kk kk kk kk en lt en en es kk ky en bg kk kk kk kk ru ky en ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk bg kk kk ru uk be en kk es en en lt en es en en pl es en en lt en en ky en ky
Оспан батыр жайлы шетел ғалымдарының айтқаны – Qadam
0 110 3 минут оқисыз
Іле көтерілісі мен Оспан батыр жайлы отандық және шетелдік ғылымда біршама зерттеу жасалды. Іле көтерілісі КСРО, Қытай және АҚШ, Моңғолия елдерінің көңілін аударған жайт болғадықтан, шетелдік зерттеушілердің назарын аударды. Сол зерттеулердің арқасында Оспан батырдың бейнесі мен тұлғасын, көтерілістің сипатына тани түсеміз. Ендеше сол зерттеушілер Оспан батырға қалай баға берген екен, соған қарап көрейік.
Ағылшын жазушысы Годфрей Лайас: «Егерде Оспан моторлы ұшақ, шынжыр табанды танк дәуірінен сәл бұрынырақ зеңбірек пен мылтық заманында өмір сүргенде бәлкім ол Орта Азия түріктеріне бостандық әперген болар еді».
«Оспан батыр егер бұдан бес-алты ғасыр бұрын дүниеге келгенде аталары Мөңке, Шыңғыс жəне Темірлан деңгейлес ұлы қолбасшы болар еді».
«Оспан батыр ірі денелі, адамның өңменінен өтетіндей түрі суық, қысқа шашты, қара сақалды нағыз батырға лайық адам, ал оның екі көзінің арасындағы терең әжімі өмірде көпті көргендігін аңғартатын еді».
Моңғолия елінің көсемі, маршал Чойбалсанның көмекшісі Пунцагийн Шагдарсүрэн: «Ол көп сөйлемейтін, діншіл, ұлтын сүйетін, секемшіл, көп нәрсеге сене бермейтін күдікшіл, тек өзінікін дұрыс дейтін бірбеткей адам. Ол өзінің алға қойған мақсатының орындалуы үшін кімге сеніп, кімді өзіне дос болдырамын, кімнен көмек жəрдем аламын деген мəселеде əуелі өзінің күшіне сену, басқаның ықпалына түсіп кетпеу үшін аса сақтық танытқан адам болды. Оспан батырға арналып жазылған кейбір баспа беттерінде Оспан Шыңжан қазақтарының ұлт азаттығы үшін күресуші атақты батыр немесе əскери ұлы қолбасшы ретінде суреттелсе, кейбірінде бір топ қарақшылардың басшысы, бандит ретінде суреттеледі. Менің ойымша бұл екеуінің қай-қайсысы да мен көрген, мен білетін Оспанға келіңкіремейді. Қандай болғанда да Оспан батыр Алтай қазақтарының ұлт азаттығы үшін күрескен күрескер екендігі сөзсіз».
Моңғолия ғалымы Лхамсүрэнгийн Бат-Очирд: «Оспан Исламұлы – Шығыс Түркістан, Шыңжан ұлт-азаттық қозғалысының көсемі, халық батыры. Оспан – əскери, саяси ірі тұлға».
Түркиялық зерттеуші Қ.Ғайратулла: «Оспан сұңғақ бойлы, қысық көзді, қараторы, қапсағай денелі, сөзге сараң жан еді. Ол жеке басының қамына көп қайғырмайтын, бірақ ұлтының ұлы мұраты жолында ештеңеден тайынбайтын батыр адам еді, оның ұлы мұраты, арманы Шыңғыс хан кезіндегідей Алтайдан бастап тұтас түрік жұртын қытай мен орыстан босату еді».
Оспан батырдың тұлғасы мен бет-бейнесіне сипат берерде мына бір нәрсені ескере жүрген жөн екен. Мәселен, америка зерттеушісі Л.Бенсон «Оспан батыр қазақтардың алтын аңызы» атты еңбегінде Оспан батырға қатысы бар кез келген сұраққа жауап беру оңай емес екенін айтады.
Өйткені түрік, қазақ тарихшылары Оспанды ұлт азаттығы үшін күресте шəйіт болған ұлы батыр десе, орыс, қытай зерттеушілері, Оспан батыр қарақшы, бандит деген көзқарасты ұстанады. Ал Тайванда қытай ұлтшылдары Оспан батыр коммунистерге қарсы күресте өз өмірін берген батыр деп таниды. Қалайда Оспан батыр Шығыс Түркістан Республикасы дегеннің Мəскеу қуыршағы екенін түсінген соң өзінің жауы болса да гоминдаңдық қытайлармен достасуға барды. Оның бұл достастығы 1949 жылға дейін жалғасты, ақыры 1951 жылдың басында коммунисшіл қытай əскерилері тарапынан тұтқындалып, бірнеше айдан соң өлім жазасына кесілді.
Яғни, бұл жерден байқағанымыз орыс, қытай және америка зерттеушілері Оспан батырдың өздерінің саяси-идеологиялық тұрғысынан баға беріп, оның біреуі ұлы тұлға деп таныса, енді бірі Кенесары хан сынды бандит және қарақшы деп таниды.
Оспан батыр жайлы деректер  Қытай, Тайван, Ресей, Моңғолия, АҚШ, Ұлыбритания, Қазақстан мен Түркияда мұрағаттарда жатыр.
Оспан батыр жайлы Оспан батыр жайлы зерттеулер Оспан батыр туралы Оспанның бет-бейнесі Оспанның тұлғасы
Қымбат СлямбековСәуір 29, 2021
0 110 3 минут оқисыз
Facebook LinkedIn VKontakte WhatsApp Telegram Email арқылы бөлісу Басып шығару
Жаңа үй vs бұрынғы үй: Қайсын алған тиімді?
Қазақстан заңсыз такси қызметімен қалай күреспек?
Қазақстанда қазір қанша жер шетелдіктің қолында?
Кредит тарихын қалай түзете аламыз?
Пікір үстеу Жауапты болдырмау
Пікір орналастыру үшін кіруіңіз жөн.
«Теңізшевройл» қызметкерлерінің жұмысқа деген махаббатын қалай оятады?
Қалың мал мен мәһрдің айырмашылығы бар ма?
Алматыда тағы да қарақшылар ұсталды
Сарбаз әкімдікке жасалған шабуыл туралы айтып берді
Қазақстанда 8 мыңға жуық адам ұсталды – ІІМ
Қазақстан 2022 жылы ТМД-ға төрағалық етеді
Әкенің туған күніне тілек
Эмоционалды интеллект: Қазақ түсінігі, EQ белгілері
Мұғалімдерге қосымша үстемеақы төленуі мүмкін
Жириновский қазақстандық орыстарды еліне шақырды
Балаңыздың ұйқысы ауысып кетті ме?
Денсаулық & Психология 167
© 2022, Барлық құқық қорғалған
Facebook Twitter WhatsApp Telegram