kk kk kk hbs_cyr pt de kk kk kk ko kk kk kk uk kk kk en kk kk kk kk en ru kk kk en kk tt kk en ky uk kk en kk kk kk en kk uk kk uk kk en kk kk en kk kk kk kk en kk kk kk kk tt en kk kk uk ky kk kk kk kk en kk kk kk kk en kk en kk kk kk kk en kk kk kk kk en kk kk kk kk en kk en kk kk kk kk en kk kk kk kk en kk kk kk kk en kk kk kk kk en kk kk kk kk en kk kk kk kk en kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk en kk ru kk kk kk kk en kk kk kk tt en kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk en kk kk kk kk kk kk kk kk en kk en kk kk uk uk uk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk en ru kk kk ru kk kk en kk kk kk kk kk kk kk de kk kk ru en kk en
Нағашыбай Қабылбек: Тыныштықбек – өлеңде әулие ме? – “ЕлАна” әлеуметтік, қоғамдық-танымдық сайты
…Бұлбұлдар зим-зия, құйқылжыта сайрайтын кей күндері.
Көздерін тарс жұмып алған шие гүлдері.
Бес тал сақалдай, діндар қазақ иегіндегі…
Бұл жасыратыны жоқ бүгінгі дін атын жамылып, ислам жолы осы деп жүргендердің кескін-келбеті. Ақын заманның ағымын, қоғамның құбылысын жіті бақылап отырады. Қалғымайды, талмайды. Ізденіс үстінде…
Бізде, бас бар, ауыз бар, көтен бар…
Бізде сот бар, прокурор бар, полиция бар…
Бізде қаулы бар, қарар бар, жарлық бар…
Бізде Күн бар, жел бар, су бар…
Бізде маса бар, қандала бар, егеуқұйрық бар…
Бізде Ту бар, Елтаңба бар, Әнұран бар…
Ашынған ақынның жан айқайы осылай шықса керек-ті. Дүбірлі дүниенің көшіне ілескен қазақ қоғамы – кемшіліктен ада деп кім айта алады?
Сөз басында айттым, Ақын, жаңашылдыққа талпынады. Болдым-толдым деп тоқмейілсу жоқ. Поэзияның сан қырлы тұстарына үңіліп, оқырманға қатпаралы ойдың қыртыс-қыртысын ашып көрсету үшін жаңаша стилге жүгінеді. Сөзді ойнату арқылы көкіректі кернеген бұла шумақтарды сәтімен қалыпқа құя салады.
Түске дейін – арман, түстен кейін – жалған.
Сөздің құрты – Елге, көздің құрты – Жерге…
Сыртындағы – жәй тән,
Бұқарасыз тілім – буындырылған ілім…
Көсемсиді шерге, көлгірсиді желге…
Қанжылаған безден, тамшылаған көзден…
Білінбеді Көктен, көрінбеді көптен…
Еһһ…Түске дейін – арман, түстен кейін – жалған.
Жаным қалса Елде, тәнім қалса Жерде.
Осы топтамадағы тың теңеулерді, сәтті толғаныстарды сүйсінбей оқу, тебіренбей оқу мүмкін емес. Талай ақын таптауырын қылған, езіп-жаншыған тақырыптарға басқа қырынан келіп, мүлде бөлек ой айта білу нағыз ақынға ғана тән мінез болса керек. …
Өзімдегі болмаса ой-сана мас,
Күдік қалай дәтімді найзаламас?
Көкке қарап ойланған көл көзіне
Ақ құйрығын тосады Ай жалаңаш!
Қара су да дірілдеп… семіз тіптен!..
Дию ойнап тұрғандай кеңістікпен.
Бұлт арқырап қояды терістіктен.
Дуы да жоқ шалғынның ұнатымды.
Таулар жақтан бөрі үні шұбатылды.
Бірінші рет байқадым, сарғыш қана
Құла Түзге күйлеген Бұқа-Түнді!
Көктем жайлы жазбаған ақын бар ма, сірә да? Алайда Тыныштықбек ақынның көктемі өзгеше көктем.
Көктем Тілі – көгжілтім мазданар Тіл,
Жапырақтардан жаратар Жаз қанатын!
Бұл Маусымның тас екеш тасының да
Жүрегі бар әдемі қозғалатын!..
Көктем шіркін – жасампаз Өлөң көші!..
Жанымнан да кетердей денем көшіп!..
Бұл Маусымда ең сорлы азғынның да
Күн туралы сөйлейді көлеңкесі!
Күркіреген нөсерлі, сәлемді Аспан!…
Жалаңаяқ жүгірем!.. Жалаңбас та!..
Бұл Көктемді, Мыйынан жусан аңқып,
Сүйе алатын жан бар ма менен басқа!
Нұрлана алмай қиналсам ізгі іліммен,
Сырт кіріммен – жоламан – іш кіріммен.
Бұл Көктемдей әлемде кірпияз жоқ,
Сәл күрсінсем, бүршігі түшкірінген!..
Ән салған маң, әлпеншек-нұрға асылып –
Бұл Көктемді армансыз құшу үшін,
Кетемін мен жасырын, қырға шығып!
Қырға шығып, қызынып той-тобында!..
Бұлтын алып келермін қайтарымда!..
Аңғалды да сүйемін Көктемде бұл!
Ақымақты да! Көшенің сайқалын да!.
Оқырманын елітіп, баурап отыру ірі ақындарға ғана берілген бақ. Тыныштықбек бұл жағынан бағы жанған ақын.
….Әй, батып бара жатқан ана Күнді-ай, ә!…
Болмаушы еді ғой түр ондай?!..
Бұлттарға дейін қаны шашырап бауыздалған бұландай!…
….О әділ Нөсерім менің!..
Сөйлеп-сөйлеп алады да күркіреп,
Жалған Дүние етегін қара дауылмен түре сап,
Өкіртеді-ай сойқан найзағайларымен шатыр да шұтыр дүре сап!..
Сонда, Жаңбырмен бірге ағып кетердей бар күнәм,
Жан-дүнием Көкке қарай дір-дір тартылып, мен тұрам…
Сөзбен сурет салу арқылы ақын табиғат пен адам болмысын көз алдыңда жарқ еткізеді.
Сол кезде ақынның тапқырлығына тамсанасың, қызығасың….
Алайда топтамадағы керемет өлеңдердің ішінен іргелі ақынның қаламынан шықты деуге келмейтін шумақтар да кездесіп қалады. «Бір биеден ала да, құла да туады ғой» деп, жылы жауып қоюға да болушы еді, бірақ оған оқырманы ретінде, немқұрайлы қарауға дәтім шыдамады.
Отқа күйген, нұрға күйген, жарыққа…
Пәруана… бойындағы шалық па?
От пен Оттың, Нұр мен Нұрдың сүйісі – ол!
“Жынды көбелек” – түк ұқпайтын халыққа.
Жанымды жеп қоймас үшін күйе-мұң,
Күн Нұрының етегінен сүйемін…
Жерлеймін мен пәруананың да сүйегін,
Қош үстеуде Ақылымның қошына…
Сүйегімді жерлеп ертең халайық,
“Жындыкөбелек” деп, жазып қояр тасыма.
Осы жырдан не түсінуге болады? Айтар ой да, алдыға қойған мақсат –мұратта көмескі. Тағылымдық ешнәрсе көрінбейді.
Бұл – Құдайдың жоғы ма, бары ма:
Елім деген, Жерім деген Жаныма
(тұтас болмысы жарадан көрінбейтін)
Шыбын екеш шыбын да тышып кетуден ерінбейді!
Ол да – Елім мен Жерімнің шыбыны ғой!
Жалған Дүние – ұрғашы? Ол – ашына?..
Жұмбақ па ғұмыр мәні?
Сенбеймін мен адамның баласына.
Бәрі де – құбылмалы.
Берер деп те тоспаймын Жұмақ аян.
Бар менің бөлек дінім.
Сайтанымның пиғылынан біле қоям,
Ақын кейде жамырай төгілген ойлармен арпалысып отырып, түсініксіз, күңгірт дүниелерге қалам сілтеп қоятынын аңғармай қалатындай. Әсіресе, дінге келгенде қатқылдау байлам жасауға бейім. Алланың жолында жүрген адамдардың ішінде де түрлі пиғылдағы адамдар барын ешкім жоққа шығармас. Бірақ көпке топырақ шашуға бола ма? Көпке топырақ шашқан адамның көмусіз қалатынын Тыныштықбек ақын білмейді дегенге кім сенер?!
Жерін сатайын деп жатыр біреулер.
Елін сатайын деп жатыр біреулер.
Ертең дұшпандар келеді де…
Ол жайнамазда жайрап қалады!…
Ұрып қойыппын ондай намазын!
Сіз ақынның бұл жазғанын оқып, мынау ақын құдайсыз екен деп шошып кетпеңіз.
…Яғни, барша жаратылыс пен құбылысты,
Құдайдың жұпар Демі араласқан һәм Құдайды – жақсы көрем!
Мендегі сондай ғашықтық –
– қиял да ұшып өте алмайтын қашықтық – деп өз ұстанымын нығырлап қояды.
Кейде ақын өлеңді жаңылтпашқа айналдырып жіберетіні бар. Оны мына шумақтардан анық аңғару қиын емес.
О Дүниедегі өмір, Тәңір,
– Дүниеде кім өлмейді, не өлмейді?
– Ажал өлмейді, жемір.
– Өйткені, ол – Өмір.
Періштемін! – деп, сыңқ етті.
Ажал иісі мүңк етті.
«Хаққа да аян – ақындықтың мәңгі бітпесі.
Ажал оғы – Поэзияның жәй бір нүктесі».
Әрлі ойларымен, татымды жырларымен қалың қазақ жұртын қуантып жүрген Тыныштықбек секілді мықты ақынды сүріндіру ойымда жоқ. Бәрібір – мықтының аты мықты. Мен ақынның жақсылығын асырып, поэзиядағы кейбір көзге көрініп тұрған кемшін тұстарын бауырлық ниетпен ашып көрсетуге тырыстым. Бұл – әдеби порталдағы топтама өлеңдеріне жасалған шолу ғана. Ірі ақындардан тек жақсы жыр күту – барша оқырманның талап-тілегі. Мен осы тұрғыдан келдім. Қателік-кемшілік – Ханның қызында да болатын нәрсе. Оны көріп тұрып айтпау, жанашырдың ісі емес. Ал одан нәтиже шығару ақынның парасат –пайымына сын!
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және «Әдебиет порталына» гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. Эл. пошта: Adebiportal@gmail.com 8 (7172) 79 82 06 (ішкі – 112) © adebiportal.kzhttp://adebiportal.kz/kz/news/view/19076
Ақынға ақын арам болса, жаман да...
Азат Перуашев: «Қазақ тұлпары» – біздің ұлттық бренд
“ЕлАна” әлеуметтік, қоғамдық-танымдық сайты