kk kk kk ce kk ru zh ru de kk el en ca kk ru kk cs uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk cs kk kk kk kk kk kk kk kk kk it kk kk kk kk kk ru kk kk kk bg kk kk uk kk kk kk de kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk cs kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky bg kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk mk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk ky kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk oc kk mn kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk en bg kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk ru kk mk kk kk kk kk be kk kk kk hbs_cyr kk kk kk kk kk kk kk ru kk mn kk kk kk kk kk kk ru kk kk ru kk kk kk kk kk el kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk uk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru oc kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk bg kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk pl kk kk kk kk kk kk tl kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk fr kk kk kk mk en kk sv kk kk kk kk xal kk rue kk mk en kk mk sv uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk bg kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ce kk ca en kk ru
Асқазан мен ұлтабардың ойық жара ауруы
Патофизиология пәні, мақсаты мен міндеттері және оларға жету
Бұл ауру асқазан мен ұлтабардың шырышты қабықтарында
баяу дамитын ақаулардың пайда болуымен сипатталады.
Ол көптеген асқынуларға әкелуі мүмкін. Солардың
● ойық жараның жиі қанауы;
● көрші ағзаларға жарып өтуі (пенетрациясы);
● обыр өспесіне айналуы организм үшін өте қауіпті.
Сонымен бірге, асқазан мен ұлтабардың ойық жара ауруы
Ұлтабардың ойық жара ауруы асқазанның ойық жарасынан
үш есе жиі кездеседі және 35 жасқа дейінгі жастарда
Асқазан мен ұлтабарда ойық жара пайда
болуында тұқым қуалаушылыққа бейімділіктің маңызы бар.
Бүгінгі күні асқазанның, әсіресе ұлтабардың, ойық жара
ауруы пайда болуында Не ІісоЬасter pylori аталған микробқа
маңызды орын беріледі. Ол ұлтабардыи ойық жарасынан 95-
100% жағдайда, асқазанның ойық жарасынан 70% жағдайда
Сонымен қатар, бұл ауру пайда болуында әртүрлі жиі
қайталанатын ауыртпалықтардың (стрестік жағдайлардың, жан-
дүниелік күйзелістерінің, жағымсыз көңіл-күйлердің) маңызы
бар. Мәселен, тәжірибелік жануарларды қатты тартып
тақтайға байлап тастағанда (иммобилизациялық стресс),
жағдайлармен әсер еткенде асказанда жара дамитыны белгілі.
Бұл аурудың патогенезінде асқазан мен
ұлтабарға әсер ететін бүліндіргіш және қорғаныстық
ықпалдардың арасындағы тепе-теңдіктің бұзылуы маңызды.
әсерлерінен организмде стресс дамытатын адренергиялық
жүйенің белсенділігі артады. Бұл кезде аденогипофизбен
кортикотропиннің, бүйрек үсті бездерінің сыртқы қабатымен
гормондарды енгізудің нәтижесінде асқазан сөлінің шығуы
және оның қышқылдығы ұлғаятыны, онда қорғаныстық қызмет
атқаратын шырыштың азаятыны көрсетілді. Осы гормондармен
ұзақ емделген науқастардың асқазаны мен ұлтабарында ойық
жара ауруының асқынуы және жиі жаңа жаралар пайда болатыны
белгілі. Қазіргі күні стрестік жағдайлардың нәтижесінде
қышқылдарының асқын тотығуы, фосфолипаза ферментінің
мембраналары бүлінуі нәтижесінде протеолиздік гидролазалар
(қышқыл фосфатаза, ДНК-аза, РНК-аза, катепсин Д т.б.),
лаброциттердің мембраналары бүлінуіне байланысты қабыну
медиаторлары (гистамин, серотонин т.б.) босап шығады.
Осылардың әсерлерінен асқазан мен ұлтабардың шырышты
қабықтары жасушаларының құрылымдық бұзылыстары пайда
Сонымен бірге, глюқокортикоидтық гормондардың және
жиырылуы болатыны белгілі. Осыдан асқазан мен ұлтабардың
шырышты қабықтарының қанмен қамтамасыз етілуі бұзылады.
Осыдан асқазан мен ұлтабарда жаралардың жиі пайда болуы
Шын мөнінде, ас қорыту жолдарында жаралар, әртүрлі
жарақаттар пайда болып және тез жазылып тұрады. Өйткені
асқазан мен ұлтабардың шырышты қабықтарының бүліністен
кейінгі қалпына келу мүмкіншіліктері (регенерациялық
гистоавторадиографиялық тәсілдермен асқазанның шырышты
қабықтарының жасушалары 2-3 күнде жаңарып тұратыны
стрестер кездеріндегі пайда болған жаралар тез бітіп
жағдайлар қазіргі адамдардың тіршілігінде кең тараған
гиподинамиямен қабаттасып, асқазанның жергілікті жаңартылу
мүмкіншіліктерін төмендетіп, асқазан мен ұлтабардың ойық
жара ауруына әкелуі мүмкін.
Бұл аурудың даму жолдарында, көрсетілгендерден басқа,
жергілікті тіннің төзімділігін төмендететін бүліністік
қатынастары бұзылуы маңызды орын алады. Асқазан мен
ұлтабардың шырышты қабығын бүліндіретін ықпалдарға:
● He licobacter pylori болуы;
● асқазан сөлінің қышқылдығы мен қорыту қабілетінің
● асқазанның шырышты қабығын қышқылдан қорғайтын шырыш
● асқазан мен ұлтабар қабырғаларының қанмен қамтамасыз
серпілістер дамуы – жатады.
He licobacter pylori уреаза, липополиқанттар және
медиаторлары босап шығады. Қабыну ошағына лейкоциттердің
тамырдан шығуы болып, олар фагоцитоздық қызмет атқарады.
Бұл кезде еркін радикалды тотығу артып, оттегінің бос
медиаторларының әсерлерінен G-жасушаларының белсенділігі
гиперхлоргидрия дамытады. Осыдан асқазан мен ұлтабарда
ойық жара дамиды, асқазанның қабынуы одан сайын үдейді,
кейде онда обыр өспесі өсуі ықтимал.
Асқазан мен ұлтабардың ойық жара ауруының даму жолында
қарын сөлінде тұз қышқылының көбеюі мен пепсиннің
♣ тәжірибелік жануарларда асқазанның сөл шығаруын
(пентагастрин, гистамин, резерпин т.б.) енгізу немесе
кезбе жүйкені ұзақ қоздыру арқылы асқазан мен ұлтабардың
Асқазан сөлінде тұз қышқылының көбеюі кезбе жүйкені
артық қоздырғанда, бомбезин тәрізді пептид пен гастриннің
артық өндірілгеніненде байқалады. Сондықтан асқазан мен
ұлтабардың ойық жара ауруын емдеу үшін холинергиялық
рецепторларды дәрі-дәрмектермен (холиндік тежегіштермен)
тежеу, кейде хирургаялық оташылық жасап, асқазанға келетін
кезбе жүйкенің тармақтарын кесу кеңінен қолданылады;
♣ асқазанда гастриннің артық өндірілуіне әкелетін
гастринома өспесі (Золлингер-Эллисон синдромы, 1955)
кезінде тұз қышқылының өндірілуі көбейіп, пептикалық ойық
♣ ойық жара ұлтабар мен қарынның ұлтабарға ауысуына
жақын жерлерінде орналасқанында көптеген науқас адамдарда
асқазан сөлінің қышқылдығы және қорыту қабілеті жоғары
болады. Бұл ойық жара даму жолында пепсиннің белсенділігі
♣ хирургиялық оташылық тәсілдермен (асқазанның
ұлтабарға ауысатын жерін байлап тастау немесе тарылту,
ұйқы безінің сөлі мен өттің түсу орнын ішектердің төменгі
бөліктеріне ауыстыру т.б.) ас қорыту сөлдерінің табиғи ағу
жолдарын бұзғанда жануарларда асқазан сөлінің шығуы, оның
қышқылдығы мен қорыту қабілеті көтеріліп, қарында жиі ойық
Бұл келтірілгендер асқазан мен ұлтабарда ойық жара
дамуында асқазан сөлінің қышқылдығы мен оның қорыту
қабілеті көтерілуінің маныздылығын көрсетеді. Шын мәнінде
қышқыл болмаса ойық жарада болмайды (Шварц).
Асқазанның кілегей қабығын жауып тұратын шырыш үлкен
қорғаныстық қызмет атқарады. Жануарлардың асқазанына
салицилаттарды, өт т.с.с. заттарды енгізу арқылы осы
шырыштық тосқауылды бұзып, простагландиндер Е түзілуін
тежеп, жаралардың пайда болуын байқауға болады.
жеткілікті болу үшін организмде ДНК-, РНК-, нәруыздардың
түзілуі қалыпты деңгейде сақталуы қажет. Сондықтан ойық
жара ауруының дамуы үшін нәруыздар түзілуінің төмендеуі
маңызды орын алады. Мына жағдайларда:
♣ май қышқылдарының гидроасқын тотықтары және
хроматиндеріне әсер етіп, нәруыздар түзілуін тежейді;
♣ ұзақ гиподинамияның нәтижесінде бұлшықеттердің
әлсіреуінен организмде ДНК, РНК, нәруыздар түзілуі азаяды;
бұлшықеттерінің тынысқа қатыспауынан, көкеттің тыныс алу
микроциркуляциялық қанайналым азаяды. Сондықтан олардың
қоректік заттармен, оттегімен қамтамасыз етілуі бұзылуы,
дистрофиялық, бүліністік өзгерістерге әкелуі мүмкін. Бұл
да нәруыздар түзілуі бұзылуының бір себебі бола алады.
Сонымен бірге, асқазан мен ұлтабар жасушаларына
аутоантиденелердің пайда болуы, аутоиммундық серпілістерге
әкеліп, оларда жаралардың дамуын қамтамасыз етуі ықтимал.
асқазанның кілегей қабығын қорғайтын қорғаныстық ықпалдар
● оның үстінгі бетін жауып тұратын және сутегі
иондарынан оқшаулайтын, құрамында гидрокарбонат аниондары
бар, шырышты тосқауылдың тұтастығы;
● асқын тотықтарды бейтараптайтын антиоксиданттық
● ас қорыту жолдарының репарациялық қабілетінің жақсы
● асқазан мен ұлтабардың қанмен жеткілікті қамтамасыз
енгізгенде оларда ойық жара дамымайтыны байқалды.
♣ асқазаның қан тамырлары кеңіп, оның қоректенуі
♣ лаброциттердің түйіршіксізденуі азаяды;
♣ іргелік жасушалардың қызметі төмендеп, тұз қышқылы
♣ шырыш пен бикарбонат анионы өндіріліп шығарылуы
♣ жасушалардың өсіп-өнуі жақсарады.
каталаза, глютатионпероксидаза т.с.с.) түзілуі жатады.
Эпителий жасушаларының жоғары регенерациялық қабілеті
асқазан мен ұлтабардың қабырғаларында микроциркуляцияның
эпидермистің, a-трансформациялық т.с.с. өсу факторларының
әсерлерінен байланысты болады. Эстрогендер мен секретин
асқазан мен ұлтабардың ойық жара ауруы дамуын тежейді.
Сайып келгенде, ойық жара ауруы дамуы үшін асқазан
сөлінің қышқылдығы жоғарылауынан оның өзін-өзі қорыту
қабілеті көтерілуімен қатар, осы көрсетілген жергілікті
қорғаныстық тетіктердің жеткіліксіздігі болуы қажет.
1   ...   509   510   511   512   513   514   515   516   ...   600