kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk ru kk pl kk kk be kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk xal kk kk kk cs kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk be kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk hbs_cyr kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt av kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk el kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk el kk kk kk tt ky kk kk kk gom kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk de kk kk kk kk myv kk de ca myv kk de oc myv kk de sl kk ru ru kk de ca kk de eu kk de fr kk de fa kk de fr kk de oc kk de oc kk de fr kk de en kk de oc kk de oc kk de oc kk de oc kk de fr kk de oc tg de uk kk de ca kk de fr kk de en kk de ca kk de fr kk de ta kk de ca kk de id kk de ru kk de de kk de de kk de oc kk de eu kk de fr kk kk kk
Сұраған Рахметұлы. Иран – қайғы | Әдебиет порталы
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Қап-қара болмауыма жоқ та амалым.
Қойынымда түн жатыр, ол да – қара,
Қара түн – қара сандық,
Хош! Енді сол ақынның мінезі мен синусінің сызымы да пошымы да осы ғой!? Еңкейіп жатып оқып едік, шалқайып жатып ойланып... Көшпенді боз үйдің іргесінен май шамның майда жарығын үрлеген самалдың күбірімен күбірлесіп, сыбырласып жатып ерекше ғайып шеккенбіз. Ескі келісім, киелі тәурәттің ермен кермегіндей кеңіске қарай үнемі талпына шалқыған. Абай тінді жырлары өмірге қалай болса солай (келе салған бойымен – Р.С) етене сезілген-ді. Бір жағы қарлы дауылды – қараша қауыс, екінші жағы ішкі ағыны өміршең – тамаша хаос, тіпті (астамшылықа жорымассыз – Р.С) үшінші жағы мөлтең хауыз – назымдар. Өлең – ырғақ пен ішкі ойдан шығып, санаға сіңетін құбылыс. Мұңлы нәзирәдағы фонетикалық тербеу, іш сілеті – синтаксистік байлам мен ұрымтал шешім, шебер өрілген құрылымға жіктеледі оның өлеңі. Ол, мың түрлі келісім мен мұң сіңді бояудың қосындысын ұнатады. Қисындарда бұны кейде жіміле әдебиетінде коннотативтік (connotative) нақыл, ишаралы рай ретінде белгілейді.
Демнің екі түрі бар мен білетін:
Алар демің – санатқа ендіретін.
Шығар дем – шыбыныңды шырқыратып,
Бір дәм әрі болғанда, бір дем – бері,
Дем арасы – жан-тәнің гүлденгені.
Екі дем – Жәбірейіл мен Әзірейілің,
Адам Адам атанған күннен бері.
Белгілі жорналшы, ақын диссидент Ак Вельсапар «Мәңгілік азаптың күнәсі (Сомнений вечных боль - 2012), «Аипи аңыздары» (The Tale of Aypi - 2016), «Түлкілердің кек алуы» (The Revenge of the Foxes - 2018), «Жылан аулаушының өлімі» (The Death of the Snake Catcher - 2018) т.т. Бұлар сыртта, шетте жүріп еңіреді. Өз ортасынан күн көре алмады деуге болады. Жырақ кетіп жандүниелері қанжылады. Иран – Қайғының ғазалдары да осал емес еді. Құдайы сақтап, бұндай тағдыр оны айналып өтіп кеткен секілді...
Туған жерінен кім бездірілмеді?! Баяғы Захириддин Мұхаммед Бабыр кетпесе әлемдік құндылық – «Бабырнама» жазылмас та еді?! Бірақ, мәселе көп! Өз елінде есентүгел жүрді демесең: өз ұйығында түнек кешіп өткен әдебиетшілер қанша ма!?
Алайда, Иран – Қайғы болса: «Хайуандық комедия», «Күшігінен таланған», «Мен ішпеген у бар ма?», «Батқан кеменің бейбақтары», «Желжуан», «Құдай қарғағандар» – ды өз жұртында еңіреп жүріп жазды. «Хайуандық комедия» трагедиялық 6 көріністі драмасы түгел өлеңмен жазылды. Шыңғыс қағанның қасіретті ғұмыры – өзінен Өгедейге дейінгі оқиғаны қамтыды. «Күшігінен таланған» тарагедиясы да ХІV ғасырдағы ұлы әмірші Ақсақ Темірді тербеді. Ақсақ Темір оқиғасы өте салмақты дүние. Ақсақ Темір күңіреніп барып бітеді:
Құлмын деуге жетеді ақыл-күшім,
Құдаймен тең десем де...
«Мен ішпеген у бар ма?» – шебер шегенделген шерлі реквием. Уақыт, кеңістікте Абайлық сананы бейнелеудің тәжі. Көріністері – Абай хакім, арыстан Құнанбай, типтік образ Оразбай. Басталуы да ант секілді, күңіреу. Кез келді – дейді:
Бастан жақ бөлінді –
Тіл жүйесіз қалды! –
Әкеден бала жерінді –
Діл иесіз қалды! – деп тиек сөз жасайды. Ерекше ишарат, еге белгі-ескертпе.
Мыңның мұңын шертеді... Абайша аһұрады...
Түгел көріністің төрт тағаны біркелкі түрлі тағдырлардың прототипі, бейнесі. Абайдың ғұмыриятының атар таңы мен батар күніне шейінгі аянышты жағдаяттар өріледі. Соны шырқаулар мен сүлей өнегелі синограммалар лебі. Оразбайдың соңғы сөзі – Абайдың өлімі арқылы тосын үкім-өсиетпен бітеді. Иран – Қайғы тынымсыз экспериментатор – Абай үшін!? Жандүниеңе жарық түсіргендей:
Абай өлді дегенше –
Көк аспанын қайғы алып –
Абай өлді дегенше –
Қара тобырға айналып –
Дауысы құдайға жетердей зарлаған заржақ ақын жүрегі тесік шөміштей болғанша екі иығынан демалып, жанайқайымен еңіреп келеді. Шүкірәна! Ұлы Тәуелсіздігі оның ішкі тәуелсіздігін қорғаған да шығар, кім білсін!?
Екі дүние – Өмір – Өлім...
Екі оттың ортасында ауа қармап,
Жеңсем де, жеңілсем де еңіредім.
Екі дүние қызығын бірдей көріп,
Мұздай боп мәңгіліктің төріне енем!
Иран – Қайғының жырларында өлім туралы, о дүниелік өсиет секілді шумақтар аз емес. Оның өлеңдеріндегі мәндерге анықтап зерлеп қарасаңыз жабыққан, күдер үзген, түңілген тұстары бар... Бұндай ойлар – «Мен өліп жатқан шағымда» (As I Lay Dying)-ны жазған (1930) Фолькнерде де болған!? Өлім – Ирекең үшін жай ғана өлшем!? Алайда бұнысы тіптен өлімді аңсаушылық та емес. Өмірді жандүниесімен сүюдің категориттік сипаттағы әділетсіздіктердің үстемдігіне қарсы «пессимистік» кейіпі ақынның ішкі жанайқайы тәрізді. Көбінде өзін жазғырады, дүниенің бүткіл қайғы-қасыреттеріне өкпелі. Ең бастысы – ақынның руһ тірілігі! Ол, өзімен қатар жүріп ерте кеткен әріптестерін де азалы жырына қосты. Жұмекен Нәжмеденов қайтыс болғанда жазған арузы:
Жырмен емдеп жазылмайтын жараны,
Күйін кештің табиғаттың қаралы –
Заманақыр болса да –
Ақын тірі қалады! (1983)
Түрлі кейіптеулер мен теңеулерді құлпыртып әкететін, тіптен ой дамыту gradatio жағына өте ұқыптылығы басым. Сатылап жинап, оны ыңғайлы аллитерациялау шеберлігіне шек келмейді. Әрине Мәскеудегі Максим Горькийдегі күллі ғаламннан тыныс алатын жалғыз «терезеден» тыңдаған, тұндырған тұмбалардан тұтқан тұстары – соңғы сәтке дейін тындырғанынан айқын тыңғылықты көрінеді.
Иран – Қайғы-(лар) бастабынан-ақ жалтақтаудан алшақ, қашқақ жүрді. «Жалтақтағанда алдына жан салмайтын...» (Есенғали Раушанов) тұста бір буынға шындықтың шырақшысы бола білді. Өзімен – өзі жағаласты, өз санасында кідірді, өз түрмесінде өмір бойы тұтылды. Демек, аяқтанған шағы, мүмкін – аяқталар шағында да жалғани қуаяқтатар бәледен сақтап қалғанға ұқсайды. «Басынан дау кетпеген, жиналыстан сау кетпеген...» ақынның жандүниесі басқадан өзгеше әрі кеңтағанды таймас параллельді заңдылықты таңдауға талпынғандай?! Өмірдің сынақ азабын тозаққа теңеу, өз қиялындағы жұмақтың әруейін үнемі жүрегімен үрлеп жүретіндігі де бір бейсана (unconscious) секілді.
Өмір – тозақ, дей алман, өлім – жұмақ,
Тозақ шыр-пыр жұмақтың денін құрап.
Жүргенімді кім білсін менің бірақ...
Зигмунд Фрейдтегі бейсаналылыққа тіптен албаты таңдай қаға беруге болмас. Алайда айтарлықтай бейкері күрделі өлең жолдарына қарасаң – мүлде ескермей кетуге келмейтіндей шым байсалды, шын салмақты да асау шумақтары тағы есе-теңдік бермей алдыңнан шығады. Махаббатты бір шөшіре жеп отырғандай езе беретін өлеңдер әредік ақындарда көрінеді. Сен болмасаң – өлемін дейтін өтірік кептеулер!? Иран – Қайғыда бұдан мүлдемге өңге өң бар:
Сен мың жаса, жарығым,
Күрсінбе де, күрмелме –
Азғырар Ай, арбар Күн.
Сен жер басып жүргенде –
Махаббат бар – Мен бармын...
Екі бөлек дриопитектің бір нүктеге айналуы туралы көне тағылымдар еске оралады. Ағаш бұтағындағы жапырақты жамылып құшақтасып отырып бір денеге айналып өлетін тамылжың тағдыр бейнелері қайталап еске орала береді. Сол тәрізді өзі күрделі сезімді одан сайын түрлендіретін жырларын айтамыз да.
Біз – беріштей бекембіз –
Қам ойламай, қайғы алып –
Иран – Қайғы ағаның туа қабілеті дара, дүниені ойға тоқуы да бір бөлек әңгімеге арқау һәми ләм – ләйімі жаһани жүк болмақ. Орайлы ұтқырлығы мен сәтті тапқырлығы, айта салатын оратырлығы ақындығына һәм өлеңмен драма жазуына қатты себепкер болуы мүмкін. Сана қабілетінің сақтау жылдамдығы асқан ұшқыр. Кейбір әріптестер ол кісіні орма ауызды, шәлдуар дөрекілеу дейді. Бірақ, оның ораторлық (orator) қасиеті де, кейбір оғаш мінезі біртүрлі жарасымды, өзгеше таңырқарлық. Көптің қатарындағы «жайшалаң ғана ақын» еместігі осы жағынан бірден байқалады. Сазгерлер арасында орыстың атақты композиторы Сергей Васиьевич Рахманинов (1873-1943) өте қабілетті болған деседі. Оның жазған «Пьеса-фантазиялар» - нан асып түскен шығармалар аз болуы мүмкін. Ал, Иран – Қайғының акындығының сыртындағы «драмалық-фантазиялары» өз алдына ерен. Оның қабілеті әлі де сеңі қозғалмай, сіресіп жатқан дүние. Егер жібі түзу театр сыншысы болған болса – баяғыда ол туралы қопарып, пысықтап өтер де еді?! «Хайуандық комедиясы»-ын жас режиссер марқұм Қадыр Жетпісбаев орыс театрына қойды. Бұл өзге тілге аударылуы керек: өзімізде де онша жақсы сахналанбады-ау!? Қазақ сахнасына ұсынған жалпы сапалы драмасының санасы 53 санға жеткен. Мұндай ірі руһани тірлік Уильям Фолькнерде болған болуы мүмкін!? (АҚШ жазушысы Нобель сыйлығына (1949) ие болған – Р.С.) Иран – Қайғының шыңы – «Қорқыттың Көрі» трагедиялық қойылымы – Қорқыт бабамыздың тағдырының қым-қуыт аңыз-өміріне арналады. Оның үстіне режиссердің сахналық шешімі өте тартымды. Дәуірі аңызға толы Пайғамбар Мұхаммед (с.а.у) заманын қамтиды. Көне Жейһұндарияның көбесінде өткен ерекше оқиғалар түрені. Балтық сағасы елдерінің түлегі бүткіл Еуропаға есімі етене таныс режиссер Йонас Вайткус қойған тіңі лирикалық драмада сойқан шешімдер өмір мен өлімаралық тылсымдыққа жауап іздейді. Ғасырлар бойы өлмеген ой. Пәнилік тірі дауыс қара қобыз, қара қобызды күңіренткен күй атасы Қорқыт рөлі төтен талант иесі актер Дулыға Ақмолдаға бұйырған. Қорқыттың бүгінгі түрі өте тартымды сезілген біз пақырға. Бұл қойылым әлемдік деңгейдегі ірі еңбек екен. Ұлы даладағы үн біткеннің сиқырлы сазын тек қобыздың үнімен сомдаған шеберлік, шедеврлік құбылыспен әзірше шендесе қоятын, көптің ынтызарлығы бар антитезалық қойылымдар аз. Ол туралы осызамандық сөз төрегерлері Рене Уэллек, Остин Уоррендердің сиппаттаулары бек рас секілді. Бұрнағы құрастырмалы үлгілерден өзгешерек...
Әдебиетті бүтін түгел қалпымен әлеммен шендестіре қарастыру осы драмадан байқалады. Ортағасырмен немесе өткен дәуірлермен шектелмей жалпыадамзаттық құндылық ретімен өнер сомдауға көшкен, оған өз көзқарасымен бек тырмыса жеткен әрине Иран – Қайғы. Оның болашақтағы мектебі де бытырамай бүгінгі – «Қорқыттың Көрі» секілді драмаларынан басталуы мүмкін. Тағы Фридрих Ницшеден «Құдай өлді» деген атақты өлшеми қағидаты қалды. Құдайдың «өлгені» бүткіл дүниеге құдайсыздықтың келгенін меңзейді. Құдайдан ақиқат, сенім тілеудің немесе басқа кейіптеулер туралы қаншама ғұламалар мыйларын борсытып жүр. Жұмбақтың шешімі жоқ, заман сайын өзгеше жауабымен келеді. Сұрану, жұбану, тілену, жалбарыну, өтіну арқылы өмірден тіреуіш, әбұйыр тапқысы келеді... Иран – Қайғы бір кезінде дәл осылай күй кешті.
Зауал – Індетіңді молайттың –
Қара Жер емеспін ғой,
Шер – Шеменімді зорайттың –
Қатқан Көн емеспін ғой,
Жүрек – Қанымды қарайттың –
Қалаулыңнан кем емеспін ғой,
Соқа Басымды сорайттың –
Мен – Сен емеспін ғой,
Бұл құдаймен арбасу да алжасу да емес еді. Арсыздықпен күн кештіріп, ай шектірген алмағайып зар заманға тек арылу, адалану үнін жолдады. Үміт етті. Қауызға жасырынған жауыздықты жою жолында адамша түгендеудің түрені секілді бұл өлең.
Өмір менен өте ме?
Мен өмірден өтем бе?!
Өтер болсам дүниеге келгенім бе бекерге!..
Шынымен-ақ өмірің менен бетер бекем бе?
Шынымен-ақ тірлігім күлік емес лекер ме?!
Келген мен бе бекерге?..
ЖОҚ! Бекерге келгем жоқ! –
Берерімді бергем жоқ! –
Мен өмірден өтпеймін –
Кеншін ұям – көр мен көк! –
Өмір менен өтеді –
Көз жүмамын өлген боп...
Өмір болса бұл қалай? –
Зар илеймін күні-түн жанарда жас құрғамай!..
...Меніменен Өмірдің ара-жігін аша алмай,
Жер мен Аспан аңырып астаса алмай түрғаны-ай!.
Мемлекеттік сыйлық алса – ақын мен жазушының еңбегі бағаланды деп адасып жүрген жайымыз бар. Өткен таяу жылдарда мем сыйлық: күлдібадам, күңсіген шырайсыз «бірдеңелерге» да беріліп келді. Шығарманы мем сыйлықпен ғана өлшеу біржақты болар. Оған симайтын кең көлемдегі құндылықтар жазғандар да бар. Екі мәрте мемлекеттік сыйлыққа ие болған жазушы, суретші, композиторлар мен білетін Моңғолияда аз емес. Меніңше мем сыйлықтың екінші мәрте берілуі – мүмкін шығарманың шынайы бағалануына тым жақын. Сыйлықтан бас тарту да тұлға үшін сыйлықтан зор абұйыр болған тұстар көп. Мысалы: ХХ ғасырда экзистенциализм мен француз (марксизмінің) философиялық идеяларының жетекшісі, көрнекті француз философы, драматургі, романшысы, саяси қайраткері экзистенциализм ілімін ту етіп түрлі еңбектерін адамның бостандығына арнаған Жан Пол Сартр (1905-1980) 1964 жылы Нобель сыйлығы берілгенде «жазушыны мекемеге айналдыруға болмайды» деген уәжбен бас тартқан-ды. Мемлекеттен сыйлық алу үшін қағаз шығындап оларды мақтап әуіреге түсеміз. Мемлекеттің міндеті мен функциясын дұрыс түсінбеуден... Мемлекет жазушының жақсы еңбегіне жарнамашы болуға ғана міндетті. Жапония қатарлы көп елдерде солай. Мемлекет осы Иран – Қайғы сияқты «теріс саптаған теседей» үміткерлерді өзі Нобель-ге жарнамалап, ел мен жердің руһын көтеруі тиіс. Мемлекеттік сыйлыққа үміткер шығарманың жоқтаушысы, тектеушісі де қалың текті оқырман. Жарнамашысы, жәрдемшісі, әділетті шешімгері құдайдың жердегі көлеңкесі билік һәм өкімет.
«Өлеңді ойлап таппа, ол өзі қонсын...» деген атақты Осип Эмильевич Мандельштамнің (1891-1938) өзі Иосиф Сталиннен сыйлық дәметкені бар... Өкінштісі Сталин оған мүлде өзгеше «сюрприз» дайындап қойған...
«Хайуандық комедия», «Күшігінен таланған», «Мен ішпеген у бар ма?», «Батқан кеменің бейбақтары», «Желжуан», «Құдай қарғағандар», «Жамбылдың қызыл жолбарысы», «Негізгі шаруа», «Қанына тартқан қыңырлар», «Алтын адам», «Алтын ажал», «Киелі күнә», «Хан–Абылай–Сабалақ», «Жәбек-Шаған», «Гүл-Нәр», «Театр Романы», «Қорқыттың көрі», «Мауглидің оралуы», «Махамбет», «Қашғария», «Былыққа батқан қала», «Керкеткен» атты драмалық дастандарын жазды...
Эквадорлық ақын Хосе Румазо Гонсалес – José Rumazo González (1904-1995) 70 жасында әдебиет тарихында 1956 жылдан бастап 1986 жылға дейін ең ұзын эпикалық поэмасын жазыпты. Ол өз еңбегін отыз жыл бойы жазып бітіргенде 240 мың төрт таған шумақ 5000 парақты 7 томдық кітап болған деседі. Иран – Қайғының алдыңғы 13 томдығынан да сүбелі әрқайсысы 1000 беттен көз майын түгеген төрт томдық «Ғайып-Нама» еңбегі дәл бүгінгі біздің тақияға тар келмейтін рекорд болуы да мүмкін!?
Өкініштісі біз өзімізді өзіміз көрмейміз, тіпті жөнді бағалай да алмаймыз!?
Иран – Қайғы қатты кетеді кейде. Алақұйын. Қайғы болмаса бүйтер ме, дейсіз!? Қайғы, мұңсыз ақын – сусыз құла түздей болса керек. Жарамсақ тақпақтан жалыққан, қан-сөлсіз дәуір енді келмесе екен!?
Аққа жаққан күйені...» – жан-раһымының жалғыз шелек қанымен жадысын тазалайды... Замананың ағымына қайыспай қарсы ағады ақын!
Кең дүниеге келмей жатып кірледім,
Өмірім өмір емес менің –
Дүниеге келмей жатып кірлегені – қоғамның ауанының бұзылғаны екен. Сезгені, сезінгені де елден ерек. Оның өмірлік ұстанымы (credo) өте берік. Одан өлсе де өзгермейді. «Санамда Күн сөнді...» – дейді?!
Жүрегіме оқ атты –
«Арыстан орынын – түлкі алды, сұрқылтай қорлап сұңқарды, Ел келеке етті – есектің есігін күзеткен тұлпарды... Ноян алдында – қоянның, қоян алдында – ноянның – құбыл кездігіне ұрынып, ұяттың қанына боялдым...». Қайғының Абайша сор тұтқаны осы болар!? Барлығын алдын-ала сезгендей... Қоғамдағы бүткіл жалмаң дарақылыққа жанталаса өшігеді, өштеседі де өлеңімен тырнап қанын судай ағызады! Жандүниесімен түре айқайлайды.
Болған ба мұндай сорақы:
Қандай халық болса – сондай патша боларын айтады, аһ ұрады. Өкінеді... «Шала» туралы жырлаған атсыз өлеңі өте ұзақ толғауы бар (Хайуандық комедия, 2014.-720 б.). Осы шала сөзінде өте көп мән жатыр (125-128 бб.).
«...Аспан – шала, Бұлт – шала, Жер де Көктей солмасын?! Халық – шала, Ұлт – шала, Қоғам шала болғасын...» немесе «...Ажар көркін мүк басқан марту заман...», «Өмір сүрдім дегенім атым ғана, күн санап көмілуде – өлудемін...». Мінеки! Бұдан өзге қалай айтыларын білмеймін!? «..Тірлігім – тірі өлім, Не айтам тас – өмірге?! Табанымда – жүрегім, Жаным – иегімде...».
Көктеммен көгеріп, күзбен сарғайып жүретін қайғы – замннаның ақ, қара өңінен жаралған пенде. Бұны Мұқағали Мақатаевқа арнаған өлеңінде: «...Қорлық та баяғы, өзіңіз көргендей, құртуға таяды, құр сүлдем – өлгендей...». Басқаны білмеймін, Иран – Қайғыға өлім туралы айту біртүрлі жарасатындай сезіледі... Мүмкін ақынның бәрі сондай?! Бірақ, олардың әрқайсысы әлде қалай жырлайды, жылайды. Құдайдан медет тілеу, жырымен тәңірге табыну, жүгіну, ата аманатпен толғату қай заманнан бергі бәйіт.
Бір кезде, Күн шуақ шақта қазақ оқырмандары: өміри руһаниятты қайта жасауға тырысушы ғайып-саналы ақын Иран – Қайғыны қайталап оқитынына сенемін. Осы зәузетті ішкі тілегімізді тағыда қайғының өз сөзімен уақытша доғара тұрайық:
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
Мопассан мен Әлібекті не байланыстырады? Немесе «Қағаз кемеден» түйген ой
Жас жігітке өмір туралы ашық хат
Күліп отырып, күрсінесіз бе...
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
«KitapTime – 2022» жалпы республикалық кітап фестивалі өтті
Бахман Гобади. Күрд киносын жетім балаға ұқсатамын
«Алтын сақа» байқауы мәресіне жетті
«Абай жолының» аудармасына Әуезовтің көңілі толмаған
Елордада өткен «Күй жәрмеңкесінде» Жамбыл жырлары оқылды
Шерағаңның туғанына 90 жыл
Ел қай кезде түзеледі?
Ахмет Салах әл-Мәһди. Күтпеген «келімсек»
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Ахмет Байтұрсынұлы: «Амалыңды түзет, түземесең, ешкімге кінә қойма»
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Махат Садық, Ескерткіштер – ел тарихы
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Шалқар Дәулеткелді. Қыркүйек айының сарғайған жапырақтары
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу