kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk ru kk de kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk av kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk myv kk de ca myv kk de oc myv kk de sl kk ru ru kk de ca kk de eu kk de fr kk de fa kk de fr kk de oc kk de oc kk de fr kk de en kk de oc kk de oc kk de oc kk de oc kk de fr kk de oc tg de uk kk de ca kk de fr kk de en kk de ca kk de fr kk de ta kk de ca kk de id kk de ru kk de de kk de de kk de oc kk de eu kk de fr kk kk kk
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Сөз Мағауин Мұхтар ақсақалдың мемуарлық хамсасы хақында
Адырнасы шайы жібек окқа кіріс-ті,
Айдаса - қойдың көсемі,
Сөйлесе - қызыл тілдің шешені,
Ұстаса - қашағанның ұзын құрығы,
Қалайылаған қасты орданың сырығы,
Билер атты би соңы,
Буыршынның бұта шайнар азуы,
Бидайықтың көл жайқаған жалғызы,
Бұлұт болған айды ашқан,
Мұнар болған күнді ашқан,
Арасын өтіп бұзып дінді ашқан
Бұны жазушының өзі «Таза далалық поэзия!» деп бағалай келіп, «Бұл жолдар тек қазақ тілінде ғана сұлу, қазақ оқушысына ғана түсінікті. Мұздай ызғарлы ауыр сауыт киген батыр көтермелеу үшін өзін номадтың түсінігіндегі ең әулетті, ең құрметті деген зарттарға балайды. Тарпаң тағыны ұстар ұзын құрық, ақ орданы сүйеп тұрған әшекейлі сырық, жас бураның тал қайзар өткір азуы, қыранның жембасар тырнағы, – алтын да, күміс те емес, бірақ алтыннан да, алмастан да салмақты, іріктеліп, екшеліп алынған образдар» екенін айтады. Айтып-айтпай, жырау өз бейнесін «Бұлұт болған айды ашқан, Мұнар болған күнді ашқан, Мұсылман мен кәуірдің Арасын өтіп бұзып дінді ашқан» деп шалқи суреттесе де, зор ақындық қуат бар соны жыр.
Кешегі өр Маханбет «менді» былай толғайды:
«... Мен - мен едім, мен едім!
Екі тарлан бөрі едім».
Тағдырлы кезең тартысының айшықты образы. Ағайын арасының бітіспес кек пен наласы ғана емес бір қауымның үні. Бүгінде бір тарихтың шежіресі іспетті.
Ал, кеше ғана «Мен – отпын», «Мен – күнмін» деді қазақ ақыны Мағжан Жұмабаев. Әрине, өзі де кім қанша су құйса да сөнбейтін от, күндей шұғылалы, сәулесі алысқа кетер ақын еді. Ол өзін ғана айтып тұрған жоқ-ау деймін. Өзімен замандас «Алаш» зиялыларының рухани потенциялын, бір халықтың мүмкіндігін айтып тұр деп білеміз.
«(Мен) Қараңғы қазақ көгіне
Өрмелеп шығып күн болам,
Күн болмағанда кім болам»!
Мұнда да жасырын «мен».
«Алмайтын күнде тыным, түнде тыным,
Мұсылман, Мұхаммедтің үмбетімін»(М.Мақатаев) деп жырлайды.
Бұл «меннің» барлығында ақынның мақтануы, көкірек керуі, халыққа мұрын шүйіре қарауы тұрған жоқ. Керісінше, халықты ояту, халыққа серпін беру, болған істі жеткізу, кесек адамгершілік қасиетті ұғындыру жатыр. Біз оқып отырған «мені» бар шығарманың қай-қайсысының халыққа берері қуаты, биік мұраты бар өр рухты, асқақ жырлар.
Мұхтар ақсақалдың мемуарына «Мен» деп тақырып қоюы шығарма сюжетіне өз өмірінің арқау болуы тұрғысынан да заңды еді. Ұлт руханиятына, тарихына, сөз өнеріне қосқан ерепайсыз еңбегі жазушының осы жолдағы тәжірибесі, көрген-білгені, қажыр-қайратының шежіресі болған әйдік еңбектің бұлай атауы жарасып-ақ тұр. Себебі, жоғарыдағы тарихи «мендердің» қай-қайсысы да өз мемуарлық деталдары негізінде жазылған.
«...керек десеңіз, мемуарлық сыпат шығарманың сыртқы пішіні ғана. Негізгі тақырып – ғалым-жазушының өзіндік, таза қазақы көзқарасы тұрғысынан байыпталған қилы заман – орталық ХХ ғасырдың екінші жарымы» дейді Едіге Мағауин. Айтып-айтпай, «Мен» жанышталған жәдігерді тірілту, күсталанған тарихтың шамын жағу, ұлтты ояту, халықтың рухын серпілту жолындағы күрес шежіресі. Соның ыстығы мен суығы, машағат-азабы, жан дүниенің күзелісі. Бір сөзбен айтқанда, бір тұлғаның кешірмесі емес, тұтас бір дәуірдің рухани келбетінің айнасы.
Сондықтан да, ақсақал Мұқтар Мағауиннің «Мен» роман-хамсасы – қазақ поэзиясындағы «мен» деген асқақ рухты, Тәңір Тағаладан берілер әділетшіл қайратты мінезді прозаға алып келуімен әдебиет тарихында қалатын ұлы шығарма.
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
Мопассан мен Әлібекті не байланыстырады? Немесе «Қағаз кемеден» түйген ой
Жас жігітке өмір туралы ашық хат
Күліп отырып, күрсінесіз бе...
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
«KitapTime – 2022» жалпы республикалық кітап фестивалі өтті
Бахман Гобади. Күрд киносын жетім балаға ұқсатамын
«Алтын сақа» байқауы мәресіне жетті
«Абай жолының» аудармасына Әуезовтің көңілі толмаған
Елордада өткен «Күй жәрмеңкесінде» Жамбыл жырлары оқылды
Шерағаңның туғанына 90 жыл
Ел қай кезде түзеледі?
Ахмет Салах әл-Мәһди. Күтпеген «келімсек»
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Ахмет Байтұрсынұлы: «Амалыңды түзет, түземесең, ешкімге кінә қойма»
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Махат Садық, Ескерткіштер – ел тарихы
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Шалқар Дәулеткелді. Қыркүйек айының сарғайған жапырақтары
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу