kk de kk ar fa kk kk be ru mhr kk ky kk kk ru hbs_cyr kk vi kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ko kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru ru ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk sv kk kk fr kk kk de kk kk de kk kk uk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk zh ru kk kk kk kk tt kk ru kk kk kk en kk kk kk kk
Алаш арысы 7908 2 пікір 14 Сәуір, 2017 сағат 17:26
Сонымен, не керек, Алаштың 100 жылдығы аясында Барлыбек Сырттанұлының ғылыми-шығармашылық ғұмырнамасына шолу жасап, тұлғаның өнегелі істерін ұрпаққа насихаттауды қолға алдық. Күннен-күнге әр жерден тірнектеп іздеген рухани қазынаны жүрек түбінен жалғанның жарығына шығаруға мүмкіндігіміз артты. Мүмкіндік артқаннан кейін, қолымызды шідерлемедік...  Осы жылдың 23 қаңтарында белгілі қоғам қайраткері, ғалым, қазақтың қайраткер қызы Гүлша Тәңірбергенқызымен кездесіп, мән-жайды баяндап, ол кісіден бірқатар тарихи құжаттарды алған едік. Қолға түскен тарихи құжаттар – Гүлша апайдың әкесі, белгілі қаламгер, өлкетанушы Тәңірберген Қалилаханов есімді ақсақалға тиесілі. Кезінде Тәңірберген ақсақал Алаш қайраткерінің ұрпақтарымен жақын араласып, Бәкең жайлы ғылыми-ізденіс жұмысын жүргізіпті. Бұны – біздің қолымызға түскен құжаттар айғақтайды. Тәңірберген атамыздың жеке мұрағатындағы құжаттың бірі – Кәке (Абдулқадыр) Барлыбекұлының өмірбаян үлгісінде жазылған күнделік-дәптері. Бұл күнделік – осы уақытқа дейін еш жерде жарияланбаған және ғылыми айналымға түскен емес. Күнделік осы тұрғыдан алғанда маңызды һәм салмақты болып отыр.  Бұл күнделіктің тарихи маңызы – Барлыбектей арыстың туған жері, өскен ортасы, ата-анасы, жан-жары және ұрпақтары туралы жазылған деректердің шынайылығында.  Abai.kz ақпараттық порталының оқырмандарына осыдан 50 жыл бұрын жазылған күнделікті сол қалпында, еш өзгеріссіз ұсынып отырмын. Қабыл алыңыздар!Елдос Тоқтарбай,
Мен, Абділ-Қадір (Кәке) Барлыбекұлы Сыртанов 1898 жылы 21 июньде Алматы қаласы Барибаев көшесі №5 (оңтүстік жағы) Юнных-Комунар көшесі №11 үйде, орташа ауқатты семьяда тудым.
Шешеміз сауатсыз – Еркежан Аталыққызы. Төркіні – Қапал-Арасан маңындағы тұрғыннан, Төре-Төлеңгіт елі. Шешеміздің әкесі Аталық еңбекші кедей адам болған. Арасандағы қазақ-орыстардың сиырын бағатын. Шешесі Қырмызы шебер, он саусығынан бал тамаған. Шешеміз 1942 жылы март айында қаза тапты. (Сол Жансүгіров поселкасында тұратын Рахима кісі Жұмабаева немере сіңлісі, Қасымов Байғали біледі).
Барлыбек, Тұрлыбектердің әкесі Сыртан оқуға Алматыға аттандырады. Екеуі гимназияда оқиды. Гимназияға түсуіне, оқуына Қапал уезінің начальнигінің тілмашы Жанғазы деген адам себеп болады. (Жанғазы – Арасанның Суықсайын мекендеген кедей шаруа семьясынан училище бітірген адам екен. Руы – Бақы).
Барлыбек Сыртанов Алматы ( ол кезде Верный гимназиясын алтын медальмен бітіріп, Ленинград (Санкт-Петербург) қаласындағы университеттің арап тілі факультетіне емтихансыз түсіп, оны күміс медальмен бітіреді. Содан Ташкенттегі Средне-Азятский управлениада қызметте болып, 1894-1895 ж. Алматыда- Верныйде облостной управлениада чиновник-переводчик қызметінде болып, 1908-1909 жылдар қызметінен босанып, 42-43 жасында Сүттіген-Бұрған бойына көшіп барады. Қызметінен босау себебі 1-ші ол кезде ауыру болады, 2-ші саяси көзқарасы сенімсіз деп табады. Үйткені 1905-1906 жылдарда Пакатилов деген жандарал алдында (Верныйда) тілмаш бола жүріп, қоғамдық жұмыстармен шұғылданады:
1) 1905-6 ж.ж. Панфилов пен Юнных-Комунаров көшесінің түйіскен жеріндегі үйде (Қазірде детбольница) бірінші мұсылмандар кітапханасының ашылуына көмек береді;
2) Жетісу губерниясына қарасты Қазақ, Қырғыздарға қыстақ салыңдар, жерді мекендеп, тұрғын ел болыңдар, мектеп ашыңдар, мектеп салыңдар деген іске кіріседі. (Бұл туралы қолда деректер, дәлелдер бар).
3) Патша үкметінің саясатын сын көзбен қараған қазақ, татар оқығандарымен сыбайлас болады;
Қазақтың атақты оқымыстысы – Қаратаев Бақытжан сияқты адамдармен бірге оқып, бірге болған.
Мысалы, Балықты тауының үстіндегі Ақтасты Қоңырский деген екі қыстақты салдыруда зор қатнасы бар. Жане Қарағаштағы Маман-Тұрыспек мектебтың салынуынада көмегі болған.
4) Сол кездегі Тасбегет-Абакум казак орыстары Ақсудың суын қарапайым қазақтарға уағында бермей зорлық жасаған уақиғаларына Барлыбек араласады. Айта берсе, Барлыбектің әділдік-момындық туралы көп еңбегі бар екен.
Барлыбекте 2000 мыңдай саяси және басқа түрлі кітаптарда болған (Мен де списогы бар). Ол кітаптарды Ильяс Жансүгіров мұғалім болып жүргенде пайдаланып, керектісін алып-сақтапты беріп жүрген.
Барлыбек Сыртанов сол замандағы политсаның бақылауында болу керек. Мысалы, 1912-1913 жылдар Қапал уездный нач-ктың помощнигі, сол кездегі Арасан елінің волостной управителімен 4 рет келіп үйді тінтіп кітаптарды ойыстырған, сонда мен ауылдамын.
5) Қазақ, қырғыз балаларының талаптыларын оқуға түсіруге көмек береді. Мысалы Тоқаш Бокин, Ораз Жандосов, Жұбаныш Бөрібаев т.б. Бұдан басқада көптеген көп әлеуметтік жұмыстары толып жатыр. Оның бәрін айтып жеткізуге негізгі деректерді уақыт көп керек.
Мен, Сыртанов (Кәке) Абділ-Қадыр (Қадыр) Барлыбекұлы алты жарым жасымнан оқып, хат тани бастадым. Алматыда мұсылманша Илхам бай мектебінде екі жыл, озат гимназияда алты жыл оқып, 1912 жылы түрлі себептерден гимназиа бітіре алмадым. 1918 жылы июнь, июль айларында Ақсу ауданына совет үкіметі уақытша орнады. Ол кезде мен ауылда мал бағатынмын. Мен, 1920 жылдан бастап 1958 жылға дейін қызмет атқарып, қазыр пенсионермін. 1920 жылы Ақсу болысына Бейсембаев Есмурат болыс ревком бастығы болып келгенде, мен үшінші ауылда ауылревкомының мүшесі және қатшысы болып қызмет атқардым. 1921 жылы февраль айында мені Ақсудағы волревком қарамағына алды. Онда жоғарыдан келген қағаздарды көшіріп, ауыл-ауылдарға таратып, үгіт-насиғатшы таратушы болдым.
Сол жылдары обкомнан келген .... Оразалин жолдастың ұсынысымен Ақсуда қазақ-татар көркем өнерпаздар үйірмесісін ұйымдастырып, оның репертуарын жетілдіріп және спектакілді қоюды ұйымдастырдым.  Сол жылы яғни 1921 ж. Апрель айында мені армиаға алды. Лепсі жақтағы көтерілген ақтардың бандыларымен күресу жұмысына Ақсу ревком ВКП (б) партиясымен вопревком жіберді. Лепсі уезі, Үш-Арал, Алакөл аудандарында екі ай жүріп, тапсырылған қызметті атқарып қайта оралдым. 1922 ж. Январь айынан 1922 ж. Декабіріне дейін Қапалда волисполком председателі қызметін атқардым.
1923 жылы январь айынан июль айына дейін Ақсудағы волисполком председателі болып қызмет істедім.1923 жылы сентябрь айына дейін Ақсу волком партиясы мен волисполкомның тапсыруымен 3-ші ауыл Сүттігенде төрт кластық мектеп салу жұмысымен шұғылдандым. Аул активтерінің көмегімен мектеп салынып, балалар оқи бастады. Ж. Жетекбаев Қасымбай сол мектепте мұғалім болды.
1923 жылы сентябрь айынан бастап Қапалда халық сот қызметін атқардым. 1924 жылы Талды-Қорғанда уполноченный губернского суда болып істедім. 1925 жылы Алматыдағы губерналық соттың алқа мүшесі қызметінде болдым. 1926 жыл – 1928 жыл апрель айына дейін Жаркент, қазіргі Панфилов қаласында губерналық соттың уполномоченный болып және Жаркент уезінде судья қызметін атқардым.
1928 ж. Апрель айынан декабрь айына дейін Алматыда губерналық соттың зампреді қызметінде болдым. (Пред губерда Сыргабеков Нығмет болып еді). Алты жыл сот жұмысындағы документтер менде қызметті жақсы атқарғаным үшін құрметті қағаздар менде. 1928 жылы декабрьде сот жұмысынан босап, Іле өзені стансисы начальнигінің 2-ші орынбасары болып істеп, 1930 ж. август айында ол қызметтен босадым.
Осы уақыттан бастап Ақсудың 3-ші ауылы «Сүттіген» тағы басқа 3-ші ауыл қарамағындағы елді аралап, колхоз ұйымдастыруда белсене жұмыс атқардым. 1930 ж. октябрь айына дейін (справка бар). 1930 ж октябрь айында Алматы келіп, қалалық автотранспорт ұйымының қызметіне кіріп, Қазақстанда бірінші ашылған 6 айлық курсіні бітіріп, сол автотранспорт басқармасында шофер-вулканизатор болып сол жылы автотехникумда оқыдым.
1933 жылы июль айынан автошколда автомобилден және қаладағы көше қозғалысынан сабақ үздіксіз қызмет атқарып, 1958 жылы 10 июльден пенсионермін.
Бірнеше ондаған жылдар бойы үздіксіз жұмыс істегенімді құрметтеп, автошкола коллективі демалысқа шығарып салды. Қазір автоколлектив берген үйде тұрамын. Алматы қаласы Шевченко көшесі №174 Д, кв 3, теефон 4-42-37.
1920 жылдары партиялық қызметке кіріп, 1924 жылы партия мүшесіне кірдім. 1930 жылы түрлі себептерден партия қатарынан шығып қалдым. Әрине, өткен уақыт пен қазіргі уақыт бірдей емес қой. Мен ұзақ уақыт тергеуде және бақылауда жүріппін. Бақылау 1956 жылы сіз бақылаудан боссыз дегенде ғана бірақ білдім. Міне, осындай ақты қара деп, шаш ал десе баса алған заман еді ғой ол уақыт. Орта дережелі білім болды.
Өмірлік жолдасым – Оразбекқызы Сыртанова Гүліш қазір 66 жаста. Қазір үш ұл, үш қызымыз бар. Бір ұлымыз Баян Сыртанов 1941 жылғы Отан соғысының, көп .... ішінде кетті.
Үлкен қызым Қарағандыдағы глазной институт врач және мединститутта мұғалім, партия мүшесі;
Ортаншы қызым Кеген ауданында врач- ВЛКСМ;
Кіші қызым – ВЛКСМ, Алматы мединститутының соңғы курсында оқып жүр.
Үлкен ұлым Совет минстірде;
Ортаншым автошколда – мұғалым – инструктор;
Кіші ұлым, зам.минстерства автотранс соңғы қызымнан басқалардың бәрі де семья құрған. Немерелерім өсіп жатыр. Алды институттың 5 курссінде. Кішілері дет.сад, бесікте.
Істеген қызыметтеріме байланысты алған сыйлықтарым төмендегіше:
Бірінші бес жылдықтың орындалуына байланысты «1932 года завершающего пятилетку орден-знак 1917 СССР. 1932.
Медаль за доблестный труд Великой отечесть.войне 1941-1945 г.г.
Знак отличник Социалистического соревнования министертво автотранспорта КазССР.
Радиоприемник «Актава» за хорошую и безупречнюю работу.
Телевизор «Старт 2» с уходом на пенсию.
Деловой отзыв и блогадарность от призидиума Джаргентского уезного исполнительного комитета ныне Панфиловский р-н, Джетысуйской обл. От 11 – го марта 1928 г за №38/0/10.
Жеті дана грамоталар, оның бесеуі құрметті – наградталдым.
Оны автотранспорт коллективы және профсоюздық республикалық комитететі наградтаған болатын.
Көптеген алғыстар мен заттай сыйлықтар алдым.
Міне менің тіршілігімдегі қысқаша өмір тарихым мен істеген жұмыстарым.
19  IV 1967 жыл, Кәке Сыртанов
Кәке атамыз жазған күнделіктің  бірінші беті
Кәкенің отбасы. Фотосурет – Қарағанды қаласында тұратын Кәкенің қызы 96 жастағы Мүгілсім әженің жеке мұрағатынан алынды.
Жапония наразы: Ресей елшісі шақырылды
Қашқындар мәселесі: Ресеймен келіссөз жүргізіледі
Мобилизация: 3 орыс, 447 қазақ шақырылыпты
Ресей тойлап жатқанда, орыстар қоршауда қалды
Қарттар күні: Алматы телеарнасы қайырымдылық акциясын өткізді
Қайрат Боранбаевқа қатысты тергеу жұмысы аяқталды
Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз!
Сайттағы материалдарды пайдаланғанда міндетті түрде сілтеме берулеріңізді сұраймыз. Ақпараттық порталдағы авторлық және басқа да құқықтар толығымен қорғалатынын ескертеміз. Автордың жеке пікірі редакцияның көзқарасы болып саналмайды. Жарнама мен түрлі хабарландыруларға жарнама беруші жауапты.
Құрылтайшысы: «Абай-ақпарат» қазақ интернет кеңістігін дамыту қоры» қоғамдық қоры
ҚР Мәдениет және Ақпарат министрлігінде тіркеліп, №12996-ИА кәулігі берілді