fa fa fa arz fa fa ar ar fa fa ar ar ar fa mzn mzn fa fa arz fa fa fa fa fa fa ar ar ar ar ar ar ar ar ar ar fa fa fa ar fa fa ar ar ar fa ar ar fa fa ar ar fa ar fa fa ar ar ar ar fa ar fa ar ar ar fa fa fa fa fa fa ar fa fa ar fa ar fa ar fa ar fa ar fa ar fa ar fa ar ar ar ar fa fa fa ar fa fa fa arz ar fa ar fa fa fa fa fa ar fa ar ar ar fa fa fa ar fa ar ar fa fa fa fa ar fa ar fa fa fa fa fa ar fa fa fa fa fa ar fa ar fa ar fa ar fa fa fa fa ar fa arz fa fa ar fa ar fa ar fa fa fa fa ar fa fa fa ar ar fa fa fr fa fa fa ar ar fa ur fa ar ar sd fa fa ar ur fa fa fa ar fa fa fa fa fa ar fa fa ar fa ar fa fa sd fa ar ar fa fa pt pt pt fa en fa en arz en fa fa fa fa fa fa fa en ar fa en br hu fa fa en ar en fa en fa fa de fa ru en fa en fa en ar en fa en ar en fa en fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa sd he fa fa fa fa arz fa fa fa fa ar fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa en en en en
ميهمان گرامي، به غول آباد خوش آمديد! | ايميل: گذر واژه: مرا به ياد بسپار براي يك ماه: وارد شدن: | قلعه
[ برگه نخست ] [ تاريخ يزد (4) ] [ جغرافياي يزد (5) ] [ فرهنگ يزد (8) ] [ آثار و ابنيه يزد (16) ] [ معماري يزد (18) ] [ سفرنامه هاي يزد (6) ] [ ادبيات يزد (9) ] [ مشاهير يزد (11) ] [ خاطرات يزد (3) ]
مطالعه مقدماتي طبقه بندي نام ها و خاندان هاي يزد
خلاصه: در اين مطالعه مقدماتي خاندان هاي يزد از لحاظ تاريخي، طبقات اجتماعي و مهاجرتي تقسيم بندي شده اند. براي مثال از نظر منشاء تاريخي، خاندان هاي يزد به 6 دسته زرتشتيان، سادات، طوايف و عشاير، طبيبان، خوانين و مهاجرين تقسيم شده اند. همچنين در اين تحقيق، نويسنده به ريشه ها و سبب هاي انتخاب نام هاي خانوادگي بععضي از خاندان هاي يزد پرداخته و آنها را به گروه هايي تقسيم كرده است. خدمات خير خاندان هاي يزد، خاندان هاي يزد و حكومت و فهرستي از خانواده هاي مهمتر از ديگر بخش هاي اين پژوهش مي باشد.
كلمات كليدي: خاندان هاي يزد، نام خانوادگي، منشاء تاريخي، طبقات اجتماعي، مهاجران، خدمات و خيرات، يزد.
بنيانگذار، صاحب امتياز و مدير مسيول: محمد حسين پاپلي يزدي
شماره: 1 و 2، بهار و تابستان 1379
شماره پياپي: 56 و 57
ايرج افشار در تهران و با عشق به سرزمين مادر و پدريش يزد و در خانداني اهل ادب و سياست متولد شد. نام پدرش محمود و نام مادرش نصرت است. او درس را از دبستان زرتشتيان آغاز و سپس در مدرسه شاهپور و دبيرستان فيروز بهرام ادامه داد و در انجام وارد دانشكده حقوق دانشگاه تهران شد.
وي از ذخاير ادبي و علمي ايران شمرده مي شود و در فن كتابشناسي و كتابداري بي مانند است. او در زمينه ايرانشناسي و كتابشناسي تحقيق، مقالات و آثار فراواني دارد.
عنوان پاره اي از مشاغل و سمت ها و فعاليت هاي وي بدين قرار است: رياست كتابخانه و مركز اسناد ملي، استاد دانشكده علوم اجتماعي، دانشكده علوم انساني و دانشكده علوم تربيتي دانشگاه تهران، استاد دانشگاه برن سوييس، رياست مركز تحقيق ايرانشناسي دانشگاه تهران، بنيان گذار مجله فرهنگ ايران زمين، عضو هيات انتخاب كتاب، عضو كميته جايزه كتاب سال، عضو انجمن كتابداران ايران، عضو هيات اجرايي انجمن تاريخ، همكاري با مجله جهان نو، مدير داخلي مجله آينده، سردبير مجله مهر، سردبير مجله سخن، مدير مجله كتاب هاي ماه، همكاري در تاسيس كلوب كتاب، مدير و سردبير مجله راهنماي كتاب، فهرست نگاري مجموعه كتاب هاي فارسي چاپي دانشگاه هاروارد و كتابخانه ملي اتريش و ...
