kk de kk ar fa kk kk be ru mhr kk ky kk kk ru hbs_cyr kk vi kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk myv kk be kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk bg kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk cs kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk sv kk kk fr kk kk de kk kk de kk kk kk kk kk kk fr kk kk kk ro kk tt kk en uk kk kk kk te kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk zh ru kk kk kk kk tt kk ru kk kk kk en kk kk kk kk
Әдебиет 1797 13 пікір 8 Тамыз, 2022 сағат 13:28
Шынында да қазақ елі әлі де қалың ұйқыда жатқан секілді. Алаш ардақтылары қалың жұртты оята алды ма? Олардың ізбасарлары, тәуелсіз Қазақстан қайраткерлері ұлтымызды ояту жолында қандай қажыр - қайрат көрсетті?
Ұлттың оянуы дейміз. Ұлтты ояту бағытындағы насихат сол кезде қандай күйде еді?
1917 жылы Әбілқасым Арғыни Ташкентте басылған "Жатпа, қазақ!" кітабында:
Ғапілетпен өтіп кетті бірталай жас,
Осындай бостандық күн келген уақытта,
Жастана жата бермей, көтергін бас, – десе,
Әнге сал қозғал да, – деп жырлады.
Япырмай, ұйымас па едің ұжмақ жерде,
Ұжмақ жерде дегенім басың төрде,
Секілді болып қалдың жатқан көрде – деп оянбай жатқан қазақты өлікке теңеді.
Қаққы жеп қанаттары бұзылғанша.
Ұйқысын аз да болса бөлмес пе екен,
Ал ұйқысы қанбаған қазақ туралы Ахаң не дейді?
Бұл неткен жұрт ұйқышыл?
Болсын кедей, болсын бай,
Жатыр бейқам, жым-жырт, жай.
Шалап ішкен кедей мас,
Мына жұрттың түрі оңбас!
Обыр обып, сорып тұр.
Еруші аз, серік кем.
Мұндай елді көріп пе ең?
Қыс ішінде бірер қаз
Қанған жоқ па әлі ұйқың,
Ұйықтайтын бар не сиқың?!
Шаруасы түзелген, тіршілік күйбеңінен босаған кісі ғана алаңсыз ұйықтаса керек еді. «Ерте тұрған еркектің ырысы артық, ерте тұрған әйелдің бір ісі артық» деген аталы сөзді де ұмытуға болмайды.
«Сен жатырсың қатты терең ұйқыда,
Оянбастай жұртым саған не болды?» – деп Ғұмар Қараш та «оян» сөзін жырына арқау қылды.Мағжан Жұмабаев «Жауға түскен жанға» деген өлеңінде:
«Оян! – дедiң жұртыңа,
Бас көтерiп, тiрлiк қыл!»
«Таста талас, бiрлiк қыл!»  –  десе,
Анау қырда татар тұр,
Мынау ойда қазақ тұр,
Ұйқысы көп, ояу аз
Бұл не деген ғажап тұр?
Басқаларға мазақ тұр, – деп қамықты.
Арқаның арқалы ақыны Нұржан Наушабайұлы болса назымдарының бірін түгелдей осы қазақты ояту тақырыбына арнады.
Ұйқыдан көзді аша алмаймыз.
Үй, Тоғызақ , Әйет пен
Орман, ағаш, неше көл
Қара қазан, сар баланың
Бір адам жоқ бұл жұртта
Барар жер, басар тауым жоқ,
Деген мақал кез болды,
Алашты алды, жерді алды,
Енді алмаған нең қалды?
Бұрынғы хан, би болғандар
Бұл күнде білем дегендер
Фәтуа жоқ, бірлік жоқ,
Бірлік болмай тірлік жоқ,
Жайлау, қыстау, жерді алып,
Қайтып бізге келер деп,
Орындалған бір іс жоқ,
Көп шығар бізге бұл әлі.
Бұл жерде тақтақ ақын Нұржанның бір ерекшелігі – ол сөзін тек қазаққа ғана емес, барлық Алашқа арнады. «Ұйықтама, оян, Алашым!» - деп ұран көтерді.
Нұржан 1918 жылы «Қазақ» газетіне «Алашордаға» деген өлеңін бастыртады.
Жасасын Алаш, жасасын!» – деген жолдардан оның «Ұйықтама, оян, Алашым!» жырының жалғасын тапқанын аңғарамыз.
Осы өм ірдің ұңғыл-шұңғылын бір кісідей білетін ақын Серік Қалиев:
Оян, қазақ! Ойлан, қазақ! Бол, қазақ!
Шын бақытқа жеткізетін жол да ұзақ.
Алашағың аз ба мына дүниеден,
Болашағың емес пе еді зор, ғажап?! – деп сырын ақтарыпты.
Сонымен, біз де ұйқымызды ашуға тырыстық. «Оян, қазақпен» бірге «Ойлан, қазақ» - деп айтуға бейім бола бастадық. Сонда туған мына өлеңді де оқырман назарына ұсынғанды жөн көрдім:
Ебін тапқан екі асап,
Үш-төртеуін жеп алып, биге шықса кейбіреу,
Қолдан келген басып жүрсе қоныштан.
Басы айналып бала-шаға боқташақ,
Жалпақ жұртқа бола алады кім тіреу
Шақырайған күннің көзін қара бұлт кеп торласа,
Сөз түсінер әділ билер қалмаса,
Кеміп кетсе арлы ұғым,
Ізгілерді Ібіліс кеп қорласа,
Ай дер ажа, қой дер қожа болмаса,
Ашкөздердің жүрген жолы кеңейіп,
Ағаш сапты балта турап ағашты,
Орман қурап, тұрса бұтақ серейіп,
Опыр-топыр болған кезде жер асты,
Жабырқамай жей алады кім асты,
Бұдан басқа не дейік?!
Қой мен сиырды, биені де түгімен,
Жұтып жатқан жайын ауыз мешкейді
Сахнада қатын болып киініп
Қалың қауды жайпап өтсе бір ұшқын,
Күрмек келіп суын ішсе күріштің,
Түбі тесік болып шықса сүт құйылған ыдыстың,
Егініне қаптап кетсе арамшөп,
Залым жеңіп, малың өліп, құт кеміп,
Босағадан кеткені ғой ырыстың.
Кімдер екен тұнық көлді шайқаған,
Көк шалғынды жапырып жүр майтабан.
Соның бәрін көзбен көріп тұрғанда
Қалай ғана жай табам?
«Ойлан, қазақ! Оян, қазақ!» дегенді
Ұйқы алдында да, ұйқымыз қанып, ерте оянғанда да ойлануымыз керек секілді. «Ұйықта, бөпем, ұйықтай ғой!» деген бесік жырын ересектерге айтуға болмайды ғой.
Ояныңдар, қазақтар! Ойланыңдар, қазақтар!
Кремльдің кезекті саяси тактикасы
Қырғыздар наразылыққа шығып жатыр
Тақырыпқа байланысты басқа да мақалалар
Тоғыз жолдың торабында оянған
Кене Ханның кегі. Шабуыл
Күзде кезектен тыс Президент сайлауы өтеді
Әр баланың шотына Ұлттық қордан ақша бөлінеді
Әйелдер зейнетке 61 жаста шығады
Жазушының жалақасы бюджеттен емес, нарықтан!
Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз!
Сайттағы материалдарды пайдаланғанда міндетті түрде сілтеме берулеріңізді сұраймыз. Ақпараттық порталдағы авторлық және басқа да құқықтар толығымен қорғалатынын ескертеміз. Автордың жеке пікірі редакцияның көзқарасы болып саналмайды. Жарнама мен түрлі хабарландыруларға жарнама беруші жауапты.
Құрылтайшысы: «Абай-ақпарат» қазақ интернет кеңістігін дамыту қоры» қоғамдық қоры
ҚР Мәдениет және Ақпарат министрлігінде тіркеліп, №12996-ИА кәулігі берілді