kk kk ru ru ja ru de kk el en fr kk kk kk kk be kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk av kk cbk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk mk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en uk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk fr kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk ky kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk fr en kk ru
Тұрсынхан Жақыпқызы (Сембаевна) Бердалина Өлеңдер мен әңгімелер
1   2   3   4   5   6   7   8   9
Өткен күннен бір белгі немесе ұрпаққа қалдырар асыл мұра
Қолыңыздағы кітап - білім беру саласының ардагері Тұрсынхан Бердалинаның өлең-жырларының жинағы. Міне, беттеліп, қатталып қойған осы жинақ жыр кітабы ғана емес, сонымен бірге толық мәнінде өсиет кітабы да. Өйткені бұл шағырмаларды өзі ғана емес, ұрпағының да бір қажетіне жарар деп жазды. Өзінің бастан кешкен өнегелі өмірін ұрпағына ғибрат еткісі келді.
Күншуақ, кіл жақсылық тілеп жүрем,
пенде баласы осындай ой жегегінде болатын шығар. Ал дәуір мен дәуір алмасар шақта ол тіптен ширыға түсетін сияқты. Кешкен тірлігі мәнді болды ма, артында қалган ізі бар ма? Не бітірді, не тындырды? Ғұмырдың ғибратты болмағы қандай? Өзінің еңбегі ақталып, жұлдызы жанды ма?
Уақыт бірде кербез, бірде кердең,
Өзі бір желмая ғой жерді кезген.
Көрсетпейді тереңін Қыз бұрымдай бұлан
Балаң да балдыр, балғын шақ,
Дегендей: заман жүйрік, адам шабан,
Азайып бара жатыр жақсы ағалар.
Жасындай көк аспаннан жетіп саған,
Ақсұңқар арыстандай атылады, - деп, Тұрсынхан апамыз ақын інілеріне деген ізгі ілтипатын алғашқы жыр кітабының айшықты бір бетіне ұсыныпты. Неткен кеңпейілділік, неткен риясыз көңіл десеңізші?!
Ұстаз ақынның осындай Тәңірі дарытқан қабілеті арқасында,ерінбейтін
еңбекшілдігі мен ешкімнің меселін қайтармайтын көпшілдігі арқасында сол
қоғам тарапынан алған мақтау- марапаттары аз емес. Ақын-ана сөзінің
өтімділігіне, үлкен жүректілігіне сенім артқан өз оқырманы баршылық. Ал,
енді еңбек кітапшасындағы алғыстарды тізіп жазса, бүгінгінің баласына
бүтін бір өнеге. Ал, енді Түрсанхан әпкеміздің:
Нұрлантып жер жүзінің сая бағын, - деген жыр жолдары оның
Поэзия музасына адалдығын аңдатса керек. Иә, жыр кәусарымен суарылған
әйел жанының мөлдір тазалығының өлшемі осындай-ақ болар!
Әлі де қолынан қаламы түспей, қазағының салт-дәстүрін
жеткіншектерге дәріптеумен жүріп жатқан жайы бар. Осы жырымен, ақ-
адал еңбегімен үлкенге жәрдемші, кішіге қамқоршы мінезімен ақын-ана
туған, жүрген ортасында зор беделге ие болған. Ақ самайлы ананың бала-
шаға қызығына бөленер, қолын жылы суға малар шағы да келіп жетті.
Бүгінде Тұрсекең - ернінің емеурінімен келін жұмсаған ене, немере баққан
Адам ғұмырын жыл маусымдарымен, күн мезгілдерімен салыстырып,
белгілеп, айшықтап жатады. Несі бар, өмір мен табиғат болмыстарынан
ұқсастық тауып, теңеп, балап, шендестіріп жатсақ, ол біздің ойымыз бен
қиялымыздың ұшқырлығын білдіреді. Дүние дидарының әсемдігін
түйсініп-сезінуіміз жан құштарлығын танытқандай. Содан да болса керек,
мен білетін бірқатар жасамыс жандардың жүзінен әр тайса да,
қүбылыс. Кейбір сондай кісінің өңі нақты жасын кем дегенде он жасқа
кішірейтіп тұрады. Әрине, сондай жанды көрген соң, асқаралы
алпысты талтүс дейсің. Жетпісті, көп болса, екінді дерсің. Таяуда бір
Сондай жасы ұлғайса да, жаны жас, жүзі жарқын бір адам – осы
Тұрсынхан Жақыпқызы. Бүгінде ұлын ұяға, қызын қияға қондырып,
немерелерінің бал күлкісін кызықтап отырған ақ әже, әулет анасы
Тұрсынхан Бердалинаның мына бір өлеңі сыры кетсе де сыны кетпеген,
жазусыз бір күні де өтпеген, жасамыс ананың саналы ғұмырының
Иә, өзіне де, өзгеге де талапшыл жандар қашанда аз тыңдырғандай
болып жүреді. Халқына жырдан шашу шашып келе жатқан ақын-ананы
алға қызықытра жетелейтін де - сол өзіне-өз көңілі тола қоймайтындық, әлі
де еңбегімді еліме арнай түссем, ұрпағым мен Отанының керегіне жарай
түссем деген ізгі тілек екені һақ.
Әрбір тарихи кезеңнің сыры мен сипаты әрқилы болса да, ұрпактар
сабақтастығын жіті сақтай отырып, ғибратты ғұмырнаманың
мәнді-мағыналы сәулелі сәттерін екшеп алып, көркем қамтыған жырлар
жымдасып өрілген жинақ оқырман көңілінен шығатынына кәміл сенемін.
Қорыта келгенде, «Нұр таңы» атты жыр кітабы Отанын, оның бір
бөлшегі - туған өлкесін сүйер, тарихты тануга құштар, төл тарихы мен
мәдениетін білгісі келетін оқырманға керек дүние. Бүгінгі күнде тарихты
білу — тарихи шығармалар жазу үшін емес, бәрінен бұрын өзіңнің адамдық
бейнеңді тану үшін керегірек.
ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.
Б ұрқансам шабыттана айбаттанам,
Е рлеймін, елең жолмен Айға аттанам.
Р иза бол оу, ағайын, өкпені қой,
Д ауылпаз шақта тұрмын, қайраттанам.
А рқаның бір қызысың Тарақтысың,
Л ебізіңде, тегіңде бар ұлылық.
И набатты Жазыбек болыс болған,
Н амысың бар, атаның жолын қуған,
А р да бар артықсың сен талай жаннан.
Т ойлай бер, бақыт дарып тұрған шағың,
Ұ лағатты қасыңда Шалин жарың.
Р еспубликаң, қазағың егеменді,
С ыр сандығын жаппағын, ұшсын жалын
Ы қыласты жырыңды төк, күндей күліп,
Н үрлана түс, тасқындай тасқа шапшы,
X алық жүйрік, бағалар бас, жасыңды.
А алмастай өткір сөзің, айбыныңнан,
Н ышанды өлең тусын сүттей ұйып.
С ембайдың аруағы ырза, төксең жырды,
Е леңдет шабыттана ой мен қырды.
М ағүрлан, қыздарың бар қос жанарың,
Б аян мен Бақытжаның кұндей нұрлы.
А талы алтын ұяң-шаңырағың,
Й мандай пәк көңілмен жаңғырасың
Қ олыңда Нурлан мәңгі тіреу болса,
Ы рза ел, ырза Гулжан, Ғалымжаның.
3 иялы Төребайдан жиендер бар,
Ы рзығын көрер, бақыт байтағың бар
Н ұрсүлтан еліненбіз, қазақ! - деген,
Арайлы Астанадай айбарың бар.
ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі
Шығар күн алды таң болар
Нұр таңы! - деп,
Жер мен Аспан –
Жер, Су мен Жел жаралган.
Жетеуі жер мен Көкті
Табиғат бірде су боп,
Тіршілік алма - кезек
Таң нұры түн түндігін
I О, туған жер,
сенсің менің тұрағым !
Туған жер, сүйем сонша неге сені,
Менімен әр тал шөбің кеңеседі.
Кетсем де білім іздеп шалғай алыс,
Өзіңнен махаббаттың лебі еседі.
Бақытқа қонсын депсің қиядағы
Мен келіп білім бағын саяладым.
Сен терек, сенен өскен бір бүтаңмын,
Туған жер - алтын бесік мекенімді,
Жырлармын атқан сайын нұрлы таңым.
Айлы түн, ауыл маңы аясында
Бұйра бел, жасыл сайдың саясында,
Мөп - мөлдір ашық аспан жазығына
Тояттап, шіркін, көңіл тоясың ба?
Сылдырап бұраң бел су ағады да,
Құшақтап ну орманды алады да.
Ән мен жыр, әсем күйлер шалқып асқақ
Күледі ай сұлудың қабағы да.
Бұл өлке қарт та болса, құрдасым да,
Бұл өлке жандай досым, сырласым да,
Бақытым осындай бір кештерде де,
Тұрады қолын бұлғап қыр басында.
Сәлем ал Жаңаарқа, Сары-Арқа.
Туған жер, кіндік буған жаным Арқа.
Құмыңның сағындым ғой саумал исін,
Тебіскен құлын-тайдай достың сыйын.
Сәлем де үнсіз аққан Сарсуыма,
Тоймайтын қанша ішсе де қар суына.
Күлімдеп, иығынан шуақ шашқан,
Қарт төбе Қарауылға сәлем жолда.
Ата - бабам аунаған топырағым,
Бір сәтке сағыныштан тоқырадым
Емеспін Сәкен, Естай, әлде, Абай,
Көңіл қошын жазамын әлдеқалай.
Туған жер сенен ыстық жер - ұйық жоқ,
Естілсе амандығың көңілім тоқ.
Бәйшешек гүл жарады мен жыр жазам,
Байғозы, Жәуен, Жазыбек ұрпағы боп.
Ұядан ұшқаныма бағындым ғой,
Ата - тек топырағын сағындым ғой.
Бабамның шапқан аты тұяғының
Дүбірін арғымақтың сағындым ғой.
Тағдырға бағынамын, бағындым ғой,
Достарды сағынамын, сағындым ғой.
Көк - жасыл шұрайлы өскен құрақ - майса,
Балаусам - бал дәуренді сағындым ғой.
Жәннәттай жан саяма табындым ғой,
Жайнаған жаз гүлдерін сағындым ғой.
Салмақты сырғи аққан Сарсу өзен,
Қарағаш нуларынды сағындым ғой,
Сағыныш саздарына бағындым ғой,
Мазасыз алтын күзін сағындым ғой.
Жігерлі, жалын отты жастық шақтың,
Ақ сусар - ақ боранын сағындым ғой
Тиегін сыр сандықтың ағыттым ғой,
Ақ пейіл адамдарын сағындым ғой.
Айдында күншуаққа құшақ ашқан,
Сұңқылын аққу - қаздың сағындым ғой.
Сырлы энін қос Аққудың
Бар ма дос онда мені сағынатын,
Қуаныш, қызығымнан бақ құшатын.
Сөзімнен сәнді алқа тағынатын.
Бар мадос ұғар жүрек Базынасын.
САРЫ - ҚОҢЫР БЕЛІМ БАР
Майда сары Арқаның қоңыр белі,
Таппадым сенен артық саумал желді.
Ойға өлең, тілге жылы, тәттім едің.
Ауруға ем, сауға самал, қуат желің.
Арқада жер жетпейді Жаңаарқама,
Құмы май, шөбі шүйгін жон арқаға
Балауса балғын шақтың куәсі едің,
Айналдым, асыл елім, денің сау ма?
Арқаның жер жәннәті Сарыарқада
Асыл ұл, сұлу қыздар Жаңаарқада
Айналып келіп тұрам Жаңаарқама.
Сүйемін Жаңаарқаның құба белін,
Жайлауын, жазық жерін, ауыл, елін,
Еркелеп Ескенеден ескен самал
Толысып Толағайға жеткен лебің.
Ақтаудың шың құздары ұяланған,
Ақсұнқар балапанға ұя салған,
Желбіреп жапырағы қол бұлғаған.
Көк жартас қыздардың жүк жиғанындай
Халқының өр, өнеге, еркесіне
Сәкенім берер еді баға қандай.
Дегендей: заман жүйрік, адам шабан,
Азайып бара жатыр жақсы ағалар.
Жасындай көк аспаннан жетіп саған,
Жұлдыздан Жаңаарқама шәшу шашам.
ОРАЛМАС, СІРӘ, ЖАС КҮНІМ АЛЫС ҚАЛҒАН
Оралмас, сірә, жас күнім алыс қалған.
Бәрібір өткен өмір таныс маған.
Кезбеспін енді жалдап Сарсуымды,
Бір асу қалды арман боп, табыспаған.
Оралмас, сірә, жас күнім алыс қалған.
Жастықтың арман - мұңы таныс маған.
Кекілімді күн сүйген сол жастығым,
Бала қиял жырменен табыстырған.
Оралмас, сірә, жас күнім алыс қалған.
Қарт емеспін, бірақта, таяп қалғам.
Қайтып берсең мысқалын сол жастықтың,
Бар байлықты берер ем, жиып саған.
Оралмас, сірә, жас күнім алыс қалған.
Қайта гүлдеу адамнан қалыс қалған.
Қанатымды қомдаймын, қиял өріп,
Аңсап жүрем арманды құшақ жайған.
Аңсап болмас жас күнді алыс қалған.
Өтер, кетер дүние болып жалған
Әр кезеңнің өзіндік самғауы бар,
Бақыт қой мәңгілікте атың қалған.
Естимін даладан желқобыз үнді естимін,
Елтиді неге пәтшағар көңіл елтиді.
Сыбырға түнгі құлақты тосып тұр едім
Көнілімді бөліп көк күзен неге селтиді.
Даланың үнін естимін түнде ап-анық
Балалық шақтан көңліме сыры тым қанық.
Санада саулық, көнілдің қошы қанықты.
Сүйемін шексіз даланың саумал самалын,
Даланы жырлап, желиді алтын қаламым.
Тауға да ғашық, гүлге де ғашық бұл басым,
Патша жүректің тыйады қайтіп алаңын.
Ұйқымды ұрлап кірпіктің талшық ұшынан
Жыр жазып түнде қуаныштан тұшынам.
Шексіздіктің мұнарлы сағым жиегін,
Жағалап түнді, серпіп сап мұңды
Ақылдың кені - би - болыстың панасы
Тізесін қосқан батыр да, патша, дарасы
Аспан мен жердің арасын қосқан бұл алқап,
Көк түркінің - қазағымның даласы.
Барым да осы - бағымның байтақ даласы
Самалың желпіп, оятты көңіл санасын.
Шұбырған жұлдыз шеруі - керуен шексіз де,
Құс жолы Бақыт жолымды жалғап барады
Өмірден озық Адамның үлкен талабы,
Аманат алып, Айға да барып қонады,
Құдіреті күшті жаратқан һаққа сүйеніп
Тарихтың көші ғылыммен мәңгі толады.
Дүние бесік екен тербелмелі,
Мұнартып алыс дала көлеңдеді.
Боз жусан сенен сезем дала исін,
Денеме саф ауаңнан дәрмен келді.
Дүние тербетілген бесік екен,
Қалдырдым балалықты сенде мекен.
Жастық шақ сені аңсап бой түзедім.
Ой сана, саған қарап ой түзедім.
Дариғай, балалық шақ балдай екен.
Аузыңнан кетпей дәмі қалады екен.
Ұлы жол балалықтан басталған соң
Дүние бесігінде тербелген жөн
Зулап күн, аунап айлар өтіп жатыр,
Бой балқып, ойым сәтте шалқып отыр.
Ғұмырды жан нұрымен ұштастырып,
Періште - поэзия қалықтап жүр.
Өмірдің сыйлығы бар, бұйрығы бар.
Артыңда мұрағатың, ізің қалар.
Аялы болмаса да, баяны бар.
Пендеңмін менде сенің, ғұмыр - ғайып,
Тереңге тамыр тартсам несі айып.
Жазылған пешенеме жұлдызым - ау,
Қолың соз кетсем егер құздан тайып.
Өремін өлмес өмір өресін тең
Ақырын жылжып өмір барады екен.
Бостандықта, өстім дала төсінде.
Қыдырушы едім Сарсуды жалдап бесінде.
Күн қайтқан шақта өзеннің суы жып - жылы,
Далада өстім өте бір биік сезімде.
Ауылда өскен балалар неткен дарынды
Мына заман сындырып тұр - ау сағымды
Әйтпес, жүрек жүдемес еді дүрлігіп,
Ауылдан алып, берер ем оған барымды.
Жыр Пегасын ерттеп мініп барайын
Назира - назым, гүлдерден шашу шашайын
Қараулдан Иманаққа көз салып,
Ақбоз атын Сәкен аға бағайын.
Ақын қызға қайрат берші ағайын
Гүлдерден тоқып Пегасқа тоқым жабайын.
Сырмақты сырып, шым - шиге ою ұялап,
Текеметке мың бір жыр өрнек салайын.
Мен үшін бір асыл сөз - сағыныш!
Өрнегі де өлеңнің - сағынышты сағыну.
Бұл сөзсіз келмейді ажарым,
Сағыныш берген тағдырға бағындым.
Әу бастан - ақ сағыныштан жаралғам,
Қалай ғана сағынбай сәт жүре алам.
Жалғыз Алла, жалғыз тағдыр - бағынам.
Қыстың күні ақ далама қуанам,
Қуанам да, жаз гүлдерін сағынам
Жаз гүлдерін жинай жүріп, шаттана,
Ақ бүркейдей - ақ боранды сағынам.
Майда, қоныр жазғы кештің
Самал кеште Сарсуды жалдап,
Жылт - жылт зытқан жылғамен.
Сылық - сылық күлген ем,
Сарсудың көп сал - салдарын
Мал қайырған анам көріп,
Байқа! - дейді, құлыным,
Ат үстінен әкем көріп,
Ақырын! - дейді, ақылдым.
Сол балалық бал дәуренім
Сағынулар болады екен сағыныш.
Амалым жоқ, өмір - өзен
Амал бар ма, бағындым.
Жылқы желден жаралып желдей ескен.
Ең жүйрігін жылқының тұлпар дескен
Адамдар бар дәл солай, жылқы мінез
Жылқы жылы туыпты бір алқандоз
Өзіне тән сыпайы, қошәуезді,
Қошаметке қошмасаң, шәріп ізгі
Қадірлейік қошмиық - мырза - терек
Жігіттері қазақтың болса ерек!
Қой пейіштен шығыпты, сиыр судан.
Қойдай жуас қазағым қойды баққан.
Жылқы сорпа сергітіп, жауға шапса,
Қой сорпадан қазақты ұйқы басқан.
Сиыр судан жерісе су сиырдан
Сиыр етін жемеймін бар ма дауам.
Кедей - кепшік қылады сорпа - суан,
Ай жузімді ақ қаймақ, сүтпен жуғам.
Түйе сордан шағыпты сыпа - сидаң,
Бойға сеніп жүреді аңқау - ырбаң.
Кешке дейін көпіртіп, «сағыз шәйнап»,
Мөлдірейді қаракөз ботасы ойнап.
Желмаяғой жүйрігі шөлде шапқан,
Жақсы білер шұбатын дәмін татқан.
Каталог: admin -> files
files -> Ббк 83. 3 (5 Қаз) Қ 25 Қ25 Қалдыбаев Ә. Көңіл көмбесі
files -> Баймаханбет ахмет аяулы соқПАҚ Тараз, 2008 жыл. Менің президентім
files -> Аула драмалық шығармалар әрқилы ойлар атланта жоқ, америка сапары
files -> Тақталас. Пьесалар, бірқақпайлар. Тараз, «Сенім» баспасы, 2006-256 бет
files -> Шағын хикаяттар, әңгімелер, ертегілер, мысалдар
files -> Баймаханбет ахмет жас шынар, ТӘкаппар шынар тараз – 2013 жыл
files -> Арғынбай бекбосын фәнилік драма (2500 рубаят)
files -> Елен Әлімжан бауыржанның пырағЫ
files -> Үміт битенова көҢіл күнделігі
files -> Көсемәлі СӘттібай¥лы шарбақтының жалғызы
1   2   3   4   5   6   7   8   9