kk kk kk kk kk kk kk kk tt mk ru ru ru ru ru ru ru ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru ce kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk ru ru kk kk kk kk kk ru ru ru ky kk kk kk kk ru kk kk be uk kk kk ru uk kk kk uk kk uk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt mk ru ru ru ru ru ru ru ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru ce kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk ru ru kk kk kk kk kk ru ru ru ky kk kk kk kk ru kk kk kk kk ky ru kk kk mn it de en de ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk ru ba kk kk kk mn en ru kk kk kk kk kk ru en kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk
Ерте ортағасырлық түркілердің жерлеу-ғұрыптық кешендері Орталық Азия археологиялық материалдары негізінде • Martebe.kz білім сайты
Қош келдіңіз! Өз аккаунтыңызға кіруіңізді сұраймыз
Басты бет Оқушыларға Рефераттар Ерте ортағасырлық түркілердің жерлеу-ғұрыптық кешендері Орталық Азия археологиялық материалдары негізінде
Б.д. II ғасырда деп жазады Гумилев, – сяньбийліктер (көне моңғолдар)ғұндардың көне мекені – Моңғол даласын басып алды.
Ал, олардың ұрпақтары – XIII ғасырдағы онгуттер моңғолдармен кірігіп кетті. Автордың құмандар – қазақтардың тікелей аталарының бірі – қыпшақтар мен ғұндардың метисациясының нәтижесі туралы тұжырымы талассыз қызығушылық тудырады.
Гумилевтің наймандардың қара қытайлардан шыққаны туралы пікірі, өз кезінде мұны Грумм-Гржимайло айтса да, тосын естіледі. Наймандардың шығу тегінің түркілік екенін қолдайтын біз үшін бұған келісу қиын, әрі бұл мәселе қосымша сенімді дәлелдерді қажет етеді. Л.Н. Гумилевтің қимақ пен қыпшақтардың шығу тегі мәселесіне қатысты да тұжырымы бар. Әсіресе, оны қимақтар қызықтырған. Ол: «Бұл қимақ этносы қызық.
Грумм-Гржимайлоның көзқарасынан тарата отырып, Гумилев қыпшақтар қола дәуірінде Минусин мен Алтайды мекендеген еуропаланған ел –динлиндерден шыққан, ал қимақтар ғұндардан тараған деген пікір айтады. Л.Н. Гумилевтің көне Қазақстанның этникалық тарихына, оның жекелеген аспектілеріне байланысты айтқан ұсыныстары мен ескертулері белгілі бір қызығушылық тудырады.
Алдыңғы кезекте бұл қола дәуіріндегі еуропатектес нәсілдерге, олардың қазақтың арғы бабалары – ғұндар, қыпшақтар және басқа да тайпалар мен ұлыстардың антропологиялық түрлерінің қалыптасуына жасаған ықпалына, олардың қазақтың этногенезіне тигізген рөліне қатысты. Еуропеоидтардың афанасьев және андронов мәдениетін жеткізушілер екенін дәл көрсете отырып, Гумилев олардың нәсілдік қалыптарының портретін сөзбен жеткізеді. Андроновтықтар арилерін көрген авторлардан ерекшелігі Гумилев бұл еуропеоидтарды динлиндер деп атауды жөн санайды.
Гумилевтің пікірінше динлиндер Гоби аймағын, Саян-Алтай шатқалын, Минусин және Туваны мекендеген. Олар «орта, көбінесе ұзын бойлы, мығым денелі, сопақ жүзді, терілерінің түсі ақшыл, беттері қызғылт, шаштары ақшыл, мұрындары түзу, бүркіт тұмсықты, көздері көк болған». Бірнеше жүз жыл бұрын өмір сүрген афанасьевтіктер «қыр мұрынды, жалпақ бетті, көз аумақтары төмен, маңдайлары кең болған». Жалпы
антропологиялық түр негізінде динлиндер мен афанасьевтіктер әр түрлі нәсілдерді құраған. Автордың пайымдауынша ди және динлиндер өздерінің мәдениетін б.д.д. III ғасырға дейін сақтаған, олардан тагар археологиялық мәдениеті қабылдаған. Динлиндер тарих сахнасынан б.д.II ғасырында жоғалған. Оңтүстіктен келген дилер Саянның оңтүстік аңғарына қоныстанып, ғұндардың ата-бабаларымен араласып кеткен.
Гумилев дилерді ертеде Қытайда қоныстанған сералармен теңгереді. Орталық Азияның көнедегі жұмбақ халықтарының бірі –юэчжилер тарихын қарастыра отырып, Гумилев ортаазиялық деректерде юэчжи атауы кездеспек түгіл, ирантілді баламасының жоқ екенін дәл аңғарады. Сондықтан да юэчжиді Орта Азия немесе Иранға белгілі халықтармен, мәселен, тохарлармен салыстыру, юэчжи ұрпақтары негізінде құрылған кушан династиясы осы атаумен белгілі болса да сәтсіздікке ұшырады
. Автор юэчжилер Хуанхэге дейін жеткенімен, ғұндардың кейін серпуімен өз отандары-Ортаазияға оралған соғдылар екендігі жөніндегі болжамын ұсынады. Гумилевтің пікірінше ди, динлиндердің моңғолтектес тайпалармен метисациясы Орталық Азияда кең тараған. Сонда, қыпшақ тектері – динлин ұлыстары Алтайдың батысында половецтер немесе кумандар (басқа нұсқада қыпшақтар қаңлылармен араласып, коман немесе половец халқын құраған), олар еуропатектес теле (оғұздар), печенегтер (кангарлар, кенгерестер), қырғыздар (енисейліктер), Гумилев ұйғыр ата-бабаларын ди, ал кангөйліктер ұрпағын – қаңлылар деп атайды. Бір қызығы, автор түріктерді барлық түркі тектестер ішіндегі неғұрлым моңғолтектестер деп атаған.
«Моңғолтектестердің сипаты: бет сүйегі шығыңқы, моңғолдық қабақ, төмендеу қыр мұрын, қысық көз болып келеді де, Ашин руына жататындығына ешкім шәк келтірмейді», – Л.Н. Гумилев Күлтегіннің мүсіндік бейнесін жасайды. Автор оғыздарды теле, телеуіттер деп атауды жөн санайды. Себебі, «оғыз» түріктердің берген атауы.
Л.Н. Гумилевтің «будун», «оғыз» ұғымдарына берген түсініктері де көңіл қоярлық. «Будун» термині «халық» деген сөздің синонимі ретінде алынады, бірақ оны этникалық мағынасында емес, әлеуметтік мағынада түсінген дұрыс. Будун орданың қатардағы құрамы, ал «беги» бұйрық мәнінде. Сонда орда тұтас алғанда әскери-әкімшілік ұғымын береді. Халық этнос ретінде «қып» деп аталды.
«Оғыз» ұғымына келсек ол қауым, ұлыс, мысалы, тоғыз-оғыз (ұйғыр атауы ретінде жиі кездеседі), үшоғыздар (қарлұқтар). Алайда дулу мен нушибтер оғыздар деп аталмаған, себебі олар этникалық қауымдастық ретінде табиғи жолмен пайда болмаған. Олар түрік қағанының манифесі бойынша пайда болған, – деп санайды Л.Гумилев.
Сондықтан олар «будун», «он оқ будун» деп («он оқты халық») деп аталған. Түркілерге бағынған ұйғырлар оларға қарым-қатынасы тұрғысынан будундар болған, бірақ өздерінің ішкі құрылымын сақтай отырып, олар оғыз деп аталуларын қойған жоқ. Білге қаған ескерткішінде былай деп айтылады: «тоғыз-оғыз халқы менің өз халқымболды», яғни олар тікелей қағанға бағынды.
Екінші жағынан, өзара жақын туысатын тоғыз тайпаның, солардың бірі – ұйғырлардың жинақталған атауы деп түсінген де жөн. Осыдан соң «оғыз» («гуз») этнонимге айналды.
Дереккөз: ҚазҰУ, тарих және археология факультетінің дәрісі
Қазақ халқының қалыптасу процесінің аяқталуы (сабақ жоспары)
Ноғай Ордасы (сабақ жоспары)
Әбілхайыр хандығы (сабақ жоспары)
Түрiк қағанаты (552—603 жж.) тақырыбы бойынша сабақ жоспары
Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихына жалпы шолу (сабақ жоспары)
“Ұлы Жібек жолының” халықаралық қатынастардағы орны (сабақ жоспары)
Наймандар, керейттер және жалайырлар ( сабақ жоспары)
Қыпшақ хандығы (ХI ғасырдың басы — 1219 ж.) (сабақ жоспары)
Ислам дінінің орнығуы (сабақ жоспары)
Түркітілдес халықтардың миграциясының Еуразия тарихына әсері (сабақ жоспары)
Қара теңіз және Азов жағалауларындағы ортағасырлық көшпелілердің археологиялық ескерткіштері
Хазар қағанатының салтово-маяцк мәдениеті
Кобадиан ерте ортағасырлық ескерткіштері
Алдыңғы материалКобадиан ерте ортағасырлық ескерткіштері
Келесі материалSMM маманы деген кім?
ҰҚСАС ЖАЗБАЛАРАВТОРДЫҢ БАСҚА ДА ЖАЗБАЛАРЫ
Жұмысқа қабілеттілікті қалай арттыруға болады?
Жасанды жапырақтар ауа тазарта алатын болып шықты
Кімді қалай тәрбиелейміз… Гендірлік тәрбие қазаққа қажет пе?
ПІКІР ҚАЛДЫРУ Пікірді өзгерту
Сохранить моё имя, email и адрес сайта в этом браузере для последующих моих комментариев.
Республикалық онлайн олимпиадалар өтуде
V Республикалық «Үздік педагог» қашықтық олимпиадасы басталды 28.09.2022
Психологтың кеңесі: күйзеліс пен мазасыздықты жеңу жолдары 23.09.2022
Оралхан Бөкейдің «Атау-кере» шығармасы 23.09.2022
Әскери қызметін өтегендер грантқа ҰБТ-сыз түсе алады 20.09.2022
Wildberries деген не? 06.09.2022
Маркетплейс деген не және қай кәсіпке қолайлы? 06.09.2022
Жаңа оқу жылындағы онлайн олимпиадалар басталды 06.09.2022
Мектепке дейінгі ұйымдарда қолданылатын жаңа технологиялар 06.09.2022
«ЖАЙДАРЛЫ ЖАЗ» республикалық балалар байқауы 20.07.2022
Ақ теңіздей арда мекен 15.06.2022
ENTBattle ҰБТ-ға дайындық қосымшасы
© copyright 2017. Барлық құқықтар қоғалған
Меншік иесі "Skills Academy" ЖШС