kk en en ba kk kk kk mn kk ky ru kk ru kk bg kk ru kk kk kk en kk kk en kk kk kk kk fr kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk fr kk kk kk kk ky kk ky uk en kk kk kk fr kk kk es ky kk ja kk kk nb kk kk fr kk kk de kk kk de kk kk fr kk kk fr ky kk fr kk kk fr kk kk fr kk kk sv kk kk en kk kk fr ky kk fr bg kk fr bg kk de mn kk it kk kk en kk kk fr ru kk es kk kk en kk kk de ru kk fr ky kk en kk ru ru tt bg kk ru ru en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr de en kk ky kk en es en es kk kk kk ru kk kk de kk kk fr kk kk fr kk kk ca kk kk oc kk kk oc kk kk oc kk kk kk kk
ДӘСТҮР және ҒҰРЫП: Сыйластық сыры – сәлемде - Атырау газеті
Орт а лық Азия – түркітілде с халықтардың Отаны. Олардың ата-ба­балары ғасырлар бойына сәлемдесу құндылығын қалыптастырған. Түркілер дәстүр бойынша оң қолымен жүрек тұсын басып, бас иіп сәлемдескен. Түркі этностарынан түрік, өзбек және түркімен халықтары күні бүгінге дейін осылайша сәлемдесу салтын сақтаған. Түркияның Президенті Режеп Тайып Ердоған басқа ел­дерге барған сапарында, мемлекет басшы­ларымен кездескен кездерінде, жұртшылық алдына шыққанда түркілердің көне ғұрпын сақтап сәлемдесетінін теледидардан көріп жүрміз. Басылымдарға Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёевтың да бағзы заманғыдай аман­дасып тұрған суретін басып шығарыпты.
Ертедегі түркілердің оң қолымен сол жақ төсін басып, бас иіп сәлемдескендері біздің ғасырда да жойылып кетпегенін осыдан көреміз. Бұл жалпы кез келген ер адаммен сәлемдесудің дәстүрлі түрі. Бұған қосымша, ағайын-тумалармен, туған-туысқандармен амандасудың түрлері болған. Мысалы, көптен көрмеген туысқандарын, достарын кездестіргенде құшақ жайып амандасқан. Келіндер жасы үлкен қайын жұртына сол тізесін бүгіп, ал қайын аға, қайын атаның үйіне енгенде оң тізесіне екі қолын тигізіп, сол аяғын бүгіп, үш рет сәлем жасаған. Мұндай аманда­су дәстүрін сақтап жүрген жастар қазір де бар. Түркі халықтарында жасы кіші адам бұрын сәлемдеседі. Егер үлкен адам бұрын амандасса, оған жауап беріп, қайтара сәлемдеседі. Бұл жастардың үлкенді сый­лайтынын білдіреді. Себебі, кейінгі буын алдыңғы буынға қарап өседі, бой түзейді, тәрбиеленеді.
Ата-бабадан ғасырлар бойы үзілмей жеткен сәлемдесу құндылығы кейінгі жыл­дары әлсіреп кеткені рас. Оның себептері жеткілікті. Орталық Азия, оның ажыра­мас бөлігі – Қазақстан үш ғасырдай Ресей империясының отаршылдығында болған кезде сәлемдесу салтымыз да өзгерді. Түркі этностары батыстың ықпалына беріліп, Еуропа және орыс халықтарының қол алы­сып амандасуын қабылдады. Қазір түркі тілдес халықтардың көпшілігі амандасуда ата салтын ұмытып, қол алысып аманда­су әдетке айналды. Солардың арасында қазақтар да бар. Себебі, Қазақстанға ба­тыс елдерінен, әсіресе, Ресейден келген адамдардың саны көп болғаны рас. Сөйтіп, қазірге дейін қазақтардың үлкенді-кішілері тек қол беріп амандасады, бұрынғы оң қолын сол жақ төсіне басып, бас иіп сәлем беруді ұмытқан.
ӘЛЕМ ХАЛЫҚТАРЫ ҚАЛАЙ АМАНДАСАДЫ?
Оңтүстік және Шығыс Азия құрлығын мекендеген Үндістан, Бирма, Жапония және тағы басқа елдердің халықтары екі алақанды біріктіріп, маңдайға тигізе бас иіп сәлемдеседі. Біздің дәуірімізге дейінгі VI ғасырда Үндістанда Будда дініне негізделіп пайда болған мұндай сәлемдесу салты бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Еуропа құрлығын мекендеген этностар бірінің қолын бірі алып амандасады. Ұзақ уақыт көрмеген жақын адамдарымен сүйісіп амандасқан. Қазір олар жаппай қол беріп, сүйісіп амандасады. Қытай халқы бас иіп сәлемдеседі.
Ал, арабтар «Ассалаумағалейкүм!» ( С і з г е т ы н ы ш т ы қ б о л с ы н ) , «Уағалайкүмассалам!» (Сізге де бейбітшілік болсын) деп сәлемдеседі. Тамаша жүздесу ғой. Ислам дініне енген­нен кейін түркі этностары да осы дәстүрді пайдаланған.
Кейбір елдер әдеттегі қол алысумен қатар, үлкен сәлемдесу салтанатын өткізеді. Жаңа Зеландияға сапар шеккен жан­дар маори халқының «хонги» сәлемдесу рәсіміне куә болады. Бұл сәлемдесудің сан ғасырлық тарихы бар. Бір-бірін көрген жан­дар сәлемдескен кезде мұрындарын тигізіп амандасады. Мұрынмен үйкелесу арқылы олар «ха» рәсімін жүргізеді. «Ха» рәсімі – Тәңірге құлшылық ету.
Көптеген елдерде тіл шығару әдепсіздік болып танылса, кейбір жерде тілін шығарған жан жазаға тартылады. Тіл шығару тибет халқына жат емес, себебі олар бір-бірін көргенде, тілдерін шығарады.
Тибет халқы өзгелерге өздерінің жауыз емес екендерін көрсету мақсатында бір- бірін көрген кезде тілдерін шығара бас- тайды. Бұл дәстүр өз жалғасын әлі күнге дейін табуда.
Бейтаныс жанды үйіне қонаққа шақырған кезде моңғолдар оған «хада» деп аталатын жібек, не мақта-маталы жолақ береді. Әдетте оның түсі ақ. Кейде көк, я жасыл түсті болады. Хада ұсынылған кез­де келген қонақ оны екі қолмен алып, бас- ты изеуі тиіс. Хада ұсыну мен алу рәсімі – үлкен құрметтің белгісі. Жапон халқы да сәлемдесу рәсіміне аса мән береді. Бір- бірін көрген кезде олар иіледі. Жастар өзара бастарын изеп амандасады. Ал, татамиде тізерлеп отырып, жерге қарай иілу керек. Кенияға сапар шеккен жандар масаи тай­пасын кездестіреді. Масаи тайпасының халқы бір-бірін көргенде, билей бастайды. Би арқылы олар бір-бірімен амандасады. Сәлемдесу биі «адаму» деп аталады, яғни «секіру биі». Билеген кезде шеңбер жасап, ырғалып, секіре бастайды.
Қытай халқының дәстүрлі сәлемдесуі «коутоу» деп аталады. Сәлемдескен кез­де қолдарды бүгіп, иілу қажет. Әйел азаматтардың сәлемдесу рәсімі «ваньфу» деп аталады. Олар қолдарын біріктіріп, оны денесінің бойымен төмен қарай сырғытады. «Коутоу» дәстүрі аңызға айналған Хуан-ди патшаның билік еткен тұсында бастау алған еді. Сол заманда бұл дәстүр патшалармен амандасқан кезде және неке қию, үйлену сияқты салттарда қолданылған.
Тай елінің амандасу рәсімі «вай» деп аталады. Бір-бірлерін көрген жандар алақандарын біріктіріп, бастарына қояды. Содан кейін иіліп, «савадди» деп айтады. Ежелден келе жатқан «вай» сәлемдесу дәстүрі әлі күнге дейін күллі Таиланд елі бойынша өз мәртебесін жоғалтпаған. Филиппин елінде сәлемдесу рәсімі жас ерекшеліктеріне байланысты әрқилы. Мысалы, жас жігіт үлкен кісіні көрген кез­де басын изеп, оң қолымен үлкен кісінің оң қолын ұстайды. Кейін саусағының ұшын оның маңдайына тигізеді де, «мано по» деп айтады. «Мано» – қол, «по» – құрмет деген мағына береді .
Бауыржан Момышұлы: «Бір жерге барғанда сөзді сәлеммен баста­мау – әдепсіздік. Қалтаңда он диплом болғанымен, сәлем парызын білмесең, біліп тұрып оны өтемесең, жолын жасамасаң – нағыз мәдениетсіз адамсың. Мәдениеттілік адамның рухани өрісімен өлшенеді. Сәлем беру – ізеттіліктің, кісіліктің баспалдағы. Сәлем беру – сөз бастаудың беташары. Сәлем беру – танысып-білісудің, достасудың дәнекері» деген екен.
Қарттарым – асыл қазынам
Жолдағы қауіпсіздік бәрінен маңызды
«AMANAT» партиясының кезектен тыс ХХІV съезіне Атырау облысынан делегаттар сайланды
Атырауда Мұхтар Шахановқа ерекше құрмет көрсетілді
Көне тарих көмбесіндегі кездесу
Бозбала бойындағы намысты қалай оятамыз?
Мектептің мерейі, оқушының болашағы – ҰСТАЗДЫҢ ҚОЛЫНДА
Ұстаздардың әлеуметтік жағдайы талқыланды
Тұғырнамада қандай тақырыптар қамтылған?
АВТОРЛЫҚ БАҒДАРЛАМА: ІЗДЕНІСТЕН НӘТИЖЕГЕ ДЕЙІН
Бас прокуратурада бизнес мәселелері талқыланды
Атырау университетінде жаңа аудитория ашылды
«Отбасы – береке мен бірліктің бастауы»
«Түркістан жыланы»: ОЛ ТУРАЛЫ НЕ БІЛЕМІЗ?
Қаламының желдірме желі бар
Құрманғазыда егіздер шеруі өтті
«MEKTEP-ONLINE» – оқушыға мол мүмкіндік
Атырауда агрокешен маманға зəру
«28 ілмек» еріктілері шала туған балаларға бұйымдар тоқыды
Қызылқоғалық шаруагер асыл тұқымды мал басын өсіріп отыр
ТАРИФ: Тұрғындарды тығырыққа тіремеуі тиіс
Камералдық бақылау нені көрсетеді?
Қарттарым – асыл қазынам
Халықаралық қарттар мен Атырау қаласының күніне орай
Аудандық мәслихат  депутаттары “Мұнайайдаушылар”
Көне тарих көмбесіндегі кездесу
ЕУРОПА МЕН АЗИЯНЫ, ШЫҒЫС ПЕН БАТЫСТЫ ҰШТАСТЫРҒАН ҰЛЫ
Бозбала бойындағы намысты қалай оятамыз?
Облыста соңғы бес жылда әскерге шақыру жүктемесі орындалмай отыр.
Ұстаздардың әлеуметтік жағдайы талқыланды
​ ​ AMANAT партиясы Атырау қалалық филиалында қалалық
БИЫЛҒЫ ОҚУ ЖЫЛЫ ҚАРСАҢЫНДА ЕНГІЗІЛГЕН ЖАҢАЛЫҚТЫҢ БІРІ
Бас прокуратурада бизнес мәселелері талқыланды
2022 жылғы 29 қыркүйекте Бас прокуратурада Президент
Атырау университетінде жаңа аудитория ашылды
Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университетінде
Газет Қазақстан Республикасы ақпарат және коммуникациялар министрлігі ақпарат комитеті мерзімді баспасөз басылымын, ақпараттық агенттігін және желілік басылымды есепке қою, қайта есепке қою туралы 2018 жылғы 16 мамыр күнi тiркелiп, тiркеу туралы №17097-Г куәлiгi берiлген.
Авторлар жарияланымындағы  пiкiрлер  редакцияның түпкiлiктi көзқарасы
болып танылмайды. Қолжазбалар өңделедi және  авторға қайтарылмайды.