ru kk ru be kk ru kk ru be kk ru ro zh ru ru kk ru be kk ru kk bg kk kk kk kk kk ba kk ba kk kk kk kk en kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk en en kk kk en uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk war kk kk kk kk kk zh kk kk fr kk kk fr kk kk fr kk kk id kk kk oc kk kk de kk kk nl kk kk kk fr kk kk ca kk kk de kk kk ja kk kk nn kk kk ko kk kk en kk kk de kk ky kk kk kk bg kk kk oc kk kk de kk kk fr kk kk fr kk kk fr kk kk oc kk kk en kk kk da kk kk kk oc kk kk fr kk kk ca kk kk de kk kk ca kk kk nb kk kk eu kk kk de en kk ru kk ru be kk
Абай аудандық Қоғамдық  кеңесінің төрағасы
Қазақстан Республикасының егемендігі туралы Декларацияда ел аумағы ядросыз аймақ деп жарияланғанын тәуелсіздік шежірешілері мақтанышпен айтады. Қазақстанның сол кездегі Президенті Н.Ә.Назарбаев Семей полигонын жабу туралы Жарлық шығарған күні – 1991 жылдың 28 тамызы болатын. Осы атаулы күннің қарсаңында ядолық сынақты да, оның зардабын да көзбен көріп, жүрекпен өткізген жандардың естелік әңгімесін оқырман назарына ұсынамыз.
Осы полигон аймағындағы халықтың, яғни бұрынғы Семей облысы, Абай, Абралы аудандарындағы халықтың қаншамасы зардап шекті? Кейін естідік қой, Семей маңындағы радиациялық әсер аймағында тұратын сансыз адам осы сынақтың зиянын көрген екен.
Ядролық жарылыстар туралы халыққа 1953 жылдан бастап қана ескертілген. Ескерткенде қалай: жарылыс болардың алдында ғана халыққа ескертіп, уақытша тұрғылықты жерінен көшіре тұрған. Онда да мықты қорғаныш аумағына емес, қарабайыр қорғаныш нысандарына, төбелер мен орға апара салған. Сынақ өткен соң халық қайта мекеніне, сынақ аймағына  келген. Мұның зардабын жергілікті адамдар әбден-ақ көрді ғой. Адам ғана емес, жер де полигонның зиянын шекті. Қазір Абай мен Абралы өңірінің шұрайы кетіп қана қойған жоқ, топыраққа сіңген радиацияның қаупі адамға да, малға да оңай тимей отыр.
Хош, әкелеріміз, аталарымыз айтатын, 1949 жылғы үлкен жарылыста Абай ауданының  ауылдарындағы халықты әскери көліктермен көшіріп Аягөзге, Қарағандының Шет аудандарына апарып тастапты.  Бір айдан кейін туған жеріне оралғанда малы қырылып, жүні жидіп түсіп қалыпты. Тірі қалған төрт түлік қалт-құлт етіп әзер жүр екен. Жарылыс уақытында уақытша көшіре тұрса да, сол жерге қайта оралып, радиация сіңген жерде тұрған, сол жерге өсіп шыққан шөпті жеген малдың етімен қоректенген адамдар бәрібір полигонның зардабынан құтыла алмаған
Алғашқы жарылыс болып, елді көшірген кезде Абай ауданының орталығы Қарауылға қырық адамды тастап кеткен екен. Не үшін тастағанын да айтпаған. Сол адамдарды кейіннен тексереміз деген желеумен бір емханаға жиі шақырып тұрады екен. Сөйтсе, оларды ядролық жарылыстың адам ағзасына  тікелей қандай әсері бар: ғалымдар кезең-кезеңімен зерттеп жүрген ғой. Оны халық кейін білді. Сол қырық адамның алды алпыстан асса асқан шығар, дені алпысқа жетпей көз жұмғанын көзіміз көрді.
ЗИЯН ШЕККЕН ЕЛДІҢ   ЖАСЫН КІМ СҮРТПЕК?
Ал енді сол полигонның кесірінен Абай, Абралы ауданының халқы, басқасын айтпай-ақ қойғанның өзінде, ақ қан, жүрек-қан тамыры аурулары, обыр дертіне жаппай ұшырады ғой. Сол кездегі Абай, Абралы ауданының  халқы басқа өңірлермен салыстырғанда ол аурулармен көбірек ауырғанын статистикалық мәліметтерді қарасаңыз, байқайсыз.
Осында тұратын халықтың жағдайы қалай? Аман-есен бе? Оған кім алаңдайды? Ресейдің Алтай өлкесі Семей полигонының зардаптарына байланысты жәрдемақы алады екен. Алтай өлкесі  қайда, полигонның эпицентрі Абай, Абралы аудандары қайда? Көршілерді қойшы,  Қазақстанның мысалын айтайын. Аралдың қасіреті бәріміздің жанымызды ауыртады. Оларға жәрдемақы төлеу туралы қаулы шыққан. Өте дұрыс. Ал Абай, Абралы ауданында тұратын, полигонның зардабын тікелей тартқан адамдар неге әлуеметтік қамқорлықтан құр қалуы керек?
Семейде Радиология емханасы бар. 40-50 адам қабылдай алады. Сол мекеменің өзіне Абай, Абралы аудандарының тұрғындары кезекпен барады екен. Министрлік осы мәселені шешсе дейміз. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев тапсырманы берудей-ақ берді. Орындалуын күтіп, елеңдейміз. Сауықтыру орындарына, шипажайларға полигон аймағындағы адамдарды апару үшін орындар көбірек бөлінгені маңызды. Ол мәселені де айтып жүреміз.
Жарайды, Кеңес Одағы уақытында полигоннан зардап шеккен адамдарды жалпымен бірдей емдеді екен дейік. Қазір тәуелсіз ел емеспіз бе? Полигоннан зардап шеккен адамдарды ерекше қамқорлыққа алайық деген маманды байқамадық. Тіпті полигонның зардабы ұмытылып бара жатқандай. Полигоннан зардап шеккен адамдар, олардың ұрпағына ерекше назар аударылып отырған жоқ. Осы жайт қана көңілге қаяу түсіреді...
СҮГІРДІҢ БЕЛГІСІЗ СОЛАҚАЙ ШӘКІРТІ
«ТҮГЕЛ ТҮРКІ ЖИНАЛЫП, ТОМСЕНГЕ ЕСКЕРТКІШ ҚОЙСАҚ...»
ТАРИХИ ШЫНДЫҚТЫ ТАНУ ЖОЛЫНДА
Біздің Telegram каналына жазылыңыз
алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз
Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *
Төлеубек АМАНҒАЗЫҰЛЫ көтеріп отырған мәселе ауық-ауық айтылып, жазылып жатады. Өкінішке қарай нәтижесі шамалы болып тұр. Полигонның зардабын көрген халықтың жағдайы, сондайды бастан өткерген АҚШ - ның Невада штатындағы үндістердің хал-ахуалынан әлдеқанша төмен екенін байқаймыз. Оларға төленетін жәрдемақы мен жеңілдіктерді айтқанда, көпшіліктің көңіліне қаяу түседі. Таяуда Абай ауданына барған депутаттар осы мәселені жеріне жеткізу үшін барын салса... әйтпесе құр қыдырып қайтқан не береді?!
Air Astana 10-шы рет өз аймағындағы үздік әуекомпаниясы ретінде Skytrax сыйлығын жеңіп алды
Ауған соғысы ардагерлері өз ойларын ортаға салды
Ардагерлерге арналған турнир өтті
Ауған соғысы ардагерлері студенттермен кездесті
Үндеу: Бірлігі жоқ ел тозады, бірлігі күшті ел озады
«КӨРКЕМ ҚАЛА – АЛМАТЫ» ЖАС АҚЫНДАР МҮШӘЙРАСЫНЫҢ ЕРЕЖЕСІ
КИНОҢ ҚАНДАЙ БОЛСА, ҚОҒАМЫҢ ДА СОНДАЙ
ТҰЛҒАЛАР: ТӘРБИЕ, ТАҒЫЛЫМ, ТӘЖІРИБЕ
Білімді жастар білікті болар
«АЛАШ» АВТОНОМИЯСЫ» ТАРИХЫНЫҢ ӘЛІППЕСІ
«АҒА, САҒАН БҰЛ – ОШАҚ…»
«Ана тілі» газетінің Бас редакторы
«ТҮГЕЛ ТҮРКІ ЖИНАЛЫП, ТОМСЕНГЕ ЕСКЕРТКІШ ҚОЙСАҚ...»
ТҮРКІ ӘЛЕМІНЕ ОРТАҚ ТАҢЖАРЫҚ
ОЙЛЫ ОҚЫРМАНМЕН ОЙЛАСЫП ЖАСАЛАТЫН БЕТ
ЖАҺАНДЫҚ ДЕҢГЕЙДЕГІ АЛҚАЛЫ ЖИЫН
«ҚАРАГӨЗДІ» ӘУЕЗОВ ЖАЗҒАН ҚАЛПЫНДА КӨРЕРМЕНГЕ ЖЕТКІЗСЕК ДЕЙМІЗ
«АЙМАҚТА МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДІҢ МӘРТЕБЕСІ АРТАДЫ»
ТҰЛҒАЛАР: ТӘРБИЕ, ТАҒЫЛЫМ, ТӘЖІРИБЕ
Мәншүк Мұқашева: ЖУРНАЛИСТ ТӘРБИЕЛЕУ – ЖАНКЕШТІ ІС
Қанат АЙТБАЕВ:МӘДЕНИЕТ – ЕЛ ИДЕОЛОГИЯСЫНЫҢ ЕҢ БАСТЫ ТЕТІГІ
Раиса ҮМБЕТБАЕВА: ӘР ОТБАСЫ ҰЛТТЫҚ ДӘСТҮРДІ ҰСТАНСА ДЕЙМІН
ОҚУШЫ ДЕНСАУЛЫҒЫ – КӨКЕЙКЕСТІ МӘСЕЛЕНІҢ БІРІ
Ғарифолла ӘНЕС: ҚАЗАҚТЫҢ ЖОЛЫ ҚАТПАРЛЫ, ҚАЛЫҢ ТАРИХ
© 2010-2020 Copyright. Kazgazeta.kz.