fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa ur fa fa fa fa fa fa fa fa fa ar fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa fa azb fa fa fa
بازار بزرگ تبریز دروازه‌های هشت‌گانه تبریز ارک بزرگ تبریز مجموعه باستانی ربع رشیدی (قلعه تبریز) بازار کره‌نی خانا خانه امیرنظام (موزه قاجار) برج یانقین (آتش‌نشانی) موزه بزرگ آذربایجان محله بارون آواک بوستان خاقانی رستوران شهریار (حمام نوبر) مقبره‌الشعراء خانه امیرکبیر خانه پروین اعتصامی خانه کلانتر (شرف‌الدوله) آرامگاه دوکمال گذرگاه تربیت (جاده ابریشم) موزه عصر آهن موزه مشروطه (خانه کوزه‌کنانی) عمارت شهرداری (میدان ساعت) پارک جنگلی و دریاچه شاه‌گؤلی ۸۲ مورد دیگر...
موزه‌ها و نمایشگاه‌های هنری تبریز
خانه امیرنظام (موزه قاجار) موزه بزرگ آذربایجان خانه و موزه استاد شهریار خانه پروین اعتصامی موزه عصر آهن موزه مشروطه (خانه کوزه‌کنانی) عمارت شهرداری (میدان ساعت) موزه مشاغل و بازار تبریز خانه علی مسیو موزه تاریخ طبیعی تبریز نمایشگاه مجسمه‌های بهتونی موزه سفال تبریز موزه قرآن و کتابت تبریز خانه سلماسی (موزه سنجش) خانه لاله‌ای خانه حریری موزه کاریکاتور تبریز خانه صلح‌جو خانه کلکته‌چی (نمایشگاه صنایع دستی) تالار فرش تبریز
پارک‌ها و باغ‌های تاریخی تبریز
بوستان خاقانی تفرجگاه کوهستانی عینالی پارک جنگلی و دریاچه شاه‌گؤلی باغ قارتال (باغمیشه) باغ گلستان تبریز پارک مدرن ولیعصر پارک مینیاتور تبریز پارک ائل‌باغی (سورتمه تبریز) پارک ملی کمتال (کنتال) تفرجگاه جنگلی عباس میرزا پارک مشروطه پارک و باغ‌وحش باغلارباغی تبریز پارک طوبی و بوستان مفاخر تبریز (مقبره سالار ملی)
مراکز تجاری و تفریحی تبریز و آذربایجان
بازار بزرگ تبریز گذرگاه تربیت (جاده ابریشم) مرکز تجارت جهانی تبریز مرکز خرید اطلس مرکز خرید لاله پارک مجتمع تجاری فرهنگی ستاره باران شانزلیزه | سنگ‌فرش ولیعصر (شهریار) دهکده توریستی سیمرغ (امند) پیست اسکی یام (مرند) پیست اسکی سهند مرکز خرید برج بلور (آبرسان) فودکورت لاله‌پارک (هتل کایا) مرکز خرید میلاد نور (ولیعصر)
اماکن مذهبی و مقدس تبریز
مسجد کبود (گوی مچید) مسجد تهماسب (صاحب الامر) گورستان پینه شالوار کلیسای کاتولیک‌ها (عذرای توانا) کلیسا خرابه | سنت استپانوس (جلفا) مسجد جمعه (سبز) امامزادگان دال و ذال کلیسای شوغاگات تبریز مسجد جامع خاروانا مسجد جامع تبریز مسجد حسن‌پاشا (اوزون حسن) مسجد سنگی اسنق (سراب) قیرخ کوهول | چهل غار (مراغه) کلیسای انجیلی تبریز کلیسای پروتستان‌ها (سرکیس مقدس) تبریز کلیسای مریم مقدس تبریز خلیفه‌گری ارامنه آذربایجان (کلیسای ارامنه تبریز) کلیسای سهرقه (سهرل) کلیسا و گورستان مریم‌ننه (ارمنی‌دونن) کلیسای چوپان (جلفا) معبد مهر (مراغه) ۰ مورد دیگر...
کافه‌ها و رستوران‌های تاریخی، سرشناس و مشهور تبریز
رستوران شهریار (حمام نوبر) رستوران عمارت (شاه‌گؤلی) کافه شتربان (اسرافیل) کاروانسرا و رستوران تاریخی یام رستوران زنجیره‌ای جلالی کافه باستان تبریز کافه قنادی رکس رستوران مظفریه تبریز یخچال قائم‌مقام فراهانی کافه رستوران قصر چینی کباب‌سرای هیزم کباب‌سرای ریحان کافه عاشیق‌لار (تیرانداز) فودکورت لاله‌پارک (هتل کایا) ائشح‌لر قعفه‌سی (قهوه‌خانه خران)
اماکن تاریخی، طبیعی، تجاری و تفریحی نزدیک به تبریز
روستای مدفون حیله‌ور (اسکو) دهکده تاریخی کندوان (اسکو) منطقه آزاد تجاری ارس (جلفا) کلیسا خرابه | سنت استپانوس (جلفا) آبشار آسیاب خرابه (جلفا) رصدخانه خواجه نصیر (مراغه) پارک ملی کمتال (کنتال) دهکده توریستی سیمرغ (امند) گنبد غفاریه (مراغه) قلعه بابک (کلیبر) کویر قوم‌تپه جنگل‌های ارسباران (قره‌داغ) غار دیبی‌یوخ آبشار گل‌آخور جنگل چیچکلی قلعه جوشین (جوشین قالاسی) دره شاهیوردی (بستان آباد) پل ونیار کاروانسرای گویجه‌بئل کاروانسرای شاه عباسی (مرند) پیست اسکی یام (مرند) ۲۴ مورد دیگر...
خانه‌های تاریخی قابل بازدید از مجموعه ۸۰۰ خانه‌ی تاریخی کهن‌شهر تبریز
خانه امیرنظام (موزه قاجار) خانه امیرکبیر خانه و موزه استاد شهریار خانه پروین اعتصامی خانه کلانتر (شرف‌الدوله) موزه مشروطه (خانه کوزه‌کنانی) خانه علی مسیو خانه حیدرزاده خانه بهنام (دانشکده هنر) خانه گنجه‌ای‌ زاده خانه شربت‌اوغلی خانه مجتهدی خانه ثقه‌الاسلام موزه سفال تبریز خانه قدکی خانه سلماسی (موزه سنجش) خانه نیکدل (ستاد ۲۰۱۸) خانه اردوبادی خانه نقشینه تبریز خانه ختایی (خانه هنرمندان) خانه نیشابوری تبریز ۱۵ مورد دیگر...
اماکن متروک و ممنوعه تبریز
خانه کلانتر (شرف‌الدوله) کلیسای کاتولیک‌ها (عذرای توانا) مسجد حسن‌پاشا (اوزون حسن) کنسولگری متروکه آلمان نازی در تبریز خانه باقرخان (سالار ملی)
اماکن و مناظر طبیعی تبریز و آذربایجان
مجموعه باستانی ربع رشیدی (قلعه تبریز) بوستان خاقانی تفرجگاه کوهستانی عینالی پارک جنگلی و دریاچه شاه‌گؤلی باغ قارتال (باغمیشه) باغ گلستان تبریز پارک مدرن ولیعصر دهکده تاریخی کندوان (اسکو) آبشار آسیاب خرابه (جلفا) پارک مینیاتور تبریز پارک ائل‌باغی (سورتمه تبریز) پارک ملی کمتال (کنتال) دهکده توریستی سیمرغ (امند) تفرجگاه جنگلی عباس میرزا قلعه بابک (کلیبر) کویر قوم‌تپه جنگل‌های ارسباران (قره‌داغ) غار دیبی‌یوخ آبشار گل‌آخور جنگل چیچکلی قلعه جوشین (جوشین قالاسی) ۱۸ مورد دیگر...
خیابان‌ها و محله‌های مشهور تبریز
محله بارون آواک گذرگاه تربیت (جاده ابریشم) شانزلیزه | سنگ‌فرش ولیعصر (شهریار) چهارراه آبرسان تبریز خیابان شهناز تبریز فلکه بزرگ ولیعصر تبریز خیابان ششگلان تبریز داش ماغازالار (مغازه‌های سنگی)
این اماکن دیگر وجود ندارند.
تالار تئاتر ارک تبریز مسجد حسن‌پاشا (اوزون حسن) عمارات عالی قاپو (شمس العماره تبریز) کاخ‌ها و عمارات باغشمال تبریز خانه حسین‌خان عدالت کاخ و عمارت صاحب دیوان تبریز عمارت صادق همایون تبریز هتل اروپا تبریز عمارت و مقبره شام غازان تبریز تئاتر آرامیان تبریز عمارت شهربانی تبریز خانه باقرخان (سالار ملی) مقبره‌العرفا مقبره‌الوزرا
اماکن تفریحی و هیجان‌انگیز تبریز و نزدیک به تبریز
پارک ائل‌باغی (سورتمه تبریز) دهکده توریستی سیمرغ (امند) پیست اسکی یام (مرند) پیست اسکی سهند تله‌کابین تبریز پاراگلایدر تبریز
۱۸۳ مکان منتشرشده | بیش از ۴۰ مکان دردست انتشار   ثبت مکان جدید
توصیه‌ها و پیشنهادات غذاها و سوغاتی‌ها آداب و رسوم مشاهیر تبریز سفرنامه‌های تبریز موسیقی آذربایجانی رقص آذربایجانی زبان و ادبیات گرافیتی‌های تبریز هتل‌های تبریز نقشه‌های تبریز امکانات ترابری
سه شنبه، 1 خرداد 1397
شاعر، نویسنده ایرانی قرن پنجم هجری و سرایندهٔ اثر حماسی گرشاسپ‌نامه است. وی در سال ۴۶۵ هجری در گذشت. مقبره وی در تبریز است.
اسدی از چند جهت در تاریخ ادبیات ایران حائز اهمیت است: کهن‌ترین دستنویس فارسی که به دست آمده‌است به خط اسدی طوسی‌است. علاوه بر این وی نخستین واژه‌نامهٔ فارسی را (بنا بر آنچه امروز ما رسیده‌است) به نام لغت فرس تدوین کرد.
از زندگی اسدی طوسی دانسته‌های زیادی در دسترس نیست. آگاهی‌های اندکی که از او امروزه در دسترس است را می‌توان به دو دسته بخش‌بندی کرد. دسته نخست دانسته‌های پراکنده‌ای است که در آثار خودِ اسدی طوسی و منابع دیگر یافت می‌شود. اسدی در پایان کتاب الابنیه ابومنصور موفق هروی نام، نسب و تخلص (یا لقب) خویش را یاد می‌کند. در دیباچهٔ گرشاسپ‌نامه به طوسی‌بودن خویش اشاره می‌کند و در پایان این کتاب و در پایان مناظره مسلمان و گبر به تخلص یا لقب خود (اسدی) اشاره می‌کند. اسدی در پایان الابنیه، انجام نگارش کتاب را شوال ۴۴۷ قمری آورده‌است. در دیباچهٔ گرشاسپ‌نامه نیز می‌گوید که این منظوم را به خواهش محمد حصی یا حصنی وزیر ابودلف شیبانی فرمانروای نخجوان، به نام وی سروده‌است و در همان‌جا می‌گوید که در ۴۵۸ قمری آن را به پایان رسانده‌است. نظامی، شاعر پرآوازه سده ششم، در قطعه‌ای در سخا و سخن به بخل سلطان محمود به فردوسی و نواخت‌یافتن اسدی از سوی ابودلف اشاره دارد. رشید وطواط ذیل صنعت «الاغراق فی‌الصفه» تنها یک دو بیتی از علی اسدی شاهد آورده که در آثار بازمانده از اسدی و منابع دیگر دیده نمی‌شود. از این رو آگاهی‌های دقیق از زندگانی اسدی، کم‌وبیش به واپسین دهه از زندگی او محدود می‌شود و پیش از این تنها می‌دانیم که در طوس زاده شده و در ۴۴۷ قمری نسخه الابنیه را رونویسی کرده‌است.
دسته‌دوم سرگذشت‌نامه‌هایی هستند که در آنها از اسدی توسی یاد شده که در این میان، تذکره‌الشعرای دولتشاه سمرقندی از همهٔ آنها کهن‌تر است که در سال ۸۹۲ هجری قمری نوشته شده‌است و به گفتهٔ دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، سرچشمهٔ بیشتر آشفتگی‌های موجود در زندگی‌نامهٔ اسدی طوسی به‌شمار می‌رود. در منابع کهن‌تر از تذکره دولتشاه، همچون چهار مقالهٔ نظامی عروضی، و لباب‌الالباب عوفی، نامی از اسدی طوسی نیامده است، شاید به این دلیل که نظامی عروضی به شاعرانی که به دربارهای کوچک رفت‌وآمد داشتند، توجهی نداشته‌است، و عوفی نیز بیشتر به شاعران قصیده‌سرا پرداخته‌است.
مقبرهالشعرای تبریز، محل دفن حدود ۴۰۰ تن از دانشمندان و ادیبان نام‌آور ایران است.
کسانی که سرگذشت اسدی را نوشته‌اند، به دین و مذهب او اشاره‌ای نکرده‌اند. بر پایهٔ گفتهٔ خالقی مطلق، در مسلمان بودن او و اعتقاد استوار اسلامی او جای گمانی نیست؛ ولی به‌درستی دانسته نیست که او شیعه بوده یا سنی. در مناظرات او و در گرشاسپ‌نامه، جز ستایش اسلام و پیامبر آن هیچ‌کجا ستایشی از ابوبکر و عمر و عثمان یا علی نیست.
ولی در دیباچه گرشاسپ‌نامه هنگام ستایش پیامبر اسلام، به موضوع شفاعت اشاره می‌کند. سپس در ستایش دین اشاره به ظهور مهدی در پایان جهان دارد که بر پایه گفتهٔ خالقی مطلق و ابوالفضل خطیب دلیل بر تشیع اوست. او همچنین بلافاصله پس از اشاره به ظهور مهدی می‌گوید:
تو آنچ از پیمبر رسیدت به گوش به فرمان بجای آر و آن را بکوش
بر اسپ گمان از رده بیش و کم مکوشت به دوزخ برد بافدم
سر هر دوره راست کن چپ و راست از آن ترس کانجا نهیب و بلاست
وزان بانگ کاید در آن رهگذار که ره دین مر این را و آن را بدار
نشین راست با هر کس و راست خیز مگر رسته گردی گه رستخیز
چون این سخنان پس از ظهور مهدی آمده‌است، خالقی مطلق این نتیجه را می‌گیرد که اسدی زادهٔ شهر شیعه‌نشین طوس و از خانواده‌ای دارای مذهب تشیع بوده‌است، ولی خود به خاطر تسنن محیط و ممدوحان خود و بیشتر به خاطر تفکر مذهبی خود، به هیچ‌یک از مذاهب اسلامی وابستگی نداشته، بلکه بیشتر پیرو محمد و قرآن بوده‌است. در مناظره عرب و عجم یک جا به عرب‌ها به خاطر کشتن علی و فرزندان او حسن و حسین و هم به خاطر کشتن عثمان می‌تازد. از این رو در دفاع از دین اسلام به دین زرتشتی تاخته‌است، ولی از سوی دیگر حس میهن‌پرستی او نیز تا آن پایه است که مسلمان ایرانی را برتر از عرب می‌داند.
از پاره‌ای از مطالبی که در گرشاسپ‌نامه آمده به خوبی پیداست که اسدی افزون بر چیره‌دستی در شعر و حماسه‌سرایی، در علوم دینی، فلسفه، تاریخ، جغرافیا و نجوم نیز آگاهی‌های چشمگیر داشته‌است و در همین منظومه چنان به موضوعات دینی و حکمی توجه نشان می‌دهد که او را «حکیم» لقب داده‌اند. اسدی با دیوان‌های شعرای عرب نیز آشنایی داشته و پاره‌ای مضامین آنها را در گرشاسپ‌نامه به کار برده‌است. چنان‌که فروزانفر نشان می‌دهد، مضمون دو بیت از اسدی با دو بیت از متنبی شاعر پرآوازه عرب به خوبی تطبیق می‌کند.
از مناظراتی که اسدی توسی سروده‌است، پنج مناظره امروزه در دست است. هم خالقی مطلق و هم خطیبی بر این باور هستند که هر پنج مناظره سرودهٔ یک‌نفر هستند و خالقی بر این باور است که سنجش بین مناظره‌ها و گرشاسپ‌نامه به روشنی نشان می‌دهد که همهٔ آنها روی هم جز از یک شاعر نیستند.
این مناظره‌ها در قالب قصیده هستند که در فارسی و عربی تا آن هنگام بی‌سابقه بوده‌است (هرچند که در پهلوی چنین نیست و پیش از آن شعری به این گونه به نام درخت آسوریگ بوده‌است). عرب و عجم، مغ و مسلمان، نیزه و کمان، شب و روز، آسمان و زمین. در نخستین مناظره، عرب و عجم، به برتری ایرانیان بر عرب‌ها پرداخته شده‌است. دومین مناظره، مغ و مسلمان، دربارهٔ برتری مسلمانان بر زرتشتیان است که این مناظره، به روشنی یک نوشتهٔ ضدشعوبی است. زمینه‌های متناقض این دو مناظره برخی از پژوهشگران را بر آن داشته تا اینگونه بپندارند که مناظره عرب و عجم از اسدی توسی نیست؛ ولی بر پایهٔ گفتهٔ خالقی مطلق در دانشنامه ایرانیکا، می‌توان این دو مناظره را اینگونه توجیه کرد که به باور اسدی توسی، یک مسلمان ایرانی برتر از یک مسلمان عرب است، اما یک مسلمان، از هر قوم و نژادی که باشد، از یک ایرانی زرتشتی برتر است.
هر دو این مناظره‌ها نسبت به دیگران از نظر هنری کمتر پخته و در مرتبه فروتری جای دارند. مناظره‌های اسدی توسی بر شعر فارسی تأثیری شگرف بر جای نهاد و از پس شاعران بسیاری به تقلید از او به این گونه شعر روی آوردند.
اسدی سرودن گرشاسپ‌نامه را در پیرامون سال ۴۵۵ هجری قمری در نخجوان و به درخواست محمد بن اسماعیل حصی (یا حصنی)، وزیر ابودُلَف شَیبانی و برادرش ابراهیم، آغاز کرد و آن را در سال ۴۵۸ قمری به پایان رسانده و آن را به امیر پیشکش کرد. گرشاسپ‌نامه نزدیک به ۹ هزار بیت در بحر متقارب دارد؛ کهن‌ترین دست‌نوشتهٔ آن در ماه سفر سال ۸۰۰ قمری رونویسی شده‌است و نزدیک به ۷ هزار بیت دارد. در گرشاسپ‌نامه، ماجراهای گرشاسپ، پدربزرگ رستم که از تخم جمشید بوده و در خدمت ضحاک است، روایت می‌شود. در تاریخ سیستان و مجمل‌التواریخ روایت‌هایی دربارهٔ کتابی به نام «کتاب گرشاسپ» یا «اخبار گرشاسپ» نوشته ابوالمعید بلخی آمده‌است که نشان می‌دهد این کتاب منبع اسدی توسی برای سرودن گرشاسپ‌نامه بوده‌است. اینگونه به نظر می‌رسد که اسدی توسی می‌خواسته گرشاسپ را برتر از رستم، دیگر پهلوان اسطوره‌ای ایرانی نشان دهد، اما بر پایهٔ گفتهٔ خالقی مطلق، چندان در این راه کامیاب نبوده‌است. دغدغه اصلی اسدی توسی قافیه‌پردازی است، از این رو تک‌بیت‌ها بر کل داستان در اولویت هستند. او از اصطلاحات کهن فارسی و عبارات عربی بهره برده‌است. در گرشاسپ‌نامه شاعری، زبان‌شناسی، فلسفه و عرب‌گرایی اسدی نمایان است، اما بلوغ، حکمت، میهن‌پرستی و جهان‌بینی که در شاهنامه هست، در گرشاسپ‌نامه دیده نمی‌شود.
گرشاسپ‌نامهٔ منظومِ اسدی توسی با اصل داستان تفاوت چندانی ندارد و به گفتهٔ فروزانفر، اسدی به‌طور قطع از تصرف و تغییر در آن خودداری کرده و به آن سخنی نیفزوده و اصل قصه را تغییر نداده، چنان‌که از سنجش آن با داستان گرشاسپ که در آغاز تاریخ سیستان آمده و از روی کتاب ابوالموید نوشته شده، روشن می‌گردد.
این واژه‌نامه برای آن نوشته‌شده‌است که واژه‌های ناآشنایی که در فارسی دری یافت می‌شوند را برای مردمان اران و آذربایجان تعریف کند. این واژه‌نامه کهن‌ترین واژه‌نامه در دسترس به زبان فارسی است که بر پایهٔ شعرهای نمونه نوشته شده‌است. در این واژه‌نامه دانسته‌هایی جسته و گریخته دربارهٔ نام‌های برخی از شعرای سده چهارم قمری یافت می‌شود. از این واژه‌نامه چندین دست‌نویس در ایران و جای‌های دیگر در دسترس است که با هم تفاوت‌های بسیاری دارند. گویا کهن‌ترین آنها در کتابخانه و موزه ملی ملک در تهران قرار دارد که به سال ۷۲۲ قمری رونویسی شده‌است. دیباچه این دستنوشته از سال ۱۳۰۲ هجری (۱۸۸۴–۸۵ میلادی) است که در آن گفته شده اسدی این کتاب را به درخواست «پسر خویش»، اردشیر بن دیلمسوپار نجمی» نوشته‌است که او از اسدی به نام «حکیمِ جلیلِ اوحد» یاد می‌کند.
اسدی در نزدیکی‌های سال ۴۶۵ قمری درگذشت و در کوی سرخاب تبریز به خاک سپرده شد و گورستان محل دفت او بعدها به مقبره‌الشعرا نامبردار گشت. از این رو شاید بتوان گفته که اسدی در پایان زندگی خویش در تبریز می‌زیسته‌است.