kk en en ba kk kk kk mn kk ky ru kk ru kk bg kk ru kk kk kk en kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk ky kk ky uk en kk kk kk fr kk kk en kk kk fr kk kk fr kk kk fr kk kk nb kk kk de bg kk de kk kk ja kk kk de kk kk sv ky kk nb kk kk sv kk kk en kk kk sv kk kk en kk kk fr kk kk hbs_lat kk kk es ky kk da kk kk en kk kk fr kk kk de kk kk fr kk kk fr ky kk fr bg kk fr bg kk it mn kk fr kk kk de kk kk de ru kk fr kk kk en kk kk de ru kk fr ky kk en kk ru ru tt bg kk ru ru en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr de en kk ky kk en es en es kk kk kk nl kk kk oc kk kk ru kk kk fr kk kk de kk kk ca kk kk fr kk kk oc kk kk kk kk
Қағазда бəрі қатып тұр... - Атырау газеті
Мал азығы қайдан, қалай дайындалады?
– Болат Мұхамбетұлы, кезінде кеңшарлардың, соның ішінде сіз жұмыс жасаған Тəжірибе станциясының да ұланғайыр шабындық алқаптары лиман есебінен суарылды ғой. Қазір лиманға су айдауды қолға алсақ ше?
– Соңғы отыз жылда ауыл шаруашылығы саласында жүргізілген реформалар туралы маман ретінде не айтар едіңіз?
– Бұл сұраққа берер жауабым – мен сол өзгерістердің нəтижесіне көңілі көншімегендердің бірімін. Қателік сонау 90-шы жылдары кеңшарларды таратудан басталкеңды. Байқасаңыз, əлемнің кез-келген мемлекетінде ауыл шаруашылығы мемлекеттен қаржыландырылады. Мұны ғалымдар ертеден айтып келе жатыр. Бұрын кеңес кезінде мамандарды дайындап, қаржыландыратын. Институт бітірген əр маманға жолдама берілетін. Барған жерінде оны жұмысқа орналастырып, баспанасын беріп, үш жылға дейін сол қызметтен босатпайтын. Оның себебі – кемінде үш жыл жұмыс жасаған адам сол саланың білікті маманына айналады. Қай жерге жіберсе де жұмысты алып кете алады. Қазір ше? Оларды бір аудиторияға қамап, теория жүзінде ғана оқытады. Ал, оларды тəжірибеден өткізетін жер жоқ. Өйткені фермерлер мен шаруа қожалықтарының көпшілігі жаңа келген маманға қамқорлық жасайтындай жағдайда емес. Қауқары аз.
Осыдан біраз жыл бұрын мемлекет тарапынан «олардың бəрін біріктіріп, кооператив құрайық» деген ұсыныс айтылды. Ол үшін техника керек, бөлінген қаржы да мардымсыз. Бұл жағдайда бəрін біріктіру қиын. Өйткені əр шаруа қожалығы өзінің жағдайын ойлайды. Сондықтан Үкімет жұмысты өзі бастап көрсетуі керек еді. Ал, қазір шаруалардың көпшілігі делдалдарға жем болып жүр. Бұл өз алдына бөлек мəселе. Əрине, мұны шешу үшін жасалып жатқан жұмыстар жоқ емес. Бірақ оның да нəтижесі көңіл қуантпайды. Мəселен, қазір коммуналды базар жұмыс жасайды. Ол бағаны тұрақтандыру мақсатында құрылған. Шындығында ол өзімен-өзі болып, өзгелердің бағасына ықпал ете алмады. Яғни бəсеке арқылы бағаны реттейтін нарық заңы жүзеге аспады. Азық-түлік тауарларының тұрақтандыру қоры жөнінде де осыны айтуға болады.
Енді осындай мəселе Америкада қалай реттелгенін айтайын. Оларда саудатранспорттық корпорация деген бар екен. Мəселен, бір ауданда үлкен тоңазытқышы бар қойма жасап қояды. Соған шаруагерлердің малын əкеліп, сойып, сақтайды. Фермерге айтады: «сенен осы жылы пəлендей бағамен аламын, келесі жылы баға қымбаттап кетсе мен саған айырмасын қайтарып беремін». Осылайша, сауда корпорациясы екі ортада фермерлерді алыпсатарлардан құтқарады. Сонда малшы «малымды қайда өткіземін?» деп бас қатырмайды. Оның бар білетіні – малының басын өсіру ғана. Алпауыт елде тракторларды, үйлерді ұзақ мерзімді несиеге береді. Сол арқылы шаруаларды қажетті техникамен қамтамасыз еткен. Осының нəтижесінде Америкада қазір шаруалар техника мен 100 пайыз қамтылып отыр. Бұл жағдайлар бізге қол жетпес қиялдай болуы мүмкін. Дегенмен аталған ел оны жүзеге асырды ғой. Бүгінде оның тəжірибесін өзге мемлекеттер де қолға алған.
Мал азығы қайдан, қалай дайындалады?
– Мені бір қынжылтатыны – кейбір ауыл шаруашылығына қатысты мəліметтердің өмір шындығымен сəйкес келмейтіндігі, – дейді Болат Мұхамбетұлы. – Осыдан біраз жыл бұрын бір жиналыста «шаруашылықтар 556 мың тонна ірі сабақты мал азығымен қамтамасыз етілген» деген ақпарат айтылды. Таңғалдым. Неге десеңіз, кеңес үкіметінің тұсында Атырау облысында жылма-жылғы жоспар бойынша кеңшарлар 540 мың тонна кептірілген құрғақ шөпті қысқы мезгілге дайындайтын еді. Сол кезде осыншама көп мөлшерде шөп дайындау үшін əр совхозда бір-бірден гараж, онда кем дегенде 50-70 трактор, 40-50 машина болатын. Осыншама тракторист, шофер, слесарь, токарь, машина-трактор ауласының меңгерушісі, тағы басқа мамандар бірлесіп, сынған техниканы оңдап, шөп жинауға бір үйдің адамдарындай жұмылушы еді.
Сол кезде шөп облыста (1978 жылғы мəлімет бойынша) 2682 трактор, оның ішінде 209 дана К-700, К-701 тракторлары, 1930 дана шабу, 625 дана тайлау агрегаттары көмегімен дайындалатын. Аталған ауыл шаруашылығы техникаларының саны 1991 жылға дейін жылма-жыл еселеп өсіп отырды. Оның үстіне мұндай мөлшердегі шөп 0,5-1 миллион гектар далалық жайылым мен шабындықтардан (75 пайыз), 28,8 мың гектар суармалы жерден жəне 79,1 мың гектар лиманнан дайындалды. Суармалы жер өнімінің 25 пайызын қамтамасыз ететін еді. Одан басқа Каспий теңізіндегі «Новинск» жəне басқа аралдарда шөп шабылатын. Сол кезде қойдан басқа мүйізді ірі қара, жылқы, түйе саны қазіргімен шамалас дегеннің өзінде, əр отбасындағы жеке мал санын қоспағанда қой саны қазіргіден 3,5 есе көп екен.
Сонда деймін-ау, егер суармалы жер бұрынғыдан 19 есе, лиман үш есе азайса, аралдан шөп дайындау мүлдем тоқтатылса, жанаржағармай, тракторлардың саны жеткіліксіз болған соң далалық жерден шөп дайындау еселеп қысқарса, онда осыншама мөлшердегі (556 мың тонна) шөп қайдан, қалай дайындалады? Басқа облыстардан сатып алынатын шөп көп емес, ол жылдық мөлшердің 10-15 пайызын қамтитын болар. Шөпті санына байланысты көп жейтін қой десек, əрі бұрынғыдан қойдың саны 3,5 есе азайса, онда неге шөп бұрынғы мөлшерде дайындалуы тиіс? Қазір əрбір қой бұрынғы мөлшерде шөп жейді дегеннің өзінде де сол кездегіден 3,5 есе аз қойға 556 мың тонна шөп дайындап əуре болмай-ақ, шамамен 220-240 мың тонна дайындаса да болар еді ғой.
Әр аймақтың ерекшелігі ескерілсе…
Рас, мен біздің шаруа қожалықтарының жұмысын жоққа шығармаймын. Олар шама-шарқынша дайындап жатыр. Өндірген көкөніс-бақша өнімдерін аз болса да халық тұтынып отыр. Барды бар, жоқты жоқ деу керек. Президентте биылғы Жолдауында «ауыл шаруашылығы техникаларының дайындығын, тұқым мен  тыңайтқыш қорларын қайта тексерген жөн. Бірқатар өңірлердегі жауын-шашынның аздығы егіннің шығымын мандытпай, жем-шөптің жетіспеуіне əкеп соқтыруы мүмкін екенін ұмытпайық. Жалпы, фермерлер қауымдастығымен бірлесіп, агроөнеркәсіп кешенін мемлекеттік қолдау тəсілдерін қайта қарау керек. Тапшылықтың жəне азық-түлік бағасының жөнсіз қымбаттауының алдын алу үшін ауыл шаруашылығы өнімдерін мемлекеттік тұрақты қорларға форвардтық бағалармен сатып алу мəселесін пысықтау қажет» деген болатын.
