kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk ru kk de kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk myv kk de ca myv kk de oc myv kk de sl kk ru ru kk de ca kk de eu kk de fr kk de fa kk de fr kk de oc kk de oc kk de fr kk de en kk de oc kk de oc kk de oc kk de oc kk de fr kk de oc tg de uk kk de ca kk de fr kk de en kk de ca kk de fr kk de ta kk de ca kk de id kk de ru kk de de kk de de kk de oc kk de eu kk de fr kk kk kk
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Әңгімедегі шынайылық оқырманды өзіне тарта түседі. Артық-ауыз сөз жоқ. Бәрі де ықшам әрі сенімді суреттелген. Кейіпкердің ауылдан келген досымен диалогы біраз ойға жетелейді: «– Терезеңді кішкене ашып қойсаңшы, бөлменің іші не болып кеткен?!
Терезені ертерек ашып қоюым керек еді, біліп қойды деп ойладым.
– Үстімнен жиіркенішті сасық иіс шығып жатыр.
Ол тісін ақситып күліп жіберді.
– Шынымен. Саси бастадым. Бөлмедегі соның иісі.
Ол орнынан тұрып қасыма келіп, денемді иіскеді.
– Қайдағы иіс. Ешқандай жаман иіс шығып тұрған жоқ.
– Неге сендерге білінбейді, мен саси бастадым, түсінемісің?! Ертең шіріп кетуім де мүмкін. Көңіліне ауыр алып қалмасын деп әдейі айтпай отырсың.
Күйгелектене оны кінәлай тіл қаттым.
– Сен жынданайын дегенбісің?
Ол маған үрейлене қарады. Оның бәрібір мені түсінбейтінін сездім де, не үшін келгенін сұрадым. Ауылға қайтуға қарызға ақша сұрап келіпті. Ауылдағы шешем мен жалғыз інімді ойладым. Олар маған үміт артып отыр ғой.
Үнсіз біраз отырдым да тіл қаттым.
– Менде ақша жоқ. Болса берер едім.
– Кешкі автобуспен кетіп қалайын деп едім.
Екеуміз де үнсіз қалдық. Ол орнынан баяу көтерілді де кетуге ыңғайланды.
– Ауылға барсаң мені иістеніп саси бастапты деп айта көрмеші. Шешем алаңдап қалады ғой, – дедім өтінішпен. Ол бетіме ұзақ қарап тұрды да еш жауап қатпастан есікті жауып, шығып кетті».
Шығармада диалог құру әрі оның шынайы шығуы күрделі процесс. Диалог шынайы шықса оқырман да жылы қабылдайды. Бәлкім, автор бір кездері өзі басынан кешкен сезімдерді жазған болар. Бүгінгі таңда екінің бірі жұмыс табудың азабын бастан кешіп жүр. Әсіресе ауылдан келгендер тілдік дискриминацияға ұшырап, күйзеліске түседі. Диалогтан әлеуметтік мәселелерді де кездестіреміз.
Әңгімедегі ең сәтті дүние – юмор. Юмор оқырманды бірден баурап әкетеді. Кейіпкер басындағы күрделі жағдайды автор қызықты суреттеген. «Денемді ысқылап, сабынды көпіршітіп әбден жуындым. Бірақ қанша жуынсам да күлімсі иіс кетер емес. Кеткендей болады да, біраз тұрып қайтадан иістеніп, өрши бастайды. Иістің қайдан шығып жатқанын білмек болып, аяғымды, қолтығымды, аузымды, қысқасы жаман иіс шығатын жердің бәрін тексеріп шықтым. Бірақ олар саси қоймаған секілді. Сол кезде ішкі органдарымның біреуі бүлінгеніне анық көзім жетті». Автордың тілі қарапайым, бірақ әсерлі. Кейіпкердің жан дүниесіндегі күйзелісті айтып жатып та оқырманды күлкіге тартады. Бұрынырақта көрген америкалық бір фильмде осыған ұқсас сюжет бар еді. Ерлі-зайыпты екі жас саяхатқа шығып, сонда жол апатынан қыз қайтыс болады. Бірақ оны қыздың өзі білмейді. Жігіт қана сезеді. Бірақ жарына айта алмайды. «Өліп қалдың» деп айтса, әрине, сенбейді ғой. Күлімсі иіс бара-бара күшейіп, денесі бұзыла бастағанда ғана қыз өзінің өлгенін түсінеді. Қорқынышты сюжет. Бұл әңгіме де бір жағынан соған ұқсас. Бірақ юмор арқылы жазушы оны әсерлі жеткізген. Әсіресе дәрігермен болған диалог қызық. «Дәрігер бетіме қарап ұзақ отырды да нарау тіл қатты.
– Қай жерің ауырады?
Бойымды билеген үрейден арыла алмай, кібіртіктеп:
– Сасып кеттім, – дедім.
– Не болдым дейсің?
Дәрігер сұраулы бейнемен қарады.
– Денемнен күлімсі иіс шығып, қанша жусам да кетпей жатыр, – дедім күмілжи тіл қатып.
Дәрігер жиіркенгендей болып, еңкейіп келіп, денемді жасқана иіскеп көрді де:
– Қайдағы жаман иіс? Әтірдің иісі шығып тұр ғой, – деді.
– Иә, иіс білінбеу үшін әтір сеуіп алдым. Мен саси бастаған секілдімін. Тексеріп көріңізші, – деп жалына тіл қаттым...».
Диалогты оқып отырып күлкіге қарық боласың. Себебі ойға келмейтін сөздер. Оқиға қиялдан туса да сенімді. Оқыған сайын көзіңе дәрігер мен кейіпкердің бейнесі елестейді. Бұл да автордың шеберлігі болса керек. Басында әңгімені оқи бастағанда дегбірің таусылып, аяғына жеткенше асығасың. Оқып болғаннан кейін қайта үңілгің келеді. Қорқынышты сюжеттің өзін де күлкілі жеткізу мүмкін екен ғой деп таңданасың. Сатиралық тілмен әлеуметтік, рухани дағдарыстарды оңай әрі көркем тілмен жеткізуге болады екен. Қоғамды өзгертетін, адамның ойына әсер беретін қару өнер болса, оның ішінде Сөз өнері ең көркем әрі күрделі өнер екеніне осы әңгімені оқи отырып көз жете түсті. Бұл да бүгінгі қазақ әдебиетінің қоржынына түскен олжа.
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
Мопассан мен Әлібекті не байланыстырады? Немесе «Қағаз кемеден» түйген ой
Жас жігітке өмір туралы ашық хат
Күліп отырып, күрсінесіз бе...
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
«KitapTime – 2022» жалпы республикалық кітап фестивалі өтті
Бахман Гобади. Күрд киносын жетім балаға ұқсатамын
«Алтын сақа» байқауы мәресіне жетті
«Абай жолының» аудармасына Әуезовтің көңілі толмаған
Елордада өткен «Күй жәрмеңкесінде» Жамбыл жырлары оқылды
Шерағаңның туғанына 90 жыл
Ел қай кезде түзеледі?
Ахмет Салах әл-Мәһди. Күтпеген «келімсек»
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Ахмет Байтұрсынұлы: «Амалыңды түзет, түземесең, ешкімге кінә қойма»
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Махат Садық, Ескерткіштер – ел тарихы
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Шалқар Дәулеткелді. Қыркүйек айының сарғайған жапырақтары
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу