kk en ru kk kk kk en ru es en ru kk bg kk kk ba hbs_cyr kk ru bg kk en kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en ru kk kk en en sv en en kk en ky en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk it kk es kk it kk en kk it kk ky kk kk kk kk kk ky kk kk it kk es kk it kk en en kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en kk
Ақыртас кешенінің құпиялары | МAKALA.KZ
Сіз осындасыз: Home → ТАРИХ → Ақыртас кешенінің құпиялары
Аталарымыздың сол замандарда қазіргідей дамыған техникасы жоқ кезде осындай адам айтса нанғысыз ірі кешенді тұрғызуы керемет-ақ!
Енді осы Көркембек пен Қуандық Шаған аталарымыз соққан Ақыртастың құпиясына келейік. Бұл тарихи кешен – күрделі құпияға толы алып нысан. Тіптен мұның құрылысына қарап еріксіз таң қалмасқа амалың жоқ. Ата-бабаларымыздың өркениеттің даму барысында мәдениетімізге қосқан үлкен үлесі болған Ақыртас сарайы — тұла бойы тұтас жұмбақ күйінде аумағы 2,5 гектар жерді алып жатыр. Оның 70-ке жуық бөлмелері бар болған. 15 колонна галереясы мен ортада жарты гектар ашық алаңы бар, сырт қабырғаларының ені 5 метр болып, ірге тасы 2 метр тереңдікке қазып орнатылған ірі тас блоктармен қаланған. Салмағы бірнеше тонналық тастарды, сыналап қалай сындырғаны әлі күнге дейін белгісіз. Әрбір 20 см аралықта шеңбері 2,5-3,0 см болатын, тереңдігі 5-8 см үңгілеумен қатты тау ағашынан сына жасап сонымен жарып сындырғанға ұқсайды.
Қорғанның 4 қақпасы бар, біреуі солтүстікте, үшеуі оңтүстікте. Тұрғын үйлер ішкі ауланың төңірегіне топтастырыла салынған қызмет көрсететін және шаруаға қажетті бөлмелер кешенінен тұрады. Ауланың түпкі жағында оңтүстік есік жақтағы Ақыртас иесінің жатын және қонақ үйі орналасқан сыңайлы. Солтүстік есік жақтағы үйлер қызмет ететін адамдар мен күзетшілерге, бір бөлегі ат қораға арналғаны байқалады және су қоймасы бар орталық аула, қорған әскерлерінің алаңы немесе діни рәсімдер атқарылатын орындар орналасқан. Қалаға судың жеткізілуінің де өзіндік сол кездері құпиялары сақталған. 4-5 шақырым қашықтықта жатқан Ұзын-бұлақ тау шатқалынан осы ғимаратқа су жеткізетін қыш құбырлар желісі әкелінген. Көлемі үлкен шеңберлі 20-18 см, тұрқы 45-60 см, ал қамалдың ішкі бөлмелеріне кіші шеңберлі су құбырлары жүргізілген. Негізі, судың іргесіндегі Ұзын-бұлақтан тартылмай сонау бастау басынан тартылуы да екі жағдайға байланысты:
бірінші, қамал жау қоршауында қалған жағдайда су жасырын жер асты арқылы қалаға келіп тұруы үшін,
екінші, су аязды күндері қатып қалатын жағдайды ескеріп, сонау шатқалдың 4 шақырым қашықтықтағы суы мол қатпайтын бастау табанынан тартылған. Осылайша қаланың ішкі және сыртқы жақтарынан су құбырлары желісі жүргізілген.
Міне, ақиқаты әлі де толық ашыла қоймаған, әртүрлі болжамдарға байланған алып құрылыстың жалпы көрінісі осындай. Бірақ, әлі де оның құпия сырларына қаныға алмаған жұрттың, кейде: «Неге алып құрылыс осы арадан соғылды?» деген қызығушылық сұрақтарын туғызары да қақ. Әрине, әрнәрсенің өз себебі болатындай мұның да өз есебі бар.
Біріншіден, төбе астында тас блоктардың жетерлік қоры бар.
Екіншіден, іргесінде ағып жатқан мол сулы Ұзын – бұлақ өзені болған.
Үшіншіден, кірпіш – құбыр өндіруге сары топырақ қоры жеткілікті.
Төртіншіден, 40 шақырым күн батысында ежелгі Тараз  қаласы, Ақыртаспен бір бағытта әлемді байланыстырған Ұлы Жібек жолы бойында қатар жатыр. Осындай экономикалық және саяси мақсат көздеген де болуы керек. Қалай айтсақ та  қамал құрылысы өте сауатты, геометриялық есептерге сәйкес соншама сәтті атқарылған. Салмақ түсетін топырақ жынысының тығыздығы, жерасты су деңгейі, ғимараттың жалпы жерге түсер салмағы, ірге тасының жерге қазып орнатылуы, осы айтылған ережелер Ақыртаста өте ұқыпты қатаң сақталынған. Адам айтқысыз ғимараттың сыртқы қабырғаларының қалыңдығы 5 метр, әрбір метрге 15 см ішке қарай еңкіш (уклон) ережесін қатаң сақтап отырғаны сүйсіндіреді. Осындай зор көлемді 5 метрлік 15 тас бағаналардың тізбегі күн батыс терістікке қарай қатар орналасқан.
Ғажап! Тас өндіруді, өңдеуді, оны 500 метр қашықтықтан құрылыс орнына жеткізуді, одан әрі қамал тұрғызуды т.с.с бабаларымыздың күш-құдыретінің бұл шаруаны қалай жүзеге асырғанына еріксіз таң қалмасқа амалың жоқ!
Осылайша тарихы әлі күнге тылсым күйінде қалып келе жатқан, аты аңызға айналған бұл құрылыстың әлем мәдениетінен мен мұндалап тұрып орын алары ақиқат. Аталарымыздың тарихтың даму барысында сан ғасырлар бойы Еуразия даласын көшіп-қонып жүріп-ақ қала мәдениетін дамытып, ғаламдық өркениетте мәдениеттің озық үлгісін жасай білгені керемет!
«Ежелгі Тараз ескеркіштері» тарихи-мәдени қорық-музейінің
«Ежелгі Тараз ескерткіштері» тарихи-мәдени қорық-музейінің ғылыми қызметкері
Get the latest news in your inbox, free!
Ой түбінде жатқан сөз (М.Кемелдің даналық дәрістері )
Құмардың құрсауында қалған құрбандар
Баласағұн қаласы ежелгі жазба әдебиеттерде
Пікір жазып бірінші болыңыз!
Осы пікірге жауап болса маған ескертү жіберу
Осы пікірге жауап болса маған ескертү жіберу
Ой түбінде жатқан сөз (М.Кемелдің даналық дәрістері )
Ұлттық киім – көркіңді ашар болмысың
Құмардың құрсауында қалған құрбандар
Баласағұн қаласы ежелгі жазба әдебиеттерде
Әрбір адам ке­мел ке­ле­шек­ке қадам басқысы кел­се құндылықтар жоғалып кетпесіне амал қылуы міндет. Осы тұрғыда халыққа қызмет ету үшін «www.makala.kz» сай­ты мемлекеттік мәртебеміздің ар­ту­ы­на үлес қосады де­ген ой­да­мыз.
Ой түбінде жатқан сөз (М.Кемелдің даналық дәрістері )
Ұлттық киім – көркіңді ашар болмысың
Құмардың құрсауында қалған құрбандар
Рейтингтегі алғашқы 6 мақала
Ана тілің – арың бұл... (127)
Жетім көрсең жебей жүр! (86)
Қариясы бар үйдің, қазынасы бар (66)
Құран сүрелерін жаттаудың маңыздылығы (50)
«Тәуелсіздік саған не берді, Сен тәуелсіздікке не бердің?»... (47)
Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде (43)
© Copyright 2011-2017 МAKALA.KZ
Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.