kk kk kk kk kk kk mk kk ru kk kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk ru kk de kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk tt uk kk kk kk kk kk mk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk ky kk uk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk gl kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk uk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk hbs_cyr kk kk kk tt ro kk kk kk ba kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk mk kk kk kk kk kk kk kk de kk kk tt kk kk kk zh kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ce kk kk kk kk av kk kk ba tt ba tt kk kk kk kk uk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk be kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk bg kk kk mk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ba kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru uk kk uk kk ky uk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk uk kk kk kk uk bg kk kk kk kk mn ro kk kk kk kk kk kk ba kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uz kk kk uz kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk mk kk kk kk kk cs kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk cs kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk gom kk kk kk kk cs kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk cs kk kk kk kk kk kk ru kk de en ru kk de oc ru kk de oc kk ru ru kk de de kk ru en kk de oc kk de oc kk de ru kk de ca kk de ca kk de fr kk de oc kk de da tg de ru kk de en kk de oc kk de ro kk de oc kk de de kk de ca kk de de kk de eu kk de fr kk de vi kk de en kk de en kk de en kk de de kk kk kk
Арман Әділбек. Неткен ұзақ еді бұл кеш | Әдебиет порталы
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Сол сұлу сөздер ұшқан бағыттың,
Адасып ұшқан сол сөздер бүгін,
Қай жақ дегенім мазар ма, әлде
Ағады жұлдыз Ай бетін сызып,
О, нәзік тәңір – жалғыздан өніп,
– Адам Ата топырақтан жаралған,– дейтін еді.
Көз алдыма балшықпен ойнап отырған балалар елестейтін,
Топырақтан там түйіп жатқан әкелер елестейтін.
Балшық жолдармен ілбіп басып бара жатқан,
Көзіме шашырап кеткен лай судың сарқытын жуып тұрып,
Бүкіл дүние балшықтан жаралғандай болып сезілді.
Балшықтан құйылған қабырғалар ғана сияқтанды бұл қала.
Бұл балшық жолдардың басы қайдан басталған?
Бұл балшық әлемнің басы қайдан басталған?
Саздарға жұтылған тұлпарлар мен зеңбіректердің,
Бір үймек дымқыл топырақтың астында жатқан мәйіттерден нендей парқы бар?
Жер, шынымен біздің анамыз ба?
О, ұлы жер – ана,
Және біздің іздерімізді жұтудан өзге қылғаның бар ма?
Ана атын жамылған мазақшыл жендет шығарсың әлде.
Енді, ештеңенің де жауабы керек емес шығар.
Біз бастан ақыр балшық қанамыз.
Лайы бұрқылдап қайнап жатқан қыш қазанда
Адам Ата, әрине, балшықтан жаралған.
Менің еркіндігімнің, армандарымның ұясы болып келген аспан шы?
Әлде, көгеріп кеткен балшық шығар ол да,
Тым шалғайдан бізге жете алмай тұрған.
Көз алдыма балалармен ойнап отырған балшық елестеді.
Топырақты там етіп түйгілеп жатқан.
От шалған сөздей бір жұлдыздармен түйісіп.
Осынау жұлдыздардың дәл осы қалпы жылтылдап тұрғанына сенді.
Жүз рет өртесе де жаны шықпайтын әлдебір ұлы тиымның барын сезді.
Таңда ғана жанын шалқытқан жып-жылы ән сөзі
Қара шынжырдай зәр шашып ойына оралған.
Епсіз тырнағы сыйпаған жүзін көтеріп,
Жыбыр етті сосын еріні.
Терезенің жақтауына сүйенген күйі
Құдды бір мүсіндей сазарып.
Үкімін күткен күнәкардың жаурынын мағынасыз көзімен қарып
Неткен ұзақ еді бұл кеш...
Ай мен менің аралығым секілді.
Неткен ұзақ еді бұл кеш,
Сағат стрелькалары ой шүңетінде қалғандай тұнжырап,
Сайғақтай безірейген әнеу ақ қайың
Неткен алыс еді ол да
Соңында жым-жырт қар астында қалған.
Өткеннің шідері шандыған жүректі алақаныма салып
Түсініксіз жазуларға үрейлене қарайтын,
О, менің көңілсіз серігім,
Неткен алыс еді сол сәт
Неткен күңгірт еді әнеу ақ қайың.
Сайғақтай құлазыған әнеу ақ қайың.
Өз түбіне өзі үн-түнсіз тесірейген әнеу ақ қайың.
Олар шұрқырап сұп-сұры тұманнан шығатын,
Қайтадан кіретін сұп-сұры тұманға.
Төменде қара жер жаралғанда,
Мұң бүрлей бастаған кешқұрым шақтар да,
Шұрқырай кісінеген үні жетеді
Енесінен адасқан бір құлынның.
Мен онда ойын баласы ем –
Күрең құлын досым болатын.
Қастың қара қошқыл бұлты көкжиектен толқый ағатын,
Үйді айналып анам күбірлейтін
Сол нөсер тағы бір келгенде
Күрең құлынның басын шапаныма тығып
Үйірлі жылқы қыр аса берді.
Дүние сұрқай бір түске бөгіп,
Қарғыстың уыты тауларды алқымнан көміп
Сәлден соң қыр үстінде шұрқырап шауып жүрді
Мен онда жауыз шығармын,
Ал, күрең ойын баласы еді.
Бүгін де менің жүрегім үйренген
Бебеу қаққан сол үнге,
Бұл қаланың көшелері оюға толы,
Бұл қаланың көшелері аспанға толы,
Және ол аспандардың көбісі ауыр,
Һәм төбең тиердей аласа.
Шалқая аласыз жалғыз-ақ сәтте,
Көше толы азан дауысы шағып жібере жаздаса да.
Шырмалған жыландар сұлбасы екенін көресіз.
Анда-санда қылаң беретін жылқы мүсіндері де байқалар.
Бірақ, олар ешқашан қозғалған емес,
Таласбектің «Кәрі аты» іспеттеніп,
«Ат тұяқты адам» кейпінде
Есілді бойлап елестер қашады.
Сіз бір сұлуды қасыңызға шақырып,
Тер жуған көзіңізді онан сайын бұлдыратып,
Қарсы ғимараттың маңдайындағы шыймайлардың астынан
Бүл қаланың көшесі толған Таласбектің «Кәрі аты»,
Бұл қаланың көшесі толған оюлар.
Қаншама жыл өткеннен соң,
Сол күреңді іздегім келеді.
Тұяғын сүйіп жылағым келеді.
Ауынаған жерін жайнамаз еткім келеді.
Төменде қара жер жаралғанда,
Аспан асты қара нөпір мүсін.
Ол бізді ұп-ұқсас етіп жасамақ болған сыңайлы.
Әр кештің келбетіндегі күңгірт қызыл бояудай,
Һәм еш мағдырсыз хәлде жұтыла беретін
Самалға айтқан өкпелі күбірін үзген
Мүсіншінің алып алақанымен әлдиленген уақ.
Қара сұр қалып ішінде тым ұзақ тұрдық,
Жол бойындағы самырсындар мен шөптер де,
Тәбиғат бәрімізге бір-бір шөкімнен сәуле сыйлаған.
Сол ескі сәуле –
Кеудеңдегі тостаған қанша шайқалса да жоғалмас сағым.
Бір жапырақ үзіліп көкірегіне құласа
Быт-шыты шығып шашырай құлаған
Быт-шыты шыққан күйінде бауырына басатын.
Жаңбыр мұжыған баяғы хәл,
Мені қамап қойған қара сұр қалып –
Әлі тұр міз бақпастан мелшиіп.
Көз ұшында қарауытқан тау сұлбалары,
Құрғап кеткен сары топырақтай үгіліп
Өз жүзін өзі жапқан дала.
Мен бүгін күз келгеніне қураған шалғынды көргесін барып сенемін.
Қыс кеткеніне гүлдер ашылғанда барып сенемін.
Секундтардың табанында ұматылғаным сонша
Мен туғанда бірге туған әлдебір жүдеу қорымның
Сәттер менен барлығын тартып алған сияқты.
Тоғыз жолдың торабы арбаған сол бір жанның
Аспанға қол жая күңіренген үні құлағымда жаңғырып,
Кеудемдегі жұмақ пен тозақты алып
Орнына сиқырдай шүңет силаған нән елесті
Өзіммен қоса өмір сүру азабына салған
Сол бала көңілімнің сарғайған сәті.
Бұл да анау ескі,
Һәм қарт келісімнің бірі болатын,
Түн сұлтанына кигізген нұрлы тәжінің мифінен есілген
Ұзыннан ұзақ шұбалған дар арқанына қадала қараған сәтім –
Адамзаттың ақыл парасатын шексіз жеккөрген сәтім.
Мұхит ортасындағы жетім аралда
Дүниенің тарлығына көзім жеткен сәтім.
Дар арқанын өзімнің ескенімді мойындаған сәтім.
Оттай ыстық шаң топырақта жатқан көлеңкеме сәжде қылып
Жүзімді тас қиршықтарымен жуған сәтім,
– Қолыма қылыш алман!– деп ант берген сарбаздың
Құшағына қысқан тасының* қиршықтарына
Аза білдіруге дәтім шыдамаған сәтім.
Жүректерді шарап толы шарадай лыпылдатса,
Сол шараға құлаған сынық стрелканың жөнін кім ұғар,
Мағынадан айыққан сөздердің бүлігінен шағылған күмбездер арасындағы құлазу –
Ата-анаңның сені жетімханадан бағып алғанын сезгендегі емсіз құлазу.
Хауананың құрсағына ібіліс бітірген сол ұлдың,
Көз ұшында қарауытқан тау сұлбасы,
Қурап кеткен сары топырақтай үгіліп
Өз жүзін өзі жапқан дала.
Соның бәрін оқыстан көріп қалған жарықтық
Қарсы алдында жымия қарап тұрған
Қарт келісімнің қолынан шарап ұрттаған.
Шарап уы оны қарғыс өртіне айландырған,
Ол кітаптарға оқылған қарғыс дұғасы болатын.
Есіксіз алып сарай ішінде,
Бір бөлмеден бір бөлмеге өту үшін сарып болған ғасырлар –
Ешбір сұраққа мизеп көрмеген ұлы үнсіздіктің құшағында мүлгіген мүсін төбесіне қонып ұшқан,
*Ежелгі көшпенділер тасты Қорқыттың жеті кебінің бірі деп ұғып тасқа қарап ант ішкен. Мәселен, Қабанбай батыр жайлы бір аңызда қолға түскен жоңғар жасақтарына тас құшақтатып ант алып қайтаратыны бар.
Ілкіде пердені жеккөруші едім.
Ыстық һәм дымқыл ауа терезеден ішке құйылуда,
Ыстық һәм жарық сәуле терезеден ішке құйылуда,
Ілкіде пердені жеккөруші едім.
Тірідей қабырғаға жерленген күнәкар секілдімін.
Терезеден тек терезелер ғана көрінді.
Оның өзі ыстық ауада дірілдеп,
Аласапран жарық ішінде мұнартып тұрады.
Жылыстай алыстап бара жатады.
Ілкіде пердені жеккөруші едім.
Бұлдырап тағы терезе көрінді.
Мұздай суық шіріген ауа...
Терезелер маған қарап тұр.
Ілкіде пердені жеккөруші едім.
Ұзын сонар баспалдақтың төменгі жағынан
Аяқ дыбысы білінеді әлде біреудің
Жеңіл һәм дәрменсіз басылған,
Мен оны аруақ деп ойламаймын.
Қараңғы бөлменің бұрышында бүктетіліп жатқан біреудің
Ұялап алған тазқұмайдың үніне ұқсатамын.
Көпір үстінде өртеніп жатқан көздер елестей береді,
Бұлыттарға сіңген ескі ауылдың
Түнерген елесі сіңген көздер.
Көпірді кім салғаны жайлы ойланған да емеспін,
Өртке оранған көздерден аққан тамшылардың
Қаңсып қалған арнаға тамып жатқанын көремін.
Бағанағы ауылдың рухын көтеріп ұшқан тазқұмайлар
Тұйық бөлменің бұрышында бүктетіліп жатқан
Бейбақтың кеудесіне қарай ұша береді?
Аңызға сенетін адамдардың тұқымы құрығанымен,
Бұдан өткен қарғыс боларма...
Терезе бетін тырналаған жым-жырттықтың мұздай жымиысынан
Қайсы бір дәнішпанның үңгірінде лапылдай жанған алаудың шаттығы білінеді.
Сол алауды жындана айналған көбелектердің бірі
Пойез кейпіне еніп даланы айқыш-ұйқыш кескілеп жүргендей,
Сен менің түсіме кірмейсің,
Экрандардан көре-көре көңілім қалған.
Тұйық бұрышында бүктетіліп жатқан біреудің сұлбасын ғана көремін.
Терезе сыртында тазқұмайлар қалықтай ұшып жүр.
Ұзын-сонар баспалдақтың төменгі жағынан
Әлдененің күлімсі исі еміс-еміс мұрынға ұрылады.
Ал, мен темекімді құшырлана сорып
Құмайларға мұңая қарап отырмын,
Әне, олар көк тұңғиығына сүңгіп барады,
Бұл, бәлкім, түсім шығар,
Қанаттарынан себілген өлім ызғарының өзі қандай ыстық,
Ол енді оны ешкімге бермейтін шығар,
Іштегі үнсіздіктен артық қасірет бар ма екен?
Тек қана терезеден телмірген бұл күй
Көзіңнен бір тамшы жас та тамбайтын,
Үнің шықпайтын кездерден қаншалық қашық?!
Көлеңкелердің жолды жауып алғанын
Аққан жұлдыздарға қарап отырып көргенім қашан!
Сен қанша рет күлге айналып,
Қанша рет жұмыртқа жардың?
Мүмкін, сенің ғана есіңде шығар,
Рухым жаратушыға қандай уәделер бергені?
Ешкім де ат қойып үлгірмеген сол сәт,
Сол сәт қаншама мәрте қайталанды екен,
Менің ғана ғұмырымның өзінде...
Өштік пен өкініш жайлаған осынау жылдарда,
Бізбен бірге өлетінің қайда?
Өзен бойында тамырын шөл жұтқан сол бәйтерекке көз салғанымда
Түнгі соқыр тұман іспетті ауыр бір картинкалар жолыға береді,
Мен оларға не деп ат қойсам жарар?
Көл бетіне тамған бір тамшы судың ізін бесік еткен
Сен есіңе сақтадың ба
Туған жерің секілді мұңлы сөздерді.
Ішіңнен жиі қайталай беріп,
Жоғалтып алдың ба сол сөздерді.
Біздің арамыз неге соншама алыстап кеткен?
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
Автор және «әдеби қаһарман»
Ел қай кезде түзеледі?
Ахмет Салах әл-Мәһди. Күтпеген «келімсек»
Оқушылар парағы. Қыз Жібек жыры
Маржан ЕРШУ : «АТЫРАУ  АЙДЫНДЫ ӨЛКЕМ  АРДАҒЫМ - АЙ...»
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
ТОҒЫЗ ЖОЛДЫҢ ТОРАБЫНДА ОЯНҒАН
Махат Садық, Ескерткіштер – ел тарихы
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу