kk en ru kk kk kk en ru es en ru kk bg kk kk ba hbs_cyr kk ru bg kk en kk kk en kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk it en en kk en ky en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk it kk es kk it kk en kk it kk ky kk kk kk kk kk ky kk kk it kk es kk it kk en en kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en kk
Алаштың айбынды ері - Бердіқожа батыр туралы | МAKALA.KZ
Сіз осындасыз: Home → ТАРИХ → Алаштың айбынды ері — Бердіқожа батыр туралы
«Тауының Арқар деген аты Құлжа,
Жігіттер, атқа түйе тегін олжа.
Келіпті Шанышқылыдан Бердіқожа» – деп жырлай келе: «Ол Абылай за­манын­дағы ең атақты, ең сенімді батыр­лардың бірі болған еді» деп сипаттайды.
Ал, ауызша аңыз-жырларда: «Ұлы жүз­де оны Төле биден  кейінгі ірі саясаткер, даңқ­ты қолбасшы, шебер дипломат ретінде ұлық­таған. Айбынды қолбасшы, жекпе-жекте жау түсірген жаужүрек. Бердіқожа атақты  Қабанбай батырмен қанаттаса жүріп Ұлытау өңіріндегі Бұланты, Білеуті және Сарысу бойындағы Итішпес-Алакөл маңындағы Аңырақай шайқасында, Іле басындағы Талқы, Ебі, Алакөл, Алтайдағы Ұлансу, Мамырсу, Шар, Шарға шайқастарында қол бастаған, ерен ерліктерімен көзге түскен батыр» — деп суреттейді. «Бердіқожа батыр туралы қазір 175-ке жуық ғылыми-зерттеу еңбектер жарық көрді. Оның ішінде Қытай мұрағаттарынан – 36, Қырғыздан – 35, орыс деректерінен – 22, түріктерден 1 мәлімет табылды. Ал, Қазақстан бойынша 81 материал табылып, ғылыми айналысқа түсті» деген деректерді білеміз. Артына өшпестей атын қалдырған атақты батыр туралы кезінде Қабдеш Жұмаділов, Ақселеу Сейдімбеков, этнограф Бақтыбай Қасымбеков, Марат Дәдікбай секілді көптеген ғалымдарымыз қалам тартты. Белгілі қазақ ақыны Несіпбек Айтұлы болса Бердіқожаның ерлік істері туралы арнайы поэма жазды. Бұл батырдың ерлік істері әсіресе XVIII ғасырдың аяқ жағына қарай қазақ пен қырғыздың соғысы кезеңінде, оның қау тартқан шағында қайта жаңғырады. Қырғыздар қазақтың жоңғармен соғысынан титықтап шыққанын пайдаланып, оңтүстік өңірлердегі қазақ жерлеріне басқыншылық әрекетін жасаған кезде Абылай ханның өзінің жеке батырларымен қырғыз еліне қырғын салғаны белгілі. Міне, осы шайқаста Абылай хан жер жағдайын жақсы білетін оңтүстік қазақтардың батырларымен шайқасқа кіргені аңыздарда айтылады. Сол соғыста Бердіқожа батыр ерен ерлік көрсетіп, көзге түскен ерекше батыр болыпты. Шапырашты Қазыбек бек те өзінің «Түп-тұқианнан өзіме шейін» атты кітабының 384 бетінде: «Бұл соғысқа Қабанбай үш мыңдай қолмен араласты. Әсіресе, қырғыздың жер жағдайын жақсы білетін Дулат-Шымыр Шынқожа, Дулат-Ботпай Қоралас, Дулат-Сиқым Мәлік, Шанышқылы Бердіқожа батыр қырғызға қырғын салды. Қырғызды тіпті таптап жіберер еді, дегенмен аяушылық болды» — деп оның батырлығына тәнті болады. Қайран батыр қартайғанша ат үстінен түспей елім деп еңіреп өтеді. Бірақ та жасы келген шағында өз ажалынан өлмей, дұшпандарының қолынан 1786 жылы қаза табады. Оның денесін өзі жайлаған Қарқаралы жеріндегі Көкшетау мен Дуана таулары арасындағы Дағанделі өзенінің бойындағы биік төбенің басына әкеп арулап қояды.
Көзі тірісінде-ақ аты аңызға айналған, елі мен жері үшін жан беріп, жан алысқан бабамыздың өшпес ерлігін ел алдында насихаттау мен тарихымыздың жарқын беттеріне қосу біздің бабаға деген құрметіміз. Халық ерімен елге айналады, елімен ер атанады. Отанын қорғап, қиын-қыстау кезеңде жанын шүберекке түйген ерлеріміздің даңқын асқақтату парызымыз!
«Ежелгі Тараз ескерткіштері» тарихи-мәдени
«Ежелгі Тараз ескерткіштері» тарихи-мәдени қорық-музейінің ғылыми қызметкері
Get the latest news in your inbox, free!
Ой түбінде жатқан сөз (М.Кемелдің даналық дәрістері )
Құмардың құрсауында қалған құрбандар
Баласағұн қаласы ежелгі жазба әдебиеттерде
Пікір жазып бірінші болыңыз!
Осы пікірге жауап болса маған ескертү жіберу
Осы пікірге жауап болса маған ескертү жіберу
Ой түбінде жатқан сөз (М.Кемелдің даналық дәрістері )
Ұлттық киім – көркіңді ашар болмысың
Құмардың құрсауында қалған құрбандар
Баласағұн қаласы ежелгі жазба әдебиеттерде
Әрбір адам ке­мел ке­ле­шек­ке қадам басқысы кел­се құндылықтар жоғалып кетпесіне амал қылуы міндет. Осы тұрғыда халыққа қызмет ету үшін «www.makala.kz» сай­ты мемлекеттік мәртебеміздің ар­ту­ы­на үлес қосады де­ген ой­да­мыз.
Ой түбінде жатқан сөз (М.Кемелдің даналық дәрістері )
Ұлттық киім – көркіңді ашар болмысың
Құмардың құрсауында қалған құрбандар
Рейтингтегі алғашқы 6 мақала
Ана тілің – арың бұл... (127)
Жетім көрсең жебей жүр! (86)
Қариясы бар үйдің, қазынасы бар (66)
Құран сүрелерін жаттаудың маңыздылығы (50)
«Тәуелсіздік саған не берді, Сен тәуелсіздікке не бердің?»... (47)
Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде (43)
© Copyright 2011-2017 МAKALA.KZ
Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.