kk en en en en en en kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk bg ky kk ru ru kk kk kk kk kk en en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk az kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en en en en kk en kk fr kk fr kk pt kk es kk en kk en kk pt kk en en bg kk pt kk en kk fr ru en kk kk kk es kk en kk en kk en kk kk kk kk kk kk kk ky bg ru kk en en en en en en en
Ашаршылық ақиқаты толық айтылған жоқ - Baq-orda - Ақпараттық портал
Welcome, Login to your account.
A password will be e-mailed to you.
Publisher - Бақ-орда - Ақпараттық портал
Көпшілік айтып жүргендей, қазақтың басына төнген зұлым аштық тек Сталин билікті қолына алған тұста басталған ба еді?… Бұл нәубеттің түп тамыры неде? Біз әруақтардың назасы мен келешектің жазасына, тарихтың қазасына ұшырамас үшін де бұл қасіретке талдау жүргізіп, келешек ұрпақ, ұлттық патриотизм үшін де ұлағатты іс тындыруға міндеттіміз. Олай деп отырғаным, қазақ даласында ертеде (VII-VIII ғ.ғ.) бүгінгі капитализмге бағытталған өз астанасы, өз теңгесі, жойқын әскері, ұлттық саясаты бар ірі феодалдық мемлекет болған. Олар күллі Шығыс Түркістанды қытайдың езгісінен азат етіп, Таң империясын да талқандап жеңген.
Шындығында, қазақ жеріндегі мамыражай күн кешіп жатқан халықтың сол кездегі тірегі – бай-манаптары болатын. Олар ел саясатын жүргізіп, өз елінің мәртебесі мен келешегіне көп нәрсе жасап кеткенін тарих ұмытпақ емес. Сөзіміз дәлелді болу үшін бір ғана мысал келтірейік. Сол аласапыран кезінде Жетісуды жайлаған, көзі ашық, шетелмен де байланыста болған Қали Ордабайұлы 1927 жылы «халық жауы» атанып, Астраханьға жер аударылып, жұмбақ өліммен қаза болған. «Дәу Қали» атанған ол Жетісудағы жеті арыстың бірі, Ресейдің саудагерлерін мойындатқан аса ірі кәсіпкер, меценат, Іле өзенінің сол жақ беті Қаройда жарты миллиондай қазақтың қисары қойын өсіріп, жүздеген ауыл, халқы көп қалалардың өзін асырап отырған. Алматы қаласындағы алғашқы ағаш үйді салдырған да осы Қали бай екен. Қали атамыздың сауда керуендері Орта Азия, Сібір, Қытай, Қоянды, Қарқара жәрмеңкесі, Жібек жолының сауда қалаларын түгел аралаған. Алматыдағы Горький саябағында ағаш отырғызып, ортасына ел демалар, құс қондырар көл жасап, қаладағы алғашқы мешітті, бала оқытар медресені де өз қаржысына салған. Салдырған мешіті бүгінгі орталық мешіттің қасында әлі тұр. Қали атамыз Мәскеу, Петерборда балалар оқытып, тәрбиелеген. Айта берсе, ол кісінің еңбегі ұшан-теңіз екенін әлі күнге айтады.
Халықты ашаршылыққа ұрындырмас үшін Қытайға ауған байларды кері қайтаруға жол іздеген. Қали байдың түпкі ой-байламы биліктегілерге ұнаған жоқ. Сондықтан да Қалиды қаралап көрсетіп, «қызыл белсенділер» қолымен одан құтылудың жолын іздейді. Мұны Қали Ордабайұлы анық сезіп, өзіне ниеттес, Варшава университетінде оқыған, орыс гимназиясы Қытай консулында, Қазақстандағы жоғары әскери кеңесте жауапты қызмет атқаратын саясаткер, Шығыс-Кәстек болысының тумасы, Шапырашты руының озық ойлыларының бірі Қанай Боранбайұлына жасырын барып: «Бауырым, халқымыздың басына қаралы күн туғалы тұр, бұлардың ойы бұзық әрі тым әріде жатыр», – деп мұңын айтыпты.
Қанай мен Қали бірігіп, қазақ елінің келешегі жолында күрескенімен, армандары жүзеге аспай қалған. Шет тілін білетін, өте білімді ұлт зиялыларының бірі Қанай Боранбайұлы да Голощекинге іс-әрекетінің қазақ халқына қасірет боларын ашық айтқандардың бірі болғандықтан, 1938 жылы «халық жауы» атанып, Магаданға жер аударылып, ақыры сонда атылып кеткен.
Иә, елінің қамқоры, озық ойлы Қали бай мен Қанай Боранбайұлының: «Кеңес өкіметі қазақты аштыққа итеріп, жоюды әу бастан-ақ жоспарлаған», – деген ойын мына бір ғана құжат фактімен растауға болады. «… 1930 жылы ауданда (Жамбыл облысының Шу ауданы туралы дерек) 65 бай және кулак сотталды. Олардың ішінде 40 отбасынан 71 жылқы, 11 түйе, 4 сиыр, 64 қой, 12 киіз үй, 4 кірпіш үй, 1930 жылы аудан колхоздарынан екі тісті соқа – 168, бір тісті соқа – 463, тырма – 351, мақта сеялкасы – 4, астық сеялкасы – 6 тәркіленді. 1930 жылдары көрші елдерге Шу ауданы тұрғындарының 60 пайызы аштықтан қашқан».
Соқасындағы бай тәркілеп алған 40 отбасындағы мал саны осы ғана. Бұл бүгінгінің орта шаруасы. Демек, сол кезде Голощекин аштыққа даяр, тақыр кедейлерді қалдыруының өзі көп нәрсеге айғақ екені айтпаса да түсінікті.
Тағы бір деректе: «Уже в 1930-31 г.г. в районе наблюдается признаки голода», – деп жазған. Бұл деректегі түйін: Қазақстанға ашаршылық ресми деректерде айтылып жүргендей, 1932-1933 жылдары емес, 1930 жылы-ақ келген. Еліміздегі 1934 жылы ғана аяқталғанын айтар, көргендер де көп.
Иә, айта берсең, дерек іздесең, Қазақстанда болған ашаршылықтың әлі де көп зерделеуді қажет етер көлеңкесі жетерлік. Өкініштісі сол, осы нәубеттен «қаралы» болғандар ақталды дегенімізбен, әлі күнге дейін нақты аттары ақталып, ел үшін жасаған ұрпақ ұлттық патриотизмді оятар ұлағатты еңбектері ел алдында ұлықталмапты.
Мүмкін сондықтан шығар, сол асыра жоспарлы сілтеумен «халық жауы» болғандардың өздері ғана емес, олардың ұл-қыздары да әлі күнге өз тектерін жасырып, көлеңкеде күн кешіп келеді. Біз жоғарыда өкінішпен еске алып отырған біртуар арда азамат Қали Ордабайұлының Гүлжаһан Қалиқызы атты бір қызы – өз аты-жөнін «Гүлжиһан Галиевна» деп өзгертіп, елімізде алғаш «КазРеставрация» мекемесін ашып, Қожа Ахмет Яссауи, Айша бибі, Қарахан мазарларын жойылудан сақтап, өнерді өсіру үшін «Гүлдер» ансамблін ұйымдастырып, «Алматы» эстрада студиясын ашып, алғашқы қазақ циркін өмірге әкелген қайраткер.
Рас, қазақ халқының бұрын тарихта болмаған, ең үлкен нәубет қыр- ғыны – ашаршылық туралы кейінгі ұрпақ тым аз біледі. Сондықтан 31 мамырды біз Қазақстандағы саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу, аза тұту күні деп белгілеп, кешенді іс-шараларды тұрақты жүргізгеніміз – қазақтың жаңа тарихына лайықты іс.
Мойынқұм ауданының Құрметті азаматы
Жазықсыз жазаланғандар – жадымызда
«Халық жауы» атанған қазақтың үш аруы
СІЗГЕ ҰНАУЫ МҮМКІН More from author
Сарыағашта 5 балалы келіншекті қайын атасы мен күйеуі үйінен қуып шықты
Жазушы Кемел Тоқаевтың кітабы әзербайжан тілінде жарық көрді
Жаңа оқу жылында 90 мыңға жуық студентке жатақхана жетіспеуі мүмкін
Әдепсіз әншілер сахнадан 5 жылға шеттетілуі мүмкін
Your email address will not be published.
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
Басты назарды өңірлерге бөлеміз – «Samruk-Kazyna…
«Қазфосфат» ЖШС жаңа басшы тағайындалды
Былтыр 3 мыңнан астам ер адам декретке шыққан
Асқар Жалдинов «5:32» сериалын түсіргендерді сотқа берді
Таразда «қант әперемін» деп тұрғындарды алдаған…
Тамара Дүйсенова Жамбыл облысына іссапармен келді
Болат Назарбаев пен оның бірінші әйеліне қылмыстық іс…
Жақын арада аудан әкімдерін де халық өзі сайлайды – Ерлан…
Толығырақ Өзге жазбалар No More Posts
Дзюдодан Азия чемпионаты: Қазақстан құрамасы үшінші орын
Дзюдо: Қазақстан жалпы есепте 4-орынға тұрақтады
Бибісара Асаубаева Азияның үздік шахматшысы атанды
Данияр Шамшаев – Азия чемпионы!
Алдыңғы Келесі 1 of 7
Қазақстан-Ресей шекарасындағы төрт өткізу пунктінде кептеліс…
Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлыбританияның жаңа королі ІІІ Чарльзді…
Мақпал Жұмабай ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрінің…
МУЗЫКА ҮЙІРМЕСІНІҢ ТҰЛҒАНЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ РӨЛІ
Алдыңғы Келесі 1 of 85
© 2022 - Baq-orda - Ақпараттық портал.Baq-orda.kz Куәлік № KZ95VPY00051766 Барлық құқықтар қорғалған. Белсенді сілтемені пайдаланыңыз: https://baq-orda.kz
Welcome, Login to your account.
Forget password? Remember me
A password will be e-mailed to you.