ru kk ru be kk ru kk ru be kk ru ro zh ru ru kk ru be kk ru kk bg kk kk kk kk kk ba kk kk ru kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en ru kk ru en kk kk kk kk kk kk kk en uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk war kk kk kk kk kk oc kk kk zh kk kk fr kk kk oc kk kk de kk kk fr kk kk fr kk kk en kk kk kk de kk kk eu kk kk ca kk kk fr kk kk fr kk kk eu kk kk zh kk kk ca kk ky kk kk kk bg kk kk de kk kk oc kk kk ca kk kk fr kk kk ca kk kk fr kk kk fr kk kk ca kk kk kk de kk kk en kk kk eu kk kk en kk kk ca kk kk fa kk kk oc kk kk de en kk ru kk ru be kk
Пролог орнына  немесе кәмпит пен кітап
Осы бір тәтті сәттің тылсым күші болар, қатарларының көбейіп жатқанына қуанған ауыл әйелдері бірінен соң бірі шашқан кәмпиттің қалған-құтқанын енді қуыс-қуыстан іздеп кеттік. Тоқал там дәлізінің түкпір-түкпірінен тәтті іздеп жүріп, кенеттен ұзынша келген орындықтың үстінде жатқан кітапқа көзім түсті. Кітап дейтіндей соншалықты үлкен кітап емес. Биттің қабығындай жұп-жұқа. Кітаптың атауы есімде жоқ. Авторы сол бойда жадымда сақталып қалды: Жанат Елшібеков.
Қазір ойлаймын, сол күні мен Жанат ағаның кітабын тауып алмағанымда журналист болар ма едім, болмас па едім?! Қалай болғанда да, өзімді өзім тану мен жаратылысты танып білуге жетелеген сол сәт мәңгілікке жатталып қалды. Бір анық: танымға ұмтылуыма мотивация жасаған Жанат ағаның онлайн әсерін ұмыту мүмкін емес еді.
1. ТАНЫМ НЕМЕСЕ ТЫЛСЫМ ТЕРЕҢДІК
Қалам ұстаған ағайын әдебиет майданында болсын, баспасөз айдынында болсын, өзінше із тастап, өзіндік қолтаңбасын қалдырып, оқырманның көзайымына айналып жатады. Халық өзін танымаса да сөзін таниды. Есімін ұмытпай, сөзін жаттап, сырттай қанық болып жүреді. Біреуі ерте, біреуі кеш, біреуі тасқын судай екпінді, біреуі есіліп аққан Есілдің өзеніндей болып салмақпен келетін шығармашылық қауым өкілдерінің қалайда халықтың тамыр соғысын тап басатын шолғыншыдай атқа қонатыны – ақиқат іс.
Электронды ақпарат желісі жоқ, компьютер дейтін сиқырлы сандық өмірімізге әлі дендеп ене қоймаған кезде танымы бөлек тарлан Жәкеңнің ой-санасынан төгіліп түсіп, кітапқа айналған әлемдегі не бір қызықты дүниелер жас оқырмандар үшін осы күнгі интернеттің міндетін атқарды десем артық айтқандық емес.
«Азандағы мал үні – атамыздың гимні» дейді Қадыр Мырза-Әлі. Әр сөзінде қорғасындай салмақ жататын ақын аузынан бұл пікір тектен тек шықпаса керек. Қызыл империяның тас құрсауында жүргенде асылық қылып, табиғат заңдылықтарына қарсы шықтық. Құдайымызды ұмытып, тағы да Қадыр ағамыз айтқандай, «ең үлкен жүрек – Күн» екеніне сенбейтін кезіміз болды.
Осындай әрі-сәрі күй кешкен заманда көптеген азаматтар табиғат анаға жүрегін ашып, табиғат тілін түсінуге тырысқан, қоршаған ортаны аялауға  ұмтылған. Жәкең – сол қатардан табылған журналист-жазушы. Өзінің шығармашылық жолында ол табиғат құбылыстары мен құпияларын зерттеуді үлкен ықыласпен қолға алды.
Жанат Елшібек қаламының бояуы, жүрек үнінің тасқа басылған суреті қандай керемет?! Теңеулері табиғаттың өзі сөйлеп тұрғандай әсер береді. Дүниенің төрт бұрышында кездесетін не бір табиғат таңғажайыптары жіпке тізілген маржандай болып кітап беттеріне төгіліп түсе қалғандай, сұлу да сазды. Еріксіз таңырқайсыз, еріксіз риза боласың. Суреткерлік қабілет деген осы болса керек. Жәкең табиғат пен адам арасындағы құдіретті байланыстың жібін қолыңа ұстатқандай күй кешесің.
Осыдан 20 жылдай бұрын жұрт сүйіп оқитын «Жас Алаш» газетінің 15 нөмірінде «Газет ішіндегі кітапхана» айдарымен «Табиғат-тылсым» әңгімелер циклы жарияланғаны есімізде. Сонда оқырмандар тарапынан ерекше бір жылы пікірлер айтылып, газетің әр нөмірін асыға күткендердің куәсі болғанымыз бар. Негізі Жанат шығармаларындағы табиғат, экология мәселелері әлеуметтік жүк көтеретін соқталы дүниелер екенін айтуға тиіспіз. Адамның қолымен жасалған озбырлық жер мен суға, тау-тасқа түскен екі аяқтылардың аяуыз зорлығы, табиғат мінезі, бұлқынысы, қарсылығы адами ішкі жан дүниесімен арпалыса астасып көрініс береді. Тағы бір назар аударарлығы, жазушының кестелі көркем тілмен, халықтық болмыс бояуымен әрлеген сөйлемдері әлгі әлеуметтік жүктің ауқымын, танымдық мұратын одан сайын ұлғайта түсетіндей.
«Шілденің ыстығы жазда Үркердің жерге түсуімен басталса, қыс шілдесі сары аязда бітуі Үркердің төбеден аууына дәл сәйкес келеді. Ал Үркердің тууына байланысты «Лақ сүмбіле туды, лақ пісті» деген ұғым бар». Бұл – Жанат Елшібектің «Жетім жұрт» повесіндегі Торғын әженің өз немересі Саятқа айтқан әңгімесі. Жай ғана кейіпкер диалогында қаншама таным жатыр?! Ұғына білген адамға көңілге түйіп, құлаққа құйып алар тәлім көп.
Ал мына сөйлемдегі табиғат суретіне қараңыз: «Терістіктен тұрған мұздай жел ызғарлы күзден хабар жеткізгендей. Кешелі бері ескі жұрттың шаңын көкке көтеріп, бөлекше мінез көрсетуде. Күн жүзін тұмшалаған түсі суық қорғасын бұлттар оқтын-оқтын көз жасын сығып алғанымен, қара дауыл екпінін басар емес. Қамыс біткенді, қурай біткенді ызылдатып, гөй-гөйге бастырған өңменнен өтер жылаңқы жел өршелене соғады».
Қара суықта бүрсең қағып, берекең кетіп, етек-жеңіңді қымтап, ықтасын іздеп тұрасың ғой кейде. Тура сол сәттегі көрініс айна-қатесіз санаңнан сүзіліп өтіп, көз алдыңа көлбеңдей қалады. Шеберлік пе? Әлбетте. Тегінде журналистикадан жазушылыққа бет бұрған біраз азаматтар бар. Олар да жазады, олар да хал-қадірінше сөзбен сурет салады. Бірақ қалыптасып кеткен журналистік сөз саптауынан толық арыла алмайды. Тымақты алшысынан кигізер жорға аттың үстінде шалқайып келе жатып, кенет жорға жүрісінен жаңылып қара желіске түсіп кеткенде дік-дік етіп,  іші-бауырыңды қозғайды ғой. Тура сол сияқты. Айтары жоқ, Жанат Елшібек шығармашылығы бірқалыпты, төрт аяғын тең басқан жорға жүрісінен еш жаңылдырмайды. Оның өзгешелігі де осында.
Шағын мақалада Жәкеңнің бар қырын таразыға салып, құр сөзден шапан шапқалы отырғанымыз жоқ. Оның азаматтық тұлғасы, адамгершілік болмысы, имани мінез-құлқы туралы баспасөз беттерінде сан алуан мақала басылып, көрер құрметі мен марапатын Жәкең баяғыда-ақ алып қойған. Дей тұрғанмен, майталман қаламгердің төменнен салсаң, төске озған, қыраттан салсаң, қияға өрлеген  шалымдылығын, күмбез көктің, қараңғы тұңғиықтың жымыңдаған «шамдарын» санаған жұлдызшыдай алғырлығын  айтпай кете алмайсың. Ең бастысы, көзі қарақты оқырман оны жақсы біледі.
«Астана ақшамы» газетінен  Жанат Елшібек туралы қысқаша  бір деректер оқып едім. Сонда жазушы қалам тартып, белсене қатысқан  газет-журналдар тізімі жарияланыпты. Құдай-ау, қарап отырсаң, Қазақстандағы бүкіл басылым атаулы қабырғалы қаламгермен желі тартып, байланысып отырған сияқты. Соның бәрінде автор атанып Жәкең қалай үлгеріп жүрген дейсің?! Бас шайқамау мүмкін емес.
Жетпіске жуық басылымда белсенді автор болған қаламгердің қалам қуаты қандай екенін осыдан-ақ пайымдай беріңіз. Әр газет-журналдың өзіндік бағыт-бағдары, көтеретін тақырыптары болады. Жәкең соған сай материалдар жазып отырған. Оның үстіне, олар – жай ғана қара сөздің, арзан ойдың желісімен туындаған дүниелер емес, әбден қайнауына жеткізіліп, көпшілігіміз біле бермейтін соны деректермен байытылып, тіл құнарымен суарылып жазылған  мақалалар. Оқырмандар бұған әбден үйренген. Журналистің энциклопедиялық білімділігі болмаса әр салада, әр бағытта мұндай қызықты материалдар жазылар ма еді?!
Біз білетін Жәкең Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының үш мәрте лауреаты атанды. Одан бөлек, Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты болды. Журналистік ізденістері мен жазушылық қабілеті  қатар ұштасып, ондаған кітап жазды.  Байқасаңыз, мұнда да жазушының әмбебаптық қасиеті, тақырыптық әралуандық, терең талдау, шебер суреткерлік, танымдық дүниелер алдан шығады.
Мәселен, «Жауқазын» – деректі повесть, «Студенттік меридиандар» – очерктер, «Сен білесің бе?» – танымдық туындылар, «Жоғалған теңіз» және  «Қош бол, теңіз» кітаптары – повестер мен әңгімелер, «Зерек» – танымдық ойындар, «Шағалалар жылай ма?» – көсемсөз, ойтолғақ, «Қарлығаш» – суретті кітапша, «Таным» – ғажайыптар мен қайран қалдырар қилы-қилы қызықтар, «Уақыт-сынап» –  әдеби портреттер мен эсселер. Сан түрлі жанр, әрқилы тақырып. Бәрі де оқырманның талабынан шығатын дүниелер. Жәкеңнің басқа да кітаптары әдеби ортада жақсы бағасын алды. Өнер қайраткерлері мен сөз зергерлері туралы «Сырлы әлем» кітабы, «Жаңғырық» роман-эссесі,  «Әлем көз тіккен Мекке» хикаят жазбасы хақында әріптестері мен сыншылар кезінде жылы пікірлерін білдірді.
Жазушының еңбекқорлығы мұнымен де бітпейді. Ол құрастырған кітаптар қаншама?! Мұнда да Жәкең өзі ұстанған принциптен еш тайған емес. Қызықты, танымдық, деректі дүниелерге негізделген заманауи дүниелерді топтастырып, екшеп шығаруға мұрындық болды.  Көптеген жинақтарға енді. Бір анық: үлкен жауапкершілікпен, ар мен ұятты жоғары қоя жүріп еңбек етті.
Осы жерде айта кетейік, қаламгердің «Қош бол, теңіз» повесі республикалық «Жалын» баспасының балалар мен жасөспірімдерге арналған жабық бәйгесінде жүлде алды. «Білім және еңбек» («Зерде») журналының лауреаты атанғаны және бар. Алматы облысының және Қаратал ауданының құрметті азаматы, Қазақстанның құрметті журналисі, ҚР Мәдениет қайраткері, Кемел Тоқаев атындағы журналистік сыйлықтың иегері болды. «Құрмет» орденін кеудесіне тақты. Ең бастысы ол өзін мойындата білді. Адам ретінде, азамат ретінде танылды.
Көрікті, шұрайлы өңір – Қараталдың бойында, Балқаш көлінің жағасында туып-өскен жазушы шығармашылығының  әсерлі, әрқилы, сұлу болып келетіні – табиғи заңдылық. Журналистиканың отымен кіріп, күлімен шыққан оның негізгі ғұмырлық ұстанымы «Лениншіл жас» – «Жас Алаш» және «Социалистік Қазақстан» – «Егемен Қазақстан» газеттерінде қаланғанын білеміз. Алғашқысынан сұлулықты құнарлы әдеби тілмен өрнектейтін суреткерлік мектебінен өтсе, екіншісінен көркемдеу және безендіру ісінің қазанында қайнады. Екеуінде де жүректің көзімен, ақылдың тезімен жан дүниесін байытты. Мұндай сыннан өткен жазушы-журналистің шығармашылық деңгейі төмен болуы мүмкін емес-ау! Әу бастан планканы жоғары қойған Жанат Елшібектің өмір өлшемі сол биік тұғырында қалды. Өзгелер қызығатын, өзгелер тәжірибе алатын, үйренетін өнегелі жол  – осы Жәкеңнің жолы. Бұл – дәлелдеуді қажет етпейтін аксиома.
Өмір шіркін шапқан аттай зуылдап алға жылжып барады. Кешегі  оқырманның көзайымына айналып, қызықтыра қалам сілтейтін жалындаған жас  журналист Жанат Елшібек – бұл күндері аталы сөз айтатын қаламгерге айналған, қазақ журналистикасының қаранары. Қашанда қажырлы, байсалды, толымды дүниелері елең еткізеді. Тәуелсіздіктің жемісін, халқымыздың жеңісін  паш ететін, еліміздің әлем өркениетінің  керуеніндегі орнын, мерейі өскен қазақтың шаттығы мен қуанышын баяндайтын салиқалы еңбектер жаза бастады.
«Уақыт-сынап» атты кітабына үңілсеңіз, Жәкеңнің ендігі мақсат-мұратын айқын танисыз. Ол – жаңа Қазақстанның әр қадамын, әр биігін, әр белесін жүрегінен өткізіп, зерделі ойдың тұнығымен әрлендіріп, адамдарға, әсіресе, жастардың бойына Отанымызды, туған жерді қастерлеу, аялау сезімдерін сіңіретін соны еңбектерін ұсынуы. Ал бұған қалам ұстаған ағайындар қапысыз сенеді. Өйткені Жәкеңнің кеудесінде жанартаудай бұғып жатқан кесек-кесек айтылмаған соны ойлары қызықтырады.
Біз – Жанат Елшібековтің кроссвордтарымен тәрбиеленген ұрпақпыз. Егер Жәкеңнің танымға деген талпынысы болмаса, қазақ өз дүниетанымының дәл қазіргідей деңгейіне жетер ме еді, жетпес пе еді? Жететін де шығар! Бірақ танымға деген бүкілхалықтық жаппай құштарлық дәл қазіргідей оянбай қалатыны сөзсіз еді. Осы тұрғыдан алғанда Жанат Елшібек шынында да ұлт ұстазындай көрінеді де тұрады. Айтары жоқ, алпысыншы жылдардың ортасынан бастап қазіргі күнге дейін менің бойымда белгілі бір эрудиция қалыптасса, ол Жәкеңнің еңбегі дер едім.
Олай дейтінім,  егер мен жас кезімнен Жәкеңнің кроссвордтары мен ребустарын шешіп үйренбегенде, қазір мен калокагатия, текстроверт және сол сияқты көптеген халықаралық ғажап сөздердің мағынасын білмей отырар едім. Құдайға да шүкір, Жәкеңе де шүкір, мен бұдан да зор сөздерді білемін. Кімнің арқасы? Әрине, кезінде кәмпит секілді құндылықтан кітап сияқты құндылыққа құштарлығымды арттыруға септігі тиген Жанат Елшібектің арқасы.
Адамның ішкі және сыртқы қасиеттерінің гармониясына (калокагатия) жеткен Жәкеңе сансыз алғыс! Аузымен орақ орғаннан гөрі бойындағы бар қазынаны ғалымның хатындай қаттап қойған (текстроверт) Жәкеңе шексіз алғыс!
Қазақта адамның жасын екіге бөледі. 63 жасқа дейінгі кезеңді «қалжа жас» дейді. Ал Мұхамед пайғамбардың қайтыс болған жасынан кейінгі жасаған ғұмырын «олжа жас» дейді. Осы күндері 75 жасқа толып жатқан Жәкеңе тілегім: Олжа жасыңыз бен қалжа жасыңыз бірдей болсын! 126 жасаңыз!
ӘУЕЗОВТІҢ СОҢҒЫ ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТШІЛДІК ИДЕЯ
«АЙНАЛАҢЫЗҒА АБАЙ БОЛЫҢЫЗ». ШЕРХАН МҰРТАЗАНЫҢ  ҚАСЫМ-ЖОМАРТ ТОҚАЕВҚА  ЖАЗҒАН ХАТЫ
ЕРМЕКОВТЕЙ ЕР ЕЛ ЕСІНЕН ШЫҚПАСА...
Біздің Telegram каналына жазылыңыз
алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз
Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *
Air Astana 10-шы рет өз аймағындағы үздік әуекомпаниясы ретінде Skytrax сыйлығын жеңіп алды
Ауған соғысы ардагерлері өз ойларын ортаға салды
Ардагерлерге арналған турнир өтті
Ауған соғысы ардагерлері студенттермен кездесті
Үндеу: Бірлігі жоқ ел тозады, бірлігі күшті ел озады
«КӨРКЕМ ҚАЛА – АЛМАТЫ» ЖАС АҚЫНДАР МҮШӘЙРАСЫНЫҢ ЕРЕЖЕСІ
КИНОҢ ҚАНДАЙ БОЛСА, ҚОҒАМЫҢ ДА СОНДАЙ
ТҰЛҒАЛАР: ТӘРБИЕ, ТАҒЫЛЫМ, ТӘЖІРИБЕ
Білімді жастар білікті болар
«АЛАШ» АВТОНОМИЯСЫ» ТАРИХЫНЫҢ ӘЛІППЕСІ
«АҒА, САҒАН БҰЛ – ОШАҚ…»
«Ана тілі» газетінің Бас редакторы
«ТҮГЕЛ ТҮРКІ ЖИНАЛЫП, ТОМСЕНГЕ ЕСКЕРТКІШ ҚОЙСАҚ...»
ТҮРКІ ӘЛЕМІНЕ ОРТАҚ ТАҢЖАРЫҚ
ОЙЛЫ ОҚЫРМАНМЕН ОЙЛАСЫП ЖАСАЛАТЫН БЕТ
ЖАҺАНДЫҚ ДЕҢГЕЙДЕГІ АЛҚАЛЫ ЖИЫН
«ҚАРАГӨЗДІ» ӘУЕЗОВ ЖАЗҒАН ҚАЛПЫНДА КӨРЕРМЕНГЕ ЖЕТКІЗСЕК ДЕЙМІЗ
«АЙМАҚТА МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДІҢ МӘРТЕБЕСІ АРТАДЫ»
ТҰЛҒАЛАР: ТӘРБИЕ, ТАҒЫЛЫМ, ТӘЖІРИБЕ
Мәншүк Мұқашева: ЖУРНАЛИСТ ТӘРБИЕЛЕУ – ЖАНКЕШТІ ІС
Қанат АЙТБАЕВ:МӘДЕНИЕТ – ЕЛ ИДЕОЛОГИЯСЫНЫҢ ЕҢ БАСТЫ ТЕТІГІ
Раиса ҮМБЕТБАЕВА: ӘР ОТБАСЫ ҰЛТТЫҚ ДӘСТҮРДІ ҰСТАНСА ДЕЙМІН
ОҚУШЫ ДЕНСАУЛЫҒЫ – КӨКЕЙКЕСТІ МӘСЕЛЕНІҢ БІРІ
Ғарифолла ӘНЕС: ҚАЗАҚТЫҢ ЖОЛЫ ҚАТПАРЛЫ, ҚАЛЫҢ ТАРИХ
© 2010-2020 Copyright. Kazgazeta.kz.