ml ml ml ml ml en ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en ml en ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en en ml ml hu ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en en ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en en ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en ceb ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en ml ml en ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en en ml en en en fr en hu it en pt en cs en pt en en it su en it en en cs uz en ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml fi en en en en en en en en en en en fr en en en ml en en en en en
Showing posts with label യാത്രാവിവരണം. Show all posts
റിയാദിലെ സമീപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് ഉള്ള ഒരു യാത്ര
യാത്രകൾ പോകുന്നത് തന്നെ യാത്രയുടെ കഥ എഴുതാനാ. അത് എന്റെ കാര്യം. മറ്റ് ചിലർ പടം പിടിയ്ക്കാൻ. വേറെ ചിലർക്ക് ആദ്യമായി കാണുന്നത് കാണാനുള്ള കൗതുകം. എല്ലാവർക്കും പൊതുവായുള്ളത് അവധി ദിവസങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ചിലവഴിക്കുക എന്നത് തന്നെ. അത് എല്ലാ യാത്രകളേം പോലെ ഇന്നും സാധിച്ചു. കഥ എഴുതാൻ ഞാൻ ബാക്കി. :)
ഇനി എഴുതട്ടെ എന്റെ കർമ്മം ചെയ്യട്ടെ. ഓർമ്മിക്കാൻ പറ്റുമല്ലൊ. നാളെ മറ്റുള്ളവർക്ക് പറഞ്ഞ് കൊടുക്കാനും. മുൻപത്തെ യാത്രകൾ പോലെ അത്ര രസകരം ഒന്നും ആയിരുന്നില്ല ഇന്നതെ യാത്ര. എന്നാൽ മോശവും ഇല്ലായിരുന്നു. മുന്നേ യാത്രകളൊക്കെ അധികവും തണുപ്പ് കാലത്താവും ഉണ്ടാവുക. ഇത് അതല്ല. അസ്സൽ ചൂട്. പോകുന്നത് മലർന്ന് കിടക്കുന്ന മരുഭൂമിയുടെ മാറിലേക്കും. അത് അനുഭവിച്ചു. ഉച്ച നേരത്ത് ആ ഉപ്പുപാടം കാണൽ.
അത്ഭുതം ഈ മലർന്ന് കിടക്കുന്ന മരുഭൂയിടെ ചുകന്ന മാറിനുനടുവിൽ എങ്ങനെ ഉപ്പിന്റെ വെളുപ്പ് വന്നു എന്നാണ്. വെള്ളത്തിനു നനവും. ആ വെള്ളം ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന സൂര്യരശ്മിയിൽ തന്നെ ആണ് ഘനീഭവിപ്പിച്ച് ഉപ്പ് ആക്കി മാറ്റുന്നത്. ഉപ്പ് ജെസിബി ഉപയോഗിച്ച് കുന്നുകുന്നായി കൂട്ടുന്നു. ആ ഉപ്പ് പാടങ്ങളിനു ചുറ്റുമുള്ള മണ്ണും വെള്ളവും കലർന്ന സ്ഥലമെല്ലാം തന്നെ നമ്മൾ നടക്കുമ്പൊൾ കുഴിഞ്ഞ് കുഴിഞ്ഞ് പോകും. ഒരു ഭാഗം വറ്റിയാൽ ഉപ്പ് പാടം അടുത്ത ഭാഗത്തേയ്ക്ക് പോകും. ആ ഭാഗം വറ്റുമ്പൊഴേക്കും മുന്നത്തെ ഭാഗം നനവാർന്ന മാറിടവുമായി നമുക്ക് മരുഭൂമി ഒരുക്കി വെച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ആ ഏരിയ തന്നെ ഉപ്പ് കിട്ടുന്നുള്ളൂ എന്നതാണ് അത്ഭുതം. മരുഭൂമിയുടെ മനുഷ്യർക്കായി സൂക്ഷിച്ച് വെച്ച അത്ഭുതങ്ങൾ. സബ്ഖസ് അല്ലെങ്കിൽ സാൾട്ട് ഫ്ലാറ്റ്സ് (sabkhas or salt flats) ഈ ഏരിയയിൽ സുലഭം ആണ്. മരുഭൂമിയുടെ മറ്റൊരു പ്രതിഭാസം.
ആ ചൂടിലെ ഋഷി കപ്ളി പതിവുപോലെ അവസരോചിതമായി ചെയ്തു. കൂട്ട് മാത്തൂരാന്മാരും. ഉച്ച ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞ് ഇറങ്ങിയവർക്ക് മോരും വെള്ളം അതി ഗംഭീരം തന്നെ. പണ്ടത്തെ കടന്നേങ്കാവ് താലപ്പൊലി. വല്യേ തോണി പോലെ ഉള്ള പാത്തി. നിറച്ച് സംഭാരം. ഒക്കെ ഓർമ്മ വന്നു. അന്ന് ഒഴിച്ച് കൊടുക്കകയേ വേണ്ടിയിരുന്നുള്ളൂ. ഇന്ന് അത് കഴിച്ച്, പൊള്ളുന്ന വെയിലിൽ സംഭാരം കുടിച്ചതിന്റെ കേമത്തം ഗംഭീരം എന്ന് ഉറപ്പിച്ചു. അതിനൊരു കൈ കൂപ്പ് തന്നെ വേണം പ്രത്യേകിച്ച്. മോരും വെള്ളം കൊണ്ട് നമ്മൾ എത്ര നേരം ഒന്നും കഴിക്കാതെ ജീവിച്ചു ! ഇറ്റ് ഈസ് സൂപ്പർ സംശല്യ.
ശേഷം വണ്ടി വിട്ട് മാരത്ത് എന്ന കൊച്ചുടൗൺ.. ഫുൾ ഗ്രീൻ. ക്ലീൻ. ബ്യൂട്ടിഫുൾ. അവിടത്തെ ഒരു തടാകം ആണ് ലക്ഷ്യം. അതിനു ചരിത്രപ്രസിദ്ധിയുണ്ട് എന്ന് എനിക്ക് ഇതിനു മുന്നേ പോയപ്പോകണ്ടവർ പറഞ്ഞ് തന്നിരുന്നു. അത് വെച്ച് ഗീർവാണം അടിയ്ക്കാൻ ഒന്നും ഞാൻ പോയില്ല. അതിലേറേ, ബ്യൂട്ടി ഫോട്ടോസ് ഒക്കെ എടുക്കാനുള്ളത് അവിടെ ഉണ്ട്. ആ വെള്ളം നിറഞ്ഞ തടാകം കാണാൻ ഞങ്ങൾ അതിനു ചുറ്റും അനവധി പ്രദക്ഷിണം വെച്ചു. കാണാൻ പറ്റിയില്ല. അനവധി പേരോട് ചോദിച്ചു. അവർ പറഞ്ഞു തന്നു. എന്നാലും ഞങ്ങൾക്ക് അവിടെ എത്താൻ പറ്റിയില്ല. അവസാനം ഒരുത്തൻ സ്വദേശി വന്നു. അദ്ദേഹം ഞങ്ങടെ കൂട്ടത്തിലെ ഒരുത്തനെ ഒപ്പം കൊണ്ട് പോയി കാണിച്ച് തന്നു. നോക്കുമ്പോ മെയിൻ റോഡിനോട് സമീപം. ഞങ്ങൾ അതും കണ്ടു.
മാരത്ത് ടൗണിൽ തന്നെ ഒരു കുന്നു അവിടെ ഒരു ചെറിയ പാർക്കും ഒക്കെ ഉണ്ട്. അതിനുമുകളിൽ കയറിയാൽ ചുറ്റും കാണാൻ ബഹുരസകരം ആണ്. അതിനാൽ ഞങ്ങൾ വണ്ടി ഓടിച്ച് തന്നെ കുന്നിനുമുകളിൽ കയറി ചുറ്റുപാടും നിരീക്ഷിച്ചു. ഫോട്ടോകളും എടുത്തു. മാരത്ത് ടൗൺ ചെറുതെങ്കിലും പച്ചപ്പുള്ള ഭംഗിയുള്ള ഒരു ടൗൺ ആണ്. ഇതാണു കോർഡിനേറ്റ്സ്.
തിരിച്ച് വരണ വഴി... അനവധി യാത്രകൾ വന്ന വഴി. അപ്പോഴുന്നും കരാരാഗ് നാഷണൽ പാർക്ക് ഹിഫ്ന വാട്ടർ ഫാൾ ചിത്രത്തിൽ വന്നതേ ഇല്ല. ഇതാണ് കോർഡിനേറ്റ്സ്
24o 26.95’ N, 46o 15.38’ E. ഇതും കറക്റ്റ് ആകണം. 24.4114954,46.2449466 മുസാമിയ ഇറക്കം കഴിഞ്ഞ് തിരിയ്ക്കണം. പിന്നെ നല്ലതല്ലാത്ത റോഡിലൂടെ കുറച്ച് ഉള്ളിലേക്ക്. റിയാദിൽ നിന്ന് പോകുമ്പോൾ ഇടതുവശത്താണ്. Lake Kharrarah Park and Hifna Waterfall എന്നും Karraragh Waterfall എന്നുമൊക്കെ ഇംഗ്ലീഷിൽ കാണാം. റെഡ് സാന്റ് കൊണ്ട് കുന്നുകളും മലകളും തകിടികളും പ്രകൃതി ഉണ്ടാക്കി വെച്ചിരിക്കുന്നത് കാണാൻ നല്ല ഭംഗി. അവിടെ തണുപ്പ് കാലത്ത് പോയാലേ വെള്ളമൊക്കെ കാണൂ. ഇല്ലെങ്കിൽ ഫോർ വീൽ ഡ്രൈവ് വാഹനമുണ്ടെങ്കിൽ നല്ല പോലെ രസിക്കാം.
ഞങ്ങൾ എത്തിയപ്പോഴേക്കും ഇരുട്ട് വീഴാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നതിനാൽ അധികം കാണാൻ പറ്റിയില്ല. എന്നാലും ഒരാൾ ക്വാഡ് ബൈക്ക് (all-terrain vehicle) പത്ത് പതിനഞ്ച് മിനുട്ട് ഓടിച്ച് രസിച്ചു. അപ്പോ ഞാൻ പഴേത് ഓർത്തു, ശരത്തിനെ പറ്റി ഒക്കെ. അവൻ വീണതേ, അവനും മൈഗ്രേൻ വന്നതും. ആയതുകൊണ്ടൊക്കെ എനിക്ക് പിന്നീട് നയാ പൈസയ്ക്ക് ഓടിയ്ക്കാൻ പറ്റാത്ത സാധനവും. പതിനഞ്ചു മിനിട്ടിനു 20 റിയാൽ അത് അന്നും ഇന്നും വല്യേ വത്യാസമില്ല തന്നെ. ഇരുട്ട് വീഴാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഞങ്ങൾ അവിടെ നിന്നും തിരിച്ചു. ഇനിയും ഒരു ദിവസം വരും ഇവിടെ എന്ന് തീരുമാനിച്ചുകൊണ്ട്.
പോസ്റ്റ് ചെയ്തത് Sunil Muthukurussi Mana at 12:06 PM 1 comment: Links to this post
Labels: Alkharrarah, alqasab, hifna, khararagh, marath, shakra, പലവക, യാത്രാവിവരണം, വെറുതെ
ഓര്‍മകളുടെ സഞ്ചാരവഴികളില്‍ - വി.ടി. വാസുദേവന്‍
ഈയിടെ രാത്രിയില്‍ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരെഴുത്തുകാരന്‍ എന്നെ വിളിച്ച് വി.ടി മരിക്കുമ്പോള്‍ വാസുദേവന് എത്ര വയസ്സായിരുന്നു എന്നു ചോദിച്ചു. നാല്‍പത് കൊല്ലം ഒരാളുടെ കൂടെ ജീവിക്കുന്നത് പരമ ബോറല്ലേ എന്നായി പിന്നത്തെ പരിഹാസം. താങ്കളുമായി സംസാരിക്കുമ്പോഴാണ് ബോറായിതോന്നുന്നത് എന്ന് തികട്ടിവന്നെങ്കിലും അച്ഛനെ മുന്‍നിര്‍ത്തി അന്യരെ അനാദരിക്കാന്‍ ആഗ്രഹിക്കാത്തതിനാല്‍ ഞാന്‍ ഫോണ്‍ താഴെവെച്ചു.
താന്‍ പുലര്‍ത്തിപ്പോരുന്ന മാനുഷികമൂല്യങ്ങള്‍ക്ക് കുടുംബാംഗങ്ങളില്‍നിന്നുതന്നെ എടത്തടിച്ചുകാണുമ്പോള്‍ പ്രസവവും തീണ്ടാരിയുമില്ലാത്ത വല്ലേടത്തേക്കും  നിഷ്ക്രമിക്കുമെന്ന് അച്ഛന്‍ ഞങ്ങളോടു പ്രതിഷേധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ക്ഷോഭം ആറിയ ദുര്‍ഭരനിമിഷങ്ങളില്‍ പുത്രവാത്സല്യം വാരിത്തന്നിട്ടുമുണ്ട്. എന്നാല്‍, വീടിനകത്തല്ല, പുറത്ത് അച്ഛന്‍െറകൂടെ യാത്രചെയ്ത അവസരങ്ങളിലാണ് ആ വ്യക്തിത്വത്തെ കൂടുതല്‍ അടുത്തറിഞ്ഞത്. ഓര്‍മകളുടെ പിന്നാലെയുള്ള ആ യാത്രകളുടെ മാധുര്യം ജീവിതബാക്കിയിലും നുണയുകയാണ് ഞാന്‍.
അമ്പലത്തിലേക്കും അമ്മാത്തേക്കും തിരിച്ച് ഇല്ലത്തേക്കും മാത്രം യാത്ര ചെയ്തിരുന്ന ഇട്ട്യാസുനമ്പൂതിരിമാരുടെകാലത്ത് കോരപ്പുഴ കടന്നും കുലക്രമം ലംഘിച്ചും തനിക്കുവേണ്ടിയല്ലാത്ത ഒട്ടേറെ സഞ്ചാരവഴികളിലലഞ്ഞ ജീവിതമായിരുന്നുവല്ലോ അച്ഛന്‍േറത്. പതിനെട്ടാം വയസ്സില്‍ അരച്ചക്രം മടിയില്‍തിരുകി ഭൂമിമലയാളം തൃപ്പൂണിത്തുറയും കടന്ന് മുറജപയാത്ര ചെയ്തു. ഭാരതപ്പുഴയുടെ തീരത്തുള്ള ഒരു ശാസ്താംകാവിലെ കൊല്ലത്തില്‍ 365 പറ നെല്ലും മാസാമാസം വേറെ പണവുമുള്ള ശാന്തിവൃത്തിയുപേക്ഷിച്ച് ചുറ്റിയ മുണ്ടിന് ഇണപോലുമില്ലാതെ ആരുമറിയാതെ മുങ്ങുകയായിരുന്നു വെള്ളിത്തിരുത്തിത്താഴത്ത് തുപ്പന്‍ രാമന്‍ ഭട്ടതിരിപ്പാട്. പിന്നെ പൊങ്ങിയത് തിരുവനന്തപുരത്ത് ശ്രീ പത്മനാഭദാസസന്നിധിയിലും. പഠിക്കാനുള്ള മോഹവും ഇനി കല്ലുമോറി കാലംകഴിക്കുക എന്ന ഗതികേടിലേക്ക് മടങ്ങില്ലെന്ന നിശ്ചയവുമാണ് അച്ഛനെ തിരുവനന്തപുരത്തെത്തിച്ചത്.
തിരുവനന്തപുരം പട്ടണം അച്ഛന് അപരിചിതമായിരുന്നില്ല. മുതിര്‍ന്നവരുടെ നേതൃത്വത്തില്‍ മുമ്പും പട്ടത്താനത്തിനു വന്നിട്ടുണ്ട്. ചട്ടമ്പിക്കവലകളില്‍ ചുറ്റിക്കറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാല്‍, അറിവിലും സ്വാശ്രയത്തിലും മറ്റ് പൗരന്മാരെക്കാള്‍ എത്രയോ താഴെയാണെന്ന് സ്വയം തിരിച്ചറിഞ്ഞത് ഒരു മാസത്തോളം നീണ്ട മുറജപവാസക്കാലത്താണ്. ബ്രാഹ്മണവൃത്തിയല്ലാതെ മറ്റൊന്നും താന്‍ ശീലിച്ചിട്ടില്ല എന്നും.
രാജാവ് എഴുന്നള്ളുമ്പോള്‍ മാത്രം ചമ്രംപടിഞ്ഞിരുന്ന് വേദമുരുവിടും. മറ്റു സമയങ്ങളിലെല്ലാം വൈദികമൊഴിച്ചുള്ള ആസക്തികളില്‍ മുഴുകും. മുറജപത്തിനെത്തുന്ന സമുദായത്തിന്‍െറ ഈ സാംസ്കാരിക ശൂന്യത നേരില്‍കണ്ടു. പൊതുഖജനാവില്‍നിന്നുള്ള ഈ ദാനോത്സവംകൊണ്ട് രാജ്യത്തിനോ പ്രജകള്‍ക്കോ എന്തെങ്കിലും നന്മയോ മേന്മയോ ഉണ്ടായില്ലെന്നും ബോധ്യപ്പെട്ടു. സമുദായപരിഷ്കാരത്തിന്‍െറ ചാലിലിറങ്ങാന്‍ പ്രേരിപ്പിച്ച ഈ ചരിത്രപരിസരം ഒന്നുകൂടി കാണാന്‍ പതിറ്റാണ്ടുകള്‍ക്കുശേഷം അച്ഛനാഗ്രഹിച്ചെങ്കിലും എഴുപതുകളില്‍ നെയ്യാറില്‍ നടന്ന ഒരു സാഹിത്യക്യാമ്പില്‍ (ഗാന്ധിസ്മാരകനിധി) പങ്കെടുത്ത് മടങ്ങുമ്പോഴാണ് സാധിച്ചതെന്നുമാത്രം.
കോട്ടക്കകത്ത് ഞങ്ങള്‍ ചുറ്റിയടിച്ചു. ക്ഷേത്രത്തിന്‍െറ പടിഞ്ഞാറുള്ള മിത്രാനന്ദപുരം മഠം കണ്ടെത്തി. തിരുനാവായോഗക്കാരായ ബ്രാഹ്മണരുടെ ആസ്ഥാനമാണത്. കിടപ്പ് ഈ ബ്രഹ്മസ്വാമഠത്തില്‍. തേച്ചുകുളി തെക്കെ കോട്ടക്കടുത്തുള്ള സമചതുരന്‍ ശ്രീവരാഹം കുളത്തില്‍. ഭക്ഷണം ശീവേലിപ്പുരയിലും.
ഉണ്ണാനിരുന്നപ്പോഴുണ്ടായ ഒരു തീവ്രാനുഭവത്തിന്‍െറ ഓര്‍മ അയവിറത്തു. കാലത്ത് ലഘുഭക്ഷണം തരപ്പെടായ്കയാല്‍ കലശലായി വിശന്ന ഒരു ദിവസം. ഇലയില്‍ ചോറും കറിയും നിരന്നപ്പോള്‍ ആര്‍ത്തിയോടെ രണ്ടുരുള അകത്താക്കി. അപ്പോഴാണ് കല്‍ത്തൂണുകളില്‍കയറി കലപലകൂട്ടുന്ന കാക്കക്കൂട്ടത്തിലൊന്നിന്‍െറ പുരീഷം ഇലയിലെ ചോറിന്‍കൂമ്പാരത്തില്‍ വീണത്. തുടര്‍ന്ന് ഉണ്ണാന്‍ സാധിക്കാത്ത പാരവശ്യം, അറപ്പ്, ദേഷ്യം, വ്യസനം എന്നീ വികാരങ്ങളോടെ എഴുന്നേറ്റു. ഭക്ഷണസമൃദ്ധിയിലും പട്ടിണിയുടെ വേദന അനുഭവിക്കേണ്ടിവന്നു.
ചോറ്റുകച്ചവടം നടത്തുന്ന ബ്രാഹ്മണഗൃഹങ്ങള്‍ തെക്കെ തെരുവിലുണ്ടായിരുന്നു. പടച്ചോറിന് ഒരു ചക്രം. തൈര്, മുളകുവറുത്തത്, കൊണ്ടാട്ടന്‍ എന്നീ വിഭവങ്ങള്‍കൂടിയായാല്‍ രണ്ടു ചക്രം. പക്ഷേ, കൈയില്‍ കാശില്ലാത്ത അവസ്ഥ.
കോട്ടക്കകത്ത് ബ്രാഹ്മണകുട്ടികള്‍ക്കുമാത്രം പ്രവേശനമുള്ള നേറ്റീവ് സ്കൂള്‍ പരിസരവും ഞങ്ങള്‍ കണ്ടു. അവിടെ ചേര്‍ന്നു പഠിക്കാനുള്ള അച്ഛന്‍െറ ആഗ്രഹം സാധിച്ചില്ല. മുരിങ്ങത്തേരി വെങ്കടേശ്വരയ്യരുടെയടുത്ത് തെല്ലിട ട്യൂഷനുപോയ മള്ളിയൂര്‍ റോഡിലെ സ്ഥലം, പടിഞ്ഞാറെ കോട്ടവാതിലിനുസമീപം അന്ന് വായനശാലാ പ്രവര്‍ത്തകനായികൂടിയ ഇടം, മഹാരാജാവ് ഇന്നും സമയം തെറ്റാതെ തുടര്‍ന്നുവരുന്ന ക്ഷേത്രദര്‍ശനവരവ്- എല്ലാം കാട്ടിത്തന്നു. പത്മതീര്‍ഥക്കരയിലെ മത്തേന്‍മണിയൊഴികെ ക്ഷേത്രപരിസരത്തിന് കാലത്തിന്‍െറ ഭാവപ്പകര്‍ച്ച സംഭവിച്ചതായി അച്ഛന്‍ ഓര്‍മിച്ചു.
പൂണൂലിട്ടവര്‍ക്കെല്ലാം പൊതുഖജനാവില്‍നിന്ന് നാലു ചക്രം വീതം ദിവസംപ്രതി ദാനം കിട്ടും. ഈ മുറജപപ്രതിഫലം വാങ്ങാന്‍ രണ്ടുദിവസം നടന്നിട്ടും കണക്കപ്പിള്ള ഓരോ ഒഴിവ് പറഞ്ഞ് വട്ടം തിരിച്ചു. അയാള്‍ക്ക് രണ്ടുചക്രം കൈക്കൂലി കിട്ടണം. ഒടുവില്‍, അതു കൊടുത്തപ്പോള്‍ കാര്യം നടന്നു. ജീവിതത്തില്‍ ആദ്യമായും അവസാനമായും കൊടുത്ത കൈക്കൂലിയാണതെന്ന് അച്ഛന്‍ പറഞ്ഞു. അഴിമതിയുടെ ഈ പിന്തുടര്‍ച്ച ജനായത്ത ഭരണത്തിലും വമ്പിച്ചതോതില്‍ വളര്‍ന്നുവെന്ന് പരിഭവിക്കുകയും ചെയ്തു. സ്റ്റാച്യു ജങ്ഷനില്‍നിന്ന് സെക്രട്ടേറിയറ്റിനെ ചൂണ്ടി അച്ഛന്‍ ഞങ്ങളോട് ചോദിച്ചു: ‘‘പണമോ ശിപാര്‍ശയോ ഇല്ലാതെ അവിടെ കാര്യങ്ങള്‍ നീങ്ങുമോ?’’
താന്‍ ശാന്തി കുളിച്ച ശുചീന്ദ്രം ക്ഷേത്രം കാണാനായി പിന്നത്തെ താല്‍പര്യം. ശുചീന്ദ്രത്ത് ഇടക്കാലത്ത് ശാന്തി ചെയ്തിരുന്ന മുത്തപ്ഫന്‍ (അച്ഛന്‍െറ പിതൃസഹോദരന്‍) മുട്ടുശാന്തി വേണ്ടിവരുമ്പോള്‍ സഹായമാവുമല്ലോ എന്നുകരുതി രാമനെ ശുചീന്ദ്രത്ത് കൊണ്ടുപോയി ശാന്തി കുളിപ്പിച്ചിരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്‍െറ അകത്തുള്ളത് പുറത്തോ പുറത്തുള്ളത് അകത്തോ പറയരുതെന്നാണത്രെ ശാന്തികുളികൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.
സത്യാസത്യവിവേചനത്തിന് കൈമുക്കലും ശുചീന്ദ്രം ക്ഷേത്ര നടപടിയായിരുന്നു. തിളച്ചുമറിയുന്ന നെയ്യില്‍നിന്ന് ഒരു സാധനം (ചെറിയ ഗണപതിവിഗ്രഹമാവാം) കൈക്കൊള്ളുന്നതിലൂടെയാണ് കള്ളന്മാര്‍ പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത്. എടുത്ത മാത്രയില്‍ കൈ ഭദ്രമായി കെട്ടും. മൂന്നാംദിവസമേ അഴിക്കുകയുള്ളൂ. സത്യമുണ്ടെങ്കില്‍ കൈക്ക് ലേശംപോലും പൊള്ളലേല്‍ക്കില്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം. പൊലീസ്സ്റ്റേഷനിലും ക്ഷേത്രത്തിലും മാത്രമല്ല വീടുകളിലും ഇനി നുണപരിശോധനാ യന്ത്രങ്ങള്‍ സ്ഥാപിക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് അന്നുതന്നെ അച്ഛന്‍ നസ്യം പറഞ്ഞിരുന്നു.
സത്യാസത്യങ്ങളെ ആര്‍ക്ക് തിരിച്ചറിയാം? ക്ഷേത്രഭാരവാഹിയും വൈദ്യനുമായ വട്ടപ്പള്ളി മൂസ് അന്ന് ഒരു ശ്ളോകം ചൊല്ലിക്കേള്‍പ്പിച്ചു:
ആദിത്യന്‍, ചന്ദ്രന്‍, വായു, അഗ്നി, ആകാശം, ഭൂമി, ജലം, ഹൃദയം, യമന്‍, പകല്‍, രാത്രി, രണ്ടു സന്ധ്യ, ധര്‍മം- ഈ ലോകസാക്ഷികളില്‍ കവിഞ്ഞ് മനുഷ്യരുടെ ശുഭാശുഭങ്ങള്‍ അറിയാനാരുണ്ട്? ഈ ശ്ളോകത്തിന്‍െറ അര്‍ഥതലങ്ങളെയാണ് അന്ന് സന്ധ്യക്ക് അച്ഛന്‍ വിവരിച്ചത്. ‘‘മാകുരു ധനജനയൗവന ഗര്‍വം എന്നു കേട്ടിട്ടില്ലേ? അത് പാലിച്ചാല്‍ സത്യാനുഷ്ഠാനം എളുപ്പമാവും.’’ മേലേ അനന്തമഹിമാവേന്തുമാകാശവും താഴെ ഇളകിമറിയുന്ന ജലരാശിയും കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന അധ്യാപകസുഹൃത്തും ആ വാക്കുകള്‍ക്ക് സാക്ഷി.
പിന്നീടൊരവസരത്തില്‍ തിരുവനന്തപുരത്തുതന്നെ നടന്ന സമസ്ത കേരള സാഹിത്യ പരിഷത്ത് വാര്‍ഷികം. ഒരു സമ്മേളനത്തില്‍ പ്രസംഗിക്കാന്‍ അച്ഛനെയും ക്ഷണിച്ചു. ഉച്ചക്ക് മൂന്നുമണിക്കാണ് യോഗം. ഇന്നത്തെപ്പോലെ തെക്ക്-വടക്ക് തീവണ്ടിസര്‍വിസുകള്‍ അന്ന് സുലഭമല്ല. രാത്രി തൃശൂരില്‍നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന തിരുവനന്തപുരം ട്രാന്‍സ്പോര്‍ട്ട് ബസില്‍ കയറിപ്പറ്റാനേ കഴിഞ്ഞുള്ളൂ. പിന്നില്‍ പത്രക്കെട്ടുകള്‍ക്കിടയിലാണ് ഇരിപ്പിടം കിട്ടിയത്. പുലര്‍ച്ചക്ക് ആലപ്പുഴയില്‍ പ്രഭാതകൃത്യങ്ങള്‍ക്ക് പത്തു മിനിറ്റ് നിര്‍ത്തി. തട്ടുകടയില്‍നിന്ന് പ്രാതല്‍, പൊതുടാപ്പില്‍നിന്ന് വെള്ളമെടുത്ത് ശൗചം- ഇങ്ങനെ ക്ളേശകരമായ യാത്രക്കുശേഷം വിശ്രമംപോലുമില്ലാതെ പരിഷത്ത്വേദിയിലെ പ്രസംഗപീഠത്തില്‍. പത്രപ്രവര്‍ത്തകസമ്മേളനത്തിലെ അധ്യക്ഷതയാണ് അച്ഛന്‍ ചെയ്യേണ്ടത്. പത്രം എല്ലാവര്‍ക്കും വേണം, പത്രധര്‍മം ആര്‍ക്കുംവേണ്ട എന്ന പത്രമുതലാളിത്തത്തിന്‍െറ നേര്‍ക്കുള്ള അച്ഛന്‍െറ വിമര്‍ശം അന്ന് ഒച്ചപ്പാടുണ്ടാക്കി. എന്നാല്‍, യാത്രാക്ളേശമോ യാത്രാ പ്രതിഫലമോ അല്ല വിചാരിച്ച കാര്യങ്ങള്‍ മുഴുവന്‍ പറയാന്‍ കഴിഞ്ഞുവോ എന്ന ഉത്കണ്ഠ മാത്രമേ മടങ്ങുമ്പോള്‍ അച്ഛന്‍െറ മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.
വടകരക്കടുത്തുള്ള ഒരു കലാസമിതി വാര്‍ഷികത്തിനെത്തിയത് അല്‍പം നേരത്തേയായി. സ്റ്റേജിന്‍െറ നിര്‍മാണംപോലും മുഴുമിക്കുന്നതേയുള്ളൂ. അച്ഛനെ തിരിച്ചറിയാവുന്നവര്‍ ഇല്ല. മൈതാനത്തിനടുത്തുള്ള ചായക്കടയിലെ ബെഞ്ചില്‍ കയറിയിരുന്നു. നാട്ടിന്‍പുറത്തെ കലാപ്രവര്‍ത്തകരുടെ പരാധീനതകളില്‍ ഇങ്ങനെയൊക്കെ സംഭവിക്കുമെന്ന് അച്ഛന്‍ എന്നെ സാന്ത്വനിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോഴേക്കും അച്ഛന്‍ കണ്ടുപിടിക്കപ്പെട്ടു. നിറഞ്ഞ സദസ്സില്‍ അന്ന് ചെയ്ത പ്രസംഗവും ഉള്ളില്‍തട്ടുന്നതായിരുന്നു. പ്രസംഗം കഴിഞ്ഞ് താഴത്തിറങ്ങിയാല്‍ ചൂടുപിടിച്ച തല തലോടി പതിവുസ്വകാര്യമുണ്ട്: ‘‘പ്രസംഗത്തില്‍ അബദ്ധമൊന്നും പറഞ്ഞില്ലല്ലോ?’’ ആ ചോദ്യനിഷ്കപടതക്ക് ഒരു ബഹുമതിപോലെ ഞാന്‍ കാത്തിരിക്കാറുണ്ട് എന്നതാണ് വാസ്തവം.
അച്ഛന്‍െറ നര്‍മസംഭാഷണത്തിലും ബാല്യസ്മൃതിയിലും അലിഞ്ഞ മറ്റൊരു പകലും എന്‍െറ ഓര്‍മസ്വത്താണ്. നോക്കിയാല്‍ കണ്ണെത്താത്ത കുന്നിന്‍പുറങ്ങളിലൂടെ താഴെ തൂതപ്പുഴയുടെ മര്‍മരവും കേട്ട് അച്ഛന്‍െറ കൂടെ ഒരു കാല്‍നട. മുതുകുറുശ്ശി കുഞ്ചുണ്ണി നമ്പൂതിരിപ്പാട് ശിഷ്യനെ ഓത്തുചൊല്ലിക്കാന്‍ പണ്ട് കൊണ്ടുപോയ ചിത്രം പിന്നീട് അച്ഛന്‍ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. വിശ്വാമിത്രന്‍ രാമലക്ഷ്മണന്മാര്‍ക്ക് വനാന്തരത്തില്‍ മാര്‍ഗദര്‍ശനം ചെയ്തതുപോലെ എന്നാണ് അന്നത്തെ യാത്രയെ അച്ഛന്‍ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. ആ സ്മരണ അറുപത് കൊല്ലത്തിനുശേഷം ആവര്‍ത്തിച്ചപ്പോള്‍ അകമ്പടിക്കാരന്‍ മകനായി എന്നുമാത്രം.
കുടുംബപുരോഹിതന്‍ വടക്കേടത്തിന്‍െറ കീഴില്‍ അതിബാല്യത്തില്‍തന്നെ അക്ഷരവും അര്‍ഥവുമറിയാതെ മൂന്നുകൊല്ലം പടിഞ്ഞിരുന്ന് വേദം പയറ്റി. വീണ്ടും വേദാഭ്യാസത്തിന് ഒമ്പതുവയസ്സുള്ള അച്ഛനെ പെരിന്തല്‍മണ്ണ പാതാക്കരമനയില്‍ കൊണ്ടുചെന്നാക്കി. പഴമയും പുതുമയും മേളിച്ച പാതാക്കരയില്‍ മേലേടത്തിന്‍െറ കീഴില്‍ പിന്നെയും രണ്ടുകൊല്ലത്തോളം വേദാധ്യയനം. മേലേടത്തിന് വയ്യാതായപ്പോള്‍ മുതുകുറുശ്ശി കുഞ്ചുണ്ണി നമ്പൂതിരിപ്പാടായി ഗുരു. പുതിയ ഗുരുനാഥന്‍ ശിഷ്യനെ മുതുകുറുശ്ശി മനയിലേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോവുകയായിരുന്നു. മറഞ്ഞുപോയ ആ വിദൂര കൗമാരാനുഭവത്തെ പുന$സ്മരിക്കാന്‍ വീണ്ടുമൊരു യാത്ര.
അച്ഛനെ വാഹനത്തില്‍ മുതുകുറുശ്ശിയിലെത്തിക്കാന്‍ പാതാക്കര നമ്പൂതിരിപ്പാട് തയാറായിരുന്നു. ‘‘കാറിലല്ല, നടന്നുതന്നെ എനിക്ക് എല്ലാം ഓര്‍മിക്കണം’’ എന്നുപറഞ്ഞ് കാല്‍മുട്ടിന്‍െറ വേദന കൂട്ടാക്കാതെ അഞ്ചു നാഴികയിലധികം നടക്കാന്‍ അച്ഛന്‍ സോത്സാഹം സന്നദ്ധനായി. പിറ്റേന്ന് മുതുകുറുശ്ശിയിലെ ഉണ്ണിനമ്പൂതിരിമാരുടെ ഉത്സാഹത്തില്‍ നടത്തുന്ന കലാസമിതി വാര്‍ഷികത്തിലും പങ്കെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. നടത്തത്തിന് ഊന്നുവടിയായി ഉപയോഗിക്കാവുന്ന നീളന്‍ ശീലക്കുട അച്ഛന്‍െറ കൈയില്‍. തലയും ചെവിയും മൂടി തോര്‍ത്തുമുണ്ടുകൊണ്ടുള്ള മുറുക്കിക്കെട്ടും. അച്ഛന്‍െറ തോല്‍ബാഗ് എന്‍െറ തോളത്തും.
കിഴക്കോട്ട് നോക്കിയാല്‍ നീലിച്ച പശ്ചിമപര്‍വതനിര. പടിഞ്ഞാറ് വെള്ളിനൂലുപോലെ കടല്‍. മേട്ടിന്‍പുറങ്ങളിലൂടെയുള്ള ഈ നടത്തം എന്‍െറ ആദ്യാനുഭവമായിരുന്നു. തലയുയര്‍ത്തിയ പാറക്കൂട്ടനിരകള്‍, അവക്കിടയില്‍ പടുമരങ്ങള്‍, ചിലേടത്ത് നെല്‍പാടങ്ങളായി പച്ചച്ച പള്ളിയാന്‍ നിലങ്ങള്‍, പാറയില്‍ തട്ടിയൊഴുകുന്ന നീരൊലി മര്‍മരം താഴെയും. പല പറമ്പുകളും വളച്ചുകെട്ടിയപ്പോള്‍ പഴയ ഒറ്റയടിപ്പാതപോലും വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ് വികൃതമായെന്ന് അച്ഛന് പരാതി.
അകലെ കുന്നിന്‍ചരിവില്‍ കാണപ്പെട്ട വഴി ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു: ‘‘അത് മലപ്പുറത്തേക്ക് പോകുന്ന നിരത്താണ്.’’ കുട മറ്റൊരിടത്തേക്ക് ചൂണ്ടി: ‘‘കൊളത്തൂര്‍ കുന്നാണത്. വള്ളി ഇഴഞ്ഞുകിടക്കുന്നതുപോലുള്ള ആ വഴി പുലാമന്തോള്‍നിന്ന് കൊളത്തൂര്‍ക്ക് പോകുന്ന പുതിയ റോഡാണ്. കാളവണ്ടികളല്ല, മോട്ടോര്‍വാഹനങ്ങളാണ് ഇപ്പോള്‍ എന്നുമാത്രം.’’
കെട്ടിടങ്ങള്‍ നിറഞ്ഞുകാണുന്ന ഭാഗം അങ്ങാടിപ്പുറമാണെന്നും അവക്കിടയില്‍ തിളങ്ങുന്നത് തിരുമാന്ധാംകുന്നമ്പലത്തിലെ താഴികക്കുടമാണെന്നും വിവരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ തട്ടകമാണെന്നാണ് അവിടത്തുകാരുടെ വിശ്വാസം. പൂരം പുറപ്പാട് കഴിഞ്ഞാല്‍ അന്യദേശങ്ങളിലേക്ക് പോവുകയോ കുളിച്ചുതൊഴാതെ വീട്ടിലിരിക്കുകയോ തട്ടകത്തില്‍ പതിവില്ലെന്ന് പാതാക്കര താമസിക്കുമ്പോള്‍ കേട്ട കഥകളും പറഞ്ഞു.
യാത്ര ഒരു വളവിലെത്തിയപ്പോള്‍ പുഴയിലിറങ്ങി കാലും മുഖവും കഴുകി തെല്ലിട വിശ്രമിച്ചു. പുഴയുടെ തീരത്തെ വാഴക്കൂട്ടങ്ങളും കൃഷിനിലങ്ങളും കണ്ടപ്പോള്‍ മാവിണ്ടിരിക്കടവിലും മുതുകുറുശ്ശിമനയിലും എത്താറായെന്ന് അറിയിച്ചു. ഇന്ന് ആ കടവുതന്നെയില്ല. പാലവും പുതിയ റോഡുകളും കെട്ടിടങ്ങളും വാഹനങ്ങളും കൈയേറിയപ്പോള്‍ സസ്യനിബിഡയതയാര്‍ന്ന ആ ഭൂപ്രകൃതി വഴിമാറിക്കൊടുത്തു എന്ന് ഈയിടെ മുതുകുറുശ്ശിമന വീണ്ടും സന്ദര്‍ശിച്ചപ്പോള്‍ എനിക്കുതോന്നി. ആ നദീതീരത്തിന്‍െറ ഭംഗിയും ഗ്രാമീണതയും മാറ്റിമറിക്കപ്പെട്ടു.
(കോപ്പീറൈറ്റ് ലംഘനം ഒന്നും ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിച്ചിട്ടില്യാ. അങ്ങനെ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചാല്‍ ഡിലീറ്റ് ചെയ്യാം)
പോസ്റ്റ് ചെയ്തത് Sunil Muthukurussi Mana at 6:58 PM No comments: Links to this post
Labels: അറിയിപ്പ്, ഏലംകുളം, പലവക, മുതുകുറുശ്ശി, യാത്രാവിവരണം, ലേഖനം, വെറുതെ
Sunday, May 11, 2014
Trip to Ushaigher Heritage Village near Riyadh
ധന്യ പറഞ്ഞപ്പോഴാണ്‌ ഇങ്ങനെ ഒരു ഗ്രാമം ഉണ്ട് എന്ന് അറിയുന്നത് തന്നെ. അപ്പോള്‍ തന്നെ മൊബൈലില്‍ ഗൂഗിള്‍ ചെയ്തു. സംഗതിയെ പറ്റി ഒരു ധാരണ കിട്ടി. കുടുംബം വരുമ്പോള്‍ കാണേണ്ട സ്ഥലങ്ങളില്‍ ഒന്ന് എന്ന് മനസ്സില്‍ കുറിച്ചിടുകയും ചെയ്തു. ദിവസങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ കുടുംബം എന്തായാലും ഈ സമയത്ത് ഇങ്ങോട്ട് ഒരു വരവ്‌ ഉണ്ടാകില്ലാ എന്ന് എകദേശധാരണ ആയി. എന്ന് വിചാരിച്ച് കാണണം എന്ന് തീരുമാനിച്ച സ്ഥലങ്ങള്‍ കാണാതിരിക്കുന്നതില്‍ അര്‍ത്ഥമില്ലല്ലൊ എന്ന് നിരീച്ച്, ഒരു സഹയാത്രികനെ തേടി കണ്ട് പിടിച്ചു. എന്തായാലും ഒരു വെള്ളിയാഴ്ച്ചയും അങ്ങനെ ബോറടിയ്ക്കാതെ പോയി കിട്ടും. ഒരു വെടിയ്ക്ക് രണ്ട് പക്ഷി.
അങ്ങനെ ആണ്‌ 9 മേയ് 2014 എന്ന ദിവസം ഉഷൈക്കര്‍ ഗ്രാമം കാണാന്‍ പോകും എന്ന് തീരുമാനിച്ചത്. പതിവ്‌ പോലെ വെള്ളിയാഴ്ച്ച ഉച്ചഭക്ഷണവും കഴിഞ്ഞ് ഞങ്ങള്‍ ഇവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. 223 കിലോമീറ്റര്‍ ആണ്‌ ഗ്രാമത്തിലെത്താന്‍ എന്ന് ഗൂഗിള്‍ മാപ്സ് മുന്നേ തന്നെ പറഞ്ഞ് തന്നിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. coordinates 25°20′33″N 45°11′0″E എന്ന് സെറ്റ് ചെയ്ത് ഞങ്ങള്‍ പുറപ്പെട്ടു. അന്തരീക്ഷം മൂടിക്കെട്ടിയിരുന്നു. മഴ ഇല്ല, പക്ഷെ മഴക്കാറുണ്ട്. പൊള്ളുന്നചൂട് ഇല്യായിരുന്നു എന്നത് തന്നെ സമാധാനം. റിയാദില്‍ നിന്നും മക്ക/ജിദ്ദ റോഡ് പിടിച്ച്, ആദ്യത്തെ ചെക്ക് പോസ്റ്റ് കഴിഞ്ഞാലുള്ള മനോഹരമായ വലിയ ഇറക്കവും ഇറങ്ങി ഞങ്ങള്‍ യാത്ര തുടര്‍ന്നു. ആ ഇറക്കം ഇറങ്ങല്‍ ഒരു രസമുള്ള സംഗതി ആണ്‌. പ്ലെയില്‍ ലാന്‍റ് ചെയ്യുമ്പോള്‍ എന്ന പോലെ നമ്മുടെ ചെവിയില്‍ മൂളലൊക്കെ തുടങ്ങും. അതിവേഗത്തില്‍ ഇറങ്ങിയാല്‍ അപകടമാ‌ണ്‌. കൂടെ ഉള്ള ആള്‍ ഈ ഇറക്കം ആദ്യമായി ഇറങ്ങുകയായിരുന്നു. ഞാന്‍ മുന്പും അതിലൂടെ ധാരാളം യാത്രചെയ്തിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.
ഇറക്കം കഴിഞ്ഞ് കുറച്ച് ദൂരം കൂടെ പോയാല്‍ ദുറുമ, ഷക്ര, ദവാദ്മി എന്നൊക്കെ കുറിച്ചിട്ടുള്ള അടയാളപ്പലക കാണാം. അത് പ്രകാരം നമുക്ക് വലത് തിരിഞ്ഞ് എക്സിറ്റ് എടുത്ത് ഹൈവേ നമ്പര്‍ 505ലൂടെ പോകണം. ഈ റോഡ് പിടിച്ച് കഴിഞ്ഞാല്‍ അധികം തിരിയേണ്ട ആവശ്യമൊന്നും ഒട്ടുമില്യാ. നേരേ അതേ റോഡിലൂടെ തന്നെ. ദുറുമ തുടങ്ങി കൊച്ചു കൊച്ചു ടൌണുകള്‍ക്കുള്ളിലൂടെ നമ്മള്‍ കടന്ന് പോകും. ദവാദ്മി എത്തണമെങ്കില്‍ നമ്മുടെ ലക്ഷ്യസ്ഥാനവും കഴിഞ്ഞ് അനവധി ദൂരം പോണം. അത് വരെ ഒന്നും നമുക്ക് പോകേണ്ട ആവശ്യമില്യാ.
യാത്രയില്‍ ഉടനീളം ശ്രദ്ധിച്ചത് രണ്ട് ഭാഗത്തുമുള്ള മണലിന്‍റെ നിറമായിരുന്നു. ഒരു തരം ചെങ്കല്ലുപൊടി പോലെ ആയിരുന്നു മണല്‍. മാത്രമല്ല ധാരാളം പച്ച കള്ളിച്ചെടികള്‍ റോഡിന്‍റെ രണ്ട് സൈഡും കാണാമായിരുന്നു. വെള്ളമുള്ള സ്ഥലം എന്ന് പെട്ടെന്ന് തന്നെ പറയാന്‍ പറ്റും. അതിനു ഉപോദ്ബലകമായി ധാരാളം കൃഷിയിടങ്ങളും ഞങ്ങള്‍ കണ്ടു. ധാരാളം ഒട്ടകങ്ങളും ഇരുവശവും മേയുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചിലസ്ഥലങ്ങളില്‍ ആടുകളേയും കണ്ടു.
ഷക്ര ടൌണില്‍ നിന്നും ഏകദേശം എട്ട് പത്ത് കിലോമീറ്റര്‍ കൂടെ പോയാല്‍ ആണ്‌ ഉഷൈക്കര്‍ ഗ്രാമം. ഉഷൈക്കര്‍ എന്നാണോ ഉസൈഗര്‍ എന്നാണോ ഉസൈക്കര്‍, ഉസൈഘര്‍ എന്നാണോ ഉച്ചാരണം എന്ന് ഞങ്ങള്‍ക്കിതുവരെ മനസ്സിലായിട്ടില്യ. USHAIQAR എന്നാണ്‌ അവിടെ ഇംഗ്ലീഷില്‍ എഴുതിവെച്ചിരിക്കുന്നത്. എന്തായാലും ഉഷൈക്കറില്‍ എത്തി, പക്ഷെ ഞങ്ങള്‍ക്ക് ഈ ഹെറിറ്റേജ് വില്ലേജ് കാണാന്‍ പറ്റിയില്ല. ഒന്ന് ഗള്ളിയില്‍ കൂടെ കറങ്ങിയപ്പോള്‍, പുറത്തിരിക്കുന്ന ഒരു ആളെ കണ്ട് അയാളോട് ചോദിച്ചു. നേരെ മുന്നിലേക്ക് തന്നെ വിട്ടാല്‍ അവിടെ സ്കൂളുണ്ട് അതിനിടയിലൂടെ ഉള്ള റോഡില്‍ കൂടെ പോയാല്‍ കുറച്ച് വലിയ ഹൈവേ പോലുള്ള റോഡ് കാണാമെന്നും അതിനുമപ്പുറത്താണ്‌ ഹെറിറ്റേജ് വില്ലേജ് എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞ് തന്നു. അത്പ്രകാരം ഞങ്ങള്‍ മുന്നോട്ട് പോയി. റോഡും റോഡിനപ്പുറം ഹെറിറ്റേജ് വില്ലേജിന്‍റെ പഴയ മട്ടിലുള്ള മതിലും മറ്റും കണ്ടു.
റിയാദിന്‍റെ വടക്ക് പടിഞ്ഞാറായി വരും ഷക്ര എന്ന് വിക്കിപീഡിയ പറയുന്നു. ഷക്രയും ഉസൈഘറും റിയാദും എല്ലാം ചേരുന്ന മരുഭൂമിപ്രദേശത്തെ നജ്ദ് ഏരിയ എന്നണ്‌ പൊതുവേ പറയുക. നജ്ദ് ഏരിയയിലെ ഒരു പുരാതന നഗരം ആണ്‌ ഉഷൈക്കര്‍. അഎയ്ക്കല്‍ എന്നായിരുന്നുവത്രെ പുരാതനനാമം. പിന്നീട് ഉഷൈക്കര്‍ എന്നാക്കി മാറ്റിയതാണ്‌. ഉഷൈക്കര്‍ എന്ന വാക്കിനര്‍ത്ഥം 'ലിറ്റില്‍ ബ്ലോന്ഡേ' എന്ന് വിക്കി പറയുന്നു. ഈ നഗരത്തിനുചുറ്റും ഒരു മല ഉണ്ട്. ഞാന്‍ മുന്നേ പറഞ്ഞ പോലെ ചുകന്നനിറമാണ്‌ അതിന്‌. തക്കാളിക്കവിളുള്ള ഒരു സുന്ദരിപോലെ ആ മല ഇവിടെ ഉള്ളവര്‍ക്ക് തോന്നിയതില്‍ തെറ്റൊന്നും പറയാന്‍ പറ്റില്യ. ആ മലയുടെ പേരാണ്‌ ഉഷൈക്കര്‍ എന്നത്; ഞാനതിനെ തക്കാളിക്കവിളുള്ള സുന്ദരി എന്നാക്കി മാറ്റി.
പുരാതന ഉഷൈക്കര്‍ ഗ്രാമത്തില്‍ അല്‍തമിം എന്ന ഗോത്രവര്‍ഗ്ഗക്കാരായിരുന്നു പ്രധാനമായും താമസിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും മറ്റുഗോത്രങ്ങളില്‍ പെട്ടവരും ഇവിടെ താമസിച്ചിരുന്നു. ഖത്തറിന്‍റെ ഭരണാധികാരികളായ അല്‍താനി ഗോത്രക്കാരും അല്‍ഷെയ്ഖ്, അല്‍മിസ്നാദ് തുടങ്ങിയ ഗോത്രക്കാരും ഇവിടത്തുകാരാണ്‌.  അറേബ്യന്‍ ഗോത്രവര്‍ഗ്ഗക്കാരില്‍ മിക്കവാറും എല്ലാം നോമാഡുകള്‍, അല്ലെങ്കില്‍ ഒരു സ്ഥലത്ത് സ്ഥിരമായി തമ്പടിയ്കാതെ നടന്നിരുന്നവര്‍ ആണെന്ന് പ്രസിദ്ധമാണല്ലൊ.
പ്രധാനകവാടം കടന്നാല്‍ തന്നെ അവിടെ കുറച്ച് മണ്ണ് കൂട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്നു. അല്‍പ്പം മണ്ണ്കട്ടകള്‍ കൂടെ ഉണ്ടാക്കി വെച്ചിരിക്കുന്നു. അത് വീട് നിര്‍മ്മാണത്തിന്‍റെ രീതികള്‍ വിവര്‍ച്ച് തരാനായിട്ട് വെച്ചിരിക്കുന്നതാണ്‌. മണ്ണും ഒരു തരം പുല്ലും കൂട്ടി വെള്ളം കൂട്ടി കുഴച്ച് ഇടും. കൊല്ലത്തില്‍ ചിലമാസങ്ങളിലേ ഇത് പതിവുള്ളുവത്രെ. ശേഷം അല്‍പ്പം ദിവസങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞാണ്‌ മണ്‍കട്ടകള്‍ ഉണ്ടാക്കുന്നത് എന്നാണ്‌ അറിയാന്‍ കഴിഞ്ഞത്. മരുഭൂയില്‍ ധാരാളം കണ്ട് വരുന്ന ഒരു തരം മരം ആണ്‌ തട്ടിനായും വാതില്‍, ജനല്‍ തുടങ്ങിയവയ്ക്കും എടുക്കുന്നത്. ഈ മരത്തിനുള്ള പ്രത്യേകത അത്, ചൂടിലും തണുപ്പിലും ഒരുപോലെ ഇരിക്കുന്‍ എന്നതാണത്രെ. ഈ മരം വെട്ടുന്നതിനുള്ള ഈര്‍ച്ചവാള്‍ ഒക്കെ ഞങ്ങള്‍ തൊട്ട് തന്നെയുള്ള സാലെം മ്യൂസിയത്തില്‍ കണ്ടു.
ഞങ്ങള്‍ പ്രവേശനകവാടം കയറിചെന്നത് ഒരു വലിയ ഇഷ്ടിക പാകിയ നടുമിറ്റം പോലെ ഉള്ള സ്ഥലത്തേക്കാണ്‌. ഒരു സൈഡില്‍ സാലെം മ്യൂസിയം. അവിടെ പ്രവേശനത്തിനു ആളുവക പത്ത് റിയാല്‍ ആണ്‌. തൊട്ടപ്പുറത്ത് സൌജന്യമായ ഒരു മ്യൂസിയം ഉണ്ട്. അവിടെ പലവക പരുന്തുകള്‍ മരുഭൂമിയില്‍ കാണുന്ന കുറുക്കന്‍, പക്ഷികള്‍, ഗൌളികള്‍ എന്നിവയുടെ പ്രതിമകള്‍ ഉണ്ടാക്കി വെച്ചിട്ടുണ്ട്. ചെല പരുന്തുകളെ പണ്ട് ഗോത്രവര്‍ഗ്ഗക്കാര്‍ ഭക്ഷണസമ്പാദനത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവത്രെ. അവ പറന്ന് പോയി ഉടമസ്ഥനുള്ള ഭക്ഷണവുമായി വരുമെന്ന് അവിടെ ഉള്ളവര്‍ പറഞ്ഞ് അറിഞ്ഞു.
മുന്പോട്ട് നടന്നാല്‍ ഒരു കട ഉണ്ട്. കടയില്‍ പുറത്ത് സാധനങ്ങള്‍ വില്‍ക്കാന്‍ വെച്ചിരിക്കുന്നു. അകത്ത് കയറിയില്ലാ ഞങ്ങള്‍. പുറത്ത് സാധനങ്ങള്‍ നോക്കി വില്‍ക്കുന്നത് ഒരു ഇന്ത്യക്കാരനാണ്‌. അവനോട് ഞങ്ങള്‍ അവന്‍റെ സുഖവിവരങ്ങള്‍ ചോദിച്ചു. ഒരു കുഴപ്പവുമില്ലാ, എല്ലാവരും നല്ലവരാണ്‌, ശമ്പളമൊക്കെ സമയാസമയം കിട്ടുന്നുണ്ട് എന്നൊക്കെ അവന്‍ പറഞ്ഞറിഞ്ഞു. അല്‍പ്പം കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ ഒരു സ്വദേശി വന്ന് ഞങ്ങളോട് മുറി ഹിന്ദിയില്‍ സംസാരിക്കാന്‍ തുടങ്ങി. ഞങ്ങളും ചിരിച്ച് കൊണ്ട് വര്‍ത്തമാനം പറഞ്ഞു. എന്നിട്ടയാള്‍ അതിഥികള്‍ക്കായി സല്‍ക്കരിച്ച ഒരു മുറിയില്‍ കൊണ്ട് പോയി സൌജന്യമായി ചായയും മറ്റും തന്ന് സല്‍ക്കരിച്ചു. ചുറ്റുമുള്ള സ്വദേശികളോട് ഞങ്ങള്‍ക്കറിയാവുന്ന അറബി ഭാഷയില്‍ സംവേദനം ചെയ്തു. അവരും ഖുശി ഞങ്ങളും ഖുശി.
തുടന്ന് ഞങ്ങള്‍ നടപ്പാതയിലൂടെ നടന്ന് ഗ്രാമം ചുറ്റി കറങ്ങി. വീടുകള്‍ എല്ലാം ഇടിഞ്ഞ് പൊളിഞ്ഞ് കിടക്കുകയാണ്‌ ഉള്ളില്‍. എന്നാല്‍ പുറത്ത് മനോഹരമാക്കി വെച്ചിരിക്കുന്നു. ചില പള്ളികളും ചില വീടുകളും എല്ലാം നല്ലതായി പരിപാലിച്ച് വെച്ചിരിക്കുന്നു. ചൂട് താരതമ്യേന കുറവായിരുന്നു എന്നത് ഞങ്ങള്‍ പെട്ടെന്ന് തന്നെ ശ്രദ്ധിച്ചു.
ഫോട്ടോ/വീഡിയോ എടുക്കല്‍ ഒക്കെ കഴിഞ്ഞ് ഞങ്ങള്‍ പുറത്തിറങ്ങി. മ്യൂസിയത്തിനു തൊട്ട് അടുത്തുള്ള ഗേറ്റിലൂടെ പുറത്തേക്ക് ഇറങ്ങാന്‍ നോക്കിയപ്പോള്‍ അവിടെ വിശാലമായ മൈതാനത്ത് അനവധി പേര്‍ ഇരിക്കുന്നു. വിരുന്ന് സല്‍ക്കാരമാണ്‌ എന്ന് തോന്നി. അതിനാല്‍ ആ ഭാഗത്ത് പോയില്ല. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇവിടത്തെ ഇറിഗേഷന്‍ സിസ്റ്റം / വാട്ടര്‍ മാനേജ്മെന്‍റ് സിസ്റ്റത്തിനെ പറ്റി കൂടുതല്‍ കണ്ടറിഞ്ഞില്ല. അനവധി ഇന്‍റര്‍കണക്റ്റഡ് ആയ കിണറുകള്‍ ഇവിടെ ഉണ്ട് എന്ന് മുന്നേ തന്നെ വായിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു. അത് കാണാന്‍ സാധിക്കാത്തതിന്‍റെ കുണ്ഠിതം ഉണ്ട്.
ഗ്രാമപാതയില്‍ നിന്ന് ഞങ്ങള്‍ തിരിച്ച് വന്ന് പ്രധാനകവാടത്തിനടുത്തുള്ള സലെം മ്യൂസിയത്തിലേയ്ക്ക് കയറി. അപ്പോള്‍ ഒരു കൂട്ടം സ്വദേശിസന്ദര്‍ശകര്‍ക്ക് ഒരു വൃദ്ധന്‍ ഓരോന്നും വിശദീകരിച്ച് കൊടുക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചുമരിലുള്ള ഒരു ഫോട്ടോ കാണിച്ച് അതിലെ പയ്യനാണ്‌ ഇന്ന് ഇതാ നിങ്ങളുടെ മുന്നില്‍ ഈ വിശദീകരിക്കുന്ന വൃദ്ധന്‍ എന്ന് മ്യൂസിയത്തിലെ സഹായി പറഞ്ഞ് തന്നു ഞങ്ങള്‍ക്ക്. സഹായിക്ക് അത്യാവശ്യം ഇംഗ്ലീഷ് അറിയാമെന്നത് ഞങ്ങള്‍ക്കും ഉപകാരമായി.
മ്യൂസിയത്തില്‍ കണ്ട മുന്നൂറ് കൊല്ലം മുന്നത്തെ തോക്കും അതിന്‍റെ ഉണ്ടകളും നമ്പര്‍ സിസ്റ്റമുള്ള പൂട്ടും ഒക്കെ കൌതുകകരമായിരുന്നു. ഒരു അബയ അതും കളര്‍ഫുള്ള ആയത് കാണിച്ച് തന്ന്, അത് ഖസീം ഭാഗത്ത ഉള്ള ഒരു സ്ത്രീയുടെ പരമ്പരാഗതവസ്ത്രം ആണ്‌ എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോള്‍ ശരിയ്ക്കും അത്ഭുതപ്പെട്ടു. അത്ര വലുപ്പം ഉണ്ട് അതിന്‌. എങ്ങനെ ആയിരിക്കും അത് ധരിയ്ക്കുക എന്നത് എനിക്ക് ഇപ്പോഴും ആലോചിച്ച് പിടികിട്ടിയിട്ടില്യാ.
ഗ്രാമത്തിലേയും മ്യൂസിയത്തിലേയും കാഴ്ച്ചകള്‍ അടങ്ങിയ ഒരു വീഡിയോ ഇവിടെ ഉണ്ട്. മ്യൂസിയത്തില്‍ കണ്ടവയെ പറ്റി എഴുതാനിരുന്നാല്‍ അനവധി ഉണ്ട്. അതിനാല്‍ വീഡിയോ കണ്ട് സ്വയം മനസ്സിലാക്കുക.
അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം വൈകുന്നേരം 6.30 ആയിരുന്നു. ഞങ്ങള്‍ തിരിച്ച് റിയാദിലേക്ക് മടങ്ങാന്‍ തീരുമാനിച്ചു.
തിരിച്ച് വരുമ്പോള്‍ രാത്രിയില്‍ ഈ കൊച്ച് കൊച്ച് ടൌണുകളും അതിനപ്പുറമുള്ള മലകളും എല്ലാം മനോഹരമായി അലങ്കാരദീപങ്ങള്‍ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച് വിവിധവര്‍ണ്ണങ്ങളില്‍ പ്രകാശം പരത്തി നില്‍ക്കുന്നത് കണ്ടു. റോഡിലെ റൌണ്ട് എബൌട്ടുകളിലും മറ്റും മനോഹരമായ ശില്‍പ്പങ്ങള്‍ ദീപങ്ങളാല്‍ അലങ്കരിച്ച് വെച്ചിരിക്കുന്നു. രാത്രിയില്‍ തന്നെ ആയിരുന്നു മനോഹാരിത കൂടുതല്‍.
ഒരു ഗ്രൂപ്പ് ആയിട്ടായിരുന്നു യാത്ര എങ്കില്‍, വൈകുന്നേരം നാലുമണിയ്ക്ക് മുന്നേ അവിടെ എത്തി ചുറ്റും കണ്ടും സ്വദേശികളുടെ ആതിഥ്യം സ്വീകരിച്ചും നടന്ന്, തക്കാളിക്കവിളുള്ള സുന്ദരിയുടെ നെറുകയില്‍ ഒന്ന് കയറി, ചുറ്റുമുള്ള ഗ്രാമപട്ടണക്കാഴ്ച്ചകള്‍ ആസ്വദിച്ച് രാത്രി ഭക്ഷണവും കഴിഞ്ഞ് പത്ത് മണിയോടെ മടങ്ങുക എന്നതാവും ഏറ്റവും ഉചിതമായത് എന്ന് ഇപ്പോള്‍ എനിക്ക് തോന്നുന്നു. അതിനാല്‍, തക്കാളിക്കവിളുള്ള സുന്ദരിയുടെ നെറുകയില്‍ കയറാനായിട്ട് എങ്കിലും ഞാന്‍ ഒരു തവണ കൂടെ അവിടേയ്ക്ക് പോകും. തീര്‍ച്ച.
പോസ്റ്റ് ചെയ്തത് Sunil Muthukurussi Mana at 4:45 PM 2 comments: Links to this post
Labels: Riyadh, Saudi Arabia, Ushaigher, Ushaiqar, Ushaiqer Heritage Village, യാത്രാവിവരണം, വിവാഹ വാര്‍ഷികം, വെറുതെ
Friday, April 25, 2014
Trip to Ain Heit Riyadh
രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ ആയി ഇവിടെ ആയിട്ട്... എന്നിട്ടും പല സ്ഥലങ്ങളും ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ല. എന്നാല്‍ പലതും കണ്ടിട്ടുണ്ടേനീം.. ഇത്രയും അടുത്ത് കിടക്കുന്ന പലതും ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ലാ എന്നത് എന്നെ തന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നാണ്‌.
ചെന്ന് കണ്ടാല്‍, ഇത് കാണണ്ട സ്ഥലമാണോ എന്ന് നമുക്ക് തന്നെ തോന്നും. അത് ചരിത്രം അറിയാഞ്ഞിട്ടാണ്‌ എന്ന് എനിക്ക് തോന്നാറുണ്ട്. ഈ മരുഭൂമിയില്‍ വെള്ളവും വെള്ളത്തിന്‍റെ സ്രോതസ്സുകളും വല്യേ കാര്യം തന്നെ ആയിരുന്നു. അതിനു ചുറ്റുമായും ആണ്‌ ഒരു കാലത്ത് സംസ്കാരമുയര്‍ന്നു വന്നത്. ഇത് സത്യം എന്ന് ചരിത്രം വായിക്കുമ്പോള്‍ മനസ്സിലാവും. എന്നിരിക്കേ, ഒരു കുളം, എന്ന് പറയാന്‍ പറ്റില്ലെങ്കിലും ഒരു ഉറവ ഈ മരുഭൂമിയില്‍ കാണുക എന്നതും അത് ഒരു കാഴ്ച്ചസ്ഥലം ആയി ഭവിയ്ക്കുക എന്നതും അത്ഭുതമാണോ?
റിയാദിന്‍റെ വളരെ അടുത്ത്, അതായത് കഷ്ടി കഷ്ടി50 കിലോമീറ്റര്‍ ദൂരം ഉള്ള ഒരു സ്ഥലമാണ്‌ ഹീത്ത്, ഇംഗ്ലീഷില്‍ അത് heit, heet, hith, heeth എന്നൊക്കെ എഴുതികാണാറുണ്ട്. ഹീറ്റ് എന്ന് വായിക്കുമ്പോ നമുക്ക് അത്ഭുതവും ആകാം. ഹീറ്റിലാണ്‌ വെള്ളം!
റിയാദില്‍ നിന്ന് ഖര്‍ജ്ജ് റോഡില്‍ കൂടെ പോകുമ്പോള്‍ ചെക്ക് പോസ്റ്റിനു മുന്നേ ഉള്ള എക്സിറ്റ് എടുത്ത് ഇടത് വശത്തേയ്ക്ക് തിരിയുവാനായി നില്‍ക്കുമ്പോള്‍ തന്നെ കാണാം heit എന്ന ബോര്‍ഡ്. വാദി സുലയ് ആണ്‌ സ്ഥലം.  സംഗതി അത്യാവശ്യം കച്ച റോഡ് ആണ്‌. ആദ്യമൊക്കെ നല്ല സിംഗിള്‍ ലൈന്‍ റോഡ് ആണെങ്കിലും അതിലൂടെ മുന്നേറിയാല്‍ മനസ്സിലാവും അത് കച്ച റോഡ് ആണെന്ന്. അവിടെ ഉള്ള നല്ലറോഡിലൂടെ ഖര്‍ജ്ജിലേയ്ക്ക് വിട്ടാല്‍ അല്‍മറായ് ഫാമിലേക്കൊക്കെ എത്താം. :) പക്ഷെ നമ്മടെ ലക്ഷ്യം അതല്ലല്ലൊ. Ain heet or Dahl heet എന്നറിയപ്പെടുന്ന വെള്ളമൂറുന്ന ഗുഹയാണല്ലൊ.  The coordinates of the location is N: 24 29’09.6 ; E:046 59’48.2.
ഈ വെള്ളമൂറുന്ന കുളം എന്ന് തന്നെ പറയട്ടെ.. അതാണല്ലൊ നമുക്കൊക്കെ പരിചയമുള്ള പദം, സത്യത്തില്‍ ഒരു ഗുഹ തന്നെ ആണ്‌. ആ ഗുഹ നില്‍ക്കുന്നത് അല്‍ജുബയില്‍ പര്‍വതനിരകളുടെ ഇടയിലും. സംഗതി ഗുഹ എന്ന് പറഞ്ഞാല്‍ അത്ര എളുപ്പമൊന്നും അല്ല എത്തിപ്പെടാന്‍. സാഹസികള്‍ക്ക് അത്ര ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യവുമല്ല.
ഞാന്‍ താഴേയ്ക്ക് അല്‍പ്പം ഇറങ്ങി ചെന്നു. എന്‍റെ കാലിന്‍റെ മുട്ട് പിട്യ്ക്കാന്‍ തുടങ്ങ്യപ്പോ തന്നെ ഞാന്‍ നിര്‍ത്തി. താഴേയ്ക്ക് പോയപോലെ മുകളിലേയ്ക്കും വരണമല്ലൊ. അല്ലെങ്കിലേ എനിയ്ക്ക് താജ്ച്ചയും പൊക്കവും ഒക്കെ ഭയമാണ്‌. കാല്‍മുട്ടിന്‍റെ വേദനകൂടെ ആകുമ്പോള്‍ വെറുതെ എന്തിനാ റിസ്ക് എടുക്കണത് എന്ന് നിരീച്ച് പത്ത് ശതമാനം ഇറങ്ങി ചെന്ന് അവിടെ നിന്നു. :)
ഈ കാണുന്ന ഗുഹയും വെള്ളവുമായിരുന്നുവത്രെ ആദ്യമായിട്ട് എണ്ണ അന്വേഷിച്ച് ചെന്നവര്‍ ആദ്യമായി കണ്ട അന്‍ഹൈഡ്റേറ്റ് ധാതുക്കള്‍. അന്‍ഹൈദ്റേറ്റ് ധാതുക്കള്‍, ജിപ്സവുമായി അടുത്തബന്ധം പുലര്‍ത്തുന്നു,. ജിപ്സം എന്നത് കാല്‍ഷ്യം ആണ്‌. നമ്മടെ നാട്ടിലൊക്കെ ധരാളം കാണണ ധാതു. ഇവിടെ വെള്ളം ഇല്യാന്നേ ഉള്ളൂ. നമ്മള്‍ പോയി കണ്ട ഗുഹ ലൈംസ്റ്റോണിന്‍റെ ഇടയിലുള്ളതാണ്‌. ലൈം സ്റ്റോണ്‍ എന്ന് പറഞ്ഞാല്‍ മരുഭൂമിയില്‍ ധാരാളം കാണുന്നതാണ്‌. ഈ മരുഭൂമി പണ്ട് സമുദ്രത്തിന്‍റെ അടിയില്‍ ആയിരുന്നു എന്നത് ഓര്‍ക്കുക. കാല്‍ഷ്യം കാര്‍ബണേറ്റ് ആണ്‌ ലൈംസ്റ്റോണ്‍. ചുണ്ണാമ്പ്കല്ല്.
അത് പോട്ടെ.. നമുക്ക് ശാസ്ത്രമൊന്നും അറിയണ്ടല്ലോ.. മരുഭൂമിയിലെ കുളം കണ്ടാല്‍ മതീലോ.. :) പക്ഷെ അത് കാണണമെങ്കില്‍ അത്യാവശ്യം താഴേയ്ക്ക് ഇറങ്ങണം.. ഞാന്‍ ആദ്യപകുതിയില്‍ തന്നെ മുട്ടുമടക്കി..ബാക്കി ഉള്ളവര്‍ ഇറങ്ങുന്നതൊക്കെ കണ്ടോളൂ വീഡിയോവില്‍. എന്‍റെ വീഡിയോവില്‍ വെള്ളമില്ലാ.
അതിനുമുന്നേ ഞാന്‍ മുട്ടുമടക്കിയതിനാല്‍. ശരത്ത് ആണ് വെള്ളം ഉള്ള വീഡിയോ എടുത്തിരിക്കുന്നത് :)
പോസ്റ്റ് ചെയ്തത് Sunil Muthukurussi Mana at 7:53 PM No comments: Links to this post
Monday, April 14, 2014
A Trip to AlMarai, AlKharj CPP and Farm
അല്‍മറായ് എന്ന പേര്‍ സൌദിയില്‍ മാത്രമല്ല ജി.സി.സി രാജ്യങ്ങളില്‍ എല്ലാം തന്നെ പ്രസിദ്ധമാണ്‌. ഞങ്ങള്‍ റിയാദ് നഗരവാസികളായിരുന്നവര്‍ക്ക് അല്‍മറായ് സന്ദര്‍ശനം ഒരു ഹരമാണ്‌. നമ്മള്‍ ഒരു ഗ്രൂപ്പ് ആയി കമ്പനിയുടെ പബ്ലിക്ക് റിലേഷന്‍ വകുപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാല്‍ അവര്‍ സജന്യമായി പ്രൊസസ്സിങ്ങ് പ്ലാന്‍റുകളും ഫാമുകളും കാണുന്നതിനുള്ള സൌകര്യം ഒരുക്കിത്തരും. അവര്‍ക്ക് കൂടെ സൌകര്യപ്രദമായ ഒരു തീയ്യതിയില്‍ അവര്‍ തന്നെ സൌജന്യമായി ബസ്സ് അയക്കും. യാത്രയെ പറ്റി പറയുന്നതിനുമുന്പ്, അല്‍മറായ് കമ്പനിയെ പറ്റി രണ്ട് വാക്ക് പറയട്ടെ.
സൌദി അറേബ്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ റിയാദില്‍ നിന്നും ഏകദേശം നൂറുകിലോമീറ്റര്‍ ദൂരത്തുള്ള അല്‍ഖര്‍ജ്ജ് എന്ന ദേശത്താണ്‌ അല്‍മറായ് എന്ന പ്രസിദ്ധ പാലുല്‍പ്പന്ന കമ്പനിയുടെ പ്രൊസസിങ്ങ് പ്ലാന്‍റുകളും ഫാമുകളും ഒക്കെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കമ്പനിയുടെ ഹെഡ്‍ക്വാര്‍ട്ടേഴ്സ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് റിയാദില്‍ ആണ്‌.
1977ല്‍ ആണ്‌ ഹിസ് ഹൈനസ് പ്രിന്സ് സുല്‍ത്താന്‍ ബിന്‍ മുഹമ്മദ് ബിന്‍ സൌദ് അല്‍ കബീറിന്‍റെ ഉടമസ്ഥതയില്‍ അല്‍ മറായ് എന്ന സ്ഥാപനം പ്രവര്‍ത്തനം ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. 1990കളോടെ ഒരു പ്രഥാന പ്രൊസസിങ്ങ് കേന്ദ്രവും അതിനോടനുബന്ധിച്ച് അഞ്ച് ഉപകേന്ദ്രങ്ങളും കൂട്ടത്തില്‍ നാലോളം വലിയ  ഫാമുകളും (പശുതൊഴുത്തുകളും) എന്ന നിലയിലേക്ക് കമ്പനി എത്തി.
2005ല്‍ ഒരു ചീസ് പ്രൊസസ്സിങ്ങ് പ്ലാന്‍റോടുകൂടിയ മറ്റൊരു വലിയ പ്രൊസസ്സിങ്ങ് കേന്ദ്രവും തുടങ്ങി. 2007ല്‍ ബേക്കറി ബ്യുസിനസ്സും തുടങ്ങി. 2009ല്‍ പെപ്സികമ്പനിയുമായി ചേര്‍ന്ന് ഇന്‍റര്‍നാഷണല്‍ ഡയറി ആന്‍റ് ജ്യൂസ് (IDJ) കമ്പനി തുടങ്ങാനായി പെപ്സികമ്പനിയുടെ നേതാവ്, ഇന്ത്യക്കാരിയായ ഇന്ദ്ര ന്യൂയി ചാര്‍ട്ടേഡ് ഫ്ലൈറ്റില്‍ വന്നത് വല്യേ വാര്‍ത്ത ആയിരുന്നു. 2010ല്‍ കുട്ടികളുടെ പോഷകാഹാരങ്ങള്‍ക്കായുള്ള മാര്‍ക്കറ്റിലേക്കും അല്‍മറായ് ഇറങ്ങി. 2012ല്‍ കുട്ടികളുടെ പോഷകാഹാരങ്ങള്‍ ഉണ്ടാക്കുന്നതിനായുള്ള പ്ലാന്‍റ് അല്‍ഖര്‍ജ്ജില്‍ പ്രവര്‍ത്തനം ആരംഭിച്ചു.
ഞങ്ങള്‍ പോകാന്‍ തീരുമാനിച്ച ദിവസങ്ങള്‍ പലതും മാറ്റി മാറ്റി അവസാനം ഒരു വെള്ളിയാഴ്ച്ചയാണ്‌ ഒത്തുകിട്ടിയത്. സന്ദര്‍ശകരുടെ തിരക്ക് കാരണം ഒരു ദിവസം നമുക്ക് കിട്ടുക എന്നത് നല്ല ബുദ്ധിമുട്ട് തന്നെ ആണ്‌. എന്തായാലും ആ വെള്ളിയാഴ്ച്ച രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ് ഏകദേശം 9 മണിയോടെ ഞങ്ങള്‍ എല്ലാവരും ഇന്ത്യന്‍ എംബസി ബോയ്സ് സ്കൂളിന്‍റെ മുന്നില്‍ ഒത്ത് ചേര്‍ന്നു. അവിടേയ്ക്ക് അല്‍മറായ് അയച്ച സാപ്റ്റ്കോ ബസ്സ് വന്നു. അതില്‍ കയറി ഞങ്ങള്‍ അല്‍ഖര്‍ജ്ജ് ഫാമിലേക്ക്. യാത്രയില്‍ പാട്ടും താളവും ഒക്കെ ഉണ്ടായിരുന്നതിനാല്‍ ശരിയ്ക്കും എഞ്ചോയ് ചെയ്തും.
ആദ്യം ബസ്സ് ചെന്ന് നിന്നത് സെന്‍റ്രല്‍ പ്രൊസസ്സിങ്ങ് പ്ലാന്‍റിനുമുന്നിലാണ്‌. എല്ലാവരും ഇറങ്ങി കൈകാല്‍ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ വെള്ളത്തില്‍ കഴുകി. ബസ്സ് തന്നെ അങ്ങനെ വെള്ളത്തില്‍ കഴുകി. ശേഷം പ്ലാന്‍റിലേക്ക്. അവിടം ചുറ്റി നടന്ന് കണ്ട്, ഞങ്ങള്‍ പശുത്തൊഴുത്തിലേക്ക് പോയി. രണ്ട് സൈഡിലും നിരനിരയായി പശുക്കള്‍. ഞങ്ങള്‍ നടുക്കിലൂടെ ഉള്ള പാതയില്‍ ബസ്സിലും. ചിലഭാഗത്ത് പശുക്കള്‍ പ്രസവിക്കുന്നു. ചെല ഭാഗത്ത് പശുക്കളെ കറവയ്ക്കായി തയ്യാറാക്കുന്നു. ഡോക്റ്റര്‍മാര്‍ വന്ന് ചെലവയെ പരിശോധിക്കുന്നു. ഒരു തൊഴുത്തില്‍ ഏകദേശം അയ്യായിരം പശുക്കള്‍. അങ്ങനെ ആകെമൊത്തം അറുപതിനായിരത്തോളം പശുക്കളുണ്ട്. എഷ്യയിലെ തന്നെ വലിയൊരു ഫാം.
സൌദിയില്‍ തന്നെ ഉള്ള മറ്റൊരു പാല്‍ക്കമ്പനിയായ അല്‍സാഫിയ്ക്കും ഉണ്ട് ഇത് പോലെ വലിയ പ്ലാന്‍റുകളും പശുത്തൊഴുത്തുകളും. 1998ല്‍ ഗിന്നസ് ബുക്ക് ഓഫ് വോള്‍ഡ് റിക്കോര്‍ഡില്‍ അല്‍സാഫി ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ഇന്‍റഗ്രേറ്റ്ഡ് ഇന്‍റഗ്രേറ്റ്ഡ് ഡയറിഫാം എന്ന പേരില്‍ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അല്‍സാഫിയും സൌദി അറേബ്യയിലെ അല്‍ഖര്‍ജ്ജ് എന്ന സ്ഥലത്ത് തന്നെ ആണ്‌.
മുപ്പത്ത് ലിറ്ററോളം പാല്‍ ഒരു ദിവസം ഒരു പശുചുരത്തുന്നില്ല എങ്കില്‍ അങ്ങനത്തവയെ ഇറച്ചിയ്ക്കായി വില്‍ക്കുന്‍ എന്നാണ്‌ അറിയാന്‍ കഴിഞ്ഞത്. ബസ്സില്‍ നമ്മുടെ ഒപ്പം ഒരു കമ്പനി ഗൈഡ് ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം എല്ലാം പറഞ്ഞ് തന്നിരുന്നു എങ്കിലും കൊല്ലങ്ങള്‍ പലത് കഴിഞ്ഞതിനാല്‍ മറന്നു പോയതാണ്‌.
അതിനാല്‍ വീഡിയോ കണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുക. 2003ല്‍ നടത്തിയ യാത്രയുടെ വീഡിയോ.
സന്ദര്‍ശനം എല്ലാം കഴിഞ്ഞ് ഞങ്ങള്‍ വലിയെ പ്രൊസസ്സിങ്ങ് പ്ലാന്‍റിനോട് ചേര്‍ന്ന ഗസ്റ്റ് ഹൌസിലേക്ക് എത്തി. അവിടെ വിഭവസമൃദ്ധമായ സദ്യയും ഒപ്പം കുട്ടികള്‍ക്ക് സമ്മാനപ്പൊതികളും യഥേഷ്ടം പാലും പാലുല്‍പ്പന്നങ്ങളും നമുക്ക് സൌജന്യമായി കൊണ്ട് പോകാനും ടീഷര്‍ട്ട്, തൊപ്പി മുതലായ സമ്മാനങ്ങള്‍ വലിയവര്‍ക്കും തയ്യാറാക്കി വെച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.
അപ്പോ പറഞ്ഞ് വന്നത്, അല്‍മറായ് സന്ദര്‍ശനം വെറുമൊരു സന്ദര്‍ശനം മാത്രമല്ല, ഭക്ഷണവും സമ്മാനങ്ങളും എല്ലാം അടങ്ങിയ വലിയൊരു എഞ്ചോയ്മെന്‍റ് കൂടെ ആണ്‌.
സൌദിയില്‍ വന്ന് എനിക്കും എന്‍റെ കുടുംബത്തിനും ഏറ്റവും ഇഷ്ടമായത് എന്താണ്‌ എന്ന് ചോദിച്ചാല്‍ സംശയമില്ല, ഇവിടത്തെ ശുദ്ധമായ പാലും പാലുല്‍പ്പന്നങ്ങളും തന്നെ ആണ്‌.
(വാല്‍ക്കഷ്ണം: 2005ല്‍ ഇതുപോലെ ഒരു ഏപ്രില്‍ 14നാണ്‌ ഞാന്‍ ആദ്യമായി ഒരു ബ്ലോഗ് പോസ്റ്റ് ചെയ്തത്. ജി. ശങ്കരക്കുറുപ്പിന്‍റെ ഒരു കവിത ആയിരുന്നു അത്! അതിനാല്‍ ഇത് ഒരു ഓര്‍മ്മ പോസ്റ്റ്/വാര്‍ഷിക പോസ്റ്റ് ആയി കണക്കാക്കാം.)
പോസ്റ്റ് ചെയ്തത് Sunil Muthukurussi Mana at 4:48 PM 2 comments: Links to this post
Labels: യാത്രാവിവരണം, വാർഷിക പോസ്റ്റ്, വെറുതെ
Tuesday, October 09, 2012
Al Elb Dam (Wadi Haneefa Project)
ആഴ്ച്ചാവസാനം ബോറടിമേളം കൂടും. സാധാരണ അത് ഉറങ്ങിയോ ചാറ്റ് ചെയ്തോ കഴിക്കുകയാണ് പതിവ്‌. ദുർലഭമായി വായനയും എഴുത്തും. ഈ ആഴ്ച്ചയും പതിവിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാവും എന്ന് കരുതിയിരുന്നില്ല. വെള്ളിയാഴ്ച്ച രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ്  പ്രഭാതകൃത്യങ്ങൾ ഒക്കെ ചെയ്ത് സ്കൈപ്പിലൂടെ കുടുംബവുമായി സല്ലപിച്ച് ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. ആ സമയത്താണ് കോയയുടെ വിളി...
ചോദിക്കണത് കേട്ടാൽ തോന്നും എന്നും പുറത്ത് പോക്ക് ആണ് എന്ന്. അതൊന്നും അല്ല. ഇത് ഇപ്പോ തുടങ്ങിയ ഒരു വട്ട് ആണ്. എല്ലാവർക്കും ഒഴിവുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ വൈകുന്നേരമായ കറങ്ങാൻ പോവുക എന്നത്. ഈ റിയാദിൽ എവിടെ പോകുമെന്നതായിരുന്നു ഞങ്ങടെ വല്യേ പ്രശ്നം.  ശീഷവലിക്കൽ നടക്കില്ല എന്ന് ഞാൻ ആദ്യമേ തീരുമാനിച്ചിരുന്നു. വല്ലപ്പോഴും മാത്രം ചെയ്യാൻ പറ്റുന്ന കാര്യമാണത്. അങ്ങനെ ആണ് വാദി ഹനീഫ സന്ദർശനം എന്ന് ഞാൻ നിർദ്ദേശിച്ചത്. ഒരു ദിവസം ഒരുങ്ങി പുറപ്പെട്ടു. പക്ഷെ സമയം രാത്രി ആയതിനാൽ ഒന്നും കണ്ടില്ല. ഇത്തവണ അത് പറ്റില്ല എന്ന് വെച്ച് ഏകദേശം വൈകുന്നേരം നാലുമണിക്ക് തന്നെ പുറപ്പെട്ടു. ലക്ഷ്യം ദിരിയയിലെ അൽ എൽബ് അണക്കെട്ട് ആയിരുന്നു. മൂന്ന്-നാലുമാസം മുന്നേ പോയപ്പോൾ അവിടെ അത്യാവശ്യം വെള്ളം ഒക്കെ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇന്നെന്താവും സ്ഥിതി എന്നറിയില്ല. മരുഭൂമിയല്ലെ. വാദി ഹനീഫ പ്രൊജക്റ്റിൽ ഉൾപ്പെട്ടതാണ് അൽ എൽബ് അണക്കെട്ട്.
വാദി ഹനീഫ, സൌദി അറേബ്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ റിയാദിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. താഴ്വരകൾക്കാണ് വാദി എന്ന് അറബിക്കിൽ പറയുന്നത്.  ബനു ഹനീഫ എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്ന ട്രൈബ് ആയിരുന്നു പുരാതനകാലത്ത് ഈ പ്രദേശത്ത് വസിച്ചിരുന്നത്. ഇവരിൽ നിന്നും ആണ് വാദി ഹനീഫ എന്ന പേർ ഈ പ്രദേശത്തിനു വന്നത്.
സൌദി അറേബ്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ റിയാദ്, നജ്ദ് എന്ന പേരിലറിയപ്പെട്ടിരുന്ന കേന്ദ്രപ്രവിശ്യയിലാണ്. റിയാദിനടുത്ത് വടക്ക് നിന്ന് തെക്കോട്ടേക്ക് പരന്നു കിടക്കുന്ന വാദി ഹനീഫ താഴ്വരകൾക്ക് ഏകദേശം 120 കിലോമീറ്ററോളം നീളമുണ്ട്.
ചരിത്രാതീതകാലത്ത് ഇപ്രദേശങ്ങളിൽ ധാരാളം മഴ കിട്ടിയിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് വളരെ കുറച്ച് ദിവസങ്ങളിൽ വളരെ കുറച്ച് സമയത്ത് മാത്രമായി തീവ്രമായ മഴ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇത് മൂലം അപ്രതീക്ഷിതമായ വെള്ളപ്പൊക്കവും ശക്തമായ വെള്ളമൊഴുക്കും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ഈ ദിവസങ്ങളൊഴിച്ചാൽ റിയാദിന്റെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിൽ കാണുന്ന കാലാവസ്ഥ തന്നെ ആണ് ഈ പ്രദേശത്തും.
റിയാദ് നഗരത്തിന്റെ അഴുക്ക്ചാൽ വെള്ള/ഓടവെള്ളശുദ്ധീകരണ പ്ലാന്റിൽ നിന്ന് വരുന്ന വെള്ളവും ഈ പ്രദേശത്ത് കൂടെ ഒഴുകുന്നുണ്ട്. ഇതുമൂലം പുതുതായി ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ പച്ചപ്പ് കൂടിയിട്ടുണ്ട്.
സൌദി ഗവണ്മെന്റും അർ‌റിയാദ് ഡെവലപ്മെന്റ് അതോറിറ്റിയും ‘ബുറോ ഹപ്പോൾഡ്’ എന്ന സ്ഥാപനത്തിനേയും മോറിയാമ & ടെഷിമ ആർക്കിടെക്റ്റിക്റ്റ്സിനേയും ഈ പ്രദേശത്തെ നനവ് സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് ഏർപ്പാടാക്കി. ഈ പ്രദേശത്ത് അനവധി ദേശാടന പക്ഷികളും ജീവികളും എത്താറുണ്ട്. റിയാദിലെ, ഇർക്ക എന്ന പ്രദേശത്ത് നിന്ന് തുടങ്ങി അൽഹെയർ എന്ന പ്രദേശം വരെ വ്യാപിച്ച് കിടക്കുന്ന വാദി ഹനീഫ പ്രൊജക്റ്റ് 2010ലെ ആഗാ ഖാന്‍ അവാർഡ് ഫോർ ആർക്കിറ്റെക്ചർ നേടിയിട്ടുണ്ട്.
ഞങ്ങൾ ഏകദേശം 5.30 മണിയോടെ അൽ എൽബ് അണക്കെട്ടിനടുത്ത് എത്തി. വെള്ളം ലവലേശമില്ല എന്ന് മാത്രമല്ല വരണ്ട് പൊട്ടി നിൽക്കുന്ന പാടങ്ങളെ ഓർമ്മിക്കുമാറ്‌ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിത്തട്ട് കാണുന്നു.  കുട്ടികൾ കളിക്കാൻ അവിടേയ്ക്കും ഇറങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വശങ്ങളിലുടനീളം കുടുംബങ്ങൾ വന്ന്കൂടി കോഴിയെ കനലിലിട്ട് വേവിക്കുന്നു. ചൂട് ഒട്ടുമേ ഇല്ല എന്ന് മാത്രമല്ല ഇളംകാറ്റ് ഞങ്ങളോട് ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. സൂര്യനും കനിഞ്ഞിരുന്നതിനാൽ നടക്കാൻ നല്ല സുഖമായിരുന്നു. ഞങ്ങൾ അണക്കെട്ടിനുമുകളിലൂടെ നടന്ന് മറുപുറം കയറി. അപ്പുറം ഒരു കുന്നിൻപ്രദേശം ആണ്. ഏകാന്തമായി ധ്യാനിക്കാൻ പറ്റുന്ന സ്ഥലം. താഴേക്ക് നോക്കിയാൽ നീണ്ട് കറുത്ത റോഡ് അന്തമില്ലാതെ കിടക്കുന്നു. അവിടെ ഇവിടെ ആയി പച്ചപ്പുകൾ ധാരാളം. റോഡിനപ്പുറവും കുന്ന്. അതിനിടയ്ക്ക് വെള്ളം കെട്ടി നിർത്തിയ ടാങ്ക് പോലെ എന്തോ ഒന്നുള്ളത് നാലുഭാഗവും മതിലിനാൽ അടച്ചുറപ്പ് വരുത്തിയിരിക്കുന്നു.
കുന്നുകളുടെ വശങ്ങളിൽ നോക്കിയാൽ പടരുകളായി കിടക്കുന്നത് കാണാം. ചരിത്രാതീത കാലത്ത് അറേബ്യൻ മരുഭൂമി ആകെ സമുദ്രത്തിനടിയിൽ ആയിരുന്നു എന്നതിനു തെളിവുകളാണ് അവ. ഇടയ്ക്കിടക്ക് ചെറു ഗുഹകളും പൊത്തുകളും. സാഹസികരായ കുട്ടികൾ എല്ലാ സ്ഥലത്തും പൊത്തിപിടിച്ച് കേറി നടക്കുന്നു. ചുണ്ണാമ്പ് കല്ലിനെ അനുസ്മരിക്കുന്ന പാറകൾ ആണ് അധികവും. ഇടക്ക് നല്ലബലമുള്ള കല്ലുകളും കാണാം.
അണക്കെട്ടിലേക്കുള്ള യാത്രമദ്ധ്യേതന്നെ അണക്കെട്ടിനടുത്തായി ഒരു പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ് നാട്ടിലെ പള്ള്യാലിനെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന ഒരു തോട്ടം കാണാനിടയായിരുന്നു. പക്ഷെ നോക്കുന്നിടത്തൊക്കെ വേലികെട്ടി മറച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. കാറിലിരുന്ന് ശ്രദ്ധിച്ച് വേലി പൊളിഞ്ഞ ഒരു ഇടം കണ്ടെത്തിയപ്പോൾ, ഞാൻ പറഞ്ഞു തിരിച്ച് വരുമ്പോൾ ഈ തോട്ടത്തിൽ കയറണം കുറച്ച് പച്ചപ്പ് ആസ്വദിക്കണം എന്ന്. എന്തായാലും അത് തികച്ചും രസകരമായ ഒരു അനുഭവം തന്നെ ആയി.
അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് തിരിച്ച് വരുമ്പോൾ, അധികം ദൂരത്തല്ലാതെ തന്നെ ആണ് ഈ തോട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. തോട്ടത്തിന്റെ ഒരു സൈഡിലെ ഗേറ്റ് ചങ്ങല കെട്ടി ബന്ദവസ്സായിക്കിയിരുന്നു. ഞങ്ങൾ വേലി പൊളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതായി കണ്ട ഭാഗത്തിനടുത്ത് കാറ് പാർക്ക് ചെയ്ത് അവിടേക്ക് കയറി. സത്യത്തിൽ അത് തന്നെ ആയിരുന്നു ആ തോട്ടത്തിലേക്കുള്ള ഗേറ്റ്. ചെന്നിറങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ കോഴി കൂവുന്ന ശബ്ദം കേട്ടു. പച്ചപ്പിനോടൊപ്പം ഈ ശബ്ദം കൂടെ കേട്ടപ്പോൾ സത്യത്തിൽ സന്തോഷം തോന്നി. ഞങ്ങൾ നേരെ നടന്ന് തോട്ടക്കാരന്റെ അടുത്ത് ചെന്നു.
ബദ്രി എന്ന ഈജിപ്ഷ്യനായിരുന്നു തോട്ടക്കാരൻ. അവനോട് സംസാരിച്ച് അൽ‌പ്പനേരം കഴിഞ്ഞു. അവന് 1300 സൌദി റിയാൽ ശമ്പളമുണ്ട്, സൌദി ഉടമസ്ഥൻ വല്ലപ്പോഴും വരും. സുഹൃത്തുക്കളായി ആരുമില്ല. വല്ലപ്പോഴും രണ്ട് പേർ അവന്റെ അടുത്ത് വന്ന് അൽ‌പ്പനേരം സംസാരിച്ച് ഇരിക്കും. അതല്ലാതെ അവന് വേറെ പുറം‌ലോകവുമായി ബന്ധമുണ്ട് എന്ന് ആകെ പറയാവുന്നത് പള്ളിയിൽ പോകുമ്പോൾ ആണ്. ദിവസവും അഞ്ച് നേരം നിസ്കരിക്കും. തിരിച്ച് വന്ന് തോട്ടം പണി കഴിഞ്ഞ് അവിടെ തന്നെ വിശ്രമിക്കും. നാലുചുമരുകൾക്കുള്ളിലും പുറത്തും ഓരോ കട്ടിലുകൾ ഉണ്ട്.
കുടിവെള്ളം ഒരു ടാങ്കിൽ കൊണ്ട് വന്ന് നിറക്കും. കൂടാതെ തോട്ടം നനക്കാൻ കുഴൽ കിണർ ഉണ്ട്. അണക്കെട്ടിന്റെ വെള്ളക്കെട്ട് ഭാഗത്തിനു താഴെ ആണ് ഈ തോട്ടം. മഴപെയ്താൽ അവന്റെ തോട്ടത്തിന്റെ സൈഡിലൂടെ വെള്ളം കുത്തി ഒലിച്ച് പോവുമത്രെ. ഞങ്ങൾ ചെന്ന സമയത്ത് വെള്ളമൊന്നും ഇല്ലാതിരുന്നതിനാൽ, വെള്ളം പോകുന്ന വഴിയിലൂടെ ഒക്കെ ഞങ്ങൾ ഒന്ന് കറങ്ങി. പലതരം ചെടികൾ നിറഞ്ഞ് നിൽക്കുന്നു. കൂട്ടത്തിൽ എരുക്കും കണ്ടു. കുറച്ച് എരുക്കിന്റെ ഇലകൾ പൊട്ടിച്ചു. ബദ്രിയോട് ഈ ഇലകൾ എന്തിനാണെന്ന് അറിയാമോ എന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു, കാൽമുട്ട് വേദനക്കൊക്കെ ഇത് വെച്ച് ഉഴിഞ്ഞാൽ നല്ലതാണ് എന്ന്. സത്യത്തിൽ തൈലം തേച്ച് ഉഴിയാൻ തന്നെ ആയിരുന്നു ഞങ്ങൾ എരുക്കിന്റെ ഇലകൾ പൊട്ടിച്ചത്.
ബദ്രിയുടെ വീട് എന്ന് പറയുന്ന നാലുചുമരുകൾക്കുള്ളിൽ എല്ലാസൌകര്യങ്ങളുമുണ്ട്. വെള്ളം പുറത്തുണ്ട്. അലക്കുയന്ത്രം തൊട്ടടുത്ത് നാലുചുമരുകൾക്കുള്ളിൽ വെച്ചിരിക്കുന്നു. അടുക്കളയും അവിടെ തന്നെ. സൌകര്യങ്ങൾ ഉണ്ട് എങ്കിലും ഏകാന്തമായ ജീവിതം. കൈവിരലുകൾ കാണിച്ച് ഈ വിരലുകൾ എല്ലാം ഒരേപോലെ ആണോ എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ സത്യത്തിൽ എനിക്ക് പണ്ട് ലീഗുകാർ സ്ഥിതിസമത്വത്തിനെതിരായി ഇതേ വാദഗതി പറഞ്ഞിരുന്നത് ഓർമ്മവന്നു.
കാരയ്ക്കാമരങ്ങൾ ചുറ്റും നിൽക്കുന്നു. നമ്മുടെ തെങ്ങിൻ തോട്ടത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കും. നിലത്ത് മുഴുവൻ പച്ച പുല്ലുകൾ. ഇടയിലൂടെ വെള്ളമൊഴുകാനുള്ള ചാലുകളും വരമ്പുകളും. സൂര്യരശ്മികൾ, തോട്ടത്തിനുള്ളിലേക്ക് പെട്ടെന്ന് എത്തി നോക്കില്ല. തോട്ടത്തിന്റെ ഒരു സൈഡ് റോഡ് ആണ്. പുറകുവശം അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും വെള്ളമൊഴുകുന്ന വാഡി. ഇടയിൽ നീണ്ട് ഒരു വീതിയുള്ള പള്ള്യാൽ പോലെ ഈ തോട്ടവും. എരിക്കിന്റെ ഇല പൊട്ടിച്ച് വന്ന എനിക്ക് ബദ്രിയോടൊപ്പം നിന്ന് ഒരു ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ മോഹം. അവൻ ആദ്യം ‘ലാ..ലാ’ (നിഷേധ ശബ്ദം) എന്ന് പറഞ്ഞുവെങ്കിലും നല്ലതായി സംസാരിച്ചപ്പോൾ സമ്മതിച്ചു. അവനെ അവന്റെ കട്ടിലിൽ തന്നെ ഇരുത്തി ഞാൻ തൊട്ടടുത്ത് ഇരുന്ന് ഫോട്ടോക്ക് പോസ് ചെയ്തു. കൂട്ടത്തിൽ അവന്റെ തോളിലൂടെ കൈ ഇട്ടപ്പോൾ അവനു ബഹുസന്തോഷമായി. പിന്നെ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും അവനോടൊപ്പം ചേർന്ന് ഫോട്ടോ എടുത്തു. അവനു അത് വല്ലാതെ ഇഷ്ടപ്പെട്ടു.
ബദ്രി ഒരു സഞ്ചിയുമായി ചെന്ന് നല്ല കാരയ്ക മരത്തിൽ നിന്ന് ശേഖരിച്ച് ഞങ്ങൾക്ക് തരാൻ പുറപ്പെട്ടു. ഒപ്പം ഞങ്ങളും തോട്ടത്തിന്റെ ഉള്ളിലൂടെ ചെന്നു. അവിടെ കണ്ട കാഴ്ച്ച മനോഹരമായിരുന്നു. നല്ല മഞ്ഞവർണ്ണത്തിൽ ധാരാളം കാരയ്ക്കാ കുലകൾ! വർണ്ണഭംഗി കൊണ്ട് സ്വർണ്ണം തോറ്റ് പോകും. സന്ധ്യാനേരത്ത് അത് കണ്ടപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്കും സന്തോഷമായി. കുറച്ച് പഴുത്ത ഈന്തപ്പഴങ്ങൾ പൊട്ടിച്ച് ഞങ്ങൾക്ക് ബദ്രി തന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സന്ധ്യയിലേ ബാങ്ക് വിളിച്ചിരുന്നു. തിരിച്ച് അവന്റെ നാലുചുമരുകൾക്കടുക്കലേക്ക് ഞങ്ങൾ വന്നപ്പോൾ ഒരു കൂട്ടം നാടൻ കോഴിമുട്ടകൾ ഞങ്ങൾക്ക് ബദ്രി എടുത്ത് തന്നു. ശേഷം അവൻ നിസ്കരിക്കാനായി ഓടി. ഞങ്ങൾ മനസ്സ് നിറഞ്ഞ് തിരിച്ച് കാറിലേക്കും.
പോസ്റ്റ് ചെയ്തത് Sunil Muthukurussi Mana at 7:59 PM No comments: Links to this post
Sunday, September 02, 2012
യാത്രകൾ പലതും പല അനുഭവങ്ങൾ ആണ് നമുക്ക് തരുക. പ്ലാൻ ചെയ്യാത്ത യാത്ര പ്രത്യേകിച്ചും നല്ല അനുഭവം തരും. അത്തരം ഒരു യാത്ര ആയിരുന്നു ഞങ്ങൾ ഫറസാൻ ദ്വീപുകളിലെക്ക് നടത്തിയത്.
പെരുന്നാൾ രാത്രി മുഴുവൻ ഉറക്കമൊഴിച്ച് പണി ചെയ്ത് രാവിലെ വന്ന കോയ ആണ് അബ്‌ഹയിലേക്ക് പോകാം എന്ന് ഉറപ്പിച്ച് പറഞ്ഞത്. ഡ്രൈവ് ചെയ്യാൻ ഒരു സഹായി കൂടെ ഉണ്ടെങ്കിൽ ഞാൻ റെഡി എന്ന് ഞാനും വെറുതെ തട്ടി വിട്ടു. മുപ്പത് കൊല്ലമായി സൌദിയിൽ ഉണ്ട്. പെരുന്നാളിനോ മറ്റ് ആഘോഷങ്ങൾക്കോ ഒരു ദിവസം കൂടെ മുഴുവനായി ഇത്രയും കാലം ഒഴിവ് കിട്ടിയിട്ടില്ല. അത്തരം പണി ആയിരുന്നു. അങ്ങനെ ഉള്ള ഒരാൾ, ആദ്യമായി ഒഴിവ് കിട്ടിയാൽ നാട് കാണാൻ ഇറങ്ങാം എന്ന് പറഞ്ഞതിൽ അത്ഭുതമില്ലായിരുന്നു. എന്തായാലും അദ്ദേഹം തന്നെ മോനുവിനെ വിളിച്ച് കൊണ്ടു വന്നു. അങ്ങനെ ഞങ്ങൾ നാലുപേർ റിയാദിൽ നിന്നും ആയിരത്തി ഇരുനൂറ് കിലോമീറ്റർ ദൂരമുള്ള അബ്‌ഹയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഉറക്കഷീണവും മറ്റും തീർത്തതിനുശേഷം ഇരുപതാം തീയ്യതി അതിരാവിലെ മൂന്ന് മണിക്കാണ് ഞങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടത്. സാമാന്യം ദൂരം ഡ്രൈവ് ചെയ്യണമെന്നതിനാൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നല്ലവിശ്രമം ചെയ്തതിനുശേഷമേ യാത്ര തുടങ്ങിയതുള്ളൂ.
നീണ്ട റോഡ്.. ചുറ്റും കൂരാകൂരിരുട്ട്. വാഹനത്തിന്റെ വെളിച്ചവട്ടത്തിൽ മാത്രം എന്തെങ്കിലും കാണാം. മറ്റുഭാഗങ്ങളിൽ എന്തുണ്ടെന്ന് ഓരോരുത്തർക്കും അവരവരുടെ ഇഷ്ടം പോലെ വിഭാവനം ചെയ്യാം. എനിക്ക് പലസ്ഥലത്തും ആൽമരവും തൂങ്ങിയ വള്ളികളും അതിലിരുന്ന് ആടുന്ന യക്ഷികളും ഒക്കെ ഉണ്ട് എന്നാണ് തോന്നാറുള്ളത്. പക്ഷെ രാവിലെ വെളിച്ചം വീശി തുടങ്ങുമ്പോഴാണ്, നീണ്ട് നിവർന്ന് കിടക്കുന്ന റോഡിന്റെ ഇരുവശത്തും വെറും മണലാഴി മാത്രം ആണെന്ന് നാം തിരിച്ചറിയുക.
ഞങ്ങൾ ധൃതി പിടിക്കാതെ സ്പീഡ് ലിമിറ്റ് ഒക്കെ പാലിച്ച് തന്നെ ആയിരുന്നു ഡ്രൈവ് ചെയ്തിരുന്നത്. ഹോത്ത അൽ‌സുദൈർ, ലൈല അഫ്‌ലാജ്,വാഡി ദവാസിർ, ഖാമിസ് മുഷയ്ത് എന്നിങ്ങനെ ആണ് റിയാദിനും അബ്‌ഹയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള പ്രധാന ടൌണുകളുടെ പേർ. ഏകദേശം ആയിരം കിലോമീറ്റർ ഉണ്ട് റിയാദിൽ നിന്നും അബ്‌ഹയിലേക്ക്. ഖമിസ് മുഷയ്ത്, അബ്‌ഹ എന്നിവ രണ്ടും അടുത്ത് അടുത്തുള്ള നഗരങ്ങൾ ആണ്. സൌദി അറേബ്യയിലെ പതിമൂന്ന് പ്രവിശ്യകളിലെ ഒന്നായ അസിർ പ്രൊവിൻസിന്റെ തലസ്ഥാനമാണ് അബ്‌ഹ എന്ന നഗരം. സൌദി അറേബ്യയുടെ തെക്ക് ഭാഗത്താണ് അസിർ പ്രൊവിൻസ്.  സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും 2200 മീറ്റർ (7200 അടി) ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ നഗരത്തിൽ കൊല്ലത്തിൽ ഏത് കാലത്ത് ചെന്നാലും നല്ല കാലാവസ്ഥ ആയിരിക്കും. ഏറ്റവും തിരക്ക് ചൂട് കാലത്ത് തന്നെ. സൌദി അറേബ്യയുടെ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് മലനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട നഗരമാണ് അബ്‌ഹ. മലനിരകളിൽ ധാരാളം താഴെ വീഴാൻ വെമ്പുന്ന പാറക്കല്ലുകൾ ഉണ്ട്.  ഇവിടത്തെ തണുത്ത കാലാവസ്ഥ കാരണം നമ്മടെ ഊട്ടി പോലെ ആണ് അബ്‌ഹയെ കരുതപ്പെടുന്നത്. മഞ്ഞ് കാലത്ത് മഴ പെയ്യാനും അപ്രതീക്ഷിത  വെള്ളപ്പൊക്കവും ഉരുൾപൊട്ടലും ഉണ്ടാകാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള നഗരമാണ് അബ്‌ഹ.
വാഡി ദവാസിർ നഗരത്തിന്റെ പ്രവേശനകവാടത്തിൽ ഞങ്ങൾ വണ്ടി നിർത്തി ഫോട്ടോ എടുത്തു. അറബികളുടെ ചായക്കോപ്പ രണ്ട് സ്ഥലത്തും നടുക്ക് ചായ കുടിക്കുന്ന കപ്പുമാണ് പ്രവേശനകവാടത്തെ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അറബിചായ എന്നത് കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് നമ്മുടെ ചായ അല്ല, മറിച്ച് ഗവ/കവ എന്ന് അവർ പറയുന്ന പരമ്പരാഗതപാനീയമാണ്. വളരെ ചെറിയ കോപ്പകളിലാണ് അത് കുടിക്കുക. കുടിക്കുന്നതിനിടയ്ക്ക് പഴുത്തമഞ്ഞ നിറത്തിലുള്ള കാരക്കാപ്പഴവും തിന്നാറുണ്ട്.
വാഡി ദവാസിറിൽ നിന്നും രണ്ട് പൊറാട്ടയും ബീഫ് കറിയും കഴിച്ച് ഞങ്ങൾ യാത്ര തുടർന്നു. ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് മൂന്ന് മണിയോടെ ഞങ്ങൾ അബ്‌ഹയിൽ എത്തി. എത്തിയ ഉടൻ തന്നെ അൽ‌ഹബല എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് വെച്ച് പിടിച്ചു. ഇത്രയും യാത്രയിൽ ഞങ്ങളെ സഹായിച്ചിരുന്ന മൊബൈലിലെ പെണ്ണ് (ജി.പി.എസ്) ഇത്തവണ പിണങ്ങി. അത് അവളുടെ കുറ്റമായിരുന്നില്ല. അൽ‌ഹബലയുടെ ശരിക്കുള്ള പേർ ഞങ്ങൾക്കറിയില്ലായിരുന്നു.
അബ്‌ഹ നഗരത്തിൽ എത്തുന്നതിനു മുന്നേ എയർപോർട്ട് റോഡിൽ കുറേ പോയി അൽകാര എന്ന സ്ഥലത്തിനടുത്താണ് അൽ‌ഹബല വില്ലേജ്. കുന്നുകൾ കയറി വേണം അവിടേക്ക് എത്താൻ. കുന്നുകൾക്ക് മുകളിൽ അനവധി കുടുംബങ്ങൾ തമ്പടിച്ച് കാലാവസ്ഥ ആസ്വദിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ ചെന്നത് പ്രമാണിച്ച് ചെറുതായി ചാറ്റൽ മഴയും ഉണ്ടായി. സത്യമായും അതിമനോഹരമായിരുന്നു ആ കുന്നുകൾക്കിടയിലുള്ള കാഴ്ച്ച. മന്ദമാരുതനും ചെറിയ മഴയും ചുറ്റും ധാരാളം പൂക്കളും ചേർന്ന് കാമികൾക്ക് വികാരമുണർത്തുന്ന പ്രകൃതി. ‘എല്ലാടവും പുഷ്പഗന്ധം പരത്തി‘ മെല്ലെ വീശുന്ന കാറ്റ്. പലവർണ്ണത്തിലുള്ള പൂക്കളാലും അന്തിമേഘങ്ങൾ കൊണ്ടും മണ്ണും വിണ്ണും നിറഭരിതം.  മരുഭൂമിയായാലെന്ത് പ്രകൃതിക്ക് അറിയാം എന്ത് എപ്പോൾ കാണിച്ച് കൊടുക്കണം എന്ന്! അൽഹബല പാർക്ക് പൂട്ടുമോ എന്ന് പേടിച്ച് ഞങ്ങൾ മെല്ലെ ഡ്രൈവ് തുടർന്നു. കാറിലിരുന്ന് എല്ലാം ആസ്വദിച്ചു.  ഞങ്ങൾ മുപ്പത് റിയാൽ കാർ പാർക്കിങ്ങ് ചാർജ്ജ് നൽകി അൽ‌ഹബല പാർക്കിൽ കാർ നിർത്തി.
അൽഹബൽ എന്ന അറബി പദത്തിനർത്ഥം കയർ എന്നാണ്. മേശപ്പുറം പോലെ ഉള്ള ഒരു കുന്നിന്റെ മുകളിൽ ഒരറ്റത്ത് ആഴത്തിൽ താഴ്വര. താഴ്വരയിൽ ഒരു ഗ്രാമം. ഗ്രാമത്തിൽ എത്തണമെങ്കിൽ കുന്നിൻ മുകളിൽ നിന്നും ഞാത്തി ഇട്ട കയറിൽ പിടിച്ചിറങ്ങണം. ഒരു ഗ്രാമം മുഴുവൻ കയറിൽ തൂങ്ങികൾ! 1970കൾ വരെ ഈ ഗ്രാമത്തിൽ ആൾ‌പ്പാർപ്പ് ഉണ്ടായിരുന്നതായി വിക്കിപീഡിയ പറയുന്നു. ഇന്നവിടെ കയറിനുപകരം കയറിനുമുകളിലെ കാറ് ആണ്. റോപ്പ്‌വേ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം. റോപ്പ്‌വേയിലെ കേബിൾ കാർ ഈ താഴ്വാരയിലേക്ക് ഞാന്നിറങ്ങും. അവിടെ നമുക്കും ഇറങ്ങാം. ആ താഴ്വരയിൽ വിലസാം. പഴയ വീടുകൾ കാണാം. ഇപ്പോൾ അൾ‌പ്പാർപ്പില്ലാത്ത ഗ്രാമം സന്ദർശിക്കാം. ഒരു സംസ്കൃതിയെ തൊട്ടറിയാം. ഒരാൾ‌ക്ക് കേബിൾ കാറിൽ കയറാൻ അൻപത് സൌദി റിയാൽ ആണ്. ഞങ്ങൾ നാലുപേരും ടിക്കറ്റ് എടുത്ത് കാറിൽ കയറി. തൊട്ട് താഴെ നോക്കിയാൽ അഗാധമായ താഴ്വര. ഞങ്ങൾക്ക് മുൻപേ ഇറങ്ങിയവർ ആ താഴ്വരയിലൂടെ നടക്കുന്നു. വൈകുന്നേരം ഏഴരമണിവരെ കേബിൾ കാർ സർവീസ് ഉണ്ട്. വെള്ളിയാഴ്ച്ചകളിൽ ഉച്ചത്തെ നമസ്കാരം കഴിഞ്ഞേ തുറക്കൂ. ഈ ദൂരമത്രയും പാതയോരത്ത് വിവിധപഴവർഗ്ഗങ്ങൾ വിൽ‌പ്പനക്ക് വെച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. ഞങ്ങൾ കുറച്ച് ഫിഗ് വാങ്ങി തിന്നു. തിരിച്ച് വരുമ്പോൾ കൂടുതൽ വാങ്ങാം എന്ന് കരുതിയിരുന്നെങ്കിലും ക്ഷീണം കാരണം പലരും ഉറങ്ങിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.
താഴ്വാരത്തിൽ ഇറങ്ങിയ ഞങ്ങൾ ആദ്യം തന്നെ ഓരോ ബർഗർ ഓർഡർ ചെയ്ത് കഴിച്ചു. ഉച്ച്ക്ക് കഴിച്ചതിനുശേഷം ദീർഘമായ ഡ്രൈവിങ്ങ് കഴിഞ്ഞ് ഇവിടെ എത്തിയപ്പോഴേക്കും ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും വിശന്ന് വലഞ്ഞിരുന്നു. അൽഹബല പാർക്ക് അടച്ചാലോ എന്ന് കരുതി അബ്‌ഹയിലും ഖമിസ് മുഷയ്ത്തിലും ഞങ്ങൾ ഭക്ഷണത്തിനായി കാർ നിർത്തിയില്ല. ഭക്ഷണം ഓർഡർ ചെയ്ത് കിട്ടുന്നതിനിടക്കുള്ള ഇടവേളയിൽ റസാക്കും മോനുവും കൂടെ ഡ്രാഗൺ ഫ്രൂട്ട് എന്ന് പറഞ്ഞ ഒരു കള്ളിച്ചെടിയുടെ പഴം പറിക്കാൻ കയറി. ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞ് ഞങ്ങളും താഴ്വാരയിലൂടെ ഒന്ന് നടന്നു. അപ്പോഴേക്കും ഇരുട്ടായി തുടങ്ങിയിരുന്നു. ഞങ്ങൾക്കാകട്ടെ ഇനിയും പോകണം എന്നതിനാൽ അവിടെ നിന്നും മടങ്ങി.
അൽ‌പ്പം ഫോട്ടോകൾ ഒക്കെ എടുത്ത് ഞങ്ങൾ തൊട്ടടുത്ത ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് യാത്ര തുടങ്ങി. സൌദിയുടെ മറ്റൊരു പ്രവിശ്യയായ ജസാൻ/ജിസാൻ ആയിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം. ജസാൻ താരതമ്മ്യേന ചെറിയ പ്രവശ്യയാണ്. ജസാൻ നഗരമാണ് ഈ പ്രവിശ്യയുടെ തലസ്ഥാനം. ജസാൻ ചെങ്കടലിന്റെ തീരത്ത് ആണ്. യമനുമായും അടുത്ത് കിടക്കുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ (റിയാദിൽ നിന്നും പോകുന്ന ഞങ്ങൾക്ക്) ഒരു പക്ക സൌദി വേഷഭൂഷാദികൾ ഒന്നുമല്ല ജസാനിൽ കണ്ടത്. ഒരു കള്ളിമുണ്ട് ചുറ്റി അരയിൽ ഒരു കത്തിയും വെച്ച് മറ്റൊരു കള്ളിമുണ്ട്കൊണ്ട് തലയിൽ ചുറ്റി, നമ്മുടെ മലപ്പുറം കാക്ക എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന രീതിയിൽ ഉള്ള ഒരു വേഷവിധാനമായിരുന്നു മിക്കപേർക്കും. നമ്മുടെ നാട്ടിൽ ഈ വേഷവിധാനം വന്നത് പൂർവികർക്ക് യമനുമായുള്ള ബന്ധം കാരണം തന്നെ ആണല്ലൊ. അവരുടെ പെരുമാറ്റ രീതികൾക്കും നല്ല വ്യത്യാസം ഉണ്ടായിരുന്നു. പോകുന്നവഴിക്ക് ധാരാളം മാമ്പഴതോട്ടങ്ങളും വാഴ തോട്ടങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നത് ഞങ്ങളിൽ ഗൃഹാതുരത്വം ഉണർത്തി.
അബ്‌ഹയിലേക്ക് എത്താൻ പർവ്വതനിരകൾ ചുറ്റി ചുരം കയറണെംങ്കിൽ കടൽത്തീരത്തുള്ള ജസാനിലേക്ക് എത്താൻ ഈ ചുരം അത്രയും ഇറങ്ങണമായിരുന്നു. നേരം ഇരുട്ടായി തുടങ്ങിയിരുന്നു. റോഡ് ഹെയർപിൻ വളവുകളും തിരിവുകളും നിറഞ്ഞതും സിംഗിൾ റോഡും ആയിരുന്നു. (നമ്മുടെ നാട്ടിലേത് പോലെ രണ്ട് ഭാഗത്തേക്ക് പോവുന്ന വാഹനങ്ങളും ഒരു റോഡിന്റെ രണ്ട് സൈഡ് പിടിച്ച് പോകണം എന്നർത്ഥം. മറ്റ് ഭാഗത്തൊക്കെ മുമ്മൂന്ന് ട്രാക്കുകൾ ഉള്ള ഡബിൾ റോഡ് ആയിരുന്നു) ഞങ്ങൾ ചുരം ഇറങ്ങാൻ തുടങ്ങി. വാഹനങ്ങളുടെ ഒഴുക്കുകൊണ്ടും പരിചയമില്ലാത്ത റോഡ് ആയതുകൊണ്ടും വളരെ പതുക്കേ മാത്രമേ ഡ്രൈവ് ചെയ്യാൻ സാധിച്ചുള്ളൂ. അൽ‌പ്പം താഴെക്ക് ഇറങ്ങിയപ്പോഴേക്കും കാറിന്റെ വലത്തെ സൈഡിൽ മുൻ‌ഭാഗത്തെ ടയർ പൊട്ടി. സ്പീഡ് കുറവായതിനാൽ പെട്ടെന്ന് തന്നെ നിയന്ത്രിക്കാൻ പറ്റി. ഞങ്ങൾ കാറ് സൈഡിൽ പാർക്കിങ്ങ് സ്പേസിൽ ഇട്ടു. പാർക്കിങ്ങ് സ്പേസ് തൊട്ടടുത്ത് തന്നെ കിട്ടി എന്നത് തന്നെ ഒരു ഭാഗ്യം. സ്റ്റെപ്പിനി എടുത്ത് നോക്കിയപ്പോൾ അതിലും കാറ്റ് ഇല്ല! അത് യാത്ര തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നേ ഞങ്ങൾ ചെക്ക് ചെയ്തതായിരുന്നു. നിർഭാഗ്യം എന്നല്ലേ പറയണ്ടൂ. പിന്നെ ഒന്നും നോക്കാനില്ല വരുന്ന വണ്ടികൾക്ക് കൈ കാണിക്കുക തന്നെ. ഞങ്ങളെ പിന്നേയും അതുഭുതപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് രണ്ടാമതായി വന്ന കാർ ഞങ്ങളുടെ അരികത്ത് നിർത്തി, ജനൽ ചില്ല് താഴ്ത്തി. ഞാൻ വലിയ എളിമയോടെ ഹിന്ദിയിൽ തുടങ്ങി (മുഖം കണ്ട് ഹിന്ദി ആണ് എന്ന് തോന്നിയിരുന്നു)യതും ‘ങ്ങ്ള് മലയാളിയാ?’ എന്നൊരു ചോദ്യം. അതെ എന്ന് ഉത്തരം പറഞ്ഞപ്പോ ചെറുപ്പക്കാരായ നാലഞ്ച് പേർ കാറിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി. ഉത്സാഹത്തോടെ ഞങ്ങളുടെ കാറിന്റെ ചക്രങ്ങൾ ചെക്ക് ചെയ്തു. അവരുടെ കാറിന്റെ മാറ്റി ഇടാൻ പറ്റുമോ എന്ന് നോക്കി. ഒന്നും പറ്റില്ലാ എന്ന് തീരുമാനമായപ്പോൾ രണ്ട് ടയറും അവരുടെ കാറിന്റെ ഡിക്കിയിലേക്ക് എടുത്ത് ഇട്ടു. ഞങ്ങൾ രണ്ട് പേർ അവരുടെ ഒപ്പം കയറി. അവരും രണ്ട് പേർ. മറ്റുള്ളവരെല്ലാം ഞങ്ങളുടെ കാറിന് കാവലായി ചുരത്തിൽ നിൽക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ ചുരം ഇറങ്ങ് ആദ്യം കണ്ട പെട്രോൾ ബങ്കിൽ കയറി ടയറിൽ കാറ്റടിച്ചു. പൊളിഞ്ഞ ടയർ ഒന്നിനും പറ്റില്ലാന്ന് തീർച്ചയായി. അവർ തന്നെ തിരിച്ച് ഞങ്ങളെ ഞങ്ങളുടെ കാറിന്റെ അടുത്ത് കൊണ്ട് ചെന്നാക്കലും ടയർ മാറ്റി ഇടലും ഒക്കെ കഴിഞ്ഞു. എല്ലാം വളരെ പെട്ടെന്നായിരുന്നു. അവരുടെ പേർ ചോദിച്ചില്ല. എന്നാലും ഒരാൾ മലപ്പുറത്ത്കാരനും മറ്റൊരു ആൾ ചെർ‌പ്പുളശേരിക്കാരനും ആണ് എന്ന് പറഞ്ഞു. അവർ ജസാനിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നവർ ആണ്. ഒഴിവുദിവസം ആഘോഷിക്കാൻ അബ്‌ഹയിലേക്ക് വന്നതാണ്. ഒരു താങ്ക്യൂവിനുകൂടെ കാത്ത് നിൽക്കാതെ അവർ ഞങ്ങളെ പിരിഞ്ഞ് പോയി. അവർ വന്നില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ ഞങ്ങളുടെ കാര്യം കട്ടപ്പൊഹ ആകുമായിരുന്നു എന്നത് ഓർത്താലേ അവരുടെ മഹത്വം തിരിച്ചറിയുള്ളൂ. നന്മകളെ ഞങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് തുടങ്ങിയിരുന്നു.
വീണ്ടും യാത്ര തുടർന്ന ഞങ്ങൾ ആദ്യം ചെയ്തത് കാറിന്റെ മറ്റേ ടയർ കൂടെ പുതുക്കി ഇടുക എന്നതായിരുന്നു. അപ്പോഴേക്കും സമയം പതിനൊന്നിനോട് അടുത്തിരുന്നു. വിശപ്പ് സഹിക്കാൻ വയ്യാതായിരിക്കുന്നു. യാത്രാ‍ക്ഷീണവും. പിന്നെ വഴിവക്കിൽ കണ്ട് ഒരു ഭക്ഷണശാലയിൽ നിന്ന് കബ്സ എന്ന് പറഞ്ഞ് തന്ന എന്തോ ഒരു തരം ചോറും ചിക്കനും കഴിച്ചു. ഇനിയും 150 കി.മീറ്ററോളം യാത്ര ഉണ്ട്. ഞങ്ങൾക്കായി ആരും കാത്ത് നിൽക്കുന്നുമില്ല ഞങ്ങൾ ആരേയും കാത്ത് നിന്നതുമില്ല. ഭക്ഷണത്തിനുശേഷം ജസാൻ ലക്ഷ്യമാക്കി കാർ നീങ്ങി. ഞങ്ങൾക്ക് വഴി പറഞ്ഞ് തരാൻ മൊബൈലിലെ പെണ്ണും (ജി.പി.എസ്) ഉണ്ട്.
ജസാനിൽ എത്തി ഒരു താമസസ്ഥലം അന്വേഷിച്ചു. അതിനിടക്ക് ഞങ്ങൾക്ക് പോകാനുള്ള ഫറസാൻ ദ്വീപിലേക്ക് ഉള്ള ഫെറി സർവ്വീസ് യാത്രാരേഖ കിട്ടുന്ന സ്ഥലവും അന്വേഷിച്ചു. ഭാഗ്യത്തിന് രണ്ടും അടുത്തുതന്നെ ആയിരുന്നു. താമസസ്ഥലത്ത് എത്തി ഒന്ന് നീണ്ട് നിവർന്ന് കിടന്നപ്പോൾ സമയം അതിരാവിലെ 1.30. ഉറക്കം ഇല്ലാതെ പറ്റില്ല. ഉറങ്ങിയാലും പറ്റില്ല. എന്നാലും നാലുമണിക്ക് അലാറം വെച്ച് ഞങ്ങൾ കിടന്നു.
ഫറസാൻ ദ്വീപിലേക്കുള്ള ഫെറി സർവീസ് അതിരാവിലെ ഏഴുമണിക്കാണെന്നും അഞ്ചരമുതൽ ക്യൂ നിന്നാലേ യാത്രാരേഖ ശരിയാക്കാൻ പറ്റൂ എന്നും അന്വേഷിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നതിനാൽ ഞങ്ങൾ നാലുമണിക്ക് തന്നെ എഴുന്നേറ്റ് കുളി കഴിഞ്ഞ് അഞ്ചര ആയപ്പോഴേക്കും യാത്രാരേഖ ശരിയാക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തി. അപ്പോഴേക്കും അവിടെ ഒരു താലപ്പൊലിക്കുള്ള ആളുകൾ വന്ന് നിറഞ്ഞിരുന്നു. കൌണ്ടർ തുറന്നപ്പോഴേക്കും ഇടിച്ച് കയറി. ആകെ ഇടിയും കുത്തും ബഹളവും. യാത്രാരേഖ ശരിയാക്കുന്നതിനായി ഒരാൾ മാത്രം കൌണ്ടറിൽ ഇരിക്കുന്നു. അയാൾക്ക് ഓരോരുത്തരുടേയും ഐഡി നമ്പറും പേരും വിലാസവും ഒരു രജിസ്റ്ററിൽ കുറിച്ച് വെക്കണം. അത് കമ്പ്യൂട്ടറിൽ ആണ്. എന്നിട്ട് അത് പ്രിന്റ് ചെയ്ത് തരും. അതാണ് യാത്രാ രേഖ. നിങ്ങൾക്ക് നിങ്ങളുടെ കാർ ദ്വീപിലേക്ക് കൊണ്ട് പോകാം. പക്ഷെ അതിനും രേഖ ശരിയാക്കണം. മാത്രമല്ല ദ്വീപിലെത്തിയ കാറ് അന്ന് തന്നെ തിരിച്ച് കൊണ്ട് വരാൻ പറ്റണമെന്നില്ല. തിരിച്ചും ഇതുപോലെ ക്യൂ നിന്ന് യാത്രാരേഖ തയ്യാറാക്കി വേണം വരുവാൻ. കാറിനുള്ളസ്ഥലം ഫെറിയിൽ ഇല്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നേ വരാൻ പറ്റൂ. കാറില്ലെങ്കിലോ ദ്വീപിൽ മുഴുവൻ കറങ്ങാനും പറ്റില്ല. ദ്വീപിൽ ടാക്സി സർവീസ് അത്ര കാര്യമായി ഒന്നും ഇല്ല. കൌണ്ടറിലെ ബഹളം കുറച്ച് സഹിച്ചപ്പോൾ തന്നെ തീർച്ചയായി ഇവിടെ ക്യൂ നിന്നിട്ട് കാര്യമില്ല എന്ന്. ഞങ്ങൾ പുറത്ത് കടന്നു.
ഈ ഫെറി സർവീസ് സർക്കാർ വക സൌജന്യമാണ്. നിങ്ങളേയും നിങ്ങളുടെ വാഹനത്തേയും കൊണ്ട് പോകും. പക്ഷെ വാഹനം കൊണ്ട് പോയാൽ നേർത്തെ പറഞ്ഞ പ്രശ്നം ഉണ്ട്. വാഹനം കൊണ്ട് പോകേണ്ടെങ്കിൽ ജസാൻ പോർട്ടിൽ അത് ഇരുപത്തിനാലു മണിക്കൂർ നിങ്ങൾക്ക് സൌജന്യമായി പാർക്ക് ചെയ്തിടാം. ഞങ്ങൾക്ക് യാത്രാരേഖ ശരിയാവും എന്ന് തോന്നാത്തതിനാൽ  ആദ്യം പ്രാതൽ കഴിക്കാനായി തീരുമാനിച്ച് ഞങ്ങൾ പുറത്ത് കടന്നു.
പ്രാതൽ കഴിച്ചതിനുശേഷം ഞങ്ങൾ പോർട്ടിൽ ഒന്നുകൂടെ കയറി. പുറത്തെ കൌണ്ടറിൽ നിന്നും യാത്രാരേഖ ശരിയാവാതെ യാത്ര തുടങ്ങാൻ പറ്റില്ലെന്ന് തീർച്ചയാക്കി. വീണ്ടും പുറത്ത് കടന്ന ഞങ്ങളെ ഒരു സൌദിപൌരൻ അവന്റെ പിക്ക് അപ്പിൽ ഇരുന്ന് കൊണ്ട് എതിരേറ്റു. അവനോട് ഞങ്ങൾ സംസാരിച്ചു. അവൻ പറഞ്ഞതിനനുസരിച്ച് പുറത്ത് ജസാൻ മത്സ്യമാർക്കറ്റിനടുത്ത് ഒരു ചെറിയ തുറമുഖം ഉണ്ടെന്നും അവിടെ നിന്നും പ്രൈവറ്റ് ബോട്ടുകൾ ഫറസാൻ ദ്വീപിലേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട് എന്നും അറിഞ്ഞു. പക്ഷെ കാർ കൊണ്ട് പോകാൻ പറ്റില്ല. മാത്രമല്ല ഒരാൾക്ക് അൻപത് സൌദി റിയാൽ ടിക്കറ്റ് ചാർജ്ജ് ആയി നൽകണം. ഏതായാലും പോകാൻ ഉറച്ച് നിന്ന ഞങ്ങൾ ആ വഴി തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ നിശ്ചയിച്ചു. ഞങ്ങൾ സംസാരിച്ച സൌദി പൌരൻ കാറ് കൊണ്ട് പോയാലും ഇല്ലെങ്കിലും ഒക്കെ ഉള്ള പ്രശ്നങ്ങളെ പറ്റി ഞങ്ങൾക്ക് പറഞ്ഞ് തന്നു. മാത്രമല്ല ഞങ്ങൾക്ക് അവിടെ ദ്വീപിൽ രാത്രി കഴിയാൻ റൂം അറേഞ്ച് ചെയ്ത് തരാമെന്നും അവന്റെ പരിചയക്കാരന്റെ മൊബൈൽ നമ്പർ തരാം അയാൾ എല്ലാം അറേഞ്ച് ചെയ്ത് തരും എന്നുമൊക്കെ പറഞ്ഞു. ഇത് കേട്ട മാത്രയിൽ തന്നെ ഞങ്ങൾ തീർച്ചയാക്കി ഇദ്ദേഹം ഒരു ഏജന്റ് ആണ് എന്ന്. മത്സ്യമാർക്കറ്റിലേക്കുള്ള വഴി അയാൾ കാണിച്ച് തരാമെന്ന് പറഞ്ഞ് അയാൾ ഉടൻ വണ്ടി സ്റ്റാർട്ടാക്കി നിന്നു. അയാളുടെ ഉത്സാഹം കണ്ടപ്പോ തന്നെ അയാൾക്ക് എന്ത് കമ്മീഷൻ കൊടുക്കണ്ടി വരും എന്നൊക്കെ ഞങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. രണ്ട് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ അപ്പുറത്തുള്ള മത്സ്യമാർക്കറ്റിൽ അയാൾ ഞങ്ങളെ കൊണ്ട് വിട്ടു. അതായത് അയാളുടെ വണ്ടിയുടെ പുറകെ ഞങ്ങൾ കാർ വിട്ടു. അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ അയാൾ കമ്മീഷനൊന്നും നിൽക്കാതെ സലാമലൈക്കും പറഞ്ഞ് പിരിഞ്ഞ് പോയി!
സത്യത്തിൽ ചമ്മിയത് ഞങ്ങൾ തന്നെ. ഒരു നല്ല മനസ്സിനെ എത്രത്തോളം തെറ്റിദ്ധരിച്ചു! അയാളോട് നിന്റെ കമ്മീഷനെത്രയാ എന്ന് ചോദിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ അടി കിട്ടിയേനേ. അത്ര നിഷ്കളങ്കമായിരുന്നു അയാളുടെ പെരുമാറ്റം. അത് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്തതിൽ ഞങ്ങൾക്ക് കുണ്ഠിതമായി. നന്മകൾ ഞങ്ങൾക്ക് മുൻപിൽ പിന്നേയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
എന്തായാലും അൻപത് റിയാൽ ഓരോരുത്തർക്കും കൊടുത്ത് ഞങ്ങൾ യാത്രാരേഖ ശരിയാക്കി. അവിടേയും നേവി തന്നെ ആയിരുന്നു എല്ലാം മേൽനോട്ടം വഹിച്ചിരുന്നത് എങ്കിലും ബോട്ട് സർവീസ് പ്രൈവറ്റ് ആയിരുന്നു. ബോട്ട് ജീവനക്കാരായി രണ്ട് പേരുണ്ടായിരുന്നവർ രണ്ട് പേരും തമിഴ്നാട്ടിലെ രാമേശ്വരത്തിനടുത്തുള്ളവർ. ഞങ്ങളോടൊപ്പം വേറെയും ചിലരുണ്ടായിരുന്നു. രണ്ട് കുട്ടികളും കൂട്ടി മൊത്തം പതിന്നാലുപേർ. കളിതമാശകൾ പറഞ്ഞു ഫോട്ടോ എടുത്തും ഒരു മണിക്കൂർ കഴിഞ്ഞപ്പോഴേക്കും ഞങ്ങൾ കരയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 50 കിലോ മീറ്റർ കടലിനകത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഫരസാൻ ദ്വീപിലെത്തി.
ചെന്നിറങ്ങിയ ഉടൻ ബലദ് (സിറ്റി സെന്റർ അല്ലെങ്കിൽ ദ്വീപിലെ മെയിൻ മാർക്കറ്റ് ഏരിയ) ബലദ് എന്ന് പറഞ്ഞ് ഞങ്ങളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് പോകാൻ ടാക്സി സർവീസുകാർ എത്തി. അവർ പറഞ്ഞു ആദ്യം ബലദിൽ എത്തി തിരിച്ചുള്ള യാത്രാരേഖകൾ ശരിയാക്കിയതിനുശേഷം മതി ദ്വീപ് കറങ്ങൽ എന്ന്. ദ്വീപിൽ എത്തുന്നതിനു മുൻപ് കരയിൽ നിന്നും ഈ ഉപദേശം കേട്ടതാണല്ലൊ. അതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഒരു സൌദിയുടെ വാനിൽ ബലദിൽ എത്തി. ആളൊന്നുക്ക് അഞ്ച് റിയാൽ അയാൾ വാ‍ടകയായി എടുത്തു. ബലദിൽ ചെന്നിറങ്ങിയ സ്ഥലത്ത് തന്നെ ആയിരുന്നു യാത്രാരേഖ കൌണ്ടറും. അവിടെ ഒരാൾ ഇരിക്കുന്നുണ്ട്. കരയിലുള്ള തിരക്ക് ഇല്ലെങ്കിലും തിരക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു. ഞങ്ങൾ ഇടിച്ച് കയറി ഇഖാമ കാണിച്ച് രേഖകൾ കൈവശമാക്കി. നോക്കിയപ്പോ എല്ലാം ബ്ലാങ്ക് രേഖകൾ. കരയിൽ നിന്നും കിട്ടുന്നതിന്റെ അതേ ഫോർമാറ്റ് തന്നെ പക്ഷെ ഒന്നും എഴുതിയിട്ടില്ല. ചെന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ, അത് നിങ്ങൾ എഴുതി ഫെറിയിൽ കയറുന്നതിനു മുൻപ് പോർട്ടിൽ കൊടുത്താൽ മതി എന്ന് പറഞ്ഞു. സമാധാനമായി. ഉച്ചയ്ക്ക് പന്ത്രണ്ട് മണിക്കാണ് സർക്കാർ വക തിരിച്ചുള്ള സൌജന്യ ഫെറി. അതിനു പതിനൊന്നിനു തന്നെ പോർട്ടിൽ എത്തണം എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. യാത്രാരേഖയിൽ അത് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
രാവിലെ ഏഴ് മണിക്ക് കരയിൽ നിന്നും ദ്വീപിലേക്കും ഉച്ചയ്ക്ക് പന്ത്രണ്ട് മണിക്കും വൈകുന്നേരം നാലുമണിക്കും ദ്വീപിൽ നിന്നും കരയിലേക്കും ഫെറി സർവീസ് ഉണ്ട് എന്നാണ് അന്വേഷിച്ചപ്പോൾ അറിയാൻ കഴിഞ്ഞത്.
ഇനി ഏതായാലും ദ്വീപിൽ ഒന്ന് കറങ്ങാൻ തീരുമാനിച്ചു. തൊട്ടടുത്ത് തന്നെ ഒരു ക്രെസിഡയിൽ ഒരു തമിഴ് ചേലുള്ള പയ്യൻ ഇരുന്ന് വർത്തമാനം പറയുന്നു. ഞങ്ങൾ അയാളോട് ചെന്ന് യാത്രാരേഖകൾ കാട്ടി, ഇത് തന്നെ ആണോ ശരിയായ രേഖ എന്ന് സംശയം തീർത്തു. തുടർന്നുള്ള വർത്തമാനത്തിൽ അയാൾ തലേദിവസം എത്തിയതാണ് എന്നും രാവിലത്തെ ഫെറി ട്രിപ്പിൽ കാർ കൊണ്ട് പോകാൻ സാധിക്കാത്തതിനാൽ ഉച്ചയ്ക്കുള്ള ട്രിപ്പിനായി കാത്തിരിക്കുകയാണ് എന്നും മനസ്സിലായി. അദ്ദേഹത്തേയും കൂട്ടി ഞങ്ങൾ ഒന്ന് ദ്വീപ് കറങ്ങി. കാരണം ഞങ്ങളും ഉച്ചയ്ക്കുള്ള ട്രിപ്പിൽ തിരിച്ച് പോകാൻ റെഡിയായി നിൽക്കുകയാണല്ലൊ.
പഴയ ഗ്രാമം ഉണ്ട് അൻപത് കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ. പക്ഷെ അവിടെ പോകാൻ നിന്നാൽ ഫെറി നഷ്ടമായാലൊ എന്ന് സംശയിച്ച് ആ യാത്ര വേണ്ട എന്ന് തീരുമാനിച്ചു. അബ്‌ഹ വിട്ടത്തിനുശേഷം ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും വിയർത്ത് ഒഴുകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. റിയാദിൽ ഞങ്ങൾക്ക് ഈ ഒഴുകുന്ന വിയർപ്പ് പരിചയമില്ലാത്തതിനാൽ ഞങ്ങൾ നന്നെ വിഷമിച്ചു. ഗംഗ ആയിരുന്നു എന്റെ തലയിലൂടെ ഒഴുകിയിരുന്നത്. കടൽ അടുത്ത് തന്നെ ഉള്ളതിനാൽ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ജലകണങ്ങൾ ധാരാളം ഉണ്ടാകും എന്നതാണ് ഈ വിയർപ്പിന് കാരണം.
ചെങ്കടലിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഫറസാൻ ദ്വീപുകൾ ഏകദേശം എൺപത്തിനാലു ദ്വീപുകളുടെ ഒരു സമൂഹമാണ്. പലതും ആൾവാസമില്ലാത്തതും ചെറിയതും ആണ്.  കടൽ‌പക്ഷികളുടെ സങ്കേതമാണ് ഈ ദ്വീപസമൂഹം. സൌദിയുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് അൻപത് കിലോമീറ്റർ കടലിനുള്ളിലാണ് ഈ ദ്വീപസമൂഹം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇവിടെ മാത്രം കണ്ടുവരുന്ന ഒരു തരം മാനുകൾ (Farasan Island Gazalle) ഉണ്ട്. വന്യജീവി സംരക്ഷണനിയമ പ്രകാരം ഇവയും മറ്റ് പക്ഷിമൃഗാദികളും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദ്വീപിൽ ധാരാളം പവിഴപ്പുറ്റുകൾ കാണാം. കോറൽ ദ്വീപ് ആണ് ഇതെന്ന് പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞന്മാർ പറയുന്നു. ദ്വീപിനു ചുറ്റുമുള്ള കടലിൽ ധാരാളം കടലാമകളും മറ്റ് ജീവികളും ഉണ്ട്. കടലാൽ നാല് ഭാഗവും ചുറ്റപ്പെട്ട ഒരു മരുഭൂമിയുടെ കഷ്ണം ആണ് എന്ന് തോന്നിക്കുമെങ്കിലും ജൈവവൈവിദ്ധ്യം നിറഞ്ഞതാണ് ഫറസാൻ ദ്വീപുകൾ. 231 തരം ജനുസ്സിൽ പെട്ട മത്സ്യങ്ങളും 3 ജനുസ്സിൽ പെട്ട ഡോൾഫിനുകളും 49 ജനുസ്സിൽ പെട്ട പവിഴപുറ്റുകളും അവിടെ ഉണ്ട്.
കൃസ്തുവിനു മുൻപ് ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ഓട്ടോമാൻ രാജവാഴ്ച വരെയുള്ള ചരിത്രാ‍വശിഷ്ടങ്ങൾ ദ്വീപിലുണ്ട് എന്ന് പറയുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഞങ്ങൾക്ക് അവയൊന്നും കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഒന്നാമത് കറങ്ങാൻ ഒരു വാഹനസൌകര്യമില്ലാത്തതും സമയകുറവും കാരണമായിരിക്കാം അത്. പഴയ ചില പള്ളികളും വീടുകളും കണ്ടു. അവ ഒട്ടോമാൻ രാജവാഴ്ച്ചക്കാലത്തെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധകാ‍ലത്ത് ജർമ്മൻ‌കാർ ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു ചെറിയ കോട്ടയുണ്ട് ദ്വീപസമൂഹങ്ങളിലെ ഒരു ദ്വീപിൽ. അതിൽ അവർ വലിയൊരു അമ്മ്യുണിഷൻ ശേഖരം തന്നെ കരുതിയിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഏറ്റവും വലിയ ദ്വീപായ ഫറസാൻ കബീറിൽ ഫൈഫ എന്നൊരു കുന്നും അതിനുമുകളിൽ വിശേഷരൂപത്തിൽ ഉള്ള പാറകളും ഉണ്ട്.
ദ്വീപിന്റെ 298 കി.മി.തെക്ക് പടിഞ്ഞാറായി എറിട്രിയ രാജ്യത്തിലെ മസ്സാവാ എന്ന തുറമുഖം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ ഒരു ദ്വീപ് അല്ലായിരുന്നുവെങ്കിലും അവിടത്തെ ബീച്ചുകൾ സുന്ദരികളായിരുന്നു.
പതിനൊന്ന് മണിക്ക് പോർട്ടിലെത്തി റെഡിയാവണം എന്ന് പറഞ്ഞതിനാൽ ഞങ്ങൾ വെള്ളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങാതെ മടങ്ങി. നല്ല ഫോട്ടോഗ്രാഫി സംവിധാനങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതിൽ ഞങ്ങൾ മൌഢ്യരായിരുന്നു.  ഞങ്ങൾ പോർട്ടിൽ എത്തിയപ്പോൾ അവിടെ ഒരു ചെറിയ ജനക്കൂട്ടം ഫെറിക്കായി കാത്ത് നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാലും കരയിലെ അത്ര തിരക്കില്ലായിരുന്നു എന്നത് സമാധാനം നൽകി. ഏകദേശം ഒന്ന് ഒന്നര മണിക്കൂർ ഞങ്ങളെ അവിടെ കാത്തിരുത്തിയതിനുശേഷം അധികാരികൾ ആദ്യം സ്ത്രീജനങ്ങളേയും കുട്ടികളേയും കടത്തി വിട്ടു. അതിനു മുൻപ് തന്നെ വാഹനം തിരിച്ച് കൊണ്ടുപോകുന്നവരോട് അതാത് വാഹനങ്ങളിൽ കയറി ഇരിക്കാൻ പറഞ്ഞിരുന്നു. ഞങ്ങൾ യാത്രാരേഖകൾ അവിടെ നൽകി ഫെറിയിൽ കയറുന്ന സമയത്ത് അവർ കാറ് ഡ്രൈവ് ചെയ്ത് കാറുകൾ ഫെറിയുടെ അടിത്തട്ടിൽ വരി വരിയായി പാർക്ക് ചെയ്യുന്നത് കണ്ടു. ഏകദേശം 60-70 കാറുകൾക്ക് കൊള്ളാവുന്ന സ്ഥലമുണ്ടായിരിക്കും ഫെറിയുടെ അടിത്തട്ടിൽ. ഞങ്ങൾ ഫെറിയുടെ മുകൾ തട്ടിൽ സഞ്ചാരികൾക്ക് ഇരിക്കാനുള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് ചെന്നു. വളരെ വിശാലമായ ഇരിപ്പ് മുറി. സ്ത്രീജനങ്ങൾക്കും പുരുഷന്മാർക്കും കുടുംബങ്ങൾക്കും ഒക്കെ പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഇരിപ്പിടങ്ങൾ. അവിടെ തന്നെ ഒരു ഭക്ഷണശാലയും ഉണ്ട്. ടോയ്ലറ്റ് സൌകര്യങ്ങളും ഉണ്ട്.  അല്പനേരം ഫെറിയിൽ ഇരുന്നത് മടുപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു. പുറത്തേക്കുള്ള വിശാലമായ ജനൽ ചില്ലുകളിൽ ഉപ്പ് വെള്ളം ബാഷ്പീകരിച്ച് ഉപ്പ് കെട്ടി കിടക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഫെറി യാത്ര പുറപ്പെട്ടതും ഞങ്ങൾ ഒന്ന് മയങ്ങി പോയി.
കരയിൽ ഞങ്ങൾ ഉച്ചക്ക് രണ്ട് മണിയോടെ എത്തി. ഞങ്ങളുടെ കാർ പാർക്ക് ചെയ്തിരിക്കുന്നത് പ്രൈവറ്റ് ബോട്ട് സർവീസ് കിട്ടുന്ന സ്ഥലത്താണ്. അവിടേക്ക് ഒരു ടാക്സി പിടിച്ച് പോകണം. ടാക്സിയിൽ കയറി എത്രയാണ് ചാർജ്ജ് എന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ അഞ്ച് റിയാൽ എന്ന് യമനി വസ്ത്രം ധരിച്ച ഡ്രൈവർ പറഞ്ഞു. കുറഞ്ഞ ചാർജ്ജും ഞങ്ങളെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി.
സ്വന്തം കാറിൽ കയറിയ ഞങ്ങൾ ആദ്യം ഒരു ഭക്ഷണശാല അന്വേഷിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. താമസിയാതെ ഒരു കബ്സ ചോർ കിട്ടുന്ന കട കണ്ടെത്തി. വിശാലമായി ഭക്ഷണം കഴിച്ചു. നല്ല രുചിയുള്ള ചോറും ചിക്കൺ ടിക്കയും. വയർ നിറച്ച് ഭക്ഷണം കഴിച്ച ഞങ്ങൾ ഹോട്ടലിലേക്ക് മടങ്ങി. അര മണിക്കൂർ വിശ്രമിച്ച് ഞങ്ങൾ തിരിച്ചുള്ള യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറായി.
തിരിച്ച് യാത്ര തുടങ്ങിയപ്പോഴും ഞങ്ങൾ മൊബൈലിലെ പെണ്ണിനോട് (ജി.പി.എസ്) വഴി പറഞ്ഞ് തരാൻ ഏൽ‌പ്പിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. അവൾ ഭംഗിയായി വഴി പറഞ്ഞ് തന്നു. ഇതുവരെ എനിക്ക് അനുഭവപ്പെടാത്ത ഒരു സംഭവം ആ യാത്രയിൽ ഞങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു. ജിസാനിൽ നിന്ന് യാത്രതുടങ്ങുമ്പോഴേ വഴിയരുകിൽ സാന്റ്‌സ്റ്റോം ഏരിയ എന്നത് വലിയ അക്ഷരങ്ങളിൽ എഴുതി വെച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. ആകാശം പൊടിനിറഞ്ഞ് മൂടിയിരുന്നു. അധികം താമസിച്ചില്ല പൊടിക്കാറ്റ് തുടങ്ങി. നമ്മുടെ കാറിന്റെ ബോണറ്റ് തന്നെ കഷ്ടി കാണാൻ പറ്റുന്ന തരത്തിൽ അത്ര പൊടിക്കാറ്റ്. സ്വതേ റിയാദിൽ എങ്കിൽ ഇങ്ങനെ ഒരു പൊടിക്കാറ്റുണ്ടായാൽ ഞങ്ങൾ യാത്ര വേണ്ടാ എന്ന് വെയ്ക്കുകയേ ഉള്ളൂ. ഇത് നിവൃത്തിയില്ലാത്ത അവസ്ഥ ആയിരുന്നല്ലൊ. തിരിച്ച് എത്തി പിറ്റേദിവസം എനിക്ക് ജോലിക്ക് ചേരണം. എന്തായാലും ആ പൊടിക്കാറ്റിലൂടെ ഞങ്ങൾ ഹസാർഡ് ലൈറ്റും മിന്നിച്ച് മെല്ലെ മെല്ലെ നീങ്ങി. വളരെ മെല്ലെ എന്ന് പറഞ്ഞാലോ അത്രയും മെല്ലെ. കാറ്റ് മുൻപിൽ മുഴുവൻ മണൽ വാരി എറിയുന്നു. ഒരു മഴ പെയ്താൽ അടങ്ങും. പക്ഷെ മഴ പെയ്തില്ല. ഏകദേശം അറുപത് കിലോമീറ്ററോളം കഴിഞ്ഞപ്പോ പൊടിക്കാറ്റിന് ഒരു ശമനം കിട്ടി. ഞങ്ങൾ വണ്ടി നിർത്തി ഒന്ന് ഫ്രഷ് ആയി. ഉടൻ യാത്രയും തുടർന്നു. തിരിച്ച് വരുമ്പോ‍ൾ അബ്‌ഹ നഗരത്തിൽ കടക്കാതെ പുറമേ കൂടെ ഉള്ള ഡബിൾ റോഡിൽ കൂടെ ആയിരുന്നു സഞ്ചാരം. അത് സത്യത്തിൽ ആശ്വാസം തരുന്നതായിരുന്നു. സിംഗിൾ റോഡിലൂടെ രാത്രിയുള്ള യാത്ര, അതും മലനിരകൾക്കിടയിലൂടെ ഉള്ളത് വളരെ അപകടം നിറഞ്ഞതായിരിക്കും.
രാത്രി മുഴുവൻ ഡ്രൈവ് ചെയ്ത് ഞങ്ങൾ വാഡി ദവാസിറിൽ എത്തി. അപ്പോഴാണ് കൂട്ടത്തിലുള്ളവർക്ക് ഹുക്ക വലിക്കാൻ മോഹം. രണ്ട് മൂന്ന് പെട്രോൾ ബങ്കുകൾ അന്വേഷിച്ച് ഒരു സ്ഥലത്ത് നിർത്തി. ഞങ്ങൾ ഹുക്ക വലിക്കാൻ കയറി. കടയുടമ ഹുക്കകളും അതിലിടേണ്ട സാധനങ്ങളും ഒക്കെ തയ്യാറാക്കി കൊണ്ട് വന്നു. ഞങ്ങൾ വലിച്ച് തുടങ്ങി. താമസിയാതെ ഒരു ശബ്ദവും ബഹളവും കേട്ടു. നോക്കിയപ്പോൾ പെട്രോൾ ബങ്ക് കത്തുന്നു. എന്ത് സംഭവിക്കും എന്ന് അറിയാത്തതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഹുക്ക എല്ലാം അവിടെ ഇട്ട് ഓടി കാറിൽ കയറി കാർ വിട്ടു. അല്പം മാറ്റി കാർ നിർത്തി തിരിഞ്ഞ് നോക്കിയപ്പോഴും ബഹളം ശമിച്ചിരുന്നില്ല. പലരും ഓടുന്നു. വാഹനങ്ങൾ അങ്ങോട്ടും ഇങ്ങോട്ടും ചീറിപ്പായുന്നു. തൊട്ടടുത്ത് തന്നെ രണ്ട് വലിയ പെട്രോൾ ടാങ്കറുകൾ. പെട്രോൾ ബങ്കിലെ പാവം ജീവനക്കാർ ജീവഹാനി ഭയക്കാതെ തീയണക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
തുടർന്ന് അവിടം വിട്ട ഞങ്ങൾ റിയാദിൽ നിന്നും ഏകദേശം നൂറ്റിയമ്പത് കിലോമീറ്റർ മുൻപ് ഒരു പെടോൾബങ്കിലെ ചായക്കടയിൽ കയറി കാപ്പി കുടിച്ചു. വഴിയിൽ ഉടനീളം കവ എന്നറിയപ്പെടുന്ന അറേബ്യൻ പാനീയം ഞങ്ങൾ കുടിച്ച് കൊണ്ടിരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഉറക്കം വരാതിരിക്കാനായി പല പല കഥകളും പറയുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
ഇരുപത്തിരണ്ടാം തീയ്യതി ബുധനാഴ്ച്ച രാവിലെ എട്ട് മണിയോടെ ഞങ്ങൾ വീട്ടിലെത്തി. നോക്കിയപ്പോൾ 2,645.20 കിലോമീറ്റർ ഞങ്ങൾ ഓടിയിരിക്കുന്നു! ദൂരത്തിലെന്ത് കാര്യമിരിക്കുന്നു? പലവിധത്തിലും മറക്കാനാവാത്ത ഒരു യാത്ര അല്ലേ കഴിഞ്ഞത്!
പോസ്റ്റ് ചെയ്തത് Sunil Muthukurussi Mana at 12:37 PM No comments: Links to this post
Wednesday, November 16, 2011
തിരനോട്ടം ഉത്സവം 2011 അനുഭവക്കുറിപ്പ്
ഉത്സവം 2011ന്റെ നോട്ടീസ്  കിട്ടിയപ്പോള്‍ തന്നെ പോകണം എന്ന് മനസ്സില്‍ കരുതിയിരുന്നു. ആദ്യം നോക്കിയത് നടത്താനിരിക്കുന്ന കഥകള്‍ ഏതൊക്കെ എന്നായിരുന്നു. കാലകേയവധം, കിര്‍മ്മീരവധം, ഉത്തരാസ്വയംവരം എന്നൊക്കെ കണ്ടപ്പോള്‍ തന്നെ തീരുമാനത്തിനു ശക്തി കൂടി. ആര്‍ട്ടിസ്റ്റുകള്‍ ആരൊക്കെ എന്നതിനെ പറ്റി എനിക്ക് വലിയ പരിഭ്രമം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. കാരണം, തിരനോട്ടം സംഘാടകര്‍ അതില്‍ നല്ലോം മനസ്സിരുത്തിയിട്ടുണ്ടാവും എന്ന ധാരണ തന്നെ.
കൊട്ടിനോട് വലിയ ഭ്രമം ഇല്ല പണ്ട് മുതലേ. എന്നിരുന്നാലും അവിടെ ചെന്നിരുന്നാല്‍ തലയാട്ടി പോവും. അത് മലയാളിയുടെ ശീലമാണല്ലൊ. കൂടിയാട്ടം ആകട്ടെ ഭ്രമിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. എന്നാല്‍ മനസ്സിലാവുമോ എന്ന് നോക്കാന്‍ പലപ്പോഴും വീഡിയോസ് കണ്ടിട്ടുണ്ട്. വളരെ ചുരുങ്ങിയ തവണയെ കൂടിയാട്ടം നേരില്‍ കണ്ടിട്ടുള്ളൂ. ഒന്നോ രണ്ടോ തവണ മാ‍ത്രം. ഇപ്പോഴും എനിക്ക് കൂടിയാട്ട അഭിനയസങ്കേതങ്ങളും അരങ്ങ് ഒരുക്കങ്ങളും എല്ലാം അന്യമാണ് എന്നാണ് എന്റെ വിശ്വ്വാസം.
യാത്രക്ക് കൂട്ടിന് അപ്പു ഏട്ടനും കൂടെ ഉണ്ട് എന്ന് ആയപ്പോള്‍ റോഡ് വഴി പോകാം എന്ന് തന്നെ തീരുമാനിച്ചു. അതിനനുസരിച്ച് കാറിനുവേണ്ട പേപ്പറുകള്‍ ശരിയാക്കി. അതിനിടയില്‍ വിചാരിക്കാത്ത വിധം ഒരു വീട് മാറല്‍ എനിക്ക് വേണ്ടി വന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ യാത്ര തുടങ്ങുന്നതിന്റെ തൊട്ട് മുന്‍പത്തെ ദിവസങ്ങളെല്ലാം നല്ല ബ്യുസി ആയിരുന്നു. വീട് ഒരു വിധം കണ്ട് പിടിച്ച് പഴയ വീട്ടില്‍ നിന്നും സാധനങ്ങള്‍ പുതിയ വീട്ടില്‍ കൊണ്ട് വന്നിട്ടു. അപ്പോഴേക്കും യാത്ര പുറപ്പെടാനുള്ള തീയ്യതി ആയിരുന്നു. അങ്ങനെ ഞാനും അപ്പു ഏട്ടനും കൂടെ എന്റെ കാറില്‍ നവംബര്‍ മൂന്നാം തീയ്യതി രാവിലെ എട്ട് മണിയോടെ യാത്ര പുറപ്പെട്ടു.
ഏകദേശം റൂട്ട് എല്ലാം മുന്‍പെ തന്നെ നോക്കി മനസ്സിലാക്കി വെച്ചിരുന്നു. റിയാദില്‍ നിന്നും യു.എ.ഇ-സൌദി അതിര്‍ത്തിയിലേക്കുള്ള ദൂരം തന്നെ ഏകദേശം 550 കിലോ മീറ്റര്‍ ആണ്. അതിര്‍ത്തിയില്‍ നിന്നും ദുബായിലേക്കും അത്ര തന്നെ വരും. അങ്ങനെ ഏകദേശം ആയിരം കിലോ മീറ്റര്‍ ഡ്രൈവ്. 120 കി.മി. സ്പീഡില്‍ പോയാല്‍ ഏകദേശം എട്ട്-ഒന്‍പത് മണിക്കൂര്‍ ഡ്രൈവ് വേണം. അത് ഒരു പ്രശ്നമായിരുന്നില്ല ഞങ്ങള്‍ക്ക്. അതിര്‍ത്തി വരെ യാതൊരു പ്രശ്നവും ഇല്ലാതെ എത്തി.
അതിര്‍ത്തിയില്‍ നിന്നും ഫുള്‍ ടാങ്ക് പെട്രോള്‍ അടിച്ചു. യു.എ.ഇയില്‍ പെട്രോളിന്റെ വില സൌദിയിലേക്കാള്‍ വളരെ കൂടുതല്‍ ആണ് എന്ന് ഞങ്ങള്‍ക്കറിയാമായിരുന്നു. ഏകദേശം ഉച്ചക്ക് രണ്ട് മണിയോടെ ഞങ്ങള്‍ അതിര്‍ത്തിയില്‍ എത്തി. അവിടത്തെ വിസ ഫോര്‍മാലിറ്റീസ് എയര്‍ പോര്‍ട്ടിലെ പോലെ തന്നെ ആണെന്ന് വിചാരിച്ച ഞങ്ങള്‍ക്ക് തെറ്റി. സൌദി അധികാരികളുടെ കയ്യില്‍ നിന്നും എക്സിറ്റ് വിസ വേഗം കിട്ടി. സൌദി കസ്റ്റംസില്‍ നിന്ന് ഒരു ചെറിയ പേപ്പറും അവര്‍ തന്നു.  യു.എ.ഇയിലെ അതിര്‍ത്തിയില്‍ എത്തി. അവിടെ നീണ്ട നിരകളിലായി വാഹനങ്ങള്‍ പാര്‍ക്ക് ചെയ്തിരിക്കുന്നു. വളരെ മെല്ലെ അവ മുന്‍പോട്ട് പോകുന്നുള്ളൂ. എന്താ സംഭവം എന്ന് ഒരു പിടിയും കിട്ടുന്നില്ല. എന്തായാലും ഞങ്ങള്‍ വളരെ ക്ഷമയോടെ കാത്ത് കാത്ത് ഇരുന്ന്, അവസാനം ഒരു ഗേറ്റ് കടന്നു നിന്നു. അതൊരു വലിയ പാര്‍ക്കിങ്ങ് സ്പേസ് ആയിരുന്നു. വിസ ഓണ്‍ അറൈവല്‍ ആയത്, ഗേറ്റില്‍ തന്നെ കിട്ടും എന്ന് വിചാരിച്ചതായിരുന്നു ഞങ്ങള്‍ക്ക് തെറ്റിയത്. അവിടെ ഒരു അറൈവല്‍ ഹാള്‍ ഉണ്ട്. ആ ഹാളില്‍ കാല്‍ കുത്താന്‍ വയ്യാത്ത അത്ര തിരക്ക്. കുട്ടികള്‍ സ്ത്രീകള്‍ എല്ലാം പുറത്ത് പുല്‍‌തകിടിയില്‍ ഇരിക്കുന്നു. സമയം അപ്പോഴേക്കും അഞ്ചുമണിയോടടുത്തിരുന്നു. നല്ല തണുപ്പുള്ള കാറ്റ്. സുഖമായ അന്തരീക്ഷം. എല്ലാവരും ഉദ്യാനത്തിലെന്ന പോലെ ഇരിക്കുന്നു. ഞങ്ങള്‍ അവിടത്തെ സെക്യൂരിറ്റിക്കാരനോട് വിസ കിട്ടാനുള്ള കര്‍മ്മങ്ങളെ കുറിച്ച് അന്വേഷിച്ചു.
ആദ്യം ഒരു അപ്പ്ലിക്കേഷന്‍ ഫോം വാങ്ങി അത് പൂരിപ്പിക്കണം. എന്നിട്ട് ആ ഫോമും കൊണ്ട് പോയി കണ്ണിന്റെ റെറ്റിന ഫോട്ടോ എടുപ്പിക്കണം. അവിടെ നിന്നും ഒരു സ്റ്റാമ്പ് അടിച്ച് ആ അപ്ലിക്കേഷന്‍ അവര്‍ തിരികെ തരും. എന്നിട്ട് 105 ദിര്‍ഹം കൊടുത്ത വിസ റവന്യൂ സ്റ്റാമ്പ് വാങ്ങണം. അത് രണ്ട് കോപ്പി ഉണ്ടാകും. ഒന്ന് നമ്മളുടെ വിസ അപ്ലിക്കേഷന്‍ ഫോമിന്റെ ഒറിജനിലും മറ്റേത് അതിന്റെ മഞ്ഞ കളറുള്ള കോപ്പിയിലും ഒട്ടിക്കണം. ശേഷം ആണ് വിസ സ്റ്റാമ്പിനു ക്യൂ നില്‍ക്കണ്ടത്. ഏകദേശം 3-4 മണിക്കൂര്‍ ഞങ്ങള്‍ ക്യൂവില്‍ നിന്നു. നമ്മുടെ പ്രൊഫഷന്‍ നോക്കി ആണ് അവര്‍ അവിടെ വിസ തരുന്നത്. അതിനായി സൌദി ഇഖാമ നമ്മുടെ കയ്യില്‍ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഞങ്ങളുടെ കയ്യില്‍ ഇഖാമയുടെ ഒരു കോപ്പി ഉണ്ടായിരുന്നു. അത് നോക്കി അവര്‍ വിസ പാസ്സ്പോര്‍ട്ടിലും അപ്ലിക്കേഷന്‍ ഫോമിന്റെ മഞ്ഞ കളറിലുള്ള കോപ്പിയിലും അടിച്ച് തന്നു. കൂടാതെ സൌദി കസ്റ്റംസ് അധികാരികള്‍ തന്നെ ചെറിയ പേപ്പറിലും അവര്‍ സ്റ്റാമ്പ് ചെയ്ത് തന്നു. അത് കാറ് കൊണ്ടുപോവാനുള്ളതായിരിക്കും എന്ന് ഞങ്ങള്‍ അനുമാനിച്ചു. ഹാവൂ സമാധാനമായി. അപ്പോഴേക്കും രാത്രി എട്ട് മണി ആയിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ വീണ്ടും ഞങ്ങള്‍ യു.എ.ഇ അതിര്‍ത്തി ഗേറ്റില്‍ എത്തി. അവിടെ ഞങ്ങളുടെ പേപ്പര്‍ ഒക്കെ അവര്‍ ചെക്ക് ചെയ്തു. എന്നിട്ട് പറഞ്ഞയച്ചു. യു.എ.ഇ അതിര്‍ത്തി കടന്ന ഉടന്‍ ധാരാളം വാഹന ഇന്‍ഷൂറന്‍സ് കമ്പനികളുടെ ഓഫീസുകളുണ്ട്. അതില്‍ ഒന്നില്‍ കയറി തേഡ് പാര്‍ട്ടി ഇന്‍ഷൂറന്‍സ് നൂറ്‌ ദിര്‍ഹം കൊടുത്ത് എടുത്തു. ഇത് യു.എ.ഇയിലേക്ക് വാഹനം കൊണ്ടുപോകുമ്പോള്‍ നിര്‍ബന്ധം ആണ്. തുടര്‍ന്ന് റോട്ടിലേക്ക് കയറിയ ഞങ്ങളുടെ കയ്യില്‍ നിന്നും ഒരു ഓഫീസര്‍ സൌദി കസ്റ്റംസില്‍ നിന്നും തന്ന പേപ്പര്‍ വാങ്ങി, ചെക്ക് ചെയ്ത് ഞങ്ങളെ പറഞ്ഞയച്ചു.
ഞങ്ങളുടെ പ്ലാന്‍ പ്രകാരം ദുബായില്‍ ആര്‍ട്ടിസ്റ്റുകള്‍ എത്തുന്ന സമയത്തേക്ക് ഞങ്ങളും അവിടെ എത്തുക എന്നതായിരുന്നു. ഇത്രയും ദീര്‍ഘമായ പരിപാടികള്‍ക്ക് ശേഷം ആ സമയത്തേക്ക് ഞങ്ങള്‍ക്ക് എത്താന്‍ പറ്റില്ല എന്ന് തീരുമാനം ആയിരുന്നു. കൂടല്ലൂര്‍ നാരായണന്‍ ഇടക്കിടക്ക് വിളിച്ച് അന്വേഷിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെ ഞങ്ങള്‍ യു.എ.ഇ മണ്ണില്‍ കൂടെ കാറോടിച്ചു.  ഏകദേശം 18 കി.മി. കഴിഞ്ഞ്  സില എന്ന ടൌണില്‍ എത്തിയപ്പോള്‍ ഞങ്ങള്‍ രാത്രി ഭക്ഷണം കഴിക്കാന്‍ ഒരു ഹോട്ടലില്‍ കയറി. നാരായണന്‍ അപ്പോളും വിളിച്ചു. അപ്പു ഏട്ടന്റെ മരുമകളെ വിവാഹം കഴിച്ച വിനോദും ഇടക്കിടക്ക് വിളിച്ച് അന്വേഷിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇനിയും 450 കി.മീ താണ്ടണം. എന്തായാലും രാത്രി വളരെ വൈകും ദുബായിലെത്താന്‍ എന്ന് തീരുമാനമായപ്പോള്‍ ഞങ്ങള്‍ അവരോടൊക്കെ ഞങ്ങളെ കാത്തിരിക്കാതെ കിടന്നുറങ്ങിക്കൊള്ളാന്‍ പറഞ്ഞു.
യു.എ.ഇയിലെ റോഡ്, അതിര്‍ത്തിവരെ ഞങ്ങള്‍ വന്ന സൌദി റോഡിനെ സംബന്ധിച്ച് വളരെ ഭേദം ആയിരുന്നു. ധാരാളം ട്രാഫിക്ക് സൈന്‍ബോറ്ഡുകള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. അത് അപരിചിതമായ വഴിയില്‍ കുറച്ചൊന്നുമല്ല സഹായിച്ചത്. ട്രാഫിക്ക് വയലേഷന്‍ കണ്ട് പിടിക്കാനുള്ള ക്യാമറകളും ധാരാളം റോഡ് സൈഡില്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈ ക്യാമറകളൊക്കെ വാഹനത്തിന്റെ പിന്‍‌ഭാഗം ആണ് ഫോട്ടോ എടുക്കുക. അതിനാല്‍ നമ്മുടെ ഫോട്ടോ എടുത്തോ ഇല്ലയോ എന്നൊന്നും നമ്മള്‍ അറിയില്ല. മറ്റുള്ളവരുടെ വാഹനത്തിന്റെ ഫോട്ടോ എടുക്കുമ്പോഴായിരിക്കും നമ്മള്‍ റോഡ് സൈഡിലെ ക്യാമറ കാണുന്നത് തന്നെ. അതിനാല്‍ ഞങ്ങള്‍ വളരെ ശ്രദ്ധിച്ചായിരുന്നു ഡ്രൈവ് ചെയ്തിരുന്നത്.
നവംബര്‍ നാലിന് അതിരാവിലെ 3 മണിയോടെ ഞങ്ങള്‍ വിനോദിന്റെ വീട്ടില്‍ എത്തി. വിനോദ് ഞങ്ങള്‍ വരുമ്പോള്‍ വഴി പറഞ്ഞ് തരാനായി 2.30നു അലാറം വെച്ച് ഉണര്‍ന്ന് ഞങ്ങളെ ഗൈഡ് ചെയ്ത് കൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു. ഏകദേശം 20 മണിക്കൂര്‍ യാത്ര കഴിഞ്ഞ് ഞങ്ങള്‍ അല്‍‌പ്പനേരം വിശ്രമിച്ചു.
നവംബര്‍ നാലിനു രാവിലെ ഷേയ്ഖ് സായിദ് റോട്ടിലുള്ള ജെംസ് വെല്ലിങ്ങ്ടണ്‍ ഇന്റെര്‍നാഷണല്‍ സ്കൂള്‍ കോമ്പൌണ്ടില്‍ എത്തിയപ്പോഴേക്കും കലാമണ്ഡലം ഹൈദരാലിക്കുള്ള ആചാര്യവന്ദനവും ഉത്സവം 2011 ന്റെ ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങുകളും കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
ഒന്നാം ദിവസം ആദ്യം നടന്നത് ഡബിള്‍ കേളി ആയിരുന്നു. കലാമണ്ഡലം ഹരിഹരന്‍, കോട്ടക്കല്‍ രവി എന്നിവര്‍ മദ്ദളത്തിലും ചെണ്ടയില്‍ മട്ടന്നൂര്‍ ശങ്കരന്‍ കുട്ടിയും മട്ടന്നൂര്‍ ശ്രീരാജും ആയിരുന്നു. ഉത്സവം 2011ല്‍ പൊതുവെ മേളത്തില്‍ ഹരിഹരനും ശ്രീരാജും നിറഞ്ഞ് നിന്നിരുന്നു.
തുടര്‍ന്ന് നടന്നത് ശാകുന്തളം കൂടിയാട്ടം ആയിരുന്നു. ഇരിങ്ങാലക്കുട നടനകൈരളിയിലെ വേണു. ജി സംവിധാനം ചെയ്ത ശാകുന്തളം കൂടിയാട്ടത്തില്‍ ശകുന്തളയായി കപില വേണു ആയിരുന്നു. ശകുന്തള എന്ന് പറയുമ്പോള്‍ തന്നെ നമുക്ക് ഓര്‍മ്മ വരുന്ന ചില ചിത്രങ്ങള്‍ ഉണ്ട്. അതില്‍ ഒന്നാണ് ആശ്രമ സമീപം ദര്‍ഭമുന കാലില്‍ കൊണ്ട് ഒരു കാല്‍ ഉയര്‍ത്തി പിന്നിലേക്ക് ദുഷ്യന്തനെ നോക്കാതെ നോക്കുന്ന ശകുന്തളയുടെ ചിത്രം. പ്രസ്തുതഭാഗങ്ങള്‍ ഒക്കെ കപില മനോഹരമായി തന്നെ അവതരിപ്പിച്ചു. ദുഷ്യന്തനായി വന്ന പൊതിയില്‍ രഞ്ജിത്ത് ചാക്യാരും തന്റെ ഭാഗം നല്ലതാക്കി. ദൂതനായി അമ്മന്നൂര്‍ രജനീഷ് ചാക്യാരും സൂത്രധാരനായി അമ്മന്നൂര്‍ മാധവും ആയിരുന്നു.
തുടര്‍ന്ന് നടന്നത് കാലകേയവധം കഥകളി ആയിരുന്നു. ഇന്ദ്രനായി കലാനിലയം ഗോപിനാഥനും മാതലി ആയി കലാമണ്ഡലം ബാലസുബ്രഹ്മണ്യനും അര്‍ജ്ജുനനായി പദ്മശ്രീ കലാമണ്ഡലം ഗോപിയും ആയിരുന്നു. പാട്ടിന് മാടമ്പി സുബ്രഹ്മണ്യന്‍ നമ്പൂതിരിയും കലാമണ്ഡലം ഹരീഷും നെടുമ്പിള്ളി രാം മോഹനും ആയിരുന്നു. ഹരീഷിനു പനി ബാധിച്ചിരുന്നതിനാല്‍ പാട്ട് ഉത്സവം 2011 മുഴുവന്‍ അത്ര മെച്ചമായിരുന്നു എന്ന് പറയാന്‍ പറ്റില്ല. സത്യത്തില്‍ നാല് പാട്ട്കാരെങ്കിലും വേണ്ടിയിരുന്നു എന്ന് അപ്പോള്‍ തോന്നി. കൂടാതെ ഹരീഷിനു കോട്ടയം കഥകള്‍ അരങ്ങില്‍ പാടി ശീലമുണ്ടോ എന്നും സംശയം തോന്നി.
പിന്നീട് നടന്ന ഉഷാ-ചിത്രലേഖയില്‍ ഉഷയായി കലാമണ്ഡലം ഷണ്മുഖനും ചിത്രലേഖയായി കലാമണ്ഡലം വിജയകുമാറും വേഷമിട്ടു. കലാമണ്ഡലം ഷണ്മുഖന്‍ മികച്ച് നിന്നപ്പോള്‍ കലാമണ്ഡലം വിജയകുമാര്‍ ഉത്സവം 2011 ഉടനീളം ഒരുപോലെ മികച്ച നിലവാരം പുലര്‍ത്താന്‍ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരുവേള ഷണ്മുഖന്‍ ചിത്രലേഖയും വിജയകുമാര്‍ ഉഷയും ആയാല്‍ നല്ലതായിരുന്നു എന്ന് കൂടെ ഞാന്‍ വിചാരിച്ചു. ഉഷാ ചിത്രലേഖയില്‍ പാടിയത് ഹരീഷും രാം മോഹനും ചേര്‍ന്നായിരുന്നു. മേളത്തിന് കലാമണ്ഡലം ഹരിഹരനും.
തുടര്‍ന്ന് മട്ടന്നൂര്‍ ശങ്കരന്‍ കുട്ടി മാരാരുടെ സിംഗിള്‍ തായമ്പകയും ഉണ്ടായി. അങ്ങനെ ആദ്യത്തെ ദിവസത്തിനു തിരശ്ശീല വീണപ്പോഴേക്കും രാത്രി 12 മണി കഴിഞ്ഞിരുന്നു. പൊതുവേ തന്നെ ഓഡിറ്റോറിയം ഫുള്‍ ആയിരുന്നെങ്കിലും തായമ്പക സമയത്തേക്ക് കൂടുതല്‍ ആളുകള്‍ വന്ന് നിറഞ്ഞ് തുടങ്ങിയിരുന്നു.
പിറ്റേദിവസം (നവംബര്‍ അഞ്ച്) ഹജ്ജ് കര്‍മ്മത്തിന്റെ ഒരു സുപ്രധാനദിനമായതിനാല്‍, രാവിലെ പരിപാടികള്‍ ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. രണ്ടാം ദിവസം ഗുരു അമ്മന്നൂര്‍ പരമേശ്വര ചാക്യാരെ സ്മരിച്ച് കൊണ്ടാണ് പരിപാടികള്‍ തുടങ്ങിയത്.  ഉച്ചയ്ക്ക് മൂന്ന് മണിക്ക് രാമചന്ദ്രന്‍ ഉണ്ണിത്താന്റെ രാജസൂയം ജരാസന്ധന്‍ ഉണ്ടായി. പ്രസ്തുത കളി തിരനോട്ടം നോട്ടീസില്‍ ഒന്നും തന്നെ കാണിച്ചിരുന്നില്ല. അതിനാല്‍ തന്നെ അത് ഞങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഒരു എക്സ്ട്രാ മധുരം ആയിരുന്നു. അല്‍‌പ്പം താമസിച്ച് ഓഡിറ്റോറിയത്തില്‍ എത്തിയ ഞങ്ങള്‍ക്ക് ഉണ്ണിത്താന്‍ ആടി തിമര്‍ക്കുന്നതായിരുന്നു കാണാന്‍ കഴിഞ്ഞത്. കലാമണ്ഡലം ഉണ്ണികൃഷ്ണന്‍, കൃഷ്ണദാസ് എന്നിവര്‍ ചെണ്ടയില്‍, കലാമണ്ഡലം ഹരിഹരന്‍, കോട്ടക്കല്‍ രവി എന്നിവര്‍ മദ്ദളത്തില്‍, കൂടാതെ ചേങ്ങിലയില്‍ ഹരീഷ് പാട്ടിനു മാടമ്പിയും രാം മോഹനും. മേളമാണോ ഉണ്ണിത്താന് ഹരം പകര്‍ന്നത്, അതോ ഉണ്ണിത്താന്റെ ആട്ടം മേളക്കാരെ ഹരം കൊള്ളിച്ചോ എന്ന് പറയാന്‍ ഞെരുക്കം. ഒട്ടും തന്നെ അനൌചിത്യങ്ങളില്ലാതെ, രസകരമായി ഉണ്ണിത്താന്‍ ആടി. മുദ്രകളുടെ സഹായമില്ലാതെ, ശരീരഭാഷകൊണ്ട് സംവേദിക്കാന്‍ കഴിവുള്ള ഒരേഒരു കഥകളി നടന്‍ എന്നാണ് ശ്രീ രാജാനന്ദന്‍ അദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.
തുടര്‍ന്ന് ശാകുന്തളം കൂടിയാട്ടത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗം ആണ് ഉണ്ടായത്. വിദൂഷകാങ്കം ആയിരുന്നു. വിദൂഷകനായി അമ്മന്നൂര്‍ കുട്ടന്‍ ചാക്യാര്‍ പൊടി പൊടിച്ചു. ദുഷ്യന്തനായി പൊതിയില്‍ രഞ്ജിത്ത് ചാക്യാരും  സേനാപതി ആയി അമ്മന്നൂര്‍ രജനീഷ് ചാക്യാരും കണ്വശിഷ്യനായി അമ്മന്നൂര്‍ മാധവും അഭിനയിച്ചു.
ഈ ദിവസത്തെ പ്രധാന ആട്ടങ്ങള്‍ എന്ന് പറയുന്നത് സേനയുടെ നായാട്ടിനുള്ള പുറപ്പാടും മറ്റും ആയിരുന്നു.
തുടര്‍ന്ന് നടന്ന മട്ടന്നൂര്‍ ശ്രീരാജിന്റെ പതിഞ്ഞ ചെമ്പക്കൂറിലുള്ള തായമ്പക ആയിരുന്നു ഉത്സവം 2011ന്റെ മറക്കാന്‍ വെയ്യാത്ത ഒരു അനുഭവം ആയി മാറി.
മൂന്നാം ദിവസം (നവംബര്‍ ആറ്‌)  ആരംഭിച്ചത് കലാമണ്ഡലം അച്യുണ്ണിപൊതുവാളാശാനെ അനുസ്മരിച്ച് കൊണ്ടായിരുന്നു. തുടര്‍ന്ന് രാവിലെ ഒന്‍പത് മുതല്‍ ഉച്ചക്ക് പണ്ട്രണ്ട് മണി വരെ ശാകുന്തളം കൂടിയാട്ടം അരങ്ങേറി. മുന്‍പ് പറഞ്ഞ കലാകാരന്മാര്‍ തന്നെ ആയിരുന്നു മൂന്നാം ദിവസവും. ഒന്നിലധികം രംഗങ്ങള്‍ ഒരു ദിവസം കൂടിയാട്ടത്തില്‍ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു.
ശകുന്തള വനജ്യോത്സ്നയോട് വിടപറഞ്ഞ് ദുഷ്യന്തസവിധത്തിലേക്ക് യാത്രയാവുന്നതും മറ്റും കപില നല്ലതായി അഭിനയിച്ചു. ദുഷ്യന്തസവിധം എത്തിയ ശകുന്തളയെ ദുഷ്യന്തന്‍ നിരാകരിക്കുന്നതും തുടര്‍ന്ന് ശകുന്തളയുടെ പ്രതികരണവും എടുത്ത് പറയണ്ട രംഗങ്ങളായിരുന്നു. തന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച ദുഷ്യന്തനെ ‘അനാര്യ’ എന്ന് വിളിച്ച് ദേഷ്യപ്പെടുകതന്നെ ചെയ്യുന്നുണ്ട് ശകുന്തള. ഓരോ വിളികളും വളരെ പ്രത്യേകതയോടെ വികാരഭരിതമായി കപില അവതരിപ്പിച്ചു. തുടര്‍ന്ന് ദുഷ്യന്തന്റെ രാജധാനി വിടുന്ന ശകുന്തള, ഭൂമീദേവിയോട് തന്നെ സ്വീകരിക്കാന്‍ പറയുന്നതും ശേഷം അമ്മയായ മേനക വന്ന് ശകുന്തളയെ കൊണ്ട് പോകുന്നതുമൊക്കെ കപില ഭംഗിയായി ചെയ്തു. മേനക വരുന്നതായി കാണിച്ച്, രംഗം കഴിക്കുകയായിരുന്നു. സമയക്കുറവ് തന്നെ ആയിരിക്കാം കാരണം.
ഉച്ചക്ക് ശേഷം ഒരു മണിക്കൂര്‍ കലാമണ്ഡലം രാജീവ് കുമാറിന്റെ മിഴാവില്‍ തായമ്പക ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടര്‍ന്ന് കലാനിലയം ഗോപിനാഥ് (കൃഷ്ണവേഷം), കലാമണ്ഡലം വിജയകുമാര്‍ (സ്ത്രീ വേഷം) തുടങ്ങിയവര്‍ അവതരിപ്പിച്ച പുറപ്പാടും തുടര്‍ന്ന് മേളപ്പദവും ഉണ്ടായി. മേളപ്പദത്തിനു മദ്ദളത്തില്‍ കോട്ടക്കല്‍ രവിയും കലാമണ്ഡലം ഹരിഹരനും ആയിരുന്നെങ്കില്‍ ചെണ്ടക്ക് മട്ടന്നൂര്‍ ശങ്കരന്‍ കുട്ടിയും മട്ടന്നൂര്‍ ശ്രീരാജും ആയിരുന്നു. പാട്ടിനാകട്ടെ ഹരീഷും രാം മോഹനും ആയിരുന്നു. ഈ പുറപ്പാടും മേളപ്പദവും നിലവാരം പുലര്‍ത്തി എന്നതില്‍ സംശയമില്ല.
പിന്നീട് ഏകദേശം മൂന്നര മുതല്‍ രാത്രി എട്ടര വരെ കിര്‍മ്മീരവധം കഥകളി ആയിരുന്നു. കലാമണ്ഡലം ബാലസുബ്രഹ്മണ്യന്റെ ധര്‍മ്മപുത്രര്‍, കലാമണ്ഡലം വിജയകുമാറിന്റെ പാഞ്ചാലി, കലാനിലയം ഗോപിനാഥിന്റെ ശ്രീകൃഷ്ണന്‍, ഉണ്ണിത്താന്റെ സുദര്‍ശനം, ധൌമ്മ്യനും സഹദേവനും ആയി കോട്ടക്കല്‍ ഉണ്ണികൃഷ്ണനും വേഷം കെട്ടി. പാട്ടിന് മാടമ്പി ആശാനും രാം മോഹനും ഹരീഷും തന്നെ. ഹരീഷിനു പനി മൂര്‍ച്ഛിച്ചിരുന്നതിനാല്‍ അല്‍‌പ്പനേരം മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. ലളിതയായി കലാമണ്ഡലം ഷണ്മുഖന്‍ അരങ്ങ് തകര്‍ത്തു. വിജയകുമാറിന് ലാസ്യ ശൃംഗാര രസങ്ങള്‍ മുഖത്ത് പെട്ടെന്ന് സ്ഫുരിപ്പിക്കാന്‍ പറ്റും. എന്നാല്‍ കിര്‍മ്മീരവധം പാഞ്ചാലി അവതരിപ്പിക്കാന്‍ വിജയകുമാര്‍ ഇനിയും ഒരുപാട്‌ ശ്രമിക്കണം.വിജയകുമാര്‍ അല്‍‌പ്പം കൂടെ ശ്രദ്ധിക്കണം എന്ന് പലപ്പോഴും തോന്നിയിരുന്നു. എടുത്ത് പറയണ്ടത് ബാലസുബ്രഹ്മണ്യന്റെ ധര്‍മ്മപുത്രര്‍ ആയിരുന്നു. മറക്കാനാവാത്ത ഒരു അനുഭവം ആയിരുന്നു അത്. അന്നത്തെ പാട്ടും ഉന്നത നിലവാരം പുലര്‍ത്തി. ദിനകര ദയാനിധേ.. എന്ന പദം എനിക്ക് വല്ലാതെ ഇഷ്ടപ്പെട്ടു. ആ സമയത്ത് രംഗം തന്നെ ആകെ നല്ലോം കൊഴുത്തിരുന്നു. സമയം പോയത് അറിഞ്ഞതേ ഇല്ല.
സുദര്‍ശനത്തിനു പന്തം പിടിക്കാന്‍ അനുവാദം ഇല്ലാത്തതിനാല്‍ ഒരു പ്രത്യേക ലൈറ്റിങ്ങ് സംവിധാനം ആയിരുന്നു ഉപയോഗിച്ചത്. സ്റ്റേജില്‍ ലൈറ്റ് അതിനനുസരിച്ച് നിയന്ത്രിക്കാന്‍ പറ്റാത്തതിനാല്‍ ‘പന്തം’ അത്രകണ്ട് ശോഭിച്ചില്ല.
തുടര്‍ന്ന് മട്ടന്നൂര്‍ ശ്രീരാജ്, മട്ടന്നൂര്‍ ശ്രീകാന്ത് വക ഡബിള്‍ തായമ്പകയും അരങ്ങേറി.
വെള്ളിനേഴി നാണുനായരെ സ്മരിച്ച് കൊണ്ട് നാലാമത്തെ ദിവസം തുടങ്ങിയത്. രാവിലെ മുതല്‍ ഉച്ച വരെ ശാകുന്തളം കൂടിയാട്ടത്തിന്റെ അവസാനഭാഗം ആയിരുന്നു.
മുക്കുവന്‍ എന്ന പ്രത്യേക കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത് വേണു ജി തന്നെ ആയിരുന്നു. മുക്കുവനെ പിടിച്ച് രാജധാനിയിലേക്ക് കൊണ്ട് വരുന്നതായി ആദ്യം കാണിക്കുന്നു. പിന്നീട് മുക്കുവന്‍ ഒറ്റക്ക് തനിക്ക് എങ്ങനെ മോതിരം കിട്ടി എന്ന് തന്റേടാട്ടം (കഥകളി ഭാഷയില്‍ പറഞ്ഞാല്‍) ആടുന്നു. ഏറ്റവും രസകരമായത്, മോതിരം രാജാവിനു സമ്മാനിച്ച്, രാജാവിന്റെ കയ്യില്‍ നിന്നും കിട്ടിയ സമ്മാനത്തുക, രാജ കിങ്കരന്മാരുമായി വീതം വെക്കുന്ന രംഗം ആയിരുന്നു. സമൂഹത്തില്‍ മുക്കുവന്‍ എന്ന അവര്‍ണ്ണന്റെ സ്ഥാനം എന്താണെന്ന് വേണു ജി ഭംഗിയായി കാണിച്ച് തന്നു. ശേഷം ദുഷ്യന്തന്‍ ശകുന്തളയെ ഓര്‍ത്ത് വിഷമിക്കുന്നതും, താന്‍ ഉദ്യാനത്തില്‍ ഇരുന്ന് വരച്ച ശകുന്തളയുടെ വര്‍ണ്ണ ചിത്രം നോക്കി നോക്കി ഇരുന്ന് ഭ്രമിക്കുന്നതും എല്ലാം രഞ്ജിത്ത് ചാക്യാര്‍ അതിമനോഹരമായി അഭിനയിച്ചു. സത്യത്തില്‍ ഗള്‍ഫ് മലയാളികളില്‍ അധികവും വിരഹവേദന അനുഭവിക്കുന്നവരാണ് എന്ന്, രഞ്ജിത്ത് ചാക്യാര്‍ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നോ ആവോ! തുടര്‍ന്ന് ഉണ്ടായ സമാഗമരംഗവും അതി മനോഹരമായിരുന്നു. താന്‍ ത്യജിച്ച ശകുന്തളയുടെ കാല്‍ക്കല്‍ വീണ് ദുഷ്യന്തന്‍ തെറ്റ് ഏറ്റുപറഞ്ഞതൊക്കെ മറക്കാന്‍ പറ്റാത്ത രംഗങ്ങള്‍ തന്നെ ആയിരുന്നു. ചുരുക്കത്തില്‍ ശാകുന്തളം കൂടിയാട്ടം, കൂടിയാട്ടം തന്നെ വളരെ വളരെ ദുര്‍ലഭം കണ്ടിട്ടുള്ള എന്നെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, നല്ലൊരു അനുഭവം ആയിരുന്നു. കൂടിയാട്ടം അവസാനിക്കുമ്പോഴുള്ള ചടങ്ങായ ‘മുടിയക്കിത്ത’യും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശേഷം ഉച്ച മുതല്‍ കര്‍ണ്ണശപഥം, ദുര്യോധനവധം (രൌദ്രഭീമന്റെ ഭാഗം മാത്രം) എന്നിവയും തുടര്‍ന്ന് മഹാഭാരതം കഥ അല്‍‌പ്പം പിന്നോട്ടോടിച്ച് കൊണ്ട് ഉത്തരാസ്വയംവരം കഥയും അരങ്ങേറി. കര്‍ണ്ണനായി വന്നത് കലാനിലയം ഗോപിനാഥ് ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹം എന്തായാലും നല്ലപ്രകടനം കാഴ്ച്ച വെച്ചു. ദുര്യോധനന്‍ ആയി വന്നത് കലാമണ്ഡലം ഷണ്മുഖനും നല്ല പ്രകടനം കാഴ്ച്ച വെച്ചു. ഷണ്മുഖന്റെ തിരനോട്ടം ഗംഭീരമായി. എന്നാല്‍ കുന്തി ആയി വന്ന കലാമണ്ഡലം വിജയകുമാര്‍ നിരാശപ്പെടുത്തി. അവസാനദിവസമായ അന്ന് കലാമണ്ഡലം വിജയകുമാറിന് അനവധി വേഷങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. കര്‍ണ്ണശപഥത്തിലും ഉത്തരാസ്വയംവരത്തിലും ഭാനുമതി ആയും കര്‍ണ്ണശപഥത്തിലെ കുന്തി ആയും ദുര്യോധനവധത്തില്‍ പാഞ്ചാലി ആയും വിജയകുമാര്‍ അഭിനയിച്ചു.  അതില്‍ ഉത്തരാസ്വയംവരം ഭാനുമതി ആയി ശോഭിച്ചു വിജയകുമാര്‍.
ബാലസുബ്രഹ്മണ്യന്റെ ദുര്യോധനന്‍ നല്ല നിലവാരം പുലര്‍ത്തി. അദ്ദേഹം വളരെമിതത്വം പാലിച്ച് കൊണ്ട് പടപ്പുറപ്പാട് ആടി. ഈ റിട്ടയര്‍മെന്റ് കാലത്തും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഊര്‍ജ്ജം അതിശയകരം തന്നെ.  മേളക്കാരും നല്ല സപ്പോര്‍ട്ട് കൊടുത്തിരുന്നു. തൃഗര്‍ത്തനായി വന്ന ഉണ്ണിത്താന്‍ സ്വത്വസിദ്ധമായ നര്‍മ്മത്തോടേ ആ കഥാപാത്രത്തെ ഭംഗിയായി അവതരിപ്പിച്ചു. അനൌചിത്യങ്ങള്‍ ഒന്നും കൂടാതെ നല്ലതായി നര്‍മ്മത്തോടേ ആടിയ ഉണ്ണിത്താന്‍ കാണികളെ നന്നായി കയ്യിലെടുത്തിരുന്നു. വിരാടനായും കര്‍ണ്ണനുമായും വന്നത് കോട്ടക്കല്‍ ഉണ്ണികൃഷ്ണന്‍ ആയിരുന്നു. ദൂതനും വലലനുമായി വന്നതാകട്ടെ കലാമണ്ഡലം ഷണ്മുഖദാസും.
ഷണമുഖന്‍ വൈവിദ്ധ്യമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങള്‍ ഉത്സവം 2011ല്‍ ഉടനീളം അവതരിപ്പിച്ച്  കാണികളുടെ പ്രശംസ നേടി എന്ന് പറഞ്ഞാല്‍ ഒട്ടും തന്നെ അതിശയോക്തി ആവില്ല. ഷണ്മുഖനും ഉണ്ണിത്താനും ആയിരുന്നു ഉത്സവം 2011 താരങ്ങള്‍.
ഉത്തരാസ്വയംവരത്തിനു ശേഷം മട്ടന്നൂര്‍ ശങ്കരന്‍ കുട്ടിയും മക്കളും ചേര്‍ന്ന ട്രിപ്പിള്‍ തായമ്പക ആയിരുന്നു. സ്വതേ തന്നെ നിറഞ്ഞിരുന്ന ഓഡിറ്റോറിയം തായമ്പക തുടങ്ങുന്നതിനു മുന്‍പേ നിറഞ്ഞ് കവിയാന്‍ തുടങ്ങി. സ്കൂള്‍ അധികൃതര്‍ ഉടന്‍ തന്നെ മെയിന്‍ ഗേറ്റ് അടച്ച് പ്രവേശനം നിയന്ത്രിച്ചു.
കഥകളി അത്യാവശ്യം അറിഞ്ഞിരുന്നാല്‍ കൂടിയാട്ടം ആസ്വദിക്കാന്‍ വല്ലാതെ വിഷമിക്കില്ലാ എന്ന് എനിക്ക് മനസ്സിലായി. പലതും സാമ്യമുള്ളമുദ്രകള്‍ ആയിരുന്നു എന്നാല്‍ മറ്റ് പലതും വ്യത്യാസമുള്ളതും. മുദ്ര പിടിക്കാന്‍ തുടങ്ങുന്നത് തന്നെ ഒരു പ്രത്യേക രീതിയില്‍ ആണ്. എന്നാല്‍ പ്രകാശം കണ്ട് ഒരാള്‍ വരുന്നു എന്നൊക്കെ തരത്തിലുള്ള ആട്ടങ്ങള്‍ കൂടിയാട്ടത്തിലും ഉണ്ട്. കപില, ഭൂമിദേവിയെ പ്രാപിക്കാന്‍ ചെന്നതിനുശേഷം മേനക വരുന്നത് ഇങ്ങനെ ആടി കണ്ടു. അതുപോലെ മുക്കുവന്റെ തന്റേടാട്ടവും. ദുഷ്യന്തനില്‍ വളരെ കുലീനത തോന്നി. എന്തായാലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഭാര്യയുടെ കാല്‍ക്കല്‍ വീണ് മാപ്പ് അപേക്ഷിച്ച ദുഷ്യന്തനെ എങ്ങനെ മറക്കും?
സ്റ്റേജില്‍ പിന്‍‌ഭാഗത്ത് തിരനോട്ടം നല്ല നീലകളറുള്ള കര്‍ട്ടന്‍ ആയിരുന്നു അറേഞ്ച് ചെയ്തിരുന്നത്. തിരനോട്ടത്തിന്റെ ബാന്നര്‍ കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അത് നല്ല കാഴ്ച്ചാനുഭവം തന്നെ ഉണ്ടാക്കി. സ്റ്റേജ് ലൈറ്റിങ്ങ് അറേഞ്ച്മെന്റ്സും മൈക്കുകളുടെ അറേഞ്ച്മെന്റ്സും എല്ലാം മികച്ചതായിരുന്നു. ശബ്ദസുഖം തരുന്ന സൌണ്ട് സിസ്റ്റം തന്നെ ആയിരുന്നു.
ഓരോ പരിപാടിയും കഴിഞ്ഞ് ശ്രീ രാജാനന്ദിന്റെ ഉപസംഹാരവും അതീവ ഹൃദ്യമായിരുന്നു. നല്ല മലയാളഭാഷാ പദങ്ങള്‍ അനര്‍ഗ്ഗളം ഘനശബ്ദത്തിലൂടെ പ്രവഹിച്ചാല്‍ ആര്‍ക്കാണ് ഇഷ്ടം ഇല്ലാതെ ഇരിക്കുക? അത്തരത്തില്‍ ആയിരുന്നു രാജാനന്ദിന്റെ ഉപസംഹാരങ്ങള്‍. നല്ല പെര്‍ഫോര്‍മന്‍സ് കഴിഞ്ഞ് ഐസ്ക്രീമിനു ടോപ്പിങ്ങ് പോലെ.
തിരനോട്ടം സംഘടനയില്‍ അധികാരശ്രേണി ഇല്ല. അതിനാല്‍ തന്നെ ആകാം വളരെ ആത്മാര്‍ത്ഥമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നവരെ കാണാമായിരുന്നു. ആരും ആരേയും സൂപ്പര്‍വൈസ് ചെയ്യുന്നില്ല. എല്ലാവരും ഏല്‍‌പ്പിച്ച ഉത്തരവാദിത്വങ്ങള്‍  സ്വന്തം നിലക്ക് ഭംഗിയായി നിറവേറ്റുന്നു. ആദ്യത്തെ രണ്ട് ദിവസം ഹാളില്‍ ഫോട്ടോ വീഡിയോക്ക് വളരെ നിയന്ത്രണങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. ശേഷം തിരനോട്ടം മെംബേഴ്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രത്യേക അനുവാദത്തോടെ ആയിരുന്നു ഫോട്ടോ/വീഡിയോ എടുത്തത്.
തിരനോട്ടം പ്രോഗ്രാമുകളുടെ ഒരു മുഖമുദ്ര ആയി പറയാവുന്നത്, അവര്‍ നടത്തുന്ന ഇത്തരം ചടങ്ങുകള്‍ ആണ്. ദീര്‍ഘമായ പ്രസംഗങ്ങള്‍ ഉള്ള മറ്റ് പരിപാടികളെ അപേക്ഷിച്ച് ഉത്സവം 2011 സമയത്തില്‍ കൃത്യനിഷ്ഠത പാലിച്ചിരുന്നു. പ്രാസംഗികര്‍ ആകട്ടെ ബോറടിപ്പിക്കാതെ വളരെ കാര്യമാത്രപ്രസക്തമായി ചുരുക്കി പ്രസംഗിച്ചിരുന്നു. ചടങ്ങുകള്‍ക്ക് ഒട്ടും തന്നെ ഒരു ഔപചാരികതയുടെ അന്തരീക്ഷം അല്ല ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഒരു സൌഹൃദത്തിന്റെതായിരുന്നു. ഒരു പ്രസിഡന്റോ സെക്രട്ടറിയോ ഇല്ലാത്ത സംഘടനയാണ് തിരനോട്ടം എന്നത് ഞാന്‍ അവസാന ദിവസം ആണ് മനസ്സിലാക്കിയത്.
ഉത്സവം സംഘാടകരോട് ഒന്ന് പറയാനുള്ളത് ആസ്വാകര്‍ക്കുള്ള ഭക്ഷണക്രമീകരണമാണ്‌. ഉത്സവം 2011 പരിപാടി വെച്ച് ആസ്വാദകര്‍ക്ക് ഒന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കാന്‍ പോയാല്‍, തീര്‍ച്ചയായും എന്തെങ്കിലും മിസ്സ് ആവും. അങ്ങനെ എനിക്ക് മിസ്സ് ആയ ഒരു കളി ആയിരുന്നു ഗോപ്യാശാന്‍റെ രൌദ്രഭീമന്‍. ഒരു പത്ത് മിനുട്ട് ഇടവേള കിട്ടിയപ്പോള്‍ ഭക്ഷിക്കാന്‍ പോയാല്‍ അവിടെ ഭക്ഷണം എത്തിയില്ല എന്നും പറയും. ചായയും തഥൈവ. ഇത്രയും വൈവ്ധ്യമാര്‍ന്ന പരിപാടികള്‍ സംഘടിപ്പിക്കുമ്പോള്‍ ഇതൊരു കുറവല്ല. എന്നിരുന്നാലും എന്തെങ്കിലും കുറ്റം കണ്ട് പിടിക്കണമല്ലൊ എന്ന് നിരീച്ച് പറയുന്നതാണ്‍. :)
ഇതിനിടയില്‍ അവസാനദിവസം തിരനോട്ടത്തിന്റെ സ്മരണികയായ “കേളീരവം” പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. മുഴുനീളം വിവിധ വ ര്‍ണ്ണ ചിത്രങ്ങള്‍ സഹിതം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച സ്മരണികയില്‍, പല സബ്ജക്റ്റുകളില്‍ ഊന്നിയുമുള്ള ലേഖനങ്ങള്‍ ഉണ്ട്. അച്ചടി നല്ലതാണ് എങ്കില്‍ കൂടെ, കാപ്പി കളറിനോട് തിരനോട്ടക്കാര്‍ക്ക് ഒരു പ്രത്യേക മമത ഉണ്ടോ എന്ന് സംശയിക്കുമാറായിരുന്നു അതിന്റെ വര്‍ണ്ണ സംവിധാനം. ഇത് ഒരു അപാകത ആയിട്ടല്ല ഞാന്‍ പറയുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും മലയാളം അച്ചടിയില്‍ കൂടുതല്‍ ശ്രദ്ധ അവര്‍ കൊടുക്കണം എന്ന് പറയാന്‍ തോന്നുന്നു. ഹൈഫനേഷന്‍, പാരഗ്രാഫ് അലൈന്മെന്റ് എന്നിവയില്‍ അനവധി തെറ്റുകള്‍ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാം. തെറ്റുകള്‍ അധികവും ഫോര്‍മാറ്റിങ്ങ് രീതി കൊണ്ട് വന്നതാണെന്നതിനാലാണ് ഞാന്‍ ഹൈഫനേഷന്‍, പാരഗ്രാഫ് അലൈന്മെന്റ് എന്നിങ്ങനെ പ്രത്യേകിച്ച് എടുത്ത് പറയുന്നത്.
നാലുദിവസം തിരനോട്ടം വക വിഭവസമൃദ്ധമായ സദ്യ ഉണ്ട ഞങ്ങളെ അപ്പു ഏട്ടന്റെ സുഹൃത്തായ ഒരു സ്വീഡിഷ്കാരന്‍ വിളിച്ച് കൊണ്ട് പോയത് അക്വേറിയം എന്ന ബോട്ടിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള ഒരു ഹോട്ടലിലേക്കായിരുന്നു (പാര്‍ക്ക് ഹയാത്ത് ഹോട്ടല്‍). ക്രീക്കിലേക്ക് തിരിച്ചിട്ടിരുന്ന സീറ്റുകളില്‍ ഇരുന്ന് അപ്പു ഏട്ടനും സ്വീഡിഷ്കാരനും ‘ശീഷ’ ആസ്വദിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോള്‍ ഞാനും ഒന്ന് ശ്രമിച്ച് നോക്കി. അനവധി ചുമച്ചതിന് ശേഷമാണ് എനിക്കൊന്ന ആപ്പിളിന്റെ ഫ്ലേവര്‍ തന്നെ കിട്ടിയത്! സുഖമുള്ള കാലാവസ്ഥ ആയിരുന്നു. തണുത്ത കാറ്റും വയറില്‍ സ്വാദിഷ്ട ഭക്ഷണവും ആയപ്പോള്‍ കണ്ണുകള്‍ താനെ അടയാന്‍ തുടങ്ങി. നാലുദിവസത്തെ ഉറക്ക കുറവ് അനുഭവപ്പെട്ടു.
നവംബര്‍ ഏഴിന് ഉത്സവം 2011ന് കൊടിയിറങ്ങി, ഒരു ദിവസം കൂടെ ഞങ്ങള്‍ ദുബായി തമ്പടിച്ചു. എട്ടിനു രാവിലെ മാടമ്പി സുബ്രഹ്മണ്യന്‍ നമ്പൂതിരിയുമായി ഒരു അഭിമുഖം സംവിധാനം ചെയ്തിരുന്നു. അത് നടത്തിയതാകട്ടെ രാംമോഹനും ഹരീഷും രാജാനാന്ദും ചേര്‍ന്ന്. പ്രസ്തുത അഭിമുഖം കഥകളി ഡോട്ട് ഇന്‍ഫോയില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതാണ്.  തിരനോട്ടം സംഘാടകരോട് ഇതിന്‌ പ്രത്യേക നന്ദിയുണ്ട്.
നവംബര്‍ ഒന്‍പതിനു രാവിലെ ദുബായില്‍ നിന്നും തിരിച്ച ഞങ്ങള്‍ ഇവിടെ രാത്രി പത്ത് മണിയോടെ ആണ് എത്തിയത്. തിരിച്ച് വരുമ്പോഴും യു.എ.ഇ അതിര്‍ത്തിയിലെ ഡിപാര്‍ച്ചര്‍ ഹാളില്‍ ചെന്ന് 35 ദിര്‍ഹത്തിന്റെ റവന്യൂ സ്റ്റാമ്പ് വാങ്ങി, അങ്ങോട്ട് പോകുമ്പോള്‍ തന്ന മഞ്ഞ കടലാസിന്മേല്‍ ഒട്ടിച്ച്, കൌണ്ടറില്‍ കൊടുത്ത് എക്സിറ്റ് സ്റ്റാമ്പ് പാസ്സ്പോര്‍ട്ടില്‍ വാങ്ങണമായിരുന്നു. പക്ഷെ അങ്ങോട്ട് പോകുമ്പോഴുണ്ടായിരുന്ന തിരക്ക് ഉണ്ടാവാതിരുന്നതിനാല്‍ ഒട്ടും തന്നെ സമയമെടുത്തില്ല.  മനസ്സ് നിറഞ്ഞാണ് വന്നത് എങ്കിലും ഇവിടെ എത്തിയപ്പോള്‍ ആകെ ശൂന്യതയായിരുന്നു :)  (ഗള്‍ഫ്) പ്രവാസ ദുഃഖം!
ഉപസംഹാരം ശ്രീരാജാനന്ദിന്‍റെ വാക്കുകള്‍ കൊണ്ട് തന്നെ ആകട്ടെ. പ്രവാസം വഴിമരുന്നിടുന്ന സാംസ്കാരിക ഗൃഹാതുരത്വം എത്ര വലിയ പ്രവര്‍ത്തനോര്‍ജ്ജത്തെയാണ്‌ കെട്ടഴിച്ച് വിടുന്നത് എന്ന് ഈ ഉത്സവം 2011ഉം നമുക്ക് കാണിച്ച് തരുന്നു!
പോസ്റ്റ് ചെയ്തത് Sunil Muthukurussi Mana at 3:19 PM 3 comments: Links to this post
Labels: കഥകളി, പലവക, യാത്രാവിവരണം
Subscribe to: Posts (Atom)
View my complete profile
sunil pi ilayidam (3)
sunil pi ilayitam (3)
Ushaiqer Heritage Village (1)
സുനിൽ പി ഇളയിടം (3)
Blog Archive January 2017 (1) December 2016 (3) July 2016 (1) April 2016 (2) November 2015 (1) August 2015 (4) March 2015 (1) February 2015 (2) January 2015 (2) September 2014 (2) August 2014 (1) June 2014 (1) May 2014 (1) April 2014 (2) March 2014 (1) February 2014 (2) June 2013 (2) February 2013 (1) October 2012 (4) September 2012 (2) July 2012 (3) June 2012 (1) April 2012 (1) November 2011 (1) October 2011 (1) September 2011 (3) August 2011 (2) July 2011 (2) March 2011 (2) February 2011 (2) October 2010 (1) May 2010 (1) February 2010 (1) January 2010 (1) October 2009 (1) April 2009 (2) March 2009 (2) December 2008 (1) November 2008 (2) October 2008 (1) August 2008 (1) June 2008 (1) March 2008 (3) February 2008 (1) December 2007 (2) November 2007 (1) October 2007 (1) August 2007 (2) July 2007 (1) May 2007 (1) April 2007 (1) March 2007 (3) February 2007 (1) January 2007 (2) December 2006 (1) October 2006 (3) June 2006 (1) May 2006 (4) April 2006 (1) March 2006 (2) February 2006 (1) January 2006 (3) November 2005 (2) October 2005 (3) September 2005 (5) August 2005 (8) July 2005 (11) June 2005 (10) May 2005 (24) April 2005 (13)
Enter your search terms
Simple template. Powered by Blogger.