kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk ru kk de kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk av kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk myv kk de oc myv kk de oc myv kk de ca kk kk ru ru kk de fr kk de ca kk de oc kk de ca kk de ca kk de oc kk de oc kk de oc kk de zh kk de zh kk de zh tg de ca kk de fa kk de eu kk de en kk de de kk de hbs_lat kk de fr kk de en kk de pl kk de de kk de ca kk de oc kk de fr kk de ca kk de ca kk kk kk
Сағыныш сазды сөз | Әдебиет порталы
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
«Жаңбырда да бір жасын бар,
Осы өлеңді оқыған сәтте көз алдыңызға Алматының ақ жауынында төбесіне қолшатыр ұстап, асығып бара жатқан адамдар елестейді. Қарбалас тіршіліктің бейнесін көргендей боласыз. Бірақ одан автор басқаша образ жасап тұр. Ақын көзі бұл көріністен сұлулықты ғана байқайды екен. Ол әсемдік пен гуманизмді ұштастыра суреттейді.
Ақындар өмірдің әрбір сәтінен өзіндік ой түйіп, қаламы арқылы көпке жариялайды. Әуелі олар ішкі көңіл күйін қалыпқа келтіру үшін жыр жазатындай. Кез келген оқиға ақын өлеңіне арқау болуы мүмкін. Өмірді өзгеше қабылдап, өзінше түсінетін жандар көбіне жақсылықты, сұлулықты жырлауға бейім. Бәлкім, дүниені сәби көзімен көргісі келетін де шығар. Содан да олар тазалық пен кірпияздыққа әуес келеді.
«Терезе ашық. Жып-жылы леп кіреді.
Таныс та бейтаныс шу естіледі.
Көшеде көлік біткен гүжілдейді,
Сол дауыс іңір түспей үзілмейді.
Фонтанда бала-шаға салып асыр,
Сонда сен балалықты сағынасың...» – дейді ақын.
Ашық тұрған терезені күнде көріп жүрсек те, одан философиялық ой түю санаға кіріп-шықпауы мүмкін. Кейде біз қарбалас өмірдің шырмауына шырмалып, қарапайым нәрселерге мән беруден қалып бара жатқандаймыз. Ал шынайы ақындар олай жасай алмайды. Олар әр сәттен бойына қуат алып, сезімге берілуден жасқанбайды. Керісінше сезімге сүңгіп, сұлу әлемнің сырларына қанығады әрі оқырманын да сусындатады. Олар әрнәрсенің қадірін ертерек ұғынатындай. Сағыныш ақынның да жырларынан сондай леп байқалады.
«...Естіледі құстардың үзік әні,
Адам неге құстарға қызығады?!
Шамаң келсе, құс үнін түсініп бақ», – дейді ақын.
Құстың үнін түсіну мүмкін бе? Егер көңіл көзімен қарайтын болсаңыз бәрі де мүмкін екен. Ол өмірдің қарапайым сәттерінен ой түюге үндейді.
«Біреу тізе бүгеді тыным алып,
Біреу ақыл айтады тұрып алып.
Елітпей емен есік, емен еден,
Көз салып қояйықшы терезеден», – дейді ақын.
Айналаға көңіл көзімен назар салғанда адамдар жаратылыстың ғажайып сырларын біле бастайтындай. Автор да соны меңзеп тұрған секілді. Мезгіл мен мезеттің мәнін ұғынатын ақын болмысы өлең жолдарынан анық көрінеді. Сағыныш ақынның шығармаларынан табиғатқа құштарлықты байқаймыз. Сыршыл лирикамен әлем құпияларын әшкерелейтіндей. Адам болмысының белгісіз қырларын сөз өнерінің қасиетімен ұғындыратындай. Өлеңдерін оқығанда өзгеше әлемге түсіп қалғандай әсерде боласыз. Сырлы да мұңлы жырлары ақын жанының көрінісіндей.
Жұлдыз да көппіз дейтін
Аспанның жылайтынын...» – дейді ақын.
Қарапайым ұйқаспен жазылған жырдың мағынасы күрделі әрі адамға философиялық ой тастайды. Жалғыздық жайында өзгеше сыр шертеді. Ақын көңіл күйінің, мұңы мен сағынышының көрінісін осы өлеңнен байқаймыз.
Білсең ғой!» – деп қорытады ақын.
Мұң мен ойдың ұштасқан тұсын осы жыр жолдарынан аңғаруға болады. Сағыныш өлеңдері сезімге ғана құрылмағанын көреміз. Онда парасатты пайым мен сыршыл сезімдер қатар кездеседі. Ол адам жанының астарына үңіледі. Сезім тереңіне бойлап, ой әлеміне саяхат жасайды. Оқырманның көңіл терезесінен сығалап тұрған сырлы сөздерді Сағыныш өлеңдерінен кездестіреміз. Оның жырларынан нәзік лиризм мен әсершіл әуенді естиміз.
«Түн сұлу ғой, сұлу, ә?
Жұпар демін жұтамын кеп құныға.
Қараңғы деп кім айтты оны,
Тұла бойы тұнған шексіз шұғыла.
Ал көңілім – шұғылаға шүпілдеп
Толып тұрған мөлдір шыны құмыра», – дейді ақын.
Ақынның түн жайындағы сыршыл өлеңінен сұлулықты байқаймыз. Қара түннің қасиетін көре білетін ақын жанының нәзік сырларына үңілеміз. Ол қара түннен әр іздеп, әсемдікті көргісі келеді.
Бірақ ол кез келгенге білінбейді,
Таңға көзің ілінбейді», – дейді ол.
Осы сәтте ойыңа түн ортасында көз ілмей ақ қағазға шерін жазып тұрған ақын бейнесі келеді. Немесе аспанға ұзақ үңіліп, жұлдыз санап отырған жан елестейді. Ақын қиялы түн мен күнді жалғастырып, уақыт белдеуінен шексіздікке шығып кететіндей. Жұлдыздардан жыр теріп жүрген жанның бейнесі көз алдыңда тұра қалады. Сағыныш өлеңдерінің өзіндік әуені бар. Оқыған сәтте музыка ырғағындай жаныңды тербеп өтеді. Жылылықты сезінесің.
«Басталды вальс, баяу ән,
Биледік сонда шыр айналып.
Сол сәтте жер де, әуе де –
Дәру бола алмас дәнеме,
Би ғана мені емдемек», – дейді.
Ол өз көңіл күйінің көрінісін шебер суреттейді. Лирикалық толғаныстарынан әдемі әуен естілетіндей. Егер ол композитор болса ғажайып әуенге шомылдырар ма еді. Бәлкім, жырларынан сиқырлы саз естіліп тұратыны содан болар. Сағыныш өлеңдерінен сырнайдан шыққан саздың үні сыңғырлап тұрады. Оқыған жанның жүрегін тербеп, жанын жадыратар леп сыйлайды. Табиғаттың өзіндей тылсым да таза самал есетіндей. Шаршаған тәніңді рух сусынымен суғарып, тынысыңды ашатындай. Ол табиғаттың құбылыстарын да жырына қосуға құштар.
Күркірі кеп Көктемді түртіп еді,
Соны сезіп аспан да сіркіреді.
Қошқыл тартып барады бұлт реңі.
Оянбауы Көктемнің мүмкін еді...», – дейді ақын.
Ақын күркіреген күннің өзінен өлең өрнегімен ғажайып сурет салады. Дүркіреген дауыстың өзі оған шабыт сыйлауы мүмкін. Табиғат-Ананың әр әуені ақын жырларына азық болатындай. Мейлі жыл мезгілдері болсын, мейлі ауа райының құбылуы болсын, оған бәрі етене. Жер-Ананың бесігінде жатып тербелген таулар, көшкен бұлттар, ұшқан құстар Сағыныш қаламынан тыс қалмайды.
«Талып жетті тау әні,
Мүлгіп жатыр күзгі бақ.
сағынбауға лайық...» – дейді ол.
Сағыныш ұйқастары астарлы болуымен ерекше. «Тастап кете бергендер сағынбауға лайық» деген жолдардың мәні терең. Сағынудың да өз реті болса керек. Барлық адам сағына ала ма? Сағынса нені, кімді сағынады? Ақындар осы сұраққа жауап іздейді. Неге адам Отанды сағынады? Бір уыс топыраққа не үшін аңсары ауады екен? Бәлкім, онда ата-ана, туған бауыр, кіндік қаны тамғаны үшін шығар. Әйтпесе жер мен жердің айырмашылығы ауа райына ғана байланысты боп шықпай ма...
Сағыныш ақынның сөз өнеріне кірпияздықпен қарайтынын жырларынан аңғарамыз. Ол әр сөзге ерекше мән беріп, ұйқас пен ұғымға баса назар аударады. Тіл тазалығын сақтай отырып, тамаша теңеулерімен тамсандырады. Сөз киесін қадірлеп, қара өлеңді қастерлей жеткізеді.
«Сөз деген – біздегі Жарық Ой,
Әріптер жай ғана тәні ғой,
Ал жаны тұрады тыныстап,
О, неткен бітпейтін Құдірет
Жабылып жазса да мың ақын...», – дейді.
Шынында, қаншама ақын жыр жазғанымен, сөздің бітіп қалғанын көрмедік. Сөз сарқылмас киелі байлық екенін осы жырдан байқаймыз. Сағыныш өлеңдерінде сөзге деген құрмет менмұндалап тұрады. Өлеңдерін оқығанда ешбір кедергіге ұшырамай, жеңіл қабылданатыны содан болса керек. Артық-ауыс сөз жоқ. Әр өлеңге өзінше леп беріп, өрнегін өзгеше тоқитыны сүйсінтеді. Сағыныш ақынның әрбір оқырманы ол жайында ерекше ілтипатпен айтатыны да содан болар. Сөз өнеріне кие деп қарап, қасиетін танығандықтан оның жырлары ылғи да төрден орын алып келеді.
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
Мопассан мен Әлібекті не байланыстырады? Немесе «Қағаз кемеден» түйген ой
Жас жігітке өмір туралы ашық хат
Күліп отырып, күрсінесіз бе...
Әуезовтің «Абай жолының» аудармасына көңілі толмаған
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
Бахман Гобади. Күрд киносын жетім балаға ұқсатамын
«KitapTime – 2022» жалпы республикалық кітап фестивалі өтті
«Алтын сақа» байқауы мәресіне жетті
Елордада өткен «Күй жәрмеңкесінде» Жамбыл жырлары оқылды
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Ахмет Байтұрсынұлы: «Амалыңды түзет, түземесең, ешкімге кінә қойма»
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Махат Садық, Ескерткіштер – ел тарихы
Шалқар Дәулеткелді. Қыркүйек айының сарғайған жапырақтары
Қазақ қоғамы: Ұлттық билеу жүйесі
Таласбек һәм жалғыздық феномені
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу