kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk ru uk de uk kk bg kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk ba kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kv kk kk kk kk kk kk kk kk myv kk de oc myv kk de oc myv kk de ca kk ru ru kk de ca kk de fr kk de de kk de en kk de oc kk de fr kk de de kk de fr kk de fr kk de de tg de en kk de it kk de oc kk de nl kk de ca kk de fr kk de pl kk de ro kk de nb kk de de kk de ca kk de sv kk de fr kk de ca kk de fr kk kk kk
Постмодернистік пәлсапа | Әдебиет порталы
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Табыттың темір я ағаш болуы
Ол – үстіміздегі киім шығар,
Мүмкін, мола деп отырғанымыздың өзі
Мен аяқ астынан «Құдай» боп кетсем
Адамдар бес уақыт атымды айтар,
жұмысы жоқ па бұлардың.
Базбірінің бауыр еті қара ниет болса да
жолын мұның оңғар» деп
Жалбарынар жасын төгіп түнімен
(Жаратпасам да мұны мен).
түсіне алма ма шынымен.
Біз қаншалықты өзімізді және өзгені, солардың ішінде мүлгіген жетім құдайымызды сүйе алдық. Аялай алдық, өсіре алдық. Сенім өлген, сезім солған, құштарлық оталған, мейірімі топыраққа сіңген (Жұмекен) біз құрған аш-жалаңаш қоғам, Құдайдың қай деңгейдегі этикалық бейнесіне лайықты? Өлмеген, бар болған, тірі Құдайға біз қаншалықты қажетпіз? Шынымен Ол бізге осы өлеңнің көзімен қарап тұрған жоқ па? Өлеңді оқып отырып суық ақылға суарылған пайымды, ыстық сәулеге орап мұнтаздай етіп жеткізе алған ақынның тәуекелділігіне бас изейсің. Өзіңде толық байыбына бара алмаған таяздығыңды, Шәкерімнің «Ар ілімі» жазалап жатқанын ең әлсіз түйсіктерің арқылы сезіне бастайсың. Ары қарай оқиық.
Пейішім – пенденің көңілі,
Мекенім – жүрегі екенін
сыбырлап айтады әр сөзім
(Көрсетіп көп сенім қатесін).
Тамырдан тіл қатқан осы үнді
еш естігісі де келмейтінін қайтерсің.
Ай, көрдім ғой нелерді
Жүндей түтіп жібергім-ақ келгенді
Мейірімді «Құдаймын» ғой себебі.
Біздің алпыс екі тамырымыздың елеусіз тұсына жасырынған, жүрегіміздің терең түкпіріне тығылған ызы мен кек араласқан үрей жарылуға шақ. Ницше «Өлтірген Құдайдың» бізге сыйлар жаңа мүмкіндігі қаншалықты сенімді? Бұл өлеңнің екінші бағдары соны меңзейтіндей. Құдайлық сенімнен «жапа шеккен» адам санасын, оның ақылы мен қарым-қабылеті, өркениеті қаншалықты мұратына жеткізе алар. Енді біз өзімізге, өз қолымызбен жасаған әлемімізге «Мейірімді Құдай» бола алармыз ба? Бодлердің поэзия табиғаты адамгершілікке жат дейтін сөзі бар. Оны Жидтің «Сапасыз өнер жақсы ниеттен туады»,- дейтін оқыс пікірі қуаттай жөнеледі. Мен бұндай пайымның қай мағынада және қай қоғамға лайықты екенін бағамдаймын. Оның бір ұшығы біздегі жалған моральы мен жалған демократияға, аярлық пен жиіркенішке толы пейілсіз кейпімізге тиесілі екені анық. Өлең ақынды мазалаған осы сұрақтардың бұтағынан өсіп шыққан тікенек жемісі. Аңдаусыз түпсанада ұзақ ұйықтап келе жатқан үрей, шығармашылық сілкініс үстінде шын болмыстың тілегін баян етеді. Тілдің қандай күйде де өмір сүретіні, жалғандыққа қас қуатты болатыны содан. Ықылас Ожайұлының Серікбол Қондыбайға арнаған өлеңіндегі мына бір шумақтар біз ұмытқан, түйсінуден қалған шын бейнемізді, түптамырымызды тура көрсетуге талпынады. Өкініштісі біздің жарытып та дұрыс түс көре алмайтынымыз қандай қораш...
Ол біздің әлдеқашан көріп,
Қиянат – арам ой,
Тағдыр – өзіміз деген бес пешене жазуды оқыды.
Бұндай ыстық хәлге кімнің жанқуаты шыдас берер екен. Бұл бір күйден басқа бір күйге, бір бейнеден басқа бейнеге өтетін физикалық құбылыс емес. Бұл рух әлемінің шарпысуы. Мұнда сіз тамырын басқан жан күйі, өз болмысыңызбен біртұтас кеңістік бойында жатуы шарт. Мұндағы уақыт – өткені де, кеткені де жоқ, мәңгілік бүгін. Серікбол Қондыбай бұл туралы: «Қоғамның қазіргі орын алып отырған қиындықтары мен тауқыметтерін оңтайлы шешу үшін бастапқы уақытқа қайыра оралуға тура келеді»,- дейді. Біз ұмытқан бастапқы уақытқа талпыну ұғымы поэзия, музыка, сурет өнерінде өміршеңдік танытады. Адам баласы бағындыра алатын тылсым, міне осы өнерде, өнер тілінде қозғалысқа түсе бастайды. «Өлім – түпсана, өмір – бейсана, түс – өңіміз»,- дейді ақын. Ежелгі рим ақыны Лукрецийдің пайымынша түс көру барысында адам жанына алғаш рет құдайлардың ғажап бейнесі көрініс беретінге ұқсайды. Менің ойымша бұл ілімді біздің санаға Г.Сакстың мына бір шумақ жыры жақындата түсетіндей: «Ақындар жаралған, досым, өз-өздерінің түсін жоруға. Қиялдан жаралған қосын, ғажайып түсінде шолуға. Өлеңдер жаралған сосын, түстерге жорамал болуға». Міне ақын Ықылас Ожайұлының кірпияз, тосын мінезді, «бір мәтіндік тар ойлау жүйесіне» (Т.Әсемқұлов) сыймайтын, ішкі биік сенімнің қарсылығынан туған поэзиясы - «көк қанат бейіс құсындай» (Абай) жұпарлы түс әлемінен туған бекзада жырлар. Өткен мен кеткенді мәңгілік бүгіннің қауызына сыйдыратын бұл түстің ұзаққа созылмағы аян.
Ол кейде жұлдызы жусаған аспан астында, ішіндегі жан күйін, қоңыр салқын ыңылын шайқап алмай, ғасыл арманын қаужап, жан азабына сүйеніп, азалы әнін астындағы аттың аяңына қосып, ілкіден баяу келе жатқан жалғыз атты жолаушы сияқты. Оның адастырмас Темірқазығы – ары мен ұяты ғана.
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
Мопассан мен Әлібекті не байланыстырады? Немесе «Қағаз кемеден» түйген ой
Жас жігітке өмір туралы ашық хат
Күліп отырып, күрсінесіз бе...
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
«KitapTime - 2022» жалпы республикалық кітап фестивалі өтеді
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
Бахман Гобади. Күрд киносын жетім балаға ұқсатамын
«KitapTime – 2022» жалпы республикалық кітап фестивалі өтті
«Алтын сақа» байқауы мәресіне жетті
Елордада өткен «Күй жәрмеңкесінде» Жамбыл жырлары оқылды
Ахмет Байтұрсынұлы: «Амалыңды түзет, түземесең, ешкімге кінә қойма»
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Махат Садық, Ескерткіштер – ел тарихы
Шалқар Дәулеткелді. Қыркүйек айының сарғайған жапырақтары
Қазақ қоғамы: Ұлттық билеу жүйесі
Ақұштап Бақтыгереева. Мені әдебиетке ұлттың намысы жетелеп әкелді
Таласбек һәм жалғыздық феномені
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу