kk kk kk ru kk ru zh ru de kk el en kk bg pt kk fi kk kk kk kk kk uk kk bg kk en kk kk kk mk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk en kk kk kk uk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk hbs_cyr kk kk kk kk tt uk tt tk kk av kk kk kk ba kk kk kk ba kk kk sk kk ba kk ru mk ru kk kk kk ru kk fr kk kk kk kk kk lo kk ro bg kk kk ba kk uk ro kk ru kk pt en kk ru
Малшылық одағайынан таптасқан сөз туады
І. Қазақ тілі грамматикасының кейбір мәселелері Қазақ тiлihiң Ғылыми куpсы жөhihеh лекциялаp
1   ...   66   67   68   69   70   71   72   73   ...   182
zhubanov k kazak tili grammatikasynyn keibir mseleleri (1)
Одағай түбір де емес, шылау да емес. Қазақ тілінің бір әдеті – түбір емес
сөздерді де түбірге ұқсатып, жаңа сөз тудыра береді. Сондықтан: «
» деудің орына –
Осы ретпен шаруашылық одағайына
қосып, туынды сөз жасаймыз. Солай сөз
тудыра жүргенде бұлардың бірқатары таптасқан сөзге айналып кетеді. Мысалы,
шөгіп қалды – отырып қалды, жатып қалды
– ит қосу, біреуді-біреуге айдап салу; бұл туынды
сөздер тура мағынасында, алдыңғы екеуі түйеге, соңғысы (айтақтау) итке ғана
айтылатын болса да, ауыс мағынада адамға қаратыла да айтыла береді. Осының
нәтижесінде кейбір одағайлар таптасқан сөз мәртебесіне ие болып та жүр.
II. Шаруашылық одағайының тарихы
Шаруашылық одағайының көбі бұрын белгілі бір малдың аты болған.
қош! – қошқар – қой
екі мүшелі сөз); қозыны еркелеткенде
кішірейту қосымшасы. Бірқатар елдерде қошқарды
қой, қошқар, қозы, қошақан
деп бөлектеу болмаған. Бәрі
өк, әк, әукім – өгіз
– түйенің аты болуы тиіс. Түрікпендер ботаны
Жылқыны жемге шақырғанда айтылатын
деген сөз (қазақ тілінде сиректеу айтылатын
т. б. сөздер осы жылқы атауына қатысты болуы керек).
деп шақыру күшік атауына байланысты;
Қазақтың қойға қарата айтатын
одағайы екі түбірден біріккен:
– шақыру қосымшасы. Түбірдегі
1   ...   66   67   68   69   70   71   72   73   ...   182