ml en sl en en en en en en en de en en en ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en ml en ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en ml en en en en en en ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en en
ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വവും ഹാജിമാരും | RISALA WEEKLY
To search in site, type your keyword and hit enter
Article · Articles · Issue · Issue 1203
ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയം കിംഗ് അബ്ദുല്‍അസീസ് ലൈബ്രറിയുടെ പിന്തുണയോടെ 2012 ജനുവരി മുതല്‍ ഏപ്രില്‍ വരെ സംഘടിപ്പിച്ച ബൃഹത്തായ ഒരു എക്‌സിബിഷന്‍ ഏറെ ലോകശ്രദ്ധ ആകര്‍ഷിച്ചിരുന്നു. ‘ഒമഷഷ: ഖീൗൃില്യ ീേ വേല ഒലമൃ േീള കഹെമാ’ എന്ന ശീര്‍ഷകത്തില്‍ നടന്ന പ്രദര്‍ശനത്തില്‍ വിവിധ ദേശങ്ങളില്‍നിന്ന് സ്വരുക്കൂട്ടിയ കൊളോണിയല്‍ കാലത്തെ ഹാജിമാരുടെ യാത്രാ സാമഗ്രികള്‍, കരകൗശല വസ്തുക്കള്‍, കയ്യെഴുത്തുപ്രതികള്‍, തുണിത്തറികള്‍, യാത്രാവിവരണങ്ങള്‍, കുറിപ്പുകള്‍ തുടങ്ങി ചരിത്രവും സാമൂഹികപരവും ആത്മീയപരവുമായ ഹജ്ജിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളെ കോര്‍ത്തിണക്കുന്ന ദൃശ്യാവിഷ്‌കാരങ്ങളാണ് സംവിധാനിച്ചത്. ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയത്തിന്റെ അന്നത്തെ ഡയറക്ടറായിരുന്ന നെയില്‍ മാക് ട്രിഗറിന്റെയും നേതൃത്വം വഹിച്ച വെനീഷ്യ പോര്‍ട്ടറുടെയും അകമഴിഞ്ഞ സേവനവും ആഗോള സംസ്‌കൃതികളുടെ ശേഷിപ്പുകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലുള്ള ജിജ്ഞാസയുമാണ് എക്‌സിബിഷനെ വര്‍ണാഭമാക്കിയത്. ഇസ്‌ലാമിക വിശ്വാസത്തിന്റെ പഞ്ച സ്തംഭങ്ങളിലൊന്നായ ഹജ്ജ് കര്‍മം നിര്‍വഹിക്കാന്‍ ശാരീരികമായും സാമ്പത്തികമായും ശേഷിയില്ലാത്ത മുസ്‌ലിംകള്‍ക്കും അമുസ്‌ലിംകള്‍ക്കും ആഗോള സംസ്‌കാരങ്ങളുടെ സംഗമവേദിയായ ഹജ്ജിനെ ചരിത്രപരമായി അറിയാനും ഹജ്ജ് നല്‍കുന്ന സമഷ്ടി ബോധവും ഒത്തൊരുമയും കണ്ടറിയുവാനും പ്രദര്‍ശനത്തിലൂടെ സാധിച്ചു.
ഇബ്‌റാഹീമീ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സ്മരണകള്‍ പുതുക്കുന്ന ഇടമായതുകൊണ്ട് ജൂത ക്രൈസ്തവ മതസ്തരും എക്‌സിബിഷനില്‍ എത്തിയിരുന്നു. പരിമിതമായ സൗകര്യങ്ങളും യാത്രക്കിടയിലെ ക്ലേശങ്ങളും അനിശ്ചിതാവസ്ഥയും മാറാരോഗങ്ങളും തീര്‍ക്കുന്ന വൈതരണികളെ വിശ്വാസദൃഢത കൊണ്ട് മറികടക്കുന്ന ഹാജിമാരുടെ ത്യാഗ ചരിതങ്ങള്‍ അയവിറക്കുന്നത് ആത്മീയോത്കര്‍ഷത്തിന്റെ സുഖസ്മരണകളാണ് നല്‍കുന്നത്.
പുതുകാലത്ത് യാത്രാ സൗകര്യങ്ങളും വിവരവിനിമയോപാധികളും തീര്‍ത്ഥയാത്രകളുടെ കഷ്ടപ്പാടുകള്‍ ഗണ്യമായി കുറച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഇതര യാത്രകളില്‍നിന്ന് വിഭിന്നമായ അനുഭവ സാക്ഷ്യങ്ങള്‍ ഹജ്ജ് യാത്രകളില്‍നിന്ന് ഇന്നും പിറവിയെടുക്കുന്നു. മടക്കയാത്രയെക്കുറിച്ച് പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ മരണത്തെ പ്രതീക്ഷിച്ചുള്ള യാത്രകളായിരുന്നു മുന്‍കാല ഹാജിമാരുടെത് അധികവും. ചരിത്ര സംഭവങ്ങള്‍ പുനര്‍വായിക്കുമ്പോഴാണ് അന്നത്തെ യാത്രകളുടെ തീവ്രതയും അതിന് തയ്യാറെടുക്കുന്നവരുടെ ആത്മബലവും എത്ര വലുതാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയം സംഘടിപ്പിച്ച സാംസ്‌കാരിക പ്രദര്‍ശനം ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വ കാലത്തെ ഹജ്ജ് വ്യവഹാരങ്ങളെക്കുറിച്ചും വ്യക്തമായ ചിത്രം വരച്ചുകാട്ടുന്നതായിരുന്നു. വിപുലമായ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ ജനവിഭാഗം നിര്‍വഹിക്കുന്ന പലായന പ്രക്രിയയായതുകൊണ്ട് വളരെ പ്രാധാന്യത്തോടെയാണ് കൊളോണിയല്‍ ശക്തികള്‍ ഹജ്ജിന് മേല്‍നോട്ടം വഹിച്ചത്. ബ്രിട്ടീഷ് ഓറിയന്റലിസ്റ്റ് ആയിരുന്ന ഡേവിഡ് സാമുവല്‍ മര്‍ഗോളിയോത്ത് ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തിന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മുസ്‌ലിം ശക്തി എന്ന വിശേഷണം നല്‍കിയിരുന്നു. ഏഷ്യ, ആഫ്രിക്ക, മധ്യപൗരസ്ത്യ ദേശം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഭരണകൂടത്തിന്റെ ജനസംഖ്യയില്‍ ഭൂരിപക്ഷവും മുസ്‌ലിംകളായിരുന്നു. 1865 മുതല്‍ 1956 വരെ കൊളോണിയല്‍ ശക്തികള്‍ക്കു കീഴില്‍ ഏറ്റവും വളര്‍ച്ച പ്രാപിച്ചിരുന്നത് ഇസ്‌ലാമായിരുന്നു. കൂടാതെ പള്ളികളുടെയും മതപാഠശാലകളുടെയും നിര്‍മാണത്തിനും ആരാധനകള്‍ക്കും സഞ്ചാരങ്ങള്‍ക്കുമുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും സഹായങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികള്‍ മുസ്‌ലിംകള്‍ക്ക് ചെയ്തുകൊടുത്തിരുന്നു. മാര്‍ഗോളിയോത്തിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന് ഉപോല്‍ബലകമായത് സാമ്രാജികരുടെ ഇത്തരം ചില അനുകൂല സമീപനങ്ങളായിരിക്കണം. രാഷ്ട്രീയപരവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരവും ജനസംഖ്യാപരവും ഭാഷാപരവുമായ പല സങ്കീര്‍ണതകളുമുണ്ടായിരിക്കെ അനുനയപരമായ സമീപനങ്ങളും കൈകാര്യകര്‍തൃത്വവുമാണ് ഹജ്ജ് കാര്യങ്ങളില്‍ മുസ്‌ലിംകള്‍ക്ക് ലഭിച്ചത്. കേംബ്രിഡ്ജിലെ സെന്റ് ജോണ്‍സ് കോളേജില്‍ ചരിത്ര വിഭാഗം ഗവേഷകനായ ജോണ്‍ സ്ലോട്ട് ഒമഷഷ ഊൃശിഴ വേല ശോല ീള ആൃശശേവെ ലാുശൃല എന്ന പഠന ഗ്രന്ഥത്തില്‍ ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരപരതയെക്കുറിച്ച് കേട്ടുവന്ന ചരിത്രത്തിന് അപരിചിതമായ ഇത്തരം വസ്തുതകള്‍ പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. വിശുദ്ധ മക്കയെ ലക്ഷ്യംവെച്ച് ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, മധ്യേഷ്യ തുടങ്ങിയ മുസ്‌ലിം ഭൂരിപക്ഷ ദേശങ്ങളില്‍നിന്ന് വര്‍ഗ വര്‍ണ സാംസ്‌കാരിക വൈജാത്യങ്ങളുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് വിശ്വാസികളാണ് വര്‍ഷം തോറും ഹജ്ജിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. വളരെ ബൃഹത്തായ ഈ ജനസഞ്ചാരത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമമായ നടത്തിപ്പിനും നിയന്ത്രണത്തിനും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടം വലിയ തോതില്‍ മുതല്‍ മുടക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഹജ്ജ് അഡ്മിനിസ്‌ട്രേഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥര്‍ സൂക്ഷിച്ചുവെച്ച ഇന്ത്യയിലെ ചരിത്ര രേഖകളുടെ കൂട്ടത്തില്‍ ലഭ്യമായ ആയിരക്കണക്കിന് രസീതുകളും ഈ സ്ഥിതി വിവരങ്ങളുടെ സത്യസന്ധത ഉറപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.
ഹജ്ജിനുവേണ്ടി ഹിജാസിലേക്ക് യാത്ര രേഖപ്പെടുത്തിയ കോളനികളില്‍ ഏറ്റവുമധികം ഹാജിമാര്‍ പുറപ്പെട്ടിരുന്നത് ഇന്ത്യയില്‍നിന്നായിരുന്നു. വിദേശ മന്ത്രാലയത്തിലും ഇന്ത്യയിലുമുള്ള ഹജ്ജ് അഡ്മിനിസ്‌ട്രേറ്റര്‍മാര്‍ രാപ്പകല്‍ ഭേദമന്യേ ജോലി ചെയ്താണ് യാത്രാ നടപടികള്‍ പൂര്‍ത്തിയാക്കിയിരുന്നത്. ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്ഞിയുടെ പിറന്നാള്‍ സ്വീകരണങ്ങള്‍ക്കും ദര്‍ബാറുകള്‍ക്കും എംബസിയില്‍ ചെലവഴിച്ചതിനെക്കാളധികം മനുഷ്യവിഭവവും സമ്പത്തും ഹാജിമാരുടെ പോക്കുവരവുകള്‍ക്കായി ചെലവഴിച്ചുവെന്ന് അത്ഭുതത്തോടെയാണ് ജോണ്‍ സ്ലോട്ട് വിവരിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ അന്നത്തെ പ്രധാന തുറമുഖമായിരുന്ന ബോംബെയിലും സഊദിയിലെ ജിദ്ദയിലും മുസ്‌ലിം ഉദ്യോഗസ്ഥരെയാണ് നിയമിച്ചത്.
1865ല്‍ അറേബ്യയില്‍ കോളറ രോഗം വ്യാപകമായതോടുകൂടിയാണ് ഹജ്ജുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളില്‍ കോളനി അധികാരികള്‍ കൂടുതല്‍ ശ്രദ്ധ ചെലുത്താന്‍ തുടങ്ങിയത്. ഹാജിമാരുടെ സുരക്ഷയും ശുദ്ധീകരണ സൗകര്യങ്ങളും ഒരുക്കുന്നതില്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാര്‍ ഉത്സാഹം കാണിച്ചു. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗത്തേക്ക് ഹജ്ജ് യാത്രികരില്‍നിന്ന് സാംക്രമിക രോഗങ്ങളും പകര്‍ച്ചവ്യാധികളും വ്യാപിക്കുന്നുവെന്ന പരാതിയെത്തുടര്‍ന്നാണ് ആരോഗ്യ സുരക്ഷയും ശുചീകരണ സൗകര്യങ്ങളും വിപുലപ്പെടുത്തിയത്.
അറേബ്യയിലെത്തിയ തൊണ്ണൂറായിരത്തോളം ഹാജിമാരില്‍ പതിനയ്യായിരം പേര്‍ക്ക് കോളറ പിടിപെടുകയും പിന്നീടത് യൂറോപ്പിലേക്ക് പകരുകയും ചെയ്തു. ഭരണാധികാരികള്‍ നിയമിച്ച കോളറ കമ്മീഷന്റെ റിപ്പോര്‍ട്ട് പ്രകാരം കോളറയുടെ ലക്ഷണങ്ങള്‍ ആദ്യം കണ്ടുതുടങ്ങിയതും അറേബ്യയിലേക്ക് വ്യാപിച്ചതും ഇന്ത്യയില്‍നിന്നായിരുന്നു. വര്‍ഷംതോറുമുള്ള ഹജ്ജ് വേളകളില്‍ അറേബ്യന്‍ ഉള്‍ക്കടലില്‍ രൂപപ്പെടുന്ന സഞ്ചാരങ്ങളിലൂടെയാണ് മധ്യേഷ്യാ, വടക്കേ ആഫ്രിക്ക, യൂറോപ്പ് എന്നിയിടങ്ങളിലേക്ക് രോഗം പകരുന്നതെന്നും കമ്മീഷന്‍ റിപ്പോര്‍ട്ട് നല്‍കി. ഇതേത്തുടര്‍ന്ന് 1866ല്‍ ഇസ്തംബൂളില്‍ സംഘടിപ്പിച്ച അന്താരാഷ്ട്ര സാനിട്ടറി കോണ്‍ഫറന്‍സില്‍ കോളറാ നിവാരണാര്‍ത്ഥം ഇന്ത്യയില്‍നിന്ന് വിദേശങ്ങളിലേക്കുള്ള പലായനങ്ങള്‍ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള ശക്തമായ തീരുമാനം ഉരുത്തിരിഞ്ഞുവന്നു. തീര്‍ത്ഥാടന കപ്പലുകളിലെ ജനബാഹുല്യവും കുറഞ്ഞ കാലയളവില്‍ കോളറ വ്യാപിക്കുന്നതും ഉദ്യോഗസ്ഥരും മേലധികാരികള്‍ക്കും തലവേദന സൃഷ്ടിച്ചു. 1894ല്‍ മക്കയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ട കപ്പലുകളെ സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളുടെ പേരില്‍ കരയുമായുള്ള സംസര്‍ഗം പാടില്ലെന്ന തീരുമാനത്തില്‍ ചെങ്കടലില്‍ തടഞ്ഞുവെച്ചു. ചെങ്കടലില്‍ തമറാന്‍ ദ്വീപുകളിലായിരുന്നു ഹാജിമാര്‍ അഭയം പ്രാപിച്ചത്. ആഴ്ചകളോളം കടലിലകപ്പെട്ട ഹാജിമാരുടെ അവസ്ഥ വളരെ ദയനീയവും ദുഷ്‌കരവുമായിരുന്നു. യൂറോപ്പിലേക്ക് കോളറ പകരുന്നതിനെ ഭയപ്പെട്ട കൊളോണിയല്‍ സാമ്രാജികര്‍ക്ക് പാവപ്പെട്ട ഹാജിമാരുടെ പരിദേവനങ്ങള്‍ കാണാനുള്ള മനസ്സുണ്ടായിരുന്നില്ല. 1909ല്‍ ഹൈദരാബാദിലെ ബാരിസ്റ്ററും കേംബ്രിഡ്ജ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി അലൂംനിയുമായിരുന്ന സലാര്‍ജംഗ് ചെങ്കടലിന്റെ വന്യതയില്‍ തുടങ്ങിയ പത്ത് ദിവസത്തെ തീവ്രമായ അനുഭവങ്ങള്‍ എഴുതിവെച്ചത് ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് രേഖകള്‍ക്കിടയില്‍ ഇന്നും ലഭ്യമാണ്. ഹജ്ജിന് പുറപ്പെടുന്നവരുടെ മേല്‍ കടുത്ത നിയന്ത്രണം ഏര്‍പ്പെടുത്തുന്നതിന് ബ്രിട്ടീഷ് മേലുദ്യോഗസ്ഥര്‍ക്ക് അത്രകണ്ട് താല്‍പര്യം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. മതപരമായ കാര്യങ്ങളില്‍ അനാവശ്യമായ കൈകടത്തലുകള്‍ നടത്തുകയാണെന്ന് മുസ്‌ലിംകള്‍ തെറ്റിദ്ധരിച്ചുപോകുന്നതിനെ ഭയപ്പെട്ടതായിരുന്നു പ്രധാന കാരണം. മറ്റ് കൊളോണിയലധികാരികള്‍ ധാര്‍ഷ്ട്യം കാണിച്ചപ്പോഴും ബ്രിട്ടീഷധികാരികള്‍ അയവുകാട്ടി.
ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്തെ ഹജ്ജുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പഠനങ്ങളില്‍ പ്രത്യേക പരിഗണന നല്‍കപ്പെട്ടത് സാധാരണക്കാരായ ഹാജിമാരെ സംബന്ധിച്ച വിവരങ്ങള്‍ക്കാണ്. മിസ്‌കീന്മാരായ ഹാജിമാരുടെ അര്‍പ്പണ മനോഭാവവും പാപ്പരത്തവും ഭരണകര്‍ത്താക്കളുടെ പ്രത്യേക പരിഗണനക്കും കാരുണ്യത്തിനും കാരണമായി. പുറപ്പെടാനുള്ള തുക സമ്പന്നരായ മുസ്‌ലിം പ്രമാണിമാര്‍ സഹായിച്ചിരുന്നതല്ലാതെ തിരികെ മടങ്ങാനുള്ള ടിക്കറ്റ് വില പോലും കൈവശമില്ലാത്തവരായിരുന്നു ഭൂരിഭാഗം ഹാജിമാരും. ജീവിതത്തിലെ അതിവിശിഷ്ടമായ ആത്മീയാനുഭൂതി നുകരുന്നതിനുള്ള ആഗ്രഹം തടുത്തുനിര്‍ത്താവതായിരുന്നുമില്ല. ഹജ്ജ് നിര്‍വഹിച്ച് അറേബ്യയില്‍ തൊഴിലുകള്‍ കണ്ടെത്തി അവിടെത്തന്നെ കൂടുന്നതായിരുന്നു ഹാജിമാരുടെ രീതി. 1853ല്‍ വിക്ടോറിയന്‍ പരിവേഷകനായിരുന്ന റിച്ചാര്‍ഡ് ബര്‍ട്ന്‍ അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്‍ ഡോക്ടര്‍ എന്ന വ്യാജേന പ്രഛന വേഷനായി ഹജ്ജില്‍ പ്രവേശിച്ച് സാധാരണക്കാരായ ഹാജിമാരെ രഹസ്യമായി നിരീക്ഷിച്ചിരുന്നു. മതാന്ധത കാരണമാണ് സാധു മുസ്‌ലിംകള്‍ ഹജ്ജിന് പുറപ്പെടുന്നതെന്ന് ധരിച്ച ബര്‍ട്ടന്‍ ഹിജാസിലേക്കുള്ള സാധുജനങ്ങളുടെ പലായനം നിരോധിക്കണമെന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് മജിസ്‌ട്രേറ്റുമാര്‍ക്ക് നിര്‍ദേശം നല്‍കി. 