ru kk ru be kk ru kk ru be kk ru ro zh ru ru kk ru be kk ru kk bg kk kk kk kk kk ba kk bg ru kk kk kk kk kk kk ko kk ko kk ko kk kk kk kk kk kk kk kk kk ko kk ce kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk en uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk war kk kk kk kk kk oc kk kk zh kk kk fr kk kk oc kk kk de kk kk fr kk kk fr kk kk en kk kk kk es kk kk eu kk kk ca kk kk fr kk kk oc kk kk eu kk kk zh kk kk ca kk ky kk kk kk bg kk kk de kk kk oc kk kk ca kk kk fr kk kk ca kk kk ca kk kk fr kk kk ca kk kk kk de kk kk en kk kk eu kk kk en kk kk ca kk kk fa kk kk oc kk kk de en kk ru kk ru be kk
Бұл Болат ағаның көзі тірісінде жазылған еді. Сол бір кездесуден кейінгі қағаз бетіне түскен әсер ғой. Жұртшылыққа ұсынуға да асықпағам. Болат ағадан айырылып қаламыз деп ойламадық. Рухы биік адам ортамызда ұзақ жүретіндей көрінген. Болат аға осы мамыр айында туған, дүниеден өткеніне де жылға жуықтады. Бұл күнде сағынышқа айналған сол күннің естелігін ештеңесін өзгертпеген күйі, өзі өмірде бар кезіндегідей қаз-қалпында бергенді жөн көрдім.
Аса байқай бермеппіз, актерлер өзімізге әбден сіңіріп алған интоннациямыз бар екен, сөйлегенде бәріміз ұқсаспыз, тіпті өлеңді бірдей дауыс ырғағымен оқиды екенбіз. Міне, осы кемшілігімізбен Болат ағам жақсылап күрескен еді. Ескертіп жүріп, әзілдеп әрі дауысымызды салып мазақтап жүріп қойғызды мұны. Өнерді терең түсінетін әрі шын жаны ашитын, өз мамандығын шексіз сүйетін нағыз кәсіби маманмен бірге жұмыс істеу деген қандай керемет! Бұл тұрғыда Атабаевтың тәрбиесін көріп, тәлім алғандар өте көп. Мен де соның бірі едім. Енді, міне, сол ардақты ұстаз бен көрерменін өнерімен тәнті еткен актрисаның кездесуі белгіленген күнді асыға күтіп жүргенім мынау.
Дүниеге ұлым келген күнді ешқашан ұмытпаймын. Қара басқанда тойлатып жүріп кешкісін болатын спектакльді күнінен жаңылып шатастырып алыппын. Ол кезде қазіргідей қалтателефонның жоқ кезі. Тәртіптің бар, одан да бұрын адамдар арасындағы таза көңілдің бағалы кезі. Шынайы сыйластық пен адами жанашырлық басым кезең. Менің жұмысқа шықпай қалғаным белгілі болғанда Әубәкір аға Болат ағаға:
– Болат, өзің режиссерсің, бірдеңе ғып өзің шық. Ана бала жұмыстан шығып қалады ғой, оның жоқтығын білдіртпей жіберсек қайтеді, – депті.
Сөйтіп, менің шағын рөлімді Болат аға ойнамақ болады. Ол ірі денелі, менің киімдерім сыймайды. Қойшы не керек, құрап-сұрап бірдеңе ғып киім табылады, сақал-мұртты жапсырып, енді сахнаға шыққан Болат аға дұрыстап сөйлей алмай азапқа түседі. Жапсырылған сақал-мұрттың түсіп қалмауын бір уайымдап, киіп әдеттенбеген, ол аздай өзіне лайық емес тар киімнен және ығыры шығып, әбден әлектенеді. Сахнада жан таппай қиналған Болат ағаның бұл түрін өзгелер көріп күлкіге қарық болғаны тағы бар... Бірақ сонда да менің болмағанымды білдірмей алып шыққан ғой. «Мен осыдан соң актерлерге өте қиын екенін, олардың жұмыстарының сахнада мүлде басқаша екенін түсіндім, есесіне» деген еді сонда.
Мұны біразға дейін айтып жүрді. Осындай жан дүниесі бөлек талантты режиссерге де, жаны жайсаң басқа әріптес ағаларыма да сол уақытта мендей әбден еркелеген актер болмаған шығар. Еркелете білді үлкендер! Жасыратыны жоқ, бірақ тентексудың кесірінен Болат ағамның көңіліне қаяу түсіріп алдым сөйтіп жүріп. Бас жарылып, көз шыққан жоқ. Әлгі менің орныма өзі шығатын оқиғадан соң ғой сеніміне аздап селкеу түсіріп алғаным. Содан көп уақыт өтпей-ақ Болат ағаның режиссерлігімен «Шағала» деген қойылымның дайындығы басталды. Естуімше, көпшілік сахнаға (массовка) актерлер аздық еткен сияқты. Маған ыңғай білдірмеді. Ол кезде театрға Тұңғышбай аға басшылық етеді. Көпшілік сахнасына актер жетіспей жатқанын айтқанда дәлізден мені жиі көріп қалатын Тұқаңның «жүр ғой, мына Тұрысов» дегеніне Болат ағам әлі де болса «өкпелеп»: «Жолатпаймын, Тұрысов аулақ жүрсін!» – дейтін кезі әлі. Бірақ бұл – менің орныма сахнаға шыққанын ұмытпай кек сақтағаны, соған бола ашуланып бұлқан-талқан болғаны емес, жауапкершілікті сезіне түссін деген жанашырлығы. Премьераға бір апта уақыт қалғанда труппа меңгерушісінен «келсін» деген екен. Келгеннен кейін: «Аға, бірінші залда отырып көрейінші», – дедім. «Оның несін көресің», – деді Болат аға. «Жоқ енді мен түсініп алайын деп едім…».
Болат ағаның өзінің басын қиқаң еткізетін бір әдеті бар болатын. Сөйтіп, басын қиқаң еткізіп: «Ал! Көр!» – деді. Залда отырып-ақ көпшілік сахнада ойнайтындардың мақсатын бірден түсіндім де, өзімше іздендім. Көргенімді көңіліме түйіп алдым да ақтарып жүріп Крыловтың «Шырылдауық шегірткесін» жаттап келдім. Ең алдымен, абитуриент кезде оқуға бірге тапсырған Шелектің баласының өлең оқығаны есіме түсіп, соны салмақ болдым. Содан не керек, ертеңінде басты рөлде ойнайтын Дулығаға іштей дайындап әкелген дүниемді «ұсынып» көппен бірге сахнаға шығып кеттім. «Менің өнер адамы болғым келеді, көңіл бөліп сіз мені тыңдаңызшы енді» дегенімді ә дегеннен түсінбегенімен Дулыға талантты актер ғой, қағілездік танытып іліп әкетті. Ары қарай: «Крыловтың мысалын дайындап келдім. «Шырылдауық шегіртке». Өтінемін, тыңдай салыңызшы! Шырылдауық шегіртке, ойнап жүріп ән салған», – де-е-еп бірсарынды дауысыммен өлеңді оқи жөнелдім. Сөйтіп, массовкада жүріп өзім рөл жасап алдым.
Сол кездегі Болат ағамның маған риза-а-а болып: «Қалай жек көруге болады Бекжанды, айтыңдаршы? Осылай жанын сап ізденеді ғой бұл!» – дегендегі түрі әлі көз алдымда. Бұл – менің ағаға деген шынайы ықыласым мен құрметім, сенімінен шықсам деген ізгі ниетім еді.
Өзінің мамандығына адал, жұмысына жауапкершілікпен қарайтын адамның ұлтына да шынайы жаны ашиды. Болат аға үлкен-кішіге қарамай, театрдағы актерлердің бәрінің саxнадан көрінбей елеусіз қалмауы үшін атсалысты. Әр актердің бойынан жылт еткен бір ерекше қабілетін «іздеді», соның жарқ етіп көрінгенін қалады. Саxнадағы жұмысынан бөлек әрқайсысының әлеуметтік-тұрмыстық жағдайына да мән берді. Мысалы, сол уақытта жатақxанада тұрған менің отбасымның баспаналы болуына себепші – осы Болат ағам.
Анау «Көктөбедегі кездесудің» ең басты тақырыбы да осы – адамгершілік жайында. Өнерде бағымды ашқан айтулы режиссердің алдындағы адами парызымды өтесем деген ізгі ниетім тура осы Көктөбенің басында орындалғанда неге аруағыңнан айналайын Қалтай аға мен Айтматовтың Фудзиямасы еске түспесін?! Ал Фудзияманың басына шыққан адам, өзгеге айтпас ең құпия сырын ақтарады, тіпті бірін қалдырмай айтуға міндетті, «Фудзияма» деп атайтын себебі де – сол... Бұл жүздесудің жан дүниемнің астаң-кестеңін шығарғаны сондықтан және бұлай болуы заңдылық сияқты. Неғып екенін білмеймін, ол кездесу мен бұл кездесудің арасында бір тылсым байланыс жатқандай. Адам тағдыры, адамгершілік қасиет жайлы айтылуға тиіс. «Қайткенде адам қалады адам болып?»
Сонша биік – ұқсайды өзі
Шыңын оның мекендейді –
Күйбең пенде тірлігінен ада
Көктөбенің басында тұрып тек шындықты мойындап, ақиқатқа тура қарап көрейікші. Дүниенің жалғандығын дәл біздің қазақтай түсінетін ұлт жоқ. Сөйте тұра бес күндік жалған дүниеде адамның, анығында, ғажайып Көктөбесі бар руханияттың астанасы – Алматыда адам қолымен жасалып жатқан қитұрқылықпен, озбырлықпен бір сәт бетпе-бет келіп көрелік. Өз басым осы жолы ғана Алматыдағы кейінгі жылдарда қаптап салынған сән-салтанаты жарасқан мейрамханалардың кіреберісінен бастап әжетханасына дейін арбаға таңылған жандарға арналмағанын білдім. Бұл – арбада отырған мүгедек адам кез келген тамақтану орнында ұзақ отыра алмайды деген сөз. Ал мүмкіндігі шектеулі адамға қолайлы жағдай жасалған мейрамхана осы Көктөбеден табылғаны кездейсоқтық па, басқа ма, кім білсін... Өкінішке қарай, кез келген қарапайым қазақтың, жалпы Көктөбеге демалуға барған кез келген адамның ол жердегі мейрамханаларға кіріп қалаған тағамын алып ішуге шамасы жете бермейді. Анығында, мұны кез келген жанның қалтасы көтермейді. Сол сияқты біздің Алматыдағы кез келген жерүсті өткелдері – жаяу жүргіншіге арналған көпірлер де арбаға таңылған адамдарға арналмаған. Ондай адам өздігінен сондай көпір-жол арқылы көшенің келесі бетіне өте алмайды. Сол жаяу жүргіншіге арналған «аспалы» өткелдер қазіргі біздің билік пен бұқараның арасындағы алшақтап кеткен, біріне-бірі ешқашан жаны ашымайтынын білдіретін «байланысқа» ұқсайды. Көше арасын, яғни халық пен билік арасын жалғап-ақ тұр, бірақ жымдасып қабысып кете алмайды, бірінің «тілін» бірі түсінбейді. Былай қарасаңыз, түкке тұрмайтын іс, екі-үш жігіт баспалдақпен көтеріп арбадағы жанды көшенің арғы бетіне өткізе салуға болады. Бір рет қана. Әр жолы, үнемі олай алып жүру мүмкін емес... Арбаны биікке өрлететін арнайы құрылғы орнатылмаған, тіпті оны ешкім ойламаған сыңайлы. Есілдің оң жағалауы мен сол жағалауының, Алматыдағы әл-Фараби даңғылы мен Райымбек даңғылының тұрғындарының өмір сүру салтына дейін екі бөлек, арада көзге көрінбейтін перде тұрғандай әсер ететіні де рас. Жер бетінде адамдардың ойлап тауып жүзеге асырып жатқан мұндай жазылмаған ереже барын тура осы Көктөбенің басына келгенде білдім. Жо-жоқ, өзімше жаңалық ашқандай болдым. Адамды қызмет-мансабына, атақ-лауазымына қарап алалап бөлуді ойлап тапқан кім өзі? Өздері солай бөліне ме, әлде айналасындар солай бөлінуге мәжбүрлей ме? «Же, шапаным, же», – деп шапанына ас «жегізуге» мәжбүр болған Қожанасырдың тірлігі болмады біздің кездесуде. Алдымен адамға – шаңыраққа табанымен құт ілесе кіретін кез келген құдайы қонаққа қызмет ету керегі санаға мықтап сіңгендіктен зерлі шапанды «тамақтандыру» әу баста ойымызға да кірмеді. Өйткені әр қонағым оқалы шапанға лайықты. Әр адамның бойынан адамгершілік қасиетті іздеп жүремін, табамын да. Өмір болған соң Өсіпбай-Иосиф Татаевич, Исабек, Досбергендер арамызда жүр, бола да береді. Бірақ бәрібір дүниенің шырқын бұзбай ұстап қалатын Фудзияманың басында қалып кеткен Мәмбет пен Алмагүл сияқты адамдар. Қалтай ағаның «Көктөбедегі кездесуінің» соңында ойда-жоқта еріге жөнелгендердің лақтырған тасы ажал боп тиіп бір адамның өліміне әкелді. Қазір де солай әлділер мен ауқаттылардың көзге көрінбей лақтырылып жатқан тасы жоқ-жітіктің сағын сындырып, рухын жаншып күнде өлтіріп жатыр. Көктөбенің басынан алақандай болып көрінетін Алматының әр көшесінен тоғышарлар мен ашкөздер өліміне себеп болған мәйітті көптеп «табуға» болады. Солай ұлттың ұятын жұлмалап, намысын тонап жатқандар көбейген. Ал тауда кие болатынын, Алатаудың бөктерінде тұрып асқақтауға болмайтынын түсінетін санасы толық, пендеуи ойдан ада адамдар Көктөбенің басына сирек болса да барады. Тазару үшін! Шындыққа қарау үшін!
…Көктөбеміздің барына шүкір! Ал Болат ағам өнер адамын жан дүниесін кірлетпеуге ұмтылдырып, жүрегіне адамгершілік пен ізгіліктің дәнін егуге бейім ете алды, өнерге жанашыр бола білді.
«ТҮГЕЛ ТҮРКІ ЖИНАЛЫП, ТОМСЕНГЕ ЕСКЕРТКІШ ҚОЙСАҚ...»
ТҮРКІ ӘЛЕМІНЕ ОРТАҚ ТАҢЖАРЫҚ
Біздің Telegram каналына жазылыңыз
алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз
Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *
Air Astana 10-шы рет өз аймағындағы үздік әуекомпаниясы ретінде Skytrax сыйлығын жеңіп алды
Ауған соғысы ардагерлері өз ойларын ортаға салды
Ардагерлерге арналған турнир өтті
Ауған соғысы ардагерлері студенттермен кездесті
Үндеу: Бірлігі жоқ ел тозады, бірлігі күшті ел озады
«КӨРКЕМ ҚАЛА – АЛМАТЫ» ЖАС АҚЫНДАР МҮШӘЙРАСЫНЫҢ ЕРЕЖЕСІ
КИНОҢ ҚАНДАЙ БОЛСА, ҚОҒАМЫҢ ДА СОНДАЙ
ТҰЛҒАЛАР: ТӘРБИЕ, ТАҒЫЛЫМ, ТӘЖІРИБЕ
Білімді жастар білікті болар
«АЛАШ» АВТОНОМИЯСЫ» ТАРИХЫНЫҢ ӘЛІППЕСІ
«АҒА, САҒАН БҰЛ – ОШАҚ…»
«Ана тілі» газетінің Бас редакторы
«ТҮГЕЛ ТҮРКІ ЖИНАЛЫП, ТОМСЕНГЕ ЕСКЕРТКІШ ҚОЙСАҚ...»
ТҮРКІ ӘЛЕМІНЕ ОРТАҚ ТАҢЖАРЫҚ
ОЙЛЫ ОҚЫРМАНМЕН ОЙЛАСЫП ЖАСАЛАТЫН БЕТ
ЖАҺАНДЫҚ ДЕҢГЕЙДЕГІ АЛҚАЛЫ ЖИЫН
«ҚАРАГӨЗДІ» ӘУЕЗОВ ЖАЗҒАН ҚАЛПЫНДА КӨРЕРМЕНГЕ ЖЕТКІЗСЕК ДЕЙМІЗ
«АЙМАҚТА МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДІҢ МӘРТЕБЕСІ АРТАДЫ»
ТҰЛҒАЛАР: ТӘРБИЕ, ТАҒЫЛЫМ, ТӘЖІРИБЕ
Мәншүк Мұқашева: ЖУРНАЛИСТ ТӘРБИЕЛЕУ – ЖАНКЕШТІ ІС
Қанат АЙТБАЕВ:МӘДЕНИЕТ – ЕЛ ИДЕОЛОГИЯСЫНЫҢ ЕҢ БАСТЫ ТЕТІГІ
Раиса ҮМБЕТБАЕВА: ӘР ОТБАСЫ ҰЛТТЫҚ ДӘСТҮРДІ ҰСТАНСА ДЕЙМІН
ОҚУШЫ ДЕНСАУЛЫҒЫ – КӨКЕЙКЕСТІ МӘСЕЛЕНІҢ БІРІ
Ғарифолла ӘНЕС: ҚАЗАҚТЫҢ ЖОЛЫ ҚАТПАРЛЫ, ҚАЛЫҢ ТАРИХ
© 2010-2020 Copyright. Kazgazeta.kz.