kk kk ce kk ru sl ru de kk el en hbs_lat kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk hbs_cyr ru kk kk kk kk kk kk kk kk als kk kk kk kk kk kk kk kk kk bg kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk ky kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk hbs_cyr kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru mhr kk hbs_cyr kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk oc tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk mk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk ru kk fr kk de kk kk kk av kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk ru ru kk kk kk kk kk kk ce kk hbs_lat en kk ru
Гормондардың - Патофизиология пәні, мақсаты мен міндеттері және оларға жету
рецепторлардың бөгелуі гормон жеткіліксіздігінің кең
Қазір 60-қа жуық гормондардың әсерін қабылдайтын
рецепторлар белгілі. Оның жартысынан астамы жасушалардың
сыртқы мембранасында, басқалары жасуша ішінде (цитоплазма,
жолдарына қарай шартты т8рде екі топқа бөлінеді. Олар
өзара байланысты және өзара әсерлерде болады. Бірінші
топтағы гормондар жасушалардағы әртүрлі зат алмасу
үрдістерін жасушаның сыртқы қабығынан қадағалайды. Бұндай
немесе дистантты реттеу дейді. Бұл
топқа нәруыздық, полипептидтік гормондар, катехоламиндер,
кейбір биогендік аминдер жатады. Бұл гормондар нысана-
жасушалардың сыртында меншікгі рецепторлармен байланысады,
аденилатциказа ферментін әсерлендіреді де, цАМФ түзілуін
көбейтеді. Соңғысы протеинкиназаны әсерлеп, нәруыздық
Гормондардың екінші тобы биологиялық әсерін жасуша
дейді. Оларға андрогендер, эстрогендер, прогестиндер және
кортикостериодтар жатады. Бұл стероидтық гормондардың
әсері негізінде белгілі геннің әсерленуі жатады. Соның
нәтижесінен сәйкес ферменттің пайда болуы көбейеді,
белгілі метаболизмдік заттар түзіледі.
Стероидтық гормондардың жасуша ядросындағы тектік
құрылымдарға жету жолында үш сатыны:
● «стероид + рецепторлық нәруыз» кешені әсерленуін
● стероидтық гормонның жасуша ядросына енуін және
хроматиннің арнайы бөлшегімен қосылуын ажыратуға болады.
Әсерлі гормондар жасушадағы немесе оның ішіндегі
өзінің рецепторларын таба алмайды. Өйткені рецепторлар
молекуласының құрылымы бойынша гормонға ұқсас басқа
заттармен байланысып қалуы мүмкін немесе рецепторлардың
ықтимал. Әртүрлі стрестік жағдайларда жасуша қабықтарында
микротұтқырлығын жоғарылатып, рецепторлардың белсенді
гликолипидтік бөлшектерінен тұрады. Соңғысымен жасуша
қасиеті болады. Сондықтан рецепторлардың бұл бөлшектеріне
қарсы аутоантиденелер мен сезімталдығы көтерілген Т-
микробтардың немесе вирустардың әсерлерінен өршіп кетуі
медиаторларды, уыттарды т.б. заттарды танитын қызмет
атқарса, екінші бөлшегі көрсетілген заттармен өзара
әсерлескеннен кейін жасуша ішіне, белгілі биохимиялық
үрдістердің өтуіне қажетті, хабар жеткізеді. Осыған
байланысты аутоантиденелер рецепторлардың көрсетілген екі
бөлшектерінің біріне қарсы бағытталған болуы мүмкін. Сол
байланысуларының нәтижелері де әртүрлі болады. Мәселен,
егер аутоантиденелер рецепторлардың гормонды танитын
бөлшегімен байланысса, онда табиғи гормон немесе сырттан
енгізілген гормон рецептормен байланыса алмайды. Осыдан,
қанда гормоннық деңгейі қалыпты болғанына қарамай, бездің
қызметі жеткіліксіз болады. Сырттан енгізілген гормон
бөлшегімен байланысса, онда табиғи гормон сияқты сәйкес
әсер етеді. Осыдан бездің қызметі көтерілуімен көрінетін
әйгіленімдер пайда болады. Бұл эндокриндік бездердің өзін-
өзі реттейтін кері байланыс заңдылығы бойынша табиғи
гормонның өндірілуін азайтады. Сонымен бірге, антиденелер
мен рецепторлар байла-нысуынан «антиген-антидене» кешені
құрылып, антидененің түріне қарай, комплемент жүйесінің
Кейде жасушаның сыртқы бетінде «антидене+рецептор»
кешендері бір жерде топталып жиналуынан олар жасуша
Лизосомалық ферменттердің әсерлерінен «антидене+рецептор»
кешендері ыдыратылады. Бұл рецепторлардың орнына жаңа
қайталануынан, артынан жасушаның жаңа рецепторлар түзу
қабілеті төмендеп, олардың саны мүлде азайып кетуі мүмкін.
Рецепторлардың жасуша ішіне жұтылып, ыдыратылып және
жаңа рецепторлар өндіріліп тұруы қалыпты жағдайларда да
болып тұрады. Осылай гормондардың қандағы деңгейі тым
қорғанады. Тым қомағай адамдарда нысана-жасушалардың
инсулинге сезімталдығы төмендейді. Осы себептен ұйқы
безінде инсулин өндірілуі артады. Нысана-жасушаларда
инсулиннің артық мөлшеріне жауап ретінде рецепторлар
азаяды. Инсулинге тәуелді қантты диабет дамиды. Бұндай
науқастарды артық тамақтануды тию арқылы емдеуге болады.
өндірілген аутоантиденелердің қасиеттерімен және олардың
өзара қатынастарымен анықталады. Жиі жасуша қабықтарындағы
өндірілуі мүмкін. Мәселен, біркелкі тараған уытты зобпен
тиреотропиннің әсерін қабылдайтын рецепторларға қарсы
аутоантиденелер анықталады. Олар анықтау әдістеріне қарай
әртүрлі аталады. Олардың кейбіреулері рецепторлардың
танымалдық бөлшегіне, басқалары хабар жеткізу бөлшегіне
бағытталған болады. Көрсетілген аутоантиденелердің барлығы
рецептормен тиреотропиннің байланысуын әлсіретеді. Бірақ,
байланысуынан аденилатциклаза-цАМФ әсерленіп, Т
гормондарының түзілуі артады, гипертиреоидизм дамиды.
Басқа түрлерінің байланысуынан тек қалқанша бездердің
тиреоидтық гормондарды артық өндірмейді. Осыдан қалқанша
бездерінің көлемі ұлғайып, зоб дамиды.
бұзылыстарымен түсіндіріледі. Оның мәні мынада:
қандайда болмасын гормонның арнайылығын анықтайтын
және жасуша рецепторымен байланысатын детерминанттық
тобына қарсы арнайы антидене өндірілуі мүмкін. Бұл
антидененің гормонмен байланысатын арнайы құрылым бөлшегін
деп атайды. Идиотип антиген детерминантының
молекулалық құрылымдық бейнесінің айнадағы көрінісінің
шағылысы болып келеді. Сол себептен идиотип гормонның
арнайы антигенімен байланыса алады. Бірақ идиотиптің өзі
немесе оның молекулалық құрылымдық бөлшегі организмнің
иммундық жүйесімен бөтен зат болып танылады. Сондықтан
организмде идиотиптің құрылымына қарсы арнайы антиденелер
1   ...   563   564   565   566   567   568   569   570   ...   600