kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk myv kk de ca myv kk de oc myv kk de sl kk ru ru kk de ca kk de eu kk de fr kk de fa kk de fr kk de oc kk de oc kk de fr kk de en kk de oc kk de oc kk de oc kk de oc kk de fr kk de oc tg de uk kk de ca kk de fr kk de en kk de ca kk de fr kk de ta kk de ca kk de id kk de ru kk de de kk de de kk de oc kk de eu kk de fr kk kk kk
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Қалалықтардың тұрмыс салтының неғұрлым жанға жайлы, оңтайлы жағы о бастан қалыптастырылғаны белгілі, олардың негізгі ұмтылысы – өзара коммуникацияны жолға қою мен қаржылық мәселелерін шешу. Мұндағы пәтер – жабық кеңістік, бұл әңгімеде адамды оқшаулау арқылы күйзеліске, деградацияға ұшырататын бір қайтарымсыз құбылыстың метафорасы іспетті. Автор көп қабатты үй тұрғындарының барлық тұрмыс-тіршілігін сол ұядай жерге қамалған қара мысық арқылы беруді ойға алғандай:
Сапырылысқан қала өмірі мен жетінші қабаттағы пәтерде жетімсіреген қара мысықтың параллель суреттелуінде мән бар. Қара мысық өзінің жыртқыштық болмысын ұмытқан, адамның да жоғалтқаны аз емес. Әлдеқайда асыққан нөпірді автор «анасының жатырынан қашып шығып, табытқа асыққан пенделер» деп суреттейді.
Мысығын сипалап отырған қожайынның әрекетінен үй жануарына деген мейірім байқалмайды, көбінесе өзімен-өзі. Қоршаған ортадан жетіп жататын ақпарат, дыбыстардан да өзін оқшаулап тастауға үйренген: естігісі келмегенді «естімейді», ойлағысы келмейтінді «ойламайды», немесе кейінге қалдырады. Кешкі ас кезінде ғана ойлары «құмырстадай құжынайтыны» бар.
Қайнаған қала өміріне немқұрайлы қарайтын қожайын жалға берген пәтеріне келгенде, өзгеріп сала береді. Оны пәтер жалдаушы қыздың толқытқаны сонша: «тәніне жабысып қалған қызыл халаты, үрленіп алған кеудесіндегі кішкентай екі нүкте, иығынан сәл асатын ұйысып қалған сары дымқыл шашы», тіпті «сап-сары мойнының желке тұсындағы кеуіп үлгерген майда-майда балапан шаштары» назарынан тыс қалмайды.
Алайда қыз жігітке тым немқұрайлы. Ал жігіттің бұл қызығушылығын махаббатқа жетелейтін сезіммен шатастыруға мүлдем келмейді. Оның есін алған ішкі желігі көру, естуі арқылы ғана емес, иіс сезуі арқылы да өткірленіп, тұсау салуға келмейтін сезімдерін қоздырғанда, жігітте: «бұл қыз да үйдегі қара мысығымдай меншігім болғанда ғой» деген ой жылт етіп жоғалғандай. Ол қыздың да «қожайыны» болуды бейсаналы түрде аңсайтындай.
Жуынатын бөлмедегі құбырды жөндеуге келген қожайын, әлгінің неге сынғанын қасында жатқан түйілген дымқыл сары шарфты байқағанда бірден түсінеді. Ішкі желігі маза бермей, түн ішінде ұрланып қыздың пәтеріне келгенде, есікті өз кілтімен ашпас бұрын «қыз асылып тұрған жоқ па екен» деген ой жылт етеді. Ұйқыдағы қыздың үстіне төнгенде, бойжеткен қарсылық көрсетсе, «өлтіре салып, өзі асылғандай жасауыма болады» деген ой да қылаң береді.
Автор пәтер – жабық кеңістік метафорасын ортамен қарым-қатынастан шектеліп, өз ішкі жабық кеңістігінің тұтқыны болған адам психологиясын жалаңаш күйде, шебер суреттей алған. Сонысымен мақсатына жеткен.
Жазушы пәтер қожайыны мен жалға алушы екеуінің бетпе-бет кездесуінде «көз – айна» деген метафораны қолданады. Шынында да, екеуінің жалғыздығы бір-біріне шағылысқан айнадан бір кем емес. Бірақ жан баласын жатырқау мен күйзелістің құрдымына батқаны сонша, қыз бен жігіт бірін-бірі «байқамайды».
Жігіт пен бұрынғы әйелінің өмірі есік алдында отырған кемпірлердің бір-бірімен диалогынан-ақ ашылады: «-Иә, осының әйелі. /-Әйелінің жүзі жылы, әп-әдемі еді ғой». Кешкі ас кезінде осы сөздерді есіне түсірген жігіт өткен өмірінің нақты детальдарын еске түсіруі арқылы толықтырылады.
Әңгімеде өмірге құштар жалғыз кейіпкер бар. Ол – қожайынның бұрынғы әйелі. Ана бақытын сезіну үшін күйеуінің көзіне шөп салған. Жылап тұрып қожайыннан бас бостандығын сұраған. Ал бұрынғы әйелінің бақытты болуға деген ұмтылысы қожайынға деген адалдығынан да, некеден де басым түседі. Бақытты болғысы келетін адамдардың өзі сол жолда қаншама адамды бақытсыз етеді дегенді тұспалдайтын тәрізді.
Автор эпитет ретінде «қара» түсті басқаларына қарағанда молырақ қолданады: қара мысық; «қара жемпірін, қара туфлиін киді»; «баспалдаққа қара туфлиі тиді», «санасының қара қалтасына сала салды», т.б.
Ал пәтер жалдаушы қыздың кеңістігін керісінше сары, қызыл, көк түстермен «бояйды». Бірақ бұл бойжеткенді өзіне қол салуға әрекеттенуінен арашалап ала алмайтын секілді.
Қожайын бір сәтке нәпсінің құлына айналған әрекетін «шок» алу арқылы түсінгенде, шыққан көз жасы туындайтын көп сұрақтың жауабы іспетті.
Жазушының өзіне тән жазу стилі бірден көңіл аудартады. Шығарманың көркемдік деңгейі де бағалауға тұрарлық. Әлішер Рахаттың әңгімелерінен оның болашағынан үлкен үміт күттіретін талант иесі екенін байқау қиын емес.
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
Мопассан мен Әлібекті не байланыстырады? Немесе «Қағаз кемеден» түйген ой
Жас жігітке өмір туралы ашық хат
Күліп отырып, күрсінесіз бе...
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
«KitapTime – 2022» жалпы республикалық кітап фестивалі өтті
Бахман Гобади. Күрд киносын жетім балаға ұқсатамын
«Алтын сақа» байқауы мәресіне жетті
«Абай жолының» аудармасына Әуезовтің көңілі толмаған
Елордада өткен «Күй жәрмеңкесінде» Жамбыл жырлары оқылды
Шерағаңның туғанына 90 жыл
Ел қай кезде түзеледі?
Ахмет Салах әл-Мәһди. Күтпеген «келімсек»
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Ахмет Байтұрсынұлы: «Амалыңды түзет, түземесең, ешкімге кінә қойма»
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Махат Садық, Ескерткіштер – ел тарихы
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Шалқар Дәулеткелді. Қыркүйек айының сарғайған жапырақтары
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу