kk kk kk en ar en fa ru ba kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk ru ru bg kk kk ru ru ru hbs_cyr kk kk kk de zh kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk de zh kk de fr kk de fr mk de en kk kk kk uk ky kk ky kk ky kk kk de kk kk kk de kk de kk de tg de kk de kk kk de sah de ru de kk de kk de kk de kk de kk de kk de kk de kk de kk de kk de tg de kk ru kk kk pl ky pl
Әулеттің биік рухы – Qojalar.kz
QOJALAR.KZ - Тарих. Таным. Тағлым.
еді де, жеңіл дем шығарып, дүниеден өте барды.
Көзі тірісінде әкемді төбеме көтеріп, алдында тәк тұрдым, бар жағдайын жасап, мейірімді ұл болдым. Алайда асыл жанның жүрегіне терең үңіле білме
ппін, оның қадір-қасиетін бағаламаппын. Заманның зауалы тосқауыл болды ма, әлде алған білімім басқа жаққа бастады ма, әкемнің рухани биігіне көтеріле алмадым.
Мешітке қажетті ағаштың да аңызы қалыпты. Осы өңірде Қазата әулиенің қарағашы өскен жер әлі де бар. Қазатаның қарағаштарын құрылысқа пайдаланбақ оймен, әулиенің  рұқсатын алу үшін Аппақ ишан тоғайға келеді. Серіктерін қалдырып өзі қалың өскен тоғайға ішкерілей еніп кетеді. Әлден уақытта серіктестерінің бірі ишанның ізінен барады. Қараса, ұстазының  ақ құспен сөйлесіп отырғанын көреді. Екінші жігіт барып келгенде ақ сақалды ақ киімді адаммен сөйлесіп, тамақ жеп отырғанын көреді. Енді бір қарағанда ишанның жаюлы дастархан басында ақ киімді ақсақалды адамдардың ортасында отырғанын көреді. Көп ұзамай, Аппақ ишанның өзі тоғайдың түкпірінен шығып, серіктестеріне келіп былай деген екен. «Әулие жарықтық қатты екен, он алты ағашты зорға берді. Керек ағашты белгілеп алыңдар, артығына тиіспеңдер деп әмір етіпті. Ишанның сөзін елемеген бір жігіт қарағаштың діңіне балтасын сілтегенде балта қадалған жерден қызыл қан сау ете қалыпты дейді. Ишан ағаштың жараланған жерін шапанының етегін жауып, дұғасын оқып, қайтарған екен деседі.
Ел қайда, Еділ қайда, Нұра қайда?
Ешбір жан хал-ахуалды сұрамайды.
Тырнадай оқтан қорыққан топтан шығып,
Шошынып шығып кеттім құралайға. (құралай-дала кезіп безіп кеттім деген мағына береді)
«Мөлдір су тастан шыққан Шаян қайда,
Дұшпаннан паналайтын  саям қайда?!
Үш жүздің баласына мәркәз болып,
Жүргізген әмір-мағрұп заман қайда?
Қыс-қыстап, жаз-жайлаған  мекен қайда?
Қылатын күнде тәуап Меккем қайда?
Тарқайтын, хал сұрасып Отан қайда?
Көрінген күндік жерден мешіт қайда?
Биік жал, медреселер, есік қайда?
Жаз болса қатар қонған ауыл қайда?
Біріккен ынтымақпен қауым қайда?
Бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып,
Қарысқан қисынсызға дәуір қайда?
Кемеңгер, дуалы ауыз  кәрі қайда?
Дертке шипа берер дәрі қайда?
Ғибратпен, үлгі аларлық сөз сөйлесең,
Дәрі сол, кәні, осының бәрі қайда?
Асқар бел  алдымдағы аға қайда?
Бір елім, сүйсінерлік таға қайда?
Ағайынды үлкен сөзін кіші тыңдап,
Алды-артын ойға аларлық сана қайда?
Сыйлаған сансыз жерде кісі қайда?
Иек қақсаң орындалған ісің қайда?
Қадамың тура жолдан кетсе тайып,
Саларлық тура жолға кісі қайда?
Ғам гүзер тірлікте  ата қайда?
Атамен ақылдассаң қате қайда?
Дүниеде іздегенмен таба алмассың,
Атадай ғам гүзерде ешбір жайда.
Мейірман шапағатты ана қайда?
Қандырған  сүйсең мейір бала қайда?
Бас ауырып, балтыр сыздап бейтаптансам,
Туысқан жан күйерлік және қайда?
Алысып бірге ойнаған құрдас қайда?
Бір жүріп, бірге өскен сырлас қайда?
Тату боп күнде қайта  жауласқанмен,
Қимайтын жаман іске жолдас қайда?
Лайық үлкендерге, құрмет қайда?
Отырса үлкен сөзін кіші тыңдап,
Жарасқан бір-біріне ізет қайда?
Ақылмен ел басқарған көсем қайда?
Сөйлесе сүрінбейтін шешен қайда?
Жер жүзін қараңғылық қаптаса да,
Адаспай  тура жүрген көсем қайда?
Шам жаққан қараңғыда  алым қайда?
Қашатын алым көрсе залым қайда?
Ақ жолдан тысқа шығып кеткендерді
Салатын тура жолға қажым қайда?
Жиналған әр тараптан талып қайда?
Есіткен талып сөзін халық қайда?
Көзбенен  көргендерді түстей қылып,
Барады мына заман салып қайда?
Бастаған нұрлы іске жобам қайда
Келтірген аузыңа тобам қайда?
Барлығы өткен істің салауат боп,
Уа, дариға-ай, бұрынғыдай болам қайда?
Белгісіз өткен күндер кеттің қайда?
Артыңа із тастамай өттің қайда?
Қайғысыз сол күндерде қара суды
Ішкенде кетер еді-ау, тарап бойға
Белгісіз сол күндерім енді қайда?!
Табамын бұған қылсам қандай айла?
Құранда «мағал усри ғусрә» деген
Тапсырдым ақырғы істі бір құдайға.
Құдайым өзің сақта өткендерді,
Өзіңнің кәррамыңмен рахым етіп
Бәрінде жақсылыққа жеткер енді»- деп жырлаған екен. Елдің игі жақсылары қуғынға ұшырап, туған жерін тастап көшуге мәжбүрлейді. Солардың  қатарында менің атам мен әкем, Аппақ ишанның шәкірттерінің бірі Шәді төре Жәңгірұлы болса керек. Ақынның әкесі – Жәңгір, Абылай хан­ның шөбересі. Кезінде Кенесары хан­ның жорықтарына қатысып, ұлт тәуел­сіз­дігі үшін күрескен. Шәді бала кезінде осы Шаян мешітінде оқып, діни сауатын ашқан. Кейін Шымкенттегі Абдолла Шәріп деген имамнан дәріс алып, Бұхарадағы «Мир-араб» мед­ре­сінде білімін ұштап, араб, парсы тіл­дерін меңгеріп, атақты шығыс шайыр­ларының шығармаларымен та­­нысады. Өзі де дінді уағыздайтын ақын­дық жолға түседі де «Алты бармақ» пен «Назым Сияр Шәриф» жыр ғақлият дастандарын жазып, Аппақ ишанның құрметіне бөленген. Әкемнің айтуынша, «Алты бармақты» менің атамның үйінде алты ай жатып жазған екен. Аппақ ишанның «араб тілінде жазылған шығармаларды түрікшелеп назым етсеңізші» деген өтінішінен кейін қолға алыпты. Жыр жазылып бітіп, оны бастырып, елге жеткізеді. Соның бір данасын атамнан қалған мұрадай өзімде сақталып тұрушы едім. Әлдене себеппен көз жазып қалып отырмын.
Әңгімемнің басында атам Шудың өңірін паналап, одан кейін Жизаққа жеткен екен деп едік қой. Сол сүргінде Шәді төре де  бірге болған екен. Босқындар арып-ашып Жизаққа жеткенде астың үстінен шығады. Жолаушыларға босағадан орын тиіп, алдарына ас келеді. Төрде отырған өзбектің молдасы жамағатына уағызын жалғастыра береді. Атам молданың қателескенін байқап, «молдеке, Құранның мына бетінде, мына аятта былай деп жазылған» деп ескертіпті. Молда «қайыршы, сен не білесің?» дегендей елең етпейді. Атам Құранды алдыртыпты. Салыстырып қараса, атамдікі дұрыс. «Танымасын сыйламас» деген, біліміңіз бізден мықты, төр сіздікі деп, молда атамнан кешірім сұрапты. Бір кезде біреуі кезек алып, «Алты бармақта» жырланған Пайғамбардың миғражға сапарын оқиды. Өзбектің молдасы: «қазақтың небір шайырлары бар екен. Осыны жазған қазақ» деп айтады. Әкем:«оны жазған адам әне отыр» деп есік жақты нұсқайды. Халық бірауыздан: «Субханаллаһ» деп Шәді ақынды көтеріп әкетіп төрге отырғызыпты. Ас желініп, сыртқа шықса «Алтыбармақты жазған қазақ келді» деген хабарды естіген ел ақынның қолынан алып, шапанын сүйіп, қошамет көрсетіпті. Манағы имам тұрып, «Құдай айдап, алдымызға ілімді ишандар келді. Халайық, бүгіннен бастап  ишандықты бердім, деп атамды сол ауылдың молдасы етіп қойыпты. Шәді ақын орта бойлы мұрны батыңқы, пішінсіз еді деуші еді әкем. Аса зор дауысы да  жоқ екен. Атам төренің жырларын зарлатып оқығанда, «Әбдуәли ишан оқыса, келіседі» деп риза болады екен. Ақын сиясы мен қаламын, қағазын қоржынына салып алып жүріпті. Ат үстінде келе жатса да, әлсін-әлсін қолына қағаз-қаламын алып ойына орағлан жыр жолдарын жазып жүреді екен. Шәді төре 1932 жылы 12 қыр­күйек­те сол жақта дүниеден озады.
Ал Шаян мешіт-медресесінің шамшырағы Аппақ Ишан 1929 жылы Кеңес үкіметі тұтқынға алып, 10 жылға соттаған. Екі жылдан кейін Павлодар облысындағы түрмеде қайтыс болады.
Facebook VKontakte Odnoklassniki WhatsApp Telegram Viber Э-пошта арқылы бөлісу Басып шығару
МӘДІ (ДИУАНА) ҚОЖА ҰЛЫ ҚЫЛЫШ АТА
Жамhұр – ишан кім болған?
Пікір қалдыру Жауапты болдырмау
Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды. Міндетті өрістер * таңбаланған
Рисала дар адаби тариқат
Мен, Құл Қожа Ахмет Яссауи – алпыс үште кірдім жерге…
Жүзге кірмейтін қазақ рулары
Ходжи южного Казахстана: история и культура
Ясауи туралы аңыз әңгімелер
Болат баба туралы аңыз
Рисала дар адаби тариқат
© Copyright 2018, Материалдарды көшіру барысында Qojalar.kz сайтына сілтеме қойылуы міндетті.
Бас редакторы Айгүл Уайсова. Тел.: +7 702 745 9362 | Байланыс ақпараты
Facebook VKontakte Odnoklassniki WhatsApp Telegram Viber