kk de kk ar fa kk kk be ru mhr kk ky kk kk ru hbs_cyr kk vi kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk sv kk kk fr kk kk de kk kk de kk kk kk kk kk kk en tt kk kk en kk kk uk pt uk kk kk kk te kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk zh ru kk kk kk kk tt kk ru kk kk kk en kk kk kk kk
Абайды қорлау – қазақты қорлау!
Ақмылтық 1624 7 пікір 10 Тамыз, 2022 сағат 12:16
Хәкім Абайға кезекті шабуыл жасалды
Бұл мен үшін жаңалық емес, таңданбайтын болдым, себебі еліміз тәуелсіздік алғанда бүкіл шығармашылық ғұмырын Абай мен Мұхтар Әуезов шығармашылығына арналған ғұлама ғалым, тоқсанның төртеуіне жасы келген абыз-ақсақал Мекемтас Мырзахметовтің жетекшілігімен Абайдың қарасөздерінен алғашқылардың бірі болып диссертация қорғадым.
Зәуре Батаеваның мақаласын жауап беру үшін әуелі Қазақстан Республикасының Президенті Қ.К.Тоқаевқа жазған ашық хатымда Қазаққа, Абайға шабуылдың себебін өз пайымым бойынша дәлелдеуге талпыныс жасадым, қысқа үзінді келтіріп барып жауабымды бастаймын:
2. Олар қазақ ұлтының өте бай ауыз әдебиетінде діні, тілі, дәстүрі нақты көрініс беріп, сақталып отырғандығын жақсы білді. Сондықтан қазақтың ұлттың шынайы бейнесін бұрмалауды, ауыз әдебиетінің кейбір түрлерін бұрмалап, өңдеп қайта басып шығаруды көздеді.
Абайдың алғашқы толық жинағы 1933 жылы Қызылордада басылып шыққаны мә­лім. Ол кез қазақтың аштықтан қырылып жат­қан шағы болатын. Міне, сондай қиын-қыс­тау шақта Абайдың кітабының мол тара­лыммен (6000 дана) шығуы кеңестік саясат­тың қитұрқысы дейді автор. Оның ойынша сол кезде Абай сияқты өз халқын сынайтын ақынды дәріптеуде саяси астар бар дейді. Бұл жайлы ойын Батаева былайша жеткізген:
Семейге Абай келсе, бізде думан,
Ән салып босамаймыз айғай-шудан.
Бас қосу, бақастасу, мәжіліс құру,
Секілді бір ғылымның жолын қуған.
Тарихтан неше түрлі Абай сөйлеп,
Өзгелер отырады аузын буған.
Бір барсаң мәжілісінен кеткің келмес,
Хәкімдей Аплатон аңырап тұрған.
Қазақтың ойға жүйрік,сөзге шешен ақыны Сұлтанмахмұт Торайғыров та Абай туралы былайша толғанысқа түскен:
Байқасаң қазақтың өзінде бар,
«Ер тарғын», «Қобыландыны» оқып байқа,
Абайдың оқы,таңырқан, басың шайқа.
Ақындықтың қуаты есіңді алып,
Бас алмастан оқырсың қайта-қайта.
Тіпті Абайдың замандасы жүз жасаған Жамбыл да хәкімдік қасиетін дөп басып айтады:
Мынау тұрған Абайдың суреті ме?
Өлең сөздің ұқсаған құдіретіне.
Ақыл, қайрат, білімді тең ұстаған,
Өр Абайдың төтеген кім бетіне?!
Терең ойдың түбінде теңізі бар,
Тесіле көп қарасаң көңіл ұғар.
Сол тереңге сүйсініп жан үңілмей,
Есіл сабаз ызамен өткен шығар.
Өте сауатты, асқан талантты ақын Мағжан Жұмабаев Абайдың адамгершілік ілімді меңгерудің шыңына шыққанын, оның әлемдік деңгейдегі даналардың данышпаны Хәкім екенін мүлтіксіз танығанын жырын оқысақ анық байқаймыз:
Шын хәкім, сөзің асыл – баға жетпес,
Бір сөзің мың жыл жүрсе дәмі кетпес.
Қарадан хәкім болған сендей жанның
Әлемнің құлағынан әні кетпес!
Сөзіңе құлақ салып баға бермей,
Қисайып қыңырайды жұртың ниеттес!
Бұртиып, теріс қарап: «Аулақ жүр», – деп,
Болды ғой жақын туған бәрі кектес.
Тыныш ұйықта қабіріңде, уайым жеме:
Қор болды қайран сөзім босқа, – деме,
Артыңда қазақтың жас баллары мен
Сөзіңді көсем қылып жүрер жеңге!
Ай, жыл өтер, дүние көшін тартар,
Өлтіріп талай жанды жүгін артар.
Көз ашып, жұртың ояу болған сайын
Хәкім ата, тыныш бол, қадірің артар.
Жүрген жанның артында ізі қалар,
Етікші өлсе, балға мен бізі қалар.
Бір бай өлсе, төрт түлік малы қалар,
Шешен өлсе, артында сөзі қалар.
Сұм дүние сылаң беріп көптеп өтер,
Сау қалғанның көбісі ертең бітер.
Шешеннің айтқан сөзі көпке кетер.
«Адасқан қазақ» Зәуре Мүрсейіт Бікеұлы­ның көшірмелеріне де сенбейді:
«Елу жылдан кейін, Кеңес заманында ғана Абайдың «хатшысы» Мүрсейіт Бікеұлы өз қолымен көшіріп алыпты-мыс. 3 қолжазба Абайдың шынымен де өмір сүргеніне және оған тиесілі деген барлық өлең мен про­залық мәтіннің авторы екеніне дәлел ретінде ұсыныла бастады. Дегенмен Мүрсейіт Бікеұлы мен оның көшірмелеріне қатысты жауабы жоқ сұрақтар да жетерлік. Біріншіден, көшірмелерді жазуға 1904 жылы кіріскен Мүрсейіттің қолында ұстазының өзінің қолжазбалары болды ма? Егер болмаса, онда ол 200 беттен астам өлең мен прозалық мә­тін­ді қалайша өз жадынан немесе басқа біреулердің аузынан жазып алған? Ал егер қо­лында болса, онда ол неге ұстазының қол­жаз­басын өз қолжазбасымен ауыстыру қажет деп шешті? Оған қоса, ол өз ұстазының шы­ғармаларын қандай себеппен бір рет емес, үш рет – 1905, 1907 және 1910 жылдары көшіріп жазған?» деп те күдіктенеді. Мүрсейт молда яғни бала оқытатын мұғалім. Абай елінде қыздарын ұзатқанда Мүрсейтке ақысын беріп Абайдың шығармаларын жаздырып алып жасауға қосатын дәстүр болған. Кәкітай мен Тұрағұл Мүрсейттің Абай шығармаларын қайта-қайта көшіріп жазып төселгендігіне сеніп тапсырма берген. Ал Мүрсейт қолжазбалары қолдан қолға өтіп, аталған үшеуі сақталып қалған. Тұрағұл әкесі туралы естелігінде Мүрсейттің емес тікелей әкесі Абайдың қолжазбасын оқыған.қазақтың арасында дарынды «құйма құлақтар» көп болған, олар бір есіткен жыр-дастандарын күні-түні жырлаған. Қазақтың бұл қасиетіне де сенбейміз ба? Өз басым ақын Желеу ағамыздың түнімен тоқтамай айтқан жырын тыңдадым, ал академик Серік Қирабаевтың «Алпамыс», «Қыз-Жібек» жырларын жатқа білетінін көрсем, атақты актер Болат Әбділмановқа Абайдың қарасөздерін түгел айтқызып, тыңдадым.
Батаеваның мақаласының ең қорқыныш­ты жері – «Абайды қолдан жасаған Бөкейха­нов» деген тұжырымы «адасқан қазақ» Зәуре Батаеваның өзі ойлап тапқан өтірігі, егер шындық болса бүкіл қазақтың ішінен ең болмағанда бір адам «Әлихан Бөкейханов жазған екен» деп күдіктенер еді ғой, сонда бүкіл қазаққа сенбей, әлде бір Зәуре Батаеваға сенеміз бе?
Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті «Хәкім Абай» ғылыми-зерттеу орталығының директоры
Ел саясатындағы "өтпелі шақтың" көлеңкесі
Бұл жағдай керісінше болуы керек – Әлихан Смайылов машина жасау өнімінің импорты туралы
Халық саяси реформаларды құптап отыр
ҚР Президентіне үміткерге қойылатын талаптар қандай?
Коронавирус жұқтырғандар саны артты
Тақырыпқа байланысты басқа да мақалалар
«Қарындас» сөзінің төркіні терең!..
Сауалнама: Абайды жалғайтын ақын бар ма?
Күзде кезектен тыс Президент сайлауы өтеді
Әр баланың шотына Ұлттық қордан ақша бөлінеді
Әйелдер зейнетке 61 жаста шығады
Жазушының жалақасы бюджеттен емес, нарықтан!
Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз!
Сайттағы материалдарды пайдаланғанда міндетті түрде сілтеме берулеріңізді сұраймыз. Ақпараттық порталдағы авторлық және басқа да құқықтар толығымен қорғалатынын ескертеміз. Автордың жеке пікірі редакцияның көзқарасы болып саналмайды. Жарнама мен түрлі хабарландыруларға жарнама беруші жауапты.
Құрылтайшысы: «Абай-ақпарат» қазақ интернет кеңістігін дамыту қоры» қоғамдық қоры
ҚР Мәдениет және Ақпарат министрлігінде тіркеліп, №12996-ИА кәулігі берілді