kk kk kk kk kk kk ba kk kk kk kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk kk kk de kk kk kk kk kk kk kk kk kk bg kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk de fr kk kk de oc kk kk de de kk ru ru kk de vi kk de nn kk de pt kk de oc kk de fr kk de de kk de fr kk de zh kk de fr kk de fr kk de oc kk de ca kk de oc kk de fr kk de fr tg de da kk de vi kk de de kk de it kk de fa kk de fr kk de fr kk de ms kk de ca kk de en kk de de kk de ca kk de nn kk de fr kk de de kk kk kk
Біз өзімізге-өзіміз қожа боламыз | Әдебиет порталы
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Жазушы Джон Стейнбек өз шығармаларында ештеңеге үкім кеспейді, әр уақиғадан қортынды шығармайды, әсіре ділмарлыққа да бармайды. Ол болған жайтты баяу ғана риәсіз түрде баяндап береді. Оның баяндау мәнері тым салқын қанды да емес, тым күйіп-піскен ұшқалақ та емес, барынша оқшау, оңаша күйді қалап алады. Оның осы жазу машығындағы қоңыр ағыс бірте-бірте қорғасындай ауырлай береді. Өзі жаратқан әлемге келсін келмес қол сұқпайды. Сосын да оның кейіпкерлерінің оқыс іс-әрекеті, жалт еткен бір жанары, үнсіз тұнжырап қалатын сәттері, тұйыққа тірелуі, ақымақ, ожарлығы бәрі-бәрі де шығарманың жүрек қағысындай тынымсыз лүпілдеп тұрады. Жазушы осы қарапайым бітімімен кейіпкерлерінің күрделі болмысына барлау жасап, олардың қоясын қопармай, жан сырын ақтармай-ақ жантамырын дөп басып, оқырманның өзегіне шоқ тастап отырады. Оның кейіпкерлері қарапайым Америка азаматтары. Өмірден қорлық көрген, тірліктен қағажу тартқан, әлеуметтік әділетсіздікке ұшырған жанкешті жандар.
- Джордж, сол ранчо туралы маған әңгімелеп берші,- деп Ленни өтінді.
- Кеше ғана айтып берген ем ғой.
- Мейлі, тағы бір айтшы, айтып берші.
- Ондай болса, былай... оның он акр жері бар,- деді Джордж. – Жел дирмені бар. Кішкентай үйі мен тауық қорасы. Тағы, ас үй мен шағын бақ, онда шие, алма, шабдалы, жаңғақ, сосын әр алуан жидек өседі. Жоңышқа себетін тұсы да бар, суғаруға су молынан жетеді. Шошқа қора да бар...
- Қояндар ше, Джордж!
- Қоян қорасы әзірше жоқ, бірақ бірнеше үйшік жасай салу аса қиын шаруа емес, оларды жоңышқамен асырауыңа болады.
- Қолымнан келеді ол! – деп қолдай кетті Ленни. – Қолымнан келетініне құдай куә!
Джордж пасьянс жайғанды тоқтатты. Даусы бірте-бірте жұмсара түсті.
- Шошқа ұстауымызға болады. Баяғыдағы атамдікіндей ыстағыш саламыз, шошқаны сойып, майы мен қоң етін ыстап, сүр жасаймыз. Ал өзенге күмжі балық көтерілгенде оларды топырлата ұстап, тұздап, ыстаймыз. Таңғы асқа жейтін боламыз. Ысталған күмжінің етінен тәтті дүниеде еш нәрсе жоқ. Жеміс-жидек пісе бастаған кезде өзімізге жетерліктей етіп әзірлеп аламыз, қызанақты да, оның түк қиындығы жоқ. Жексенбіге қарай, бір тауық немесе қоян соямыз. Сондай-ақ сиыр яки ешкі ұстауымыз да мүмкін. Оның кілегейі сондай қалың, Бақ-Бақ шал да көзін алмады.
Сосын Ленни ақырын ғана күбір етті.
- Біз өзімізге-өзіміз қожа боламыз.
- Енді қалай деп ең, - деді Джордж. – Біздің бақшамызда жемістің сан түрі болады, егер виски ішкіміз келсе, он шақты жұмыртқаны немесе аздап сүт, әлде тағы бір нәрсені сата саламыз. Сөйтіп, өзіміздің ранчомызда рахат өмір кешеміз. Ешқайда тентіремей, қайдағы бір жапонның ботқасын жемейтін боламыз. Бізден аулақ жүр енді туысқан, біздің өз баспанамыз бар дейміз, ендігәрі бараққа түнемейміз.
- Үйіміз туралы айтшы, Джордж. – деп тағы өтінді Ленни.
- Әлбетте, біздің өз үйіміз болады, ұйықтайтын бөлмеде жайлы төсек тұрады. Қарны шртиған темір пеш, одан қыс бойы дүрілдеп от кетпейді. Ранчоға тиісті жер онша үлкен емес, сондықтан аса бел талдыра қоймаспыз. Әрі кеткенде күніне алты-жеті сағат шығар. Он бір сағат бойы арпа қаптаудан құтыламыз. Астық піскен кезде ысырапсыз жинап аламыз. Сөйтіп, еңбегіміздің зейнетін өзіміз көреміз.
Міне олардың бар арманы, тіршілігінің бар құны мен күш-қуаты, өмірлерінің бар мұраты осындай қарапайым да, жайдақ ғана. Оны арман деуге, өмір сүрудің тірегі деуге ауыз бармайды. Олар ешкімнен ештеңе күтпейді. Олар тек өз күштеріне ғана сенеді.  Екі қол, бір күректеріне ғана сүйенеді. Ал сондай жәй ғана қарабайыр тұрмысыңа керекті дүниенің аспандағы айды алумен бірдей дәрменсіз болуы қанадай ауыр, қандай аяныш. қандай қораш. Адамзат баласы өзінің даму тарихында осындай да сүркейлі кезді бастан кешкен. Стейнбек өзінің кейіпкерлерінің шағын диологтары арқылы олардың жанәлемін ақтарып, тұтас қоғамның қоясын қопарады. Автор өз заманы құрған мемлекеттік жүйенің өз адамдарын қандай жаралы күйге түсіргенін жаны ауыра отырып жазады. Бірақ оны шығармасында сездірмейді, қандауырмен шабақтамайды. Жай ғана өмірдің өзіндей шынайы ілтипатпен баяндап береді. Сосын да Стейнбектің шығармалары уақыт озыған сайын өз оқырмандарын үнемі жаңартумен келеді. Сөз соңында осы ойымыздың ұшығын одан ары сабақтай түсу үшін белгілі әдебиеттанушы Ақерке Асан замандасымызға сөз береміз.
Мы счастья, а судьба несет
Америка оқу бағдарламасының ең беделді авторларының бірі Стейнбектің қазақ оқырмандарына жақын екенін байқадым. 1937 жылы жарыққа шыққан «Адамдар мен тышқандар туралы» повесі ұлы депрессия көңіл-күйін барынша шебер жеткізген шығарма деуге болады. Ал әлеуметтік желілерде Стейнбекті қазақтың көші-қон кешкен Істенбектер әулетінен шыққаны туралы мифті көзім шалып қалғанда, бұл аңыздың ақиқатқа үйлеспейтінін түсінсем де, жазушының қазаққа жақындығын тағы бір мәрте еске алған едім.
Үлкен тарихи оқиғалар оқулықтар мен монографиялардың парақтарында басылған жай ғана даталарға айналса, әдебиетте адамзаттың мұңына ұласатыны сөзсіз. ХХ ғасырдың 30-жылдары орын алған экономикалық дағдарыс қазір көш басында жүрген Америка мен Еуропаны есеңгіретіп жіберіп еді. Стейнбектің әдеби миссиясы да осы кезеңге дөп келді. Автордың «The Grapes of Wrath» романы осы орайда үздік деп бағалануы да орынды. Ал ақын Роберт Бёрнстың өлеңінен төгілтіп, көлемі жағынан шағын жазылған Адамдар мен тышқандар туралы повестің бағасы дәл қазір біз үшін артық болып тұрғандай. Мемлекеттің шаңырағы төмендеп, халықтың тынысы тарылған шақта екі жұмысшы Джордж пен Леннидің Калифорнияның алтын дәнді даласын кезіп, ен далада қиялға беріліп, арман қуған әңгімелеріне еріксіз сенгіміз келеді. Біз де бір күні өз тұрағымызды табармыз... Біз де бір күні дөкөйлерге жалданбай, өз өмірімізді сүрерміз дейді Стейнбектің кейіпкерлері. Араға жүз жыл салса да, адамзатты әлі сол арман алдап келе жатқанын түсінгенде жүрек қысылады...
Стейнбектің пейзажы ғажап. Қаламынан нұр тамған Оралханды оқып өскен бізге жағатыны белгілі. Ұлы Әдебиет сонда дүниенің бір шетіндегі Калифорниямен қазақ даласын солай жақындатады екен ғой. Демек, бізге жаһандану емес, кітап оқу қажет.
Сюжеттің басында, Чеховше айтатын болсақ, қабырғада ілулі тұрған мылтық, күндердің бір күні іске кірісетінін сеземіз бәріміз. Бірақ сол мылтықтың оқырманның жүрегінен дәл көздегенін Стейнбектің «Адамдар мен тышқандар туралы» повесінен әбден сездім. Ендеше, сіз де оқып көріңіз, аяулы оқырман…
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
Дала жадын жаңғыртқан туынды
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
«KitapTime – 2022» жалпы республикалық кітап фестивалі өтті
Бахман Гобади. Күрд киносын жетім балаға ұқсатамын
«Алтын сақа» байқауы мәресіне жетті
Шерағаңның туғанына 90 жыл
«Абай жолының» аудармасына Әуезовтің көңілі толмаған
Елордада өткен «Күй жәрмеңкесінде» Жамбыл жырлары оқылды
Ел қай кезде түзеледі?
Ахмет Салах әл-Мәһди. Күтпеген «келімсек»
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Ахмет Байтұрсынұлы: «Амалыңды түзет, түземесең, ешкімге кінә қойма»
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Махат Садық, Ескерткіштер – ел тарихы
Шалқар Дәулеткелді. Қыркүйек айының сарғайған жапырақтары
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу