kk kk ky ru bg kk kk ru ru kk kk uk kk bg kk en bg uk uk kk kk en ru en kk kk kk kk en ru kk id kk ky ru bg kk kk ru ru kk kk uk kk bg kk en bg uk uk kk kk en ru en kk kk kk kk en ru kk kk kk ru kk ru kk kk kk kk en de kk de kk de ru de kk de ru de kk de kk de ru de kk de kk de ru de kk de kk de ru de ru de kk de ru de kk de kk de kk de ru de ru de kk de kk de kk de kk de kk de kk de kk de kk de ru de kk de kk de kk de kk de kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk uk en kk kk ru kk kk kk en kk mk kk kk ru kk kk tt kk kk ru kk ru kk kk kk kk ru kk mk kk kk mk kk kk mk kk kk mk kk kk hbs_cyr kk kk mk kk kk mk kk kk mk kk kk kk kk ru kk kk uk kk kk kk kk kk en ru kk kk kk ky ru kk kk uk kk bg kk en bg en ru en kk kk kk en kk kk
Қазақ тіліндегі ең ұзын сөз қандай?
Гибридті білім беру және оқыту – бұл біз ұмтылатын болашақ
Қазақстан мен Қытай қатынасы жаңа бағытта өрбімек
ОБРАЩЕНИЕ: Народ сильный единством, со счастьем дружит
Үндеу: Бірлігі жоқ ел тозады, бірлігі күшті ел озады
Дорожное строительство на особом контроле
Қазақстанда әрбір бесінші отбасы ажырасып жатыр
Референдум жаңа да тиімді саяси мәдениет қалыптауға мүмкіндік бергелі отыр – А.Қалназаров
В Казахстане открываются бани премиального класса
Подписан меморандум о сотрудничестве в направлениях, которые реализует программа «Рухани жаңғыру»
Бүйте берсе, қазақ ішіне шабандоз да палуан, палуан да палуан деп шатасатын заман келеді – А.Қалназаров
Балуан тасы – памятники несокрушимости Алаша – А.Калназаров
Астана халықаралық университетінде "Балуан тас" кітабы бойынша ашық лекция өтті (Фото)
Балуан тас "Білгім келеді" клубы мүшелеріне таныстырылды (Фото)
Алматыда «Балуан тас» кітабының таныстырылымы болды (Фото-Видео)
Никакого импортного автохлама: какие ставки утильсбора рассматриваются
Многодетные матери, которых оскорбил столичный депутат, строят из себя жертву – Козачков
Табысты болу үшін ерлердің нені әдеттенгені жөн?
Жетістік стандарты. Илон Маск өзінің жұмыс аптасын қалай өткізеді?
Кітап шығару үшін қанша ақша керек?
Қаржылық алаяқтардың құрбаны болмауға көмектесетін ең маңызды 7 кеңес
Роберт Киосакидің пікірінше Актив пен Пассив деген не?
Мен Билл Гейтс пен Стив Джобстан не үйрендім? – Бен Фатхи
Google – дің мансапта табысқа жетуге берген кеңестері
Бақытты ғұмыр кешудің жеті құпиясы
ТОП 10 ошибок совершаемые Болашакерами
Серіктестерді іздестіру. Банк несиесін қалай алуға болады?
ШОБ гранттары: елордада 2021 жылы 67 жоба қолдау тапты
Нұр-Сұлтанда бұқаралық спортты дамыту үшін қандай шаруалар жүргізіліп жатыр?
Елордалық театрлар ел Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай мыңнан астам қойылым мен іс-шара өткізді
Қазақ тіліндегі ең ұзын сөз қандай?
Ана тіліміздің мемлекеттік тіл ретінде орнығуына қарсы адамдардан "Қазақ тілі қолдануға ыңғайсыз. Сөздері қолдан жасалған, тым ұзақ" деген сияқты пікірлерді талай естіп жатамыз. Осыған орай ма, басқа ма, әйтеуір ғаламторда қазақ блогшыларының "Қазақ тіліндегі ең ұзын сөз қандай?" деген дауына тап болдық.
Кей адамдар "ең ұзыны" ретінде "қанағаттандырылмағандықтарыңыздан» атты сөзді ұсыныпты. Қарап отырсақ, аз емес екен: 33 әріп. Енді біреулер оның түк емес, дәл сондай әріптен тұратын "зарасыздандырылмағандықтарыңызбен" деген де сөз бар деп бөсіп отыр. Техникаға жақын біреулер шетелдің сөздерін алып келсек одан да ұзын сөз құрастыруға болады деп дәлелін алдыға салыпты.
Шынымен де тіл сындырар "ұзын сөздер" тек қана қазақ тілінің пешенесіне жазылған ба екен? Сонда, қазақ тілі шынымен де қолдануға қиын тіл ме?
Алайда, әлемдік тәжірибеге қарасақ, қазақ тілі сөз ұзындығы жағынан далада қалатын түрі бар екен. Бүгінде барлығы жақсы меңгерген орыс тілі төңірегінде осы тұрғыдағы дау-дамай талай жылдан бері толастамай келеді екен. Мысалы, орыс тіліндегі "ең ұзын" сөздердің тартысында әзірге бірінші орында  48 әріптен тұратын "кокамидопропилпропиленгликольдимонийхлоридфосфат" деген химиялық қосынды тұр екен. Екінші және үшінші орындарды да химия саласы иемденіпті: "метилпропенилендигидроксициннаменилакриловая" және "никотинамидадениндинуклеотидфосфатгидрин" деген химиялық заттардың атаулары.
Орыс тілінің "тазалығы" үшін күресіп жүргендер бұл жарысқа шетелден келген сөздерді қатыстырмау керек, орыс тілінің "байлығы" өзіне жетеді деп зар қақсайды. Бұлардың пайымдауынша, орыс тіліндегі ең "ұзын сөз" атағына 35 әріптен тұратын "превысокомногорассмотрительствующий" ие болады екен.
Танымал тілтанушы А.Зализняктың "Орыс тілінің грамматикалық сөздігі" (2003 ж.) орыс тіліндегі ең ұзын сөздер ретінде "частнопредпринимательский" (25 әріп), "человеконенавистничество",  высокопревосходительство (24 әріптен) дегендерді таныпты. Ал Орыс ғылым академиясының орфографиялық сөздігі болсағ ең ұзын сөз ретінде "водогрязеторфопарафинолечение" (29 әріп),  "электрофотополупроводниковый" (28 әріп) және импорттық "никотинамидадениндинуклеотидфосфат" (34 әріп) деген сөздерді ұсынып отыр. Бұларымыз аздау болып кеткен шығар деген Ресей депутаттары мен заңгерлері тілтанушылардан да асып түсіпті. 2008 жылы қабылданған сүт туралы заңнамаға 36 әріптен тұратын «ультравысокотемпературнообработанное» деген сөйлем ресми түрде еніпті.
Ал егер орысты былай қойып, әлемге назар аударатын болсақ, бұдан до зор "ұзындықтарға" тап боламыз. Мысалы, неміс тіліндегі "ең ұзын" сөз ретінде көпке дейін бірінші орынды "Donaudampfschiffahrtselektrizitдtenhauptbetriebswerkbauunterbeamtengesellschaft" атты 80 әріптен тұратын сөз иеленіп тұрыпты. Оны қазақ тіліне аударсақ "Дунай параходтығының бас офисінің электр коммуникациялары басқармалараның шенеуніктерінің клубы" деген ұғымды береді екен.
Осы күнгі неміс тілінің сөздіктері "ең ұзын" сөз ретінде әріптік тұрғыдан екі есеге қысқарған "Rechtsschutzversicherungsgesellschaften" деген сөзді атайды. Бұның аудармасы "заңдық көмек көрсететін сақтандыру компаниялары" дегенге саяды.
Ағылшын тіліндегі "ең ұзын" сөз ретінде 45 әріптен тұратын силикоз атты аурудың түрінің аты болып табылатын "pneumonoultramicroscopicsilicovolcanokoniosis" атты сөз көрсетілген. Ағылшын тілінің ең таза үлгісіндегі "ұзын сөз" ретінде 29 әріптік "floccinaucinihilipilification" деген етістік аталады.
Исланд тіліндегі "ұзын сөз" "Жоғары соттың қорғаушысы қызметін атқарушы" деген ұғымды білдіретін "HAECSTARETTARMALAFLUTNINGSMAUOR" деп аталады.
Батыс Еуропа елдерінен олардың шығыстағы бауырлары да қалыспай келеді. Мысалы, хорват тіліндегі ұзындығы жағынан чемпион-сөз "PRIJESTOLONASLIJEDNIKOVICA" екен. Оны "тақ мұрагерінің әйелі" деп аударуға болады.
Словак тілі "ұзындық жарысына" 31 әріптік "najneobhospodarovavбtenejieho" атты сөзді ұсынып отыр ("кристаллизациялауға мүлдем сай келмейтін" деген мағынада).
Ағайындас түрік тіліндегі ең "ұзын сөз" 43 әріптен құралады екен: "ЗEKOSLOVAKYALILASTIRAMADIKLARIMIZDANMISINIZ".
Ұзын сөздің қысқасы, қазақ тілінің байлығы кез келген күрделі ұғымды түсіндіріп, басқаға жеткізу үшін толық жарайды. Біз оны дұрыс пайдаланып, қажет болса шеттен келген терминдермен байытудан қашпауымыз керек. Ал "қазақ тілінің сөздері тым ұзақ, айтуға, жазуға келмейді" дейтінтерге осы мысалдарды келтіре беруге болады.
Бейсен Құранбектің ардақты аталары
Шетелде діни ілім алудың қаупі
Қазақстанда діни ілім алудың абзалдығы
Балуан тасы – памятники несокрушимости Алаша – А.Калназаров
Егемендіктің елу жылдығына криптожолдау жасадым – Тимур Рыспеков
Тәуелсіздігіміздің басты жобаларының бірі – жаңа астананың құрылысы – Әсима Бимендина
Оқулық – оқушыны уыздандыратын құнды құрал – Ғ.Бейсембаев
Президент шахматшы Жансая Әбдімәлікті «Құрмет» орденімен марапаттады
Ақордада Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Құрмет» орденінің иегерлерін марапаттады, деп ...
«Вундеркинд» сөзі қайдан шыққан?
Бүгінде «вундеркинд» сөзінің мағынасы баршаға таныс. Оның шетелдік сөз екендігіне де ешкімнің күмәні жоқ. Жасынан ...
Бақыттымын: Назима Жәнібекова енді Тиматимен бірге болатынын айтты
Назима Жәнібекова «Песни» шоуында жеңіске жетпесе де, алдағы уақытта рэпер Тиматимен бірге жұмыс істейтін болды. Бұл ...
"Мен жазып жатқан тарих – нағыз шынайы тарих"
Берекет  КӘРІБАЕВ, ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі,  әл-Фараби  атындағы  ...
Бүйте берсе, қазақ ішіне шабандоз да палуан, палуан да палуан деп шатасатын заман келеді – А.Қалназаров
Мұз үстіндегі қауіпсіздік ережелері: құтқарушылар кеңесі
Сарапшы: Түркістанның алдында тұрған құрылымдық мәселелердің өзектілігі өсіп келеді
Біз қорғанушы ғана емес, шабуылдаушы халық болғанбыз - Абылайхан Қалназаров
Айналадағылардың барлығы сізге қарсы болса, не істеу керек
Кейде жағдай біз ойлағандай бола бермейді. Бұл кезде ең бастысы — оларға дұрыс жауап бере алуымыз ...
Google-ға жұмысқа тұрарда қойылатын ең “қияли” 10 сұрақ
Силикон аңнарындағы IT саласының алпауыттары жұмыскерлердің дәстүрлі білімі мен тәртібінен бұрын ...
Apple өнімдеріндегі «і» әрпі нені білдіреді?
1998 жылдан бері iMac әлемге ұсынылғалы бері кіші «і» әрпі Apple-дың құрам бөлігі болып табылады. ...
Кедейлікке бастайтын керітартпа әдеттер
Әділетті төрт халифаның екіншісі – Хазреті Умар р.а. «Егер кедейлік адам болғанда, мен оны өлтірер ...
Қамшы ілу қандай дәстүр?
Ата-бабамыздан қалған салт-дәстүр мен ырым-тыйымдардың қай-қайсысын алып қарасақ та айтар ойы ...
Бәйге атына байланысты салт-жоралғыларды білесіз бе?
Жарататын жүйрік атты алғаш жылқыдан сәтті күні (сәрсенбі, жексенбі күні түстен кейін) ұстап, ...
Алтын өндірісі қашан басталған?
Бағалы металдың тарихы тым тереңде жатыр. Адамзат алтын өндіруді біздің дәуі­рімізге дейінгі V ...
Британия атауы қайдан шықты?
Ұлыбритания королдігін негіздеуші аты аңызға айналған Бритт есімді батырдың ерлігі мен өмірі туралы ...
Silteme.kz ақпараттық-сараптамалық порталы қазақ тілінде жаңалықтар тарататын және талдамалық материалдар жариялайтын ақпараттық ресурс.
Материалдар мен ақпараттарды портал брендін көрсетіп, гиперсілтеме жасаған жағдайда ғана қолдануға рұқсат етіледі. Ақпараттан мәтін,  мәтін бөлігі немесе дәйексөз алынғанда міндетті түрде тиісті сілтеме көрсетілуі керек. Жазбаша түрде рұқсат берілмеген жағдайда ресурс өнімдерін коммерциялық мақсаттарға пайдалануға жол берілмейді. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасының сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.
Тел.: +7 778 442 84 13
©2016 Silteme.kz. Авторлық және жарнама құқықтар толығымен сақталады.
©2016 Silteme.kz. Авторлық және жарнама құқықтар толығымен сақталады.