porque gustáballe volver a unha cidade na que pasou un tempo moi feliz. Lembro que en 1990 fo cando coñecín a Carmen Diego, a Montse, a Violeta, a Ángel e puiden comprender mellor aqueles anos que pasou en Oviedo con Aida como anfitrioa.
Grupo de alumnos e participantes no curso de vran do 2007 que a USC celebraba tradicionalmente en Foz (Lugo)
Entre 1980 e 1990 foron para min anos de formación como investigador, das miñas primeiras publicacións e presentación en sociedade. Eu viña de Madrid, e realmente empecei a contactar cos meus compañeiros galegos en 1982, en Alcalá de Henares, onde Julio amosouse como o líder indiscutido do noso gremio. Ao contrario de Antón, Vicente ou Herminio eu fora o seu alumno e sentíame sempre noutra dimensión, con máis proximidade intelectual, máis preto. En 1985 invitoume a participar na homenaxe a Cossío e en 1990 fixemos o coloquio de Santiago, onde realmente se fraguou o grupo galego. Foi a partir dese ano cando a miña relación con Julio foi más intensa. Despois de ler a tese fíxome un aparte e díxome, “o teu traballo é moi bó, debes presentalo ao premio nacional de investigación educativa”. E cando fun premiado quedamos en Madrid, e díxome “Vas a coñecer a Residencia de Estudiantes que foi novamente aberta, e xa falei con eles e teñen interese en publicar a tese”.
Eu fora moitas veces ao Instituto San José de Calasanz pero nunca me achegara ata aqueles edificios de ladrillo, que ninguén me dixera que eran os da Residencia histórica. Lémbrome que un día soleado nos sentamos na entrada do hotel e alí falamos con José García-Velasco quen apareceu co meu libro sobre as Misións Pedagóxicas. En 1994 presentoume o libro biográfico de Cossío en compañía de Natalia, a neta de Cossío e o ministro Gustavo Suárez Pertierra, eu nunca me vira rodeado de tanta xente coñecida: estaba un numeroso grupo de membros da Fundación Francisco Giner, e moitos colegas madrileños. Coido que nunca firmei tantos libros na miña vida. Ao despedirnos ese día díxome: “Y ahora que no se te suba a la cabeza”.
Ese mesmo ano puiden gozar da súa compañía como nunca outra vez tiven ocasión. Fomos a Ámsterdam ao congreso da ISCHE, e nun momento escapamos os dous daquelas reunións nas que só se escoitaba falar en inglés para visitar o RijksMuseum. El tiña moito interese en ver a Ronda de Noite de Rubens, e foi unha das poucas salas que visitamos, e por suposto despois, a toda presa, fomos a ver o Museo Van Gogh, e comemos xuntos nun restaurante italiano. Aprendín ese día que visitar un gran museo pode ser un pracer exquisito dunha hora e catro obras senlleiras, e non acabar saturado e cansado querendo ollalo todo de sala en sala. Xa outro día quedamos con Sjaak e Marimar na Haya para ver a zona do Binnehof e entramos no Mauritshuis. Eu non sabía o que ía ver alí pero Julio si: e de repente apareceuse a Lección de anatomía de Rembrandt, e algún Vermeer, Steen, Holbein, Hals que arrepiaban da emoción, saber que estaban nun museo tan pequeno e Durante vinte anos coincidimos moitas veces máis e pasei con el outros momentos entrañables. Tiña moita graza e unha intensa conversación. Non lle gustaba que lle fixeran as beiras, pero el tampouco era moi de facer loanzas. Notábaselle moito que desprezaba aos fonchos e presuntuosos, era serio no traballo e moi rigoroso en todo o que afirmaba, e axudaba moito cando amosábaslle unha preocupación, unha hipótese que podía ser confirmada. Tiña unha especial predilección por contar a historia da formación dos mestres nas súas orixes e a moitos que os formamos coido que nos marcou coa súa maneira de relatar as dificultades que tivo a profesión para abrirse paso e ser recoñecida. Eran as súas publicacións onde podías ler esas inquedanzas pero era nos momentos informais cando sentías a importancia que seguíalle dando ao labor dun mestre primario.
En 2002 puiden organizar a primeiro curso de verano en Foz, e inviteino a vir. Foron dez anos no que estiven atendendo a moitos colegas con temas que eu consideraba pertinentes e actuais, en sete das dez ocasións contei con Julio. Era feliz eses días. En 2003 que falabamos das Misións Pedagóxicas quedouse toda a semana, e ata me pediu un certificado de participación que eu logo esquecinme de mandarlle. Ao acabar as sesións paseabamos todas as tardes ata o final do peirao, e estabamos un rato de conversa ao pe do faro. Cando estaba, ía a todas as conferencias pero non ás da primeira hora da tarde: é que gustáballe ver o final de etapa do Tour, segundo contoume un día confidencialmente.
Como conferenciante gardaba sempre as formas académicas e coido que debía sentirse espido se non levaba chaqueta e garabata. Tolerante e con moito sentido do humor, vital nas súas afirmacións, as veces cunha certa retranca cando o presentabas na periferia peninsular, e rematabas de expoñer os seus méritos engadía cun sorriso aquilo de “e de Madrid”. De todas as conferencias que veu dar a Foz aqueles anos sorprendeume especialmente a de 2006 na que falou dos planos de reforma educativa dos ilustrados españois. Eu lle escoitara nunha ocasión falar de que as cidades podían estudarse pola situación na que se atopaban as súas institucións educativas dentro delas, porque ían condicionando moitas veces o seu crecemento. Pero non maxinaba que estaba pensando no Madrid do século XVIII, e sinto que non deixara un texto daquela disertación porque coido que era un modelo que podía aplicarse a outras moitas cidades.
O primeiro día do Coloquio de Cádiz saín a almorzar cedo ao comedor no Parador onde aloxárame e alí estaba Julio. “¡Qué tal Don Eugenio!” díxome con certa sorna. Pareceume algo ensimesmado e solitario. Queixouse dos colegas que se xubilaban anticipadamente, “é porque non teñen vocación e en realidade nunca gustoulles a ensinanza”, remataba. Mirándoo eu pensaba que aquel mestre de todos nós seguía sendo o mestre que non se daba por vencido, e que, de seguro, a súa maior ilusión seguía sendo ter novamente algún discípulo ao que lle puidera transmitir cousas, ao que poder orientar e sentarse nunha mesa como agora estabamos os dous naquela mañá gaditana. Coincidimos as dúas mañás seguintes no mesmo lugar. Na última preguntoume como quedaran as eleccións á xunta directiva da SEDHE, pois el marchara despois de votar. E logo me dixo que ía estar pouco tempo nas sesións porque quería facer algunhas compras antes de coller o tren e regresar a Madrid. Aquela mañá pasou por onde eu estaba, el ía sen compañía e eu con certa présa porque quería entrar a escoitar algunhas intervencións que levaba apuntadas e deixeino pasar, deume certa coraxe non ter parado para botar un conto porque cando saín da sesión xa non estaba.
Unhas semanas máis tarde Antonio Viñao dábanos a aciaga nova do seu pasamento.
Universidade de Santiago de Compostela
Julio Ruiz Berrio: Memoria do traballo compartido en dous tempos
Publicado en Sep 16, 2014
Julio Ruiz Berrio. Camiños transitados xuntos
Publicado en Sep 16, 2014
In Memoriam Julio Ruiz Berrio
Publicado en Sep 16, 2014
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: gl gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl gl gl pt es gl gl es gl pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
A utilidade do inútil. | Sarmiento
ORDINE, Nuccio (2015): A utilidade do inútil. Pontevedra: Ed. Kalandraka.
Sabemos que hai palabras-clave, palabras-cume que condensan as nosas ideas, as nosas esperanzas e as nosas decisións, e que deberían brillar como estrelas mentais cada vez que as pronunciemos. Sabemos moi ben cales son esas palabras nas que se centran tantas obrigas e tantos desexos: liberdade, dignidade, dereitos humanos, pobo, xustiza social, democracia, entre outras moitas (…).
Mais, pouco a pouco as palabras viciáronse, enfermaron a por de ser violadas polas peores demagoxias da linguaxe dominante. E nós que as amamos porque nelas alenta a nosa verdade, a nosa esperanza e a nosa loita, seguimos decíndoas porque as necesitamos, porque son as que deben expresar e transmitir os nosos valores positivos, as nosas normas de vida e as nosas consignas de combate. Decímolas, sí, e é necesario e fermoso que así sexa.
Julio Cortázar: “As palabras violadas”.
O home necesita en primeiro lugar, como quen bebe auga, beber soños.
Por un azar, chegou ás nosas mans un ensaio necesario, cun título de seu moi suxerente: A utilidade do inútil, do profesor italiano Nuccio Ordine. Un ensaio de lectura amable, mais de grande profundidade e rigor. Unha lectura moi grata en canto que o autor combina admirablemente a claridade da súa prosa e a amenidade expositiva coa fondura do seu pensamento, nunha simbiose moi efectiva, algo que o lector sempre agradece.
O capítulo inicial do libro leva por título: “A útil inutilidade da literatura”. Un título revelador. Moito se ten escrito sobre o valor das humanidades, sobre a súa transcendencia na formación humana e sobre a seu rol e a súa consideración curricular no actual sistema educativo. Temos lidas moitas páxinas ao respecto, moitas veces admirables e clarificadoras, mais outras moitas pouco reveladoras. Por iso louvamos tanto a lectura deste libro, pois poucas veces vimos tan ben tratada esta cuestión obxecto de innumerables controversias. Nun tempo social e educativo no que estamos necesitados de pensamento educativo liberador, as palabras de Nuccio Ordine resúltannos vivificadoras e iluminadoras. Botando man do pensamento de diferentes pensadores e creadores, do campo das artes, da literatura, da filosofía e da ciencia, desde os pensadores e escritores clásicos ata hoxe, en base a citas e a fragmentos de variados escritos destes creadores, imos recoñecendo o sentido profundo que estes saberes teñen para a conformación intelectual e sentimental dos seres humanos ao longo da historia. Semella algo evidente, mais no actual marco de pensamento dominante, son moitas e moi poderosas as ideoloxías que nos queren convencer da inutilidade destes saberes na sociedade actual.
Este pensamento utilitarista e monetarista vai ser cuestionado, dunha maneira clarividente, na segunda parte do ensaio que leva como encabezamento este significativo epígrafe: “A universidade-empresa e os estudantes-clientes”. En efecto, toda unha corrente de pensamento ultraliberal, fundamentalmente desde a década dos oitenta, está percorrendo o mundo económico e educativo, alterando e derrubando os seus alicercerces máis sólidos, os seus máis nobres fins. En nome da calidade, da mellora, da produtividade, da eficiencia ou da excelencia, palabras enganosas e prostituídas no seu significado primixéneo, trátase de desvirtuar e de pór ao servizo de intereses meramente economicistas, todos aqueles ámbitos de benestar e progreso social construídos con tanto esforzo e sufrimento ao longo dos séculos. E, daquela, cuestionar e desvirtuar, mesmo anular, todo aquel pensamento “inútil”, e toda a tradición educativa crítica e liberadora dos seres humanos.
Semella que xa nada tivese valor, só un prezo (que as clases máis desfavorecidas deben pagar). O libro recórdanos que debemos estar preparados para desenmascarar as mensaxes, as prácticas e os fins que se agochan debaixo destas ideoloxías poderosas que se nos presentan enfeitadas tralo engado desas palabras, verdadeiros eufemismos encubridores dun pensamento conservador a ultranza. O profesor Nuccio Ordine recórdanos que a escola non é unha empresa e que o sistema educativo foise construíndo históricamente en base a un pensamento e a uns valores propios de renovación e cambio. É desde ese pensamento propio, desde os propios valores da cultura escolar, desde onde debemos dialogar en pé de igualdade co mundo económico e social, única maneira de non quedarmos aos pés dos cabalos do pensamento neoliberal e de construírmos desde o diálogo e a cooperación un mundo xusto, unha sociedade con verdadeira liberdade e igualdade de oportunidades.
Non estamos a falar a mesma linguaxe de certos sectores que enchen os seus discursos coa palabra liberdade, elección de centro ou dereitos do individuo: qué liberdade de elección poden ter millóns de cidadáns nun mercado “libre” ao que concorren cos petos baleiros fronte a unha minoría dona da gran riqueza do planeta? A man invisible do mercado ten dono e propósitos moi ben definidos. E a globalización non é tampouco un concepto neutro ou abstracto.
Centrándonos no mundo educativo, non deberiamos esquecer os nosos valores, toda a nosa cultura escolar de calidade e mellora educativas. Habemos de partir das nosas propias prácticas e experiencias, tanto no ámbito docente como no de xestión e organización dos centros educativos, recoñecendo e valorando o traballo de calidade acadado, para a partir da nosa propia tradición docente e de xestión, elaborar desde dentro do sistema público propostas para seguir perfeccionando o sistema educativo, sempre abertos ás demandas e esixencias sociais dun mundo cambiante, mais, desde unha perspectiva propia de profesionalidade e renovación. Desde unha cultura educativa que debemos coñecer, valorar, difundir e da que sentirnos orgullosos, pois aséntase en alicerces moi sólidos, desde a antigüidade aos nosos días. En definitiva, o pensamento educativo existe, este patrimonio ten un inmenso valor como factor de cambio social e de liberación humana e non pode ser ignorado nin desprezado desde posicións interesadas, desde ámbitos de pensamento que basan o desenvolvemento humano e social en axiomas economicistas, de valores ruíns de cálculo mercantilista e de beneficio a curto prazo.
A terceira parte, que o autor titula: “ Posuír mata: dignitas homini, amor, verdade”, é un novo alegato en favor da dignidade dos seres humanos. E, para ilustrar os camiños dunha nova pedagoxía posible, na cuarta e derradeira parte do libro, o autor inclúe unhas palabras do pedagogo norteamericano Abraham Flexner (1866-1959), un dos creadores do Institute for Advance Study de Princepton, que dirixiu entre 1930 e 1939. Unha reflexión final deste pedogogo norteamericano, ao fronte dunha das institucións educativas máis libres e avanzadas, na liña do pensamento libre e liberador de tantos pensadores e creadores que foron ao longo da historia. Un discurso, pronunciado no ano 1939, que titulou: “A utilidade dos coñecementos inútiles”, que é toda unha declaración de intencións.
Por último, non deixa de sorprendernos a disposición tan orixinal e significativa da bibliografía final, tan diversa, tan vasta. Unha disposición bibliográfica en base a núcleos temáticos e á propia ordenación do discurso, que resulta moi atractiva, por eficaz e novidosa.
Para os que nos dedicamos a este vello e delicado oficio, ler este libro é tan necesario como bebermos soños, esa auga que nos permite seguir adiante. Respirar e resistir, nun tempo de confusión.
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl es es es gl gl es it gl gl gl gl gl gl es ast es gl gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Julio Ruiz Berrio | Sarmiento
Pertenzo á derradeira xeración que tivo que saír de Galicia para estudar Pedagoxía. Así como eu marchaba para Madrid en setembro de 1973, abríase en Compostela a nova Facultade de Filosofía e Ciencias da Educación. Ata aqueles anos so se podía estudar...
Julio Ruiz Berrio: Memoria do traballo compar...
Se ben dende había xa algúns anos viñámolo vendo un tanto desmellorado, non por iso deixou de sorprendernos e conmocionarnos a mensaxe que Antonio Viñao nos remitiu na primeira hora da tarde do pasado 9 de outubro, a través da canle institucional máis r...
Julio Ruiz Berrio. Camiños transitados xuntos...
Julio Ruiz Berrio faleceu o 9 de outubro de 2013, no medio da sorpresa de cantos o coñeciamos; tíñase gañada a admiración e o recoñecemento da comunidade internacional da Historia da Educación, e de boa parta doutras comunidades científicas que o trata...
In Memoriam Julio Ruiz Berrio
Este es sólo uno más de los múltiples testimonios con los que, tras su fallecimiento en el pasado mes de octubre, han querido expresar su pesar muchos de sus amigos, colegas y discípulos. Tengan estas palabras el valor que tengan (y probablemente lo tengan...
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl es es es pt gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl gl pt gl es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
La dirección de Centros: Gestión, ética y política | Sarmiento
Rosa Vázquez, unha das maiores coñecedoras das luces e sombrasda dirección educativa en España, desentraña nesta obra, de xeito revelador e crítico, certos aspectos que interveñen no labor directivo, derrubando presupostos fondamente arraigados e ata o de agora non cuestionados, coa mestría que só posúe quen foi testemuña da acción directiva dende dentro.
Aínda que é un traballo breve en aparencia, non se trata dunha obra divulgativa para masas, senón que ten que ser lida con detemento e sosego, pois a rigorosidade coa que está escrita solicita un público familiarizado coa materia. Ás veces achega demasiadas cifras nun intento de avalar as súas afirmacións con datos estatísticos, podendo dificultar este rigor unha lectura fluída; mentres que noutros casos, bótase en falta a utilización dalgunha fonte bibliográfica complementaria dos últimos tempos. Pero o certo é que é unha obra que non pretende mostrar a cara amable da dirección, senón expoñer as dificultades e os desafíos cambiantes ós que se ten que enfrontar nos nosos días; así mesmo, nas súas páxinas subxace un pouso de denuncia que manifesta que á organización educativa non se lle poden aplicar os intereses de mercado que se lles atribúen ás organizacións empresariais e industriais, aínda que esta ideoloxía siga penetrando de xeito subrepticio no panorama educativo a través do discurso político. En definitiva, é unha obra que non deixa indiferente ó lector, senón que o conduce a un proceso de reflexión
No seguinte capítulo, advirte sobre o risco de racionalizar a dirección escolar no sentido de outorgarlle unhas solucións prefabricadas de antemán pola investigación científica, cuxo principal obxectivo é a procura da máxima eficacia; aínda que estas resulten alleas á realidade de cada organización educativa, quedando relegado o director ou directora a un xestor educativo. Este discurso alienado da procura da calidade e da rendibilidade non fai máis que potenciar as diferenzas en materia de educación, perseguíndose os mellores resultados académicos a costa dos valores éticos e educativos.
O terceiro capítulo é o máis extenso e nel abórdanse múltiples aspectos, entre os que se salientan a investigación en materia de dirección, a formación e a profesionalización directiva, e a ética na dirección escolar. A propósito da primeira dimensión diremos que Vázquez Recio considera que o feito de que se investiguen certos aspectos da dirección e non outros, tamén obedece a intereses políticos emparentados coas reformas educativas; por poñer un exemplo, a investigación sobre xénero e dirección foi unha das grandes esquecidas xa que a súa repercusión na calidade dos centros non sería tan notable, por non falar da visión masculinizada coa que se veu tratando. Outro dos inconvenientes que xorde na investigación da dirección é que os teóricos non se introducen na realidade dos centros; senón que se preocupan basicamente de enriquecer o seu currículo, co cal dificilmente se poden facer achegas que melloren o quefacer directivo e o salvagarden dos embates estadistas. A isto hai que engadir a fenda entre os intereses e necesidades de quen investiga e os investigados (directores e directoras), ós que non se lles pide opinión; pero que serán a fin de contas os que teñan que aplicar as directrices resultantes das indagacións.
No que concirne á profesionalización e formación directiva, diremos que o que se pretende é transmitirlles ós directores e directoras unhas pautas que lles permitan resolver as actividades arduas que se lles presenten e desenvolver unha dirección eficaz en aras da calidade educativa. É precisamente este intenso interese na preparación dos directores o que provoca unha desvinculación do resto da comunidade educativa, coa conseguinte división de funcións no seo da organización escolar que, como ben indica a autora, marca as diferenzas entre os profesionais da dirección e os profesionais da ensinanza.
Tamén recibe unha mención especial a ética, tema non moi tratado no noso panorama nacional entre outras cousas porque é incompatible co discurso da racionalización da dirección; pero é indispensable a súa presenza exercida con seriedade en toda acción directiva, xa que continuamente se teñen que estar tomando decisións e moitas delas raiando o límite da
O capítulo cuarto ocúpase das competencias polo crecente interese que teñen na acción directiva, pois considérase que o dominio destas conducirá á excelencia da dirección; pero a autora cuestiona ata que punto non terían que ser dominio tamén do resto do profesorado e máis cando nos nosos días se preconiza un liderado compartido. E a esta última cuestión se dedica o capítulo quinto, comezando por establecer a diferenciación conceptual entre dirección e liderado, concepto por outra parte extrapolado do mundo empresarial, para pasar a continuación a tratalo dun xeito pormenorizado pola importancia que se lle atribúe na súa achega á calidade da educación. Nesta altura, a autora salienta unha importante contradición segundo a cal, avógase por un liderado distribuído e pedagóxico; pero dende o modus operandidun directivo de empresa. Ademais, de ser en verdade un liderado compartido, requiriría a participación real de toda a comunidade educativa, sen centrarse exclusivamente na figura do director ou directora, o cal é moi difícil que aconteza, xa que o liderado se sustenta sobre unha rede de influencia informal que recae normalmente na dirección e como dixemos anteriormente, este é un factor que tende a crear división entre esta e o profesorado.
No capítulo sexto, a autora céntrase en cuestións tan novidosas como son os aspectos emocionais e que non foron abordadas con frecuencia cando se fala da dirección; a pesar da relevancia indiscutible que cumpren en toda acción directiva. Rosa Vázquez céntrase nomeadamente en dous deles, a soidade da dirección e a confianza. O primeiro alude á autorreflexión particular que require este cargo; pero tamén á falta de apoio por parte da comunidade creando un illamento en torno á figura directiva. Pola súa parte, a confianza, baluarte fundamental do labor directivo, pode verse socavada polas intrigas existentes en torno ó mesmo. Con isto a autora pretende evidenciar que de nada serven o liderado, as competencias, a profesionalización e a formación do director, se non se atenden tamén a parte humana e as relacións que se establecen no marco da organización escolar.
No derradeiro capítulo, que se caracteriza por ser o máis breve, pero á súa vez o máis logrado e ilustrativo, a autora presenta dez consideracións que parten dun principio básico consonte o cal, a dirección escolar ha de ser efectuada dende parámetros intrinsecamente educativos, ha de ser entendida como un compromiso asumido por todos e todas e fundamentado no intercambio mutuo de coñecementos e experiencias. Do mesmo xeito, o centro neurálxico será compartido pola dirección eo colectivo educativo, feito que fomentará o sentido de pertenza á institución e por último, pero non menos importante, sempre se ha de ter en consideración a especificidade de cada centro.
Aquí só se inclúe un pequeno adianto das achegas que realiza Rosa Vázquez; de xeito que é preciso proceder á lectura desta obra para comprender o alcance das súas contribucións na súa plenitude.
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: es gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl es es es gl gl gl gl gl gl gl gl es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
María de Maeztu. Una antología de textos. | Sarmiento
Na obra recentemente publicada en torno á singular figura de María de Maeztu y Whitney, os autores Porto Ucha e Vázquez Ramil achégannos en primeira instancia un interesante estudo teórico no que analizan o pensamento social e pedagóxico desta muller de fortes conviccións que avogaba pola función emancipadora da educación, para deterse logo nunha selección de textos que ilustran o percorrido exemplar de fortaleza e de tenacidade que caracterizou a vida da que foi impulsora e directora da Residencia de Señoritas de Madrid e do Lyceum Club.
O eixo inicial sobre o que se estrutura o libro xira en torno ás reflexións pedagóxicas e sociais da mestra feminista e destacada intelectual da Idade de Prata María de Maeztu. Pártese aquí da aproximación aos primeiros pulos en prol da educación da muller no contexto español, indagando así nos aportes do Krausismo e da Institución Libre de Enseñanza como xermolo da renovación pedagóxica e moral da sociedade española, ademais de explorar as inquedanzas de Fernando de Castro e as súas iniciativas humanitario- feministas.
Neste sentido, ao afondar nas realizacións educativas máis relevantes dos institucionistas –pois delas nútrese e bebe en boa medida Maeztu-, e máis alá de facer fincapé no Museo Pedagógico Nacional, nas Colonias Escolares, na Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas (da que foi pensionada), na Residencia de Estudiantes e no Instituto-Escuela, os autores da obra focalizan a súa atención na Residencia de Señoritas de Madrid, que estivo desde os seus comezos baixo a batuta da biografiada. Non quedan á marxe deste percorrido as alusións ao Grupo Feminino de la Residencia de Estudiantes de Madrid, á pegada estadounidense na Residencia de Señoritas mediante o International Institute for Girls in Spain, así como a presentación dunha panorámica da vida na Residencia madrileña.
Con estes elementos informativos, Porto Ucha e Vázquez Ramil penetran na traxectoria vital e profesional da discípula de Unamuno e Ortega, partindo das súas orixes en Vitoria no ano 1881 ata a súa repentina morte no Mar da Prata, no 1948. Unha vida de paixón pola educación, acción e perseveranza que marcou a obra escrita e divulgadora que se analiza tematicamente no libro. Esta análise atende, fundamentalmente, aos primeiros escritos pedagóxicos e feministas da súa etapa de formación; ás novas responsabilidades fronte a Residencia de Señoritas; á consolidación de Maetzu como propagandista, e ás loitas e exilios.
O libro pecha cunha antoloxía de textos exhaustivamente organizados segundo criterios temáticos e cronolóxicos. Plásmanse textos que reflicten o seu pensamento de xuventude, propios pois da súa etapa inicial; outros que reflicten o pensamento pedagóxico expresado durante a súa estancia en Alemaña entre 1912 e 1913; o feminismo, a educación e o traballo da muller; a súa obra de divulgación propagandística na Sudamérica dos anos vinte e entrevistas que dan conta da opinión de Maeztu con respecto ao papel das mulleres na Universidade e na República, das súas valoracións en relación á Residencia de Señoritas e do seu retorno a España no 1945. Esta selección de textos trasládanos un pensamento avanzado, digno de ser valorado tendo en conta que, máis que nas verbas, María de Maeztu deixou a súa impronta na loita por abrir canles de estudo e de cultura ás mulleres españolas.
Como ben se recalca no prólogo da obra, este libro nace nun momento tan oportuno como é o centenario da creación da Residencia de Señoritas de Madrid, polo que constitúe “un recordo e á vez unha homenaxe ás mulleres que nela viviron, se formaron e traballaron; é tamén unha chamada de atención ás novas xeracións, para que comproben que o seu patrimonio existencial se nutre das vitorias e as derrotas de quen as precederon” (Porto Ucha e Vázquez Ramil, 2015:14).
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.


langs: gl gl gl gl gl gl gl gl es en es gl gl gl gl gl gl gl pt gl es gl gl gl gl pt es gl gl es es es gl gl ca gl ca es es es gl es es es gl es gl gl es es es en en gl es gl es gl es en gl es gl pt gl gl es en pt pt gl pt pt gl gl gl es pt en gl gl ca es it pt es en es pt es gl ca es gl pt gl fr es gl gl gl gl gl

text:
Publicacións de historia educativa de autoría galega | Sarmiento
a) Teses de doutoramento defendidas nas Universidades de Galicia
Antas Ramos, J. L. (2014). O proceso de construción dunha disciplina escolar no Instituto de Santiago e na cidade de Compostela: da Ximnástica á Educación Física (1893-1936). Universidade de Santiago, Santiago de Compostela. Dir. Eugenio Otero Urtaza.
Monteiro, A. J. (2015). O ensino básico entre a tradiçâo e o liberalismo. Imprensa periodica e discursos educativos. Do Vintismo á Regeneraçâo portuguessa (1820-1951). Universidade de Santiago, Santiago de Compostela. Dir. Antón Costa.
Brea Castro, M. (2015). A Casa da Xuventude de Ourense como experiencia Historia de Educación Social. Universidade de Vigo. Dir. Xosé Manuel Cid Fernández
Llorente Fernández, A. (2015). Benposta, 50 anos de utopía pedagógico-social. Universidade de Vigo. Dir. Xosé Manuel Cid Fernández.
b) Libros relacionados coa Historia da Educación
Castro Fustes, E. (Dir.) (2014). Dez anos do Museo Pedagóxico de Galicia. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia.
Cid Galante, R. (2014). O Ensino Primario en Ourense no Primeiro Terzo de Século. Ourense: Deputación provincial.
Díaz-Fierros Viqueira, F. (2014). Arte e ciencia en Galicia. A Ilustración científica e técnica. Santiago de Compostela: Servizo de Publicacións da USC.
Fernández, X. (2015): Vicente Risco, mestre de mestres. Ourense: Deputación Provincial
Franco-Grande, A. (2014). La medicina compostelana (1847-1950). Santiago de Compostela: Andavira.
Franco-Grande, A. (2014). O estudantado galego sae á rúa. ERGA no movemento estudantil galego. Santiago de Compostela: Fundación Bautista Álvarez.
Franco-Grande, A. (2014). O gabinete de marabillas de Arxentino Rocha Alemparte (1886-1959). Xunqueira de Ambía. Vigo: Edicións Xerais de Galicia.
Rodríguez Lago, J. R. (2014). Más que un colegio. Los maristas en Vigo. 1913-2013. Zaragoza: Edelvives.
Vázquez Ramil, R. (2014): La mujer en la II República. Madrid: Akal.
Vázquez Ramil, R., Porto Ucha, A. S. (2015): María de Maeztu. Una antología de textos. Madrid: Dikynson.
c) Contribucións publicadas en libros
Cid Fernández, X. M. (2014). Mestres de Amoeiro na República. Leccións de dignidade que enfureceron aos franquistas. En X. L. Carrión et alii. Amoeiro 1936. A barbarie silenciada (pp. 59-82). Amoeiro (Ourense): Concello de Amoeiro.
Cid Fernández, X. M. & Diéguez Sans, N. (2014). Els Quaderns escolars de la mestra Rosa Pons i Fàbregas, testimoni d’una nova pedagogia en escoles gallegues i catalanes. En F. Comas Rubi et alii (Eds.), Imatges de l´escola, Imatge de l´Educació (pp. 127-136). Palma de Mallorca: Universitat de les Illes Balears.
Costa Rico, A. (2014). María Barbeito e Cerviño, a nosa grande educadora. En A. Romero Masiá, María Barbeito. Unha vida ao servizo da escola e dos escolares (1880-1970) (pp. 5-14). A Coruña: Baía Edicións.
Costa Rico, A. & Bolaño Amigo, U. (2014). Castelao: nenos, sociedade e educación. Denuncia e patria soñada na Galiza dos anos 20. En F. Comas Rubi et alii (Eds.): Imatges de l´escola, Imatge de l´Educació (pp. 297-312). Palma de Mallorca: Universitat de les Illes Balears.
Costa Rico, A. & Bolaño Amigo, U. (2014). Educación (en Galicia). Gran Enciclopedia Galega (pp. 72-101), T. XLVIII. A Coruña, Novos Vieiros.
Costa Rico, A. (2014). Un espejo de la educación en el Antiguo Régimen. En H. Calero. (ed.): Definiciones y elementos de todas las ciencias: obra útil para la educación de la juventud. Formey (pp. 43-76). Madrid: Servicio de Publicaciones de la UNED, edición facsímil.
Costa Rico, A. (2015): “Conflito social e construción da educación democrática en España. Entre o franquismo e as reformas socialdemócratas”, en Cabral Pinto, F. (Coord.): Educaçâo, História e Políticas. Tributo a Rogério Fernandes. Lisboa: Ediçôes Piaget, pp. 137-182.
Costa Rico, A. (2015): “O Seminario de Mondoñedo no transcurso da contemporaneidade: entre o control social, as letras, a codificación de condutas e o aggionamento”, en López Díaz, A., Requeixo, A., e Villares, R. (eds.) , Seminario de Mondoñedo, 1565-2013. Centro de formación e de promoción cultural. Mondoñedo: Sucs. de Mancebo, pp. 65-104.
Giráldez Lomba, A. (2014). “El Colegio Alemán de Vigo”, en Giráldez Lomba, A.: Vigo y su colonia alemana durante la II Guerra Mundial. Vigo: Instituto de Estudios Vigueses, pp. 505-582.
Otero Urtaza, E. (2014). “El institucionismo en las redes internacionales de educación”, en Redes Internacionales de la Cultura Española 1914-1936 (Ed. de José García-Velasco), Madrid: Residencia de Estudiantes, pp. 225-233.
Peña Saavedra, V. (2014). Estrategias y sugerencias para la recuperación y puesta en valor del patrimonio escolar de la emigración gallega. En A. Badanelli Rubio et alii (Coords.): Pedagogía museística. Prácticas, usos didácticos e investigación del patrimonio educativo (pp. 533-546). Madrid: Universidad Complutense/Facultad de Educación.
Peña Saavedra, V. (2014): «Federico Maciñeira e a educación na Ortigueira do seu tempo: o fulgor rexeneracionista». En Federico Maciñeira. Textos escogidos y estudios sobre su obra (235-269). Ortigueira: Ortigueira Literaria Dixital – Concello de Ortigueira /Deputación de A Coruña.
Porto Ucha, A. S. & Vázquez Ramil, R. (2014). El colegio Froebel de Pontevedra; del proyecto de escuela de párvulos al modelo de colegio público. Vicisitudes y perspectivas de futuro. En A. Badanelli Rubio et alii (Coords.): Pedagogía museística. Prácticas, usos didácticos e investigación del patrimonio educativo (547-556). Madrid: Universidad Complutense/Facultad de Educación.
d) Artigos de revistas
Cid Fernández, X. M., Cid Rodríguez, A. (2014). Vicente Risco, mestre de Mestres con pés na terra. Revista Galega de Educación, 59, pp. 58-62.
Costa Rico, A. (2015). La manuales de Historia de la Educación y de la Pedagogía: una tradición textual revisada”. Rivista di Storia dell´Educazione (Università degli Studi di Firenze), 2, 1, pp. 133-144.
Gabriel, N. de (2014). Diario escolar de Xosé María Álvarez Blázquez. Historia de la Educación. Revista interuniversitaria, (33), pp. 361-392.
Gabriel, N. de (2015). La profesionalización del magisterio en España (siglos XIX-XX): literatura, biografías, memorialística. Historia y Memoria de la educación, (1), pp. 59-92.
Gabriel, N. de (2014). The entrance of women into the teaching profession in Spain (1855-1940). History of Education, 43 (3), pp. 334-354.
Gabriel, N. de (2014). Official and popular culture in the schooling process. Paedagogica Historica, 50 (4), pp. 514-532.
Malheiro Gutiérrez, X. M. (2014). Do “Patronato de Misiones Pedagógicas” ao “Patronato de Cultura Popular”. Notas preliminares para un estudo sobre o expurgo dunha biblioteca escolar. Murguía. Revista Galega de Historia (29-30), pp. 73-90.
Otero Urtaza, E. (2015). Las ideas pedagógicas de Giner en su contexto europeo”, Revista de Occidente (408) pp. 44-62.
Peña Saavedra, V. (2014): “As escolas da emigración: un proxecto educativo de valorización do patrimonio”. EDUGA. Revista Galega do Ensino. 68, xullo-decembro, edición dixital 12 pp.
Rodríguez Díaz, A. (2014). “La escuela de ciegos del Campo de la Leña, A Coruña: los inicios de la enseñanza especial en Galicia”. Cuadernos de Estudios Gallegos (127), pp. 251-278.
Palabras chave - Keywords
Categorías principais Procurar en todoDocumentosEstudosFrontalIn MemoriamNovasNúmero 16Número 17Número 18-19Número 20Número 21
Narciso de Gabriel, Universidade da Coruña (director)
Eugenio Otero Urtaza, Universidade de Santiago de Compostela
Xosé Manuel Cid Fernández, Universidade de Vigo
J. Luis Iglesias Salvado (secretario)
Justino Magalhães, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Mª Dolores Cotelo Guerra, Universidade da Coruña
Rosa Cid Galante, Universidade de Vigo
Antón Costa Rico, Universidade de Santiago
Joaquim Pitassilgo, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa
Xosé M. Malheiro, Universidade da Coruña
Xosé Luis Antas Ramos, CEIP Concepción Arenal
Uxía Bolaño Amigo, Universidade de Santiago
Raquel Vázquez Ramil, Universidad de Valladolid
Vicente Peña Saavedra, Universidade de Santiago
Miguel Somoza Rodríguez, UNED
Sabela Rivas Barrós, Universidade da Coruña
Carmén Agulló Díaz, Universitat de Valéncia
Mª Nieves Gómez García, Universidad de Sevilla
Gianfranco Bandini, Università degli studi di Firenze (Italia)
Diana Gonçalves, Universidade de São Paulo (Brasil)
Agustín Escolano Benito, Universidad de Valladolid
José María Hernández Díaz, Universidad de Salamanca
Antonio Nóvoa, Universidade de Lisboa (Portugal)
Aida Terrón Bañuelos, Universidad de Oviedo
María João Mogarro, Universidade de Lisboa (Portugal)
Joan Soler Mata, Universitat de Vic
Mar del Pozo Andrés, Universidad de Alcalá
Frank Simon, Universidade de Gent (Bélxica)
Mercedes Vico Monteoliva, Universidade de Málaga
Antonio Viñao Frago, Universidade de Murcia
Este volume publícase cunha axuda dos grupos de investigación das tres universidades gale- gas que configuran a REDE RINEF-CISOC.
Podes ver tódalas tags ou etiquetas empregadas pol@s autores/as en cada un dos estudos na seguinte ligazón.