kk kk kk ru kk ru cv ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk be kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk be be kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk kk kk kk uk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk lez kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ko kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk mk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk krc ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk
ПЕРІШТЕЛЕР ЖОЛ САЛАДЫ ЫМЫРТТА... - Juldyz journal
Секілді бейне бұл көне шаһар
Есіл ер жатыр қапыда кеткен
Ғалым да жатыр құшақтап өлген
Сан басты жел кеп шайқардай.
Мынау оба – көне шәрдің орыны,
Құрған мұнда талай дүрлер патшалық.
Тастың бәрін сары тістей тат шалып.
Дұға оқимын мінәжатты пірше ұйып.
Қыш дуалдан төбесі ойық бас қана
Шаһар жатыр өлген пілдей жығылған…
Сансыз керуен – Қытай, Ұрым, Қырымнан
Ашқаны анық анау өлі қақпаны…
Бұл түріктің астана – Бас қаласы! –
Жатты дейді дәргейіне бас ұрып!..
Не сұраса, – сұрапты ұлық Алладан.
Дінін шату, жерін сату болмаған!..
Болса, шіркін, уақыт менің ырқымда,
Шәрді қайта сыйламас па ем елге ана?! –
Бір кездегі шулы астана жұртында
Қазақ түгіл, Он екі ата Байұлы,
Қайтем енді, бермей қойса тізгінін?!
Бәрі осылай қалар болса адыра,
Құрып кетсін, құрып қайтем – патшалық?!
Ақиқат-нұр қашан тамар – іш жуар,
Ғұмырды әрең сүріп келем амалдап.
…Тас-қамалдан қалғаны осы – қыш дуал,
Шөлмек-шаһар, күнің ертең не болмақ?..
Тіс-түрен жеп, қорлық көрсем күштіден,
Пана табам адыра қалған қорғаннан.
…Ай туғанда өлі шаһар үстінен,
Ұлыған үн шығады ылғи сол маңнан…
Жоқ пендемін мазмұным мен маңызым,
Арманды айтып тауыса алман іштегі.
Желкемнен кеп жабысқанда сан қасқыр,
Ешбір опа таппасам да өлеңнен,
Жел-сөзімнің болмаса да құны түк,
Ай астында тұрғанымда көрер ме ең –
Арттан – дұшпан, алдан аран қысқанда,
Ешкім менің мүсінімді қашамас,
Есімім де берілмейді еш көшеге…
Құлпытасқа соғылғанда жай тасы,
Аза-жырым оқылады «хатым» боп:
«Руы – Адай, Мұңал-Жары тайпасы
Светқали Нұржанұлы жатыр» деп…
Мен фәниден таппадым еш Жарасым,
Күйе жағып, айтпасам да балағат.
Қарсы алады – қабірстан-жамағат!..
Қалады артта Алматысы, Ақтауы,
Бір көгершін аһ ұрмайды саһарда.
Күнә шығар бір шайырдың жатпауы –
Мынау байтақ «ит үрмейтін шаһарда»?..
Өгей өмір тоқтатқанмен күймесін,
Сөнбей жанар періштелер жаққан шам!
Ақиқатпен – Бақи-Бақпен Үйлесім
Табам ба деп аттанамын, – аттансам…
Руһбандар* жеңіл қойып сұрағын,
Бір жас шайыр – жағып жүрек-шырағын,
Құлпытастан отырса оқып жырымды!..
Мен көне шаһардан табылған –
Кірпігіне Ай құя салған жас қатқан,
Бүртігіне қайғы ұя салған бес батпан;
Шербет пен ас татқам.
Содан бері тулап қаным,
Жанға айналдым асқақ, паң!
Ай астында қалт-құлт етіп
Жанарға нажағайлар жаңқа салып,
Санамда қасиетті кәламның аңқасы ағып,
Мен, сөйтіп тап болдым ғажапқа,
Шықты Рухым – азатқа:
Енді сол өсиетті Кәламды
Жұққызғым кеп жүр жарамды –
Саят Ыбырайға Жазықсыз адамның көз жасын төкпе!
Ай астында бір көл бар –
Ортасында алуа, шекер бар –
Мен қайтейін сенің адыра сәніңді!
Өмірінде бір қақпаңды ашпаған
Неге менің ауыртасың жанымды?
Толғау айтып тоғыз ханды жоқтаман,
Бір жағымнан Жайық та тұр демігіп.
Ол да аждаһа болды бүгін – кекті аран,
Қаңқам менен қабыртқамды кеміріп.
Қандай мұра қалды екен деп тектімнен?..
Әз Жәнібектің «Аққу көлін» іздемен –
Ортасына алуа, шекер төктірген.
У-қайғыға кетті айналып ол шекер,
Мәскеу жаққа көшкеннен соң бар сәнің.
Қайтара алман төксем де оны қанша тер,
Ойран-орда жоғын таппай шаршадым.
Жау боп алған толқыны да Жайықтың,
Бедірейіп міз бақпайды жартасы…
Ханша мінген сонау алтын қайықтың
Қалмағанын білем жарты жаңқасы…
О, осы сәт шықты көзе алдымнан,
Әз Жәнібектің қызы құсап бұралған.
Алиіндігін сары алтынға малдырған,
Ал бүйіріне аят жазған құраннан.
Мұнша шексіз қонғаны ғой қолға да еп.
Шандоз шебер жазған және айшықтап:
«Жазықсыздың жасына ортақ болма!» – деп.
Мерт жұрт ем ғой – Сауап пенен Обалға,
Сенбес едің, тұр ғой, міне, көз көріп.
У қосылса ішіндегі халалға, –
Көзе түсі кетеді екен өзгеріп.
Шеберлікте шек жоқ еді не деген,
Беу, Сарыайшық, құпияңды тербей бер!
Шаппай кетті, – дегенге енді сенбей көр!
Көрді бәрін Ақ Жайықтың өзені,
Сондай да бір бастан өтті ғажап күн!..
Ұстап тұрып мынау жұмбақ көзені,
Ұқсаттым мен Жүрегіне ҚАЗАҚТЫҢ.
Жасаған ед ол жүректі басында
Дәл өзіндей мінсіз қылып –
Аман жетті ол өлмей осы ғасырға,
Ішіне сан у құйса да құнсыздар.
Бәрі де айқын менің көңіл-дүрбімде,
Жан-жағымнан қамаса да қилы ұғым.
Ішпей жеттім жаттың улы пиғылын.
«Енді бізге не болды-лап?..» – зарлаған
Жұтты қазақ у-қармақты арбаған,
Аузындағы шабақ құсап жайынның.
Ей, жүрегім, халал менен харамға
Сүзгі салған қасиетің көшкен бе?
«Жазықсыз жас төкпе!» – деген Кәлам да
Бұл күндері бүйіріңнен өшкен бе?..
«Не қалды, – деп, – бабам жаққан отынан?» –
Ойдың талмап оңашада малтасын,
Ақ Жайықтың жағасында отырам,
Қажып шолып астанамның қаңқасын.
…Ай туғанда көзе құсап –
Боздайды-ай кеп, өші бардай қайғымда.
алтын қайық мінген қыз
Сыңси жылап жүреді ұзақ айдында…
Жүрегіңнен қазып не бір көркем кен,
Табаламай мыстан қыс пен мекер күз,
Күнге де әлі жетерміз –
Тек менімен тең тербен,
Соз қолыңды желкендерге жел керген.
Құс жолының толқынында Ай ықты,
Ақ Жайыққа салып жүрек-қайықты,
Сарыайшықтың қабырғасы Серт өрген,
Сыбырлайды сиқыр сырмен желкемнен.
«Көз жас» дейді судан ұшқан пәк буды ел…
Әз Жәнібек шекер төккен «Аққу көл»…
Жүзем мен де еркеммен…
Елестейді Сыпыра жырау теңселген…
Жұлдыз біткен шекер сынды көл көмген…
Інжу шұғыла төгіледі Жайыққа,
Күміс сәуле себіледі қайыққа –
Алтын Отау тіккен Айлы өлкемнен!..
Ей, Маралтай, есіңе алшы, бауырым,
Сол баяғы Алтын Орда дәуірін.
О, ол шақта Сарыайшық-тын Астана! –
Шекесінде Қос Айы бар қос бала
Жайық жақтан көтеріле жылы ауа,
Көшелерді кезуші ек қой түн ауа.
Екі бала, екеуі де бұйра бас,
Екеуі де әнге, жырға, күйге мас.
Күбір-күбір тіл қатса аспан көктеңбіл,
Көк күмбездің сары айшығы төккен нұр.
Көзімізде тылсым ғаршы бүр жарып,
«Аққукөлге» жетуші ек-ау ұрланып.
Аққукөлде жүрген сынды жүзіп үр,
Келетін-ді Әз Жәнібектің қызы бір.
Күллі ғалам сөйлеп сонда құс-тілде,
Қыз жүзетін алтын қайық үстінде.
Алтын аққу берердей-тін бізге Антын!
Алтын жалын орап алып көл үстін,
«Қоңыр салқын шығар-ды үні бейістің».
қажеті не шырақ ап,
Тал ішінен тұрушы едік сығалап.
Жан лүпілін жақын жерден естірсің,
Хан қызына ғашық болған қос қыршын!
Қос пәруана жүрек қылып қанатын,
Жалғыз отқа лүпілдетіп қағатын…
Көз жанатын орап алып қызды отқа,
шаруасы жоқ біз жақта…
Ол сезімді ұмытуға еш хақым жоқ,
Содан бері кетіп ек біз ақын боп.
Сарыайшықты тауысқанша Жайық жеп,
Біздер содан үлгергенбіз шайыр боп.
Көп ұзамай қыз да кетті ғайыпқа,
Қайық та жоқ – қалды алтын Ай Жайықта.
Алтын қайық, Алтын Орда отын боп,
Жаңқалары жан-жаққа ұшты қоқым боп!
Ара-тұра елесі ұрад тек қана,
Жер әуірі шарпылғанда көкке ана…
Шәр көрінед – күмбездері көк тіреп,
«Алтынкүрек» жеткен шақта от күреп!..
Көл көрінед – шекер төккен, бал төккен,
Кездерде бір Ай сәулесі жалт еткен!..
Алтын қайық мінген қыздың Елесін,
Сәуірлі түн жарқылдаса, – көресің!
Сілкінеді кейде қорым күл басқан,
Сәтте ғана Шолпан мен Ай ымдасқан.
Сырды әшкертіп – жыртылар-ды көк перде,
Көктен күзде аққу сыңсып өткенде…
Біздік Сырды тек аққулар білген ед,
Ұшты олар да гүл-жүрегін күл бөлеп.
Екі шайыр есеңгіреп жүрген ед,
Сарыайшықта көмілмеген мүрде көп,
Сол мүрделер арасынан Сүлде боп
Ай туғанда көтерілер Екі Елес –
Алтын қайық мінген қызбен некелес.
Ақ Жайықта жүзер жалғыз Ай ғана.
жыр оқиды Қос Сүлде,
Үні, жыры естілмейді ешкімге.
Жыры естілед – соғарда тек от-боран,
Алтын қайық, Ақ Шаһарын жоқтаған!
Өлі Шаһар киер қайта сауытын!
Ал қос шайыр қыздың алтын табытын
О, сол шақта (болған сәті ол Бақтың кез!) –
Көрінеді сары айшықты Ақ Күмбез!
Ай астында Ақ Күмбезді құлатпа,
Қос пәруана, ғашық – жалғыз шыраққа!
Уай, сол сәтте Ғаршыға ұшар ақынды ап –
Алтын қайық – алтын шырақ лапылдап!
Ханның қызы қос шайырды қарсы алад!..
Қылдым дұға Таң жұлдызы жанарда:
«Мұқтаж қылма мені, Алла –
Ниеті құлаған пайда жырарға,
Түрі – мұз-беден, тынысы боқта –
Мұқтаж қылма мені, Алла –
Жаны былғанып жаманға –
Еліне, дініне, піріне қарсы
Хас Пірін соттатқан елбастыға –
Мұқтаж қылма мені, Алла!..»
«Өрге жеткізіп ыйығымдағы жүкті аз-көп,
Өтейін, Аллам, Өзіңе ғана мұқтаж боп!..»
Бұл неғылған Көз еді –
Төрімнің нән қақпасына жақындап,
Жұлдыз-тісі сақылдап тұр, сақылдап –
Бұл неғылған Көз еді –
Жүрегіме де сүңгіп барады –
Нұрсыз, сұрсыз обжыландай бозарған.
Бұл неғылған Көз еді –
Жатқа сататын атакүлдіктің тыс-түгін,
Боққа сататын ататүндіктің іш-құнын,
Антқа тігетін атакіндіктің ұстынын!
Лыпасын бетперде ғып киіп,
Танытпай тұрған ұсқынын –
Бұл неғылған Көз еді?..
Бәрі де шатылып, бәрі де атылып, бәрі де сатылып –
Тұл қалған бұ қуыс!
Бітей салатын түрме-құрдымын –
Топырақ таппай тұрғаным-ай –
Бұл неғылған Сөз еді –
Мұның бір аты – Өсек, бір аты – Ғайбат,
Шегеді Ақ Жүректерге сұрапыл айбат!
Бұл Сөзден сүйкімді шығар Сұмпайы сәл –
Салмағынан мұның нар түгіл, піл қайысар!
Бұл Сөзден әдепті шығар Сұмырайдың да өзі,
Сол Сөзден сөз естіп шошыған Құмыр-Айдың безі!..
Ең аяулы жерін мұздан суық, бізден өткір Сөз қарып,
Жұлдыздардың да жүректері кеткен қозғалып!
Бұл Сөздің сұрапылы мен сесінен,
Жер талай аунап кете жаздаған осінен!
Күллі дерт біткен таралған осы Сөздің ышқырынан,
Күллі өрт біткен жаралған осы Сөздің ұшқынынан!
Сөнген: ділдің дір еткеніне бөленген мәңгі ышықтар да,
Өлген: гүлдің жүректеріне бөленген таңғы шықтар да!
Бұл неғылған Сөз еді –
«Құсілім» заманнан мүсілім заманға дейін улаған,
Атамзаманнан атомзаманға шейін шулаған?!.
Бір сөз бар – тірі Сөз: ғаламның қуысында,
Кәлам мен Қаламның уысында –
Сұмырайдан да сұмпайы Сөздің суығын біртұтас жоятын!
Моласына құлпытас қоятын – бір Сөз бар!
Бір күнім озып бір күннен,
Сол Тірі Сөзді, сол Ұлы Сөзді таппай жүрмін мен!..
Не жазып қойдым бұл күнге?
Сыртқа бұрылсам, – қабағандай арпылдап,
Ыққа бұрылсам, – обағандай жар тырнап;
Сөгіп барады қабырғаны мына күн,
Сөніп барады қабырғада шырағым…
Терістік беттен ұрып құйын ұлып кеп,
Қап-қара бұлттар тұлып боп тұр. –
Күдерім қалса, – үзіп тынбай тоқтамас,
Сүйегім болса, – мүжіп тынбай тоқтамас:
Сатымсақ достың көздеріндей – азулы,
Сақынсақ қастың көрлеріндей қазулы;
Екіес қатынның көңіліндей құбылғыш,
Нәкөс жақынның пейіліндей бұзылғыш;
Құтты ұрлаған вор құсап,
бұт бұлдаған қар құсап;
Қырық бір мәрте қысқа күнде құйқылжып,
Көрсетіп бақты тұтжалаңаш сиқын жұт.
Осындай боп тұр пешенеме біткен күн,
Сақ-сақ күледі бұлтты жүндей түткен жын;
«Кетер, – деп қоям, – күн жаманы». – Нақылдап,
Бір сүргін, бірақ жақын қалды тақымдап.
«Адам жаманы, – үстейді әкем, – кетпес», – деп,
Нажағай, бейне, топандағы отты ескек.
Парақтағанмын Хақтың көне кітабын:
Бұл жолғы Сүргін білем бәрін жұтарын!
Маңдайға жазды тапжылтпастай Алла сын,
Білемін бұдан жаман да аман қалмасын!
Өтінде тұрмын құтырынған құйынның,
Дал-дұлы шыққан үстімдегі киімнің.
Не жазды Тәңір пешенеме – еншіме, ал? –
Жаманы жанның, бәлкім, осы мен шығар?
Келсе екен тездеп сол Сүргін! –
Білдіргей маған: көршім – Кім?..
Зұлман күш тұр ғаршы жақта сап құрап,
Ай көрінсе, жұлдыздармен атқылап.
Діл-көзімде болғандықтан Нұр басым,
Зұлман күштің көрем қара сұлбасын.
Аққан жұлдыз – атқан жұлдыз: тізбек-оқ,
Тас Сұлбаның шашады-ай кеп іздері от.
Жұлдыз-жебе Ай тәніне қадалса,
Қан-сәуле ағад – жараланған маралша.
«Не көздеп жүр, – деп ойларсың, – ылаң жау?» –
Бар мақсұты – Айды көкке шығармау!
Құртуға жау болған сайын қанша ынтық,
Ай туады көкті нұрға малшынтып!
Бұлт та кейде қанаттары далпылдап,
Айды атады найзағайы жарқылдап!
…Маған да жау оқ кезейді қай шептен,
Қасіреттен кенде емеспін Ай шеккен…
Шомыламын кейде қанды жасыма,
Тазғараның боғы тиіп басыма…
Жарқылдайды тисе басқа саңғырық,
«Ол – жұлдыз!» деп салады айқай Жаңғырық.
…Құзғын біткен тамып жатыр баққа ана,
Жаралы Айдың қаны құсап қап-қара…
Жеңе алмайтынын мені өлім:
Күн түбінен атқан жебе едім –
Аппақ бір Сәуле себемін.
Бір тамшы дәру егемін.
Тас түнін нұр боп сөгемін.
Осы ісім тәмам болғасын –
Ал оған дейін, біле жүр,
Жеңе алмайтынын мені өлім!..
Маған мүлде керектігін басқа хәл,
Кімге не деп ұқтыра алар қасқа тал?
Өрт жұтқызып, дерт жұққызып, мені де
Сиқыр сырлы сырға таққан шұбыртпа.
Періштелер жол салады ымыртта…
Ал ол жолды көре алмайды нас-надан,
Біте жаздап қалады тек тасқа жан.
Ол жолменен қыдырмайды ымыртта –
Өмірзая екеумізден басқа жан…
Алыс кетіп нас-надан мен малғұннан,
Шабыт алам жұпартүкті шалғыннан.
Таң-саһарда енгізеді жұмаққа –
Шолпан менен Ұлпан шығып алдымнан.
Бұл бақытқа тұра алмайды жан шыдап,
Мәләйіктер келіп жатыр хәл сұрап.
…Таңда оралам жұмағымды қалдырып,
Жүрегімнен жұлдыз исі тамшылап.
Кешке дейін кеусенің жеп, у ұртта,
Өмірзая қарсы алғай тек ымыртта.
Келмей қалып жүрмес пе екем бұ жұртқа?..