kk kk kk ce kk ru zh ru de kk el en hbs_lat kk ru kk kk kk en ru mk kk ky kk kk kk kk kk ru ky zh ru be kk kk ru kk es kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk bg kk kk ru kk ru en diq kk pl kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky mn kk kk uk mk kk kk ru it kk ru ru mk de ja kk kk ru kk kk it ar uk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk ru uk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk de kk uk ky kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk mr kk ru ru kk kk kk kk kk kk kk uk kk tt kk kk it kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk bpy kk kk kk kk kk kk kk zh kk uk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk ru en kk uk kk kk tl kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk uk kk kk kk ru kk kk kk kk ru uk kk mk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ce kk hbs_lat en kk ru
Патофизиология пәні, мақсаты мен міндеттері және оларға жету
Қан плазмасындағы майлар мен липопротеидтердің алмасулары.
Қан плазмасында негізгі липидтер болып май қышқылдары
сфингомиелиндер, бос холестерин және май қышқылдарымен
Ересек адамның қан сары суында барлық липидтердің
түрінде болады: соның ішінде 45% үшглицеридтермен, 35%
фосфолипидтермен, 15% холестеринмен байланысқан болады.
Бос май қышқылдарының мөлшері 5%-дан аспайды. Қан
Липидтер қан плазмасында нәруыздармен байланысқан
әлбуминмен байланысқан. Қалған липидтер - ҮГ, ФЛ,
глобулиндермен байланысып, липопротеидтер кешенін құрады.
Плазма липопротеидтері бауыр ұлпасында және ашішектің
эпителий жасушаларында құрылады. Липопротеид бөлшектері
орталық үшглицеридтерден, холестерин эфирлерінен құрылатын
май тамшысынан (ядросы) тұрады. Ол сыртынан нәруыздан және
полярлық липидтерден (ФЛ мен бос холестерин) тұратын
қабықпен қапталады. Ол басқа жасушалардың мембраналарынан
Липопротеид қабығының маңызды бөлшегі болып нәруыздар
(апопротеидтер немесе апо} есептеледі.
липопротеидтер (ТТЛП), немесе B-липопротеидтер (B -ЛП);
аралық тығыздықты липопротеидтер (АТЛП) және жоғары
тығыздықты липопротеидтер (ЖТЛП), немесе a-липопротеидтер
қабылдағанда ӨТТЛП мен ТТЛП-де холестериннің деңгейі
көтеріліп, үшглицеридтердің мөлшері азаяды.
Дені сау адамдардың қан плазмасында аш қарынға
анықтағанда әрбір 1 литріне 0,8-1,5 г. ӨТТЛП, 0,2-0,75 г
АТЛП, 3,2-4,5 г ТТЛП, 2,7-4,3 г ЖТЛП болады.
Липопротеидтердің нәруыздық бөлшектерін апопротеидтер
( немесе апо) дейд3. Олар a- немесе B-глобулиндерге
ауыстырып, қанмен тасымалдануын жеңілдетеді. Ұлпа және
дәнекер тін жасушаларының сыртқы қабықтарында В және Е
апопротеиндерге арнайы рецепторлар болатыны дәлелденген.
Бұл рецепторлар апо В-сы бар (ТТЛП, АТЛП), апо Е-сы бар
(ЖТЛП) липопротеидтерді байланыстыра алады.
Фибробластардың, артериялардың тегіс ет жасушаларының
және лимфоциттердің сыртқы беттерінде ТТЛП бөлшектерін
байланыстыратын арнайы рецепторлар болады. Бір рецептор
байланыстырады. «Рецептор - ТТЛП бөлшегі» байланысы апо В
-ның қатысуымен болады. Ары қарай бұл байланыс жасушамен
мөлшермен 3 мин ішінде қоршалынып алынады. Есеп бойынша
ұлпа және дәнекер тін жасушалары ТТЛП-мен бірге тәулігіне
шамамен 1 г холестерин сіңіреді.
Ядросы бар қандайда болмасын жасуша бос холестериннің
бір бөлшегін өз мембранасын құруға немесе қалпына
келтіруге пайдаланып, оны артынан эфирге айналдырып
мембраналарының міндетті құрылымдық бөлшегі болады. Жасуша
холестерин эфирін ыдыратып, босаған холестеринді өз
мұқтаждығына (мысалы, жасуша бөлінгенде мембрана құруына,
стероидты гормондар түзуіне т. б.) пайдаланады. Сау
адамда барлық плазмадағы холестериннің 2/3-сі ТТЛП-ердің
құрамында болады. Тін жасушаларының сыртқы беттерінде
гиперхолестеринемия немесе гиперлипопротеидемия кездерінде
ұлпа және тін жасушаларының беттерінде рецепторлардың
болмауы немесе тапшылығы байқалады. Осыдан қан плазмасының
ТТЛП-рі жасушаға мүлде түспейді немесе аз түседі. Бұл ТТЛП
мен холестериннің деңгейі қанда көтерілуіне әкеліп,
атеросклероз және жүректің ишемиялық ауруы ерте дамуын
ТТЛП-ге арнайы рецепторлардың жасушаларда азаюы сыртқы
орта ықпалдарының әсерлерінен болады. Мәселен, тағаммен
көп мөлшерде холестерин мен қаныққан май қышқылдарын артық
қабылдағанда бауырда холестериннің тіпті аз жиналуының
өзінде оның жасушаларында ТТЛП-ге арнайы рецепторлардың
құрылуы тежеледі. Бұл липопротеидтердің қандағы деңгейі
көтерілуіне әкеледі. Адамның жасы ұлғаюына қарай бұл
ЖТЛП қаннан және жасушалардан холестеринді бауырға
тасымалдайды. Онда ол өт қышқылдарына айналып, өтпен
сыртқа шығарылады. Сол себепті ЖТЛП атеросклероз дамуынан
тамырларының қабырғаларына жиналуына және атеросклероз
- сурет. Липопротеидтердің организмдегі оралымдары.
Кейбір заттардың ТТЛП-ге тін жасушаларының сыртқы
беттерінде арнайы рецепторлардың түзілуін көбейтетіні
байқалды. Оларға холестирамин (квестран) жатады. Осындай
күшейтетін және холестериннің өт қышқылына дейін тотығуын
арттыратын жаңа дәрі-дәрмектер шығару атеросклероздан
сақтандыру мен оны емдеу, тәсілдерінде өте пайдалы болуы
Гиперхолестеринемия екі жағдайда дамуы мүмкін:
● тамақпен организмге холестерин көп түскенде, олар
мүмкіншілігінен артып кетуі ықтимал. Осыдан жануарларды
тым артық холестерині бар тамақпен қоректендіру арқылы
атеросклероз дамуын байқауға болады. (Н. Н. Аничков, С. С.
болуынан липопротеидтердің алмасуы бұзылады. Бұл кезде
гиперхолестеринемия негізінен эндогендік холестериннің
артық тузілуінен дамуы мүмкін. Бұл жағдайда тамақпен
холестериннің артық түсуі қандағы холестериннің деңгейін
атеросклероз да болмайды»— деген түсінік қалыптасқан (А.
Н. Климов, 1987). Тек атерогендік липопротеидтер, әсіресе
жасушаларымен өзара әрекеттесіп, атеросклероз туындатады.
Атеросклероз туындататын (атерогендік) липопротеидтерге:
төмен тығыздықты липопротеидтер (ТТЛП), аралық тығыздықты
липопротеидтер (ӨТТЛП) жатады. Олардың атерогендік қасиеті
құрамында апопротеин В-молекуласы (апо В-сы) болуымен
Жоғары тығыздықты липопротеидтер атеросклероз дамуынан
сақтандыратын болғандықтан антиатерогендік липопротеидтер
Атеросклероздың пайда болу және даму жолдарында,
липопротеидтердің өзгерістерімен бірге, олар мен артерия
қабырғаларының өзара қатынастарының және өзара әсерлерінің
бұзылыстары маңызды деп есептеледі.
Атеросклероз тұқым қуатын немесе жүре пайда болған
гиперлипопротеид- емиялардың нәтижесінде дамиды. Оның
даму жолдарында қан тамырларының ішкі қабығына артық
сіңбеленуге әкелетін қанда ТТЛП мен ӨТТЛП-дің деңгейі
көтерілуі маңызды орын алады. Бұл липопротеидтер қан
тамырлары қабырғаларындағы жасушалармен екі түрлі жолмен
● эндотелий жасушалары ТТЛП-ді сыртқы қабықтарындағы
арнайы В-, Е-рецепторларымен байланыстырып, ішіне сорып
1   ...   453   454   455   456   457   458   459   460   ...   600