kk de uk kk kk kk kk be av xal kk av ru en ba kk ky kk kk mk av kk kk kk ru ru kk kk ru ar kk kk ru uk kk kk kk kk be av xal kk av ru en ba kk ky kk kk mk av kk kk kk de de kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en en en en kk kk de kk de kk de uk kk de kk de kk de kk de kk de kk de kk de kk de kk de kk de ky kk ru kk de kk de kk de kk de uk kk kk kk ru ru kk ru kk kk ru ar en
Ахмет ТОҚТАБАЙ. Жылқы өнімдерімен емдеу – Арғымақ Ұлттық танымдық порталы
© 2014-2022. Арғымақ Ұлттық танымдық порталы. Барлық құқықтар қорғалған
Home›Биебау›Ахмет ТОҚТАБАЙ. Жылқы өнімдерімен емдеу
Терісі: Қымыздан басқа осы уақытқа дейін зерттелмей келе жатқан халық медицинасындағы ел арасынан жинастырған материалдарға сүйене отырып жылқының басқа да емдік өнімдері қарастырылды. Белінен шойырылып жүре алмай қалған адамды ту биенің терісіне орайды. Алдымен жаңа сойылған жылқының терісінің ішіне ерменді қайнатып құяды, сонан соң екі адам терінің екі жағынан ұстап бұрайды, бір адам сол мезетте ағаш тоқпақпен теріні тоқпақтайды, сонда тері қызып, ысиды, ыстық теріге науқасты жалаңаш күйінде, басын ғана шығарып орап тастайды. Алдымен адамның денесі 15-20 минут шамасында қалтырап, қалшылдап тоңады, соңынан денесі қызып терлейді, біртіндеп теріге үйрене бастайды. Өстіп науқас адам 1,5-2 сағатта тері ішінде жату қажет. Осылай 7 күнде 3 рет түседі, емдеу 21 күнге созылады, науқас осы уақыт ішінде жылы үйден шықпауы керек. Теріге түсудің екінші түрі – үш жылғы ту биенің терісіне күнара небәрі үш рет түсуге болады, одан әрі тері кеуіп, не иістеніп кетеді. Аса қатерлі ауруларды емдеу үшін бірнеше жылқы сойылатын болған.
Көңі: Белі шойырылып, шаншу қадалып, суық тиген адамдар жылқының көңіне де түседі. Адамды астына көң төсеп, шалқасынан жатқызады да, басынан басқа денесін көңмен жауып тастайды.
Тезегі: Белі шойырылған адамды жылқының жас тезегімен булау әдісі де кең қолданылған. Жас тезекті езіп тайқазанға қайнатады, қайнап болған тезекті ағаш астауға салып, үстін бір қабат жеңіл шүберекпен жабады. Оның үстіне адамды жатқызып, денесін киізбен немес тонмен жауып қояды. Осы процесті үш рет қайталайды.
Шуы: Қатпа, мешел баланы тұмса биенің шуына орайды. Шудың ішінде, басы ғана көрініп жатқан баланың екі сағаттай уақыт өткен соң, шөлдеп, қарны аша бастайды. Шуға орау уақыты 2 сағаттан кем болмауы керек. Осылай күнара 4-5 рет қайталайды, онан соң шудың өзі де қатып, орауға жарамай қалады.
Тобығы: Бұрын қазақ отбасыларында жылқының тобығын жинау әдеті болған. Құлағынан бұлық аққан балаға үш жылдай кепкен тобықтың екі жағынан тесіп. Табаға қыздырып, ішіндегі майын құлағына құяды. Баланың, үлкен адамның жағы іссе (свинка) тобықты ортасынан шағып, суға қайнатып, буымен булайды.
Қарыны: Буыннан сары су алып қалған адамның буыны іскен жеріне жаңа сойылған жылқының тазқарнын тартады. Қарын ішіндегі құрттар дененің сарысуын сорып алады. Мұндай науқасқа жылқының майын да тартады, бірақ тазқарынға қарағанда майдың ондай шипасы болмайды.
Қылы: Жылқының қылымен үш нәрсені емдейді. Жылқының қылын күйгізіп, аузы уылған баланың аузына, адамның отқа күйген жеріне себеді. Мұны жазба деректер де дәлелдейді. Шыққан сүйелді жылқы қылымен байлап қояды, сүйел түбімен кесіліп, домаланып түсіп қалады.
Сүті: Қышыма (чесотка) болған адам биенің жаңа сауған сүтіне түседі, не жылқы сүйегін қайнатқан кезде шыққан майын жағады. Әйелдер шашы түсе берсе қымызға жуады.
Майы: Өкпесі ауырған( туберкулез) адам жүрек майын шикідей аз-аздап жейді. Тұмау болған адамға семіз құлын немесе тайдың жүрек майын алып, ерітіп, аш қарынға ішкізеді. Науқас жарты күндей ас-су татпауы қажет, бұдан соң құсып, әлсірейді, жөтелі басылып, жеңіл сезінеді. Жарық (грыжа) ауруын қазақтар қатты қыздырған жылқы майын жағып емдейтін болған. Адамның үсіген дене мүшелеріне жылқының майын жаққан. Үсіген жерге жылқының көкбауырын тартқан. Суық өткен адамның қалтырап тоңған, үсік шалған мүшесін қоян, қаз, жылқының іш майымен сылайды. Адамның қатты үсіген мүшесі сулана бастаған кезде, ашытқы шекер, болмаса қамыстың басындағы үлпілдегін сеуіп біраздан соң жылқы майымен майлап тастайды.
Құрық: Адамды құтырған ит қауып алса, жылқы ұстайтын құрықтың жерге сүйретілген жағын тістететін болған. Жылан шағып алған жағдайда жылан шаққан адам үш жыл ұсталған құрықты үш рет тістейтін. Тістеген кезде «ем бол» деп айтылады. Бұл емдеудің магиялық түріне жатады.
Жүрегі: Жылықының жүрегін желіккен, көтеріліп ауырған адамға ем қылады.
Несебі: Жылқының сиген жеріне шөп шықпайды дейді мәлімет берушілер. Қандай аяғы тершең, шуас иісі бар адамдар жылқының несебімен 3-4 рет аяғын жуғанда құлан-таза жазылады.
Тері: Асқазан қыжылдағанда (гастрит) терлеп келген аттың терінсығып алып ішеді, сонымен бірге бүйрек майын да ішеді.
Аузына жылан кіріп кеткен адамға аттың терлігін езіп жіберіп жұтқызғанда жылан іріп-іріп түседі. Халық медицинасында жылқының тері көптеген жұқпалы және қатерлі ауруларға шипа болады деп есептелінеді.
Көптеген сырқаттардан құтқаратын әмбебап ем – жылқы тері деп саналады. Қазақтың пікірінше сілікпесі шығып терлеп келген аттың тоқым-терін тырысқақ болып ауырған адамға ем, және басқа да іш ауруларына септігін тигізеді. Он-он бес шақырым шауып келген аттың терлігімен безгек адамды да қымтап, емдеуге болады. Көптеген мәлімет берушілердің айтуынша, әбден қара сүмек болып терлеген аттың терін ағаш қырғышпен қырып алып, жинап, қылтамақ болып ауырған адамға ішкізген. Әбден тер сіңген ескі қамшыны адамның тамағына өткізіп, әрлі-берлі қимылдатады. Қамшымен жасайтын бұл емді бірнеше рет қайталайды. Тер ішкен, тамағына қамшы өткізген адамдардың жазылып кеткен жағдайлары болған. Ал жылан шаққан балаға жылқның ыстық тоқымының бір шетін кесіп алып байлап қойғанда жазылып кеткенін көзімізбен көрдік. Қазақта жылқыдай қасиетті мал жоқ, оның бар нәрсесі ем ғой деп айтылуы тегін емес.
Ахмет Тоқтабай, «Қазақ жылқысының тарихы» кітабынан
ТегтерАхмет ТоқтабайЖылқыжылқы халық медицинасындажылқы шаруашылығыжылқыға байланысты әдет-ғұрыптаржылқымен емдеужылқының қылыжылқының несебіжылқының тезегіқымыз
Таласбек Әсемқұлов – Көкбалақ
Құдайберлі МЫРЗАБЕК. Сұр көжек
ПІКІР ЖАЗУ Жауапты болдырмау
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
Please Do the Math  ⟲    ➴
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
Ел чемпионаты. Жамбы атудан Ғалымжан Өміртай Қазақстан чемпионы атанды
Ипподром аумағында құрылысқа жол жоқ!
«Жеті қарақшы». Әлиакбар – көкпардың көнекөзі
Төрегелді Шарманов бие сүтінің пайдасы туралы айтты
Дәурен Абаев: «Ұлы дала жорығы» жай ғана ат жарысы емес
Тоқаев: Бабаларымыз Ұлы дала шежіресін тұлпардың тұяғымен жазған
Ұлттық спорт қауымдастығының басшысы ауысты
Атақ аламыз деп жүріп, ат өлтіріп алмайық – доктор
Елорда-Түркістан. «Ұлы дала жорығы» марафоны басталады
«Хабар» арнасында жаңа жоба. Дүлдүлдер дүбірі
Жылқы еті мен қымыз өндіруде Ақтөбенің әлеуеті жоғары
Алматы телеарнасы «Қызыл жебе» романы бойынша фильм түсірді
«Ақжол, Самал» (деректі фильм)
Әйгілі Абсентке арналған деректі фильм таныстырылды
Нұр-Сұлтаннан Қорғалжыңға дейін (ФОТО/ВИДЕО)
ARGYMAQ.KZ — сайты мәтін түрінде, бейнекөрініс және сурет арқылы ақпарат тарататын Ұлттық танымдық портал.
Меншік иесі: ЕРЖАН ЖАУБАЙ.
Материалды көшіріп басу кезінде ARGYMAQ.KZ сайтына тікелей гиперсілтеме көрсету міндетті.
Тел.: +7 778 347 17 08
© 2014-2022. Арғымақ Ұлттық танымдық порталы. Барлық құқықтар қорғалған
error: Content is protected !!