ru ro zh ru ru ru mk bg ru kk ru kk kk hbs_cyr kk ru en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk bg kk mk kk en kk kk kk en kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk en kk en kk kk en kk kk kk kk kk ky en kk kk en uk kk kk xal kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk fr kk uk fr kk uk fr kk uk fr kk be fr kk be fr kk uk fr kk uk fr kk kk kk eu kk kk fr kk kk ca kk kk ca kk kk ca kk kk en kk kk ca kk kk oc kk ru kk kk fr kk kk fr kk kk fr kk kk oc kk kk oc kk kk ro kk kk en kk kk en kk kk kk en kk kk da kk kk fr kk kk fr kk kk oc kk kk oc kk kk oc kk kk de en kk kk kk ru kk be kk kk
Елімізде өткен тәулікте 69 адам коронавирус жұқтырды
Мемлекет басшысы Қазақстан футболшыларын бүгінгі жеңісімен құттықтады
Президент БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерришпен келіссөз жүргізді
Қасым-Жомарт Тоқаев Еуропалық Кеңестің президенті Шарль Мишельмен кездесті
Қасым-Жомарт Тоқаев БҰҰ Бас Ассамблеясының сессиясы аясында Қатар Әмірімен әңгімелесті
Мемлекет басшысы Еуропа комиссиясының президентімен келіссөз жүргізді
Қасым-Жомарт Тоқаев Халықаралық Қызыл Крест комитеті Президентімен кездесті
Президент БҰҰ Бас Ассамблеясы сессиясының жалпы дебатына қатысып отыр
Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан-Америка инвестициялық дөңгелек үстелінің жұмысына қатысты
Жаһан аса жылдамдықпен дамуда. Уақыт судай сырғып тұр. Адамның бәрі асығыс. Тірлік қарбалас. Бірақ қайда, не үшін, неге асығыстық танытып жатқанымызды бағамдамаймыз.
Бір қарағанда баршамыз ойын ойнаушылар сияқтымыз. Біріміз сөзден, екіншіміз қаражаттан ұтыламыз немесе ұтамыз. Біреу қуанса, біреу  түнеріп жүр. Әркімнің басында бітпейтін сансыз ойлар көп.
Мұны адам баласына тән қасиет дер едік.
Ал шындығында, ойынның адамзатқа берер пайдасы көп. Оның әсері сананы жаңғыртып, бір сәтте ойды мүлде басқа арнаға бұра алады. Ойын адам бойының көңіл күйін қалыптастырады:
Ойын тұнып тұрған есеп-қисап. Қателесуге болмайды. Шалт кетсеңіз, қарсылас шап береді. Әйгілі Альберт Эйнштейн «Ойынның ережелерін жақсы меңгеріп ал. Содан кейін барып, басқалардан жақсы ойнай бас-тау керек» депті. Атақты физик-математиктің өзі философиялық тұрғыдан ой қозғауда. Шындығында да, ойынды екі топқа бөліп қарастырамыз.
Бұл арада үшінші тарап жоқ. Дәлірек айтқанда, ойнау арқылы ойыңызға жетесіз. Кейде ұтылып қалуыңызда бек мүмкін. Ойын – қателікті кешірмейді. Ауыспалы һәм тура мағынасында да осылай болады.
Ойды аңғартып, қабілетті арттырады
Адамзат ғұмыры ойынмен сабақтас. Ойын – ойды аңғартады. Кісінің қабілетін арттырады. Дегеніне жетуіне септеседі. Күрмеулі мәселелерді шешеді. Жалпы айтқанда, функция-сы сан қырлы, көп векторлы. Дәлдеп көздесеңіз ұтасыз, шалт кетсеңіз қапыда қаласыз. Ереже солай. Пәлсафаша,«тағдыр» дер едік.
Есте жоқ ескі заманнан бері жанданып, дамып, түпкі мазмұнын жоғалтпаған бір нәрсе бар, ол – ойын. Бүгінге дейін өшпей жеткендері бар. Осы төңірегінде бірқатар түйіні тарқатылу керек дүниелер баршылық. Өткен кеңес заманында көптеген ұлттық мұраларға тыйым салынды. Тәуелсіздік дәуірімен бірге құндылықтар қайта жанданды. Қазақ тойды сүйетін халық. Той ойын-сауықсыз өтпейді. Онда міндетті түрде әзіл-қалжың, айтыс-тартыс, сауық-сайран жүретіні анық. Осы орайда, қайсысын қайтардық, нендейінен айрылдық? Жауап іздеп көрелік.
Соғыстар тоқтатылып, тыныштық орнаған...
Ойынның шежіресін дөп басып ешкім айта алмайды. Десе де, фольклорлық аңыздар бар. Бірі ежелгі Грекия мен Римде, ендігісі Афина, Эллада жерінде, тағы бір тараптағылар Египетте дамыды, қанат жайды деп топшылайды. Ашық дереккөздерде алғашқы ойындар Зевс Құдайының құрметіне б.з.д. 776 жылдан бас-тап төрт жылда бір рет Олимпия қаласында өткізілген. Кейін б.з. 394 жылы Византия императоры Федосий І-нің бұйрығы бойынша тоқтатылды. Бұл ойындарда әскери дайындық, дене шынықтыру өнерін көрсету байқаулары, дәстүрге айналған ақын мен шешендер айтысы, әр түрлі өнер көрмелері ұйымдастырылған. Бұл кезде соғыстар тоқтатылып, қасиетті тыныштық орнайтын дәстүр қалыптасқан. Сол шақта бір айдан үш айға дейін бүкіл Эллада жерінде суық-қару қолдануға, тіпті ойынды тамашалаушыларға қару-жарақпен келуге тыйым салынған. Ойындар бес күн өткізілген. Бағдарламасына жүгіру, күрес, жарыс, қоссайыс, бессайыс сияқты спорт түрлері кіргізілген. Жеңімпаздарға зейтүн ағашының жапырағынан өрілген алқа кигізіліп, құрмет көрсетілген.
Ежелгі Қытайда домалақ допқа ұқсас затты екі жақ болып таласып ойнаған екен. Мұны англиялықтар бізден шықты «foot» – аяқ, «ball» – доп дейді. Екеуін теңшегенде «футбол» термині құралады. Ал Үндістаннан «шахмат» шыққан. Оны жоғары касталар, падишаһтар, лауазымдылар ойнаған.
Ойындарға қатысты элементтерді Лев Гумилевтің «Көне түріктер» кітабынан да аңғарамыз. Сондай-ақ олар «Қазақтың ұлттық ойындары» (Б.Төтенаев),  «Телқоңыр» (Б.Абылқасымов),  «Рухани уыз»   (К.Маты-жанов), «Соқыр теке» сияқты еңбектерде бар.
Ұлттық ойындар қазақтың жаны, құндылығы, болашағы. Әр ойынның өзіндік фунциясы болған. Мәселен:
• «Асық ату» – баланы мергендікке үйретеді.
• «Ақ сүйек» – зейінін өрбітеді.
• «Қыз қуу» – бозбала мен бойжеткенді үлкен өмірге жетелейді.
• «Көкпар», «Бәйге» сынды ойындар бұғанасы бекіп, ер жеткен жігітті әскери-тактикалық өнерге баулиды. Осылайша тізімді жалғастыра беруге болады. Бұл турасында фольклортанушы ғалымдар  Д.Жаһанның «Рәсімдік ойындардың тарихи даму сипаты», Н.Набилолланың «Әскери, интеллектуалдық ойындар» еңбектерінде, А.Ислямбекованың балалар ойындарына қатысты зерттеулері мен мақалаларында тереңірек айтылады. Бұл ұлттық ойындардың тіршілікпен біте қайнасқанын көрсетеді.
Халқымызда той-жиын көп болған. Тойлы жерде ойын-сауық ұйымдастырылады. Ойын-сауықта әзіл-қалжың қатар жүреді. Ат шаптырылып, көкпар беріледі. Бұған дәлел І.Жансүгіровтің «Құлагер» поэмасында айтылатын «Сағынайдың асы», М.Әуезовтің «Абай жолындағы» «Бөжейдің асы» сынды барлық астарда қазақша күрестен, бәйге мен көкпардан жарыстар өткізілген. Жеңімпаздар бағалы сыйлықтармен – тұлпар, алтын жағалы тон, ішіктер, құндыз бөрік сияқты   құны қымбат  сыйлықтармен марапатталған. Тіпті фольклорлық аңыз әфсана, ертегі, хикаяларда хан-патшалар жеңімпаздарға  қызын, тағын берген шақтар сипатталатыны белгілі. Осының барлығына текетірес, сайыс арқылы қол жеткізген. Сайыста тек білек пен жүрек күші емес, ақыл-ой зеректігі тексерілген. Шешендік суырып салма айтыстар ұйымдастырылған. Соған қарап, Тазшаның «Қырық өтірігі» текке айтылмаған шығар деп ойлайсыз.
Ұлттық болмыс  –  ұлттық құндылық
Тәуелсіздік ұлттық құндылықтарымызды қайта әкелді. Соның нәтижесінде ұмыт болған мұраларымыз оралды. Өткен ХХ ғасыр патша өкіметі мен кеңес дәуірінің қылышынан қан тамған кезең болды. Сол заман ұлттық құндылықтарды жоюға бағытталды. Жаңа дәуір феномені – бағалы жәдігерлер, дәстүр-салт, ұлттық болмыс болмақ.
Бір қуантатыны, қазір  ұлттық ойындардың дамуы белең алуда. Тіпті қазақша күрестің атауы өзгеріп, «қазақ күресіне» айналды. Жыл сайын дәстүрлі «Қазақстан барысы», қала берді «Еуразия барысы»  т.б. жарыстар  халықаралық деңгейде де өтіп жүр. Сондай-ақ түркі мемлекеттеріне ортақ «Көшпенділер ойындары» өткізіледі. Оның ішінде жоғарыда аталған ойындар бар.
Елімізде «Наурыз мерекесі» де мемлекеттік дәрежеде тойланады. Жұрттар арқан тартысып, қол күресіп, балуандар белдесіп, тіпті кей өңірлерде теңге ілу, дойбы, тоғызқұмалақтан турнирлер өтеді. Кезінде хәкім Абай атамыздың өзі тоғызқұмалақ ойнауды жақсы көрген екен. Қазандық қазып, қойдың құмалағын пайдаланса керек-ті. Осындай сананы жаңғыртып, өткенді қайтаратын ұлттық құндылықтардың насихатталып жатқаны көңіл жадыратады.
Біз, ақын Қадыр Мырза-Әлі айтпақшы, «тарихы қалың елміз». От пен оқтың арасында жүрсе де, жұртымыз сыйластықтан арылмаған. Ал сыйласа білу үшін сөзге әзіл-қалжың араластырып, ойнай білген де абзал. Ойын-сауық жүрген жерде бірімен-бірі жақындасу, ұғынысу, пікір алмасу болады. Егер бәрі орнымен болса, тіпті туыстыққа ұласады. Міне, бұл көшпелілердің жазылмаған заңы. Ұлы даланың хатқа түспеген мәуелі  мәдениеті дер едік.
Халық –дана, халық-анаң, ақылшың
Жер сілкінісін болжайтын жануарлар
Мал шаруашылығы неге мандымай тұр?
Cөз ұрлау неге көбейіп барады?
Біздің Telegram каналына жазылыңыз
алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз
Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *
Халық –дана, халық-анаң, ақылшың
Казнетке DDoS-шабуылдар шетелден жасалған
2ГИС компаниясы қосымшаның App Store-дан жойылғаны туралы пікір білдірді
Геннадий Головкин — Эрисланди Лара жекпе-жегі қашан өтеді
Сатыбалдыұлының сыбайласына іздеу жарияланды
Машина жасаудағы өндіріс көлемі 6 есеге артқан – министр
Қазгидрометтің күн райына жасаған болжамы
Елімізде өткен тәулікте 69 адам коронавирус жұқтырды
«QULAN» коллекциялық монеталары сатылымға шығады
Ахмет Байтұрсынов және съездер
Қаржы пирамидаларының белгілері қандай?
Аяқ қамыр мен Бас қамыр
АҚШ елшілігінің қызметкерлері ұлы ойшылдың өлеңдерін оқыды
Жаяу Мұса. Деректі фильм
Экспорт тек мұнайға байланып қалмайды
Банктер активтері 40,3 триллион теңгеге жеткен
Жаңа экономикалық саясаттың бағыттары белгіленді
Бизнесті несиелеу оңды шешімге мұқтаж
Азық-түлік тауарларының бағасы 20,8%-ға өсті
Төлем теңгерімі профицитпен қалыптасты
Банктердің қарыз қоржыны өсуде
Бірінші жартыжылдықта жалпы ішкі өнім 104,3% құрады
Көкшетауда жылу тарифі көтерілді
Жетісу облысының Кербұлақ ауданына жаңа әкім тағайындалды
Каспий жағалауындағы өрт «Ақжайық» табиғи резерватының аумағын шарпыды
Ақмола облыстық сотының төрағасы тағайындалды
Қарағанды облысында 1 млн га жер мемлекет меншігіне қайтарылды
Павлодарлық полицейлер 10 келіден астам түрлі есірткі тәркіледі
Индер ауданына жаңа әкім тағайындалды
Абай облыстық сотының төрағасы тағайындалды
© 2010-2020 Copyright. Kazgazeta.kz.