kk ru kk ru ru ba ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk ru kk kk kk kk kk ru kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru es en ru kk ru ru ru ru it ru uk kk kk kk ru ru kk mk mk mk ba kk kk kk kk bg kk ru ru kk kk kk en en
Жұлын миының қантамырлық аурулары | Slides.kz
Тірі заттың негізгі қасиеттерінің бірі-тітіркену. Әрбір тірі организм қоршаған әлемнен тітіркену алады және ағзаны сыртқы ортамен байланыстыратын тиісті реакцияларға жауап береді. Ағзаның өзінде өтетін зат алмасу, өз кезегінде, ағзаға әсер ететін бірқатар тітіркену тудырады. Тітіркену түсетін учаскелер мен жоғары көп жасушалы организмде денелі орган арасындағы байланыс жүйке жүйесімен жүзеге асырылады.
Жұлын миы, medulla spinalis омыртқа арнасында жатыр және ересектерде ұзын (ерлерде 45cm және әйелдерде 41-42cm), бірнеше алдыңғы артқа түйілген цилиндрлік ауыр, ол жоғары (краниальды) тікелей сопақша миға өтеді, ал төменгі (каудальды) конустық қабықпен аяқталады, conus medullaris, II бел омыртқасының деңгейінде (сур.1). Бұл фактіні білу практикалық маңызы бар (белді тесу кезінде жұлын миын зақымдамау үшін, жұлын сұйықтығын алу үшін немесе жұлын анестезиясы үшін III және IV бел омыртқаларының қалған өсінділері арасында шприц инесін енгізу керек). Конустық қуыстан книзаны шеткі жіп деп атайды, filum terminale, артқы миының атрофирленген төменгі бөлігі болып табылады, ол соңында жұлынның қабықшаларының жалғасынан тұрады және II тұяқты омыртқаға бекітіледі.
Жұлын миы өз бойында екі жуан, қолдың нервтерінің түбірлеріне сәйкес келеді: олардың жоғарғы жағы мойын қалыңдауы деп аталады, intumescentia cervicalis, a төменгі-бел-құйымшақ, intumescentia lumbosacralis. Бұл қалыңдықтардан белдік-құйымшақ, бірақ мойынға сараланған, бұл еңбек органы ретінде қолдың неғұрлым күрделі иннервациясымен байланысты. Жұлын түтігінің бүйір қабырғаларының қалыңдауы салдарынан пайда болған және алдыңғы және артқы бойлық бороздтармен орта сызық бойынша өтетін: терең fissiira mediana anterior және беткі siilcus medianus posterior — жұлын миы 2 симметриялық жартысына — оң және солға бөлінеді; олардың әрқайсысы өз кезегінде артқы түбіршектердің (siilcus medianus posterior) кіру желісі бойынша жүретін әлсіз білінетін бойлық борозды болады. (siilcus anterolateralis) алдыңғы түбіршектердің шығу желісі бойынша.
а-алдыңғы түрі; 6-артқы түрі. Қатты және өрмекші қабықтары кесілген. Тамыр қабығы алынды. Римскими цифрлармен белгіленген орналасу тәртібі мойын (С), кеуде (Th), белдеменің (L) және крестцовых (S) спинномозговых нервтердің; 1 — intumescentia cervicalis; 2 — ganglion spinale; 3 — алдаспаны mater medullae spinalis; 4 — intumescentia lumbosacralis; 5 —conus medullaris; 6 — cauda equina.
Бұл бороздтар ақ жұлынның әрбір жартысын бөледі 3 бойлық арқан: алдыңғы, funiculus anterior, бүйірлік, funiculus lateralis, және артқы, funiculus posterior. Мойын және жоғарғы кеуде бөлімдеріндегі артқы арқан әлі де аралық бороздпен, sulcus intermedius posterior, 2 бумаға бөлінеді: fasciculus gracilis және fasciculus cuneatus. Сол атаулардың астында осы екі шоғырдың жоғарғы жағында сопақша мидың артқы жағына өтеді. Сол және басқа жағында жұлын миының екі ұзына бойына жұлын нервтерінің түбірлері шығады. Алдыңғы түбіршек, radix ventralis s. siilcus anterolateralis арқылы шығатын anterior, жасушалық денелері жұлын миында жатқан нейрондардың нейриттерінен тұрады, ал артқы түбіршек, radix dorsalis s. siilcus posterolateralis құрамына кіретін ростериоr денелері жұлын түйіндерінде жатқан сезімтал (орталықсыздандырғыш немесе афференттік) нейрондардың өсінділері бар.
Жұлын миынан біраз қашықтықта қозғалыс түбірі сезімталға жақындайды (сурет.2), және олар бірге жұлын нервінің діңін құрайды, truncus n. невропатологтар канатик деп аталатын spinalis, funiculus.
Сур.2. Перифериялық нерв жүйесінің элементтері (схема).
1-radix posterior; 2-radix anterior; 3 — ganglion spinale; 4-truncus n. spinalis; 5-plexus; 6 — өрім тармағы; 7 — артқы мүйіз; 8-алдыңғы мүйіз.
Канатиктің (фуникулит) қабынуы кезінде бір мезгілде қозғалу және сезімтал сфералардың сегментарлық бұзылулары пайда болады, түбіршек (радикулит) ауруы кезінде бір сфераның сегментарлық бұзылулары байқалады — сезімтал немесе қозғалу, ал нерв тармағының қабынуы кезінде (неврит) бұзылулар осы нервтің таралу аймағына сәйкес келеді. Нервтің діңі әдетте өте қысқа, себебі нервтің омыртқааралық тесігінен шығу бойынша негізгі тармақтарға ыдырайды.
Омыртқааралық саңылауларда артқы түбіршектегі екі түбіршектің қосылу орнына жақын — жұлын түйіні, ganglion spinale, бір өсіндісі бар жалғануниполярлы жүйке жасушалары (афферентті нейрондар) бар, ол содан кейін 2 тармаққа бөлінеді: олардың біреуі, орталық, артқы түбірдің құрамында жұлын миына жүреді, екіншісі, перифериялық, жұлын нервінде жалғасады. Осылайша, жұлын түйіндерінде синапстар жоқ, өйткені мұнда тек афферентті нейрондардың жасушалық денелері жатыр. Бұл аталған тораптар перифериялық нерв жүйесінің вегетативтік түйіндерінен ерекшеленеді, өйткені соңғылары байланыстарға ендірме және эфферентті нейрондар кіреді. Крест түбірлерінің жұлын түйіндері крест арнасының ішінде жатыр, ал копчик түбірінің түйіні — жұлынның қатты қабығының ішінде жатыр.
Жұлын миы омыртқа каналы қысқа болғандықтан, жүйке түбіршектерінің шығу орны омыртқааралық тесіктер деңгейіне сәйкес келмейді. Соңғысына жету үшін, түбіршектер тек мидың жағына ғана емес, сонымен қатар төмен қарай жіберіледі, олар жұлындан төмен қарағанда төмен. Соңғы жүйке түбіршектері (алдыңғы және артқы) төрт төменгі бел, бес құйрық және құйрық нервтері filum terminate параллельді тиісті омыртқааралық тесіктерге түседі, ол және conus medullaris атты қою шоғырмен, сауда equina (суретті қараңыз.1).
Жұлын миы құрамында жүйке жасушалары бар сұр заттардан және миелиндік жүйке талшықтарынан түзілетін ақ заттардан тұрады.
А. сұр зат, substantia grisea, жұлын ішінде салынған және барлық жағынан ақ затпен қоршалған. Сұр зат арқасының оң және сол жартысына орналастырылған 2 тік бағананы құрайды
ми. Оның ортасында тар орталық арна, canalis centralis салынған,
соңғы ұзындықта өтетін және
жұлын сұйықтығы. Орталық арна қуыс қалдығы
алғашқы жүйке түтігі. Сондықтан, жоғарыда ол IV қарыншамен хабарланады
ми, ал conus medullaris аймағында кеңейтумен аяқталады —
шеткі қарынша, ventriculus terminalis.
Орталық арнаны қоршаған сұр зат аралық деп аталады, substantia intermedia centralis. Сұр заттың әрбір бағанасында 2 баған бар: алдыңғы, coliimna anterior, және артқы, coliimna posterior.
Жұлынның көлденең қимасында бұл бағаналар мүйіздердің түрі бар: алдыңғы, кеңейтілген, cornu anterius, және артқы, өткір, согпи ростериus. Сондықтан ақ фонда сұр заттың жалпы түрі h әрпін еске салады.
Сұр зат негізінен жұлынның сегменттік құрылымына және оның алғашқы үш циклды рефлекторлық доғасына сәйкес келетін ядрода топтастырылған жүйке жасушаларынан тұрады. Бірінші, сезімтал, бұл доғаның нейрон жұлын түйіндерінде жатыр, оның шеткі өсіндісі ағзалар мен тіндерде рецепторлармен басталады, ал артқы сезімтал түбіршектердің құрамындағы орталық жұлын миына sulcus lateralis posterior арқылы өтеді. Артқы мүйіздің жоғарғы жағында ақ заттың шекаралық аймағы пайда болады, ол жұлын миында аяқталатын жұлын түйіндерінің жасушаларының орталық өсінділерінің жиынтығы болып табылады. Артқы мүйіздердің жасушалары сезімталдықтың әртүрлі түрлерін қамтамасыз ететін сомалардан жүйке импульстерін қабылдайтын жеке топтарды немесе ядроларды құрайды— соматикалық сезімтал ядро. Олардың арасында кеуде ядросы, nuсlеus thoracicus (columna thoracica), мидың кеуде сегменттеріндегі ең айқын байқалатын, мүйізі сілікпе зат, substantia gelatinesa, сондай-ақ өз ядросы, nuclei proprii. Артқы мүйізде салынған жасушалар екінші, ендірме, нейрондарды құрайды. Бұл жасушалар ақ затта талшықтардың оқшауланған бумаларымен өтеді. Бұл талшықтар жұлынның белгілі бір ядроларынан оның басқа сегменттеріне жүйке импульстерін көтереді немесе сол сегменттің алдыңғы мүйіздерінде салынған рефлекторлық доғаның үшінші нейрондарымен байланыс үшін қызмет етеді. Бұл жасушалардың артқы мүйіздерінен алдыңғы мүйіздерге қарай өсіп келе жатқан өскіндері сұр затқа жақын, оның шеткі жағынан барлық жағынан сұрды қоршаған ақ заттың тар жиегін қалыптастыра отырып орналасады. Бұл жұлынның өз бумалары, fasciculi proprii. Нәтижесінде, дененің белгілі бір аймағынан келген тітіркену жұлынның тиісті сегментіне берілуі ғана емес, басқаларды басып алуы да мүмкін. Нәтижесінде қарапайым рефлекс жауап реакциясына бұлшық еттің тұтас тобын тартуына мүмкіндік береді, алайда сөзсіз, үйлесімді қозғалысты қамтамасыз етеді.
Алдыңғы мүйіздерде үшінші, қозғалыс, нейрондар, аксондар, жұлын миынан шыққан алдыңғы, қозғалыс, түбіршектер бар. Бұл жасушалар эфферентті соматикалық нервтердің ядросын құрайды. Соңғылары қысқа колонкалардың түрі бар және екі топ түрінде жатыр — медиальды және латералды. Медиальды топтың нейрондары миотомдардың дорсальды бөлігінен (Арқаның аутохтонды бұлшықеттері) пайда болған бұлшықеттерді иннервациялайды, ал латеральды — миотомдардың вентральды бөлігінен (дененің вентролатеральды бұлшықеттері мен аяқ-қолдың бұлшықеттері); бұл ретте иннервацияланатын бұлшықеттер дистальды орналасқанда, оларды иннервациялайтын жасушалар соғұрлым латеральды жатыр.
Ядролардың ең көп саны алдыңғы мүйіздерінде жатыр миының қалыңдауы бар, ол жерден жоғарғы аяқ-қолдың иннервацияланады, бұл соңғылардың адамның еңбек қызметіне қатысумен анықталады. Соңғысының қол қозғалысының қиындауына байланысты осы ядролардың еңбек органы ретінде антропоидтарды қоса алғанда, жануарларға қарағанда едәуір көп. Осылайша, сұр заттың артқы және алдыңғы мүйіздері Жануарлар өмірінің ағзаларының, әсіресе қозғалыс аппаратының иннервациясына қатысы бар, оның эволюция процесінде жетілуіне байланысты және жұлын миы дамиды.
Жұлынның әр жартысында алдыңғы және артқы мүйіз бір-бірімен сұр заттың аралық аймағымен байланысты, ол жұлынның кеуде және бел бөліктерінде 1-ден 2-3-ші бел сегменттеріне дейін, әсіресе бүйір мүйіз, cornu laterale түрінде көрінеді. Осының салдарынан аталған бөлімдерде көлденең қимадағы сұр зат көбелек түріне ие болады. Бүйір мүйіздерінде вегетативті мүшелерді иннерциялайтын және columna intermediolateralis деп аталатын ядроға топтастырылған жасушалар салынған. Бұл ядро жасушаларының нейриттері алдыңғы түбіршектердің құрамында жұлын миынан шығады.
Б. ақ зат, substantia alba, жұлын 3 жүйке талшықтары жүйесін құрайтын жүйке өсінділерінен тұрады:
1) түрлі деңгейлерде жұлын бөліктерін қосатын ассоциативті талшықтардың қысқа шоғыры (афферентті және салмалы нейрондар);
2) ұзақ центрге түсіретін (сезімтал, афферентті));
3) ұзақ ортадан тепкіш (қозғалтқыш, эфференттік).
Бірінші жүйе (қысқа талшықтар) өз жұлын аппаратына жатады, ал қалған екі (ұзын талшықтар) бас миымен екі жақты байланыстардың өткізгіштік аппаратын құрайды.
Өз аппараты артқы және алдыңғы түбірлері және жіңішке жолақтар түріндегі сұрды жиектейтін ақ заттың өз бумалары (fasciculi proprii) бар жұлын миының сұр затын қамтиды. Даму бойынша өз аппараты филогенетикалық тұрғыдан қартайған білім болып табылады және сондықтан құрылыстың кейбір примитивтілігін — сегменттілігін сақтайды, себебі ол сондай-ақ бас миымен екі жақты байланыстардың қалған легменттелмеген аппаратына қарағанда жұлынның сегменттік аппараты деп аталады.
Осылайша, жүйке сегменті-бұл бір невротомадан (невромерден) пайда болған оң және сол жақ жұлын нервтерінің жұлын миының көлденең бөлігі. Ол АҚ және сұр заттың көлденең қабатынан (артқы, алдыңғы және бүйір мүйіздері) тұрады, олардың өскіндері бір жұп (оң және сол) жұлын жүйкесінде және оның түбіршегінде өтеді (суретті қараңыз.2). Жұлын миында 31 сегмент бар, олар 8 мойын, 12 кеуде, 5 бел, 5 сегізкөз және 1 копчикалы болып бөлінеді. Жүйке сегментінің шегінде қысқа, қарапайым рефлекторлы доға тұйықталады.
Жұлынның меншікті сегменттік аппараты әлі бас болмаған кезде пайда болғандықтан, оның функциясы — бұл эволюция процесінде бұрын пайда болған сыртқы және ішкі тітіркенуге жауап беретін реакциялардың, яғни туа біткен реакциялардың жүзеге асырылуы.
Мимен екі жақты байланыс аппараты филогенетикалық түрде жас, өйткені ми пайда болған кезде ғана пайда болады.
Сур.3. Шартсыз рефлекстің қарапайым сұлбасы.
Рецепторды (Р) тітіркендірген кезде пайда болатын жүйке импульстері афферентті талшықтар бойынша (тек бір ғана осындай талшық көрсетілген) жұлын миына (1) барады, мұнда салмалы нейрон арқылы эфферентті талшықтарға беріледі, олар бойынша эффекторға дейін жетеді. Нүктелі желілер-орталық нерв жүйесінің төменгі бөлімдерінен жоғары орналасқан бөлімдерге (2, 3, 4), ми қабығына (5) дейін және кері эфферентті нейронға қозудың таралуы.
Соңғысының даму шамасына қарай жұлын миын мен баспен байланыстыратын жол тарылды (сурет.3). Бұл жұлынның ақ затының барлық жағынан сұр зат қоршалғаны түсіндіріледі. Жолсерік аппаратының арқасында жұлынның жеке аппараты барлық жүйке жүйесінің жұмысын біріктіретін ми аппаратымен байланысты. Нерв талшықтары бумаларға топтастырылады, ал будалардан көзге көрінетін арқандар: артқы, бүйір және алдыңғы. Артқы канатикада (сурет.4) артқы (сезімтал) мүйізге жақын жатқан жүйке талшықтарының шоғыры жатады; алдыңғы (қозғалтқыш) мүйізге жақын алдыңғы арқанда, ең соңында, бүйір арқандарында сол және басқалары бар.
Сур.4. Жұлынның ішкі құрылысы; көлденең тілік.
а-жұлынның өткізгіш жолдарының схемасы: сол жақта өрлеуші, оң жақта өрлеуші талшық жүйелерінің орналасқан жері бейнеленген: 1-fasc. gracilis; 2-fasc. cuneatus; 3-radix posterior; 4-tr. corticospinalis lateralis; 5-tr. rubrospinalis; 6-tr. lectospinalis; 7-tr. spinothalamicus lateralis; 8-tr. spinotectalis; 9-tr. vestibulospinalis; 10-tr. olivospinalis; 11-tr. reticulospinalis; 12-tr. corticospinalis anterior; 13-tr. spinocerebellaris anterior; 14-tr. spinocerebellaris posterior; 15 —fascc. proprii; 16-tr. spinothalamicus anterior; 17-tr. thalamospinalis; сұр заттың Б-ядросы (кеуде бөлімінде): 1 — substantia gelatinosa; 2 —nucl. proprius cornu posterioris; 3-nucl. thoracicus; 4-nucl. intermediomedialis; 5-columna intermediolateralis; 6, 7, 8, 9, 10 — I, II, III-тиісінше ақ заттың алдыңғы, бүйір және артқы арқандары.
Канатиктерден басқа, Ақ зат substantiae intermediae centralis алдыңғы жақ талшық қиылысуының салдарынан түзілетін comissura alba ақ дәнекерлеуде орналасқан; артында ақ дәнекер жоқ.
Артқы арқандар артқы жұлынның түбіршектерінің талшықтарын қамтиды
2 жүйеге жататын нервтер:
1) медиальды орналасқан жұқа бума, fasciculus gracilis;
2) латеральды орналасқан сына тәрізді шоғыр, fasciculus cuneatus.
Жұқа және сына тәрізді бумалар дененің тиісті бөліктерінен бас миының қыртысына импульстер жүргізеді, ол саналы проприо-цептивті (бұлшықет-буындық сезім) және тері (стереогноз сезімі — заттарды сезінуге тану) сезімталдығын қамтамасыз етеді, ол кеңістікте дене жағдайын анықтауға, сондай-ақ тактильді сезімталдықты көрсетеді. Бүйірлік арқандар келесі бумаларды қамтиды.
1) артқы жұлын-мишық жолы, tractus spinocerebellaris posterior, шеткі арқанның артқы жағында орналасқан;
2) алдыңғы жұлын-ми жолы, tractus spinocerebellaris
anterior, алдыңғы вентральды жатыр.
Екі жұлын-мишық трактісі ессіз проприоцептивті импульстер жүргізеді (қозғалыстың ессіз координациясы).
3) жұлын-жабу жолы, tractus spinotectalis, жақын
және алдыңғы бөлігі tractus spinocerebellaris anterior.
4) латеральды спиноталамикалық жол, tractus spinothalamicus lateralis, медиалды жағынан tractus spinocerebellaris anterior, кейде tractus spinotectalis артта; ол жолдың дорсальды бөлігінде температуралық тітіркенуді, ал вентральды — ауырсынуды жүргізеді.;
5) алдыңғы спиноталамикалық жол, tractus spinothalamicus anterior s. ventralis, алдыңғы ұқсас, бірақ симметриялы латеральды ортасынан орналасады және түйісу, жанасу (тактильді сезімталдық) импульстерін жүргізу жолымен болып табылады. Соңғы мәліметтер бойынша, бұл трактор алдыңғы арқанда орналасқан.
1)lateralis (pyramidalis) lateralis lateralis lateralis. Бұл тракт саналы эфферентті қозғалыс жолымен.
2) қызыл-жұлын жолы, tractus rubrospinalis; ол ессіз эфферентті қозғалыс жолы болып табылады.
3) olivospinalis, tractus spinocerebellaris anterior, алдыңғы канатикке жақын.
Алдыңғы арқандар төмендеу жолдарын қамтиды. Бас миының қабығынан:
1) алдыңғы қабық-жұлын (пирамидалық) жолы, tractus corticospinalis (pyramidalis) anterior, латералды пирамидалық шоғыры бар жалпы пирамидалық жүйені құрайды.
2) жапқыш-жұлын жолы, tractus tectospinalis, fissiira mediana anterior шектей отырып, медиалды пирамидалық шоғыры жатыр; оның арқасында көру және есту тітіркенуі кезінде рефлекторлық қорғаныс қозғалыстары — көру-есту рефлекторлық тракті жүзеге асырылады.
Бірқатар буындар жұлынның алдыңғы мүйізіне тепе-теңдікке және қимылдарды үйлестіруге қатысы бар ұзынша мидың түрлі ядроларынан келеді, атап айтқанда:
3) вестибулярлық нервтің ядроларынан — омыртқа алды жолы, tractus vestibulospinalis, — алдыңғы және бүйір арқандарының шекарасында жатыр;
4) formatio reticularis — ретикулярлы-жұлын жолы, tractus
reticulospinalis anterior, алдыңғы арқанның ортаңғы бөлігінде жатыр;
5) өз бумалары, fasciculi proprii, тікелей сұр затқа жанасады және жұлынның өз аппаратына жатады.
Жұлын миы үш қосқыш қабықшамен, meninges киеді. Бұл қабықшалар келесі, егер үстіңгі жағынан терең жүріп, Егер: қатты қабығы, dura mater; өрмекші қабығы, arachnoidea, және жұмсақ қабығы, ріа mater. Краниальды барлық 3 қабығы мидың сол қабығында жалғасады.
Жұлынның қатты қабығы, dura mater spinalis, жұлынның сыртынан қап түрінде жабады. Ол омыртқа арнасының қабырғаларына жақын емес. Соңғысы қатты қабықтың сыртқы парағы деп аталады. Cavitas epiduralis қатты қабықшаның арасында эпидуралыюе кеңістік бар. Бұл жерде майлы талшықтар мен веналық өрімдер, plexus vendsi vertebrales interni жатыр, онда жұлын мен омыртқадан веналық қан құйылады.
Краниальды қатты қабық сілемейлі сүйектің үлкен тесігінің жиектерімен өседі, ал каудальды түрде ІІ-III сегізкөз омыртқаларының деңгейінде аяқталады, жіп түрінде тарылады, filum diirae matris spinalis, ол копчикке бекітіледі.
Жұлынның өрмекші қабығы, arachnoidea spinalis, түрінде
жұқа мөлдір тамырсыз қағаз ішкі жағынан қатты
ми қабығы, соңғы тесік тәрізді, нөмірленген
жұқа перекладинами субдуральным кеңістігі, spatium subdurale. Ми мен жүйке тамырлары еркін жатқан, көп жұлын сұйықтығымен қоршалған, liquor cerebrospinalis, cavitas subarachnoidalis. Бұл кеңістіктен талдау үшін жұлын сұйықтығын алады. Бұл кеңістік, әсіресе, арахноидаль қапшығының төменгі бөлігінде, ол cauda equina жұлын (cisterna terminalis) қоршайды. Ми асты кеңістігін толтыратын сұйықтық ми асты кеңістіктері мен қарынша сұйықтығымен үздіксіз қатынаста болады.
Желаяқтық қабықшаның және жұлынның жабатын жұмсақ ми қабықшасының арасында артқы жағында ортаңғы сызықтың бойымен қалқа, septum cervie ale intermedium пайда болады. Сонымен қатар, алдыңғы жазықтықта жұлын миының бүйірлері бойынша алдыңғы және артқы түбірлер арасында өтетін 19-23 тістерден тұратын ligamentum denticulatum тісті бума орналасқан. Тіс байламдары ұзындығы созуға мүмкіндік бермей, миды нығайту үшін қызмет етеді. Екі ligg арқылы. denticulatae аут асты кеңістігі алдыңғы және артқы бөлімдерге бөлінеді.
Жұлынның жұмсақ қабығы, эндотелий бетінен жабылған ріа mater spinalis, тікелей жұлын миын алады және оның екі жапырақтары арасында тамырлардың айналасында периваскулярлы кеңістік қалыптастыра отырып, оның борозды және ми затына кіретін ыдыстар бар.
Жұлын миы-омыртқалы арнада орналасқан омыртқалы жануарлар мен адамның орталық нерв жүйесінің бөлімі; орталық нерв жүйесінің басқа бөлімдерінен көп хорды ми түтігінің белгілері сақталған. Жұлынның ішкі қуысы бар цилиндрлік ауыр нысаны (жұлын-жұлын каналы); ол үш ми қабығымен жабылған: жұмсақ, немесе тамырлы (ішкі), өрмекші (орта) және қатты (сыртқы), және сүйек каналы ішкі қабырғасына қабықшадан келетін байламдардың көмегімен тұрақты күйде ұсталады. Жұмсақ және өрмекші қабықшалар арасындағы кеңістік (жабық) және жұлын каналы сияқты миы жұлын сұйықтығымен толтырылған. Жұлынның алдыңғы (жоғарғы) ұшы ұзынша миға, артқы (төменгі) — соңғы жіпке өтеді.
Жұлын шартты түрде омыртқа саны бойынша сегменттерге бөлінеді. Адамда 31 сегмент: 8 мойын, 12 кеуде, 5 бел, 5 құйымшақ және 1 құйымшақ. Әрбір сегменттен жүйке талшықтарының тобы — жұлын түбіршектерін құрайтын түбіршек жіптері кетеді. Түбіршектердің әрбір жұбы омыртқалардың біріне сәйкес келеді және олардың арасындағы тесік арқылы омыртқа арнасынан шығады. Артқы жұлын түбіршектері өзіне сезімтал (афферентті) жүйке талшықтарын алып келеді, олар бойынша жұлын миына терінің, бұлшықеттердің, сіңірлердің, буындардың, ішкі мүшелердің рецепторларынан импульстер беріледі. Алдыңғы түбіршектерде қозғалыс (эфферентті) жүйке талшықтары бар, олар бойынша жұлынның қозғалу немесе симпатикалық жасушаларынан импульстер шеткергі (қаңқалы бұлшық етке, тамырлардың тегіс бұлшық етіне және ішкі органдарға) беріледі. Артқы және алдыңғы түбіршектер омыртқааралық тесікке кірер алдында омыртқадан шыққан кезде аралас жүйке оқпандарын қалыптастыра отырып қосылады.
Жұлын миы тар далап қосылған екі симметриялы жартыдан тұрады; жүйке жасушалары және олардың қысқа өсінділері жұлын арнасының айналасында сұр зат түзеді. Жоғары және төмен түсетін жолдарды құрайтын нерв талшықтары сұр заттың шеттерінде ақ зат түзеді. Сұр заттың өсінділерімен (алдыңғы, артқы және бүйір мүйіздерімен) ақ зат үш бөлікке бөлінген — алдыңғы, артқы және бүйір арқандар, олардың арасындағы шекаралары алдыңғы және артқы Жұлын түбіршектерінің шығу орындары болып табылады.
Жұлынның қызметі рефлекторлық сипатқа ие. Рефлекстер рефлекторлық доғаның басы болып табылатын рецепторлардан жұлын миына түсетін афференттік сигналдардың әсерінен, сондай-ақ алдымен бас миына келе жатқан, содан кейін төмен түсетін жолдар бойынша жұлын миына түсетін сигналдардың әсерінен пайда болады. Жұлынның ең күрделі рефлекторлық реакциялары мидың түрлі орталықтарымен басқарылады. Жұлын миынан келіп түсетін сигналдардың атқарушы органдарға берілуінің буыны ғана емес, бұл сигналдар ендірме нейрондармен өңделеді және осы уақытта шеткергі рецепторлардан келіп түсетін сигналдармен үйлеседі.
1) Гранит P. қозғалысты реттеу негіздері, ағылш. М., 1973.
2) П. Г. Костюк жұлынның төменгі жүйесінің құрылымы мен функциясы. Л., 1973.
3) Привес М. Г., Лысенков Н. К., Адам анатомиясы. СПб., Гиппократ, 2000.
Добавить комментарий Отменить ответ
Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *
Заң және құқықтану (6)
Физика және астрономия (16)