1853ല്‍ ജലൃീെിമഹ ചമൃൃമശേ്‌ല ീള മ ുശഹഴൃശാമഴല ീേ അഹങലരരമ മിറ ങമറലലിമ എന്ന ആഖ്യാനഗ്രന്ഥത്തില്‍ പ്രസ്തുത ഹാജിമാരെ പ്രശ്‌നവല്‍കരിച്ച് ബര്‍ട്ടന്‍ എഴുതി. ഗ്രന്ഥത്തിന് വന്‍ പ്രചാരം ലഭിച്ചുവെങ്കിലും ഇരുപത്തിയഞ്ചു വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കു ശേഷം ബ്രിട്ടീഷ് കോണ്‍സുലേറ്റിന് മുന്നില്‍ പ്രശ്‌നം രൂക്ഷമായതോടെയാണ് അന്വേഷണങ്ങള്‍ക്ക് ഉത്തരവിട്ടത്. ഭക്ഷണ ദൗര്‍ലഭ്യതയും സാമ്പത്തിക പരാധീനതയും കാരണം ഹിജാസില്‍ അലയുന്ന ഹാജിമാര്‍ ഭരണകൂടത്തിന് അഭിമാന പ്രശ്‌നമായതുകൊണ്ട് സമ്പന്നര്‍ നല്‍കുന്ന സാമ്പത്തിക സഹായങ്ങള്‍ നിര്‍ത്തലാക്കാനും ഹിജാസിലേക്കുള്ള സാധുക്കളുടെ യാത്ര തടയാനും ജിദ്ദയിലെ മേലുദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന ജോണ്‍ ബെയ്റ്റ് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇതേതുടര്‍ന്ന് ഇന്ത്യയിലെ പ്രാദേശിക ഉദ്യോഗസ്ഥരോട് വിശദമായ അന്വേഷണം നടത്തി മിസ്‌കീന്മാരുടെ ഹജ്ജിനെ സംബന്ധിച്ച മതവിധികള്‍ മുസ്‌ലിം നേതൃത്വങ്ങളില്‍നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാന്‍ ഇന്ത്യയിലെ ഉന്നതതല സമിതി ഉത്തരവിട്ടു(ഈ അന്വേഷണത്തെത്തുടര്‍ന്നുണ്ടായ റിപ്പോര്‍ട്ടുകളും രേഖകളും ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്തെ ഹജ്ജ് വ്യവഹാരത്തിന്റെ പ്രദാന രേഖാംശങ്ങളായി അവശേഷിച്ചിട്ടുണ്ട്). എന്നാല്‍, ഇന്ത്യയിലെ ആംഗ്ലോ-മുസ്‌ലിം ബന്ധത്തിന്റെ വിദൂര ഭാവിക്ക് കോട്ടം തട്ടുമെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ബ്രിട്ടീഷ് നേതൃത്വം മുസ്‌ലിംകളുടെ യാത്രക്ക് നിയന്ത്രണം ഏര്‍പ്പെടുത്തുന്നതും കര്‍ശശനമാക്കുന്നതും പൂര്‍ണമായി വിസമ്മതിക്കുകയും 1857ലെ ശിപായി ലഹളയെത്തുടര്‍ന്ന് വിക്ടോറിയ രാജ്ഞി പുറപ്പെടുവിച്ച മതകാര്യങ്ങളില്‍ കൈക്കടത്തുന്നതിനെ തടഞ്ഞുകൊണ്ടുള്ള നിയമം അപ്പടി അനുസരിക്കുകയുമാണുണ്ടായത്. സാമ്പത്തിക ശേഷിയില്ലാത്ത പാവങ്ങള്‍ക്ക് ഹജ്ജ് നിര്‍വഹണം ഇസ്‌ലാമില്‍ നിഷ്‌കര്‍ഷയില്ലെങ്കിലും ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹം മുസ്‌ലിംകളില്‍ രൂഢമൂലമായിരുന്നു. ഹാജിമാരെ ഇത്രയധികം പ്രചോദിതരാക്കുന്ന ഘടകമെന്തെന്നതിനെ സംബന്ധിച്ച് 1909ല്‍ ഔദ്യോഗികാന്വേഷണം നടന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്തെ പ്രധാന തുറമുഖമായിരുന്ന ബോംബെയില്‍ ഹജ്ജ് ഡിപ്പാര്‍ട്ടുമെന്റിന്റെ കീഴില്‍ ഗൈഡുകള്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചിരുന്നു. അറേബ്യയില്‍ താമസമാക്കിയ ബംഗാളികളായിരുന്നു അവരില്‍ ഭൂരിഭാഗവും. വര്‍ഷം തോറും ഇന്ത്യയിലേക്ക് വന്ന് മസ്ജിദുകളിലും മാസാറുകളിലും ഹജ്ജിന്റെ മഹാത്മ്യത്തെക്കുറിച്ച് അവര്‍ പ്രഭാഷണങ്ങളും ക്ലാസുകളും സംഘടിപ്പിച്ചു.
എന്നാല്‍ സാമ്പത്തിക ശേഷിയുള്ളവര്‍ക്ക് മാത്രമേ ഹജ്ജ് നിര്‍ബന്ധമുള്ളൂവെന്ന ഖുര്‍ആനിക വിജ്ഞാപനത്തിന് ഊന്നല്‍ നല്‍കിയിരുന്നില്ലത്രെ. സാധുജനങ്ങള്‍ ഹജ്ജിന് പുറപ്പെടുന്നതിലുള്ള തീക്ഷ്ണമായ ആഗ്രഹത്തിനു പിന്നില്‍ ഹജ്ജ് ഗൈഡുകളാണെന്ന കണ്ടെത്തലിലാണ് അന്വേഷണങ്ങള്‍ പര്യവസാനിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ തദ്ദേശീയ ഭരണകര്‍ത്താക്കളോട് ഗൈഡുകളെ നിരീക്ഷിക്കാനും നിയന്ത്രിക്കാനുമുള്ള ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചെങ്കിലും ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധ കാലത്ത് യാത്രാ നിയന്ത്രണങ്ങള്‍ ശക്തമാവുന്നത് വരെയും അറേബ്യയില്‍നിന്ന് ഇന്ത്യയിലേക്കും തിരിച്ചുമുള്ള ഗൈഡുകളുടെയും ഒപ്പം ഹാജിമാരുടെയും യാത്രകള്‍ തുടര്‍ന്നുകൊണ്ടേയിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് അധീനതയിലുള്ള മറ്റു കോളനികളിലും സാധുജനങ്ങളുടെ ഹജ്ജിനെ സംബന്ധിച്ച് പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ ഉര്‍ന്നുവന്നിരുന്നു. അവിടെയൊക്കെയും സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അഭിമാനവും ജനസമ്മതിയും നിലനിര്‍ത്താനുള്ള അടിയന്തിര നടപടികള്‍ സ്വീകരിച്ചു പരിഹരിച്ചിരുന്നു. 1860 കളിലെ കോളറയെത്തുടര്‍ന്നുണ്ടായ സങ്കീര്‍ണതകളാണ് ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തെ മുസ്‌ലിംകളുമായി കൂടുതല്‍ ബന്ധിപ്പിച്ചത്. ഒരു നൂറ്റാണ്ടോളം ഈ ബന്ധം തുടര്‍ന്നുവന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് നിയമിച്ച മുസ്‌ലിം ഹജ്ജ് അഡ്മിനിസ്‌ട്രേറ്റര്‍മാരും ഉദ്യോഗസ്ഥരുമാണ് ഈ ബന്ധത്തെ സൗമ്യമായി കൈകാര്യം ചെയ്ത് ഹാജിമാരുടെ ആഗമന നിര്‍ഗമനങ്ങള്‍ സുതാര്യമാക്കിത്തീര്‍ത്തത്. ഇത് ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യവും ഇസ്‌ലാമുമായുള്ള സംഘര്‍ഷരഹിതവും സൗഹൃദപരവും ഒരു ബന്ധത്തിനാണ് ഇട വരുത്തിയത്.
കൊളോണിയല്‍ കാലത്തെ ഹജ്ജ് വൃത്താന്തങ്ങളില്‍ ഇസ്‌ലാം പുല്‍കി ഹജ്ജിന് പുറപ്പെട്ട ബ്രിട്ടീഷ് പൗരന്മാരുടെ ചരിത്രം അവിസ്മരണീയമാണ്. പൂര്‍ണമായ മതനിരാസത്തില്‍നിന്ന് തികഞ്ഞ വിശ്വാസത്തിലേക്കുള്ള കൂടുമാറ്റമാണ് അവരുടെ തീര്‍ത്ഥാടന ചരിത്രങ്ങള്‍ക്ക് പറയാനുള്ളത്.
1685ല്‍ തുടങ്ങി 1933 വരെ ഹജ്ജ് നിര്‍വഹിച്ച പത്തിലധികം ഹാജിമാരെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങള്‍ ബ്രിട്ടീഷ് രേഖകളിലും മ്യൂസിയത്തിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. 1930കളില്‍ വാണിജ്യാടിസ്ഥാനത്തില്‍ എണ്ണ ഉല്‍പാദനം ത്വരിതപ്പെട്ടതോടെ സഊദി ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള മുസ്‌ലിം രാജ്യങ്ങളില്‍ പൂര്‍വാധുനിക കാലഘട്ടത്തിന് തിരശ്ശീല വീണു. 1950കളില്‍ ആധുനിക വല്‍കരണത്തിലേക്ക് സഊദി നടന്നടുക്കുകയും അബ്ദുല്‍ അസീസ് രാജാവിന്റെ നേതൃത്വത്തില്‍ പുണ്യ സ്ഥലങ്ങളും മുസ്‌ലിം നഗരങ്ങളും പരിഷ്‌കരിക്കാന്‍ തുടങ്ങിയതോടെ മക്ക, മദീനകളിലേക്കുള്ള തീര്‍ത്ഥ യാത്രകളുടെ ആത്മീയാനുഭൂതി മങ്ങിത്തുടങ്ങിയത് 1940കള്‍ക്ക് ശേഷമുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് ഹാജിമാരുടെ യാത്രകളെ സാരമായി ബാധിച്ചു. കൊളോണിയല്‍ കാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷ് പൗരന്മാര്‍ക്ക് എവിടേക്കും സഞ്ചരിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടായിരുന്നു. പുതിയ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കും വിശുദ്ധ കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കുമുള്ള പര്യവേഷണങ്ങളും യാത്രാനുഭവങ്ങള്‍ ഗ്രന്ഥങ്ങളായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. മക്കയിലേക്കും മദീനയിലേക്കുമുള്ള പര്യവേഷണങ്ങളും തുടര്‍ന്നെഴുതിയ യാത്രാനുഭവങ്ങളുടെ സ്വീകാര്യതയുമാണ് അവരുടെ ഇസ്‌ലാമാശ്ലേഷണത്തിന് പ്രചോദനമായി വര്‍ത്തിച്ചത്. ജോസഫ് പിറ്റ്, ലേഡി വൈലിന്‍ തുടങ്ങിയവര്‍ ഇത്തരം ചില പര്യവേഷകരാണ്. ആരാധനാ നിര്‍വഹണത്തിനു മാത്രം പുറപ്പെട്ടവരും കുറവായിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് ഹജ്ജ് യാത്രക്ക് തുടക്കം കുറിച്ച പിറ്റ്‌സ് ഇറിഷ്മാന്‍(1680) ബ്രിസ്റ്റണ്‍ ബോണ്‍ ഹാജി വില്ല്യംസണ്‍(1890), തുടങ്ങിയവരുടെ ഹജ്ജ് യാത്രകള്‍ മുസ്‌ലിമായതിന് ശേഷമുള്ള തികഞ്ഞ വിശ്വാസത്തിന്റെ സമര്‍പ്പണങ്ങളായിരുന്നു. പര്യവേഷകരായ ഹാജിമാരുടെ അനുഭവങ്ങളും യാത്രാവിവരണങ്ങളും ഇസ്‌ലാമിനെയും വിശുദ്ധ സ്ഥാനങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള മതിയായ വിവരങ്ങള്‍ പാശ്ചാത്യലോകത്തിന് ലഭിക്കാന്‍ കാരണമായിട്ടുണ്ട്.
ബ്രിട്ടീഷുകാര്‍ക്ക് മുസ്‌ലിംകളുമായുള്ള ബന്ധം ആരംഭിക്കുന്നത് കുരിശുയുദ്ധാനന്തരമാണ്. ഇസ്‌ലാമിലേക്കും തിരിച്ചുമുള്ള മതപരിവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ കുരിശുയുദ്ധത്തിന്റെ പരിണിതിയായിരുന്നു. പിന്നീട് നോര്‍ത്ത് ആഫ്രിക്കയിലെ കടല്‍ക്കൊള്ളക്കാര്‍ ആയിരക്കണക്കിന് ക്രിസ്ത്യന്‍ ….ചലുകള്‍ പിടിച്ചെടുത്ത് ഇറ്റലി, ഫ്രാന്‍സ്, സ്‌പെയിന്‍, നെതര്‍ലാന്റ്, തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളോട് മോചന ദ്രവ്യം ആവശ്യപ്പെട്ടു. 1500-1800 കാലഘട്ടത്തില്‍ നടന്ന ഇത്തരം കടല്‍ക്കൊള്ളകളില്‍ ആയിരക്കണക്കിന് ക്രിസ്ത്യാനികള്‍ തടവിലാക്കപ്പെട്ടു. എന്നാല്‍ യൂറോപ്പില്‍ പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് ക്രിസ്്ത്യന്‍ സംഘട്ടനങ്ങള്‍ വ്യാപകമായതോടെ ജീവിതം ദുസ്സഹമാവുകയും ഓട്ടോമന്‍ ഭരണകൂടത്തിന് കീഴില്‍ മധ്യധരണ്യാഴിയില്‍ സമാധാനപൂര്‍ണമായ ജീവിതം സാധ്യമാവുകയും ചെയ്തത് തടവിലാക്കപ്പെട്ടവര്‍ സ്വമേധയാ ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിക്കുന്നതിന് കാരണമായി. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ബ്രിട്ടീഷ് അധിനിവേശം മുസ്‌ലിം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് വികസിച്ചപ്പോള്‍ മുസ്‌ലിംകളുടെ ആദാനപ്രദാനങ്ങളും സംസ്‌കാരവും നന്നേ ബാധിച്ച പല ബ്രിട്ടീഷുകാരും ഇസ്‌ലാമിലേക്ക് കടന്നുവന്നു. ലിവര്‍പൂളില്‍ 1880ല്‍ ആദ്യ മസ്ജിദ് നിര്‍മിച്ച വില്യം ഹെന്റി ക്വില്ലിം, ഖുര്‍ആന്‍ വിവര്‍ത്തനം ചെയ്ത ലോഡ് സ്റ്റാന്‍ലി ആന്‍ഡ്രില്‍ തുടങ്ങിയവര്‍ അവരില്‍ പ്രമുഖരാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് അധിനിവേശകാലത്ത് ഇംഗ്ലീഷുകാരനാവുക എന്നത്. ഭാഷയിലും ജീവിതശൈലിയിലും മാത്രം പരിമിതമായിരുന്നു. മതകീയ ജീവിതം പൊതുധാരകളില്‍ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതെ തീര്‍ത്തും വൈയക്തികമായാണ് വിലാസപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്. വിശ്വാസ ദര്‍ശങ്ങളിലുള്ള പരിവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ നവോത്ഥാന കാലത്ത് ഒരു സാമൂഹിക പ്രശ്‌നമായിമാറിയിരുന്നില്ല.
ഇസ്‌ലാമിലേക്കുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് പൗരന്മാരുടെ കടന്നുവരവിന് യൂറോപ്പിന്റെ അന്നത്തെ സാമൂഹികാവസ്ഥ ഒരു പരിധിവരെ സഹായകമായിട്ടുണ്ട്. ആധുനികവല്‍കരണത്തിന്റെ മറപിടിച്ച് വിശ്വാസഭ്രംശം സംഭവിച്ച വഹാബീ ഭീകരര്‍ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും, ചരിത്ര പ്രസിദ്ധ സ്മാരകങ്ങളും തച്ചുടക്കുകയും ഹജ്ജിന്റെ ആത്മീയാനുഭൂതികളെ നിഷ്പ്രഭമാക്കുന്ന വികസനങ്ങള്‍ കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തതാണ് പില്‍ക്കാലത്ത് ബ്രിട്ടനിലെ ഹാജിമാരെ തടഞ്ഞതെന്ന് Pilgrim pioneers. Briton on Hajj Befor 1940 എന്ന പഠനത്തില്‍ വില്യം ഫാകെ(Wiilliam Facey) രേഖപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്(The Hajj: Collected Essays Chapter 16- Pilgrim pioneers: Britons on Hajj before 1940.
സാംസ്‌കാരികവും സാമൂഹികവും ആത്മീയവുമായ പരിവര്‍ത്തനങ്ങളുടെയും അനുഭവങ്ങളുടെയും നേര്‍സാക്ഷ്യങ്ങളാണ് ഓരോ ഹജ്ജ് യാത്രകളും. സാമ്രാജ്യത്വ ശക്തികള്‍ കോളനികളില്‍ അധിനിവേശത്തിന്റെ ദംഷ്ട്രകള്‍ ആഴ്ത്തിയിരുന്നുവെങ്കിലും ഹജ്ജ് യാത്രകളോടും മുസ്‌ലിം ഹാജിമാരോടും സ്വീകരിച്ച നിലപാടുകള്‍ അധികവും സഹിഷ്ണുതാപരമായിരുന്നു. തീര്‍ത്തും അപരിചിതമായ ഇത്തരം ചരിത്രങ്ങള്‍ വസ്തുതാപരമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. Hajj During the British Empire എന്ന ജോണ്‍ സ്ലോട്ടിന്റെ പുസ്തകം ഇതില്‍നിന്നുള്ള മറിച്ചൊരനുഭവമാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയത്തിന്റെ എക്‌സിബിഷനും ഇത്തരം വിരളമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളും ഹജ്ജനുഭവങ്ങളുടെ വേറിട്ട ചിത്രങ്ങളാണ് പുതുകാലത്തിന് മുമ്പില്‍ വരച്ചുകാട്ടുന്നത്.
ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വവും ഹാജിമാരും added by Risala Weekly on September 27, 2016
View all posts by Risala Weekly →
കേരളീയ ഉലമ മാറ്റത്തിന്റെ വഴിയടയാളങ്ങള്‍
മുസ്‍ലിം സ്വത്വ സംവാദങ്ങളിലെ കോളനീകരണവും അപകോളനീകരണവും
പാരമ്പര്യ നിഷേധം എങ്ങനെയാണ് ഭീകരതയിലേക്ക് വീഴുന്നത്?
പാശ്ചാത്യ ഇസ്‌ലാമും ഭയത്തിന്റെ പുതിയ ഭാവങ്ങളും
വയനാടന്‍ കാപ്പി അവേലത്തേക്ക് ചുരമിറങ്ങിത്തുടങ്ങിയത്
പ്രവേശന പരീക്ഷയ്ക്ക് 27നകം ഓണ്‍ലൈനായി അപേക്ഷിക്കണം
ഇ. അഹമ്മദിന്റെ മരണം ഉയര്‍ത്തുന്ന ചിന്തകള്‍
എടുത്തും കൊടുത്തുമാണ് പ്രകൃതി നിലനില്‍ക്കുന്നത്‌
പടനിലം ഹുസൈന്‍ മുസ്‌ലിയാര്‍ ഇളംകാറ്റുപോലെ ഒരു ജീവിതം
ഇന്ത്യന്‍ മിലിട്ടറി കോളേജ് പ്രവേശനത്തിന് അപേക്ഷിക്കാം
ട്രംപിനു മുന്നില്‍ തോറ്റുകൊടുക്കാത്ത ലോകം
സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കല്‍ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടില്‍ സ്‌റ്റൈപ്പന്‍ഡോടെ പഠനം
കാണാപ്പുറം കവര്‍ സ്റ്റോറി തൊഴില്‍വഴികള്‍ വീടകം
© 2016, ↑ RISALA WEEKLY
Log in - Powered by Risala - Developed by Salbiz Infotech