kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk kk kk de kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk mn kk kk kk kk kk kk de en kk kk de nb kk kk de fr kk kk ru ru kk de oc kk de fr kk de fr kk de oc kk de ca kk de fr kk de de kk de oc kk de oc kk de fr kk de oc kk de oc kk de fr kk de fr tg de en kk de fr kk de de kk de ca kk de de kk de fr kk de zh kk de en kk de hu kk de de kk de ca kk de oc kk de fr kk de ca kk de ca kk kk kk
Кітаптың көз жасы | Әдебиет порталы
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Әлі есімде, Алматыда тұратын кезім, Сейфуллин көшесінің бойымен жаяулатып келе жаттым. Көше бойында отырған атайға көзім түсті. Ақша ұсынып, қасынан өте беріп едім, Мұқағалидың өлеңдерін жатқа оқи жөнелді. Кілт тоқтадым. Жо-жоқ, ол қайыршы емес! Ол мына қатігез әлем мен өзінің жандүниесінің арасынан ешқандай үйлесімділік таба алмады. Ол мына қоғамның кітаптан алыстап бара жатқанын түсінді. Өзін іздеп аласұрды.
Қария Мұқағалидың өлеңдерінен басқа, Қадырдың, Тұманбайдың өлеңдерін де жатқа оқыды. Оның жанын ауыртудан қорқып, онымен әңгімелескім келмеді. Аяғымды тез-тез басып, қасынан өте шықтым. Ол жолмен жиі жүрсем де, қарияны ешқашан кездестіре алмадым...
Кітапқұмар, романтик әрбір адамды аямаймын. Олар кітаптың, уақыттың көз жасын сезінеді...
...Алдыңғы жылы елге бардым. Алматының көшелерінде ұзақ жүрдім. Жетпістерді алғымдаған қарт аяқ киімінің сыртынан пакет «киіп» алыпты. Қарт тым жұпыны киінген, одан кедейліктің исі шығады. «Аяқ киімді қайткенде ұзақ киемін» деген ниеттен туса керек.
– Ата, байқаңызшы, құлап қаласыз, – дедім.
– Құласақ, құлайық, етігім жыртылса, жалаңаяқ қалам ғой, – деді кейісті үнмен.
Өзім де қариядан басқа жауап күтпеп едім. Қария – Шекспирді, Абайды, Пушкинді жатқа оқыған буынның өкілі ғой. Өзі де жата-жастана кітап оқыған шығар... Қазір ешкіммен оқыған кітабын талқыламайды, етігі жыртылып, жалаңаяқ қалудан қорқады. Күнкөріс еңсені басқанда кітап кімге керек?..
Өткенде метрода екі жағымда отырған қыз бен жігіт электронды кітап оқып отырды. Менің бір әдетім: метрода қасымда отырған адамның кітабына көз жүгіртіп отырам. Жігіт Драйзердің «Қаржыгерін» оқып отыр екен, ал қыз Акунинді оқып отыр. РУДН-де, біздің топта Акунинмен «ауыратын» бір орыс қыз бар еді. Магистрлік диссертациясын да Акуниннің шығармашылығынан қорғады. «Акунинді қайталап оқи берем, еш жалықпаймын» дейтін. «Егер үйленем десе, екінші әйелі болуға да қарсы емеспін» деп күлетін. Ал мені Акунин «еш тартпайды». «Қаржыгерді» бұрын оқып тастасам да, жігітпен бірге кітаптың бетін «бірге парақтадым». Жігіт өзімен бірге менің де кітап оқып отырғанымды, әрине, сезді. Мені оқып үлгерсін дей ме, басқа бетке өтерде көз қияғымен маған бір қарайды.
– Бас кейіпкердің бала кезінде көтерме бағаға сабын сатып алып, оны таныс сатушысының дүңгіршегіне апарып, үстіне ақша қосып, сататыны есімде қалыпты, – дедім орыс жігітке «алаңсыз кітапты оқи бер, мен бұрын оқып тастағам» дегенді меңзеп. (Бір қызығы, есімде «Қаржыгердің» басты кейіпкерінің алғашқы табысы ұмытылмастай қалып қойған)
– Ақылды бала, – деп жымиды орыс жігіт. – Болашақ үлкен қаржыгер алғашқы ақшасын солай тапты. Кәсіби саудагердің өзін алдап кетті, – деп күлді.
...Есіме осыдан біраз жыл бұрынғы оқиға түсті. Елбасы отандық телеарнаға берген бір сұхбатында «Драйзердың «Қаржыгерін» оқып жатырмын» деген еді. Сол кезде Алматы дүкендерінде оқырмандар «Қаржыгерді» көп сұрапты, тіпті кітап қалмай, Ресейден қайта-қайта алдырып, кітап саудасын жақсы жүргізген екен. Сол уақытта Алматыдағы бір автобустың кондукторының қолынан да «Қаржыгерді» көріп едім. Сонда кондуктор жігітті әңгіме тартқым келіп, бас кейіпкердің алғашқы табысы туралы айтып едім.
Кондуктор бетіме тесіле қарап: – Оның дүниеқоңыздығы дәл сол жерден басталады, – деп дүңк етіп еді.
Екі оқырман, екі түрлі көзқарас...
...Мәскеудегі орыс таныстарым: «Біраз жыл бұрын халық күнкөрістің қамымен кетіп, кітап оқымайтын. Сол кезде әдебиетшілерде «қоғамға әдебиет керек емес пе?» деген қатты алаңдаушылық болатын. Қазір біздің танымал жазушылар «қайтсем кітабымды өткізем деп емес, қайтсем кітабымнан пайда табам» деп ойлайды» дейді.
Бәлкім, бүгінгі қазақтың дүниетанымын, ойлау жүйесін, психологиясын танытатын кітап жазылмай жатқан шығар?
Қазақ – кітап оқитын халық па?
«Әмірхан Балқыбектің бір өзі әдебиет институтының жұмысын атқарды» деген сөзді жиі айтамын. Десе де, Әмірхан Балқыбектің көп оқитынына, білімділігіне ешқашан таңғалмағанымды жасырмаймын, мұны өзі де біледі. Ақын-жазушы боламын деген амбициясы бар жастар мен ақын-жазушы, әдебиетші деген «статусқа» ие әрбір тұлға кітапты өзге мамандық иелерінен әлдеқайда көп оқуға тиіс екенін бәріміз білеміз. Өкінішке орай, бізде көп оқу – «мода». Әмірхан аға «Біздің көптеген танымал ақын-жазушылар кітап оқымайды. Біздің әдебиетіміздің трагедиясы да – осы» деп ренжитін. «Әлеуметтік зерттеу бойынша, орыстар – кітап көп оқитын халықтың көшін бастап тұр. Біздің халық қашан кітап оқитын халыққа айналады. Сол күнді көргім келеді» дейтін.
Рас, орыстар – кітап оқитын халық. Бірде метрода Агата Кристидің кітабын оқып тұрған жас орыс қызын көріп, «Әлі де Агатаны оқитын жастар бар екен» деп ойладым. 1970 жылдары Агата Кристидің кітаптарының екі миллиард данасы сатылғаны жыр болған еді.
Есіме бұрын бір жерден оқыған мына оқиға түсіп отыр. Оқырман кітапты таласып оқитын уақытта бір адам мейрамханаға келіп, тамақтанып болғасын даяшыны шақырып, қолына «Досым! Менің ағама әке мен баланы берші» деген тілдей қағаз ұсынып, мейрамханаға келушілерге көрсетуін өтінеді. Даяшы да, басқа мейрамхана қызметкерлері де таңғалмайды. Себебі, олар бұл адамның Дюмалардың (әкесі мен баласының) кітабын сұрап жатқанын бірден түсінеді.
Қазір Дюмалардың ең таңдаулы романдары кітапханада тізіліп тұр. Оларды оқырман кезекке тұрып оқымақ түгілі, соңғы рет оқырман осыдан екі-үш жыл бұрын оқыған.
2015 жылы әлеуметтік зерттеу көрсеткендей, АҚШ кітап көп оқитын мемлекет көшін бастаса, ең соңғы тізімде Сауд Арабиясы тұр. Әрине, әлеуметтік зерттеу жүргізгенде халық санын да есепке алады. Мысалы, бес миллионнан асатын халқы бар Финляндия – кітап оқитын мемлекет. Халқы он миллионға жетпейтін Венгриядан бірнеше Нобель сыйлығының иегері шықса, соның бірі – Имре Кертес, ол 2002 жылы Әдебиет номинациясы бойынша Нобель алды. Ал мен «Қазақ жазушысы қашан Нобель алады» деген сұрақты қойғым келмейді.
Қазақ кітап оқитын халық па? Ойландырады...
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
Абай шығармаларының түпнұсқадан аударылуы
Жылқышы Ақтайұлының сыбызғышылық өнері туралы
«Абай жолының» аудармасына Әуезовтің көңілі толмаған
Шерағаңның туғанына 90 жыл
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
Бахман Гобади. Күрд киносын жетім балаға ұқсатамын
«KitapTime – 2022» жалпы республикалық кітап фестивалі өтті
«Алтын сақа» байқауы мәресіне жетті
Елордада өткен «Күй жәрмеңкесінде» Жамбыл жырлары оқылды
«Абай жолының» аудармасына Әуезовтің көңілі толмаған
Шерағаңның туғанына 90 жыл
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Ахмет Байтұрсынұлы: «Амалыңды түзет, түземесең, ешкімге кінә қойма»
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
Махат Садық, Ескерткіштер – ел тарихы
Шалқар Дәулеткелді. Қыркүйек айының сарғайған жапырақтары
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу