kk de kk ar fa kk kk be ru mhr kk ky kk kk ru hbs_cyr kk vi kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en en kk en kk kk sv kk kk fr ru kk de kk kk de kk kk uk kk kk kk br kk te kk ca kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk zh ru kk kk kk kk tt kk ru kk kk kk en kk kk kk kk
Ғибырат 6054 1 пікір 24 Наурыз, 2022 сағат 12:48
Филология ғылымдарының кандидаты, Қазақстан Жазушылар және Журналистер одақтарының мүшесі Қ. Сыдиықовтың өмірі жөнінде мақала Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінің құжаттары негізінде дайындалды.
XX ғасырда қазақ фольклоры мен әдебиет тарихындағы ақын, жырау, жыршы мәселесін терең, жан-жақты зерттеумен айналысқан ғалымдардың бірі – Қ. Сыдиықов. Ғалымның ақын, жырау мұрасын зерттеуге көп жылдарын жұмсағандығы жайында және ғылыми еңбектеріне арқау болған деректердің архивте сақталғандығы жайында сөз етпекпіз.
Кітаптар мен жинақтарда, мерзімді баспасөз беттерінде жарияланған еңбектері Шәлгез, Абыл, Махамбет, Мұрын, Мұрат, Қашаған, Ақтан, Аралбай, Қарасақал Ерімбет, Елбай, Шынияз, Насихат, Досы, Бала Ораз, Кердері Әубәкір, Мақыш, Ғұмар Қараш, Сәттіғұл, Түмен, Елбай Қалнияз, Досжан, Қашқынбай, Қайып, Өскенбай т.б. ақын, жыраулардың шығармашылығын зерттеуге арналған. [6]
Қ. Сыдиықұлы жазған зерттеулер мен мақалалар 12 томдық «Қазақ совет энциклопедиясы», «Қазақ КСР энциклопедиясы», «Қазақ әдебиеті тарихының мәселері» (1976), «Ерте дәуірдегі қазақ әдебиеті» (1983), «Қазақ фольклоры мен әдебиет шығармаларының текстологиялық зерттелуі» (1983), «ХІХ ғасырдағы қазақ ақындары» (1988), «ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті» (1994), «Маңғыстау энциклопедиясы» (1997) деп аталатын ұжымдық еңбектерге енген.
Ғалымның мұраларына және азаматтық тұлғасына жоғары баға бергендердің қатарындағы Қазақстан Республикасының ғылымға еңбегі сіңген қайраткер Ш. Сәтбаеваның пікірінше: «Мұның барлығы – кішіпейіл, қарапайым, әркімге де жақсылық тілейтін ғалымның көп жылғы еңбегінің нәтижесі, талапты да таланттылықтың, ыждағаттылық пен еңбеккерліктің кепілі» депті. Қ. Сыдиықов кітаптар жазып қана қоймай, сонымен қатар тұлғалар есімін жаңғыртуға себепші болған десек те болады. Ол жөнінде ақын, журналист А. Өтегенов былай деген: «Сейсен-Атадағы Сүйінқара батырдың бейітін анықтауға мұрындық болды. Бір кезде Қабекең жаяу-жалпылап жүріп тағзым етіп кеткен Қашағанның, Абылдың, Досанның, Сәттіғұлдың, Есірдің, Мұрынның т.б. бастарына мавзолей орнатылған. Әрине оларды тұрғызған халық. Ал халықтың талантты перзенттеріне деген махаббатын оятқан осы Қабекең» деп ғалымның жасаған жұмыстарына тоқталып өткен. Сонымен қатар түркітанушы, филология ғылымдарының докторы Ғ. Айдаровтың айтуынша: «Қабиболла еңбектері түрікмен, башқұрт, татар, тағы басқа туысқан халықтар арасында танымал. Халық Қабиболланы ғалым, әдебиетші, ұстаз ақын, азамат ретінде таниды. Бұл – үлкен бақыт» депті. [7]
2000 жылы Қ.Сыдиықов жеке қорының құжаттарын ҚР ОМА мемлекеттік сақтауға өзі тапсырды. 2021 жылы қосымша құжаттарын  ғалымның зайыбы Г.Омарқызынан қабылдадық, ғылыми-техникалық сипаттама жасалды, енді қоймаға өткізу жұмыстары жүзеге асырылып жатыр. Қ.Сыдиықовтың архивтегі қоры оның ғылыми еңбектерінің қолжазбаларымен, хаттарымен, шығармашылық, жеке және қызметіне қатысты құжаттарымен, Қ.Сыдыиқов жөнінде мақала, естелік, еңбектеріне жазған рецензиялар т.б. құжаттармен толықтырылды. Қордағы ғылыми еңбектері мен зерттеулеріне жинаған құжаттарының арасында Уфа, Қазан қалаларынан әкелінген кітаптармен олардың көшірмелерін айтып өткен жөн:  «Х.Досмұхамбетұлының «Аламан», Сопы Аллаяр әл Бұхаридің «Китаб мустатаб уа шарип әл мабб саббатил ғажизина», «Сөз өнері»(авторы берілмеген) атты кітаптары, С. Сейфуллиннің «Қазақтың ескі әдебиет нұсқалары» және Ғабдолла Мұштақ Бөкейліктің «Сұлтан Шәңгерей Бөкеев. Шайыр» деген кітаптарының фотокөшірмелері; Б. Тәуекеұлының «Қабанбай деген керейдің батыры», А.И. Лызловтың «Скифская история», Г.С. Саблуковтың «Собрание монет кипчакского орды»,  «Очерк внутреннего состояния кипчакского царства» атты кітаптарының негативтері; Н.Нигматуллиннің «Әдебиет қазақия» атты Әбубәкір молданың сөздерінен тұратын кітаптың ксерокөшірмесі; Х. Досмұхамбетұлының «Мұрат ақынның сөздері» деген кітабының машинкаға басылған нұсқасы т.б. кітаптар». [8]
Жоғарыда аталған құжаттар қандай елдерден әкелінгендігі жөнінде       Қ.Сыдиықовтың жеке қорына енген істерді қарап білуге болады. Мысалы, 1977 жылы ақпан айындағы экспедиция материалдары Уфа қаласы (КСРО Ғылым академиясының Башқұрт филиалы жанындағы Ғылым архивінің қолжазба бөлімі) 1976 жылы 1 маусымда Башқұрт АССР-ы Чишминский ауданының Ар деревнясынан табылған (6-археографиялық экспедиция материалынан) құжаттар бар. Ол Қазандағы Лобачевский атындағы кітапханасына (Сирек кездесетін кітаптар мен шығыс қолжазбалар қорынан) ғылыми іссапармен барған жылдары тапсырыс берген, ал құнды қолжазбалардың фотокөшірмелерін Татар Мемлекеттік архивінің зертханасы жасағандығы жазылған. [9]
Филология ғылымдарының кандидаты Қ.Сыдиықовтың атқарған еңбегі еленіп оның әдеби, мәдени қазынамызды жинап, зерттеп, насихаттау саласындағы көп жылғы жемісті ғылыми зерттеу еңбектері үшін Атырау облысы мәдени қызметкерлері кәсіподақ ұйымдары обкомының (1968), Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің (1984), Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясы Президиумының (1982,1994) Құрмет грамоталарымен және Маңғыстау облыстық атқару комитетінің (1984) грамотасымен, «Еңбек ардагері» медалімен (1990) марапатталған. 1994 жылы 30 мамыр күні Жылыой ауданының әкімі М. Қилыбаевтың және депутаттардың аудандық мәслихат хатшысы Қ. Ермековтың Қаулысымен Қ. Сыдиықов мәдениет тарихына қосқан үлесі үшін  «Құрметті азаматы» атанады және маусымның 1-күні Жылыой ауданының әкімі М. Қилыбаевтың өкімімен Ақкиізтоғайда Қ. Сыдиықовтың 60 жылдық мерейтойы атап өтіледі, Ақкиіз селолық округінің әкімі А. Ұлағатовтың шешімімен «Ақкиіз тоғай селосының Құрметті азаматы», Атырау облысы, Жылыой ауданы Құлсары поселкесінің әкімі Қ.Төремұратовтың өкімімен (6 маусым күні) мөлтек ауданды «Қабиболла Сыдиықов» есімімен атау туралы шешім қабылданды.[10]
Сонымен қатар Қазақстанның батыс өңірінің әдеби, мәдени, тарихи мұраларын жинап, жариялаудағы және зерттеудегі елеулі еңбегі үшін Қ. Сыдиықов Форт-Шевченко қаласының (1991), Ақшымыр-Қызан (Маңғыстау ауд.,) ауылдарының (1996) «Құрметті азаматы», Ақтау қаласындағы Маңғыстау облыстық кітапханаға есімі беріліп, Құлсары қаласындағы «Қабиболла Сыдиықов» ықшам ауданында бюст-ескерткіш (2006)  орнатылды.
2001 жылы наурыздың 23-күні филология ғылымдарының кандидаты, Қазақстан Жазушылар және Журналистер одақтарының мүшесі Сыдиықов Қабиболла Сыдиықұлы қайтыс болды. [11]
Қорыта айтқанда Қ. Сыдиықов ғылым жолында зерттеуге бүкіл өмірін арнады, экспедицияларға қатысып және ұзақ іссапарларға шығып дана тұлғалармен жүздесу арқылы құжаттар жинады, жеке тұлғалар жайында  мақалалар жазды, кездесу кештерінде дәрістер оқыды, көлемді кандидаттық диссертациясын жазды, ұжымдық еңбектерге атсалысты, жеке кітаптары жарық көрді, сондықтан да «Жауапкершіліктің ауыр жүгін арқалаған ғалым» болып ұрпақтар жадында мәңгі қалады.
ҚРОМА, 2283-қор, 2 тіз., 185-186, 188-192-істер.
ҚРОМА, 2283-қор, 1 тіз., 62-іс, 1-6-пп.; 2 тіз., 189, 201-202-істер.
ҚРОМА, 2283-қор, 2 тіз., 199-іс.
ҚРОМА, 2283-қор, 2 тіз., 169, 217, 238- істер.
ҚРОМА, 2283-қор, 2 тіз., 3-6, 54, 56-57-істер.
ҚРОМА, 2283-қор, 2 тіз., 73-92-істер.
ҚРОМА, 2283-қор, 2 тіз., 216, 234-істер.
ҚРОМА, 2283-қор, 2 тіз., 380-412-істер.
ҚРОМА, 2283-қор, 2 тіз., 128-129, 199-істер.
ҚРОМА, 2283-қор, 1 тіз., 69-іс, 1-п.; 2-тіз., 192, 195, 205-206-істер.
ҚР ОМА, 2283-қор, 1тіз., 196-іс.
Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінің жеке тектік архивтермен және тарихи-құжаттық топтамалармен жұмыс жасау бөлімінің архивисі
"Өзін-өзі тану" пәні мектеп бағдарламасынан алынады
Өртенген военкомат, еденде ұйықтаған сарбаздар...
Президенттікке үміткерлерді ұсыну басталды
Ресейден келген автокөліктер саны үш күнде 20%-ға өсті
Күзде кезектен тыс Президент сайлауы өтеді
Әр баланың шотына Ұлттық қордан ақша бөлінеді
Әйелдер зейнетке 61 жаста шығады
Жазушының жалақасы бюджеттен емес, нарықтан!
Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз!
Сайттағы материалдарды пайдаланғанда міндетті түрде сілтеме берулеріңізді сұраймыз. Ақпараттық порталдағы авторлық және басқа да құқықтар толығымен қорғалатынын ескертеміз. Автордың жеке пікірі редакцияның көзқарасы болып саналмайды. Жарнама мен түрлі хабарландыруларға жарнама беруші жауапты.
Құрылтайшысы: «Абай-ақпарат» қазақ интернет кеңістігін дамыту қоры» қоғамдық қоры
ҚР Мәдениет және Ақпарат министрлігінде тіркеліп, №12996-ИА кәулігі берілді