kk en ru kk kk kk en ru es en ru kk bg kk kk ba hbs_cyr kk ru bg kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru pt af en ky en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk it kk en kk pt kk pt kk it kk ky ru kk kk kk kk ky kk kk it kk en kk pt kk pt en kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en kk
Ұлттық спорт түрлері заманға сай икемделсе игі еді... | МAKALA.KZ
Сіз осындасыз: Home → МӘДЕНИЕТ → Ұлттық спорт түрлері заманға сай икемделсе игі еді…
Ұлы даланы мекен еткен жартылай көшпелi бабаларымыз орта ғасырдың орта шеніне дейінгі тарихта адамзат өркениетіне қосқан жарқын үлесімен өз заманында жаһандану үрдісіне өшпес із қалдырды. Ең бастысы, жылқының қазақ жерінде жаңа тас дәуірінде қолға үйретілгендігін бүгінгі археологиялық қазбалар дәлелдеп отыр. Олар сол дәуірлерде ойлап тапқан атқа мінуге икемделген ауы кең шалбар мен екi өңiрi алдынан қаусырынатын киiм және үзеңгіге тебінетін аяқ-киім жабдықтары көшпелі шаруашылық-мәдени талаптарынан туындаған жаңалықтар ретінде бағаланады.
Ерге мініп-түсуге, ат үстінен ұрыс салуда үлкен міндет атқаратын етік өкшесі, оған қоса жүрдек ету үшін аттың бүйіріне тебінетін батқы (шпор), таяныш қызметін атқаратын қонышының артына салынған металл тіреме, берік болуы үшін салынған сіріөкше қатарлы етік детальдары салт атты мәдениет өкілдеріне тән жаңалықтар орта ғасырдан бастап Еуразия аумағына жаппай таралды.
Біз бұл үрдісті бүгінгі заман талабына сай икемдеп, қайта жандандыру ұлттық спорттың машығы ғана емес, мәдени-спорттық туризмнің, қызық тамашалауды сүйетін саяхатшылық саласына таптырмайтын ноу-хау деуге болады. Шығыстық атбегілікті және сайыс өнерін батыс жұртшылығына туристік, спорттық қызмет ретінде ұсынар болсақ, едәуір табысқа кенелер едік.
Бұл спорт ойынын жаңғырту – жастарды мергендік пен шапшаңдыққа баулып қана қоймай, патриоттық тәрбие, этникалық мәдениетке құрметпен қарауды үйретеді. Бізде енді қолға алғалы отырған ұлттық спорт түрлерінің шетелдерде ертеден жүзеге асқан, нарыққа бейімделу тәжірибесін өзімізге икемдесек көп нәрсе ұтар едік.
Енді мен шартты түрде «Үш табан» ойынының ойналу ережесіне тоқталайын:
Ойын 1 турда 1 асықпен ойналып, қалған турларда 3 асықпен ойналады. Ақтық сынға шыққандар 5 асықпен бақ сынасады. Төреші сақаларды иірген кезде кімдікі не алша, не тәйке тұрса сол адам 1,5-2 метржерден асықты бірінші болып атады. Егер мүлт кетсе, қарсыласы 1-1,5 метржерден асықты атады. Ату қашықтығын төреші белгілейді. Бірінші ойыншы асықты емес сақаны атам десе, ол асық тігілген жерден0,50 метрқашықтықтағы сызыққа қойылады. Осы жағдайда тигізе алмаса, қарсыласы сақа мен асықтың қайсысын атуды таңдауды өзі шешеді. Ұшырылған асық40 смтөреші қолындағы қамшымен ( немесе арнайы таяқпен) өлшенеді, осы40 смасырған ойыншы атып түсірген болып саналады.40 смтолмаған асық ортаға қайыра тігіледі. Оны ату 1-ойыншы үшін 1,5-2 метр; 2-ойыншы үшін 1-1,5 метр. Екі ойыншыда 1-1 асықтан алса, кім бірінші атып алса, сол 1-нөмірлі ойыншы аталып, ойынды бастап отырады. Сақаны атқан ойыншы сол партияда жеңімпаз саналады. Осы жағдайда сақасы атылған ойыншы осы партияда бұрын атып алған асығынан айырылып, асық жеңімпаздың иелігіне көшеді.
Шеңбер де тура осындай шарт, ату мен ұпайында ғана өзгешелік бар. Диаметрі 3-4 метршеңберді төреші белгілейді. Оның бір бөлігін, ақ бір бөлігін қара түспен бояйды. Бұндада кімнің бірінші ататын ақ жақты иеленуі сақаның иірілуіндегі түсуіне байланысты. Шыққан асық үшін ойыншы бір ұпайдан иеленіп отырады. Әр ойыншы өз кезегінде үш реттен атып отырады. Ойын үш кезеңнен тұрады. Әр кезең 10 ұпайдан тұрады. Бояулы асықты шығарған 5 ұпай, жай асықты шығарған 1 ұпайдан иеленеді. Кім бірінші 10 ұпай жинаса сол жеңімпаз атанады. Тігілетін он асықтың 7 жай, 3 бояулы болып келеді. Әр атыстан соң жығылған (шыққан) асық қайта тігіліп отырады.
Қорыта айтқанда, Еуропа төріндегі отырықшы халықтардың бірі мажарлар көшпелі әлемнің ойын-сауықтарын қайтадан сәтті жаңғырта білген. Бабаларымыздан қалған асық ойындарын заманға сай икемдесе, этнотуризм саласында табысқа жететін тетік болады деген ойдамыз. Ауған және Тәжік соғысының ардагерлері турнирін республикалық көлемде осы ереже негізінде өткізу ойымызда бар. Егер, тиісті қаражат табылып, осы турнир өтетін болса, бір кісідей атсалысып қатысайық.
Автор: Әбіл-Серік Әбілқасымұлы әліәкбар ,
ШҚО Бородулиха ауданы Новопокровка ауылы
Get the latest news in your inbox, free!
Ұлттық киім – көркіңді ашар болмысың
Ұлттық өнер — өміршең қазына
Қобыз – бағзыдан келе жатқан таңғажайып аспап
Вена қазақтарының қара шаңырағы
Пікір жазып бірінші болыңыз!
Осы пікірге жауап болса маған ескертү жіберу
Осы пікірге жауап болса маған ескертү жіберу
Қыз бала жағадағы құндыз
Студенттердің ұялы телефонға қарым-қатынасы
Әрбір адам ке­мел ке­ле­шек­ке қадам басқысы кел­се құндылықтар жоғалып кетпесіне амал қылуы міндет. Осы тұрғыда халыққа қызмет ету үшін «www.makala.kz» сай­ты мемлекеттік мәртебеміздің ар­ту­ы­на үлес қосады де­ген ой­да­мыз.
Қыз бала жағадағы құндыз
Студенттердің ұялы телефонға қарым-қатынасы
Рейтингтегі алғашқы 6 мақала
Ел болам десең, бесігіңді түзе (138)
Ана тілің – арың бұл... (128)
Жетім көрсең жебей жүр! (101)
Қариясы бар үйдің, қазынасы бар (67)
Құран сүрелерін жаттаудың маңыздылығы (53)
Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен (52)
© Copyright 2011-2019 МAKALA.KZ
Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.