kk kk kk kk kk kk kk kk tt mk ru ru ru ru ru ru ru ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru ce kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk ru ru kk kk kk kk kk ru ru ru ky kk kk kk kk ru kk kk be uk kk kk ru uk kk kk uk kk uk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt mk ru ru ru ru ru ru ru ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru ce kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk ru ru kk kk kk kk kk ru ru ru ky kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk ky ru kk kk mn it de en it ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk uk ru tt kk kk mn en ru kk kk kk kk kk ru en kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk
Сөйлемге тән белгі. Пікір мен сөйлемнің арақатынасы • Martebe.kz білім сайты
Қош келдіңіз! Өз аккаунтыңызға кіруіңізді сұраймыз
Басты бет Мұғалімдерге Сөйлемге тән белгі. Пікір мен сөйлемнің арақатынасы
Сөйлем – тіл бөлшегі әрі сөйлеу бөлшегі. Тілді жалпылама тұрақты жүйе ретінде қарайтын болсақ, оның өзі әрқилы сөйлеу құбылыстарын қамтып, солардың басты белгілерінің көрінісі тұрғысынан анықталады.
Сөйлем сөйлеу жағдайында пайда болады да, әрқашан айтушы тарапынан, қатынас жасау  процесінің талап-тілегіне қарай жаңадан қалыптасып отырады. Бірақ сөйлемдердің құрылымында тілдің жүйелілігіне байланысты жалпылық, тұрақтылық сипат болады.
Сөйлемдердің құрылуында белгілі бір ережелер бар. Сөйлем құраудың мұндай ережелері болмаса, адамдардың пікір алысуына мүмкіндік тумас еді. Жалпы сөйлемнің құрылымдық негізін белгілейтін айырым бір модельдер (құрылымдық үлгі-тұлғалар) болатындығы байқалады.
Сөйлем моделі белгілі бір типтік топқа жататын барлық сөйлемдерге ортақ құрылымдық ерекшеліктерді қамтиды. Сөйлеудегі сөйлемдер әрқилы, сан жағынан көп болып келеді, бірақ модельдер олай емес, санамалы ғана.
Құрылымдық үлгі-тұлғалар сөйлем типін белгілеуге негіз етіледі.
Сөйлемнің қай үлгі-тұлғасы болмасын, бір жағынан, синтаксистің тарихи даму жүйесінде бұрыннан қалыптасқан сөйлем типтерінің құрлымына қарай анықталады, екінші жағынан, сол үлгі-тұлғалар арқылы сөйлеуде үнемі жаңа сөйлемдер жасалып отырады.
Тілдегі сөйлемдер белгілі бір құрылымдық айырмашылықта қалыптасып отырады.
Сөйлемнің ерекше бір құрылымдық тип екендігі мағыналық қызметімен байланысты.
Бір үлгі-тұлғаның қайталануы арқылы қалыптасқан сөйлемдер сөйлеуде әрқилы болып жұмсалады.
Қайсыбір тілде болмасын сөйлемдер әрқилы аспектіде қолданылып қызмет етеді; мазмұны жағынан да, тұлға, құрамы жағынан да түрлі-түрлі болып келеді. Бірақ олар тілдің жүйелілігіне қарасты айырым үлгі-тұлғалар арқылы құрылымдық-грамматикалық типтер ретінде қалыптасып жұмсалады да, әрқилы сөйлеу мазмұнын зат, құбылыстардың байланысына негізделген логикалық қатынастар ыңғайында, жалпыланған мағынада білдіреді.
Роман, герман, орыс тілдерінің мамандары жай сөйлемнің құрылымдық типтерін көбіне грамматикалық, мағыналық критерийлер негізінде топтастырып келеді.
Сөйлемдер айырым үлгі-тұлғаға байланысты қалыптасады десек, олардың негізгі жіктелу критерийі – грамматикалық-құрылымдық ерекшеліктер болмақ. Әрине, ол грамматикалық ерекшеліктер сөйлемдердің жеке бір типтерге ажыратылуында бірдей емес.
Мұның өзі мынадан байқалады: жалпы сөйлемдердің грамматикалық критерий тұрғысынан топтастырылуына алдымен, олардың мүше-құрамды не мүше-құрамды емес болып құралу айырмашылығы негіз етіледі; мүше-құрамды сөйлемдер тобын өзара ажыратқанда грамматикалық критерий – екі бас мүше не бір бас мүше арқылы құралу-құралмау ерекшелігі болады.
Сөйлемнің мағыналық жағы да оларды топтағанда негізге алынады. Оның өзі қосымша фактор ретінде, грамматикалық критериймен тікелей байланыста ескеріліп отырады. Мысалы, бір бас мүше негізінде құралған сөйлем түрлерін жіктегенде, бұл бас мүшенің грамматикалық тұлғасымен бірге, етістік не есім түріндегі лексикалық құрамы, осыған орай ол типтердің мағыналық айырмашылығы да бірдей еске алынып, критерий етіледі.
Осы айтылғандарды ескере отырып, қазіргі қазақ тіліндегі жай сөйлемдерді құрылымдық типтері жағынан мына сала-жүйеде жіктеуге болады.
Дереккөз: ҚазҰУ, филология факультетінің дәрісі
Синтаксис пәні, оның зерттеу объектісі: сөз тіркесі, сөйлем, синтаксистік тұтастық
Қазақ әдебиетінен ҰБТ сұрақтары (І нұсқа)
Қазақ әдебиетінен ҰБТ сұрақтары (ІІ нұсқа)
Тест: Ақиық ақынның өлеңдерін қаншалықты жақсы білесіз?
Эс­се жә­не оның түр­ле­рі
Қазақ тілі бойынша тақырыптық тест сұрақтары
Ғылыми стильдің тілдік амал-тәсілдері
Қазақ әдебиетінен ҰБТ сұрақтары (ІІІ нұсқа)
Қазақ тілі пәні бойынша бөлімді қорытындылауға арналған тест тапсырмалары
Қазақ тілі пәні бойынша бөлімді қорытындылауға арналған тест тапсырмалары
Қашаған Күржіманұлының өміріне байланысты тест сұрақтары
Қазақ әдебиеті бойынша тақырыптық тест жинағы
Алдыңғы материалЕтістікті сөз тіркестері: байланысу амал-тәсілдері мен формалары, синтаксистік қатынастары
Келесі материалЕкі негізді сөйлемдердің топтастырылу парадигмасы
ҰҚСАС ЖАЗБАЛАРАВТОРДЫҢ БАСҚА ДА ЖАЗБАЛАРЫ
Дұрыс тамақтану тақырыбындағы ашық сабақ
Білім ордасының өткен белестері
Майталман маман даярлаудың ұлттық ұстаханасы
ПІКІР ҚАЛДЫРУ Пікірді өзгерту
Сохранить моё имя, email и адрес сайта в этом браузере для последующих моих комментариев.
Республикалық онлайн олимпиадалар өтуде
V Республикалық «Үздік педагог» қашықтық олимпиадасы басталды 28.09.2022
Психологтың кеңесі: күйзеліс пен мазасыздықты жеңу жолдары 23.09.2022
Оралхан Бөкейдің «Атау-кере» шығармасы 23.09.2022
Әскери қызметін өтегендер грантқа ҰБТ-сыз түсе алады 20.09.2022
Wildberries деген не? 06.09.2022
Маркетплейс деген не және қай кәсіпке қолайлы? 06.09.2022
Жаңа оқу жылындағы онлайн олимпиадалар басталды 06.09.2022
Мектепке дейінгі ұйымдарда қолданылатын жаңа технологиялар 06.09.2022
«ЖАЙДАРЛЫ ЖАЗ» республикалық балалар байқауы 20.07.2022
Ақ теңіздей арда мекен 15.06.2022
ENTBattle ҰБТ-ға дайындық қосымшасы
© copyright 2017. Барлық құқықтар қоғалған
Меншік иесі "Skills Academy" ЖШС