kk de kk ar fa kk kk be ru mhr kk ky kk kk ru hbs_cyr kk vi kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk ko kk kk kk kk ko kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk sv kk kk fr kk kk de kk kk de kk kk kk uk kk kk en kk kk ru fr kk kk uk fr uk kk kk kk ca kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk zh ru kk kk kk kk tt kk ru kk kk kk en kk kk kk kk
Білгенге маржан 1712 7 пікір 14 Қыркүйек, 2022 сағат 12:48
Біз тарихи тағылымға, дәстүрлі өнегеге бай  Қазақ еліміз. Кемеңгер бабаларымыз бізге ұлан-байтақ даланы ғана емес, баға жетпес рухани мұраны да мирас етті. Сан ғасырлар бойы елдік пен ерлікке, адамгершілік пен ізгілікке тәрбиелеп келген сол рухани мұраны лайықты түрде игере алсақ, келер ұрпақ үшін де мың жылға жетерлік рухани азық болары даусыз.
Мәселен, 2004-2009 жылдар арасында «Мәдени мұра» бағдарламасы аясында 408 еңбек жарыққа шыққан. Солардың ішіндегі діни мазмұндағы жарыққа шыққан еңбектер саны -16 («Қазақ халқының философиялық мұрасы», «Әлемдік философиялық мұра», «Қазақ әдебиетінің тарихы», «Әдеби жәдігерліктер», «Ислам философиясы 4 том», «Орта ғасырлардағы түркі ойшылдары 5 том», «Әл-Фараби мен Ибн Сина философиясы 47 том», «Бабалар сөзі 100 том»).
«Бабалар сөзі» жүз томдығының 11-16 томдары болып табылатын «Қазақтың діни дастандары» жинағында «Мұхаммед пайғамбар», «Қисса Мансұр әл-Халлаж», «Қисса уақиға Кербала», «Қисса хазірет Расулдың миғражға қонақ болғаны» т.б. секілді көптеген діни дастандар қамтылған. Бұл дастандарда ислам тарихындағы маңызды тұлғалар, айтулы оқиғалар көркем тілмен  жырланады әрі жырлаушы мен тыңдаушы халықтың діни көзқарастары, дүниетанымы бейнеленеді.
«Қисса» жанрының дүниеге келуіне әсер еткен Ахмет Ясауи бабамыздың «Диуани хикмет» кітабы. «Диуани хикмет» түркі топырағындағы әдеби-рухани жанрлардың қалыптасуына әсер еткен бірден-бір мұра болып табылады. Ясауи ілімі мен шығармашылығы түркі халықтарының, оның ішінде қазақ халқының да рухани мәдениетінің барлық саласында – әдебиетінде, тарихында, дүниетанымында, ойлау жүйесінде терең із қалдырған. «Менің хикметтерім – Алладан пәрмен, Сөзін ұққанға бар мағынасы Құран» дей келе, қазақ халқы ислам діні аясында ұлт болып қалыптасып, бүгінгі әлемдік қауымдастықта да түркі халықтарын ынтымақтастырушы басты факторға айналды. Түркі халықтарына ортақ ұлы ойшыл Ясауи жасаған ілім өз бастауын түркі халықтарының ғасырлар бойы қалыптасқан рухани құндылықтарынан алады. Ахмет Ясауи осы рухани құндылықтарды жинақтап, қорытып, оны ислам дінінің қағидаларымен үйлестіріп, біртұтас ілімге айналдырды. Ясауи өз ілімінің барлық қағидаларын ханафи мазхабы ұстанымдарының аясында дамытты. Қазақ халқының барлық діни-ислами түсініктері Ясауи ілімінің аясында қалыптасты. Мұның мысалын біз халқымыздың ізгілікке, имандылыққа негізделген әдет-ғұрып, салт-дәстүрлерінен, жыр-аңыздары мен мақал-мәтелдерінен, кешегі жыраулар поэзиясы мен би-шешендердің нақыл сөздерінен айқын аңғарамыз. Жалпы, жыраулар ел өмірінде ерекше идеологиялық рөл атқарды. Мысалы:
Алланың досы кім десең,
Олардың жолын құп тұтқан
Тұғыры жолдан тайғандар. (Әбубәкір Кердері)
Мекке менен Медине жолдың ұшы,
Алыс сапар дейді ғой барған кісі.
Атаң менен анаңды құрметтесең,
Мекке болып табылар үйдің іші. (Шал ақын)
Арамдықтан шегінбес. (Үмбетей жырау) – деп, мұсылманшылықтың абзалы жүректегі иманның дүние тіршілігінде көрініс табуы және көркем мінез-құлықтарды кемелдендіру үшін келген Пайғамбарымыздың ар тазалығына негізделген имани іліміне адал болған. Міне, осындай рухани қайраткерлердің күш-жігерімен бертінде Сыр бойында және Маңғыстауда атақты ахундар мектебі қалыптасты. Бұхара, Самарқанд медреселерінде білім алған көптеген рухани тұлғалар ел ішіне оралып, туған халқының діни дүниесіне қызмет еткен. Қазақ халқының дүниетанымы, діни көзқарастары, ұлттың рухани құндылықтары ауыз әдебиеті шығармаларында көрініс тапты. Діни тақырыпқа арналған діни қисса-дастандар, әңгімелер, жырлар ислам дінінің негізгі қағидалары, шариғат заңдары жайында мол мәлімет алуға болатын. Мұндай туындылар көпшілікке арналған діни оқулықтың рөлін қоса атқарып, қазақ мұсылмандығын қалыптастырудың, діни сауатын көтерудің теңдесіз құралына айналды.
Салт-дәстүр сол халықпен бірге жасасып, оның тарихында өшпес із қалдырады. Бірақ ұмыт болып бара жатқан ұлттық салт-дәстүрлеріміз де жоқ емес. Ендеше, салтымыз санамызда мәңгілік жаңғырып тұруы үшін дәстүрді сөйлету, тірілту қажет. Ата-бабаларымыздан қалған керемет рухани аңыздар мен қиссалардан жинақталған әңгімелерді жаңа түрде жарыққа шығарып, халыққа ұсынып, жеткізу мақсатында «Отбасы хрестоматиясы» жобасы 2013 жылдан бастап этнография, философия, психология салаларында кітаптар шығарумен айналысып келеді. «Салт-дәстүр сөйлейді», «Сияр шәріп», «Әлдиден эпосқа дейін», «Яссауи феномені», «Махаббаттың мәні», «Логотерапия немесе Өмірге құштарлық», «Балалықтан даналыққа», «Мың сұрақ», «Ecosophy немесе киелі табиғат», «Бейсен және Болмыс», «Өркениетті адам», «Өмірге ғашық болу», «Сыр сөз» т.б. туындылары жарыққа шыққан. Жоба он жылдан бері 36 кітап шығарса, оның 16 балаларға арналған кітаптар. Бұл жобаның  тағы бір бағыты 1930 жылдары Алаш қайраткерлері аударған шағын шетел әдебиеттерін шығару екен.
Жалпы қиссалар Ислам сенімінің негіздерін түсіндіруге арналған. Жалпы діни қиссаларда басқа ешбір Құдайдың жоқтығы, Алланың барлық Пайғамбарлары мен періштелерінің өнегелі өмірі, Пайғамбар Мұхаммедтің адамзат баласы алдында атқарған ізгі істері зор шабытпен жырланған. Діни қисса имандылыққа, қанағат-ынсапқа, күншіл болмауға, біреуге зорлык-зомбылық жасамауға, жетім-жесірлерге көмек көрсетуге, қайырымдылыққа, т.б. ізгі қасиеттерге үндейді.
Жалпы Кеңес одағы кезінде оқуға тыйым салынған кітаптарды қайта басып, оқырмандарға ұсынып отырған «Отбасы хрестоматиясы» жобасының маңызы зор. Қазақтың рухани иммунитетін төмендету үшін, халыққа бірлік беріп отырған кітаптарды ол кезде халықтың қолына тимеу үшін бар мүмкіндік жабылса, қазір сол кітаптарды халыққа қайта қауыштыру арқылы жоғымызды түгелдеуге мүмкіндік туып отыр. Халық тарапынан сұраныс болғанының айғағы бүгінде «Отбасы хрестоматиясы» жобасы кітаптарының тиражының саны 500 мыңға жақындап қалыпты. Бір ғана «Салт дәстүр сөйлейді» кітабының тиражы 80 мыңға жуықтаған көрінеді. Бүгінде көптеген мектеп мұғалімдері мен ата-аналар бала тәрбиесінде осы кітаптарды басшылыққа алады екен. Бала тәрбиесіне аса мән берген ұлт болғандықтан, баланың бойынан ізгіліктің, мейірімділіктің, талпыныстың табылғаны біз үшін жақсы емес пе?
Дінтанушы Алпысбаев Бахтияр Қаржаубайұлы
Ел саясатындағы "өтпелі шақтың" көлеңкесі
Бұл жағдай керісінше болуы керек – Әлихан Смайылов машина жасау өнімінің импорты туралы
Халық саяси реформаларды құптап отыр
ҚР Президентіне үміткерге қойылатын талаптар қандай?
Коронавирус жұқтырғандар саны артты
Тақырыпқа байланысты басқа да мақалалар
Жаннат пен жаһаннам қандай мекен?
Елордадағы мешіт: Құдай үшін бе, мақтан үшін бе?
Дінді саяси тартысқа айналдырған елдер...
Күзде кезектен тыс Президент сайлауы өтеді
Әр баланың шотына Ұлттық қордан ақша бөлінеді
Әйелдер зейнетке 61 жаста шығады
Жазушының жалақасы бюджеттен емес, нарықтан!
Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз!
Сайттағы материалдарды пайдаланғанда міндетті түрде сілтеме берулеріңізді сұраймыз. Ақпараттық порталдағы авторлық және басқа да құқықтар толығымен қорғалатынын ескертеміз. Автордың жеке пікірі редакцияның көзқарасы болып саналмайды. Жарнама мен түрлі хабарландыруларға жарнама беруші жауапты.
Құрылтайшысы: «Абай-ақпарат» қазақ интернет кеңістігін дамыту қоры» қоғамдық қоры
ҚР Мәдениет және Ақпарат министрлігінде тіркеліп, №12996-ИА кәулігі берілді