همچنين از فعاليت هاي اوست انتشار آثاري چون: نثر فارسي معاصر، يادداشت هاي قزويني، يادگار هاي يزد، تاريخ يزد، تاريخ جديد يزد، راهنماي تحقيقات ايران، نامه هاي قزويني به تقي زاده، واژه نامه يزدي، كتابشناسي فهرست هاي نسخه هاي خطي فارسي، يزدنامه، كتابشناسي فردوسي، كتابخانه هاي ايران، فهرست نامه كتابشناس هاي ايران، سير كتاب در ايران، شاهنامه از خطي تا چاپي، صحافي سنتي، فهرست مقالات فارسي، پژوهش هاي ايرانشناسي نامواره دكتر محمود افشار، رياض الفردوس خاني، فرهنگ ايران زمين، نامه هاي تهران، گلگشت در وطن سفرنامچه، فهرست دستنويس هاي فارسي در كتابخانه ملي اتريش و آرشيو دولتي اتريش در وين و ...
۞ 2- تقسيم بندي تاريخي
۞ 2-3- طوايف و تيره هاي قومي و عشيرتي
۞ 2-6- مهاجرين ولايات ديگر
۞ 3- تقسيم بندي نام هاي خانوادگي
۞ 3-1- داراي جنبه سيادت
۞ 3-2- داراي جنبه روحاني، سابقه خدمات و تعلقات مذهبي
۞ 3-3- برگرفته از اجداد و اسلاف
۞ 3-4- منسوب به محلات و آبادي ها
۞ 3-5- داراي دلالت بر تيره، طايفه و عشيره
۞ 3-6- گوياي پيشه اجدادي و خانداني
۞ 3-7- منسوب به شهر هاي ديگر
۞ 3-8- داراي جنبه فرهنگي
۞ 4- تقسيم بندي طبقاتي
۞ 4-4- علما و مدرسين
۞ 4-5- شعرا و فرهنگيان
۞ 5- تقسيم بندي مهاجرتي
۞ 5-1- براي تجارت در خارج از ايران
۞ 5-2- براي تجارت در داخل ايران
۞ 6- خدمات و خيرات خاندان ها
۞ 6-1- تجارت داخلي و خارجي
۞ 6-2- ملك داري و باغ داري يا زراعت
۞ 6-3- صنعت و حرف
۞ 6-4- ساختمان هاي عمومي و موقوفات
۞ 6-4-1- داراي جنبه فرهنگي
۞ 6-4-2- داراي جنبه ديني
۞ 6-4-3- داراي جنبه مدني
۞ 6-4-4- داراي جنبه درماني
۞ 7- خاندان ها و حكومت
۞ 8- فهرستي از خانواده هاي مهمتر
خاندان هايي كه در شهر يزد زندگي مي كنند، از نظر منشاء تاريخ به شش گروه تعلق دارند كه عبارتند از: زردشتيان، سادات، طوايف و عشاير، طبيبان، خوانين و مهاجرين شهر هاي ديگر. اين شش گروه، تركيب جمعيتي شهر يزد را تشكيل مي دهند كه بدون هيچ تمايزي در ميان يكديگر زندگي مي كنند؛ به طوري كه اختلاط مداوم اين گروه ها، منجر به پيدايش خاندان هايي با نام هاي ديگري شده است. اين خاندانها را مي توان بر اساس نام خانوادگي به 9 گروه تقسيم كرد. بسياري از خاندان هاي شهر يزد، منشاء اهداي موقوفات، ايجاد تاسيسات عمومي، واحد هاي توليدي و ... بوده اند. بنابراين پيش از بررسي موضوعات مربوط به تاسيسات عمومي و توليدي، موقوفات و ... لازم است كه خاندان هاي شهر يزد را بشناسيم و درباره نام و نسب آنها تاملي داشته باشيم.
دانستن اينكه چه خاندان هايي در يزد، موجبات گسترش اقتصادي و تحولات فرهنگي شده و منشاء ايجاد قنوات و ابواب البر و تاسيسات عمومي و بالاخره كارخانه ها و كارگاه هاي مهم بوده اند، از وسايل رهيابي به نحوه تاثير فرهنگي و مدني آنهاست.
در اين مطالعه اجمالي، اساس كار مبتني بر اطلاعات شفاهي و افواهي و دفتر راهنماي تلفن شهري بوده است. بنده تصور مي كنم كه براي ديگر شهر هاي ايران هم ضرورت دارد كه تحليلي در نام هاي خانوادگي و تعيين تيره هاي خانداني انجام شود.
2- تقسيم بندي تاريخي ۩
نخستين گروه بندي طبقاتي، بايد متوجه قدمت خانواده ها باشد و بدانيم كه هر يك، از چه روزگاري در شهر يزد اقامت داشته اند و زاد و ولد كرده اند.
عكسي قديمي از جمعي از زنان زرتشتي يزد؛ زرتشتيان از جمله قديمي ترين خاندان هاي يزد و ناب ترين نژاد هاي ايراني هستند.
طبعاً قديمي ترين خانواده ها، گروه هاي زردشتي اي كه در دين خود باقي مانده اند هستند. خانواده هاي كيامنش، كيخسروي، كشاورز و ... از زمره كساني اند كه نسب سه، چهار يا پنج پشت خود را به ياد دارند. (1) ۞
اين گروه شامل ساداتي مانند خانواده هاي عريضي، طباطبايي و يا سيد شمس الديني و سيد ركن الديني مي شود. خانواده هاي منتسب به سيد ركن الدين، طبعاً هفتصد سال است در يزد اقامت داشته اند. سيد ركن الدين و فرزندش سيد شمس الدين منشاء كار هاي خير بسيار بوده اند (2) ۞ و وقفنامه آنها به نام جامع الخيرات، دو بار چاپ شده است و به ترجمه فارسي هم درآمده است. (3) ۞
2-3- طوايف و تيره هاي قومي و عشيرتي ۩
از خانواده هاي گروه طوايف و تيره هاي قومي و عشيرتي مي توان از افشار، عرب و گرجي نام برد. سابقه وجود عشاير در اطراف يزد و مخصوصاً در منطقه بيابانك و ساغند و بهاباد به عصر ايلخانيان مي رسد؛ زيرا در وقفنامه ربع رشيدي از دو برادر نام رفته است كه هم خودشان و هم اجدادشان كنيه «ابو العشاير» داشته اند و در مهرجرد صاحب املاك و باغات بوده اند. (4) ۞
از جمله اين گروه مي توان از خاندان هايي كه از روزگار صفوي در يزد بوده اند و نام جد اعلايشان حكيم عبدالله بوده كه در جامع مفيدي هم آمده است، نام برد. خانواده كنوني ملكي از آن تيره اند و عده اي از افراد آنان در رشته طبابت بوده اند. (5) ۞
گروه خانواده هاي خوانين از بازماندگان محمد تقي خان بافقي اند و خانواده هاي متعددي در اين سلسله مانند كامران، عسكري كامران و نواب پور و معز الديني اكنون وجود دارند. (6) ۞
2-6- مهاجرين ولايات ديگر ۩
اين گروه، اغلب براي تجارت و كسب به يزد مي آمده اند و خانواده هايي هستند كه سابقه بودن آنها در يزد به اوايل عصر ناصري مي رسد. دلالت عمده بر آن، اين است كه خانه هاي قديمي تاريخدار كه يادگاري از آنهاست، هنوز در شهر يزد باقي است. خانواده هايي مانند رشتي، لاري، بمي، شيرازي، كرماني، اصفهاني، كوراغلي (7) ۞ و ....
3- تقسيم بندي نام هاي خانوادگي ۩
اين تقسيم بندي بر اساس نامگذاري خانوادگي است كه از سال 1298 شمسي در ايران مرسوم شده است. معمولاً خانواده ها با توجه به پيشينه كسب و كار، نسبت و نسب، محل تولد، زندگي و ... نام هايي را اختيار كرده اند كه آنها را به اين ترتيب مي توان شناساند:
3-1- داراي جنبه سيادت ۩
بعضي از نام ها داراي جنبه سيادت هستند؛ مانند: طباطبايي، موسوي، حسيني، حسني، علوي، جليلي كه منسوب به سيد جليل هستند و ....
3-2- داراي جنبه روحاني، سابقه خدمات و تعلقات مذهبي ۩
از اين گروه مي توان به نام هاي خانوادگي اي مانند: آيت اللهي، علومي، مدرسي، اثني عشري، حايري، اماميان، امامزاده، انتظاري، حايري زاده و ... اشاره كرد.
3-3- برگرفته از اجداد و اسلاف ۩
اين گروه شامل نام هاي خانوادگي اي است كه برگرفته از نام اجداد و اسلاف است مانند: طاهري يا پاشنه طلا، رسوليان يا عبد الرسولي، شفيع پور، حافظي برگرفته از حافظ الصحه، مويد برگرفته از مويد الحكماء، حفيظي، مشيري برگرفته از مشير الممالك، ملك برگرفته از ملك التجار، صحت برگرفته از صحت السلطنه و ....
3-4- منسوب به محلات و آبادي ها ۩
پاره اي از نام هاي خانوادگي منسوب به محلات قديمي شهر يزد و يا آبادي هاي آنجاست؛ مانند: شازده فاضلي، وقت و ساعتي، لب خندقي، مالميري، گازرگاهي، كوچه بيوكي، مصلايي، تفتي، هدشي كه هدش نام قديمي آبادي ده بالا است، زارع بيدكي، ميبدي، اردكاني، گردفرامرزي، زارچي، مجومردي، فيروز آبادي، ندوشني، بنادكي، دهشيري، مروستي، نيري، منگ آبادي (8) ۞، طزرجاني، منشادي، طامهري و ....
3-5- داراي دلالت بر تيره، طايفه و عشيره ۩
نام هاي خانوادگي اين گروه دلالت بر تيره، طايفه يا عشيره اي دارد؛ مانند: پلنگ، خواجه، افشار (9) ۞، عرب، سالاري، عرب عجم، لوك زاده، كاشول خاني، پاپلي (10) ۞، گل مشكي، كلانتري، گرجي، و .... البته غالباً حسب و نسب و سبب تسميه خانوادگي خود را نمي دانند ولي نوع كلمات طبعاً قرينه اي است بر اين موضوع.
شعر باف ها مشغول كار در كارگاه شعر بافي؛ شعر بافي يا نوعي پارچه بافي از مرسوم ترين صنف ها در يزد بود؛ اين عكس مربوط به حدود سال 1290 ه.ش. است.
از مجموعه آلبوم عكس محمد حسين افشاريه
3-6- گوياي پيشه اجدادي و خانداني ۩
نام هاي خانوادگي اين گروه گوياي پيشينه اجدادي و خانداني آنهاست؛ چون، اين نام ها نشان دهنده حرفه هايي است كه نوع صفت و پيشه هاي سنتي را نشان مي دهد. فهرستي از اسم آنها كه از دفتر راهنماي تلفن يزد استخراج شد در اينجا آورده مي شود:
آنتيك چي، آهن چي، آهنگر، ابريشمي، باروت كوب، بلور چي، بند ساعتي، پالوده پز، پرده باف، پور مازار، پوست فروش، پوش دوز، ترمه باف، ترياك چي، جمال (11) ۞، جواهر چي، جو كار، چاووشي (12) ۞، چاي فروش، چتر دوز، چراغي، چرخكار، چيتي، حبوباتي، حداد زاده، حرير فروش، حكاك زاده، خار كن، خباز، خشتمال، خليفه، دهقان، رناسي، ريسماني، زارع، سمسار، سياف (13) ۞، شاطر، شالچي، شعر باف، شكر ريز، شمع ريز، صراف، صراف زاده، صفار، صوفي باف، طاقه باف، طال ساز، عطار، علاقه بند، فرشي، قدكي (14) ۞، قناد، قناريزي، قند ريز، كاغذ گران، كرباسي، كشمير شكن، كلاه دوز، گلابگير، گيوه چي، مازار، مسگر، مشكي باف، معمار زاده، نخ كش، نخود بريز، نشاسته گر و نيلچي.
اميدوارم توصيف اين پيشه ها را جداگانه تهيه و تقديم كنم.
3-7- منسوب به شهر هاي ديگر ۩
نام هاي خانوادگي اين گروه شامل نام هايي است كه منسوب به شهر هاي ديگر ايران است؛ خواه مردمي كه اجدادشان از آن شهر ها به يزد آمده اند مانند: لاري ها، عرب ها، رشتي ها، اصفهاني، كرماني، هراتي، شيرازي؛ و خواه كساني كه به مناسبت تجارت با شهر هاي ديگر، نام آن شهر را بر خود گذارده اند؛ مانند: همداني و طبسي و خراساني كه همه يزدي اند.
3-8- داراي جنبه فرهنگي ۩
اين گروه شامل نام هايي است كه جنبه فرهنگي دارند؛ مانند: فصيح زاده، شكوهي، آيتي، فرساد، لغوي و قلمسياه.
اين گروه شامل نام هاي خانوادگي زرتشتيان است كه اغلب از كلمات فارسي و نام هاي اساطيري و حماسي و تاريخي پيش از اسلام است؛ مانند: بامسي، بهرامي، پشوتن، تير انداز، جمشيديان، خسروي، ده موبد، دينياري، رستمي، سروشيان، شهزادي، كيامنش، كيخسروي و ماندگاري. در نام آنان نسبت به افلاطون و ارسطو هم ديده مي شود.
4- تقسيم بندي طبقاتي ۩
مراد از اين تقسيم بندي، تقسيم بندي طبقات اجتماعي است:
اعيان به معني متشخصين و معاريف شهر مي باشد؛ نه به معناي متمولين. البته ممكن است متمول نبوده ولي از اعيان در شمار بوده اند. تيره هاي خوانين و نواب ها را از اين زمره مي توان دانست.
از اين دسته مي توان به ملك كه منسوبين به ملك التجار هستند، معين كه منسوبين به معين التجار هستند، افشار، عرب يا فاتح، لاري، فرهنگي، غضنفر، رسوليان، روهني، زركش، صراف زاده، كوراغلي و طاهري نام برد.
از نام هاي خانوادگي ملاكين، اكرمي است.
4-4- علما و مدرسين ۩
از اين دسته مي توان بدين نام ها اشاره كرد: مدرسي، علومي، حايري، سعيدي، حايري زاده و مجد الفضلا.
4-5- شعرا و فرهنگيان ۩
از اين دسته اند نام هايي چون آيتي، شكوهي، افصح زاده، ناصر و مشكاتيان.
از نام هاي خانوادگي اي كه در گروه پزشكان اند، مي توان اشاره كرد به امين الاطباء، مسيح الممالك، سلطان الحكماء، حافظ الصحه، فيلسوف السلطنه، صحت السلطنه، شفاء الدوله.
از نام هاي خانوادگي اين دسته در قبل صحبت شد؛ مانند: قناد، خليفه، مازار، شعرباف و ....
4-8- اجزاي حكومتي ۩
در يزد معمولاً از خود يزدي ها كمتر در امور ديواني وارد مي شدند. فرد شاخص ميرزا فتح الله مشير الممالك بود. بعد ها كه دواير دولتي تاسيس شد البته افراد يزدي مشاغلي اختيار كرده اند.
4-9- كارخانه داران ۩
در اين دسته مي توان از نام هاي خانوادگي اي چون هراتي، افشار، صراف زاده و بشارت نام برد.
در اينجا، توضيحي ضروري است و آن اينكه در يزد، تجارت و ملك داري تقريباً توامان بود. كساني كه مايه اي از راه كسب و كار به دست مي آوردند، آن را در زراعت و ايجاد آبادي و ملك داري مصروف مي كردند. به اعتقاد يزدي ها زمين «ميخ طلا» بود؛ لذا تهيه باغ در دوره شهر و حيازت مباحات در بيابان و ايجاد مزارع در مناطق كويري و كوهستاني كه همه مستلزم حفر قنوات بود از زمره سنت آن خطه شمرده مي شود. هميشه زارعان يزدي و مقنيان آنجا شهرت داشتند و به شهر هاي ديگر برده مي شدند. از جمله، رشيد الدين فضل الله همداني، وزير دوره غازان خان و اولجايتو، براي آباداني مزارع ربع رشيدي در تبريز، چند نفر «گاو بنده» يزدي را به تبريز برده بود. (15) ۞ طبقه ملاك كه كارش منحصر به زمين داري باشد هميشه در يزد محدود بوده است. از راه ملك داري زندگي مشكل بوده است.
عكس عروسي دو خانواده از پارسيان هند؛ پارسيان هند از زرتشتيان ايراني اي هستند كه در هند مي زيند و به طور عمده در سده هاي اول و دوم هجري يعني پس از حمله اعراب و در زمان صفوي با اوج گيري بد رفتاري نسبت به آنان از ايران به هند كوچيدند و سنت هاي سرزمين مادري، دين اجدادي و عشق به وطن را حفظ كرده اند.
5- تقسيم بندي مهاجرتي ۩
درباره يزدي هايي كه از شهر يزد به ممالك ديگر يا به شهر هاي ديگر ايران هجرت كرده اند نيز بايد قايل به تقسيم بندي شد. البته مي دانيم بجز زرتشتيان كه به هندوستان هجرت كرده اند، در دوره صفويه، بسياري از يزدي ها به آن سرزمين رفته بودند و در مناصب دولتي و يا كار هاي كسبي مشغول بوده اند.
5-1- براي تجارت در خارج از ايران ۩
در عصر قاجار، يزدي ها بيشتر براي تجارت و يا كسب ها كوچك به شهر هاي مختلف هند از جمله بمبئي، كلكته، حيدر آباد و مدرس (16) ۞ مي رفتند. (17) ۞ همچنين عده اي به مصر رفته بودند. (18) ۞ از جمله اين ها، خانواده خان خليلي معروف به مصري است كه يكي از برادر ها پس از ساليان دراز از قاهره به تهران بازگشت و در تهران به تجارت پرداخت. يزدي ها به شانگهاي و بعضي از شهر هاي ديگر چين هم مي رفته اند. عشق اباد هم از جمله شهر هايي بود كه در قرن گذشته، عده اي يزدي به آنجا رفته اند.
5-2- براي تجارت در داخل ايران ۩
مهاجرت به شهر هاي ديگر به منظور تجارت مرسوم بود؛ از جمله به رشت، بندعباس و بوشهر كه از شهر هاي تجاري و حمل و نقلي كالا به هند و اروپا بود. در رشت مرد شاخصي مثل وكيل التجار تجارت مي كرد كه از آبادي محمد آباد يزد به آنجا رفته بود و به علت حسن شهرت و آزادي خواهي، در دور اول مجلس، به وكالت از گيلان انتخاب شد. او پدر دكتر فريدون كشاورز از رهبران حزب توده و كريم كشاورز، نويسنده و مترجم بود.
5-3- براي كار ۩
مهاجرت به شهر هاي ديگر به منظور معماري، ساختمان سازي، زراعت و قنات كشي مخصوصاً به صفحات بلوچستان و خراسان، و براي اجراي امور نانوايي به شهر هاي خوزستان و بلاد عربي و امور قنادي به اغلب شهر هاي مركز، از خصوصيات شصت هفتاد سال اخير است.
6- خدمات و خيرات خاندان ها ۩
خاندان ها و گروه هايي را كه منشاء خدمات و خيرات در يزد بوده اند را در اين تقسيم بندي مي توان شناساند:
6-1- تجارت داخلي و خارجي ۩
سابقه تجارت يزد قاعدتاً دراز است؛ زيرا شهري است در مركز ايران. نزديكترين راه مشرق و شمال شرقي يا خراسان و غيره به جنوب ايران و بندر خليج فارس از اين شهر مي گذرد. در تاريخ يزد و تاريخ جديد يزد ذكر شده است كه ابريشم از استر آباد به يزد آورده مي شد.
6-2- ملك داري و باغ داري يا زراعت ۩
اغلب تجار و متنمولين، ثروت خود را به ملك تبديل مي كرده اند. باغداري در اطراف شهر و كوهستان ها براي تفريح و تفرج، مرسوم بود ولي در آبادي هاي ناحيه رستاق، بااندرون، توقات و حوالي اردكان و ميبد و عقدا معمولاً به قصد زراعت بوده است.
6-3- صنعت و حرف ۩
آنچه مهمتر از همه بود شعر بافي يا پارچه بافي ابريشمي و نخي و كتاني است. رنگرزي، زرگري، مسگري، كار هاي آهنگري مانند زنجير سازي و طال سازي و صندوق سازي يا مجري و هزار پيشه نيز شهرت داشته است. سفال پزي و زيلو بافي ميبد معروف بود. كار هاي حصيري از الياف و برگ خرما در بافق انجام مي شد. حنا سابي يا مازاري از صنايع اختصاصي يزد بود. حنا از بم و ساير نقاط كرمان و مكران به يزد مي آيد و صادر مي شود. قنادي و نبات ريزي يزد هميشه شهرت داشته است. معماران و مقنيان يزد از صاحبان حرفه اي بودند كه در بسياري از نقاط ايران، آثار شاخص از خويش به جا گذاشته اند.
در پنجاه سال اخير، ايجاد كارخانجات صنعتي بسيار رايج شد و اكنون شهر يزد يكي از مراكز مهم كارخانجات است و مهاجر از هر نقطه اي دارد. بحث از آن، مقاله اي ديگر لازم دارد.
6-4- ساختمان هاي عمومي و موقوفات ۩
مدرسه مشيريه يزد از بنا هاي خير ميرزا فتح الله مشير الممالك؛ نماي مجلسي از مدرسه كه دانش آموزان و مربيان و مسيولين در آن حضور دارند.
از مجموعه آلبوم عكس محمد حسين افشاريه
6-4-1- داراي جنبه فرهنگي ۩
از ساختمان هاي عمومي و موقوفاتي كه جنبه فرهنگي دارد، يكي مدرسه است؛ مانند مدرسه مشيريه ساخته فتح الله مشير الممالك، مدرسه شاهزاده، مدرسه خان و مدرسه كيخسروي ساخته زرتشتيان؛ ديگري كتابخانه است؛ مانند كتابخانه مسجد جامع يا كتابخانه وزيري كه وقفي سيد علي محمد وزيري است كه بنايش ساخته محمد هراتي است و كتابخانه امامزاده جعفر ساخته عطاء الله افشار.
6-4-2- داراي جنبه ديني ۩
از ساختمان هاي عمومي و موقوفاتي كه جنبه ديني دارند مي توان اشاره كرد به مسجد، حسينيه، سقا خانه، خانقاه، بقاع و مزارات كه تعداد آنها بسيار زياد است و در كتاب يادگار هاي يزد (19) ۞ همه آنها احصاء شده است.
6-4-3- داراي جنبه مدني ۩
در گروه ساختمان هاي عمومي داراي جنبه مدني مي توان از برج، كاروانسرا، آب انبار، قنات، مزرعه، آسياب، حمام، بازار و بازارچه نام برد كه تعداد آنها بسيار است و در يادگار هاي يزد احصاء شده است.
6-4-4- داراي جنبه درماني ۩
از ساختمان هاي داراي جنبه درماني مي توان به دار الشفا در عصر ايلخانيان، مريض خانه مرسلين انگليس ها در دوره قاجار، بيمارستان هاي جديد التاسيس اشخاص خير مانند بيمارستان هاي دكتر مجيبيان، دكتر مرتاض، گودرز و محمد صادق افشار اشاره كرد.
7- خاندان ها و حكومت ۩
آخرين نكته اي كه ضرورت دارد مورد اشاره قرار گيرد اين است كه اگرچه يزدي ها در قرون پيشين در دستگاه هاي حكومتي به عنوان مورخ و منجم و وزير مي بوده اند ولي از دوره ناصر الدين شاه است كه بيشتر به سوي تهران آمده و به كار هاي دولتي و خدمات عمومي مملكت داخل شده اند؛ كه از آن جمله مي توان به اين موارد اشاره كرد:
1- كارمندي در وزارتخانه ها؛ بيشتر در معارف، عدليه، ماليه و بهداري
3- تدريس در دانشگاه ها
4- روزنامه نگاري و سياست
8- فهرستي از خانواده هاي مهمتر ۩
آثاري زاده، آزما، آسايي، آقا، آگاه، آيت اللهي، احمديه، اديب رضوي، اصفهاني كه از اصفهان هستند، افشار، افصح، اكرمي كه سيد هستند، امين، برخوردار، بركت، بزرگپور، بشارت كه شامل دو خانواده هستند، بقايي، بمي، بهروز يا كرباسي، پاپلي، پوست فروش كه از خراسان هستند، پهلوان، پهلوانپور، پهلوان زاده، تقوي، توكلي، جلاليان، جليلي كه شامل دو خانواده هستند، جليليان، حاتمي، حايري كه اردكاني هستند، حايري يزدي، حاجي ميراب، حافظي، حفيظي، حكيم زاده، خان بهادر يا معين، خان ملك، خجسته، خراساني، خردمند، خوانين، راجي، رستگار، رسوليان كه از نوادگان حاجي عبد الرسول هستند، رشتي، رضوي، ركن الديني، روهني، رياضي، ريسماني، زركش، سعيدا، سعيدي، سعيدي فيروز آبادي، سيحون، شعرباف، شفيع پور، شكوهي، شمس الديني، شيرازي ملك و عسكري و ...، شيرازي تقوي و ...، صحت، صدارت، صدر الفضلايي، صدر، صدري، صدريه، صراف، صراف زاده، صنعتي، عبد الرسولي يا رسوليان، عرب كه از بحرين هستند، عسكري كه از شيراز هستند، عسكري كامران، علاقه بند، علايي، علايي اردكاني، علومي كه شامل دو خانواده هستند، علوي، غضنفر، فاتح، فاضلي، فرساد، فرهنگ، فرهنگي، فيروز آبادي، فيلسوفي، قريشي، كامران، كرباسي، كرماني يا علي، كسمايي، كلاهدوز ها، كوچك پور، كوراغلي، گرجي، گلستان، گلشن، گندلي، لاري، مازار، مجد يا مجد الفضلايي، محبوبي اردكاني، مدرسي، مدير كه از سبزوار هستند، مرتاض، مرشد، مروج، مروستي، عليم مروستي، مسيح، مشيري، معتمد، معين كه از نوادگان خان بهادر هستند، مقتدري، ملك كه از نوادگان خان ملك هستند، ملكي يا اطبا، مويد، مهدوي، مير علايي، ناظم، ناظمي، نقيب كه سيد هستند، نواب، نوابي، نواب رضوي، نواب وكيلي، وزيري يا وزيري وقت و ساعتي، وكيلي، وكيليان، وكيل زاده، هراتي، هرندي، همداني، ياسايي كه از نوادگان صدر الادبا هستند و يزدي كه از نوادگان شيخ حسين ندوشني هستند.
(1) ۩ در كتاب «فرزانگان زرتشتي»، تاليف رشيد شهمردان و چاپ تهران، سال 1330 يزدگردي، نام عده اي از زرتشتيان يزد آمده است.
(2) ۩ نگاه كنيد به مقاله ژان اوبن
Le patronage culturel en Iran sous les Ilkhans un grande famile de Yazd, Le Monde Iranien et l´ Islam, Tome III, 1973, pp. 107 - 118.
ترجمه فارسي اين پژوهش به قلم ع. روحبخشيان در «يزدنامه»، گردآوري ايرج افشار چاپ شده است به تاريخ 1371 در تهران.
(3) ۩ محمد تقي دانش پژوه و ايرج افشار، تهران، 1341 و سپس در كتاب يادگار هاي يزد چاپ تهران، 1354. ترجمه فارسي آن توسط جعفر غضبان به انجام رسيده و در يزد چاپ شده است ، يزد، 1365.
(4) ۩ كنيه، لقب و نسبت عشاير و ذكر آنها در متون فارسي، نوشته ايرج افشار، مندرج در «ايلات و عشاير»، كتاب آگاه، صص 245 - 241، تهران، 1363.
(5) ۩ جامع مفيدي، نوشته محمد مفيد مستوفي بافقي، تصحيح ايرج افشار، تهران، 1340، جلد 3، صص 413 - 410.
(6) ۩ جامع جعفري، تاليف محمد جعفر ناييني متخلص به طرب، تصحيح ايرج افشار، تهران، 1353.
(7) ۩ درباره خانواده كوراغلي بايد توجه داشت كه از قزوين به يزد آمده اند و جد اعلاي آنان به نام حاجي خليل خان در سال 1215 به دستور فتح علي شاه سمت سفارت يافت و همراه مالكلم به هندوستان اعزام شد. ولي در سال 1219 در آنجا بر اثر منازعه اي كه ميان قراولان هندي و ملازمان ايراني او درگرفت، كشته شد و محمد نبي خان خواهر زاده اش به جاي او مقام سفارت يافت و مبالغي خونبها از جانب دولت هند به پسرش محمد اسماعيل خان داده شد. اولاد او بعد ها در بمبئي و يزد تجارت مي كردند و هنوز هم هستند. (تاريخ منتظم ناصري، چاپ محمد اسماعيل رضواني، جلد 3، صص 458 و 1470، تهران، 1367) تفصيل اين قضيه در تواريخ عصر قاجاري مندرج است. اتفاقاً اسناد مربوط به پرداخت مبالغ مربوط به خونبها و نگهباني قبر ميرزا خليل كه در عهد مانكجي ليمجي صاحب صادر شده در اختيار آقاي اكبر بهروز از منسوبين آنهاست و در «يزد نامه»، جلد 2 چاپ شده است.
(8) ۩ تلفظ: mongabadi
(9) ۩ در مورد خانواده افشار مقيم يزد كه نويسنده از آنهاست بايد توجه داشت كه در عصر صفوي عده اي از افشار هايي كه در امور حكومتي بوده اند در يزد اقامت داشته اند و اما در مورد خانواده خودم طبق شجره نامه اي كه پشت قرآن خانوادگي مندرج است از عهد فتحعلي شاه شناخته شده اند. كربلايي عاشور پدر حاج احمد افشار بود و اين اخير چندين پسر داشت. محمد باقر در شانگهاي تجارت مي كرد و محمد تقي در بمبئي و ميرزا حسن در مشهد و محمد صادق و محمد جواد در يزد و بعضي در سبزوار و كرمان.
(10) ۩ تلفظ: papoli
(11) ۩ ع. (به فتح جيم و تشديد ميم) ساربان، شتربان، شتردار.
(12) ۩ ت. (به ضم واو) نقيب و پيشرو لشگر، پيشرو كاروان، كسي كه پيشاپيش قافله يا زوار حركت مي كند و آواز مي خواند.
(13) ۩ ع. (به فتح سين و تشديد ي) مرد شمشيرزن، كسي كه با شمشير جنگ كند.
(14) ۩ (به فتح قاف و دال) جامه كرباسي رنگ كرده، كرباس كه آن را آبي يا نيلي رنگ كرده باشند.
(15) ۩ تاريخ اولجايتو، از ابوالقاسم كاشاني، تصحيح مهين همبلي، تهران، 1348، ص 116
(16) ۩ تلفظ: madras
(17) ۩ براي اطلاع بر اقدامات آنها و انجمن تجار آنجا به دوره روزنامه حبل المتين چاپ كلكته و مجله ايران ليگ چاپ بمبئي بايد مراجعه كرد.
(18) ۩ عكسي از گروه تجار يزدي مقيم مصر در مجله آينده، سال اول، 1304، ص 238 به چاپ رسيده است. اخبار و اطلاعات مربوط به آنها در دوره مجله چهره نما چاپ قاهره نيز مندرج است.
(19) ۩ كتاب يادگار هاي يزد، نوشته ايرج افشار
فصلنامه علمي - پژوهشي تحقيقات جغرافيايي از تابستان 1365 در شهر مشهد چاپ مي شود. اين فصلنامه توسط پروفسور محمد حسين پاپلي يزدي و با هدف ارتقاي علم جغرافيا در ايران بنيان گذاشته شده است. هيئت تحريريه اين مجله مركب از 32 نفر از اساتيد ايراني، فرانسوي، ژاپني، آلماني و آمريكايي است.
وجود عبارت "جغرافيا عبارت است از روابط متقابل انسان، محيط، تكنولوژي و مديريت" بر روي جلد اولين شماره مجله حكايت از رواج انديشه و فلسفه اي جديد از جغرافيا در ايران دارد. اين مجله با پيدايش خود همواره محيطي براي تبادل انديشه هاي نو و پژوهش هاي تازه در مورد جغرافيا بوده است.
اين مجله با هدف بالا بردن سطح كيفي جغرافيا و چاپ و نشر پژوهش هاي جغرافيايي بنيادي و كاربردي در ايران و آشكار ساختن زواياي تازه اي از ابعاد پژوهشي علم جغرافيا چاپ و منتشر مي گردد.
فصلنامه تحقيقات جغرافيايي به طور مرتب در هر سال، 4 شماره منتشر مي كند. مقالات فصلنامه عمدتاً به زبان فارسي با چكيده انگليسي مي باشد.
امتياز شما به اين مقاله چيست؟
ديدگاه شما درباره اين مقاله چيست؟
* اين متن را رونويسي كنيد 0709740:
فرستادن خصوصي: | برو:
ديدگاه هاي خوانندگان درباره اين مقاله:
10 ديدگاه واپسين از 16 ديدگاه | ديدن همه ديدگاه ها
چرا از خاندان و طايفه علي چي هيچي نوشته نشده ؟؟؟؟؟؟؟
فاميل پدربزرگ من ژرژ بوده
ايشون صد سال پيش از يزد به مشهد هجرت كردند
حالا ما هيچ اطلاعي از اقواممون در يزد نداريم
با چند نفر يزدي صحبت كردم كه ميگفتند ژرژها زرتشتي بودند و ظاهرا الان هيچ خبري ازشون نيست و انگار نابود شده اند
اگر اطلاعاتي در اين زمينه داريد ممنون ميشم در اختيار من بذاريد
سراج موسوي (افشاري )
آقاي محمد كريمي ب اين شماره تماس بگير جريان زندگي متن مثله شماس ۰9138220638 09138937328
اقوام پنجاه سال پيش در يزد شهرستان ميبد بخش بفرو زندگي ميكردن به دلايلي مهاجرت كردن ميخواستم بدونم اكبري ها و برزگرها جز كدوم از دسته هاي قومي طايفه اي و عشيره اي يزد هستن؟
درمورد خانواده تقي پور در يزد مطالبي ميخواستم كه اگه بشه بهم كمك كنيد يادر مورد فاميليشون
سلام من هم به دنبال اجدادمان ميگردم كه عمو اجدادمان پهلوان حلاج يزدي الان ما در قم هستيم ولي از تمام ملك املاك اونها برا ما هيچ نمونده لطفا برا كمك به پيدا كردن فاميلام كمك كنيد
علي ناظم زاده از قم
با سلام و تشكر از سايت بسيار خوبتون من از نوادگان دختري نواب وكيل هستم شرحال جد بزرگمان را در كتاب نواب وكيل مطالعه كردم ولي ميخواستم ببينم در مورد خاندان نواب بيشتر بدانم و آيا نواب پور ها همه از نسل محمد تقي خان بافقي هستند يانه؟ با تشكر
سلام نام فاميل قديم من عرب سرخي هستش و ميخوام اطلاعاتي راجع به اين فاميل بدست بيارم لازم به ذكر هستش كه مقداري از فاميل من به سبزوار هم كوچ كردند با تشكر