kk ru kk ru ru ba ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk bg kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk ru es en ru kk ru ru ru ru it ru uk kk kk kk ru ru kk mk mk mk ba kk kk kk kk bg kk ru ru kk kk kk en en
Қан айналымы теориясының даму тарихы | Slides.kz
Биология мен медицина үшін қан айналымының ашылуына тең болатын ашылуды атау қиын. Ол дәрігерлердің көптеген аурулардың пайда болуы туралы түсінігін түбегейлі өзгертті, оларды емдеу әдістерін өзгертуге түрткі болды.
Бүгінгі күні омыртқалы қан айналымы орталық қан айналымы органы — жүрек қосылған тамырлардың тұйық жүйесінде жасалатыны жақсы белгілі. Сүтқоректілерде қан тамырлары екі тұйық, тек жүрек арқылы, қан айналымы шеңбері — үлкен және кіші болады. Қан айналымының үлкен шеңбері бойынша қан жүректің сол қарыншасынан өкпені қоспағанда, дененің барлық органдарына ағады және капиллярлардан өтіп, оң жүрекшеге түседі. Оң жақ жүрекшеден оң қарыншаға өтіп, қан кіші қан айналым шеңберіне қысқартылады. Кіші шеңбер бойынша қан оң қарыншадан өкпе артериясы арқылы өкпеге ағады. Өкпенің капиллярларынан өтіп, төрт өкпе көктамыры бойынша қан сол жүрекшеге құйылады. Одан сол қарыншаға өтіп, ол қайтадан үлкен қан айналымы шеңберіне түседі. Өкпе артериясы-бұл көктамырлық қанды көтеретін жалғыз артерия, ал өкпе веналары-артериялық қан бар жалғыз Вена.
Жүрек бойлық және көлденең қабырғалармен төрт камераға бөлінген қуыс бұлшық ет орган. Ұзына бойлық аралық жүректі оң және сол жаққа бөледі, көлденең-осы бөлімдердің әрқайсысын жүрекше мен қарыншаға бөледі.
Сол қарыншадан қан айналымының үлкен шеңбері басталатын аорта кетеді, ал оң қарыншадан — кіші немесе өкпе қан айналымының басы болып табылатын өкпе артериясы.
Артериялар-бұл қан жүректен капиллярларға ағатын ыдыстар. Қолқадан бастап, әрбір артерия өз кезегінде кіші артерияларға тарамдалған аз диаметрлі артериялық оқпандарды береді. Капиллярлар артериялық және веналық жүйені қосатын ең ұсақ тамырлар болып табылады. Қан айналымының үлкен шеңберінде капиллярлардың қабырғалары арқылы қан мен тіндердің арасында зат алмасу, ал кіші шеңберде — қан мен ауа арасында газ алмасу жасалады. Веналар капиллярлар желісі арқылы қан жүрекке оралатын ыдыстар болып табылады. Қан айналымының үлкен шеңберінің капиллярларынан қан ұсақ веналарға — веналарға түседі; құйылып, олар кіші веналарды құрайды, содан кейін үлкен диаметрлі веналарға құяды. Ақыр соңында барлық көктамыр қаны екі ірі көктамыр діңіне жиналады — жоғарғы және төменгі қуыс көктамыр, оң жүрекше құяды. Қан айналымының кіші шеңберінде өкпе капиллярлары ұсақ көктамырға өтеді, олардың қосылуынан сол жүрекше құятын төрт өкпе көктамыры пайда болады.
Осының бәрі-қан қозғалысы туралы жалпыға мәлім болған ережелер. Тарихи тұрғыда қан айналымы туралы мәселе өте қиын болды. Ол көптеген ғалымдармен шешілді және ол шешілгенге дейін көп уақыт өтті. Бұрын мәйіттерді ашқанда біз қан жүйесінің артериясы ретінде білетін түтіктер туралы айтқан болатын. Және бұл ішінара түсінікті, өйткені мәйіттегі бұл ыдыстар қан емес, ауамен толтырылады. Бірте-бірте қан айналымы туралы ілім қазір тұрған жағдайға келді.
2. Гарвейге дейін қан айналымын зерттеу
Қан айналымы туралы ілім – еуропалық жаратылыстанудың жаңа заманының өнімі және физиологиялық көріністердің осы үйлесімді жүйесін құрумен біз У. Гарвейге міндеттіміз деп жалпыға танылған деп санауға болады. Қанайналым Гарвейінің ашылуы (1628) тарихшылардың, физиологтардың, клиницистердің басым көпшілігімен түсіндіріледі, онда жалпы ғылыми физиология және қанайналым физиологиясы басталады. Мұндай көзқарастың пайдасына дәлелдерді келесідей жасауға болады. Гарвейді зерттеудің тақырыбы қан айналымы болды, яғни екі оқшауланған қан айналымы шеңберінен тұратын жабық жүйе бойынша қан қозғалысы. Әрбір тұжырымның негізінде эксперименталды бақылау және математикалық ҚАЛАУЛАР, жаңа, тәжірибелік білімнің маңызды құралдары жатты. Жалпы дәлелдер жүйесі, ғылыми ойлау стилінің өзі автордың және оның замандас Френсис Бэконның әдіснамалық қондырғыларының жақындығы туралы куәландырады. Мұнда біздің алдымызда данышпан ақыл-ойдың болжауы және іргелі дәлелдерді қажет ететін жұқа гипотеза емес. Біздің алдымызда кейіннен физиологияны, содан кейін жүрек-қантамыр жүйесінің патологиясын зерттеуге негіз болған жүйелі және мұқият әзірленген ғылыми-зерттеу бағдарламасы бар. Зерттеудің методологиясы да, және Гарвеммен анықталған және нақтыланған фактілер кез келген ескертусіз қан айналымы туралы қазіргі заманғы ілімге кіреді. Осы мағынада барлық алдыңғы кезеңді қан тамырлары бойынша қан қозғалысы туралы білімнің бастапқы жинақталуының догарвеевтік дәуір ретінде қарастыруға болады.
Борелли бұлшықеттердің қысқаруы қан мен рухтың енуіне байланысты жасушалардың ісінуіне байланысты екенін үйретеді; соңғылары жүйке арқылы еркін немесе еріксіз жүреді; рухтар қанмен кездескен соң, жарылыс болып, қысқарту пайда болады. Қан ағзаларды қалпына келтіреді, ал жүйке рухы олардың өмірлік қасиеттерін қолдайды.
Гофман бойынша, өмір қан айналымында және басқа сұйықтықтардың қозғалуында тұрады; ол қанмен және рухпен ұсталады, ал бөлімшелер мен бөлінулер арқылы жөнелтуді теңестіреді және денені шіруден және бүлінуден сақтайды. Қан айналымы жылудың, барлық күштің, бұлшық еттердің кернеулігінің, бейімділіктің, қасиеттің, мінездің, ақылдың және ақылдың себебі бар; қан айналымының себебі қанның өте күрделі құрамының салдарынан болатын қатты бөлшектердің тарылуы мен кеңеюін есептеу керек. Жүректің қысқаруы мидағы жүйке сұйықтығының әсерімен байланысты.
Қан айналымының ашылуына өте жақын Клавдий Гален болды. Ол тыныс алу механизмін егжей-тегжейлі талдады, бұлшықеттердің, өкпенің және нервтердің жұмысы жүйелі түрде бөлшектелді; тыныс алу мақсаты жүрек жылуының әлсіреуін санады. Қан салынған басты орын бауыр деп танылды. Гален бойынша тамақтану қаннан қажетті бөлшектерді алу және қажетсіздерді жоюдан тұрады; әрбір орган ерекше сұйықтықты бөледі.
Клавдий Гален және оның барлық ізбасарлары қанның негізгі массасы көктамырларда бар деп есептеді және жүрек қарыншасы арқылы, сондай-ақ қан тамырларының тесіктері («анастомоздар») арқылы қатар өтетін болады. Галенмен көрсетілген жүрек қабырғасындағы тесіктерді тауып, анатомиялардың барлық талпыныстары мұқият болғанына қарамастан, Галеннің беделі соншалықты үлкен болды, бұл оның пайымдауы әдетте күмән тудырмады. Араб дәрігері Ибн әл-Нафиз (1210-1288) Дамаск қаласынан, испан дәрігері М. Сервет, А. Везалий, Р. Коломбо және басқалары Гален схемасының кемшіліктерін ішінара түзеткен, бірақ Гарвейге дейінгі өкпе қан айналымының шынайы мәні түсініксіз болды.
Мұндай ойды бірінші болып Женевадағы арианство үшін 140 жыл бұрын күйдірілген испан дәрігері Мигель Сервет болды. Ол қан айналымының кіші шеңберін сипаттап, осылайша, жүректің сол жартысынан оң жақтағы жүрекше қалқанындағы шағын тесіктер арқылы қанның өтуі туралы Гален теориясын теріске шығарды.
Мигель Сервет 1511 жылы Испанияда дүниеге келген. Зерттеді юриспруденцию мен географиясын, ең алдымен Сарагоса, содан кейін Франция, Тулуза. Императорлық аулада тұрып, ұзақ уақыт Германияда тұрды, онда Мартин Лютермен танысты. Бұл танысу Серветте теологияға қызығушылық тудырды. Бұл салада Сервет өзін-өзі үйрететін болса да, ол теологияны терең зерттеді, бұл шіркеудің әкелерін үйретумен барлық келіспей қалды.
Париждегі Сервет Лотаринг ханзадасының Үй дәрігері досының уговорына бергеннен кейін медицинаны егжей-тегжейлі зерттеді. Оның мұғалімдері Везалия, Сильвия және Гюнтер сияқты болды. Замандастар Галеннің ілімі бойынша тең сұр түсті табуға болады деп айтты. Тіпті анатомиялық ғалымдар арасында да, жақсы анатомия білгіші бар. Сервет Вена архиепископының Үй дәрігері болды, сарайындағы медицина мен сенімнің кейбір мәселелерін шешуде жұмыс істейтін он екі тыныш жыл өткізді.
1553 жылы басылған «христиандықты қалпына келтіру» атты кітапта қан сол жақ қарыншадан оң жақ қарыншадан оң жақ қарыншадан екі қарыншадан бөліп тұратын қалқа арқылы емес, сол уақытта саналғандай, қан өтеді деп айқын айтады. Сонымен, Еуропада бірінші рет өкпе қан айналымының сипаттамасы медициналық емес, теологиялық проблемаларға арналған еңбекте пайда болады. «Христиандықты қалпына келтіру «Серветтің антитринитаристік көзқарастарының толық көрінісі бар. Бір қарағанда, қан қозғалысы туралы мәселе «бөтен дене» сияқты көрінеді. Бірақ мұқият қарау кезінде сұр түсті мәтіндегі қан айналымы туралы ой заңды және органикалық.
5-тарау «христиандықты қалпына келтіру» Киелі Рух туралы айтады, Ол, Ол, Серветтің пікірінше, Троицаның ипостасы емес, Құдай мен адамның арасындағы байланыстырушы буын болып табылады. Киелі Рухтың ұғымынан жан ұғымына ауысып, ескі Ґсиетте, жан қанында болады деп айтылады. Ол үшін қан туралы, оның жанның мекендейтін жері және оның ағзадағы қозғалысы туралы кейбір түсінік беру қажеттілігі қисынды пайда болады. Мұнда біз өкпе қан айналымы туралы тезис тұжырымдарын кездестіреміз. Бұл тезис Сервет Құдай мен адам туралы түсінікті қамтитын әлемнің жалпы көрінісіне кіргізуге тырысады.
Өкпе қанайналымының ашылуында күкірттің басымдылығы туралы Нұсқасы 200 жылдан астам уақыт болды. Бірақ 1924 ж. Дамаскіде XIII ғасырдың 2-ші жартысында жататын Араб медигі Ибн ан-Нафистің «Ибн-Синаның трактатына түсініктеме» қолжазбасы табылды, және осы қолжазбада жүректің оң бөлігінен оның сол жартысына өкпе арқылы қан қозғалысы туралы нақты тұжырымдалған жағдай болды. Сервет бар екенін білмедім мәтін Ибн ан-Нафиса мен келдім ашу, өкпе қан айналымының өзі.
Серветтен кейін бірнеше жыл өткен соң оқушы Везалия Реальдо Коломбо осындай гипотезамен шығып, оны неғұрлым қатаң ғылыми дәлелдемелерден негізге қойды. Кіші қан айналымы қайталама ашылды. Бұл ретте Коломбо мен сол кездегі басқа да зерттеушілердің еңбектері Гарвеем жасаған физиологиялық білімнің іргетасына органикалық сай болды.
Коломбо 1516 жылы Кремонда дүниеге келді, Венеция мен Падуада оқыды. 1540 жылы ол Падуадағы хирургия профессоры болып тағайындалды, бірақ кейін бұл кафедра Визалияға берілді, ал Коломбо оған көмекші болып белгіленді. Содан кейін ол Анатомия профессоры Пиза шақырылды, ал екі жылдан кейін әке Павел IV оны Римге анатомия профессоры етіп тағайындады, онда ол өмірінің соңына дейін еңбек етті. «Анатомия туралы» Коломбо еңбегі, онда өкпе қан айналымы туралы ой айтылды, ол қайтыс болған жылы жарияланды.
Коломбо қан айналымының кіші шеңберінің идеясымен, мүлдем ұқсас серветовскаяның, Уильям Гарвей таныс болды, ол бұл туралы өзі жүрек пен қан қозғалысы туралы еңбекте жазады. Гарвей Серветтің еңбегі туралы біле ме, ешкім де айта алмайды. «Христиандықты қалпына келтіру» кітабының барлық дерлік даналары өртелді.
Гарвеяның тағы бір ізашары италияндық Андреа Цезальпин (1519-1603), Пиза анатомия және ботаника профессоры, VIII Папаның лейб-медигі. Өзінің «перипатетиктер ілімінің сұрақтары» және «медициналық сұрақтар» кітаптарында Цезальпин, Сервет және Коломбо сияқты, жүректің оң бөлігінен оң жақ бөлігінен өкпе арқылы қанға көшуін сипаттады,бірақ галенов оқуларынан да бас тартпады. Цезальпин бірінші «қан айналымы» деген сөзді қолданды, бірақ Гарвей берген ұғымды оған қоспады.
Ағылшындық Гарвей ағзадағы қан қозғалысы туралы мәселені нақтылады. Оның уақыты үшін бұл үлкен міндет болды. Бірақ оның ізашары қан тамырлары ауа тұтқыш түтікшелердің мәні деп классикалық адасудан кетті. Қанның барлық жолын қадағалау және барлық дененің еш жерде аяқталмайтын, мүлдем тұйық жүйені білдіретін басқасына ауысатын түтікшелермен өткізілгендігін анықтау ғана қалды. Ол үшін оның барлық жолында қан бөлігін қадағалау керек болды.
Гарвей мұны жасады және жасады. Ол қан тамырларын әртүрлі бөліктерде байлап, таңу орнынан Жоғары және төмен тамырлардың ішіндегісімен не болып жатқанын көрді. Бірте-бірте ол қан қозғалысын анықтады.
Уильям Гарвей-қазіргі физиология мен эмбриология негізін қалаушы, 1578 жылы 1 сәуірде Фолкстон қаласында туған. Оның атасы Джон Гарвей-қой өсірді. Әкесі-Томас Гарвей — Кентербери қаласы-графтық орталығы бар байланыс үшін пошта станциясын құрды. Екінші некеде оның әйелі Джоана Хок тоғыз бала болды-жеті ұл және екі қыз. 1605 жылы, екінші әйелі қайтыс болғаннан кейін Томас Гарвей Фолкстон тастап, Лондонда қоныстанды.
Он бір жасында Уильям Джонсон жеке бастауыш мектебін бітірді. Баланың оқудағы жақсы жетістіктерін көріп, әкесі баланы Кентерберия корольдік мектебіне білім алуды жалғастыру үшін апарады. Мектепте дайындық негізгі болды. Жоғары сыныптарда шығармалар латын тілінде прозамен және өлеңмен жазылған. Оқушыларға бір-бірімен тек латын және грек тілінде сөйлесуге рұқсат етілді.
15 жасында Уильям Кембридж университетіне түсіп, өзінің медициналық білімін бастады. XIII ғасырда құрылған Кембридж университеті Оксфорд сияқты бірқатар колледждерден тұрды. Гарвей 1593 жылдың 31 мамыры Говилл-Кайюс-колледжіне оқуға қабылданды. Мұнда медицинаға оқыту алты жылға жоспарланған. Колледжде білім, ол бітірді, себеп болды, оның ауруы.
Уильям оқуды шетелде аяқтауды шешті. Бұл мақсат үшін XIII ғасырдың басында пайда болған Падуан университеті жақсы болды. Медицинаны оқыту онда 1250 жылы басталды, ал XIV ғасырда медицина факультеті жақсы ұйымдастырылған болатын. Үш жүзжылдықтар бойы бұл университет Еуропадағы ең үздік университет болып саналды. Онда Гарвей 1599 соңында-1600 жылдың басында барды.
Падуада Гарвей Аквапенденттен жасалған Иероним Фабрицияның дәрісін тыңдады, ол өзінің мұғалімінен кейін анатомия кафедрасының меңгерушісі Габриель Фаллопияның оқушысы және Галилео Галилейдің дәрісін тыңдады. Көп ұзамай фабрикалардың анаты ретінде Венециандық Сенаттың бұйрығы бойынша оған салынған жаңа анатомиялық театрда дәріс оқыды. Фабрикалар жиырма бес жыл бойы дененің түрлі бөліктерінде веналардың қақпақшаларын зерттеді. Адам денесінің құрылымын егжей-тегжейлі зерттей отырып, ол олардың функциясымен айналыспады, мұны істей алмады. Инквизиторлардың ізіне түсу қаупімен оған күш пен талант гүлденіп ғылыми зерттеулерден біржола бас тартуға тура келді.
Алғашқы күннен бастап Гарвей фабрикадағы ең жақсы оқушы болды. Ол бір де бір дәрісін жібермеді, ал дәрістерде әр сөзді ұстады. Барлық жағдай Падуи анатомияға қызығушылық тудырды. Жарты ғасыр бұрын осында өмір сүріп, өзінің әлемге әйгілі еңбегін ұлы Вегалий құрды.
Гарвей 1602 жылдың көктемінде докторлық диспутты тамаша өткізді. Барлық сұрақтар бойынша, ол тамаша таным көрсетті. Пікірталастан кейін дауыс беру өтті. Барлық профессорлар Гарвеге медицина докторы дәрежесін беру үшін бірауыздан дауыс берді.
Гарвей 1603 жылдың басында Англияға оралды. Бірінші оны қамқорлыққа алуға медицина докторы дәрежесі отанында, ағылшын университеті. Кембридж университетінде екінші докторлық диплом алған соң, ол Лондонда дәрігерлік тәжірибемен айналысуға шешім қабылдады. Бірақ бұл үшін емтихан тапсырғаннан кейін ғана берілген лицензия қажет болды. Емтихан 1603 жылдың 4 мамырына тағайындалды. Барлық сұрақтарға Гарвей Лондон мен Англияның басқа да қалаларында тәжірибе алуға құқық берген лицензия алды.
Бірақ бұл оның көңілсіз табиғаты аз болды, ол алқаға оның тұрақты мүшесі болуға ұмтылады. 1604 жылдың 7 тамызы, үш ауызша және алқаның барлық құрамының алдында төртінші емтихандарды тапсырғаннан кейін, ол дәрігерлердің Корольдік алқасының мүшелігіне кандидат болып сайланды. Оның дәрігерлер алқасының мүшесі болып сайлануы 1607 жылдың 5 маусымында болды. Кейін ол алқада анатомия және хирургия кафедрасын алып, онда қайтыс болғанға дейін жұмыс істеді.
Өзінің 26 жасында Уильям бірінші уақытқа қойылған мақсатқа жетті. Енді Уильям үйлену туралы ойлауға болады. Оның қалыңдығы қарапайым, ауыр қыз Елизабет Браун болды. Оның әкесі доктор Ланселот Браун Елизавета королевасының дәрігері болды, ал оның өлімінен кейін — Иаков I. Беделді қолдауға қарамастан, Тауэр Гарвеге тағайындалудан бас тартылды.
Гарвей 1609 жылдың ақпанынан бастап Св Лондон ауруханасында кіші, содан кейін бас дәрігер қызметін атқарды. Варфоломея. Гарвей осы ауруханада отыз жылдан астам жұмыс істеді. Ол бұрын августинцев католик орденінің басқаруында болды. VIII Генрихе кезінде ол Ватиканмен ұрысып, барлық католиктік ордендер мен монастырьдарды Англияда жойғанда, ол шіркеудің бағынысынан алынды.
Гарвейде емделуде өзінің ерекше әдістерін қолданған жеке емделушілер көп болды. Сол кездегі дәрігерлердің көпшілігіне қарағанда, ол күрделі көп қабатты рецептерді, он және одан да көп компоненттерден тұратын дәрілерді ұнатпады. Тәжірибелі дәрігерлер дәріханалардан өздерінің атақты әріптестерінің рецептілерін сатып алды.
Гарвей Гиппократ сияқты негізгі үмітті табиғат күштеріне жүктеді, науқас үшін гигиеналық жағдай жасауға, дұрыс тамақтануды қамтамасыз етуге ұмтылды, ваннаны тағайындады. Оның рецептілері қарапайым болды және тек негізгі құралдарды қамтыды. Қазіргі уақытта мұндай тәсіл дұрыс деп танылды. Бірақ сол кезде әріптестер Гарвейді емдеу қағидаларын бұзғаны үшін сынға алды. Табиғат күштеріне үміттене отырып, ол жиі көрінбейтін тактика, экспектация ұстап тұрғанын мақұлдамады. Мұндай дәрігерлерді «күйік дәрігерлері»деп атаған.
Гарвеяның емделушілері арасында атақты философ Фрэнсис Бэкон болған, мінезі бойынша адам тітіркендіргіш, меланхоличный және истеричный. Ол өз заманының дәрігерлерін схоластикалық пайымдауларға бейімділікте және өз тәжірибесінен байқауларды зерделеу мен қорытуға елемеуде негізсіз айқайлаған жоқ. Бэкон дәрігерлерге медициналық бақылаулар жиналысын, аурулар тарихын сипаттауды, оларды талқылауды және жіктеуді жасауды ұсынды. Оған «барлық медициналық өнер байқауларда тұрады»деген афоризм тиесілі. Бэкон өкпенің қабынуынан қайтыс болды. Ол резервуарларды қармен толтырып, етті консервілеу құралы ретінде суықтың әсерін зерттеген кезде суық болды.
Уильям Гарвейді 1618 жылдың ақпан айында өзінің лейб-медигі I Иакқа шақырады, содан кейін ол Оксфордқа қысқа уақытқа көшетін I Карл. Лондонға қайтып оралғаннан кейін Гарвей өз ізденістеріне толық беру үшін қоғамдық өмірден кетеді. Нәтижесінде қан айналымының үлкен және кіші шеңберлерінің сипаттамасы болды.
3.2 қан айналымын ашу
Уильям Гарвей жыланның тістеуі тек қана көктамырдағы у бүкіл денеде тістеу орнынан тарайды деген қорытындыға келді. Ағылшын дәрігерлері үшін бұл болжам көктамырішілік инъекцияларды жасауға әкелген ойлаудың бастапқы нүктесі болды. Дәрігерлер бұл дәріні көктамырға түсіріп, бүкіл ағзаға енгізуге болады. Бірақ бұл бағыттағы келесі қадамды неміс дәрігерлері адамда жаңа хирургиялық клизма қолданып жасады (ол кезде көктамыр ішіне бүрку деп аталды). Алғашқы бүрку тәжірибесін XVII ғасырдың екінші жартысындағы ең көрнекті хирургтардың бірі Силезиядан келген Матеус Готтфрид Пурман жасады. Чех ғалымы Правац инъекцияға арналған шприц ұсынды. Бұған дейін шприцтер шошқа көпіршіктерінен жасалған қарапайым болды, оларда ағаш немесе мыс нәсілді болды. Алғашқы инъекция 1853 жылы ағылшын дәрігерлерімен жүргізілді.
Құлаудан келген соң, Гарвей тәжірибелік дәрігерлік қызметімен бір мезгілде жануарлардың Жүрек құрылысы мен жұмысының және қан қозғалысының жүйелі тәжірибелік зерттеулерін жүргізді. Ол өз ойларын бірінші рет 1618 жылдың 16 сәуірінде Лондондағы оқыған кезекті люмлеев дәрісінде баяндаған, ол бақылау мен тәжірибелердің үлкен материалына ие болған кезде. Гарвей өз көзқарастары қан шеңбер бойымен қозғалады деген сөздермен қысқаша тұжырымдады. Дәлірек айтқанда-екі шеңбер бойынша: шағын-жеңіл және үлкен-барлық дене арқылы. Оның теориясы тыңдаушыларға түсініксіз болды, сондықтан ол революциялық, әдеттен тыс және дәстүрлі ұғымдарға жат болды. Гарвея 1628 жылы жарыққа пайда болды, басылым Франкфурт-на-Майнде жарияланды. Гарвей бұл зерттеуде Галеннің денедегі қан қозғалысы туралы 1500 жыл бойы үстемдік еткен ілімін теріске шығарып, қан айналымы туралы жаңа түсініктерді қалыптастырды.
Гарвейді зерттеу үшін қан қозғалысын жүрекке бағыттайтын венозды клапандардың толық сипаттамасы үлкен маңызға ие болды, ол 1574 жылы оның Фабрициясы мұғалімі алғаш рет берген. Гарвей ұсынған қан айналымының ең қарапайым және сенімді дәлелі жүрек арқылы өтетін қан мөлшерін есептеу болды. Гарвей жарты сағат ішінде жүрек жануардың салмағына тең қан мөлшерін тастайтынын көрсетті. Қозғалатын қанның мұндай көп мөлшерін қан айналымының тұйық жүйесі туралы түсінікке қарай ғана түсіндіруге болады. Әлбетте, Галеннің дененің шетіне ағатын қанның үздіксіз жойылуы туралы жорамалдануы осы фактпен келіспеуге болмайды. Гарвей денесінің шеткері қан жою туралы көзқарастың қателігінің тағы бір дәлелі адамның аяқ-қолдарына таңғышты қою тәжірибесінде алды. Бұл тәжірибе қан тамырынан қан ағатынын көрсетті. Гарвейді зерттеу қан айналымының кіші шеңберінің мәнін анықтады және жүрек қан жүйесіне қан айдайтын сорғы ретінде жұмыс істейтін қақпақшалармен жабдықталған бұлшықет қапшығы болып табылады.
4. Гарвея ашу қарсыластары
Гален, Гарвейдің түсініктерін жоққа шығарғаннан кейін оған қазіргі ғалымдар мен шіркеулер тарапынан сынға ұшырады. Англиядағы қан айналымы теориясының қарсыластары оның авторын дәрігер үшін қорлайтын «циркулятор»деп атады. Бұл латын сөзі «Елші знахарь», «шарлатан»деп аударылады. Циркуляторлар, сондай-ақ қан айналымы туралы оқу-жаттығудың барлық жақтастарын атады. Париж медициналық факультеті адам ағзасында қан айналымы фактісін мойындаудан бас тартты. Және бұл қан айналымы ашылғаннан кейін 20 жыл өткен соң.
Гарвеяға қарсы күресті Жан Риолан-ұлы басқарды. 1648 жылы Риолан «анатомия және патология бойынша басшылық» еңбегін жариялады, онда қан айналымы туралы ілімді сынға алды. Ол оны жалпы қабылдамады, бірақ көп қарсылық білдірді, шын мәнінде Гарвеяның ашылуын сызып тастады. Оның кітабын Риолан Гарвейді жеке жіберді. Ғалым ретінде Риоланның басты ерекшелігі консерватизм болды. Ол Гарвеймен жеке таныс болды. Мария Медичидің дәрігері ретінде, француз патшасының жесірлері, Генриэттаның анасы-Мария, Карлдың әйелдері I, Риолан Лондонға келіп, онда біраз уақыт тұрды. Гарвей корольдің лейб-медигі ретінде, сарайда болған Риоланмен кездескен, оған өз тәжірибелерін көрсетті, бірақ Париж әріптесіне сендіре алмады.
Риоланның әкесі өз уақытының барлық анатомдарының басшысы болды. Ол ұлы сияқты Жан деген атқа ие болды. Риолан-әкесі 1539 жылы дүниеге келген. 1574 жылы медицина докторы дәрежесін және сол жылы анатомия профессоры атағын алды. Содан кейін ол Париж медициналық факультетінің деканы болды (1586-1587 жылдары). Риолан-әкесі атақты ғалым болды: медицинадан басқа, ол философияны және шет тілдерін оқытып, Метафизика және Гиппократ пен Фернельдің еңбектері туралы көптеген шығармалар қалдырды; «Tractatus de febribus» (1640) қызба туралы ілім жазды. Ол 1605 жылы қайтыс болды.
Жан Риолан-ұлы туған, оқыған және Парижде медицина докторы дәрежесін алған. 1613 жылдан бастап ол Париж университетінің анатомия және ботаника кафедрасын басқарды, IV Генрих және XIII Людовиктің лейб-медигі болды. Генрих IV Мария Медичаның зайыбының бірінші дәрігері бола отырып, ол опальды патшаның артынан сілтемеге барып, оны Венаның варикозды кеңеюінен емдеп, оның қайтыс болғанға дейін қалды, сансыз айыруды ауыстыра отырып, оның рухани қасиеттері туралы айтады.
Риолан-ұлы тамаша анатомы болды. Оның басты туындысы «Antropographie» (1618) адам анатомиясын керемет сипаттайды. Ол 1594 жылы Генрих IV ойлап тапқан ғылыми мекемелерге қатысты «медициналық шөптердің Корольдік бақшасын» құрды. Antarretus бүркеншік атымен ол Гарвейге қарсы бірқатар полемиялық мақалаларды жазды. Осы тамаша ғалымның көрнекті дәрігер Гарвее туралы күштерімен факультетте: «ағзадағы қан айналымын жіберетін адам әлсіз ақылға ие».
Добавить комментарий Отменить ответ
Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *
Заң және құқықтану (6)
Физика және астрономия (16)