fa fa fa fa fa fa fa fa fa mzn fa fa fa fa fa en ar fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa si fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa ar fa fa fa fa fa fa fa fa ar fa en ar fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa ar fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa ar fa fa
مرودشت با جاذبه‌های تاریخی و طبیعی ارزشمندی مانند تخت‌جمشید، نقش رستم‌، نقش رجب، شهر تاریخی اصتخر و همچنین تنگ‌ بستانک یا بهشت‌گمشده، یکی از شهرهای گردشگر پذیر استان فارس است.
مرودشت یکی از شهرهای استان فارس در ۴۰ کیلومتری جنوب شیراز است. جاذبه‌های تاریخی و طبیعی این شهر که تخت‌ جمشید گل سرسبد آن‌ها است، آینه‌ای تمام نما از تاریخ سلسله‌های باعظمت و باشکوه ایران باستان، یعنی هخامنشیان و ساسانیان هستند و با بازدید از آن‌ها شکوه و عظمت ایران باستان را با تمام وجود احساس می‌کنید. با بازدید از این جاذبه‌ها بیش از پیش با فرهنگ، تاریخ، نبوغ‌ و هنر، آداب و رسوم و آئین‌های نیاکان خود در این دوره پر افتخار از تاریخ کشورمان آشنا می‌شویم. در ادامه شما را با دیدنی‌ های مرودشت، این شهر باستانی دیدنی آشنا می‌کنیم.
معرفی تخت‌جمشید آن چنان که شایسته آن است، حقیقتا دشوار است و تا این شاهکار تاریخی را از نزدیک نبینید، نمی‌توانید عظمت آن را درک کنید. در هر قسمت از این مجموعه تاریخی که قدم می‌زنید شکوه و عظمت ایران باستان و سلسله هخامنشیان را با تمام وجود احساس می‌کنید. تخت‌جمشید که بدون تردید نمادی بی‌بدیل از نبوغ و هنر نیاکان ما است، به قدری جذاب و  فریبنده است که دنیا را مجذوب خود کرده است و یونسکو نیز این اثر حیرت‌انگیز را در فهرست میراث جهانی ثبت کرده است.
معماری این اثر جاودانه که در دنیا همتایی ندارد، هنوز هم الهام‌بخش معماران با ذوق و متبحر است و در ساخت برخی از بناهای شاخص کشور از جمله ساختمان صندوق بانک ملی ایران، هتل بزرگ داریوش، سردر دانشکده علوم سیاسی تهران و چند ساختمان مهم به کار گرفته شده است. سرستون‌های منحصر به‌فرد این گنج تاریخی بی همتا، بقایای به جا مانده از کاخ‌های شاهان هخامنشی و تندیس‌های زیبای آن، پس از گذشت ۲۵۰۰ سال در برابر حوادث مختلف تاریخی مقاومت کرده و همچنان پابرجا باقی مانده‌اند. نقوش حک شده بر پیکره تخت جمشید برخی از آداب و رسوم و آئین‌های نیکو و پسندیده ایرانیان باستان را با زبان تصویر روایت می‌کنند.
این مجموعه بقایای از مهم‌ترین کاخ‌های سلسله هخامنشی را خود جای داده است که از میان آن‌ها می‌توان به کاخ آپادانا (کاخ اختصاصی داریوش) کاخ تجر (کاخ اختصاصی کوروش) کاخ هدیش (کاخ اختصاصی خشایار شاه) کاخ صد ستون (کاخی به وسعت ۴۶۰۰۰ مترمربع که سقف آن بر صد ستون استوار شده است) کاخ شورا، کاخ اردشیر یکم، کاخ ملکه و آثار دیگر همچون دروازه ملل، آرامگاه اردشیر دوم، خزانه شاهی و تل تخت‌جمشید اشاره کرد. در ضمن در دل این کاخ‌ها موزه‌ای به نام موزه تخت‌جمشید با تاثیر از معماری خود آن‌ها ایجاد شده است که با ورود به آن خود را در میان ارزشمند‌ترین آثار به جا مانده از دوران هخامنشی می‌‌بینید.
اگر تخت‌جمشید را بدون بازدید از این موزه منحصر‌به‌فرد ترک کنید، پشیمان خواهید شد. مو‌زه تخت‌جمشید قدیمی‌ترین بنای ایران است که به موزه تبدیل شده است.
ساسانیان یکی دیگر از سلسله‌های مقتدر ایران باستان است. مجموعه تاریخی نقش رجب مکان مناسبی برای کسب اطلاعات در مورد مهم‌ترین وقایع تاریخی ایران در این سلسله است.
نقوش برجسته این مجموعه از سه بخش تشکیل شده‌ است که به آن‌ها مجلس می‌گویند. در  مجلس اول واقع در شمال محوطه، شاپور اول، دومین پادشاه ساسانیان را سوار بر اسبی قوی هیکل می‌بینیم و در کنار او ۹ تن از بزرگان حضور دارند که ظاهرا برای امر مهمی در کنار یکدیگر جمع شده‌اند.
در مجلس دوم، مراسم تاجگذاری اردشیر بابکان به تصویر کشیده که در آن ۸ مرد، زن و کودک حضور دارند و یک روحانی زرتشتی در حال اعطای تاج به شاه است. در مجلس سوم نیز مراسم تاجگذاری شاپور یکم، فرزند اردشیر بابکان نمایش داده شده است. در این مجلس نقوش شاپور یکم را در سوار بر اسب می‌بینیم که در حال گرفتن تاج خود از روحانی بزرگ زرتشتی است و او هم سوار بر اسب به تصویر کشیده شده است.
منبع: خبرگزاری صدا و سیمای استان فارس
در  نقش رستم نیز نقوش برجسته‌ای در دل صخره‌ها نقش بسته که تاریخ ایران را جاودانه می‌سازند و در آن‌ها بخشی از دوران تاج‌گذاری و بر تخت نشستن اردشیر بابکان و پیروزی شاپور اول بر امپراطوری پر قدرت رم را به تصویر کشیده شده است. در ضمن آرامگاه ابدی پادشاهان قدرتمند هخامنشی همچون داریوش کبیر، خشایارشاه و داریوش دوم نیز در این مجموعه قرار دارد؛ البته هیچ راه ورودی به داخل آرامگاه‌ها وجود ندارد و مقبره‌ها کاملا مهروموم شده‌اند.
اثر دیگری که در این مجموعه باعث جلب توجه گردشگران می‌شود، کعبه زرتشت است که زمانی کتاب مقدس اوستا و گنجینه‌های درباری در آن نگه‌داری می‌شده است؛ البته اطلاعات زیادی از این بنای مرموز وجود ندارد و معماهای زیادی در مورد آن حل نشده است. یکی دیگر از حقایق جالب در مورد این بنا، وجود سنگ نبشته شاپور یکم روی یکی از دیواره های آن است که به آن سنگ نبشته پهلوی نیز می‌گویند
منبع: پایگاه تخصصی گردشگری ایران
در زمان هخامنشان شهرهای آباد و پر رونق زیادی زیادی در استان فارس وجود داشته که یکی از آن‌ها همین شهر تاریخی استخر یا اصتخر است. این شهر در ایران باستان در زمره بزرگ‌ترین و باشکوه‌ترین شهرهای ایران قرار داشته است؛ اما  پس از حمله اعراب به ایران کاملا نابود شد و اکنون به جز یک دروازه سنگی، چند ستون و چند دیوار سنگی چیزی از آن باقی‌نمانده است.
یکی دیگر از آثار شاخص به جا مانده از سلسله هخامنشی، مقبره کمبوجیه یا زندان سلیمان بوده است که در‌حال‌حاضر تنها یک دیوار با سنگ‌های سفید مرمرنما با حفره‌هایی شبیه به پنجره از آن باقی‌مانده است. مقبره کمبوجیه در زمان خود یک شاهکار معماری بوده و آن چنان محبوب بوده است که داریوش تصمیم‌ گرفته است نمونه مشابه آن را در نقش‌رستم بنا کند که همان کعبه زرتشت است. جالب است بدانید این اثر تاریخی در فهرست میراث جهانی یونسکو به نام بنای زندان به ثبت رسیده است.
منبع: پرتابل گردشگری جامع ایران
در انتهای شمال غربی جلگه مرودشت، سه کوه جدا از هم دیده می‌شوند که قلعه استخر روی یکی از آن‌ها دیده می‌شود. قلعه استخر متعلق به دوران دیلمیان بوده و اکنون به جز چند ویرانه چیزی از آن باقی‌نماده است. در گذشته استخر بزرگی در میان این قلعه قرار داشته که همیشه پر از آب بوده و اکنون چند درخت سرو چند صد ساله در کنار آن قد برافراشته‌اند. همچنین به تازگی چاهی سنگی به عمق ۶۰ متر در میان این بنا کشف شده که قبلا سرپوشیده است. جالب است این چاه هنوز هم آب دارد.
منبع: پرتابل گردشگری جامع ایران
اگر به غارهای مرموز و باستانی علاقه‌مند هستید، بازدید از غار اشکفت‌ گاوی را که در ۵ کیلومتری جنوب غربی مرودشت واقع شده از دست ندهید. در این غار آثار و نشانه‌هایی از انسان‌های نخستین به دست آمده که می‌توان به شیوه تدفین انسان در عصر انسان هوشمند، ابزارهای سنگی و ابزارهای استخوانی اشاره کرد.
طبق تحقیقات انجام شده، برخی از اشیای کشف شده در این غار متعلق به دوران پارینه سنگی، یعنی ۱۶ تا ۲۷ هزار سال پیش هستند. اشکفت گاوی که دهانه آن به سمت رود کر قرار  دارد و در فاصله ۱۰۰ متری از رود کر قرار گرفته است، در سال ۱۳۴۸ کشف و کاوش آن در سال ۱۳۵۷ آغاز شد.
پل خان یکی از پل‌های تاریخی نزدیک مرودشت بوده که در عصر صفویه و در سال‌های بین ۱۰۲۱ تا ۱۰۴۳ روی رودخانه کر احداث شده است. این پل با ۵ دهانه، طول ۱۰۰ متر، عرض ۵ متر بنایی و ارتفاع ۱۳ متر (در بالاترین نقطه پل) مستحکم است که از سنگ و ساروج (خاک رس و آهک) ساخته شده است. پل بیدگل در بخش درودزن، دهستان ابرج، روستای بیدگل، پل تاریخی استخر در دهستان نقش رستم، روستای حاجی آباد، ۱۰۰ متری جنوب غرب شهر استخر متعلق به عصر ساسانی و پل سیوند در ۲ کیلومتری شمال روستای سیوند از توابع مرودشت که متعلق به دوران ساسانیان و اشکانیان است و پل بند امیر واقع در روستای بند امیر، از دیگر پل‌های تاریخی مرودشت هستند.
نمایی از پل سیوند
روستای بند امیر و پل بند امیر
روستای بند امیر یکی دیگر از روستاهایی است که توانایی جذب گردشگران زیادی را دارد. این روستا از جاذبه‌های طبیعی بسیار زیادی از جمله مناظر طبیعی اطراف رود کر، نهرها و از همه مهم‌تر پل بند امیر برخوردار است. این پل بنایی مستحکم بوده که روی رودخانه کر ساخته شده و متعلق به دوران دیلمیان و قرون اولیه اسلامی است.
در یک کیلومتری جنوب روستای چمنی رامجرد در ۳۰ کیلومتری مرودشت، بقعه‌ای متبرکه به نام امامزاده ایوب نبی وجود دارد که نزد مزدم روستا از احترام ویژه‌ای برخوردار است. همچنین در امامزاده ایوب چشمه‌ای جریان دارد که به اعتقاد مردم اهالی آب آن شفابخش است. وجود فضای سبز دلنشین و سکوهایی برای استراحت در اطراف بقعه موجب شده این امامزاده که در دل کوه قرار گرفته، به تفرجگاهی برای مردم تبدیل شود.
همچنین در  پانصد متری این امامزاده تپه‌ای پرشیبی وجود دارد که در گذشته جوانان از آن به عنوان سرسره استفاده می‌کردند؛ اما امروزه دیگر استقبال چندانی از آن نمی‌شود.
بهشت گمشده یا تنگ بستانک
بهشت گمشده نامی درخور و برازنده این مکان رویایی است. پوشش جنگلی انبوه، آبشارهای خروشان، منظره زیبا و بکر دریاچه سد درودزن که در مسیر آبشارها قرار دارد، درختان سربه‌فلک کشیدده بلوط، معماری منحصر‌به‌فرد خانه روستاهای منطقه و شالیزارها، همه و همه تنگ بستانک را به بهشتی مثال‌زدنی تبدیل کرده‌اند. یکی از جذابیت‌های خاص این منطقه، رویش انواع مختلفی از درختان در بستر‌های سنگی است که نشانه‌ای از قدرت بی‌رقیب و تحسین‌برانگیز طبیعت است.
بهترین زمان بازدید از تنگ بستانک بهار و تابستان، مخصوصا از اوایل اردیبهشت تا اواخر مرداد است. برای دسترسی به بهشت گمشده باید ابتدا وارد جاده تنگ براق شوید و سپس از طریق آن به سمت کامفیروز حرکت کنید.
در نزدیکی مرودشت و در ناحیه‌ای به نام دشتک ابرج، روستایی به نام ابرج وجود دارد که دو آبشار زیبا را در خود جای داده و آبشار دشتک یکی از آن‌ها است. هر کسی برای نخستین بار آبشار دشتک را ببیند؛ مبهوت زیبایی آن می‌شود. در ضمن درختان بلند و کهن گردوی اطراف آبشار نیز زیبایی آن را دو چندان کرده است.
اگر چه گردشگران کمی از وجود این روستا و آبشار مطلع هستند؛ اما هر دو جاذبه به خوبی توانایی جذب گردشگر را دارند؛ زیرا روستای دشتک ابرج با برخورداری از صدها هکتار باغ انگور و گردو یکی از زیباترین روستاهای استان فارس بوده و به‌تازگی به روستای هدف گردشگری نیز انتخاب شده است.
از دیگر جاذبه‌های این روستا می‌توان به معماری خاص خانه‌های روستا درخت چهار کهن روستا که احتمالا قدمت آن به ۴۰۰۰ سال می‌رسد، چشمه‌های آب معدنی خنار، نهروم، مرشدی، آبگری، ده گاه، دره و آبگرمی با آبی شفا‌بخش برای درمان بیماری‌ها و چندین چشمه دیگر از جمله بید چنگ، آب چغور، باغ جمال (باباجمال) و…، ۶ آسیاب قدیمی، راه‌پله‌ای با ۱۲۰۰ پله سنگی و امامزاده فخرالدین اشاره کرد
سد درون زن یکی از جاذبه‌های شناخته‌شده مرودشت بوده و در ۵۰ کیلومتری شمال غرب مرودشت واقع شده است. قدمت بنای اولیه این سد که در بهترین نقطه رود کر ساخته شد، به سلسله هخامنشیان باز می‌گردد و در آن زمان یکی از شاهکارهای معماری محسوب می‌شده و در‌حال‌حاضر عنوان قدیمی‌ترین سد خاورمیانه را نیز به خود اختصاص داده است.
در اطراف دریاچه سد نیز مناظر زیبایی به وجود آمده و علاوه بر سازه سد، دریاچه آن نیز دیدنی است؛ البته متاسفانه در چند سال اخیر، خشکسالی گریبان‌گیر این سد نیز شده و آب آن به میزان چشمگیری کاهش پیدا کرده است.
اگر می‌خواهید هوای خنک و چشم‌انداز نسبتا سرسبزی را تجربه کنید، تفرجگاه تیرباغ در روستای کنداز را که پوشش گیاهی مناسبی دارد و دارای چند چشمه و رود است، از دست ندهید.
نمایی زیبا از روستا
تنگ خشک مرودشت یکی از تفرجگاه‌های مرودشت بوده که در بخش سیدان، بعد از روستای سیوند قرار گرفته و پوشش جنگلی نسبتا مناسبی دارد. این تفرجگاه در گذشته از چند آبشار نیز برخوردار بوده است؛ اما درحال‌حاضر متاسفانه تمام آن‌ها خشک شده‌اند.
در اطراف شهر سیدان واقع در بخش سیدان شهرستان مرودشت، روستایی به نام قلات وجود دارد که طبیعت بکری دارد و چند جاذبه تاریخی مانند قصر قلات (مکانی برای نگه‌داری قلات در زمان هخامنشیان)، کلیسای باستانی روستا که از معماری سنگی و جالبی برخوردار است، آسیاب‌های قدیمی، گورستانی تاریخی با سنگ‌های حجاری و حکاکی شده، بازار قدیمی و سنگ‌فرش شده و قلعه قزل ارسلان را در خود جای داده است.
این شهر تعدادی جاذبه تاریخی مانند باغ بدره، حوض ماهی، سرآسیاب، چهل دختران و میان مورت حوض ماهی، آبشارهای سه گانه این روستا و دو رودخانه شب شتری و چشمه انجیری را که پوشش گیاهی جذابی از جمله گیاهان خودروی دارویی و وحشی دارند و تفرجگاه‌های مناسبی در اطراف آن‌ها ایجاد شده است، نیز در خود جای داده است.
از دیگر  دیدنی های مرودشت می‌توان به غار پلنگان اشاره کرد که در آن استخوان حیوانات به وفور دیده می‌شود و به دلیل مشاهده ردپای پلنگ در آن، پلنگان نامیده شده است. این غار در نزدیکی روستای میان‌قلعه واقع شده است.
غار شاداب یا عروسیکی دیگر از غارهای مرودشت بوده ۳۰ کیلومتری شمال غرب مرودشت واقع شده است و برای رسیدن به آن باید تحمل دو ساعت کوه‌نوردی سبک را داشته باشید. این غار به ثبت ملی هم رسیده است
تل باکون یکی دیگر دیدنی‌های باستانی مرودشت است که در نزدیکی تخت‌جمشید واقع شده است. قدمت یکی از تپه‌ها به ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد و قدمت دیگری به ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد باز می‌گردد. ظروف سفالی منقوش یافته شده در این دو تپه ارزش بسیاری زیادی دارند و تعدادی از آن‌ها در موزه ملی تهران نگه‌داری می‌شوند
عکس کاور: علی نبوی
نویسنده : احمدرضا فرهبد
تخت جمشید؛ نمادی از شکوه و عظمت دوره هخامنشیان در مرودشت
by with بدون نظر مرودشت
تخت جمشید یکی از شناخته‌‌شده‌ترین و پرافتخارترین آثار باستانی ایران است که همه به چنین اثر باشکوه و زیبایی به عنوان مظهر فرهنگ ایرانیان در عصر هخامنشیان می‎‌بالند. هرساله گردشگران داخلی و خارجی بسیاری، از این مجموعه که در سال 1979 در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید، بازدید می‌کنند. اگر عازم سفر به شیراز هستید در کنار تهیه سوغات شیراز ، حتما از تخت جمشید شیراز نیز دیدن کنید!
سوالات پرتکرار درباره تخت جمشید
بخش‌های مختلف تخت جمشید
دروازه ملل، کاخ آپادانا، کاخ اختصاصی داریوش، کاخ G، کاخ مرکزی سه دروازه، کاخ H، جان‌پناه شاخ‌دار، کاخ هدیش، موزه هخامنشی، تالار تخت یا صد ستون، کاخ ملکه، خزانه، دروازه نیمه تمام و آرامگاه‌ها
آدرس و مسیر دسترسی به تخت جمشید
مجموعه تخت جمشید در 10 کیلومتری شمال‌شرق مرودشت در استان فارس قرار گرفته است. فاصله تخت جمشید تا شیراز بیش از 60 کیلومتر است. شما هم از طریق خطوط هوایی می‌توانید خود را به شهرهای مجاور تخت جمشید برسانید و هم از طریق زمینی و خطوط ریلی.
تاریخچه تخت جمشید یا پارسه
تخت جمشید که با نام پارسه، پرسه‌پولیس و پرسپولیس هم شناخته می‌شود، آیینه‌ای از تاریخ و فرهنگ کهن ایران زمین به شمار می‌رود که به دستور داریوش بزرگ در سال 518 ق.م و با حدود 125000 مترمربع وسعت، به‌عنوان یکی از شاهکارهای معماری زمان خود در سطح جهان ساخته شد. علاوه‌بر آن یکی از جاهای دیدنی شیراز به شمار می‌رود. تخت جمشید درواقع اوج ظرافت و خلاقیت هنرمندان ایرانی در به‌کارگیری فرهنگ مردمان مختلفی چون مصری‌ها، بابلیان، یونانی‌ها، مادها و ارمنی‌هاست که تحت‌سلطه و فرمان هخامنشیان بوده‌اند. هدف داریوش از ساخت این بنا آن بود که پایتختی در امپراطوری خود احداث کند که نظیر نداشته باشد و برای این کار، جلگه وسیع مرودشت با پیشینه تاریخی کهن را انتخاب کرد.
علت نام‌گذاری تخت جمشید به «پارسه»، قوم پارس بوده‌اند که هخامنشیان رهبری آنان را بر عهده داشتند. آنان به اقامتگاه خود پارس می‌گفتند، جایی که یونانیان آن را پرسیس (persis) می‌نامیدند و امروزه آن را فارس خطاب می‌کنیم. در سنگ‌نوشته‌ای که از خشایارشا بر جرز درگاه‌ ورودی دروازه ملل باقی‌ مانده و همین‌طور طبق برخی لوحه‌های عیلامی، نام اصلی تخت جمشید باعنوان «شهر پارسه» یاد شده است. گفته می‌شود در زمان ساسانیان هم این بنا را صد ستون و در دوره اسلامی آن را «چهل ستون»، «چهل منار» و «تخت حضرت سلیمان» می‌نامیده‌اند؛ اما بعدها به‌دلیل آن که مردم اطلاعی از سازنده این مجموعه نداشتند، آن را به جمشید، پادشاه باستانی نسبت داده و نام «تخت جمشید» را بر آن نهادند.
در زمان هخامنشیان، برای هر فصلی اقامتگاهی وجود داشت. اقامتگاه تابستانی در هگمتانه (همدان امروزی)، اقامتگاه زمستانی در شوش (پایتخت عیلام) و تخت جمشید هم به‌عنوان اقامتگاه بهاری برای برگزاری مراسم جشن‌های ملی ایرانیان (نوروز) بود. پس از داریوش بزرگ، پسرش خشیارشاه و همین‌طور نوه‌اش اردشیر یکم، بناهای باشکوهی به این مجموعه هنری افزودند. در کل، ساخت کاخ‌های تخت جمشید حدود 180 سال به طول انجامید، 200 سال مورد استفاده قرار گرفت و پس از نابودی به دست اسکندر مقدونی، ویرانه و متروک شد.
علت سوزاندن تخت جمشید توسط اسکندر مقدونی
روایات مختلفی درباره به آتش کشیدن تخت جمشید وجود دارد. بعضی بر این باور هستند که اسکندر مقدونی به قصد انتقام‌جویی شکست قبلی یونان و تحقیر ایرانیان، اقدام به این کار کرد. برخی دیگر می‌گویند معشوقه اسکندر در حالت مستی در بزمی که به مناسبت پیروزی یونانیان در تخت جمشید برگزار شده بود، به اشتباه پرده‌ای را به آتش می‌کشد که سبب ویرانی این یادگار کهن می‌شود.
بخش‌های مختلف مجموعه تخت جمشید
برای بازدید از همه بخش‌های مجموعه تخت جمشید به بیش از یک تا دو ساعت زمان نیاز خواهید داشت. در ادامه، اطلاعات هر بخش به تفکیک در اختیار شما گذاشته می‌شود.
در قسمت ورودی تخت جمشید، پلکان دو طرفه‌ای وجود دارد که زمان خشیارشا در ضلع غربی این بنا ساخته شده است. هر طرف این پلکان 111 پله دارد که به‌دلیل قرینه بودن، از شاهکارهای بزرگ معماری قدیم به‌شمار می‌روند. پس از 63 پله، به یک پاگرد می‌رسیم و پس از آن 48 پله دیگر در جهت مخالف ادامه پیدا می‌کنند. هر پله 6.90 متر طول، 38 سانتی‌متر عرض و 10 سانتی‌متر پاخیز دارد. دور تا دور پله‌ها هم به نحو شگفت‌انگیزی با جان‌پناهی از کنگره‌های چهار پله‌ای تزیین شده است.
پس از گذر از پلکان ورودی، به دروازه باشکوه ملل یا دروازه خشایارشا می‌رسید که به‌دلیل ظاهر خاص خود، شهرت جهانی دارد. هر ضلع از این تالار مربعی، 24.75 متر طول دارد و مساحت آن 612.5 مترمربع است. درگذشته وسط این تالار چهار ستون وجود داشت که هم‌اکنون سه ستون آن باقی است. ارتفاع هر ستون، بیش از 16.5 متر و ارتفاع هر کدام از درگاه‌های شرقی و غربی 10 متر و عرض آن 3.82 متر است.
در درگاه غربی، دو گاو بسیار بزرگ و بر دروازه شرقی، دو گاو عظیم‌الجثه بالدار با سر انسان به چشم‌ می‌خورند. این موجودات، نشانگر افسانه‌های متاثر از آشوریان است و عظمت امپراطوری هخامنشی را نشان می‌دهد. اگر به چهره این گاوها دقت کنید، متوجه ریش‌های بلند و مستطیل‌ شکلی می‌شوید که با غنچه نیلوفر آبی و گل‌های دوازده‌پر تزیین شده‌اند. بالای این درگاه‌ها هم کتیبه‌ای به زبان پارسی باستان، عیلامی و بابلی حکاکی شده که ترجمه آن به این قرار است: «خدای بزرگ اهورامزدا است، که این زمین را آفرید، که آسمان را آفرید، که مردم را آفرید، که خوشبختی مردمان را آفرید، که خشایارشا را شاه کرد، یکی را شاه بسیاری، یکی را سرور بسیاری، من (هستم) خشایارشا، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه کشورهایی که مردم گوناگون دارند، شاه این جهان فراخ و دور، پس داریوش شاه، (از تخمه) هخامنشیان…»
یکی از زیباترین کاخ‌های مجموعه تخت جمشید، کاخ آپادانا است که ستون‌ها و پلکان شگفت و بی‌نظیر آن هنوز پابرجا هستند. ساخت کاخ آپادانا زمان داریوش بزرگ آغاز شد و پس از 30 سال و در دوره فرمانروایی خشایارشا به پایان رسید. این بنا درگذشته یک تالار مرکزی، سه ایوان در شمال، غرب و شرق، چهار برج در چهارگوشه بیرونی تالار و چند اتاق نگهبانی داشت. تالار مرکزی بیش از 3600 مترمربع وسعت داشته و در هر ضلع آن 6 ردیف ستون و در مجموع 36 ستون قرار می‌گرفت. 12 ستون نیز در هریک از سه ایوان وجود داشت. متاسفانه از مجموع 72 ستون این کاخ، تنها 14 ستون باقی است.
در قسمت غربی کاخ G که آثار چندانی از آن باقی نیست، بقایایی از یک بنای بلند قرار دارد که روی سنگ خارای کوه ساخته شده است. روی دیوار جنوبی این بنا، می‌توان تصاویری از سربازان و خدمه حامل ظروف و خوراکی‌ها دید که به جنوب حیاط کاخ داریوش برده شده‌اند. پلکان دو طرفه قسمت جنوب شرقی این کاخ هم به حیاط شرقی کاخ هدیش راه پیدا می‌کرد.
کاخ تچر یا کاخ اختصاصی داریوش، در جنوب‌غربی کاخ آپادانا قرار گرفته و از نخستین بناهای مجموعه تخت جمشید است. واژه تچر یا «طَرَز» در زبان پارسی باستان به معنای منزل زمستانی بود، هرچند مدرکی برای اثبات این که این کاخ محل اقامت زمستانی داریوش بود، در دسترس نیست. این کاخ حدود 30 متر عرض و 40 متر طول دارد. تالار مرکزی آن هم که به تالار آیینه شهرت دارد، دارای 12 ستون در سه ردیف چهارتایی است. گفته می‌شود قسمت جنوبی کاخ تچر زمان خشایارشا به اتمام می‌رسد. البته پلکان و نگاره‌های غرب آن متعلق به دوره اردشیر سوم است. بر درگاه‌های کاخ اختصاصی داریوش، می‌توان تصاویری از سربازان، داریوش با خدمه و همچنین نبرد شاه و شیر دید. تزییناتی از تاج، دستبند و… با فلزات گران‌بها در حجاری‌های این کاخ به کار رفته بود که توسط اسکندر مقدونی و همراهانش به یغما برده می‌شود.
کاخ مرکزی (سه دروازه)
کاخ مرکزی تخت جمشید که وسعتی بیش از 240000 مترمربع دارد، با سه درگاه و چند راهرو به کاخ‌های مجاور مرتبط می‌شود. ساخت این بنا زمان خشایارشا آغاز و درنهایت زمان اردشیر سوم کامل می‌شود. در مرکز این تالار، سنگی با ابعاد 75 در 71 سانتی‌متر وجود دارد و میانه آن سوراخی حفر شده که به گفته بعضی، محل استخراج تقویم و نگهداری زمان، روز و ماه بوده است.
پلکان دوطرفه قسمت شمالی کاخ مرکزی از نظر معماری بسیار باشکوه و موردتوجه است. در این بخش نقوش مختلفی وجود دارد. سربازان کمان‌دار و نیزه‌دار در جامه پارسی و مادی یکی از این نقش‌ها است. همچنین نقش نجیب‌زادگان ایرانی در جامه پارسی درحالی‌که شاخه‌ای از گل نیلوفر آبی به دست دارند و دست‌دردست همراهان خود و در حال بالا رفتن از پله‌های تالار ضیافت، بسیار جالب است.
در درگاه ایوان شمالی، تصویری از اردشیر یکم با ریشی بلند و عصای شاهی وجود دارد که با نیلوفر آبی در دست چپ خود در حال بیرون رفتن از تالار است. خدمه هم در اطراف پادشاه مشغول خدمت هستند. بر درگاه شرقی هم، نگاره‌ای از اردشیر یکم و ولیعهدش بر اورنگ شاهی است که توسط 28 تن از بزرگان کشورهای تحت فرمان هخامنشیان، حمل می‌شود. بر فراز تخت و سایه‌بان، تصویری از فرکیانی یا همان انسان بال‌دار هم دیده می‌شود.
کاخ H در واقع روبروی کاخ هدیش قرار دارد. پلکان آن که دو گروه 16 نفره نیزه‌دار پارسی و همچنین کتیبه‌ای به زبان پارسی باستان را به نمایش گذاشته، تقریبا ویران شده است. گفته می‌شود این پلکان متعلق به این مکان نبوده و بعدها در این فضا نصب شده‌اند.
آثار سنگی در گوشه جنوب‌غربی تخت جمشید یافت شده که متعلق به کاخ ویران شده اردشیر یکم است. سمت غرب و جنوبی بنای اصلی، کنگره‌هایی با دو مخروط وجود دارد که نقش پیکان، تیر و چلیپا در آن‌ها پیداست؛ اما مشخص نیست این کنگره‌ها نمادین بوده‌اند یا به عنوان جان‌پناه استفاده می‌شده‌اند.
کاخ هدیش در ضلع شرقی کاخ اختصاصی اردشیر و جنوب‌شرقی کاخ تچر قرار دارد. نام هدیش از کتیبه‌ای ایوان شمالی آن، گرفته شده است: «گوید خشایارشا شاه، شاه بزرگ، به خواست اهورامزدا این هدیش را من ساختم…». بعضی بر این باور هستند که هدیش نام همسر خشایارشا بوده و به‌همین دلیل نام هدیش را بر این کاخ نهاده است. مساحت این کاخ حدود 2550 مترمربع بوده است. 6 ردیف ستون 6تایی، یک ایوان 12 ستونی در شمال، یک ایوان کم عرض در جنوب و تعدادی اتاق در قسمت شرقی و غربی تالار مرکزی آن واقع شده است. تصویری از خشایارشا با تاج صاف و بی‌کنگره بر درگاه آن ایجاد شده و کتیبه‌ای به زبان پارسی باستان، عیلامی و بابلی بالای سرش به چشم می‌خورد. متاسفانه این کاخ در آتش‌سوزی، صدمات زیادی دید.
ساختمان موزه هخامنشی یکی از قدیمی‌ترین بناهای ایران است که پس از بازسازی، به موزه اختصاص یافت. این موزه در ساعات خاصی از روز باز بوده و برخی از آثار به دست آمده از بررسی‌ها و کاوش‌های تخت جمشید را به نمایش می‌گذرد. رنگ‌هایی که بر دیواره‌های موزه دیده می‌شود، طبق گفته مورخان، برگرفته از رنگ زرد و قرمز به کار رفته در مجموعه تخت جمشید بوده که در مرور زمان از بین رفته‌اند.
دروازه ناتمام یکی از باارزش‌ترین بناهای تخت جمشید است و همان‌طورکه از نام آن پیداست، نیمه‌کاره مانده است. این دروازه همچون دروازه ملل بود، با این تفاوت که دو اتاق در جبهه شرقی و غربی آن قرار داشت که حدس زده می‌شود، محل استقرار نگهبانان بوده باشد. این دروازه قرار بوده به شکل گاو بال‌دار ساخته شود که با حمله اسکندر مقدونی ناتمام می‌ماند.
تالار تخت یا صد ستون
کاخ صد ستون درواقع دومین کاخ تخت جمشید از نظر وسعت است و به‌دلیل داشتن صد ستون در تالار مرکزی، آن را تالار صد ستون نامیده‌اند. مساحت این تالار بیش از 4600 مترمربع و ارتفاع ستون‌های آن حدود 14 متر است. به‌همین دلیل لقب «بزرگترین تالار سرپوشیده جهان» را به آن داده‌اند. طبقه گفته‌های پرفسور هرتسفلد، ساخت این تالار عظیم در زمان خشایارشا آغاز شد و در زمان اردشیر یکم پایان گرفت. «این خانه، خشایارشا، پدر من، پی‌اش را ریخت، به تایید اهورامزدا، من، اردشیر شاه، آن را برآوردم و تمامش کردم.»
بخش خزانه در جنوب‌شرقی تخت جمشید و شرق حرمسرا ساخته شده است. این ساختمان به‌دستور داریوش بزرگ بنا شد و زمان خشایارشا با اعمال تغییراتی، پایان یافت. خزانه حدود 10390 مترمربع وسعت دارد و شامل تالاری با 99 ستون، تالار دیگری با صد ستون، تعدادی اتاق، راهرو و حیاط روباز است. پرفسور اشمیت موفق به یافتن حدود 750 لوح گلی در این فضا شد که نشانگر شگفتی‌های دوران هخامنشیان است؛ چراکه اطلاعاتی به خط و زبان عیلامی درباره کارگران، کارفرمایان و همین‌طور نحوه پرداخت دستمزد به ایشان روی آن حک شده است.
به گفته پرفسور هرتسفلد، بنای بزرگ قسمت جنوبی تخت جمشید، به احتمال زیاد حرمسرای خشایارشا بوده و بخشی از آن هم اکنون به‌عنوان موزه تخت جمشید استفاده می‌شود. به دلیل وجود دیوارهای ضخیم و همچنین وجود تنها یک درگاه اصلی برای ورود و خروج، حدس بر این است که این کاخ، حرمسرا بوده باشد.
علاوه‌بر کاخ‌های متعدد، آرامگاه اردشیر دوم و اردشیر سوم هخامنشی هم روی کوه رحمت و رو به مجموعه تخت جمشید قرار گرفته است. نمای این آرامگاه‌ها به صورت یک چلیپا (صلیب) است که چهار شاخه مساوی دارد. شاخه بالایی، نشانگر یک آیین دینی یا شاهی است. شهریار هخامنشی در این طرح، کمان به دست دارد و در حال نیایش در برابر آتش مقدس است. پادشاه و آتش‌دان روی تخت بزرگ شهریاری قرار گرفته‌اند و نمایندگان ملل تابعه، این تخت را روی دستان خود نگه داشته‌اند. آرامگاهی هم پشت تپه‌ای در جنوب صفه تخت جمشید قرار گرفته که آن را به داریوش سوم نسبت می‌دهند.
برگزاری مراسم نوروصدا در تخت جمشید
گاهی اوقات در فصل تابستان، برنامه بی‌نظیری به نام نور و صدا در روزهای خاصی از هفته در تخت جمشید برگزار می‎‌شود که بسیار زیبا و شنیدنی است. در این برنامه، بر قسمت‌های مختلف تخت جمشید، با نورافکن نور انداخته می‌شود و گویندگان متبحر این برنامه، ماجرای سوختن این بنای پرشکوه توسط اسکندر مقدونی را آنقدر زیبا اجرا می‌کنند که خون هر ایرانی به جوش می‌آید. به‌ویژه هنگامی که اسکندر مقدونی از کرده خود پشیمان می‌شود و با حسرت می‌گوید:«آه، پرسپولیس می‌سوزد!».
فضای بیرونی تخت جمشید
در فضای بیرونی تخت جمشید هم یک پارک جنگلی برای استراحت مسافران ایجاد شده که سایه خوبی دارد؛ اما به‌دلیل سوزنی بودن نوع درختان، آنقدرها که باید خنک نیست. علاوه‌براین نزدیک مجموعه تخت جمشید، چندین فروشگاه برای فروش کتاب و سی‌دی‌های تاریخی، سوغات و همچنین اغذیه وجود دارد.
مجموعه تخت جمشید در 10 کیلومتری شمال‌شرق مرودشت در استان فارس قرار گرفته است. بسیاری از افراد تصور می‌کنند که این بنا در شیراز واقع شده؛ اما فاصله تخت جمشید تا شهر زیبای شیراز بیش از 60 کیلومتر است. شما هم از طریق خطوط هوایی می‌توانید خود را به شهرهای مجاور تخت جمشید برسانید و هم از طریق زمینی و خطوط ریلی.