kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk ru kk de kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk el kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk el kk kk kk ba kk kk kk be kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ba kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk el kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk uk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk ru uk kk kk kk la kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk ru kk kk kk kk uk ro kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk hbs_cyr kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ba kk kk et da kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk el ky kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk de de ru kk de ca ru kk de ca kk kk ru ru kk de oc kk de de kk de ca kk de oc kk de ca kk de ca kk de oc kk de oc kk de oc kk de zh kk de zh kk de zh tg de ca kk de fa kk de eu kk de en kk de de kk de hbs_lat kk de fr kk de en kk de pl kk de de kk de ca kk de oc kk de fr kk de ca kk de ca kk kk kk
Мұрат Әуес. Айналып барады өмір ертегіге... | Әдебиет порталы
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Бала күнгі бағзы бір мекенімде.
Кешегі игі жақсылар кеткен жаққа,
Дәм-тұз бітсе, дариға-ай, кетемін де.
Біреуі жүр түсімде, елін сұрап,
Ал біреуі ырысты жерін сұрап…
Құран оқып қояйын, келін шырақ.
Дейтұғын-ды ер көңіл, жомарт мінез,
Көкжалды да бақанмен ұрған әжең…
Жетім қалған балаға ұсады ма-
Діндар шалы қасқа атын тұсады да,
Тіршіліктің бұ да бір мысалы да.
Дастарқаның жая ғой, шырақ келін,
(Өзің рақым ете гөр, йә, Аллам,
Әруақтарға мекен қып жұмақ төрін).
Еске түсіп апаң да жатыр, әні…
Қаражонда кіл қоңыр кеш батады.
Қаладағы жалғыз ұл кеп қалар деп,
Қара кемпір аямай етті асады.
Бір қалыппен қайнайды қара қазан,
Ал, астына түсердей ана мазаң.
Оқиды кеп және бір жаңа ғазал.
Мазаң ана ағарған әр самайды,
Бір бітпейтін шаруасын қамдап жүріп,
Сол жирен күн сүйретіп сол шідерін-
Кілең көрші бір-бірін арқа біліп,
Мазаң ана жанары мұңға лайық,
Тілек тілер табағын тарта жүріп.
«Қош келіпсің, тәңірдей тәмам көршім,
Күбірлейтін сонан соң ара айналып,
… Қаражонда тағы бір кеш батады.
Кеш – қоңыр, аспан – алыс, құбыла – нұр.
Күн ұзын Күнікеймен гүл терем де,
Жартыкеш ай туады имегі бар...
Мен бе екем онда тегі күйге құмар?!
Той болған көрші ауылда нөпір ағын.
Алдына ат салмаған Сарбауыр тұр,
...Сонда апам омырауынан аңқушы еді-ау,
Жұпары Күнікеймен де терген гүлдің.
Ол кезге енді қайтып бармасам да,
Әлде бір ескі елеспен жалғасам да -
Онда нағыз жәннаты еді жайлаудың.
Шамырқанып алатұғын шалдар да,
Көрші ауылға көкпар кеткен күндері!
Қазақы ер – басы еді мүлкінің,
Онсыз тіпті өтпейтұғын бір күні.
Жусауындай ғұмыр кешіп жылқының.
Жүздерінен тамып жұрттың иманы,
Шешелерден көріп өскен ізеттік-
Бойжеткеннің жүкпен қоса жиғаны.
Көше қалса көлікті еді артқаны,
Жарлысы да жалғыз айыл тартпады.
Бүкіл ауыл бір құлақ боп тыңдайтын,
Сөз бастаса пайғамбардай қарттары.
Домбыраға көрген емес шаң тиіп!
Көз де салмай көлденең көк аттыға,
Маң төбеттер жатушы еді маңқиып.
Тағдыр мені сол ауылға матады,
Бір сағыныш жанға ауыр батады.
... Түсімде ылғи жүген-құрық тимеген,
Сайгүліктер ағып бара жатады.
Қар кете Қаражонда көк қылтиды,
Қайнарда ескі шалам – шөп кілкиді.
Қайыс бау қара домбыраны қолына алып,
Қарт күйші тартты бүгін тек бір күйді.
Келтіріп бабына әбден құлақ күйді,
Әуезді шашау шыққан бұрап тыйды.
Ал, сосын тоғыз тарау асау бұлап,
Жамырап көл-шанаққа құлап құйды.
Күй басы қыз-көктемнің көйлегі боп,
Баратты бірте-бірте ой легі үдеп.
Сүйегін ұт балқытып балбыраған,
Қайыс бау қара домбыра сөйледі кеп.
Қоңыр үн қой ішектен қоздап ағып,
Қанатын жатты құстар жазға малып.
Жөңкіген топан селге тоғытылды,
Торы ала тоғыз перне тозған арып.
Тыншытпай көбең көңіл – жан асауын,
Қыр кезіп жүйткіді кеп бала-сағым.
Шарбақта боталаған тұмса інгеннің,
Көзінде сәуле ойнайды ала-шабыр.
Көп тентек тапап қуып «таз баланы»,
Ұрланып асық атып... мәз болады.
Түстікте кәрі көкірек Тәңіртаудың,
Қаракөл бұйра бөркі қозғалады.
Осы қарт – қисайғанда сүйенерім,
Осы күй – тағдырыма ие менің.
Қарт күйші дегенім ол –
Сонда тартқан күйі еді оның.
Қаракөз түн – ғашығым
Жалған десін қалайша жалған мұны,
Маған онсыз жалғанның арзан мұңы.
Мен онымен кезіккем жалғыз мәрте,
Сөлкебайы үзіліп қалған күні...
Ол жылаған: тағдырға налып, бекіп;
Мен күлгем: шайтан түртіп шабытты етіп.
Сонда оның қара зер омырауынан,
Жұлдыз моншақ тұрды әнтек тамып кетіп...
«Біз, тегі, осы сәтті тілемей ме ек,
Қарағым, қаракөзім, міне ғой!» деп-
Мен оны бастан-көзден сүйе бергем,
Сүйе бергем мен оны сілемейлеп.
Шыдамай бойда қаным тасығанға,
(Мен, сірә, әлде неге асығам да) -
Ернінен, тамағынан өпкем оны,
Жұпар иісі аңқыған шашынан да...
Сәлден соң көк шалғынға құлағанбыз,
(Бұған дейін қалайша шыдағанбыз)?!
Ол мені ұйқысырап қысып қойды,
Төсеніш ол – торқадай топырақтан,
... Қалғып кетсем керек-ті.
Аузы-басы қисаймай ақымақ таң!
Жалған десін қалайша жалған мұны,
Сөлкебайын жоғалтып алған күні-
Жанарыма жазылып қалған мұңы.
Айналып барады өмір ертегіге.
Сені де мұжима әр кез осы уайым,
Неге-дүр мұңаясың, еркем, Іле?!
Алтынжал арнаң лықсып тасымайды,
Ол неге жан жарамды қасымайды?!
Жағаңда үнсіз ғана батам мұңға,
Маған да, білесің бе, осы – қайғы.
Айнала бұлақ құйған ару Іле,
Дертіне бар тірліктің дәру Іле,
Құлқыны құрдым болған қу заманның,
Не десек рауа енді «зәруіне»?!
Таусылар тағдырдың да мың сынағы,
Бар шығар төзімнің де бір шыдамы.
Соны ойлап... Көкірегімде іштен тынып,
Менің де армандарым тұншығады.
Өкініш өкінтті не, өртеді не?!-
Бәрібір... Ғасырлардан ағып өтіп,
Біз де айналып кетеміз ертегіге.
«Ежелден ықтап қонған бауымыз»- деп,
Әдеиі қыран-қазақ тауын іздеп-
Қондырып жас көктемді қанатыңа,
Хош келдің, айналайын наурызкөк!
...Қыс тоқсан бу боп ұшып белден белге,
Қыбырлап жан кіретін ел мен жерге.
Нар адым күн де ұзарып қалатұғын,
Құйттай құс, құлдыраңдап сен келгенде.
Сенімен бірге қағып жыл қанатын,
Серпіліп сеңдей ауыр мұңнан ақын,
Жүз үміт мың кеудеге ұя салып,
Жанында жас келіннің келі тулап,
Шопанның күйек түспей төлі шулап,
Үйіккен өлекшіндей ұлитын кеп,
Боз таңнан бүлкілдеген бөрі сырғақ.
Үрпек ай ұясынан тыста қапы-
Үрпиіп үркер ауған тұсқа батып...
Аспаннан түскен мың-сан періштедей,
...Сен келдің сеніміме сеп болғандай,
Деміңнен табиғатқа леп қонғандай.
Менің де кеуде тұсым бір солқ етті-ау,
Оралмас балалығым кеп қалғандай!..
Тірліктің несібелі дәмін іздеп,
Хош келдің, айналайын наурызкөк.
Қара тас та балқиды енді,
Шалқиды ел ырысы ақ уыз боп!
Сен туралы әлі айтылар аңыз көп...
Көкірегіңе кімдер қандай тамызды от?!-
Таба алмас ем сенсіз мағына, мән іздеп.
Екі шегің – екі дүние мысалы,
Бірінен нұр, бірінен мұң ұшады...
Сенсіз мүлде бос қалатын еді ғой,
Қазекеңнің күйге толы құшағы!
Керексе етіп бар байлықты, бар бақты,
Ата-қазақ сені мықтап қармапты...
Ел басына екіталай күн туса,
Ермен бірге сен көтердің салмақты!
Сондықтан да өнерге етіп иелік,
Күмбір қағып өскен халық күй еміп-
Армай жетті алмағайып заманнан,
Сенің нәзік тиегіңе сүйеніп...
Күй ақтарып, зияттанып сөйлесең,
Сенде нағыз арман – азат , ой – көсем.
Қүдіреті-ай сенің қоңыр үніңнің,
Қоңырайсам, соны тыңдап жылындым.
Сенің ғана құлақкесті құлыңмын!
Бір қазақтай мен де сені сүйемін,
Бір басымды саған ғана иемін!
Қос ішекпен қоңыр елді тербеген,
Сен аман бол, бейіс лептім, киелім!!!
Жұрт та солай түсінді.
"Аз” боп тұрды сонда да
Ақын деді ел күші ырғын.
Шегелену – сол шемен,
Жазу дейтін “қылмысқа” -
Батты ол солай белшеден!
Жатпады жыр күй тілеп,
Жаңа парақ – әр ақ таң.
Сіздей ақын тумайды енді адамнан,
Сіздей аға болмайды енді өлеңде…
…Ондай аға болмайды енді өлеңде,
Өмірде де болмайды ондай Ләйла қыз...
Жердің бетін кетті шарлап дегенмен,
Жирен атты ақын қазақ жайлы аңыз.
Домбырадан күйлер төгіп не ғажап,
Өмірден кіл бегзат-өлең есіпті.
Жүз жылда бір туатұғын со қазақ,
Асқақ, сұлу, мөлдір ғұмыр кешіпті.
Әй, өзі де жошын екен тұқымды-
«Күйші сұлтан, тарихшы бек жиені».
Онікі де бопты дейді киелі…
Мәжнүн болып құзырына Ләйланың-
Жүз қаралы төлеңгітін жаудырып,
Айлап, жылдап алиіндігін аудырып…
Сөйткен ақын кетті күліп ғарышқа,
Кіл кещенің тірлігіне шыдамай…
Өр рухы болашаққа қарыштап,
Қалды мұнда бес күн дәурен бұлағай.
Мен күніне сол ағаны сағынам,
Жүрегімде қорғасындай мұң ұйып.
… Әне, анау құсжолының жанынан,
Жарқырап тұр қара алмас көз жымиып…
Таңдарымды бүлдеге орап күн арай,
Сен де бастан өтерсің-ау, беу, жазым!
... Нағыз ақын жирен атты Жұматай,
Ал, музаны ару Ләйла деу ләзім.
Нарттай болып жайнайды жүзің гүл-гүл.
...Бір әуенді ойда жоқ бастап алып,
Әрі қарай айта алмай... үзілдім құр.
Ұлы дала керуені кенерелеп-
Келген бойда тастапты-ау сені өрелеп.
Онсыз-дағы боздауық келеңе кеп?!.
Өркен жайдың қасқайып құба құмға,
Құба құмда құмығып жыладың ба?!
Бір мұңды зар сыңсып кеп құлағымда.
Сол адасқақ зарлы әуен,
Бейпіл кеткен бедеу құм безереді,
«Тағдырыңа ендігі мен еге!»- деп.
Көрмегендей ал, сенің көзің бұлау,
Қырмызыдай құлпырған кезің мынау.
Осыныңа аң-таң қап әлі тұрмын,
Үндемейсің, оу неге, төзімдім-ау!..
Азамат боп қосылам деп қатарға
Қаражоннан шыққам жалғыз сапарға.
Менің балаң армандарым бүр жарды,
Құлжа дейтін шайыр өсер шаһарда.
Он алтыдан асқан онда өндір ем,
Шатағы жоқ шекпендімен, шендімен.
Ойда-жоқта өзегіме от түсті,
Жанары нұр, жамалы гүл меңліден.
Мақтымқұлы мақамындай көк тілген,
Меңліге арнап жырлар жазып от тілмен,
Жүректі алғаш дір еткізген сол қыз бен-
Құлжаны да құлай сүйіп кеттім мен!
Осы қала болған солай жыр-таған,
Кездерімде бұрқаған да, шырқаған-
Достар ара ішкен аздап шараппен,
Шындыққа да жақын тұрдық бір табан.
Құлжа дейтін шайыр өсер шаһарда,
Ақын болып қосылғасын қатарға-
Анда-санда Қаражонды бетке алып,
Шығам жалғыз сағынышты сапарға.
Күз күні қырдан асып нартқа оранды,
Жапанда мүлгиді кеп қарт тораңғы.
Бапастың домбырасы бауырын жазды,
«Құдаша-ау, жастық дәурен артта қалды!..
Алатын әзілден әр, көрік дудан,
Апырмай, қайда сол кез желік қуған?!
Асығып арман-атпен алға озғанда,
Жеріміз осы ма еді келіп тынған?!
Күйімді тартқызбай-ақ білер, телім,
Сырымды айтқызбай-ақ жүрер, теңім.
Кешегі жалт ойнаған жанарыңды,
Қалайша жаба қалған кіреуке-мұң?!
Жан едім жалғаныңа мұңаймаған,
Мол берді қалауымды құдай маған.
Жалғыз-ақ, жас дәуреннің жәрмеңкесі-
Мұндай тез тарқайды деп кім ойлаған?!
Өткіздік алуа таң мен кешті керім,
Бір арман көкейімді тесті менің.
Шығармай күйден шашау жүрген шақта,
Міне, енді өзектегі бұлқынысты-
Өрттей боп өкініштің бұлты қысты.
Кеудеме кетпестей боп ұя салған,
Жастықтың жасыл құсы үркіп ұшты!
... Мен бүгін айта алмаспын әңгіме аса.
Сондықтан, бұлғақтаған бұла күннен,
Арнаған күйім осы, жан құдаша!..»
«Көзқарасу» – ойын аты
Білмейміз кім жағынан мойындалды,
Сол жылдар сондай да бір ойын бар-ды...
Құрбы қыз ойда-жоқта бастап беріп,
Жап-жақсы «Ханталапай» жайын қалды!
Отырмыз шарт жүгініп қызға қарап,
Әркім-ақ өзін қайсар құзға балап.
Сылқым қыз сыр бермейді сыздана қап.
Боранбай дөң-қабағын салқын түйсе,
Бақтияр сергіп салған аңшы итінше.
Онсыз да жұмылуға шақ қап отыр,
Кеңестің “кәріс көзі” сәл кілтисе.
Мен де бір дүрмекке ұшқан “соқыр қарға”,
Күдігім жанарымнан от ұрлауда...
Ойынды ұрыншақ қыз кетті бастап,
- Мың қойым бар, бағасың ба?
- Қасқыр келсе, қорқасың ба?
- Кәні, пу у-уу!
О баста-ақ жеңілмеуді мақсат біліп,
Намысын бөріктінің жатсақ та ұғып-
Бір-бірлеп біздер шетке шыққан сайын,
Сайтан қыз мәз болады сақ-сақ күліп.
Біз солай бұзып жаттық “сертімізді”,
Ойынның онан сайын көркі қызды.
Боранбай қорғап қалды бөркімізді!..
Бауырында жарқ-жұрқ етіп өмір аунап,
Алға озды уақыт-тұлпар омыраулап.
Міне, енді сол күндер де алыстаған,
Қу қыздың күлкісіндей қоңыраулап.
Сам жамырап келеді, сам жамырап,
Жымяды жұлдыздар жанданып ап.
Күнде мұңға шөлдеген, түнде нұрға,
Еркіңнен тыс жаныңды жадылаған.
Сай сүйегің сырқырар сұмдық үні,
Сиқырлайды бойыңды тағы жаман.
Сыңсиды кеп тылсым үн,
Кейде кенет кілт тоқтап, тың тыңдайды.
Сам жамырап келеді, сам жамырап,
Әлденені аңсайды жан қаңырап.
Беймаза түн түреді таңға құлақ.
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
«Абай жолының» аудармасына Әуезовтің көңілі толмаған
Шерағаңның туғанына 90 жыл
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
Бахман Гобади. Күрд киносын жетім балаға ұқсатамын
«KitapTime – 2022» жалпы республикалық кітап фестивалі өтті
«Алтын сақа» байқауы мәресіне жетті
Елордада өткен «Күй жәрмеңкесінде» Жамбыл жырлары оқылды
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Ахмет Байтұрсынұлы: «Амалыңды түзет, түземесең, ешкімге кінә қойма»
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Махат Садық, Ескерткіштер – ел тарихы
Шалқар Дәулеткелді. Қыркүйек айының сарғайған жапырақтары
Қазақ қоғамы: Ұлттық билеу жүйесі
Таласбек һәм жалғыздық феномені
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу