ru kk ru be kk ru kk ru be kk ru ro zh ru ru kk ru be kk ru kk bg kk kk kk kk kk ba kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk en uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk war kk kk kk kk kk de kk kk fr kk kk ca kk kk fr kk kk de kk kk oc kk kk fr kk kk ro kk kk kk fr kk kk eu kk kk ca kk kk fr kk kk oc kk kk ca kk kk ca kk kk ca kk ky kk kk kk bg kk kk fr kk kk ca kk kk fa kk kk de kk kk fr kk kk fr kk kk ur kk kk es kk kk kk de kk kk de kk kk eu kk kk it kk kk ca kk kk fa kk kk ca kk kk eu en kk ru kk ru be kk
Ал әзірге біз студентпіз, екі кісілік бөлмеден екеуміздің көшеге бірге шығып, бірге оралмайтын кезіміз сирек. Жырымыз да, сырымыз да ортақ: Абай мен Жамбылды пір тұтып, Мұқағали мен Төлегеннің өлеңдерін жатқа оқуға құмармыз. Бұл жағынан, әсіресе ақын досым Нүркеннің ықыласы ерекше: мектеп партасында ақ қағазға түсірген өлең өрімдерін оңашада маған ғана тарқатады. Жазғандарын сырт көзден жасырып, өзгеге көрсетуге құлықсыз болатын. Жатақханада өтіп жататын кештерде де жыр тиегін сирек ағытады. Онда да ойға құрылып, шырайы келіскен туындыларымен ғана бөліседі. Түр-түсі келбетті, мінезі жасына қарамай салмақты бозбала өзгелерге қарағанда бойжеткендердің жанарына да жылдам шалынатын.
Автобустан шапшаң түсіп, аялдамада кідірген үшеудің жандарына екпіндей басып, ентелей бардық. Нүркен бейтаныс жігіттерді қасақана көзіне ілмеген қалпы бойжеткенге ескі танысындай шұрқырай амандасты:
– Пәлі, біз сені іздеп жүрсек, неге кешіктің?
Оған да керегі сол еді. Екеумізді тез қолтықтап ала қойды:
Біз ойда-жоқта жасаған «ерлігімізге» разы едік. Жадырай күлімдеп, желпіне әндетеміз: «Келе жатып автобустың ішінде, Ой, қарындас, гүл берші деп сұрадым... о-ха-ха-ха-хей, о-ха-ха-ха-хей…» емен-жарқын күлісіп, бір-бірімізді иықтарымыздан қолпаштай қағысамыз. Ол риза көңілмен жымиды:
– Бәлкім, газетке жазар, «Ленишіл жасқа»... Фамиялиямызды «Домбаев, Жүнісбеков» деп айта салу керек пе еді... – Ол жаман болмас еді, – деп, мен де қосыла күлемін. Ал, енді асығуымыз керек, жаңажылдық тапсырма әлі орындалған жоқ. Бірақ, іздегеніміз табыла қоймаған соң, «туысы» ғой деп, «пирожный» дегеннен мол етіп торттың қорабына салғызып алғанбыз. Сатушы қарбалас үстінде тәттілерді торттың қақпағына салып, оның бетін табан қабатымен жапқан екен. Бізге бәрібір, әйтеуір алғанымызды бүлдірмей жеткізсек болғаны. Сөйтсек, «теріс аударылған торт» автобустағы өзімізбен қарайлас «шөпжелкелерге» таптырмайтын ермек болды. Олар өзара сыбырға көшіп, күлкіден қылқынып, шиқылдай бастады. Көздері көліктің артқы жағындағы екеуімізде. Біз болсақ, әуелгіде ештеңе түсінбей, қараптан қарап қысыламыз. Бет-ауыздарымызға қарасып, үсті-бастарымызды түгендейміз. Жаңағы қыздар одан сайын мәз болады. Күлегештердің бұл қылығының себебін алдымен Нүркен сезе қойған, амалын да өзі тапқандай:
– Осы кейбіреулер, – дауысын қаттырақ шығара сөйлейді, – несіне күлетіндерін де білмей, соңынан өздері ұятқа қалады...
Мен де мына «мазақтан» құтыла-тынымызға қуана бастағанмын:
– Иә, айтшы-айтшы енді?
Екі қыз өздерінің ағат кеткендерін аңдағандай, күлкіден қылқынып, жүздері қызарып шыға келді.
Нүркен енді нақтылай сөйледі:
– Олар біздікінің торт емес, пирожный екенін, қақпағының аударылып салынғанын білмей, тортты құртты деп мәз, қасқаларың.
Біз енді «кегімізді» алғанша алақанымызды ысқылап, күлегештердің өздерін келеке ете бастадық:
– Нүркен, ұялта беріп қайтесің, онсыз да түрлері сойған түлкідей боп кетті, қып-қызыл шиқандай-ау!
Қыздар енді шындап сасқан. Сөз ауруына шалдыққан екеудің тілдерінен азар да безер хәлде. Олар автобус бірінші тоқтағанда-ақ далаға зып берді. Сезім – намысшыл, кінәсізді жылаттырмайды, текке күйгенге үнсіз де қала алмайды.
ЕСЕЙГЕНДЕ ЕЛ АҒАСЫ ЕКЕНСІҢ
Жастық шақтағы досым – мәдениет пен баспасөз майталманы Нұрперзент Домбайдың туған ел мен жерге деген сүйіспеншілігі, сондай-ақ адалдық пен әділетке жақ, жақсылық пен сұлулыққа ынтазар көңілі есейе келе кемелдене түскен. Мұны мен қаламы жүйрік азаматтың жазғандарынан, айтқан әңгімелерінен, жалпы қам-қарекетінен байқап жүрдім. «Есейдік. Болдық азамат, Нар жүгін тартар қазанат. Бас қамы емес ауыртар, Ел жайы жүрер мазалап» деген жыр жолдарынан Нұрперзент ақынның өмірлік ұстанымы айқын аңғарылады. Өйткені оның өзі жазатынындай, «Тұманың дәмі татқаны, Жақсының жоғын жоқтады, Жасандылыққа жаны қас, Жүректің сөзі айтқаны».
«Тұманың дәмін татқан» Нүркен досымның өзгеретін жөні де жоқ, себебі «Жағыну қолдан келмейді, Сенбе сен бұған, сен мейлі. Қазығы мықты қасиет, Құбылам десең көнбейді». Ол өзінің қаһарман қазақ халқының перзенті екенін мақтан етіп қана қоймай, замандастарының, әсіресе жас ұрпақтың бойына ұлы даламызға деген сүйіспеншілік рухын сіңіруге тырысты. Нұрперзент Домбайдың «Ұлт жаны» атты, өзі күткен, бірақ көре алмай кеткен кітабындағы шығармалары бұл сөздің жай ғана ұран емесінің айғағы. Олар жүректен қайнап шыққан, яғни елінің сәтті қадамына шаттанып, сүрінгеніне жаны сыздаған ақынның ағынан жарылған көңілінің куәгері.
«Мен – қазақпын. Өзгешемін. Басқамын. Бөлек суым, орман, тауым, аспаным, – деп жыр толғайды ол, – Өзімдікі жетіп жатыр өзіме, Бақ-ырысын қызғанбадым басқаның... Қай кезде де болатұғын дегені, Тек бір өзі сүйенері, сенері. Басқаларға, өзгелерге ұқсамай, Қазақ болып өмір сүргім келеді». Нұрперзент, әсіресе ел тәуелсіздігін шабытпен жырға қосты: «Тәңірім... Асқақ рух беріп, Қазақты – бабамды жаратқан. Ол өжет, өр болып өскен, Сескенбей жауынан – жаттан. Бабалар, Қайран бабалар, Намыссыз жандардан жерінген. Өлсе намыстан өліп, тірілсе намыстан тірілген...». Ол қазағын осылайша мақтан етті және қазақ болып өмір сүре де алды.
Нүркен досымның, тіпті өзі таңдап алған журналистік мамандыққа деген адалдығы және Алаштың асыл қазынасы – өлеңге деген ерекше іңкәр әрі талғампаз мінезіне еріксіз разы боласың: «Журналиспін! Жұртының жайын ойлаған, Ойларға тұнық тоймаған. Болса да бұраң осы жол, Жүрегіммен таңдағам. Отан деп соғар жүрегім, Сенімі елдің тірегім. Көріну үшін үміттен, Бәріне көніп келемін... Жүрек қалап, шын ұнатқан, Ұйқымды сан ұрлатқан. Жолдасымсың жанға жақын, Ей, кәсібім, ардақ тұтқан!». Ақынның шығармалары әрбір қазақ үшін барша қазақ жерінің бөлінбестей аса қымбат екенін жырлаудың тамаша үлгісі деуге лайық.
Ақын Нұрперзент Домбайға туған Қазалысы «Қазақ исі бұрқыраған...», еңбек жолын бастап, өмірінің отыз жылдай уақыты өткен Ұлытау өңірі «бар даладан қызғанатын киелі...» қасиетті мекендер. Ал өмірінің соңғы кезеңінде қоныстанған Алматыға «Жүргендеймін саялы бақ ішінде, Осы менің – өңім бе, әлде түсім бе?... Көңіліме шаттық құйып көл-көсір, Жанат мекен жадыратқан жанымды» деп қуанса, Елордамызға «Ей, Астана! Сен деген туған елдің жүрегісің, Өзіңнен бастау алар өрелі ісім. Шаһарлар толып жатыр, бірақ та сен, Бәрінен бірегейі, бөлегісің» деп тебіренеді.
Қазақты сүю мен қазақ тілін сүю елжандылықтың егіз ұғымы. Нүркен өзі тұрақты еңбек етіп, басшыларының бірі ретінде аянбай тер төгіп, «Бозторғай құстай шырылдап, Тілім деп тыным таппайтын» және сол үшін де ардақ тұтқан «Ана тілі» газетіне арнаған өлеңінде былайша ағынан жарылады: «Тіл дейсің ұлттың бақ-құты, Жанады тілмен бақыты. Қасында оның түк емес, Дүниенің алтын, жақұты». Ақын өз ықыласының себебін де жайып салады: «Даналықты мен өзіңнен сезіндім, Даралықты мен өзіңнен сезіндім. Сені сыйлау, сені сақтау – парызым, Сен дегенің қарашығы көзімнің».
Хәкім Абай айтпақшы, «Құдай берген бұл достық – кәннің (мейірім) бірі, Мұңдасқанда қалмайды көңіл кірі». Сырлас достың өлеңге деген іңкәр сезімі поэзия патшасы ұлы Абайдың асыл мұрасынан нәр алады: «Қадірін білдің өлеңнің, сөз патшасына теңедің. Киесіне сұлу өнердің, Ұшырамайын деп келемін». Нұрперзент өлең сөздің сәулесін шынайы сезінеді: «Түн іші. Бөлме. Ояумын. Жүзімде сәл-пәл қаяу мұң. Айналам тыныш. Ұйқыда, Балам да, жарым – аяулым... Сезімдер бунап денені, Жыр бесігіне бөледі. Жанымда шамның жарығы, Жаныма сәуле төгеді...». Асылы, ол жыр тұлпарын шабытсыз шаршатпайды, мұны өзі де «Шайтаным бар...» деп мойындап, өлеңнің тылсым сырын меңзейді: «Күлмейсің бе, білмеймін күлесің бе? Шайтаным бар жанымда білесің бе?.. Жыр тыңдайды, үндемей сөз тыңдайды. Бірге туған бауырдай бір анадан, Жабысып ап пәтшағар айрылмайды... Шатаспасам екен деп мен отырмын, Шатастырсам екен деп шайтан отыр».
Өмірге, мынау «аппақ әлемге» ғашық еді Нүркен. Сондықтан ол айналамыздағы кейбіреудің ұрынарға қара таппай, пәле іздеген әрекетін мүлде түсінбейді: «Мінезіңді көрсетпе ақиланып, Күш біткендей бойыңа батырланып. Ашуыңды қайтесің алға оздырып, Көш соңында жүрмесін ақыл қалып... Салыстырса теңейтін сары алтынға, Азаматқа жарасар сабырлылық» деп, замандасқа ой салады. Себебі «Өмір – сұлулық»: «Өмір деген күрес емес – сұлулық, Сұлулықтан жүрмін мөлдір сыр ұғып... Өмір нұрлы, өмір сұлу болған соң, О, Жарық күн, мен өзіңе ғашықпын». Қарам-қайшылығы қатар жүретін тірлікті ақын дос «Аппақ әлем...» деп ардақ тұтады.
Жыр бәйгесіне Нұрперзенттің ермек үшін қосылмағаны анық еді: «Жыр жазғым келеді шуағы төгілген, Жылылық байқалған өзгеше өңінен. Көңілде күн күліп, жүрекке нұр құйса, Көз тартар өрнектей шумақтар өрілген... Жыр жазғым келеді толқытпай қоймаған, Дүние-дүбірде елеусіз қалмаған. Бәрін айт, бірін айт, аты оның – жақсы жыр, Жаман жыр жазуға қақым жоқ – арланам». Оның ұлттық поэзиядағы азаматтық көзқарасы мен ұстанымы прозасы мен публицистикалық шығармаларында сабақтасып жатыр. Дос көңілін білдіріп, қолтаңбасымен сыйлаған «Күй құдіреті кітабы» соның жарқын дәлеліндей.
Қаламгердің осы жинағындағы сұхбаттары, эсселері мен көсемсөздік туындыларынан Нүркен достың ел ағасы ретіндегі қазағы мен қазақ тіліне, Отанға деген шынайы сүйіспеншілігін көреміз. Олар: «Тәуелсіздік – бақ-дәулет», «... Қазаққа қызмет қылмай қоймаймын», «Менің байлығым халқымның сүйіспеншілігі», «Адам болуды Абайдан үйренейік», «Маған ең қымбаты – ұлттық намыс» деген тақырыптарымен-ақ біздің пікірімізді қуаттай түседі. Ал Нұрперзент Домбайдың әдебиет пен өнердің танымал тұлғалары туралы шығармалары олардың өмір жолдарынан сыр шертіп, адамдық тұлғаларын кесек сомдап, ұрпаққа үлгі етеді.
Әрбір адамның азаматтық мінез-құлқы отбасында, оқу орнында көрген-түйгені мен оқыған-тоқығаны арқылы қалыптасады. Белгілі қаламгер, қадірлі дос Нұрперзент Домбайдың өмір мен өнер жолынан соны ұғамыз. Ол күні ертең елге арқатірек болатын азаматтар үшін өрісті өнеге. Кезінде журналист мамандығын алып, елге қайтып оралғанда бірге оқыған Нүркен секілді достарыма деген сағынышымды «Алматы алыс қазір...» деп, ақ қағазға түсірген екенмін. Қазір ұлт баспасөзі мен әдебиетінде өзіндік із қалдырған Махамбет Мәшекенов, Елгезек Азбергенов, Аманхан Әлімов, Бейсебай Кірісбаев пен Мұхтар Наушабаевтай курстас достарымыздың бақидағы сапарына Нұрперзент Домбай қосылғанда, Алматы көз алдымда алыстап барады... Жаның жанатта шалқысын, Нүркен дос!
ӘУЕЗОВТІҢ СОҢҒЫ ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТШІЛДІК ИДЕЯ
«АЙНАЛАҢЫЗҒА АБАЙ БОЛЫҢЫЗ». ШЕРХАН МҰРТАЗАНЫҢ  ҚАСЫМ-ЖОМАРТ ТОҚАЕВҚА  ЖАЗҒАН ХАТЫ
ЕРМЕКОВТЕЙ ЕР ЕЛ ЕСІНЕН ШЫҚПАСА...
Біздің Telegram каналына жазылыңыз
алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз
Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *
Air Astana 10-шы рет өз аймағындағы үздік әуекомпаниясы ретінде Skytrax сыйлығын жеңіп алды
Ауған соғысы ардагерлері өз ойларын ортаға салды
Ардагерлерге арналған турнир өтті
Ауған соғысы ардагерлері студенттермен кездесті
Үндеу: Бірлігі жоқ ел тозады, бірлігі күшті ел озады
«КӨРКЕМ ҚАЛА – АЛМАТЫ» ЖАС АҚЫНДАР МҮШӘЙРАСЫНЫҢ ЕРЕЖЕСІ
КИНОҢ ҚАНДАЙ БОЛСА, ҚОҒАМЫҢ ДА СОНДАЙ
ТҰЛҒАЛАР: ТӘРБИЕ, ТАҒЫЛЫМ, ТӘЖІРИБЕ
Білімді жастар білікті болар
«АЛАШ» АВТОНОМИЯСЫ» ТАРИХЫНЫҢ ӘЛІППЕСІ
«АҒА, САҒАН БҰЛ – ОШАҚ…»
«Ана тілі» газетінің Бас редакторы
«ТҮГЕЛ ТҮРКІ ЖИНАЛЫП, ТОМСЕНГЕ ЕСКЕРТКІШ ҚОЙСАҚ...»
ТҮРКІ ӘЛЕМІНЕ ОРТАҚ ТАҢЖАРЫҚ
ОЙЛЫ ОҚЫРМАНМЕН ОЙЛАСЫП ЖАСАЛАТЫН БЕТ
ЖАҺАНДЫҚ ДЕҢГЕЙДЕГІ АЛҚАЛЫ ЖИЫН
«ҚАРАГӨЗДІ» ӘУЕЗОВ ЖАЗҒАН ҚАЛПЫНДА КӨРЕРМЕНГЕ ЖЕТКІЗСЕК ДЕЙМІЗ
«АЙМАҚТА МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДІҢ МӘРТЕБЕСІ АРТАДЫ»
ТҰЛҒАЛАР: ТӘРБИЕ, ТАҒЫЛЫМ, ТӘЖІРИБЕ
Мәншүк Мұқашева: ЖУРНАЛИСТ ТӘРБИЕЛЕУ – ЖАНКЕШТІ ІС
Қанат АЙТБАЕВ:МӘДЕНИЕТ – ЕЛ ИДЕОЛОГИЯСЫНЫҢ ЕҢ БАСТЫ ТЕТІГІ
Раиса ҮМБЕТБАЕВА: ӘР ОТБАСЫ ҰЛТТЫҚ ДӘСТҮРДІ ҰСТАНСА ДЕЙМІН
ОҚУШЫ ДЕНСАУЛЫҒЫ – КӨКЕЙКЕСТІ МӘСЕЛЕНІҢ БІРІ
Ғарифолла ӘНЕС: ҚАЗАҚТЫҢ ЖОЛЫ ҚАТПАРЛЫ, ҚАЛЫҢ ТАРИХ
© 2010-2020 Copyright. Kazgazeta.kz.