kk kk kk kk kk kk ru kk ru kk kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk ru kk ru kk kk kk kk be tt kk uk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk bg kk kk kk kk ky ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk uk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk mk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk be ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk ky kk kk kk be kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk be kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk bg kk xal kk kk kk kk kk kk el kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk bg kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk mhr kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk cs tt kk kk av kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk mk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk mn kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk mn kk kk ky kk kk kk kk fr kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk mn kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk de kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk sah kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk bpy kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk ba kk kk kk kk kk kk kk kk kk gom hbs_cyr kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk ky kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk mr uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt ru kk kk kk kk kk kk kk kk ky uk kk kk kk uk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk tt kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk kk be kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ba ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk uk ky kk ba kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt av kk cv kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk uk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk be ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk krc kk kk kk ky kk kk kk hbs_cyr kk kk kk kk be uk kk kk kk kk ky kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk be uk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk ru kk kk kk ru kk kk kk kk tt tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk ru kk de it ru kk de it ru kk de fa kk ru ru kk de fr kk de ca kk de de kk de fr kk de fr kk de de kk de fr kk ru oc kk de ca kk de hbs_lat tg de ca kk de da kk de oc kk de es kk de de kk de ca kk de en kk de oc kk de de kk de en kk de ro kk de nb kk de de kk de ca kk de gl kk kk kk
Күлтегін жыры (еркін әдеби нұсқа) | Әдебиет порталы
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Күлтегін Құтлық (Елтеріс) қағанның екінші ұлы, Білге қағанның (Могилян) туған інісі. Шешесі Елбілге қатұн. Жеті жасында әкесі Құтлық (680-692 жж. билік құрған) қайтыс болады. Қаған тағына оның інісі Қапаған (692-716 жж.) отырады. Күлтегін мен Білге, Қапағанның інісі Бөгүні (716ж.) тақтан тайдырып, қағандық билікті Білге қолына (716-734жж.) алады.
Тарихи деректерге қарағанда, Күлтегіннің он жасында ер атанып, алғаш көзге түскен соғысы – 694 жылғы Жау жыу және Дин жыу аймақтарында болған соғыс. Қапаған осы соғыста 90 мың тұтқынды қолға түсірген. Міне, осыдан былай Күлтегіннің ерлік жолы басталады. Тарихи деректер сол кездегі ел тәуелсіздігін сақтап қалу жолында болған қырғын соғыстардың бірде-біреуінің Күлтегінсіз өтпегенін аңғартады.
Батыр 47 жасқа жетіп, қаза тапқанда, төрткүл дүниеден түгел елшілер келіп, рухына тағзым етіпті. Басына ел тарихын жазып, алып ескерткіш орнатыпты. Сол ескерткіштің ғылыми көшірмесі бұл күнде тәуелсіз еліміздің астанасында, Еуразия Ұлттық университетінің бас ғимаратының төрінде тұр.
Төсіне Ай ілген, Омырауына Күн таққан
Тау менен тастар пайда болды.
Аттылыны – қуалап жүгіріп! –
Тасты орған тау өзендеріндей!
Торғайдың миындай ми жоқ
Ит құсап – балағынан! –
Бұрқырап тасуды білмейтін –
Жетім лақ секіріп өтетін –
Сүмелек, сұлба боп шыққан.
Естері кетіп құлақ салған.
Шоқ түскен киіздей боп
Қотыр шыбыштың терісіндей боп
Қылыш пен найза түгілі
Далада қалған бұл елді
Көк тәңірі тас төбелерінен
Сол ел – ел бола алмай
Күс табан, жалақ ерін
Ай десе аузы бар
Дүниеге жөндеп қарай алмай
Сілтесе – шоқпарына айналған.
Өзінің билігінен айырылып, сұңқардай қанатынан
Бір кездегі күндей күркіреген,
От бүркіп, шоқ шайнаса
Қара бұлттарды қақ жарған,
Ішіне жай тасы түскен
Қара қазандай сақылдап қайнаған!
Елім бар еді ғой.
Жерім бар еді ғой.
Қағанды халық едім ғой.
Қаһарлы халық едім ғой.
Бір тұрып кете алмаған.
Түрік халқы қан жылап:
Түрік халқы жоғалмасын деген!
Басқа жұрт аса алмайтын
Әкем Ілтеріс қағанды –
Қуатты болсын деп! –
Шешем Ілбілге қатынды –
Шуақты болсын деп! –
Он жеті ерді ертіп ап,
Елдің намысы боп жанған
Көк Тәңірге сыйынған! –
Ерлер жетпіске жеткен, -
Мұрат бергеннен кейін –
Әрқайсысы бір-бір жота боп
Мал қып кеткен халықты,
Күң боп кеткен халықты,
Құл боп кеткен халықты
Құм асатып жер еткен.
Қырқыз, құрықан, отуз татар,
Қалғыса – бас салғысы кеп,
Он үш жыл қағыстық,
Он үш жыл соғыстық.
Ол бізге жонын көрсетті.
Сілекейі бал боп аққан
Біз сондай көп болдық.
Қара жер қақ айырылмаса
Сені кім алатын еді?
Сүйегің тау боп үйілді.
Мені де қаған етті.
Жәутік елге қаған болдым.
Елді – қайтадан! –
Жерді – қайтадан! –
Бауырым деп қайта келді.
Он екі рет қол кіргіздім.
Жетіге енді толған еді.
Көркіне елі тойған еді.
Алты Шуб Сағдат тарапты
Ол ат мерт болды.
Ышбара Жамтар Боз атты
Ол ат та мерт болды.
Жауын найза боп жыртып,
От ат та мерт болды.
Жүзден астам оқ тиді.
Қаны қатқан тас болды.
Ақ Айғырын мініп шықты.
Башгу Боз атқа қонды.
Ысып кеткен ызаға толды.
Түргіс халқы жау болып
Ақ қар, көк мұз
Алып Шалчы Ақ атын
Тағы да соғыс болды.
Күлтегін отыз жаста еді.
Алып Шалчы Ақ атына мініп,
Күлтегін отыз бірге келді.
Алып Шалчы Ақ атқа
Алып Шалчы Ақ аты
Сол жерде мерт болды.
Сыз өткізбейтін жануарым еді.
Ол да маған қас болды.
Тағы да ебіне тиді.
Тағы да тебіне тиді.
Азбан Ақ бар еді,
Маңдайын қақ айырып –
Аз Жағызы бар еді.
Тірі қалған барша жұрт,
Өрт шалған қарағайдай –
Өлмес үшін туар ма?!
Көрмек үшін туар ма?!
Түн бола ма деп
Мұң бола ма деп
Ол да ерек келді.
Қырық жеті жасында өтті.
Еркін әдеби нұсқасын жасаған
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
Шерағаңның туғанына 90 жыл
«Абай жолының» аудармасына Әуезовтің көңілі толмаған
Ел қай кезде түзеледі?
Ахмет Салах әл-Мәһди. Күтпеген «келімсек»
Автор және «әдеби қаһарман»
Оқушылар парағы. Қыз Жібек жыры
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Ахмет Байтұрсынұлы: «Амалыңды түзет, түземесең, ешкімге кінә қойма»
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Махат Садық, Ескерткіштер – ел тарихы
ТОҒЫЗ ЖОЛДЫҢ ТОРАБЫНДА ОЯНҒАН
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу