kk ru ru ru kk de kk kk uk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk de kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk hbs_cyr kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru ru kk kk kk ru ru kk ru kk ru ru ru ru ru ru ru kk ru ru ru en en ru kk uk ru kk kk kk kk kk ru ru ru uk ru ru ru ru en ru ru ru ru kk ky kk ru ru kk kk uk kk uk ru kk mk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk ru ru kk kk ru ru kk bg kk ba uk kk ru ru kk kk ru kk ru kk ru ru
Кассадағы және есеп айырысу шотындағы ақша қаражаттар есебі | 1Referat.kz Қазақша мәлімет, тегін реферат
Кто не учится, тот не знает.
I Тарау. Ақша қаражаттар есебінің теориялық негіздемесі.
1.1. Ақша қаражаттар операцияларын есепке алудың мәні мен мақсаты……4-5
1.2. Есеп айырысу шоты операцияларының есебі………………….6-10
ІІ Тарау. Касса операцияларының есебі……..11-14
2.1. Банктегі арнайы шоттардағы ақшалар есебі……….15-20
2.3. Ақша қаражаттар қозғалысының есебі…….24-26
Есепке алу мәліметтегі кәсіпорынның және оның құрылымдық бөлімшелерінің қызметін жедел басқаіру үшін, экономикалық болжамдар мен ағымдық жоспарлау жасау үшін, сүйтіп ел экономикасының даму заңдылықтарын зерттеу үшін қолданылады. Шаруашылық жүргізудің қазіргі жағдайында кәсіпорынның күрделі экономикалық тетігін нық, дұрыс жолға қойылған есеп жүйесінісіз, сондай — ақ сенімді экономикалық ақпаратсыз басқару іс жүзінде мүмкін емес. Осы түрғыдан есептегенде ақша қаражаттарының есебі мен оның ішкі аудиті өзекті болып есептелінеді.
Бухгалтерлік есепті халықаралық стандарттардың талабына сай жүргізу қазіргі кезде ең басты мәселе болып табылады. Осыған байланысты бухгалтерлік есеп пен аудитке жүктелетін міндеті қай кезде болмасын күрделі болып отыр. Осы тұрғыдан қарағанда ақша қаражаттар есебін дұрыс ұйымдастырудың рөлі зор.
Ақша қаражаттардың есебін зерттеп бақылай отырып кез — келген кәсіпорынның жабдықтаушылары мен клиенттерінің кім екендігін, олардың қандай тауар сататынын, қызмет көрсететінін, олармен қандай қарым -қатынастарда, қандай тәртіпте, қандай құжат негізінде жүзеге асатынын көріп білуге болады.
Бұл  жерде тағы маңызды бір нәрсе — банк мекемесі. Жоғарыдағы айтылып кеткен қарым — қатынастар қолма қолсыз есеп айырысу нысанында жүзеге асырылса банк мекемесі де бүл қатынастарда өз үлесін қосады. Яғни, кәсіпорын банкі мен жабдықтаушы банкі арасындағы қатынастар жүзеге асырылады.  Бұл  жерде банк қызметімен де жақынырақ танысып, олардың құжаттарының кәсіпорын құжаттарымен қандай байланысы бар екенін көруге болады.
Жоғарыдағы айтылып кеткен мәселелер мені қызықтырды, сондықтан бухгалтерлік есептің ақша қаражаттар бӨлімін кеңірек ауқымда қарастырып, курстық жұмысымның тақырыбы ретінде таңдап алдым.
I ТАРАУ. Ақша қаражаттар есебінің теориялық негіздемесі.
1.1 Ақша қаражаттар операцияларын есепке алудың мәні мен
Барлық шаруашылық жүргізуші субьектілерде өндірілген өнімді сату барысында, сондай-ақ материалдық қүндылықтарды, негізгі құралдарды, тауарларды сатып алғанда немесе бюджеттен тыс басқа да мекемелерге эртүрлі төлемдерді түлеуге байланысты түрлі операциялар пайда болады. Әрбір кәсіпорын, ұйым, мекеме немесе фирма әдетте бір уақытта өндірілген өнімін сатып немесе қызмет күрсетіп, жабдықтаушы ретінде болатын болса, екіншіден сол өнімдерді өндіріп шығару үшін қажет болатын шикізаттар мен материалдармен жабдықтайтын жабдықтаушылар алдында сатып алушы болып табылады.
Осындай кәсіпорындар мен ұйымдардың, фирмалардың арасында алашақ және берешек операциялар күбіне қолма-қол ақша және қолма-қол ақшасыз түлеу жолы арқылы жүргізіледі. Қолма қол ақшамен есеп айырысу Қазақстан Республикасының Ұлттық Банк мекемесі белгілеген ережелер мен тәртіпке сәйкес жүргізілуі тиіс. Ақшаларды сақтау және қолма қолсыз ақшасыз есеп айырысуды жүргізу үшін Қазақстан Республикасының банк мекемелері:
1)   ҚР   Әділет   министрлігінде   тіркеуден   өткен   заңды   тұлғаларға   есеп айырысу шоттарын;
2) Шетелдік валютадағы қаражаттардың қолда бары мен қозғалысын есепке алу үшін заңды тұлғаларға валюталық шоттарды;
3) Бюджеттік мекемелерге, олардың бюджеттен тыс қаражаттары бойынша, қоғамдық ұйымдарға, өндірістік, коммерциялық қызметпен айналысатын жеке тұлғаларға ағымдық шоттарды;4
4) Республикалық бюджетте түрған мекемелерге бюджеттік шоттарды;
5)     Ұлттық     банк     мекемелеріндегі     екінші     деңгейдегі     банктерге корреспонденттік шоттарды ашады.
Ақшалай қаржылармен есеп айырысу операцияларының бухгалтерлік есебін жүргізу мен оны ұйымдастырудың мақсаттары мыналар болып табылады:
1) Ақшамен есеп айырысу операцияларын толық және уақтылы дер кезінде есептеу.
2) Субьектідегі ақшалай қаржылардың түгелдігін және оларды дұрыс, тиімді пайдалануды бақылау.
3)  Есеп айырысу, төлеу тәртібін бақылау, кәсіпорынның, ұйымның немесе фирманың ақшалай кірістері мен шығындарын дұрыс есептеу.
Ақша қаражаттарының бухгалтерлік есебінің міндеттері:
1)  Қолма қолсыз ақша аудару жолымен және қолма қол ақшамен қажетті есеп айырысуларды уақтылы және дүрыс жүргізу.
2)  Ақша қаражаттарының қолда бары мен қозғалысын және есеп айырысу опрацияларын есептік тіркелімдерде толықтай және жедел түрде кӨрсету.
3)      Бұл інген    лимиттерге,    қорларға    және    сметаларға    сәйкес    ақша қаражаттарын мақсаты бойынша жұмсаудың қолданыстағы ережелерін сақтау.
4)   Белгіленген   мерзімдерге   ақша   қаражаттары   мен   есеп   айырысудың жағдайына    түгендеуді    ұйымдастыру    және    жүргізу.    Мерзімі    кешігетін дебиторлық   және   кредиторлық   берешектердің   туындауын   болдырмаудың мүмкіндіктерін іздестіру.
5)  Кассадағы, есеп айырысу шотындағы және банктегі басқа шоттардағы ақшалардың бар жоғы мен сақталуына бақылау жасау.
6) Есеп айырысу — төлем тәртібінің сақталуына, материалдық құндылықтар мен қызметтер үшін сомалардың уақтылы аударылуына, сондай — ақ несие тәртібінде алынған ақша қаражаттарының қайтарылуына бақылау жасау.
1.2 Есеп айырысу шоты операцияларының есебі.
Барлық шаруашылық субъектілер ақша қаражаттарын банктердің сәйкес мекемелеріндегі шоттарда сақтайды және міндеттемелер бойынша төлемдерді жүзеге асырады. Көп жағдайда бұл төлемдер қолма-қолсыз есеп айырысу нысанында болады, ал қажетті қолма — қол есеп айырысулар Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің нормативті құжаттарымен бекітілген мүлшерде ғана жүзеге асады. Заңды түлғалар арасындағы төлем 4000 айлық есеп айырысу күрсеткішінен артып кеткен жағдайда, есеп айрысу тек қолма — қолсыз түрде жүзеге асу керек. Ақша қаражаттарын сақтау және заңды тұлғалармен есеп айырысу үшін Қазақстан Республикасының банк мекемелерінде банктік шоттарды ашады. Банктік шот депозит қабылдаумен, келісім — шартта қарастырылған клиентке банктік қызмет күрсетумен байланысты операцияларды жүзеге асыру бойынша банк пен клиент арасындағы келісім — шарт қатынастарын көрсету амалы. Банктік шоттар теңге мен шетел валютасында жургізілуі мүмкін және есеп айырысу (ағымдағы), жинақ, корреспонденттік шоттар болып блінеді.
Корреспонденттік шоттар — (банктер мен ұйымдардың) банктік операциялардың жеке бір түрлерін ғана жүзеге асыратын банктік шоттары.
Ағымдағы (есеп айырысу) және жинақ шоттары — жеке және заңды тұлғаларға, заңды тұлғалардың ерекше бөлімшелеріне (филиалдар мен -өкілдіктер) ашылатын банктік шоттар.
Есеп айырысу шоты мынадай құжаттардың негізінде ашылады:
1)  шотты ашу жүніндегі өтініш;
2)  қойылатын қол таңбалары мен мөр таңбаларының үлгісі бар карточка;
3)  субъектінің    салықтық    есепке    қойылу    фактісін    растайтын    салық органының анықтамасы;
4)  мемлекеттік тіркеу туралы кәэліктің көшірмесі;
5) жарғы мең құрылтай шартының күшірмесі (егер құрылтайшылар саны 1-ден көп болса).
Есеп айырысу шотын ашқан шаруашылық субъектісі оның иесі болыи табылады. Ол үзіне берілген құқықтардың шегінде осы шоттағы қаражаттардың барлығына иелік жасайды.
Ақшаларды қабылдауды, беруді және аударуды банк мынадай құжаттардың негізінде орындайды:
1. Қолма-.қол ақшаларды;кассадан есеп айырысу шотына енгізген кезде қолма-қол ақша салымының мэлімдемесі ресімделеді. Қолма — қол ақша салымының мэлімдемесі түскен түсімді, депоненттелген еңбек ақыны және қолма — қол ақшадағы басқа да сомаларды өз шотына қабылдау туралы шот иесінің банкке деген бұйрығы. Мәлімдемені сиямен бір данада  толтырады;   қабылданған   ақшаға  банк   квинтация   береді,   ол шығыс касса ордеріне тіркеледі.
2.   Әртүрлі   мақсаттар   үшін   кассаға   алынғанда-чек   ресімделеді.    Чек ресімделуі   — чек берушінің чек алушыға төлем құжатын беру арқылы төлемнің жүзеге асуын білдіреді.1[1]
3.  Басқа субъектілермен есеп айырысқанда төлем тапсырмасы жазылады. Төлем тапсырма — қызмет көрсететін банкке өз ақшасын тапсырмада күрсетілген сомада бенефициар пайдасына аудару жөнінде төлеушінің тапсырмасы.
4.   Субъект     босатылған     өнімдердің,      орындалған     жұмыстар     мен қызметтердің қүнын сатып алушыдан өндіріп алуға тиіс болғанда — төлем    талап    тапсырмасы    жасалады.    Төлем    талап — тапсырмасы бенефициардың сатылған тауарлар, күрсетілген қызметтер, орындалған жұмыстар үшін дәлелдеуші құжаттар негізінде ақша аударушыға төлем ақыны жүргізу туралы талабы.
5.  Шаруашылық істері жүніндегі комиссияның бұйрығы, сот органдарының атқарушы   қағаздары   есеп   айырысу   шотынан   қаражаттар   есептен шығарылатын атқарушы құжат болып табылады.
Субъектінің шотынан барлық төлемдер есеп айырысу құжаттарының банкке түсуіне қарай күнтізбелік кезек тәртібімен жүзеге асырылады. Банк түлеуге қабілетсіз деп жариялаған міндеттемелер бойынша төлемдердің кезектілігін банк мекемесінің басшылығы белгілейді. Банктер мезгіл- мезгіл немесе күн сайын шоттардың иелеріне жүргізілген операциялар туралы хабарлап, есепке алуға және есептен шығаруға негіз болған құжаттарды оған қоса беріп, оларға есеп айырысу шотынан күшірме жолымен құлақтандыру жасайды. Күшірмеде банк кодтайтың, қатаң түрде белгіленген күрсеткіштер болады. Бухгалтер банктен алынған күшірмені тексереді, құжаттарды таңдап, шоттардың кодын (корреспонденциясын) қояды, ол жекелеген операциялар бойынша есептік тіркелімдерге жазу үшін талдау есебі баптарының кодын қояды.
Банктің көшірмесі есеп айырысу шоты бойынша талдамалы есептің тіркелімін үздігінен алмастырады және сонымен бірге бухгалтерлік жазулар үшін негіздеме қызметін атқарады. Кәсіпорынның банктегі есеп айырысу шоты кредиторлық берещекті көрсететін пассивтік шот болып табылады. Көшірмеде банк ақша қалдығын немесе кредит бойынша оның өсуі, ал дебет бойынша оның есептен шығарылуын күрсетеді. Шаруашылық жүргізуші субьектінің бухгалтериясында керісінше, есеп айырысу шоты актңвтік болып табылады. Ақша қаражаттарының қалдығы мен өсуі дебет бойынша, ал кемуі (есептен шығару) кредит бойынша күрініс табады. Банк көшірмесінің деректері бойынша есеп айырысу шотындағы ақша қозғалысының есебі 441 — шотта жүргізіледі.
441 — шот бойынша түмендегідей шаруашылық операциялары жүргізіледі:
1.   Өнімдер, жұмыстар мен қызметтер және сатып алушылар мен тапсырыс берушілерден алынған төлем сомасына               Д-т441К-тЗО1
2.   Төлеу мерзімі басталғанда вексель берушінің вексельді өтеуі Д-т 411 К-т 302 ‘
3.  Еншілес заңды тұлғалар берешекті өтеген Д-т 441 К- т 321,323
4.  Жал, займ, қарыздар бойынша алынған % сомасына Д-т 441 К-т 332
5.   Дебиторлық берешек өтеген кезде Д-т 441 К-т 333, 334
6. Аккредитивтердің, лимиттелген чек кітапшаларының пайдаланылмаған сомалары есеп айырысу шотына есептелді
7.  Ақшаны кассадан есеп айырысу шотына үткізгенде Д-т 441 К-т 451
8.  Жарғылық капиталға салым ретінде қүрылтайшылардан қолма-қолсыз ақша қаражаттары келіп түсті Д-т 441 К-т 511
9.  Алынған несиелер мен займдардың сомасы есеп айырысу шотына келіп түскен кезде Д-т 441 К-т 601-603
Ю.Аванс алынды Д-т 411 К-т 661,662
11.Алдағы кезеңдер есебіне алынған ақы Д-т 441 К-т 611
12.Акцияларға, облигацияларға салымдар жасалды Д-т 141-144, 401-403 К-т 441
ІЗ.Болашақ кезеңдер үшін жалдық ақыны түлеу Д-т 342 К-т 441 Н.Аванс берілген кезде (алдын ала төлем) Д-т 351 352, К-т 441 15.Аккредетивтерге қаражаттар есептелді, чек кітапшасы ашылды Д-т 421,
422К-т441 іб.Чек бойынша есеп айырысу шотынан қолма қол ақшалар алынды Д-т 451 К-т441
17.3аймдар мен несиелерді қайтару (үтеу) Д-т 601-603 К-т 441 18.Акциялар бойынша дивиденттерді түлеу Д-т 621-622 К-т 441 19.Бюджетке салықтар аударылды Д-т 631,633,634 К-т 441 2О.Еншілес, тэуелді, бірлесіп бақыланатын түлғаларға, жеткізушілер мен
басқа кредиторларға берешек өтелді   Д-т 641 -643, 671, 678 К-т 441 21.Несиелер , қарыздар жалдау шарттары бойынша % түленді Д-т 684 К-т
441 22.Айыппұлдарды, түсімақыларды, тұрақсыздық айыптарын түлеу Д-т 821 К-т441
441- шотта көрсетілген операцияларды есепке алу үшін №2 журнал ордер мен №2 ведомость қолданылады. Олардағы жазулар есеп айырысу шоты бойынша банк күшірмесінің және соларға қоса берілетін құжаттардың негізінде жүргізіледі. Құжаттар алдымен әрбір күн үшін жиынтықтарды сомалау арқылы біртектес жинақтамалы шоттар бойынша топтастырылады (кірістік және шығыстық кркаттар бүлек-бүлек), содан кейін №2 журнал-ордерге (441— шоттың кредиті бойынша) және 441-шоттың дебеті бойынша №2 ведомоске жиынтық бір сомамен жазылады.№2   ведомостьке   біртектес   жинақтамалы   шоттар   бойынша   сомаларды жазудан   басқа,   ай   басындағы   сальдо   (қалдық)   күрсетіледі   де,   ай   ішінде есептелген дебеттік және кредиттік айналымдар ескеріліп, ай соңындағы қалдық анықталады.  №2  ведомость  бойынша жиынтық  айналымдар  мен  сальдо  ай соңында Бас кітапқа 441-шот бойынша күшіріледі.
Есеп айырысу шотын жабу оның иесінің үтініші бойынша:
-   есеп  айырысу  шотын  ашу үшін  тіпті  болмағанда  бір  ғана бөлігінің болмауына (дербес баланстың бар болуы және т.б.) әкеп соқтырған субъект қызметі сипатының өзгерісі кезінде;
-  субъектіні қүрған органның шешімі бойынша;
-  3 ай бойы шотта қозғалыс болмаған кезде жүргізіледі.
Шот жабылған жағдайда, сондай-ақ субьектінің атауы үзгерген кезде шоттың иесі чек кітапшасын пайдаланылмаған чектермен қоса банкке қайтаруға, олардың нүмірін көрсетуге және есеп айырысу шотындағы қаражаттардың қалдығын растауға міндетті.
Төлем тапсырмалары арқылы есеп айырысулар.
Төлем тапсырмалар тауарлы материалдық қүлдылықтар, орындалған жұмыстар және күрсетілген қызметтер үшін есеп айырысу кезінде және тауарлар мен қызметтердің алдын ала төлемін, келісім шартта немесе заңмен қарастырылған аванстық төлем жағдайжірында қолданылады.
Түлеуші белгіленген нысан бланкілерінде тапсырманы банкке үсынады. Тапсырмадан басқа банк талабы бойынша түлеуші келісім-шарттарды, шот фактураларды, төлемнің мақсаттылығын дэлелдейтін басқа да құжаттарды күрсетуі тиіс. Төлем тапсырмалар онда күрсетілген күннен бастап 10 күн ішінде банк-алушымен қабылданады. Олар түлеушінің шотында қажетті қаражаттар болған жағдайда ғана іске асады. Төлем құжаттары электронды да, қағаз бетінде де болуы мүмкін. Негізінен төлем тапсырмалар екі данада болу толтырылады: біріншісі — банкте қалады, екіншісі — ақша түлеушіге қабылданғаны жүнінде банктің мүр таңбасымен қайтарылады.
Төлем тапсырманы толтырған кезде келесі реквизиттері күрсетіледі:
-    төлем тапсырма номері;
-    төлем тапсырма күні;
-    жеке идентификациялық код (ИИК) — аударушы мен бенефициардың банктік шотының номері;
-    ақша аударушы коды (КОд) және бенефициар коды (Кбе) — ол екі символдан тұрады, біріншісі — резиденттік белгісі, екіншісі экономика секторы;
-    бенефициар — ақша қаражаттарды алушы;
ақша аудару жүнінде клиенттен тапсырма алатын банк аударушының атауы
-    банк бенефициар — ақша қаражаттарды келісім-шарт негізінде қабылдаушы банк;
-    аударушының банктік идентификациялық коды (БИК)9
-    филиалдар арасындағы айналымдар коды (МФО)
-    төлем мақсатының коды — ҚРҮБ нормативті — құқықтық актілерімен белгіленген үш символдан тұратын, жүзеге асатын төлемдердің кодтык белгісі;
-    бюджеттік сыныптау коды — салықтардың (төлемдердің) қайтарылуы жүзеге асатын коды;
-    валюталау күні — бенефициар банктік шотына ақша қаражаттардың кіріске алыну күні, оны төлемді жүргізуші субъект белгілейді.
Төлем құжатында еш бір түзетулерге жол берілмейді. Егер олар болатын болса, онда банк бүл тапсырманы орындаудан бас тартып, үш күн ішінде құжатты клиентке қайтарады.
ІІ Тарау.Касса операцияларының есебі.
Қолма қол ақшаларды қабылдау, сақтау және жұмсау үшін шаруашылық жүргізүші субьектілерде касса болады. Касса — бұл қолма қол ақшалар мен өзге құндылықтарды қабылдауға, беруге және уақытша сақтауға арналған, арнайы жабдықталған, яғни едені мен түбесінен ешқандай адам кіре алмайтындай етіп жабылған, терезесі мен есігіне темірден тор қойылған және дыбыстық белгі беретін қондырғылар орнатылған, үрттен сақталатындай түрлі материалдармен қалталып жасалған бөлмеде орналастыруды қажет ететін оқшауланған үй-жай. Касса операцияларын орындау кассирге жүктеледі. Кассадағы нақты ақша қаражаттары кассирдің мүрі сургуч арқылы басылып жабылатын сейфте немесе темір шкафта сақталынуы тиіс.  Бұл  сейфтің кілті мен сургуч басатын мөр кассирде, ал кілттің екінші данасы белгіленген ыдысқа салынып, аузы жабылып, кассирдің мүрі басылып, кәсіпорын, яғни субьектінің басшысында сақталады. Кассир жұмыс күнінің соңында кассаның тиісті жерлеріне тиісті мүр таңбасын басып, күзетшіге тапсыруы тиіс. Кассадағы ақшаның түгелдігіне жұмысқа деген немқүрайдылық пен салақтық салдарынан кәсіпорынның, субьектінің шеккен зардабына, әдейі қастандықпен немесе арам ниетпен істелген әрекет негізінде кәсіпорынға, ұйымға келтірілген шығындарға касса қызметкері, яғни кассир толық жауап береді. Кәсіпорындар мен ұйымдарда, субъектілерде кассирлік жұмысқа қызметкердің тағайындалғаны, орналасқаны жайлы бүйрық шыққаннан кейін касса қызметкерін касса опрацияларымен таныстырып, кәсіпорын, яғни шаруашылық субьектімен кассир арасында жеке материалдық жауапкершілікке келісім шарт жасалуы керек. Касса операцияларының есебі ҚР ¥лттық Банкі Басқармасының 1993 жылғы 23 шілдедегі № 24 хаттамасымен бекітілген «Қазақстан Республикасының касса операцияларын жүргізудің уақытша тәртібіне» сәйкес жүзеге асырылады.
Кассир ақша қаражаттарын банк мекемелерінен ақша чектері бойынша алады.
Кассалық ордерлер кассадағы ақшалай операциялар бойынша негізгі бастапқы құжаттар болып табылады. Қолма қол ақшаларды кассаға қабылдау бас бухгалтер немесе ол үкілеттік берген тұлға қол қойған КО №1 нысанындағы кіріс касса ордері бойынша жүргізіледі. Қолма қол ақшаларды кассадан беру КО №2 нысанындағы шығыс касса ордері (ІПКО) бойынша немесе шығыс касса ордерінің мөртаңбасы қойылып, тиісті түрде ресімделген құжаттар (төлем ведомосі, қолма қол ақшаны беруге өтініш, шоттар) бойынша жүргізіледі. Шығыс касса ордеріне бас бухгалтер мен басшысының қолы қойылған болу керек. Егер шығыс касса ордеріне қоса берілетін құжатта рұқсат ету туралы басшының қолы болса, онда оның ордерде қойған қолының болуы міндетті емес. Субъектінің кассасынан адамдарға кассалық шығыс ету ордері бойынша ақша берген кезде касса қызметкері нақты ақша алушы адамның түл құжатын немесе үзін куәландыратын басқа да құжаттарын көрсетуді талап етеді. Сонымен қатар касса   қызметкері   осы   күрсетілген   құжаттарда   берілген,   яғни   жазылған деректерді нақты ақша алушы адамның алы-жүнін, құжатының нүмерін және ол құжатты кім бергендігін, қай уақытта берілгендігін кассалық шығыс ету ордеріне жазуы керек. Кассадан нақты ақша алушы адамдар кассалық шығыс ету ордеріне алып жатқан соманың теңгедегі бөлігін жазумен, ал тиынын сандармен көрсетеді.
Кіріс касса ордері және оның квитанциясы, сондай-ақ шығыс касса ордері мен оны алмастыратын құжаттар сиямен немесе қаламсаптың сиясымен айқын және түсінікті жазылуға немесе машинкалармен басылуға тиіс.  Бұл  құжаттарды тазалауға, үшіруге немесе ескертіп болсын түзету жасауға болмайды. Кэсіпорындар мен ұйымдарда жұмысшы қызметкерлерге жэрдем ақы, сыйақы, еңбекақы түлеу үшін түлеу ведомостары қолданылады.  Бұл  ведомостар тіркеу журналына еңбекақы, жәрдемақы және сыйақыларды төлеп, үлестіріп болғаннан кейін ғана тіркеледі. Кассалық ордерлер бойынша ақшаларды қабылдау немесе беру тек олар жасалған күні жүргізілуі мүмкін. Кэсіпорынның кассасына нақты ақшаны қабылдау немесе кассадан ақша төлеу барысында касса қызметкері кассалық кіріс және шығыс ордерлерінің дұрыс толтырылғандығын бұл құжаттарда кәсіпорын басшысы мен кәсіпорын бас бухгалтері қолдарының болуын және ордерлерде көрсетілген қосымша құжаттардың түгелдігіне тексеру жүргізуге, яғни қадағалауға міндетті.  Бұл  операциялар орындалғаннан кейін кркаттардың тиісті жеріне касса қызметкері өз қолын қояды және оған қоса берілген құжаттар мөртабан қоюмен немесе күні күрсетілген «төленді» жазуымен өтеледі. Кіріс касса ордерлері мен шығыс касса ордерлері кассаға берілгенге дейін бухгалтерияда кіріс және шығыс касса ордерлерін тіркеу журналында (КО №3 нысаны) тіркелінеді.
Касалық операциялардың есебін кассир КО №4 нысанындағы Касса кітабында жүргізеді. Әр бір кәсіпорынның тек бір ғана Кассалық кітабы болады. Ол тесіліп байланған, нөмірленген және мөрленген болуға тиісті. Ондағы парақтардың саны басшы мен бас бухгалтердің қолдарымен расталған болу керек. Кітаптың соңғы бетінде келесі жазба болу тиіс: «Аталмыш кітапта барлығы … парақ номерленген». Және басшы мен бас бухгалтердің қолы қойылады. Кәсіпорынның, ұйымның кассасына келіп түскен, кірістелген немесе ұйымның кассасынан түленген, яғни шығысталған ақша қаражаттарының кімнен келіп түскендігін немесе кімге не үшін түленгендігін білу үшін ол операцияларға толтырылған құжаттардың номері және бухгалтерлік жазулар, сонымен қатар кірістелген немесе шығысталған сомалар касса кітабына жазылуы тиіс. Жүмыс күнінің соңында кассир күн бойындағы операциялардың жиынын касса кітабына жазады да, кассада келесі күнге қалатын ақша қалдығын шығарады.  Бұл  деректерге үзгеріс енгізуге, үшіруге, түзетуге жол берілмейді. Касса кітабындағы жазулар күшіру қағазы арқылы 2 данада жүргізіледі. Кассалық кітаптың әр бір беті екі бірдей бүліктен тұрады: біреуін (горизонталды сызығымен) кассир толтырады (бірінші дана ретінде ол кітапта қалады); екіншісін (горизонталды сызықсыз) беттік және теріс жағына күшірме қағазы арқылы толтырады (ол парақтың жыртпалы бүлігі). Кассалық операциялардың жазбалары парақтың жыртылмайтын бөлігінде («жұмыс күнінің басындағы қалдық» жолынан кейін) беттік жағына жазылады. Парақты алдын ала бөлу сызығы бойынша бүктейді, сонда жыртпалы бөлігі кітапта қалатын бөлігінің астында болу керек. Жазбаларды парақтың жыртпалы емес бөлігінің келесі теріс жағына жалғастыру үшін жыртпалы бөлігін беттік жағына қарай қайта бүктеп, горизонталды сызықтар бойымен жаза береді. Есеп беру бланкілері күннің соңғы операциясына дейін жыртылмайды.
Екінші даналары жыртпалы болады және кассирдің есеп беруіне қызмет етеді. Егер кәсіпорында аздаған касса опреациялары жасалатын болса, кассалық есеп беру үш-бес күнде бір рет жасалуы мүмкін. Кассирден қабылданған есептеме деректерін бүхгалтерия қызметкерлері тексереді. Кассада алушының ШКО қолхатымен немесе басқа кұжатта расталмаған ақшалар берілгендігі анықталса, бүл сома жетіспеушілік болып саналып, кассирден өндіріліп алынады. Егер қолма қол ақшаның сомасы ККО-мен расталмаса, онда олар кассаның артық ақшалары болып саналады және субъектнінің кірісіне есептеледі. Кассадағы ақша қаражаттарының қолда бары мен қозғалысын есепке алу үшін активтік 451, 452-шоттар қолданылады.  Бұл  шоттардың дебеті бойынша ақшаның кассаға түсуі, кредиті бойынша — берілуі күрсетіледі. Валюталық кассадағы есеп субъектінің кассадағы есебіне ұқсас жүргізіледі, бірақ ККО-де, ШКО-де және касса кітабында қаражаттардың шетелдік валютадағы және теңгелік баламасындағы сомасы күрсетіледі. Валюталық касса үшін жеке кассалық кітап ашылады. Шетелдік валютадағы қолма қол ақша қаражаттарының қозғалысы туралы ақпаратты теңгелік бағасы және номиналы бойынша жинақтауға «Кәсіпорынның валюталық қаражаттарына талдамалы есеп жүргізу карточкасы» арналған. Ол шетелдік валютадағы бастапқы талдамалы есеп пен теңгедегі жинақтамалы есептің арасындағы аралық буын болып табылады. Қажет болған жағдайда күлік пен байланыстың объектілері 451-шотта мынадай аралық шоттар аша алады: 451/1- субъект кассасы,451/2-операциялық касса.
Тауар кеңселерінің, пристаньдардың және пайдаланудағы учаскелердің, аялдама, үзен үткелдерінің кассасындағы билет және багаж кассаларындағы, порттар мен вокзалдардың, байланыс бөлімшесінің кассаларындағы ақша қаражаттарының қолда бары мен қозғалысы 451/2 шотта ескеріледі.
451-452 шоттар бойынша шаруашылық операциялры
1.   Кассаға сатып алушылар мен тапсырыс берушілерден ақша қаражатары түсті Д-т 451,452 К-т 3 01
2.   Вексель бойынша түсті Д-т451,452 К-т 302
3.   Алынған қарыздар бойынша келтірілген залал үшін жүмсалмаған есеп беру сомаларын қайтару Д-т 451,452 К-т 333
4.   Еншілес кәсіпорындардан және өзге серіктестерден берешектің түсуі Д-т 451,452 К-т 321-322
5.   Банк шоттарынан қолма қол ақшаның түсуі (чек бойынша) Д-т 451, 452 К-т431,441
6.   Қолма қол ақшалардың құрылтайшылардан түсуі Д-т 451, 452 К-т 511
7.   Займдар қолма қол ақшамен алынды Д-т 451, 452 К-т 602, 603
8.   Жалдық ақы, байланыс қызметі түсімдері және осы кезеңде басқа да төленгендер Д-т 451, 452 К-т 611
9.   Өнімдерді, құжаттарды, қызметтерді, тауарларды қолма қол ақшаға сату Д-т451,452К-т701,702
10. НҚ,МЕА, БҚ қолма қол ақшаға сату Д-т 451, 452 К-т 721-723
11. Акциялар бойынша дивидендтер келіп түсті Д-т 451, 452 К-т 724
12. Оң бағамдық айырма Д-т 452 К-т 725
13. Алынған айыппұлдар, үсімақылар, тұрақсыздық айыптары Д-т 451, 452 К-т727
14. Есеп беретін сомалар кассадан берілді Д-т 333, К-т 451,452
15. Сақтандыру полистері сатып алынды Д-т 341 К-т 451,452
16. Болашақ кезеңдер үшін төленген жалдық төлемдер Д-т 342, К-т 451,452
17. Аванстар берілді Д-т 351, 352 К-т 451,452
18.Қолма қол ақша банктегі шотқа өткізілді (қолма қол салуды мәлімдеу бойынша) Д-т 431, 441 К-т 451,452
19. Займды қайтару Д-т 602, 603 К-т 451,452
20. Дивидендтерді түлеу Д-т 621, 622 К-т 451,452
21. Жеткізушілердің, мердігерлердің шоттары қолма қол ақшамен төленді Д-т 671 К-т 451,452
22. Жалақы берілді Д-т 681,682 К-т 451,452
23. Теріс бағамдық айырма Д-т 844, К-т 452
24. Кассаға түгендеу жүргізген кезде анықталған ақша қаражаттарының жетіспеушілігі Д-т 334, К-т 451,452
1) егер кінэлі адам анықталмаса немесе сот оны өтеп беруден бас тартса Д-т 821 (845) К-т334
2) егер кінэлі адам табылса Д-т 333 К-т 334
Кассаның кірісі бойынша операциялар №1 санды журнал-ордердің ведомосында, ал шығысы бойынша операциялар №1 санды журнал-ордерде есептелініп жүргізіледі.
2.1  Банктердегі арнайы шоттардағы ақшалай қаржылар есебі
Кәсіпорындар ұйымдар, фирмалар үздерінің ақшалай қаржыларын сақтауға банк мекемесінен арнайы шот ашуына болады.  Бұл  шотта ашылған аккредетивтердегі ақшалай қаржылар, чек кітапшаларындағы ақшалай қаржылар, банктердегі арнайы шоттардағы ақшалар және басқа да ақшалай қаржылыр есептелінеді.
Аккредитивтермен есеп айырысу. Шаруашылық субъектілер 421-«Аккредитивтердегі ақшалай қаржылар» — деп аталатын шотта жабдықтаушы және басқа да кәсіпорындар мен ұйымдардың, фирмалардың аттарына ашылған аккредетивтегі ақша қаражаттарын есептейді. Негізінен есеп айырысудың бұл түрі басқа қаладағы (субъекті орналасқан жерден басқа жерде тұратын) жабдықтаушылармен қолма қол ақшасыз есеп айырысу үшін қолданылады. Есеп айырысудың бұл түрі басқа қолма қол ақшасыз есеп айырысуға ұқсас болып келеді.  Бұл  есеп айырысу құжаты бойынша сатып алушы өзіне қызмет күрсететін банк мекемесі арқылы жабдықтаушының шоты ашылған, яғни оған қызмет көрсететін банктен аккредетив ашады. Есеп айырысудың бүл түрі 1931 жылдан қолданылып келеді. Аккредитивтердегі ақшалай қаржылар бойынша есеп айырысу жабдықтаушыларға төлемнің дер кезінде төленуін қамтамасыз етеді.
Аккредитив — сатып алушыға қызмет ететін банк мекемесінің осы кәсіпорынды немесе ұйымды жабдықтайтын шаруашылық субъектісіне қызмет көрсететін банк мекемесіне тауарларының жіберілгендігін немесе қызметтерінің күрсетілгендігін дәлелдейтін құжаттар бойынша төлем төлеу жайлы тапсырмасы.
Аккредитив тек бір ғана жабдықтаушымен есеп айырысуға арналады. Ал аккредитивтің мерзімі жабдықтаушы мен сатып алушының арасындағы келісім-шартқа сәйкес бекітіледі.  Бұл  шартта мыналар күрсетілуі қажет:
1.    Төлеушінің тапсырмасы бойынша аккредитивті ашқан банктің    (банк имитенттің) аталуы
2.    Аккредитивтің түрі және оның орындалуы мен пайдалануының әдісі мен тәсілі
3.    Аккредитив бойынша қаржы (ақша) алу үшін жабдықтаушының өзіне қызмет ететін банкке тапсыруға тиісті құжаттардың толық тізімі және нақты сипаттары
4. Тауарларды, материалдарды тиеп-жөнелткеннен немесе жұмыстарды, қызметтерді    орындағаннан    кейін    қүлсаттардың    банк    мекемесіне тапсырылу мерзімі және олардың орындалуына қойылатын талаптар. Жабдықтаушыларға аккредитив жайлы, яғни оның ашылғандығы туралы хабарлау.
5.    Басқа да керекті құжаттар мен шарттар.
Аккредитивтердің «өтелінген» (депоненттелген) және «өтелінбеген» (депоненттелінбеген) — деп аталатын түрлері ашылуы мүмкін. Аккредитив сонымен қатар «кері шақырылатын» және «кері шақырылмайтын» болып екі түрге бүлінеді.
Тапсырыс берушінің үзінің шотындағы ақша қаражаты есебінен немесе оған күрсететін банкінің берген несиесінің есебінен жабдықтаушы кәсіпорынға қызмет күрсететін банкке келісім — шарт бойынша алдын ала аударылған қаржысы — «Өтелінген аккредетив (депоненттелген)» болып есептеледі.
Ал сатып алушы кәсіпорын мен жабдықтаушы кәсіпорындарға қызмет көрсетуші банк мекемелері арасында аккредитивте көрсетілген қаржы сомаларын аударуға тек қана келісім-шарт жасалынып келісілген, яғни ақша әзірге аударылмаған болса онда бұл — «Өтелінбеген аккредитив» түрі қатарына жатқызылады.
Аккредитив ашу жайлы келісім-шартта қарастырылған келісімдерді өзгертуге, жоюға тек сатып алушы, яғни қаржы төлеуші шаруашылық субъектінің ғана құқы болса, ондай аккредитив . — «Кері шақырылатын аккредитив» болып саналады.
Аккредитивті ашу үшін төлем төлеуші кәсіпорын үзіне қызмет көрсететін банк мекемесіне арыз береді және сонымен қатар мына құжаттарды көрсетулері қажет:
1. Жабдықтаушы шаруашылық субъектісінің аты.
2.  Аккредитив ашылатын келісім-шарттың көшірмесі.
3.   Аккредитив ашылатын банктің аты.
4.  Аккредитивтің орындалатын уақыты және жері.
5.  Аккредитивтен төлем төлеуге қажет болатын құжаттардың толық және нақты аты.
7.   Аккредитивтің  қандай  тауарға,   затқа  немесе   орындалатын  жұмысқа төлем түлеуге арналғандығы және оны төлеу үшін банк мекемесіне табыс етілетін құжаттардың тізімі.
Аккредитивтен қаржы алу үшін жабдықтаушы кәсіпорын тауарды тиеп жібергеннен кейін аккредетивтің шартында қаралған құжаттарды банк мекемесіне табыс етеді.  Бұл  құжаттар аккредетивте күрсетілген шарттарды толық қанағаттандыратындай болуы керек. Егер аккредетивте қарастырылған бұл шарттың біреуі орындалмаған жағдайда аккредитивтен қаржы түленбейді. Егер аккредитивте қарастырылған шарт бойынша сатып алушы кәсіпорынның өкілі шотты акцептеуі керек болса, онда ол адам орындаушы, яғни қызмет көрсетуші банкке мына құжаттарды күрсетуі қажет:
1.     Төлқұжат немесе оның орнына жүретін басқадай құжаттар.
2.     Аккредитив ашқан кәсіпорын берген іс-сапарлық куәлік пен сенімхат.
3.     Өзінің қолтаңбасының үлгісі.
Жабдықтаущысының баңкісінде аккредитив мынадай жағдайларда жабылады:
1.  Аккредитивтің мерзімі біткенде.
2.  Аккредитивті жабу туралы жабдықтаушының берген арызы бойынша. Аккредитив жабылған уақытта пайдаланылмаған сома сатып алушының (төлеуші субъектінің) банкісіндегі тиісті шотына аударылады. Ашылған аккредитив сомасы 421-«Аккредитивтердегі ақшалай қаржылар» шотының дебетіне қай шоттан аударылғанына қарай, егер есеп айырысу шотынан аударылса, 441-шотының, валюталық шоттардын аударылса: 431 немесе 432 шоттардың, банктерден алынған несиелердің есебінен аударылса: 601-шоттың, банктен тыс басқа да мекемелердің несиелері есебінен аударылған болса: 602 немесе 603 — шоттың кредитіне жазылады. Ал жабдықтаушыға аккредитивтен түленген сома бухгалтерияда 671-«Мердігерлдер мен жабдықтаушылармен есеп айырысу» шотының дебетіне 421-«Аккредитивтегі ақшалай қаржы» — деп аталатын шоттың кредитіне жазылады. Ал аккредитив жабылған уақыттағы пайдаланылмаған немесе жүмсалынбаған сома 441, 431, 432, 601, 602 және 603-шоттардың тиестілерінің дебетіне, 421-шоттың кредитіне жазылады.
Чектермен есеп айырысу. Есеп айырысудың бұл нысаны бойынша шоттың иесі (чек беруші) үзінің шотынан сатып алушының (чек ұстаушы) шотына қаражаттың белгілі бір сомасын аудару жүнінде үзіне қызмет көрсететін банкке чек түрінде жазбаша тапсырма береді. Чектер алынған өнімдер, көрсетілген қызметтер үшін есеп айырысқанда және «Қазақстан Республикасында чектермен есеп айырысу ережесінде» көзделегн басқа жағдайларда қолданылады. Чектер үтелген және өтелмеген болып бүлінеді. Біріншісі — депозитпен өтелген, екіншісі — алдын-ала депозитпен үтелмеген. Сонымен қатар чектер түленуі жүнінде банк кепілдемесіне ие болуы мүмкін, соның ішінде өтелмеген чектер бойынша да. Чек беруші мен банктің құқықтары мен міндеттері чекті қолдану келісім — шарты негізінде туындайды. Яғни, чек беруші банкі клиенті — чек берушінің (заңды немесе жеке түлға) чектерін төлеу міндеттерін өзіне алады, ал клиент өзіне банктің белгілеген чекті беру және қолдану тәртіптерін сақтау міндетін жүктейді. Чек үстаушы қүқықтары чек берушіден чекті алу моментінен бастап туындайды.
Чек кітапшасын алу үшін банкке үтініш беріледі. Лимиттелеген чек кітапшасы иесінің жеке шотындағы қаражаты депоненттеуге арналған, субъектінің шоты бойынша операциялар жасауға арналған құжаттарға қол қоюға құқығы бар адамдардың қолы қойылған төлем тапсырмасы мүртаңбасы қойылып, оған қоса беріледі. Чек кітапшасының лимиті чек жазып беріле алатын және банк түлеуге тиісті шекті соманы білдіреді. Ол банк белгілеген сомадан кем болуы мүмкін емес, бірақ тауарлар мен қызметтерді түлеуге арналған қаражаттардың айлық түтынысынан эдетте күп болуы да мүмкін.
Чектермен есеп айырысу есебі активтік 422 «Чек кітапшаларындағы ақша қаражаттары» шотында жүргізіледі.
1.  Лимиттелген чек кітапшасын онда күрсетілген лимит сомасында алған кезде Д-т 422 К-т 441, 431, 601
2.   Банктен алынған чек кітапшалары бойынша сомалар субъект берген чектердің түленуіне қарай есептен шығарылады, яғни жеткізушілер, үзге де кредиторлар үсынған чекті банктің үтеу сомасы Д-т 671, 687 К-т 422
3.    Пошта-телеграф шығындары чекпен түленді Д-т 821 К-т 422
4.  Іссапарға жіберілген адамдар үшін жол жүру билеттері сатып алынады Д-тЗЗЗК-т422
5.  Чек    кітапшасы    лимитінің    пайдаланылмаған    қалдығы    қаражаттар депоненттелген шотқа есептелді Д-т 441, 4314, 601 К-т 422
422, 423 -шоттардың кредиті бойынша және 42-бөлімшенің басқа шоттары бойынша операциялар  банк күшірмесінің негізінде №3  журнал-ордерде (кредитінде) күрсетіледі.
Жолдағы аударымның және банктегі арнайы шоттардағы қаражаттардың есебі. Аударылған, бірақ әлі кәсіпорынның шотына келіп түспеген, яғни кіріске алынбаған ақша қаражаттары жолдағы ақшалай қаржылар болып саналып, Ал олардың есебі 411-«Аударылған жолдағы ақшалай қаражаттар»-деп аталатын шотта жүргізіледі.  Бұл  шот ай соңында кәсіпорынға немесе фирмаға басқа кәсіпорын, ұйым немесе фирмалардан аударылған, бірақ эзірге келіп түспеген, яғни кіріске алынбаған жолдағы ақшалай қаржылар жайлы ақпараттарды қорытындылауға арналған.  Бұл  шотта кәсіпорындар, фирмалар немесе ұйымдар үздерінің қарамағындағы филиалдардың, бөлімшелердің, сондай-ақ сатып алушылардың банктерге, сақтық кассаларына, почта бөлімшелеріне салған, бірақ тиісті шотқа әлі түспеген, аударылғандығы туралы тиісті құжаттармен дәлелденген ақшалай қаржыларды есептейді. 411-«Жолдағы ақшалай қаражаттар» шотында ақша қаражаттарын есептеу үшін мынадай құжаттар болуға тиіс:
1.   Саудадан  немесе   басқа  да  операциялардан  түскен  түсімді   банкінің қабылдағанын дәлелдейтін құжат.
2.  Почта бөлімінің ақшаны қабылдағаны жайлы квитанциясы.
3.  Басқа кәсіпорындардан олардың ақша аударғаны жайлы берген авизасы (бұл авизада ақшаны аударған күні, сомасы, оны қабылдаған банк немесе почта аты көрсетіледі).
Кәсіпорынның, ұйымның және фирманың бухгалтериясы аударылған жолдағы ақшалардың банктердегі есеп айырысу немесе басқа да тиісті шоттарға уақтылы да, дер кезінде түсіп есепке алынуына бақылау жасап отыруы керек. Кәсіпорындар, ұйымдар, фирмалар арасында жолдағы аударылған шетел валютасы да осы 411 «Жолдағы аударылған ақшалай қаражаттар» шотында есептелініп, бірақ бүлек күрсетіледі.
Кәсіпорындар мен ұйымдарда, мекемелерде нақты ақшамен қатар почта маркалары, демалыс және емдеу, сауықтыру орындарының жолдамалары, жол билеттері, сонымен қатар үкіметтің жәрдемі ретінде берілген қаражаттары, яғни үлкен жауапкершілікпен сақталуын қадағалауды талап ететін басқа да қаржылар сақталады.  Бұл ар «Банктердегі арнайы шоттардағы ақшалай қаржылар» шотында есептеледі:
1 .Әлеуметтік мекемелерді үхтауға пайдаланушылардан келіп түскендері Д-т 423 К-т 334
а)  электр энергиясын, жылуды, суды, отынды жеткізу қызметін төлеу Д-т 671К-т423
б) ТМҚ, инвентарь сатып алу Д-т 201-206, 208, 125 К-т423
4.  Ұзақ    мерзімді    инвестицияларды    қаржыландыруға    алынған    және инвестордың өтініші бойынша жеке шоттан жұмсалатын қаражаттар Дт 423 К-т 687/мақсатты қаржылар, 641-643
5.  Атқарушы билік органдарының демеу қаржысы (субсидия) Д-т 423 К-т 726.
Вексель қаражаттарының есебі. Вексель (қарыздық қолхат, міндеттеме) -бүл вексель берушінің вексель ұстаушыға (вексель иесіне) белгілі бір соманы мерзімі жеткен бойда қарыздық міндеттемені сөзсіз төлеуді куәландыратын бағалы қағаз.
Вексель - бұл вексель айналымы жолымен берілетін коммерциялық несиенің түрі (вексельдің бір иегерден басқасына берілуін ақша алмастырады). Вексельдің екі түрі болады:
1. Жай вексель — оны борышкер жазып береді және оған қол қояды. Екі тарап қатысады: вексель беруші және вексель ұстаушы. Вексельде берілген орны мен күні, міндеттеменің жалпы сомасы немесе % төлеу жүніндегі міндеттеме бөлек түрде, төлемнің мерзімі мен орны, алушының атауы, екі тараптың қойған қолдары күрсетіледі.
2. Аудармалы вексель (тратта) — бұл вексельде көрсетілген соманы белгіленген  мерзімде үсынушыға немесе үшінші  тұлғаға  (эмитентке)  төлеу
жүнінде кредитордың (трассантың) борышкерге (трассатқа) берген бұйрығы. Аудармалы вексельді төлеуші (трассант) табыстау қолының (индосаменттің) көмегімен акцептеуге тиіс. Вексель бірнеше рет пайдаланылуы мүмкін, сүйтіп әмбебап несиелік-есеп айырысу құжатының рөлін атқарады. Вексель қаражаттардың айналымын, банктегі вексельдегі есебін (дисконттауды) жылдамдатады. Мұндай жағдайда вексель ұстаушы индосаменттің көмегімен вексельді төлем мерзімі басталғанға дейін банкке табыстайды және банк пайдасына берілетін процентті (дисконтты) шегеріп тастап, вексель сомасын алады. Бухгалтерлік есепте вексель емес, вексельді қамтамасыз ететін берешек сомасы күрсетіледі. Ал вексельдің өзі баланстан тыс 006 «Қатаң есеп беру бланкілері» шотында ескерілуі мүмкін. Алынған өнімдер, жұмыстар мен вексельге алынған қызметтер үшін сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен есеп айырысудың 302-«Алынған вексельдер» шотында жүргізіледі.[2]
Банктегі   арнайы   шоттағы   ақша   қаражаттар   бойынша   операциялар   есебін төмендегі сызба арқылы көруге болады.
2.2 Төлем карточкаларының есебі.
Инкассация шығындарын төмендету, бухгалтерия жүктемесін азайту, Қазақстаннан әлемнің кез — келген жеріне ақшаны автоматты тез түрде аудару мақсатында кәсіпорындар төлем карточкаларын қолданады. Төлем карточкасы — карточка үстаушыға төлемді жүзеге асыруға, қолма — қол ақшаларды алуға, валюта айырбастауға және карточка шығарушы банкпен белгіленген басқа операцияларды жүргізуге мүмкіндік беретін ақпараты бар элетронды терминал немесе үзге де қондырғылар арқылы ақша қаражаттарға қол жеткізу әдісі.
Төлем карточкаларының түмендегідей түрлері бар:
Дебеттік - осы карточканы үстаушыға карт — шоттағы (төлем карточкасын қолдану арқылы іске асатын төлемдерді күрсететін ағымдағы шоттар) ақша қаражаттар сомасының шегіндегі төлемді жүзеге асыруға мүмкіндік беретін карточкалар. Сонымен қатар, олар үхтаушыға банк үсынған заем сомасының көлемінде де төлемді жүргізуге мүмкіндік береді.
Кредиттік — банктік заемдық келісім-шарт негізінде төлем карточкасын шығаруды жүзеге асыратын банкпен үсынған заем сомасының көлемінде ғана карточка иесіне төлем жүргізуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, кәсіпорын іс-сапар, кеңсе, үстеме шығындарын түлеу үшін корпоративті төлем карточкаларын аша алады.
Корпоративті карточка — банк пен заңды түлға — карт-шот иесі арасындағы келісім-шарт негізінде ұстаушыға берілетін төлем карточкасы. Корпоративті төлем карточкасын қолдану арқылы жүргізілген төлемдер заңды түлғаның карт-шотындағы ақша сомасының шегінде ғана немесе аталған заңды түлғаға үсынылған заем шегінде ғана жүзеге асады.
Бүгінгі таңда 2 млрд. астам карточкалар әлемнің барлық елдерінде қаржылық қүрал ретінде қолданыста жүр. Әлем бойынша 14 млн. астам төлем карточкаларын қабылдайтын кәсіпорындар бар.
Қазақстан Республикасының территориясында төлем карточкаларын ҚР Ұлттық Банктің карточканы шығаруға лицензиясы бар банктер ғана шығара алады. Келісім — шартқа банк мекемесіне заңды (жеке) түлғаның үтініші негізінде отырады, оның мазмүлы келесідей болу керек:
-    төлем карточкаларын беру шарттары;
-    төлем карточкасын қолдану арқылы төлемді жүзеге асыру шарттары;
-    қосымша карточка берілетін түлғалар тізімі немесе түлғалар тізіміне сілтеме;
-    төлем карточкасын жою шарттары;
-    төлем карточкасы жүніндегі келісім — шарттың мерзімдері; т   екі жақтың қүқықтары мен міндеттері;
-    екі жақтың жауапкершілігі;
Төлем    карточкаларын   қолдану   арқылы    жүретін   төлемдер   төлем құжаттары   мен   төлем   карточкасының   реквизиттері   арқылы   жүзеге   асады.
Қазақстан   Республикасы   территориясында   төлем   карточкаларын   қолдану арқылы жүретін төлемдер тек ұлттық валюғада жүзеге асады.
Егер төлем басқа валютада, ал карт — шот басқа валютада жүргізілсе, карт — шоттан ақша алу төлем валютасының конвертациясынан кейін ғана жүзеге асады. Төлем валютасын шот валютасына конвертациялау төлем карточкаларының жүйесінің қатысушылары арасындағы келісім — шарт негізінде, төлем карточка жүйесінің ішкі ережелеріне сәйкес жүзеге асады.
Төлемді жүргізудің алдында кәсіпорын төлемнің авторизациясын жүргізу қажет. Авторизация автоматтандырылған (кәсіпорын төлем терминалын қолдану) немесе дауысты (телефон байланысын қолдану) жағдайда жүзеге асады.
Авторизация — төлем карточкасын қолдану арқылы төлемді жүзеге асыруға банктің рұқсат беруі.
Карточка қолдану арқылы төлем жүзеге асқанда, төлем құжаты ресімделеді. Авторизация берілгеннен кейін банк алдында осы төлем құжатын түлеу бойынша міндеттеме туады.
Төлем құжаты — сатып алынған тауарлар немесе көрсетілген қызметтер үшін ақша төлеу жүнінде эквайерге тапсырмасы.
Эквайер — төлем карточкасы бойынша қолма — қол ақшаның берілуін, сонымен қатар, карточка иесі пайдасына түскен ақша қаражаттарды қабылдауды немесе келісім — шартта күрсетілген басқа да шарттарды жүзеге асыратын банк мекемесі.
Қазақстан Республикасында тауарлар мен қызметтердің ақысының төлем карточкасын қолдану арқылы төлемі сатып алу сомасына сауда чектерінің екі данасымен немесе слиппен расталуы тиіс.
Слип — қағаз бетінде ресімделеген төлем құжаты. Ол үш данада ресімделеді: біріншісі банкке беріледі, екіншісі кәсіпорында (тауар сататын, қызмет күрсететін) қалады, үшіншісі — төлем карточкасының иесіне беріледі.
Төлем құжатында келесі реквизиттер болу керек:
-    төлем құжатының номері, оның ресімделу күні, айы, жылы;
-    операцияны жүзеге асырып жатқан ұйымның және банктің толық атауы;
-    төлем карточкасының реквизиттері;
-    карточка үстаушының қолы;
-    эквайер немесе үкілетті түлғаның қолы;
-    төлем мақсатының коды;
Қағаз бетінде құрылған төлем құжаттарында еш бір түзету рұқсат етілмейді.
Төлем карточкаларын қолданумен жүзеге асқан. операциялар карточка ұстаушының карт — шотында күрсетіледі. Орын алған төлемдер жүнінде ақпараты бар банк күшірмелері үхтаушыға үсынылып отырады. Төлем карточкаларын қолдану жағдайларына сәйкес шоттар корреспонденциясымен мысал келтірейік:
Мысал.   VISA   халықаралық   корпоративті   карточкасын   шығару   мен қолдану жүнінде кәсіпорын банкпен келісім — шартқа отырды. Бір жалпы карт -шот ашылды  және  іс — сапар,  кеңсе,  үстеме  шығындарын  түлеу үшін   10 қызметкерге   карточка   берілді.   Карт   -   шот   шетел   валютасында   -   АҚШ долларында ашылды.
Карт — шоттағы орналасқан ақшалар 423 «Банктегі арнайы шоттағы ақша қаражаттар» шотында күрсетіледі. Олардың келіп түсуі 423 шоттың дебетінде және 441, 431 шоттың кредитінде күрсетіледі.
Төлем карточкалары арқылы ақша қаражаттарды шығысқы шығару 423 шот кредиті және сэйкес шоттардың дебеті:
333 «Қызметкерлер мен басқа да түлғалардың борышы» — іс — сапар және шаруашылық шығындарды авиа — теміржол билеттерін түлеу үшін қолма қол ақша қаражаттарды алған кезде.
821 «Жалпы және әкімшілік шығындар», 811 «Өткізу бойынша шығындар», 938 «Басқалар» — күрсетілген қызметтерге корпоративті карточка арқылы төлем ақыны жүзеге асырған кезде.
821 «Жалпы және әкімшілік шығындар» — Банк комиссиясының сомасына
20 бөлімше «Материалдар», 222 «Сатып алынған тауарлар» — карточка арқылы тауарлы материалдық қорларды сатып алған кезде.
Карт — шот бойынша күшірмеде екі күн күрсетіледі.
-    «шот бойынша күн» — шотта операцияның шотта күрсетілу күні
-    «күн» — операцияның нақты орын алған күні. Шоттар корреспонденциясын құрайық
1.   банкоматтан кеңселік шығындарды жабу мақсатында қолма қол ақша алынды: Д-т 333; К-т 423;
2.   валюталық   шоттан   карт  -   шотты   толтыру   үшін   ақша   қаражаттар аударылды (Ұлттық Банк бағамы бойынша):
3.   Астана қ. қонақ үйінде түрудың 1 күннің ақысы түленді: Д-т 811; К-т .  . 423;
4.   Карт -шоттағы депозит бойынша гфоценттер есептелді: Д-т423;К-т724;
5.   банк комиссиясы кәсіпорын шығындарына жатқызылды: Д-т 821; К-т 423;
6.   Валюталық шот бойынша бағамдық айырым күрсетілді: Д-т 423; К-т 725;
2.3 Ақша қаражаттар қозғалысының есебі.
Ақша қаражаттар қозғалысының есебі №4 БЕС сәйкес жасалынады. Есеп беруді құрудың қажеттілігі ақша қаражаттардың келіп түсуі мен шығуы бойынша ақпарат алуда және қаржылық қызметі жүнінде мәліметке ие болуда жатыр.
Ақша қаражаттар қозғалысы туралы есебі ақпарат қолданушыларға кәсіпорынның қаржылық жағдайындағы үзгерістерді бағалауға мүмкіндік береді, шаруашылық субъектінің операционды, инвестициялық және қаржылық қызметі бойынша есепті мерзімде ақша қаражаттардың келіп түсуі мен шығысы туралы мәліметтермен қамтамасыз етеді.
Операционды қызмет — заңды тұлғаның табыс табу мақсатындағы негізгі қызметі, сонымен қатар инвестициялық және қаржылық қызметке жатпайтын басқа да қызмет.
Инвестициялық қызмет — үзақ мерзімді активтерді сатып алу және сату.
Қаржылық қызмет – нәтижесінде меншіктік капитал мен заемдық қаражат құрамы мен мөлшерінің өзгеруі болып табылатын заңды тұлғаның қызметі.
Операционды қызметтен түскен ақша қаражаттардың қозғалысын кәсіпорында тікелей және жанама әдістерді қолдану арқылы көрсетеді.
Тікелей әдіс ақша қаражаттардың келіп түсуі мен төлемдердің негізгі түрлерін ашып қарастыруды және олар қызметтің қай түріне жататынын анықтауды күздейді.  Бұл  әдіс бойынша қаржы шаруашылық қызметі нәтижесі туралы есеп берудің әр бір бабына түзету жасалынады. Мысалы, өнімді сатудан түскен түсімнен материалдарды сатып алу бойынша төлем ақыларын, тасымалдау шығындарын, материалды сатып алуға алынған несие үшін пайыздарды төлемін, бюджетке төлемдер сомасын азайтып тастайды.
Тікелей әдісті қолданған кезде операционды қызмет нәтижесінде ақша қаражаттардың келіп түсуі мен шығысы өнімді, жұмысты, қызметті сатудан түскен түсімнен, алынған аванстан, проценттен, дивидендтен, роялти және басқа да табыстардан; жабдықтаушы мен мердігерлер алдындағы қарызды үтеуден, берілген аванстардан, еңбек ақы, бюджеттік мекемелерге және бюджеттен тыс қорларға төлемдерінен тұрады.
Жанама әдіс — бұл тәсілді қолданған кезде таза табыс немесе зиян ағымдағы активтер мен міндеттемелер, қаржылық емес операциялар, сонымен қатар алдыңғы есеп беру мерзімімен салыстырғандағы табыстар мен шығыстар өзгерісіне түзетіледі.
Тәсіл баланстағы және қаржы — шаруашылық қызметінің нәтижесі бойынша есеп берудегі ақпаратқа негізделіп қолданылады. Бұнда қаржы -шаруашылық қызмет нәтижесі бойынша есеп берудегі әр бір бап түзетілмейді, есепті мерзімде алдыңғы есеп беру мерзімімен салыстырғандағы үзгерістер сомасына тек таза табыс (зиян) қана түзетіледі.
Негізгі құралдар мен материалды емес активтерге тозуды есептеу.
Есептелген амортизация сомасы таза табыс (зиян) сомасына қосылады, себебі олар ешқандай шығынға әкелген жоқ
Ағымдағы активтер сомаларының өзгерісі: дебиторлық борыш, қорлар, болашақ кезең шығындары, басқа да ағымдағы активтер және т.б.
Ағымдағы активтердің артуы есепті кезең мерзімінде ақша қаражаттар ағымын төмендетеді де олардың шығысын үлғайтады және керісінше ағымдағы активтердің азайуы ақша қаражаттар ағымын ұлғайтып, олардың келіп түсуін білдіреді
Ағымдағы міндеттемелер (қысқы мерзімді банк несиелерін қоспағанда) кредиторлық қарыз, салық төлемдері және басқа да ағымдағы міндеттемелер сомаларының үзгерісі
Ағымдағы міндеттемелер сомасының үлғайуы ақша қаражаттардың ағымын үлғайтады және олардың түсімін білдіреді; ағымдағы міндеттемелердің азайуы ақша қаражаттар ағымын азайтып, олардың шығысын білдіреді.
Инвестщиялъщ және қаржылъщ цызмет.
Инвестициялық қызмет — ұзақ мерзімді активтерді алу және сату, үтелетін несиелерді беру және алу. Инвестициялық қызметке жататындар:
-    материалды емес активтерді, негізгі  қүралдарды басқа да ұзақ мерзімді активтерді сатып алуға кеткен ақша қаражаттардың шығысы;
-    қаржы   инвестициялярын   сатып   алу;   басқа   кәсіпорындарға   заемдар үсыну; басқа да төлемдер.
Инвестициялық қызмет бухгалтерлік баланста ұзақ мерзімді активтерді енгізетін бөлімшеде күрсетіледі. Бүған, сонымен қатар қаржылық ивестицияларға әсер ететін опреацияляр да жатады, олар бухгалтерлік баланстың — ағымдағы активтер бөлімшесінде күрсетіледі. Акцияларды, негізгі құралдарды үткізумен байланысты табыстар немесе шығындар күрсетілген жағдайда ғана инвестициялық қызмет ақша қаражаттары қозғалысы туралы есебінде үз орнын табады.
Қаржылық қызмет — нәтижесінде үзіндік капитал мен заемдық қаражаттардың құрамы мен мүлшері үзгерген қызмет.
-    акция   және   басқа   да   құнды   қағаздарды   шығарудан   түскен   ақша қаражаттары,   банктік  және  банктік  емес   кредиттерді  алу,   басқа  да түсімдер;
-    банктік   және   банктік   емес   ақша   қаражаттардың   шығысталуы,   үз акционерлерден акцияларды сатып алу, дивидендтерді түлеу, басқа да төлемдер.
Кәсіпорын ақшалай емес инвестициялық және қаржылық операцияларды жүзеге асыру мүмкін. Оларға:
-    материалды емес активтерді, негізгі қүралдарды ұзақ мерзімді несие есебінен сатып алу;
-    кредиторларға  акция  мен  басқа да  құнды  қағаздарды   беру  арқылы кредиторлық қарызды үтеу;
-    басқа кәсіпорындардың акциясын оларға эквивалентті дайын өнім мен сатып алынған тауарларға айырбастау арқылы иемдену т.б.
Ақша қаражаттар қозғалысы туралы есебін жасағанда арнайы үңделген таблицалар қолданылады, оларда келесі ақпарат келтірілген (ақша қаражаттар қозғалысын есептеудің жанама әдісі)
-    алдыңғы жыл және есеп беру жылы бойынша баланстар, олар әр бір бап бойынша   мәліметтерге   салыстыру   жүргізіп,   әр   қайсысы   бойынша ауытқуды (+;-) табуға мүмкіндік береді;
-    қаржы шаруашылық қызметінің нәтижесі бойынша алдыңғы жыл мен есепті жылдың есеп берулері, бүлар табыс пен шығыстың, сонымен қатар есепті жыл соңындағы бүлінбеген пайданың (зиян) барлық баптары бойынша мәліметтерді салыстыруға мүмкіндік береді.
Мәліметтерді салыстыру арқылы ақша қаражаттардың келіп түсуі немесе шығысын арттыратын не кемітетін сомалар қызметтің қай түріне жататынын (операционды, инвестициялық, қаржылық) анықтауға болады.  Бұл  мэліметтер үңделген кестеге жалпыланып, есеп беруге сэйкес түзетулер енгізуге мүмкіндік туғызады.
Операционды қызметтің нэтижесіндегі ақша қаражаттардың қозғалысын тікелей әдіспен анықтаған кезде, олардың қозғалысына әсер еткен, тікелей келіп түсуі мен шығысымен байланысты операцияларды айқындайды, яғни ақша қаражаттар есебі бойынша шоттар корреспонденциясындағы операциялар және ақшалай емес операциялар болған жағдайда, олар біріктіріліп есеп беруде бір жолда күрсетіледі.  Бұл  кезде қызмет түрі бойынша операцияларды алдын — ала бөліп алу қажет (операционды, инвестициялық, қаржылық).
Сонымен, бухгалтерлік есеп бүгінгі таңда басқару жүйесінде маңызды орындардың бірін алады. Ол өндірістің, айналыстың, бүлудің және түтынудың нақты үрдістерін күрсетіп, кәсіпорынның қаржылық жағдайын сипаттап, басқарушы шешімдерін қабылдаудың негізі болып табылады. Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есеп Бухгалтерлік есеп стандарттарында және Типтік шоттар жоспарында бекітілген принциптеріне сэйкес жүргізіледі.
Әр бір кәсіпорын үзінің қызметі барысында сатып алынған тауарлар, күрсетілген қызметтер, орындалған жұмыстар үшін басқа шаруашылық жүргізуші субьектілермен, бюджеттік мекемелермен, бюджеттен тыс қорлармен және т.б. мекемелермен есеп айырысады. Ал, есеп айырысу операцияларының тиімділігі күбіне ақша қаражаттарының бухгалтерлік есебінің жағдайына байланысты. Ақша қаражаттар бойынша есеп айырысу қолма қол және қолма қолсыз нысанда жүреді. Қолма қолсыз ақшаның есебі есеп айырысу шоты, валюталық шот, банктегі арнайы шоттардағы ақша қаражаттар операцияларының есебі арқылы, ал қолма қол ақшалардың есебі касса операцияларының есебі бойынша жүзеге асады.
Барлық шаруашылық субъектілер ақша қаражаттарын банктердің сәйкес мекемелеріндегі шоттарда сақтайды және міндеттемелер бойынша төлемдерді жүзеге асырады. Көп жағдайда бұл төлемдер қолма-қолсыз есеп айырысу нысанында болады, ал қажетті қолма — қол есеп айырысулар Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің нормативті құжаттарымен бекітілген мүлшерде ғана жүзеге асады. Заңды тұлғалар арасындағы төлем 4000 айлық есеп айырысу күрсеткішінен артып кеткен жағдайда, есеп айырысу тек қолма -қолсыз түрде жүзеге асу керек.
Ақша қаражаттардың есебі мынадай алғашқы құжаттардың негізінде жүзеге асады:
-    нақты жарнаға хабарландыру;
-    төлем талап тапсырмасы;
-    кіріс касса ордері;
-    шығыс касса ордері;
-    қаражатты депонирлеудің төлем тапсырмасы;
Әр бір кәсіпорын басшылары кәсіпорын қызметін дүрыс жолға қойып, пайдасын асыру үшін ішкі аудитті жүргізу керек. Кәсіпорынның барлық қаржылық нәтижелері қаржылық есеп беруде шығарылады. Ал, аудиттің ең маңызды объектісі қаржылық есеп беру, яғни ол жердегі мәліметтердің шынайылылығын, анықтау болып табылады. Теорияда аудиттің әдісі болып ең алдымен аудит обьектілерін зерттеудің диалектикалық әдісі түсініледі.  Бұл  зерттеулерді өткізген кезде танымның жалпы ғылыми әдістеріне үлкен көңіл бүлінеді, оның ішінде негізгі болып табылатындар: талдау және синтездеу, индукция    және    дедукция,    абстракция    және    аналогия,    модельдеу және эксперимент жасау және т. б. Аудиттің әдістемелік тәсілдері: есептік талдау, құжаттық және жалпылау.
Аудиттің ең негізгі принциптері: тәуелсіздік, кәсіпқойлылық, объективтілік, шыншылдық, қүпиялылық.
Кәсіпорын құжаттарымен жұмысты бастаудан бұрын аудитор аудиторлық тексерудің бағдарламасын жасайды.
1.   клиент қызметі жүнінде білім алу;
2.   есеп саясаты мен ішкі бақылау жүйесімен танысу;
3.   ішкі аудитке деген күтімді сенімді анықтау;
4.   қызмет көлемі жүнінде дүрыс мағлүмат алып, олардың еңбек сыйымдылығына баға беру;
5.  Аудит жүргізу үшін мамандарды жинау;
6.  Шынайы ақпарат алу;
7.  Аудиторлық тәуекелді бағалау;
8.  Аудит бағдарламасын жасау;
Өндірістік іс — тәжірибе үлкен кәсіпорында ішкі аудит жүйесі дұрыс жолға қойылған. Оның заңды мәртебесі тексеруші комиссия ретінде анықталған және серіктестік жарғысымен белгіленген.
Тексеруші комиссия Серіктестіктің Қатысушыларының Серіктестіктің атқарушы органдарының қызметіне бақылау жасау мақсатында тексеруші комиссиясын құруға немесе тексерушіні сайлауға қүқығы бар.
Тексеруші комиссияның Серіктестіктің атқарушы органының қызметіне тексеру жасаған кезде атқарушы органнан барлық қажетті материалдарды, бухгалтерлік және басқа да құжаттарды және жеке түсінік берулерін талап етуге құқығы бар. Тексеруші комиссия жасалған тексерулердің нәтижелерін Серіктестіктің Қатысушыларына ұсынады.
Тәжірибе үткен кәсіпорында (серіктестік) ішкі аудит 2003ж. ақпан айында жүргізілген. Аталмыш кәсіпорында бухгалтерлік есеп соның ішінде ақша қаражаттар есебі дұрыс жолға қойылған. Бірақ, кәсіпорын қызметкерлерімен не қаржылық талдауы, не басқару талдауы жүзеге аспайды. Менің айтатын ұсынысым осы талдау мэселесін реттеп, дүрыс жолға қойу керек, яғни қызметкерлерді қосымша арнайы мамандандырып немесе жаңа мамандарды шақырып, бүл мәселені шешу керек. Әрине, бүл қосыша шығындарға алып келеді, бірақ бұл міндетті түрде өз-өзін ақтайтын шығындар. Себебі, қаржылық талдау, басқару талдауы кәсіпорын қызметінің дұрыс жолға қойылып басқарылуының негізі болып табылады.
Жалпы айтқанда, мен қойған мақсатыма жеттім, яғни ақша қаражаттар есебі мен ішкі аудитінің теориялық мәселелерін тәжірибе принциптерімен үштастырып, алған білімімді нығайта түстім.
Пайдаланған нормативті — құқықтық актілер және арнайы
1.    Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есепке алу және қаржылық есеп беру туралы» Заңы. 26.12.1996ж. (үзгертулер мен толықтырулар енгізілген)
2.    Қазақстан Республикасының «Аудиторлық қызмет туралы» 20.11.1998ж. Заңы
3.    Бухгалтерлік   есептің   Типтік   жоспары,   Қазақстан   Республикасының Қаржы министрлігі, Алматы 2002ж.
4.    Бухгалтерлік есептің стандарттары. Алматы, 1996ж.
5.    Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары, 2001ж.
7.    Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Негізгі бүлім, 1996ж.)
1.    Айтжанова Ж.Н. «Бухгалтерский учет, отчетность и аудит устойчивого экономического развития». Алматы 2002, 205с.
2.    Абдыкалыков Т.А., Сатмурзаев А.А., «Основы бухгалтерского учета и аудита» Алматы 2001, 236с.
3.    «Аудит». Под редакцией профессора В.И. Подольского Москва 1997г. 432с.
4.    Әбдіқалықов Т.Ә. «Бухгалтерлік есеп және аудит». Алматы 2000ж. 1686.
5.    Баймұханова   С.Б.,   Балапанова   Ә.Ж.   «Бухгалтерлік   есеп»,   Алматы 2001ж., 2366.
6.    Балапанова Ә.Ж. «Аудиттің теориялық негіздері». Алматы 2003ж. 936.
7.    Бернстайн Л.А. «Анализ финансовой отчетности». Москва 2002г. 623с.
8.    Дюсембаев  К.Ш.   и  др.   «Аудит и  анализ  финансовой  отчетности». Алматы 1998г. 432с.
9.    Дюсембаев   К.Ш.,   Түлегенов   Ә.Т.   т.б.   «Кэсіпорынның   қаржылық жағдайын талдау» Алматы 2001ж. 3296.
10.  Дюсембаев К.Ш., «Аудит и анализ в системе управления финансами» Алматы 2000г., 293с.
11.   Кеулімжаев Қ.Қ., Әжібаев З.М. т.б. «Қаржылық есеп». Алматы 2001г. 3306.
12. Кодекс  РК  о  налогах  и  других обязательных  платежах  в  бюджет. Алматы2003г. 238с.
13.  Международные стандарты финансовой отчетности 2001г. 1242с.
14.  Нидяз Б., Андерсон X. Принципы бухгалтерского учета Москва 2000ж., 495с.
15.  Радостовец В.К. и др. «Бухгалтерский учет на предрприятиях». Алматы 2002г. 728с.33
16.  Савицкая Г.В.  «Анализ хозяйственной деятельности предприятия». Москва 1999г.   686с.
17.  Сейдахметова Ф.С. «Современный бухгалтерский учет». Алматы 2000г. 335с.
18.  Стандарты бухгалтерского учета и методические рекомендации 1999г., 609с.
19.  Тасмағамбетов Т.А., Омаров А.Ш. т.б. «Қаржы есебі» Алматы 1998ж. 475 б.
20.  Шуванова В.М.,  Абдилсанапов  А.А.  «  Организация  бухгалтерского учета и формирование учетной политики предприятия». Алматы2001 г., 398с.
21.  «Бухгалтерский учет — Аудит» №7 февраль, №3 март 1999г.
Бастапқы құжаттар және бұлардың мазмұны
Нажмите, чтобы отменить ответ.
Вам необходимо войти, чтобы оставлять комментарии.
Расскажи о нас друзьям или одноклассникам !
Биология, Валеология, Зоология, Анатомия, Медицина
География, Экономикалық география, Геология, Геодезия
Қазақ тілі, әдебиет, іс қағаздарын жүргізу
Қаржы, салық және салық салу, банк ісі, ақша несие және қаржы
Қоршаған ортаны қорғау, Экология
Менеджмент, Маркетинг, Мемлекетті басқару
Өндіріс, Өнеркәсіп, Құрылыс, Мұнай-газ, Электротехника
Шпаргалкалар, тесттер, ЕНТ, ПГК
1Referat.kz сайтында кез-келген тақырыпқа мәліметтер, қазақша рефераттар, курстық жұмыстар жинақталған. Барлық мәліметтер тегін. Керек мағлұматты Жүктеп (Скачать) немесе Көшіріп (Скопировать) ала аласыз.
Наш сайт — это огромная Коллекция рефератов, курсовых работ, дипломных работ. Все материалы на сайте бесплатные. Нужную работу вы можете, скачать или скопировать.