kk kk kk kk kk kk ru kk ru kk kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk kk kk de kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk de de kk kk de en kk kk de de kk kk ru ru kk de fr kk de de kk de fr kk de oc kk de en kk ru ca kk de de kk de ca kk de fr kk de oc kk de da kk de da tg de ja kk de ro kk de ca kk de vi kk de en kk de lb kk de oc kk de de kk de en kk de fr kk de en kk de zh kk de fr kk de en kk de de kk kk kk
Серіктің жыр сапары | Әдебиет порталы
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Осы салалардың барлығында өзінің салмақты дүниелерімен, айтар ойымен көрінген. Өнер айдынында мақсаты биік, бағдары айқын, жалына қол тигізбейді, биік, өр, тәккапар.
Ойлай-ойлай әрнені ми да ариды.
Сыр тұнған жыр ұсыну ұйғарылды...
Жинаққа автордың өлеңдері, драмалары, аудармалары, эсселері, хикаят-әңгімелері топтастырылған. Олардың әрқайсысы жайында үлкен-үлкен тұрлаулы тұжырымдар айтуға болады.
Жинақтың композициясы шымыр, бас-аяғы жинақы. Жинақтың өн бойында тұтас бір лиризм сезіледі. Ақын Серіктің дүние, қоғам, заман, адамдар, өзі жайындағы ағыл-тегіл сырлары, жан толғанысы, жан дірілі, қамырықты да мұңлы ой-сезімдері, толқыныс күйі ерекше бір лирикалық леппен, сыршыл да кестелі өрнекпен өріліп отырады.
Мұндай нәзік лиризмге арналған жырлардың қатарында жинақтағы «Күзгі сезім», «Мен берген сары жапырақ», «Тал бойында бір нәзіктік нұр ойнап», «Жырым-ау, тағы оралдым саған», «Кеудемде жыр қайнағанда», «Ауылыма талай барам», «Сұлулық» өлеңдерін ерекше атауға болады. Әсіресе:
Жолықтың да жүректі дір еткіздің,
Жапырағын жүргенмен күреп күздің,
Тұмшалаған қап-қара бұлтты жарған,
Найзағайдай жарқ етті жүрек біздің, -
(«Сұлулық») дегені қай-қай сезімтал жүректі болмасын бей-жай қалдырмасы анық.
Ақынның қамырықты көңіл-күй сезімдері «Тәуба», «Сен де оқы...», «Бұлдыр-бұлдыр бұлаңдаған ғұмыр бұл», «Тағы да өткел», «Арпалысып келеміз өмірменен», «Бір сызат түсерме екен төзімге ауыр», «Қайран көңіл қалайша жайланады?», «Өңменімнен өтеді өмір сызы», «Өкініш», «Әкеммен қоштасу жыры», «Жолда», «Жүрегімді күн күйдіріп жүр менің», «Мұң туралы жыр», «Жарқырап жүріп жүріп тас бастым» өлеңдерінде айқын байқалады. Мынау бір өлең жолдарында ақынның алау-далау, көңіл-күй сезімдері өріліп жатқандай:
Өңменімнен өтеді өмір сызы,
Күндердің көп жайсызы, көңілсізі.
Не істеріңді білмейсің, төнгенде кеп,
Серіктің көп өлеңдерінде тағдырға деген налалы көңілдің кейісі мен мұңы бар. «Бейуақ естілген ән», «Тәубә» өлеңдерінде мезгілсіз қаза болған Айболат есімді ұлының қазасына жаны күйген азалы мұң, өксік, күйініш бар. Амалсыз күрсінесің, күйзеліп, жүрегің толқиды. «Мұң туралы жырда»:
Алдарқанып, өтірікті шын көріп,
Жүрсем дағы бәріне де үлгеріп.
Шарасыз ой иттей ұлып, зарлайды,
Айболатпен қалмаған соң бірге өліп, -
деп мұңданады. Бірақ ақын өмір салған тауқыметке, азапқа көнбейтін қайсарлық, беріктік танытады. Ақылды, сабырды жолдас қылады. Өмір өз ырғағымен жүріп жатыр. Өмір жалғасын тауып жатыр. Өмірдің өз логикасын, диалектикасын таныған, тіршілік заңдылығын, зерделі, сұңғыла көңілмен түйсінген ақын көңілі Абайша «сап,сап көңілім, сап көңілім» деп айнала өмірден, жарық дүниеден, тіршілік ырғағынан жаңаша мән, мағына тауып, таусылып бітпес дүние көшінің тізгінін, өмір бұйдасын қолға алғандай болады. Мұңлы жанына жылу, қамсау болар таянышты да тапқандай. Осынау өмір ағынына тартар түйінді ақын сезімі былайша өреді:
Сүйсініп өмір сүре беремін.
Жалғанда мынау кім кімге қарар,
Жырымды жазып жүре берермін!
Ақын көңілі өзін осылайша бекітіп, өмір айдынына қанат қаққандай болады. Алдағы күндерден үміт, сенім күткендей болады. Ақын жырларының өмірсүйгіштік рухы бәсеңдемейді. Жалпы Серік поэзиясының болмысы туралы оның ақын досы Ерболат Баятұлы былай дейді: «Ақынның өлең-жырларында туған табиғаттың, қарт Каспийдің, арналы Жайықтың қаталдау болмысы мен тербелісі һәм ағысы бар. Тепсініп тұрған Махамбеттей өршіл рухтың жарық сәулесі бар. Бір сәт апшыны қуыратын адуын мінез де бар». Ақын да өмірдегі өз позициясын нықтап, алдағы күндерге жігерлі түрде үн қататыны бар:
Мың құлап, тұрып, теңдестім,
Талып та жеткен жолымнан,
Тайдыра алмас енді ешкім.
Ақынның мұндай өршіл сеніміне бізде ортақтасамыз. Сан алуан тақырыптағы өлең-жырлар ақынның поэтикалық арсеналында жетіп артылатынын байқағандаймыз. «Сертімдей болсын қоятын шартың, Қарсы алшы тағы жыр-мекен!» - деп алып ақын сан алуан тақырыптағы жыр көгенін ағытқандай болады.
Ақын жырларындағы ерекше тақырыптардың бірі – туған жер тақырыбы. Қалай айтсақ та ақын – туған жер перзенті. Туған жермен қуанады. Туған жермен асқақ армандарға қол жалғайды. Ақ Жайықтың перзенті «Жаздым жыр қаза еңсені езген кезде, Ақ Жайық толқынында тербегенде», - дей келіп, «Жайықтан қайтып келемін...» деген өлеңінде туған Жайығының қасиеттерін, жеті шумақта: «Намысты қолдан бермеген, Жайықтан қайтып келемін!», «Сарайдай киіз үй тіккен, Жайықтан қайтып келемін!», «Тереңнен мұнай аттырған, Жайықтан қайтып келемін!», «Алдыңа бекіресін тосқан, жолыңа ниетін қосқан, Жайықтан қайтып келемін!» деп мақтанышпен санамалайды. Жыр соңында: «Төсіңде аунап тағы бір, Мерейім тасып келемін. Жайықтан қайтып келемін!» деп мерейленеді. Жеті шумақта қайталанатын «Жайықтан қайтып келемін!» деген хабарлы сөйлем жыр экспрессиясын үстемелеп тұр!
Туған жерін шалқы жырлай отырып, кейде көңіліне кірбің де оралады. Ақын көңіліне перзенттік алау да арнайды.
Туған жерге деген сезім жоғары,
Балғын шақты ұмытқаным жоқ әлі,
Сұлулығы әлемге аян болса да,
Ақ Жайыққа аққу сирек қонады.
Сұлулықтың символындай Ақ Жайыққа аққу неге сирек қонады деп бізде ойланамыз. Торығамыз, жабығамыз.
Соңғы жылдар бедерінде өріс алған ғаламдық катаклизм әсерінен туындаған табиғат кінәраты, экологиялық зарар оқырмандарын бей-жай қалдырмаса керек.
Ақын – шығармашылық тұлға. Ол кез келген құбылысқа селт етіп, сергек үн қатады. Табиғаттың долы бораны да, аязды қысы да, аптап шіліңгір ыстығы да, қоңырқай сары күзі де ақын сезіміне әсер етеді. Көңілін баурайды. Шабытты шақтарының көрігін қыздырады. Әр ақынның өз маусымы, жыл мезгілдері бар шабыт отын шақыратын. Біреулер долы боранды, кейбіреулер маужыраған жазды, кейбіреулер қоңырқай, сары күзді жанына жақын тартады. Мысалға орыстың ұлы ақыны Пушкин күз маусымын ерекше жақсы көріп, осы ойларды ұзақ қыдырыстап жүреді екен. Талай шығрмалары да осы күз айларында туса керек. Пушкиннің атақты «Болдин күздерін» еске алсақ та жетеді. Қазақ ақыны Мағжан күзді де, қысты да, жазды да жырлаған. Серік Сапарұлы да Пушкин сияқты қоңыр күздің қоңырқай тіршілігінен жаны сая тауып, оны сырласына, мұңдасына, ақылшы кеңесшісіне айналдырғанын бағамдаймыз. Ақын сары күзге деген сағынышын:
Сары күз сені сағындым,
Сен қалай кешірмес едің?! –
деп ақтарылады. «Жүрекке салмақ көп мүлде, Көп менің татқан кермегім. Тарығып жапа шектім де, Күз болып қалды ермегім» деген ақын сырына біз де сенеміз.
Серік өлеңдерінің көркемділігіне келсек, ол кейбір ақындардай әдемі тіркес, әсіресе айшықтысы теңеу, орынсыз суреттеулерге бармайды. Көркемдігінің өзі табиғи. Өмірге бейнелі, образды көзбен қарайтын ақынды осының барлығы биязы бір қалыппен өз орнын тауып жатады. Тыңдап көрелік!
Миым – ақ дән аршыған элеватор,
Адам пиғыл мысқылдап жеңеді ақыр.
Жау қамалын жайратқан жайсаң батыр,
Жәй басып келе жатыр!
Бейнелі де, ойлы жолдар! Образда қапы жоқ. Жинақта мұндай мысалдар жеткілікті. Сөз соңында Серік бауырымызға айтарымыз тарлан өнердің биігінде ақсұңқар құстай шүйгіп, жасындай жарқылдап, өнер сүрлеуінде желмаядай желіп, тарлан боздай шаба бер демекпіз.
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
Абай шығармаларының түпнұсқадан аударылуы
Жылқышы Ақтайұлының сыбызғышылық өнері туралы
Маржан ЕРШУ : «АТЫРАУ  АЙДЫНДЫ ӨЛКЕМ  АРДАҒЫМ - АЙ...»
Автор және «әдеби қаһарман»
«Абай жолының» аудармасына Әуезовтің көңілі толмаған
Шерағаңның туғанына 90 жыл
Ел қай кезде түзеледі?
Оқушылар парағы. Қыз Жібек жыры
Ахмет Салах әл-Мәһди. Күтпеген «келімсек»
Маржан ЕРШУ : «АТЫРАУ  АЙДЫНДЫ ӨЛКЕМ  АРДАҒЫМ - АЙ...»
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Ахмет Байтұрсынұлы: «Амалыңды түзет, түземесең, ешкімге кінә қойма»
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
ТОҒЫЗ ЖОЛДЫҢ ТОРАБЫНДА ОЯНҒАН
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу