kk kk ru be kk kk kk ru be kk ru ro zh ru kk kk ru be kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk ky kk kk kk en kk kk kk ru be kk
Кедейшілікпен күрес: баға мен шама
Қазіргі кездің ең өзекті тақырыбы – қымбатшылық, оның ішінде азық-түлік пен күнделікті сұранымға ие тауарлардың қымбатшылығы болып тұр.
Өткен айда үкімет дәл осы мәселеге байланысты ауқымды екі жиын өткізді. Ондағы мақсат – бағаны тұрақтандыру, қымбаттатпау. Алдымен басты назарға азық-түлік тауарларын өндірушілер алынғаны белгілі.
Шынында да, биылғы жылды айтпағанда, бұған дейін Қазақстан егілген астығынан алынған өнімді жер-көкке сыйғыза алмай қиналғаны өтірік емес. Ішкі сұранымды былай қойғанда, қазақ астығы жарты әлемді асырап отырғаны тағы рас.
Таяуда депутат А.Қоңыров Парламенттің кезекті бір мәжілісінде Қазақстан сыртқы нарықтан алмайтын, яғни өзінде өндірілетін тауарларды 50 процентке дейін қымбаттатқанын айтып, қынжылыс білдірді. Әлбетте, оның ішінде тіршіліктің өзегі іспетті нан мен ұн өнімдері де бар.
Дегенмен, Ауыл шаруашылығы министрлігі халыққа елдегі нан бағасының көтерілмейтінін айтып, сендіріп бағуда. Алайда, нақты ақиқат басқаша. Демек, халық арасында қалыптасып отырған жоғарыдағы сауалдың туындауы заңды деген сөз.
Үстіміздегі жылдың алғашқы жарты жылдығында елде 111 млрд теңгенің нан өнімдері шығарылыпты. Ол өткен жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда 11,8 пайызға кем. Тіпті нан өнімдерінің нарқы әр облыста 6 проценттен 9,2 процентке дейін қымбаттағаны байқалады.
Жалғыз нан өнімдері ғана емес, елде шығарылатын басқа да тауарлардың, айталық, бірінші сұранымдағы тауарлардың қымбаттағаны көрініс беріп отыр. Өткен 8 айда бұл көрсеткіш 9,7 пайызға жетіпті. Атап айтқанда, бензин 20, дизель отыны 35 пайызға қымбаттаған. Шын мәнісінде, Қазақстан бензин мен солярканың шикізаты мұнайға да тапшы ел емес. Ал сонда бүгінгі еңсені езген қымбатшылықтың сыры мен себебі неде? Бұл енді дүйім жұртты ойландырып отырған, қазіргі күннің ең өзекті сауалы болып тұр.
Өткен айда облыстар шеттен 273,6 мың тонна әлеуметтік маңызы бар тауар сатып алыпты. Атап айтқанда, жұмыртқаны сатып алу мөлшері 70,6 млн данаға, картоп 17,4 мың тоннаға, сәбіз 7,2 мың тоннаға, қырыққабат 4,8 мың тоннаға бұрынғыдан артық сатып алынған.
Соған қарамастан азық-түлік бағасының қымбаттауы тоқтар емес. Бір аптаның ішінде жұмыртқа 1,6, қырыққабат 3,5 пайызға қымбаттапты. Тіпті Алматы қаласындағы қырыққабат құнының қымбаттауы қайраң қалдырады. Бүгінге дейін оның деңгейі 19,3 пайызға жетіп отыр.
Кейбір ет өнімдерінің құны 20 пайызға қымбаттағаны байқалады. Мәселен, тауық еті небәрі жарты жылдың ішінде 29, сиыр еті 12 пайызға қымбаттаған.
Бір сөзбен айтқанда, барша шараларға қарамастан, бірінші қажеттіліктегі тауарлардың қымбаттауы одан ары жалғасуда. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың азық-түлік бағасының көтерілуін ең ауыр мәселеге жатқызғанын бәріміз білеміз. Оның ақыры тіпті әлеуметтік дүрдараздыққа әкеліп соғуы да мүмкін.
Тиісті мамандар елдегі азық-түлік бағасының көтерілуін жанар-жағар майдың қымбаттауымен, ауыл шаруашылығы өндірушілері арасындағы жасырын келісімдермен, бағаны жасанды түрде көтеретін ара делдалдардың әрекетімен байланыстырады.
Қазір үкімет дәл осы мәселелердің алдын-алуға қатысты әрекеттерге кірісті. Өйткені, бағаны одан ары көтеру – қауіпті, тіпті қатерлі. Тек өткен аптада ғана әлеуметтік маңызы бар тауарлар құны 1 процентке өскені байқалып отыр. Мәселен, жұмыртқа 0,7, қырыққабат 0,8 процентке қымбаттаған. Сонымен қатар кейбір азық-түліктердің нарқының төмен түскені де байқалады. Мәселен, пияз 0,9, қарақұмық 0,6, сиыр еті 0,1 процентке арзандаған.
Премьер министр Асқар Мамин күн сайын үкіметте азық-түлік бағасын реттеуге байлнысты кеңес өткізеді. Онда мәселеге тікелей жауапты Ауыл шаруашылығы министрлігінің өкілдері көңілді жұбатар деректер беруден әлі де болса жалығар емес.
Соған қарамастан, ең басты қажеттіліктегі нан мен нан өнімдерінің қымбаттауы Алматыда, Нұр-Сұлтанда, Батыс Қазақстан облысында, Павлодарда айқын байқалады.
Шынтуайтына келгенде, нан бағасына байланысты айтылар уәж де жеткілікті. Мәселен, өткен жылы Қазақстан 20 млн тонна астық өндірді. Ал құрғақшылыққа байланысты биылғы көрсеткіш 16 млн тонна ғана.
Кейбір мамандар елдегі нан өнімдерінің қымбаттауын осымен де байланыстырады. Дегенмен, оған қарсы уәж айтушылар да бар. Қазақстан жыл сайын өндірілген өнімнің қомақты бөлігін экспортқа шығаратыны белгілі. Соған орай, кейбір тараптар «бидай аз болса, өзімізге жетпесе, шетелге сатудың қажеті қанша?» деген уәж айтуда.
Қысқасы, қазір елдегі әлеуметтік салаға қатысты ең актуальді мәселенің бірі – азық-түлік бағасын қымбаттатпау болып отыр. Үкімет белгілеп отырған кедейшілікпен күрес шараларының шешуші тетігі нарықтағы баға мен тұрғындардың материалдық-қаржылық шамасында.
Обалы қанша, билік жыл сайын жалақы мен зейнетақы, жәрдемақы мөлшерін өсіреді. Алайда қымбатшылық түріндегі «кері полюс» әлі де болса ырық берер емес. Дәл осы жерде қазіргі жұмыссыздық меңдеген замандағы аз қамтылғандардың «жанбағары» 42 500 теңге көлеміндегі ең төменгі жалақы мөлшеріне тоқтала кету керек. Үстіміздегі жылы елдегі ең төменгі жалақы 40 процентке өседі деген болжамдар айтылуда.
Әрине, үмітсіз – шайтан ғана, ең төменгі жалақы мөлшерінің өсуінен үміт күтіп отырғандар аз емес. Әрі ол суға кеткен тал қармайды дегеннің үмітті тілегіне де ұқсайды.
Қазақстан Республикасында ең төменгі жалақы мөлшері соңғы рет 2019 жылы қаралыпты. Одан бері әлеуметтік тауарлар да айтарлықтай қымбаттағаны өтірік емес.
Іс жүзінде халықаралық стандарттар бойынша елдегі ең төменгі жалақы мөлшері үкімет белгілеген тіршілік минимумынан кем болмауға тиіс. Ал елде биыл тіршілік минимумы 32 668 теңгеден 34 302 теңгеге көтерілді.
Алдағы уақытта елдегі ең төменгі жалақы белгіленерде осы көрсеткіш есепке алынбақ. Заң бойынша белгіленген әртүрлі  салық мөлшері де ең төменгі жалақы мөлшеріне сәйкес белгіленеді.
Бір сөзбен айтқанда, азық-түлік бағасы қымбаттағанымен, алдағы қалыпты тұрмыс пен тіршіліктен үміт бар деген сөз. Алдымен үкіметтің бағамен қоса тұрғындардың әлеуметтік-тұрмыстық жағдайын ескеріп отырғаны да байқалады.
Банктер активтері 40,3 триллион теңгеге жеткен
Нарықтағы бәсекелестік: көлік және қойма саласы ерлеп тұр
Төлем нарығы: бүгіні мен болашағы
Бизнесті несиелеу оңды шешімге мұқтаж
Біздің Telegram каналына жазылыңыз
алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз
Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *
“TENGE MONITOR” газетінің Бас редакторы
© 2010-2020 Copyright. Kazgazeta.kz.