kk ru ru ba ru ru uk ru uk en it ru kk ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky ba ru ru ru bg ru ru ru uk ru ru ru ru ru uk ru it en ru uk uk tt ru ru ru ru it en ru uk uk tt ru ru ru ru ru kk ru ru ru ru ru mk ru tt bg ru ru ru ru uk tt kk kk en ru uk it ru uk
Z буыны деген кімдер? - BIZ.KZ
Апр 21, 2022 Z буыны
Қоғамдық көлікте, үйде, қонақта қолына смартфон ұстаған төрт-бес жасарды былай қойғанда, тіпті, бір жасар баланы да көріп жүргенімізге біраз болды. Көзіміз үйренді. Айналасына енді үңіле бастаған, есі кірмеген баланың сенсорлық дисплейлі құрылғының ішкі құрылымын, жұмыс істеу тәртібін түсінуі оның ойлау жүйесіне, дағдысына, жалпы болмысына әсер ететіні анық. Бұл ұрпақтың телевизор мен магнитафоннан өзге техника көрмеген алдыңғы толқынмен салыстырғанда, артықшылығы да, кемшілігі де бар. Сонымен, Z-буын деген кім және олар несімен ерекше?
1996–2016 жыл аралығында өмірге келгендер Z, яғни Zoomer, Digital-буын деп  аталады. Яғни, олар планшет, виртуалды шындық, 3D-шындық игілігін кеңінен пайдаланушылар. Қазіргі жаңа буын интернетсіз өмірді елестете алмайды.
Бірнеше жас жинала қалғанда, олардың бірі жанындағыларды смартфонға түсіріп тұратынын байқаймыз. Ал қалғаны күлімдеп, қол бұлғап жатады. Түсірілген видео сол сәтте әлеуметтік желіге салынып, оны ғаламға оңай таратыла салады. Яғни, бейнероликті жатсынбайды, жалпы табиғи күйін еркін көрсете алады. Сабағын оқып отырып, қасына Youtube бейнехостигінде мульфильм қосып қойып, оның арасында әлеуметтік желіде хабарлама жазып та үлгереді. Ал ой-сананы бір сәтте бірнеше іске тарамдау баланың назарын жинақтау, шоғырландыру қабілетін төмендетеді. «Клиптік ойлану дағдысы» деген ұғымды естиміз. Оның мәні әр нәрсені жылт еткізіп ойша шала шолып өту, үстірт қана ойлауды білдіреді.
Бала күнінен нан табады
Бұл буында нәсілдік бөліну, гомофобтық сирек кездеседі. Оған мән бермейді. Сондай-ақ өз келбетіне көңілі толмау, өзін өзгемен салыстыру деген ескі әдеттерден де мейлінше, бойларын алшақ ұстайды. Дегенмен, сән, тренд қуу басым. Фотошоп, фото, бейнетүсірілімді құбылтуға құмар. Бұлардың бала күнінде-ақ әлем елдеріндегі терактілерден хабары болғандықтан, өзгермелі өмір, бұлыңғыр болашақтан аса қорықпайды.
Кейбірі бала кезінен цифрлық технологиялар, әлеуметтік желі арқылы табыс табудың жолын меңгереді. Тіпті бұл жастағылар тәулігіне 10 сағат уақытын интернетте өткізеді деген де дерек бар. Психолог ғалым Алексей Леонтьев «Ақпараттың шамадан тыс тым көптігі адам жанын жүдетеді» деген. Тым көп мәліметтің емін-еркін төгіліп жатуы жеңіл ақпараттарға алданып, салмақты дүниелерді оқу, жалпы кітап оқу мәдениетінің төмендеуіне әкелді. «Әдебиеттің заманы өтіп кетті» деген өкініш те осы «ақпарат тасқынының» салдары. Енді осы тасқынның ішінен керексіз, шала, дәлелдегенбеген ақпаратты ажырата алуды, интернетті пайдалану уақытын басқаруды үйрететін медиагигиена деген тұжырым жасалды. Медиагигиена талаптарын ескеріп, уақытын мөлшерлеуді әр адам өзі қадағалауы тиіс.
Z-буын үшін блогер, тиктокер болу түк қиын емес. Жеңіл, ойнақы қимылдарын желіге жүктеп, көпшілікке көрсетуді ермек етеді. Жәй ермек қылмай, 10-15 жасынан үлкен табыс табу да осы буынның жетістігі. Айталық, Тикток арқылы миллионер болған ресейлік Даня Милохин (балалар үйінде тәрбиеленіп, смартфонымен Тикток аудиториясын жаулаған шағын роликтерімен бөлісіп, көрушілер саны есебінен пайда тапқан), Инстаграм әлеуметтік желісінде тартымды бейнероликтер, жеңіл, ырғақты қимыларымен, болмысының еркін, даралығымен көрерменін тартқан Дина Саеваның  Инстаграм-аккаунтында 8 миллионға жуық тіркелушісі бар. Ресейлік Дина да осы кәсіптен үлкен қаражат тапты.
Тиктокта жерлесіміз Алина «Хомяктың» 40 млн жуық тіркелген көрермені бар. Би, қызық қимыл-қозғалыстарымен көрерменге ұнаған тиктокер Yolo House тобы 25 млн тіркелуші жинап, бірнеше миллион табыс тауып жатыр. Ютубте табысы 100 млн теңгеден асқан «Аминка-Витаминка» арнасы 7 жасар Әмина Малғаждарға тиесілі, қойылымдарда басты рөлді де Әмина бүлдіршін өзі сомдайды (ата-анасының жетекшілігімен).
Бұл буын жауыр болған қағида, шектеулерді мойындамайды. Интернет кеңістігінен тыс, әлеуметтік, қоғамдық, табиғи мәселелерді зерттеген Z-буын өкілдері жасаған қорытындысын батыл мәлімдеп, ұстанымын ашық көрсетуге қысылмайды, еркін. 16 жасар Грета Тунберг есімді швед қызын ғаламдық жылыну мәселесін шешу жолдарын іздегені үшін швед, норвег ғалымдары Нобель сыйлығына ұсынды. Адора Свитак деген американдық қыз бала 14 жасында АҚШ-та балаларға білім беру, сауат ашу мәселесіне дендеп, кітаптар жазды. Жарияланған кітаптарынан түскен пайданы вьетнамдық оқушыларға аударған. Логан ЛаПланте 13 жасында конференцияда заманауи білім беру жүйесі туралы сөйлеген бейнеролигін Youtube-та 10 млн адам көрген.
Z-буын ғылымға, технологияға ықыласты, инженерлік-техникалық салалар, робототехника, биомедицина мәселелеріне қызығады, өнерге жақын. Цифрлық технология, стартап идеялар, креативті кәсіппен айналысқысы келеді. Барлығы жаппай желі жұлдызы емес екені түсінікті. Бірақ бұл буын өмірі интернетпен тығыз байланысты. Сондықтан мектепте берілетін білімді меңгеруге зауқы төмендеп, ғаламторда алуан түрлі ақпаратты ала бергендіктен, білімі абстрактілі. Күн сайын жаңа әсерлер алғысы келеді, қимыл-қозғалыс түрлерін меңгергісі келеді. Көп пайда табатын істі емес, жаны рахаттанатын істі кәсіп етіп, одан табыс табуға ұмтылатын буын.
Алматы қаласындағы «Мирас» халықаралық мектебінің 1-категориялы білікті педагог-психологы Мария Клименчук «Цифрлық буын – Зумерлердің» артықшылығы да, кемшілігі де бар деген пайымда. Оның сөзінше, Z буыны Ақпараттық қоғамда, мультимедиялық технологиялар заманында өмір сүруде. Жаңа буын интернет, Ютуб, мобильдік құрылғыларды кеңінен пайдаланады.
– Ақпараттың басым бөлігін әлеуметтік желіден алады. Алдыңғы буынға қарағанда, көбіне үлкен амбициясы бола бермейді. Негізінен индивидуалист. Тұтынушылық сана басым. Белгілі бір әлеуметтік топта болғанды қаламайды. Адамдар арасында, әлеуметтік кеңістікте жүргеннен гөрі, виртуалды кеңістікте өздерін жақсы сезінеді, – дейді педагог.
Маман телефон, интернетке әуес буынның артықшылығы да көп деп есептейді. Бір мысал ретінде олардың психологиялық икемділігін, онлайн-технологиялармен оңай жұмыс істей алатынын айтады.
– Қайда жүрсе де, мектебін ауыстырып, басқа қалаға көшсе де, экран арқылы өз кеңістігін жасап алады. Эксперимент пен тәуекел атаулыдан қорықпайды.
Қазір ең қызық мамандықтар IT-технология, Маркетинг және PR саласы. Зумерлер жақсы PR-маман бола алады. Өнерге де бейім. Креатив те бар. Компьютер, интернеттің арқасында жаңа бағдардамаларды, жаңа мүмкіндіктерді тез табады.
Өз тәжірибемнен білем, ақпаратты жылдам меңгереді, детальдарды жылдам жинастырады. Материалды картиналар түрінде, визуалды формада жақсы игереді, ойларын да презентация, визуалды формада көрсетіп берген оларға жеңіл. Минималистер. Бұйым, зат таңдағанда ең сапалысын, қолайлысын алуға ұмтылады.
Картиналар түрінде ойланатындықтан, назарын бір нәрсеге ұзақ шоғырландыруға қиналады. Мәселен, көлемді мәтінді оқуға шыдамы жете бермейді. Оқиғалардың айын, күнін, сосын өлең жолдарын есіне берік сақтай алмайды. Сынды қабылдай алмайтын кездері болады. Бұл адаммен көп сөйлеспеудің салдары. Когнитивті ерекшелігі сол, оларға жүз рет тыңдағанша, оқығанша, бір рет көзімен көрген ұнайды. Мем, анимациялық элементтерді есіне жақсы сақтайды. Сосын еңбегіне қайтарым алғысы келеді. Емтиханнан бестік баға алса, спорттық жарыста жеңіске жетсе, ол үшін ақшалай, материалдық сыйлық, не бір зат алғысы келіп тұрады. Әңгімелескенде солай ойлайтынын байқайсың, – дейді маман.
Психологтың сөзінше, бұл буын ой-пікірін қысқартып, аббревиатуралармен сөйлейді. Көп ретте әңгімесіне шет тіліндегі сөздерді қосқанды қолай көреді. Мария Клименчук жас, жаңа буынды өзгертуге емес, олардың дүниетанымына еніп, түсінуге тырысу қажеттігін айтады.
Психолог Варвара Полякова: «За помощью всё чаще обращаются мужчины»
«Старый опытный специалист отдаст себя в добрые руки…»
Жангельды Сулейманов: «Владелец жилья не вправе ни выселять, ни повышать цену до истечения срока аренды без согласия квартиранта»
Сен 29, 2022 Редактор
Когда в Казахстане будет решен «сахарный вопрос»?
Сен 14, 2022 Карлыгаш Бектасова
Жакып Хайрушев: «Давайте аккумулируем деньги майнеров для реконструкции электроэнергетики!»
Сен 12, 2022 Редактор
Жангельды Сулейманов: «Владелец жилья не вправе ни выселять, ни повышать цену до истечения срока аренды без согласия квартиранта»
Президенттің Іс Басқарушысы Smart Burabay жүйесінің тиімділігі туралы хабарлады
Канат Тасибеков: «Кто хочет учить язык, ищет пути, а кто нет – отговорки»
Среднюю зарплату врачей озвучила глава Минздрава РК
Когда в Казахстане будет решен «сахарный вопрос»?
Жангельды Сулейманов: «Владелец жилья не вправе ни выселять, ни повышать цену до истечения срока аренды без согласия квартиранта»
Сен 29, 2022 Редактор
Президенттің Іс Басқарушысы Smart Burabay жүйесінің тиімділігі туралы хабарлады
Сен 23, 2022 Арнұр Асқаров
Канат Тасибеков: «Кто хочет учить язык, ищет пути, а кто нет – отговорки»
Сен 23, 2022 Редактор
Среднюю зарплату врачей озвучила глава Минздрава РК