ru kk ru be kk ru kk ru be kk ru ro zh ru ru kk ru be kk ru kk bg kk kk kk kk kk ba kk ba kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk en uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk war kk kk kk kk kk fr kk kk fr kk kk oc kk kk fr kk kk fr kk kk nl kk kk fr kk kk en kk kk kk fr kk kk als kk kk eu kk kk fr kk kk ca kk kk eu kk kk zh kk kk ca kk ky kk kk kk bg kk kk oc kk kk oc kk kk ca kk kk fr kk kk oc kk kk fr kk kk ca kk kk da kk kk kk zh kk kk mk kk kk als kk kk it kk kk fr kk kk en kk kk ca kk kk de en kk ru kk ru be kk
Жоғарыда айтылған қилы кезеңдердің қым-қиғаш оқиғаларына белсене қатысатын бұл кейіпкерлердің, мінез-құлықтарындағы өзара айырмашылықтары айқындалып жатса да,  жалпы тағдыр-талайлары  өзара ұқсас. Олардың тағдырларын бір-біріне жақындастырып тұрған  тарихи фактор  – сол бүкіл қазақ халқына тән болған қиын-қыстау замандағы түрлі тарихи ауыртпашылықтар мен азапты оқиғалар. Бұл оқиғалардың қыр еліне қозғау салған бастау көзі – Ресей империясы Патшасының 1916 жылғы майдан жұмысына қазақ жігіттерін алу жөніндегі атақты жарлығының пәрмені. Бұл бұйрық күтпеген жерден ел ішінде үлкен дүрбелең туғызды. Бұндай бұйрықтың түбі қазаққа жақсылық әкелмейтінін, өзі сорлап жүрген қазақты одан әрмен жермен-жексен етіп, мүлде құртып тастайтынын аңғарған көшпелі жұртшылық еріксіз көтеріліске шығуға бел байлайды.
Оқырманды қызықтыратын оқиғалар желісінің бір парасы – Берікбол мен Кербез сұлудың  арасындағы жағдайларға байланысты сюжеттік желілер. Бір-бірін жақсы көретін екі жас осындай аласапыран кезде тау ішінде қашып жүріп, бір-бірінен адасып қалады. Оған себеп – Берікболдың шекарашы әскерлердің қолына түсіп, Зайсан қаласына айдалып, түрмеге қамалуы. Сүйген жігітінің иен таудың арасында жоғалып кеткен Кербезге Әлібай мерген жолығып қалады да, үйіне ертіп алып келеді. Сол арада шаңырақ астындағылардың, әсіресе мергеннің бәйбішесінің отағасының артына міңгесіп келген сұлу қызға күдіктене қарауы да табиғи. Олардың бастарына сап ете түскен бастапқы ой – бұл жас аруды егде мерген өзіне тоқалдыққа алып келген шығар деген күдік.
Бірақ жаны таза мерген ондай оқыс қылыққа баратын пиғылдан ада. Екінші жағынан ел ішіндегі аласапыран мұндай қазақи ұғымдағы тіршілікті жалғастырып алып кетуге тіпті де мұрша беріп жатқан жоқ.  Аласапыран уақыт әйел үстіне әйел алып, кезіккен сұлуларды тоқалдыққа жаратып жататын заман емес еді.
Үй ішіндегілердің көкейінде күдікті біржола сейілтетін  – ақырында Кербездің сүйген жігіті Берікболдың табылуы, сөйтіп, екі жастың бір-бірімен құштарлана қауышуы сияқты эпизодтар.
Осындай түрлі қым-қуыт оқиғалар арасында қазақ халқының мамыражай, жайбарақат тіршілігі де назардан тыс қалмаған. Оның нақты сипаттарын көрсететін детальдар  – өріс толы малдың шетінен сойылып жатуы, қазақтың қонақжайлылығы, бір-бірімен әзіл-қалжыңдарын жарастырып, кей сәтте тіпті айналадағы тарихи оқиғаларға қатысы жоқтай өздерінше той-томалақтарды өткізуі, түрлі дүниелі мәселелерді ұзын-сонар әңгіменің тақырыбына айналдыруы, сөйтіп, реті келсін-келмесін арқаларын кеңге салатын жайбарақаттығы.
Ақ пен қызылдың өзара атыс-шабысынан запы болып, сескеніп қалған жұрт тағы да Қытайға қарай көшуге қам жасай бастаған. Сол сәтте 5-6 атты казак келіп, Исабай байдың жылқысын бағып жүрген жігіттерді адам құрлы көрместен,  біраз жылқыны бөліп айдай жөнеледі. Екі жақтың арасындағы шайқастың басталып кетуіне себепші  – осы бір оқыс жағдай. Әлібай бастаған мергендер жылқыны айдап келе жатқандарды алдарынан тосып алады да, бытырлата атып, бәрін қырып тастайды. Бұлардың қорықпастан, мұндай батыл іске баруының өзіндік себебі де бар. Жылқыға тиіскен әлгі зорлықшыл казактар әскерден бөлініп, жан сауғалап кеткен қашқындар. Бұндай жолға түскен оларды арттарынан ешкім іздемейтіні түсінікті. Егер өздерінің казактарымен ұшырасып қалған күннің өзінде қашқындарды соғыс жағдайымен жазалайтыны сөзсіз. Сондықтан қазақтардың осындай мылтықты жауларды құртып жіберуге деген батыл қимылға баруының логикалық дәлелі жеткілікті.
Кейінгі бір шешуші ұрыста Әлібайдың айналасындағы адамдар түгел қаза тауып, жалғыз өзі жиырма шақты жауды жайратып тастауы жүректілік пен мергендіктің арқасы. Бұл арадағы соғыс картинасын көз алдымызға елестетін батылдық көріністердің шындыққа жақындығы байқалады. Автордың осы тұстағы оқиғаларды қолдан қиыстырып қиындатпай, қаз-қалпында жеткізе білуі реалистік талаптар деңгейінде.
Әлібай мергеннің тұтқынға түсіп қалуы, ақыры одан босатылуы – белгілі бір деңгейде шығарманың эпикалық сарынын күшейтіп тұрған сюжеттік желілер. Соншама үлкен қырғын жасаған, осындай мергенді түрмедегілердің босатып жіберуінің де мәнісі бар.
Бір ауыз сөзбен айтқанда, Қазақстанның шығыс бөлігінде орын алған тарихи шындықтардың негізін көркем ойдың жүйесіне сала отырып, жазушы қазақ тарихының бір бөлігін кейіпкерлерінің тағдырлары арқылы бейнелеп жеткізген. Романның тілі жадағай емес, ойлары қабаттаса келетін бейнелі тіркестер мен құрмалас сөйлемдердің кездесуі жиі. Автордың қарапайым ойды жеткізуге күрделі тіркестер арқылы да көркемдік барлау жасауға бейім екендігі байқалады.
Бұдан кейінгі оқиғалар сол отызыншы жылдағы ашаршылыққа ұласады.
«Тағдыр толқынында» тек қана бір жекелеген адамдардың өз бастарына тән жеке тағдырлары суреттелген деуге болмайды. Аталған кейіпкерлердің басынан өткізген жекелеген тағдыр жолдары 1916–1930 жылғы ауыр тарихи оқиғалардың қалың ортасында өрілген. Сөйтіп, қазақ халқының ортақ трагедиясының бір бөлшегі жазушы қаламынан орынды көрініс тапқан. Бұрында жазылып келген тақырып болғанымен, көңіл бөлуге тұрарлығы – автордың фабулалық шешімдерді өмірлік материалдар негізінде бейнелеуге тырысуы.
Қазақ басынан өткен түрлі тарихи шындықтарды жазудан бояуды қоюлатпай немесе керісінше сұйылтып алмай, баппен сол қалпында суреттей білуі де автордың реалистік канондардан ауытқымауының белгісі.
СҮГІРДІҢ БЕЛГІСІЗ СОЛАҚАЙ ШӘКІРТІ
«ТҮГЕЛ ТҮРКІ ЖИНАЛЫП, ТОМСЕНГЕ ЕСКЕРТКІШ ҚОЙСАҚ...»
ТАРИХИ ШЫНДЫҚТЫ ТАНУ ЖОЛЫНДА
Біздің Telegram каналына жазылыңыз
алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз
Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *
Air Astana 10-шы рет өз аймағындағы үздік әуекомпаниясы ретінде Skytrax сыйлығын жеңіп алды
Ауған соғысы ардагерлері өз ойларын ортаға салды
Ардагерлерге арналған турнир өтті
Ауған соғысы ардагерлері студенттермен кездесті
Үндеу: Бірлігі жоқ ел тозады, бірлігі күшті ел озады
«КӨРКЕМ ҚАЛА – АЛМАТЫ» ЖАС АҚЫНДАР МҮШӘЙРАСЫНЫҢ ЕРЕЖЕСІ
КИНОҢ ҚАНДАЙ БОЛСА, ҚОҒАМЫҢ ДА СОНДАЙ
ТҰЛҒАЛАР: ТӘРБИЕ, ТАҒЫЛЫМ, ТӘЖІРИБЕ
Білімді жастар білікті болар
«АЛАШ» АВТОНОМИЯСЫ» ТАРИХЫНЫҢ ӘЛІППЕСІ
«АҒА, САҒАН БҰЛ – ОШАҚ…»
«Ана тілі» газетінің Бас редакторы
«ТҮГЕЛ ТҮРКІ ЖИНАЛЫП, ТОМСЕНГЕ ЕСКЕРТКІШ ҚОЙСАҚ...»
ТҮРКІ ӘЛЕМІНЕ ОРТАҚ ТАҢЖАРЫҚ
ОЙЛЫ ОҚЫРМАНМЕН ОЙЛАСЫП ЖАСАЛАТЫН БЕТ
ЖАҺАНДЫҚ ДЕҢГЕЙДЕГІ АЛҚАЛЫ ЖИЫН
«ҚАРАГӨЗДІ» ӘУЕЗОВ ЖАЗҒАН ҚАЛПЫНДА КӨРЕРМЕНГЕ ЖЕТКІЗСЕК ДЕЙМІЗ
«АЙМАҚТА МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДІҢ МӘРТЕБЕСІ АРТАДЫ»
ТҰЛҒАЛАР: ТӘРБИЕ, ТАҒЫЛЫМ, ТӘЖІРИБЕ
Мәншүк Мұқашева: ЖУРНАЛИСТ ТӘРБИЕЛЕУ – ЖАНКЕШТІ ІС
Қанат АЙТБАЕВ:МӘДЕНИЕТ – ЕЛ ИДЕОЛОГИЯСЫНЫҢ ЕҢ БАСТЫ ТЕТІГІ
Раиса ҮМБЕТБАЕВА: ӘР ОТБАСЫ ҰЛТТЫҚ ДӘСТҮРДІ ҰСТАНСА ДЕЙМІН
ОҚУШЫ ДЕНСАУЛЫҒЫ – КӨКЕЙКЕСТІ МӘСЕЛЕНІҢ БІРІ
Ғарифолла ӘНЕС: ҚАЗАҚТЫҢ ЖОЛЫ ҚАТПАРЛЫ, ҚАЛЫҢ ТАРИХ
© 2010-2020 Copyright. Kazgazeta.kz.