kk kk kk kk kk kk tt ru kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk ru kk de kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk mn kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk myv kk de oc myv kk de zh myv kk de eu kk kk ru ru kk de ca kk de zh kk de el kk de nb kk de de kk de da kk de fr kk de oc kk de fr kk de oc kk de oc kk de fr kk de oc kk de fr kk de fr kk de fr tg de ru kk de zh kk de oc kk de de kk de es kk de en kk de zh kk de it kk de en kk de fr kk de uk kk de zh kk de ca kk de el kk de ast kk kk kk
Әлия Бөпежанова. Қобыз күйдің сарынына елітіп... | Әдебиет порталы
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Гүлманат 1980 жылы Қытай Халық республикасының Тарбағатай аймағы, Толы ауданында дүниеге келіпті. Атажұртқа 2004 жылы оралған. Республикалық, халықаралық жыр мүшәйраларының жеңімпазы. 2010 жылдарға дейін белсенді жарияланғанға ұқсайды. Қазіргі кезде еркін шығармашылықпен айналысады екен.
Ақын өмір-тағдыры оның жырында болары белгілі. Гүлманат ақынның да лирикалық кейіпкерінің өмір-тағдыры жырларында тұр. Оның шығармашылығында туған жерге деген махаббат, сағыныш және, әсіресе, ақын жүрегіне салмақ түсіретін, қарама-қайшылықты ойлар да тудыратын жазылмайтын жарасы - туған жер мен туған ел арасында екіұдай тіршілік кешуінен туындайтын жырлар маңызды орын алады.
«Туған ел мен туған жердің арасы,
Кей шақтар ұялап бір жаныма мұң,
Сан ойдың жүлгесімен сабыламын.
Айрылдық біз өзіңнен жеті мәрте,
Қарт Алтай -- қасиетті шаңырағым.
Гүлманат жырлары ақын атаулы үшін маңызды компоненттердің бірі - ұлттық топырағы құнарлылығы, бейнелі ойлау, өмір-ғаламды образбен тани білуімен ерекшеленеді. Оның қай жырында да мына дүние-ғаламның әр сәті бейнелі көрініске айналады. Лирикалық кейіпкердің сабырлы болмысы, жан дүниесі ашылады. Ақын жырларының басым көпшілігі махаббат тақырыбында – құр «күйдім-сүйдім» емес, ақындық дүниетанымы, қуаныш-мұңы, қайғысы, жарқылы, қысқасы, арман-мұраты мөлдіреп тұрған жырлар. Ақынның көне түркілік бастауларға тартатын жырлары – қуатты поэтикасын танытады. Мысалы, ғасырлар көшіндегі Жыраулар поэзиясының рухы бар «Махамбет мақамымен» жазылған мына бір жырында күтпеген тұстан, өзгеше түйін жасайды.
Сенің мені құша алмасың белгілі...
Жалпы Гүлманат жырларының поэтикалық қуаты мол. Күтпеген теңеулер. Бұл ретте «Құрдымына құла мұңның құладың», «Ақылымда шөгіп жатыр нарқайғы», «Алтыннан шапан жамылып, Теректер тұрды теңселіп», «Ақ жауын жауса сіркіреп, Көк пенен жердің сүйісі», т.б. мысалдарды молынан келтіре беруге болады. Бейнелілік аясы кең, қаныққан ұйқастар, шумақтар.
«Қыңсылайды кеудемде күшік қайғы,
Ал сәулелер жанымды ұшықтайды.
Көкке ұшып жоғалған өр рухым,
Жерден алған тәлімін пысықтайды.»
«Сабырсыз сайтан ойым желігеді,
Ит тірлік сүйегімді кеміреді.
Қобыз күйдің сарынына елітіп,
Көрнекті жазушы-драматург А.Сүлейменовтің «Адасқақ» циклында «Түн ақты» дейтін контексті керемет бай теңеуі бар. «Түн іштім» дейтін ақын Гүлманатта «түн» сөз-ұғымына байланысты бұдан басқа да қаншама теңеу, мағыналық құбылтулар бар. «Тұлпарын түннің тағалап» дейді ол. Тағы оқысақ, «Төгілтіп қара шашын түн келеді», «Тұмшалап қара көрпеге, Тұтқындап алды – қара түн»,» «Жанарыма қамалды да дара түн», «Қыстың ұзақ қап-қара табыт түні», т.б.
Ақын жырларында «сағыныш» сезім-ұғымы да ерекше орын алады. «Маңдайымды төседім самал желге, Сағынышқа малынған сананы өпкен», «Ләйлі жүрек сарғайды сағынудан», «Дала жатты сағыныштан жүдеген, Төркініне жете алмаған қызға ұқсап», «...Сағынышыма малынып...», т.б.
Ақын шығармашылығынан шыққан-өскен топырағының құнары, қазақтың көкжиегі кең де салиқалы дүниетанымы, табиғатпен егіздігі ең бастысы өзі Табиғат-құдыреттің бір бөлшегі екені анық танылады. Оның, мысалы, «Даланың әні» сияқты жырлары оқырманын Ә.Қастеевтің, Қ.Телжановтың, М.Кенбаевтың туған ел, туған жер табиғаты мен тынысын беретін картиналарын көргендей, Н.Тілендиевтің сазды да мұңлы әндерін тыңдағандай сезімге бөлейді. Өмір туралы, өмірдің өткіншілігі, бәлкім, табиғаттың мәңгілігі, ізгілік пен зұлымдықтың бітіспес тайталасы туралы ойларға қалдырады.
Тыраулап ұшып тырналар көкте барады,
Қия алмай сыңсып қамысты көлі қалады.
Бұрқырап көкте қарасұр бұлтың жұлқысқан,
Отымен жайдың сабалап кейде алады.
Гүлманат ақын жырларын сүйсіне оқыдық, қуандық. Және де «... өмір құнын сезімімен өлшеген...», «...жанымды өлтірмейтін өлеңімді, келемін жаныма әйтеуір қуат қылып» дейтін оның болашағына үлкен самғау тіледік. Ал, алдағы уақытта ақынның ізденіс аясын бұдан да кеңейте түсуіне, өмірдің өткен мен бүгінді болашаққа жалғайтын сөзсіз жасампаздығына үңіле түсуіне тілек қосар едік. Мүмкін болса жан дүниесіндегі қайшылықтардың тұтқынында қалып кетпеуіне, өмірдің қым-қиғаш құбылыстарына тереңірек үңіле түсіп, жаңа бір кезеңіне шығуына да...
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
Мопассан мен Әлібекті не байланыстырады? Немесе «Қағаз кемеден» түйген ой
Жас жігітке өмір туралы ашық хат
Күліп отырып, күрсінесіз бе...
Ахмет Салах әл-Мәһди. Күтпеген «келімсек»
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
Бахман Гобади. Күрд киносын жетім балаға ұқсатамын
«KitapTime – 2022» жалпы республикалық кітап фестивалі өтті
«Алтын сақа» байқауы мәресіне жетті
«Абай жолының» аудармасына Әуезовтің көңілі толмаған
Елордада өткен «Күй жәрмеңкесінде» Жамбыл жырлары оқылды
Шерағаңның туғанына 90 жыл
Ел қай кезде түзеледі?
Ахмет Салах әл-Мәһди. Күтпеген «келімсек»
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Ахмет Байтұрсынұлы: «Амалыңды түзет, түземесең, ешкімге кінә қойма»
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Махат Садық, Ескерткіштер – ел тарихы
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Шалқар Дәулеткелді. Қыркүйек айының сарғайған жапырақтары
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу