fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa ar fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa ar ar fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa azb fa en fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa en en
تدوین تاریخ به منظور درک عمیق و کسب آگاهی از احوال و سرنوشت جوامع انسانی مبتنی بر متون، اسناد و آثار تاریخی و بررسی آنها با روش‏های علمی یکی از راههای تبیین هویت ملی و انسجام بخشی به مولفه های آن  است. استان مرکزی  چه پیش از میلاد که بخشی از ایالت جبال بود و چه بعد از حمله اعراب که در دل قلمرو عراق عجم بازشناسایی شد و نیزدر دوره قاجار که یکی از ۱۲ حاکم نشین ایران بود و نیز فردای تصویب قانون تشکیلات ایالات و ولایات در اولین دوره مجلس شورای ملی، که در زمره یکی از ایالت های ۱۲ گانه به حساب آمد و در ادامه با قانون تقسیمات کشوری هر یک از شهرهای امروزی آن در چند استان مجاور جای گرفتند، شاهد رویدادهای تلخ و شیرینی زیادی بوده است. با این حال فقر منابع مکتوب در زمینه تاریخ منطقه ای که امروزه حدود و ثغور آن در پهنه استان مرکزی پیداست، باعث شده است تا هویت تاریخی این نقطه از ایران بزرگ کمتر به قلمرو پژوهش های نظری و مورد کاوی راه یابد و نتایج تازه و درخورتوجهی از آنها استنتاج گردد.
کلید واژه ها: تاریخ استان مرکزی، تاریخ شهرهای استان مرکزی، محمد جواد مرادی نیا، تاریخ های محلی، اسناد تاریخی، تاریخ عراق عجم
و سرانجام کتاب تاریخ استان مرکزی
مولف اولین کتاب نسبتاْ جامع در زمینه تاریخ استان مرکزی «محمد جواد مرادی نیا»است که در سال ۱۳۹۶ حاصل کوشش و تحقیقات چند ساله خود را در کتابی ۷۰۰ صفحه ای منتشر کرد. در سابقه «مرادی نیا» می خوانیم:
«دکتر محمدجواد مرادی نیا در سال ۱۳۴۵ در خمین متولد شد و تا سال ۱۳۶۳ ساکن خمین بود. در سال ۱۳۶۷ و پس از اخذ مدرک کارشناسی تاریخ از دانشگاه اصفهان به تهران آمد. مردای نیا تحصیلات خود را تا پایان مقطع دکترای تخصصی تاریخ ایران معاصر ادامه داد. او سردبیری روزنامه کار و کارگر، ریاست مرکز تحقیقات ایرانگردی و جهانگردی، سردبیری مجله تخصصی اجتماعی شکوفه، عضویت در شورای نویسندگان روزنامه جمهوری اسلامی (از سال ۶۷ تا ۶۹)، مسئولیت گروه تاریخ موسسه نشر آثار خمینی امام (ره)، مدیریت اداره کتاب و کتابخوانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دبیر اجرایی کتاب سال جمهوری اسلامی (سال ۱۳۸۴)، مدیریت بخش ناشران داخلی نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران (۱۳۸۳) و مدیریت یکی از بخش های سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران را در کارنامه خود دارد.»(به نقل از خبرگزاری مهر) وی در حال حاضر علاوه بر تدریس در دانشگاه، مدیرکل اداره بررسی کتاب معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.
مهمترین تألیفات مرادی نیا از این قرار است: «خاطرات آیت‌الله پسندیده»، «چهل و یک مجلس»، «بوسه بر دار» و «خاندان امام خمینی به روایت اسناد»، «خمین در انقلاب»، «منزل به منزل با خمینی» و «تاریخ استان مرکزی» را تالیف کرده است.
مولف تاریخ استان مرکزی در مقدمه کتاب اینگونه قصد و نیت خود را از تحریر کتاب تبیین کرده است.: «نگارنده با پاسداشت نتیجه زحمات تمامی محققان و اندیشمندانی که تاکنون در پدید آوردن دفترهایی ارزشمند از تاریخ شهر یا شهرهایی از استان مرکزی کوشیده اند، تفاوت اصلی این اثر با آنها را در جامعیت نسبی و فراگیری آن می داند و بر این باور است که جای چنین کتابی که دربرگیرنده تاریخ تمامی شهرها و مناطق مهم استان باشد تاکنون خالی بوده است. اگرچه این سخن به معنای بی عیب و نقص دانستن اثر حاضر نیست. »(مرادی نیا، محمد جواد، تاریخ استان مرکزی، ۱۸)
«مرادی نیا» می افزاید: «نگارنده برای انجام این پژوهش کوشیده است تا به سرچشمه منابع تاریخی دست یازیده و خواننده را به مآخذ کم اعتبار یا بی اعتبار ارجاع ندهد تا در نتایج آن خلل و سستی راه نیابد.»(همان منبع)
دامنه موضوعی تاریخ استان مرکزی چیست؟
به زعم نویسنده کتاب از آنجا که آشنا کردن خواننده با مهمترین و تاثیرگذارترین رخدادهای استان مرکزی است، به تناسب دامنه مطالعاتی مولف رد بسیاری از وقایع مهم تاریخی استان مرکزی را در کتاب وی می توان یافت. همچنین بازه زمانی این اثر از قدیمی ترین دوره هایی که اطلاعاتی از آنها به دست آمده است تا مقطع پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۷۵ است.
شهرهایی که در تاریخ استان مرکزی مورد توجه نویسنده بوده اند به ترتیب حروف الفبا عبارتند از: آشتیان، اراک، تفرش، خمین، دلیجان، ساوه، شازند، فراهان،‌کمیجان، محلات به علاوه خورهه و نیمور
انتشار کتاب تاریخ استان مرکزی توسط یکی از انتشارات معتبر و با سابقه کشور یعنی «نشر ثالث» به خلق کتابی با سر و شکلی کاملاْ حرفه ای و چشم نواز انجامیده است و به دلیل حجیم بودن کتاب جلد سخت و شیرازه خوب آن، کار تورق کتاب را برای خواننده آسان ساخته است.
به جز توضیحاتی که در پانویس به آنها اشارت رفته است، فهرست کامل منابع کتاب و از آن مهمتر فهرست اشخاص و اماکنی که در متن کتاب به آنها اشاره شده است(نمایه) موید کار حرفه ای نویسنده است. همچنین انتخاب قلم و فونت مناسب، نداشتن غلط های تایپی و املایی و نثر یکدست کتاب که متاسفانه بسیاری از نویسسندگان و ناشران بومی نسبت به آنها بی توجه هستند، از جمله دیگر مزیت های کتاب است.
در جایی که نویسنده کتاب آرزو می کند پژوهشگران جوان و بومی همت کنند و تاریخ تفصیلی شهرهای خود را تدوین کنند، در بطن خود این معنا را دارد که نویسنده کتاب صادقانه به این واقعیت اشاره می کند که حق مطلب در باره بعضی از شهرهای استان آنگونه که باید ادا نشده است. اشاره تلویخی به کمبود و نقصان مستندات و روایت های تاریخی در خصوص بعضی از شهرهای استان بی شک می تواند انگیزه نگارش مطالب تکمیلی را از سوی دیگران به همراه داشته باشد. به اعتبار اینکه دکتر «محمد جواد مرادی نیا» اصالتا خمینی است، بطور طبیعی مجموعه اطلاعاتی که وی در باره شهر خمین بدست می دهد، بیش از سایر شهرها و از جمله مرکز استان است. فراموش نکنیم که مولف تا قبل از تالیف کتاب اخیر همانطور که در بیوگرافی ایشان خواندیم، چندین کتاب در باره تاریخ و رخدادهای زادگاه خود به دست چاپ سپرده بود و تسلط  و اشراف خویش را به تاریخ این نقطه از استان نشان داده است.
یکی از جنبه های مغفول مانده در کتاب عدم ارایه اسناد و تصاویر تاریخی به قدر کافی است که البته در آن صورت می توانست حجم کتاب را قطورتر سازد و هزینه تمام شده آن را افزایش دهد. به همین خاطر باید با نویسنده همدلی کرد و آرزو نمود در تاریخ تفصیلی شهرهای استان مدارک مورد اشاره زینت بخش کتاب های تاریخ شوند.
انتظار از مولف کتاب به اعتبار شان علمی و دانشگاهی ایشان این بود که صرفاْ به منابع فارسی زبان اکتفا نکند و ولو با یاری گرفتن از مترجمان و افراد آشنا با زبان های خارجی، برای نخستین بار از منابع معتبر خارجی نیز برای روایت تاریخ پر فراز و نشیب استان مرکزی سود می برد.
اگر کتاب ارزشمند «تاریخ عراق» نوشته «رضا وکیلی تبریزی» به کوشش «محمد مددی» در زمان نگارش تاریخ استان مرکزی در دسترس «محمد جواد مرادی نیا» بود، قطعاْ روش مصحح و ویراستار «تاریخ عراق» می توانست ضمن آنکه بخش مربوط به تاریخ اراک را غنا بخشد، نویسنده را به صرافت این نکته بیاندازد که برای روشنی بخشی و ابهام زدایی از پاره ای واژگان و اصطلاحات و وقایع مورد اشاره در متن، توضیحات بیشتری را در پانویس کتاب قید نماید و صرفاْ به نقل مستقیم منابع آرشیوی اکتفا نکند. به عنوان مثال نویسنده ذیل عنوان «بابی ها و سرکوب آنها»(صفحات ۸۰ و ۸۱) به نقل از مولف کتاب «یکسال در میان ایرانیان» و از زبان یک بهایی به روایتی دست یازیده است که صحت و سقم آن مورد شک و تردید است و حداقل در کتاب های تاریخ اراک نوشته «ابراهیم دهگان» آنجا که به فتنه بابی ها و کم و کیف کشته شدن بعضی از آنها می پردازد، ادعای فرد بهایی تایید نشده است. به روایت مرد بهایی یک فیلسوف حکمی به نام «حاجی آقا محسن» با دعوت از سه مرد بابی به منزلش در حضور ملاعلی نامی که به فرقه بابی ها نفوذ کرده بود و موفق به شناسایی آنها شده بود، با خنجری که در پر شالش پنهان کرده بود، هر سه مرد بابی را که یکی بعد از دیگری به منزل او وارد می شدند، به قتل رساند.!
سوالاتی که در باره این ماجرا به ذهن متبادر می شود آن است که «حاجی آقا محسن» همان روحانی سرشناس و با نفوذی است که سالیان متمادی در اراک و حوادث آن نقش داشت و یا فرد دیگری است که در هیچ منبع تاریخی دیگری از او نامی به میان نیامده است.؟ اگر همان شخصیت تاریخی است چگونه می توان پذیرفت با وجود خدم و حشم زیادی که گرداگرد حاج آقا محسن عراقی را گرفته بودند، وی که عهده دار امر حسبه بود، به صدور فتوا اکتفا نکند و راساْ درصدد اجرای حکم مرتدین بابی برآید!؟
مولف تاریخ استان مرکزی به خوبی واقف است که در تبیین تاریخی دوران معاصر بویژه از مشروطیت تا انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ یکی از منابع موثق مطالعاتی مطالعه نطق ها و مکاتبات نمایندگان ادوار مجلس شورای ملی و همچنین اسناد اداری مضبوط در مراکز اسنادی کشور است. درج فحوای اسناد فوق می توانست به روشنگری تاریخ معاصر استان یاری رساند و اثر را خواندنی تر سازد.
به دلیل عدم دسترسی مولف به منابع محلی و گفتگو با چهره های محلی، روایت وقایع بعضی از شهرهای استان در دوران پرمخاطره انقلاب اسلامی نوشته نشده است. به عنوان مثال فراهان، کمیجان و نیمور فاقد ضمیمه تاریخی در دوران انقلاب هستند.
در بین مورخان استان «محمد جواد مرادی نیا» بالاترین تحصیلات عالیه را دارد و پسندیده بود از نگاه تیزبین و خوانش انتقادی ایشان منابع غیرموثق در امر تاریخ شهرهای استان مورد توجه قرار می گرفت تا ثابت شود چرا وی در نگارش تاریخ استان به منابع غیرمعتبر متوسل نشده است. مولف به این ترتیب می توانست غلط ها و تناقض های فاحش تاریخی را بازنمایی و برملا سازد تا از این پس مولفان، محققان و رسانه های استان با تکرار آنها تاریخ استان را تحریف نکنند.
همانطور که نویسنده در مقدمه کتاب تصریح کرده است، رویکرد وی در نگارش کتاب بیشتر توصیفی است و سعی بلیغ مولف آن بوده است که دامنه مطالعاتی و کتابخانه ای خود را بیش ازگذشتگان معطوف کشف و استخراج وقایع مهم تاریخ استان نماید. این در حالی است که امروزه به مدد سهولت و تنوع دسترسی به منابع آرشیوی در قیاس با گذشته، آنچه که می تواند سبب جذابیت بیشتر و ماندگاری کتاب های تاریخی بشود، نگره تحلیلی و علمی مورخان است. فراموش نکنیم که با جستجوگری، دقت علمی و علاقه به تفکر و خلاقیت در مطالعات تاریخی می‏توان از گذشته به مثابه پلی برای رسیدن به آینده استفاده نمود و در پرتو آن با استفاده از تجارب تاریخی در زمینه‏ های فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی به آنچه برای پیشرفت و تکامل این کهن سرزمین ضروری است، دست یافت. به این خاطر به نظر می رسد با انتشار کتاب تاریخ استان مرکزی دوره گردآوری و تنظیم و تنسیق داده های خام تاریخی به پایان رسیده است و از این پس باید کار تدوین تاریخ های تحلیلی با سوگیری های مشخص آغاز شود و مورخان با ابتنا بر نظریه های معتبر و رایج در تحلیل تاریخ، به بازخوانی روایت هایی مشخص از تاریخ استان مرکزی یا تاریخ های محلی(شهرستان) اهتمام ورزند.
۱.مرادی نیا، محمد جواد، تاریخ استان مرکزی، نشر ثالث، تهران ۱۳۹۵
۲.رحیم پور، علی، استان مرکزی فراتر از تاریخ، مرکز جامع اطلاعات گردشگری ایران(سازمان میراث فرهنگی و گردشگری)، تهران، ۱۳۸۴
۳.دهگان، ابراهیم، تاریخ اراک جلد ۱ و۲، انتشارات زرین و سیمین، تهران، ۱۳۹۳
۴.وکیلی تبریزی، رضا، تاریخ عراق، بازخوانی، ویرایش ادبی و تاریخی، یادداشت ها، واژه نامع، نمایه، اسناد و عکس ها به اهتمام محمد مددی، انتشارات آیندگان، تهران،۱۳۹۵
۵.فرهادی، مرتضی، نامه های کمره، امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۹
۶.مرادی نیا، محمد جواد، خمین در گذرگاه تاریخ، نورالسجاد، قم، ۱۳۷۸
۷.صفری، حسین، تاریخ و فرهنگ دلیجان، بلخ، تهران، ۱۳۸۲
۸.گروه مولفان درسی، استان شناسی مرکزی، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، تهران، ۱۳۹۶
۹.روزنامه عطریاس مرکزی ۱۳۹۵
در کنار روزمرگی های معمول، این جا خودم و افکارم را ثبت می کنم. از فرهنگ و هنر تا سینما و نمایش خانگی... می توانید نوشته های من را در «روزانه های سینمایی» دنبال نمایید.
مشاهده تمام پست ها
مورد عجیب یک فیلمساز؛ بررسی سه دهه فعالیت‌های‌سینمایی غلامرضارمضانی
این فصل را با من بخوان باقی فسانه است/مروری بر وقایع تاریخی شهر اراک در سال ۵۷
این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.
شما همچنین دوست خواهید
اراکجامعه و فرهنگروزانه‌های سینمایی
روزی روزگاری سینما در اراک
اگر مالک سینما عصرجدید اراک راضی شود که اداره سینما را به فعالان خوشنام و خوش فکر پخش و نمایش فیلم بصورت مزایده‌ای بدهد، احتمال اینکه روح تازه‌ای به سینما دمیده شود زیاد است. انتخاب مدیر سینمایی که رفتار و منش فرهنگی داشته باشد و راه و چاه تعامل و...
کهنه سربازی که سی سال سکان هدایت انجمن را در دست داشت
گفتگو با سعیدعبدالحمیدی سرپرست سابق دفتر انجمن سینمای جوانان اراک طی ۳۳ سال گذشته در شرایطی انجام شد که تب ویروس کرونا کشور را دربرگرفته بود و امکان گپ‌وگفت چهره‌به‌چهره با ایشان میسر نبود. به این خاطر مصاحبه بصورت غیرحضوری و با استفاده از...
اراکدسته‌بندی نشدهروزانه‌های سینماییسینمای اکرانمقالات و گفتگوها
کمی قصه کمی روایت، پرونده‌ای در باره سینماگر شازندی؛ پناه برخدا رضایی
این یادداشت نگاهی دارد بر جهان سینمایی پناه‌برخدا رضایی فیلمساز اهل شازند در استان مرکزی که چند سالی است رحل اقامت در خارج از کشور گزیده است و از نمایش آخرین فیلم سینمایی او در «گروه هنر و تجربه» پنج سال سپری شده است. این یادداشت اولین بار در...