ТҮЙІНДЕП АЙТҚАНДА, АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ САЛАСЫНА АРНАЛҒАН БАҒДАРЛАМАЛАР ӘР ОБЛЫСТЫҢ ЕРЕКШЕЛІГІНЕ ҚАРАЙ ЖАСАЛУЫ ТИІС. МӘСЕЛЕН, СУ АЗ ЖЕРДЕ ШӨЛГЕ ТӨЗІМДІ МАЛ ҰСТАУ ҚАЖЕТ. ОЛ ҮШІН БҰЛ ЖҰМЫСТАРҒА АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ САЛАСЫНЫҢ МАЙЫН ІШКЕН МАМАНДАР ҚАТЫСУЫ КЕРЕК. СОЛАР БАЙЫПТЫ ПІКІРІН АЙТЫП, ҮКІМЕТКЕ ҰСЫНЫСТАРЫН ЕНГІЗСЕ ЖӘНЕ СОНЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ ҮШІН ЕҢБЕКТЕНСЕ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН КӨТЕРУГЕ БОЛАДЫ.
Білім берудің әлеуметтік мәселелері талқыланды
Атырау облысы Сарытоғай ауылында ерлі-зайыпты саумалды табыс көзіне айналдырып отыр
Атырауда жыл басынан бері пәтерді заңсыз жалға берген 44 азамат анықталды
Атырауда жаңа заманауи мал сою және сату кешені ашылды
№ 3 халыққа қызмет көрсету орталығы ғимаратында жөндеу жұмыстары басталды
Атырауда жүгіруден «Atyrau Marathon 2022»  марафоны өтті
Қарттарым – асыл қазынам
Жолдағы қауіпсіздік бәрінен маңызды
«AMANAT» партиясының кезектен тыс ХХІV съезіне Атырау облысынан делегаттар сайланды
Атырауда Мұхтар Шахановқа ерекше құрмет көрсетілді
Көне тарих көмбесіндегі кездесу
Бозбала бойындағы намысты қалай оятамыз?
Мектептің мерейі, оқушының болашағы – ҰСТАЗДЫҢ ҚОЛЫНДА
Ақ тілек, пәк сезіммен…
Ұстаздардың әлеуметтік жағдайы талқыланды
Тұғырнамада қандай тақырыптар қамтылған?
АВТОРЛЫҚ БАҒДАРЛАМА: ІЗДЕНІСТЕН НӘТИЖЕГЕ ДЕЙІН
Бас прокуратурада бизнес мәселелері талқыланды
Атырау университетінде жаңа аудитория ашылды
«Отбасы – береке мен бірліктің бастауы»
«Түркістан жыланы»: ОЛ ТУРАЛЫ НЕ БІЛЕМІЗ?
Қаламының желдірме желі бар
Құрманғазыда егіздер шеруі өтті
«MEKTEP-ONLINE» – оқушыға мол мүмкіндік
Атырауда агрокешен маманға зəру
«28 ілмек» еріктілері шала туған балаларға бұйымдар тоқыды
Қызылқоғалық шаруагер асыл тұқымды мал басын өсіріп отыр
ТАРИФ: Тұрғындарды тығырыққа тіремеуі тиіс
Камералдық бақылау нені көрсетеді?
Білім берудің әлеуметтік мәселелері талқыланды
«AMANAT» партиясы Атырау облыстық филиалы жанындағы
Осындай тақырыпта Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университетінде
Атырауда жыл басынан бері пәтерді заңсыз жалға берген 44 азамат анықталды
Бұл туралы Кірістер департаментінің Өндірістік емес
Атырауда жаңа заманауи мал сою және сату кешені ашылды
Атырау қаласының Береке ауылында заманауи мал сою және
№ 3 халыққа қызмет көрсету орталығы ғимаратында жөндеу жұмыстары басталды
Бұл туралы «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік
Атырау қаласындағы Махамбет-Исатай алаңында «
Қарттарым – асыл қазынам
Халықаралық қарттар мен Атырау қаласының күніне орай
Аудандық мәслихат  депутаттары “Мұнайайдаушылар”
Газет Қазақстан Республикасы ақпарат және коммуникациялар министрлігі ақпарат комитеті мерзімді баспасөз басылымын, ақпараттық агенттігін және желілік басылымды есепке қою, қайта есепке қою туралы 2018 жылғы 16 мамыр күнi тiркелiп, тiркеу туралы №17097-Г куәлiгi берiлген.
Авторлар жарияланымындағы  пiкiрлер  редакцияның түпкiлiктi көзқарасы
болып танылмайды. Қолжазбалар өңделедi және  авторға қайтарылмайды.