kk ru ru ba ru ru uk ru uk en it ru kk ru ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ba ru ru ru bg ru ru ru uk ru ru ru ru ru uk ru it en ru uk uk tt ru ru ru ru it en ru uk uk tt ru ru ru ru ru kk ru ru ru ru ru mk ru tt bg ru ru ru ru uk tt kk kk en ru uk it ru uk
10 мың теңгеден бастап несие беретін шағын несие ұйымдары да бөрінің бөлтірігі іспетті. Басында балтырды қанатқанымен бара-бара қара саннан қабады. Бие беріп, түйе сұрайтын микроқаржы ұйымдары алдындағы  жұрттың қарызы 24 млрд теңгеге жетіпті (25 млрд теңге өзге ұйымдар алдындағы міндеттемелер). Дания Есбаева деген ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты мұндай ұсақ-түйек кредиторлады жабу туралы бастама көтерген. Себебі, шағын несиелік ұйымдар халықтың төлем қабілетін тексеріп, бас қатырып жатпайды да. Оның үстіне ұсынылатын несие ставкасы да тым жоғары – 56%. Соның салдарынан микроқаржы ұйымдарындағы проблемалық қарыз жыл сайын өсіп барады. Биылғы наурыздағы мәлімет бойынша, берілген 1 миллион 212 мың қарыздың 435 мыңы проблемалық болып шыққан.
Қарыз алған соң қайтару мойындағы міндет қой. Банктер мен микроқаржы ұйымдарының көксегені де сол. Негізі өтелмей жатқан қарызды қайтарудың үш айла-тәсілі қолданылады. Алдымен банк сурау салып көреді. Ала алса алды, болмай бара жатса – бас қатырмай коллекторлық кеңселерге сата салады. Коллекторлар болса негізгі қарызға ойына келген үстемені қосады да, таңнан кешке дейін, күнде, тіпті түнде хабарласып, қорқытады, алдап-арбайды. Борышкер мән-жайды түсіндірсе де, 5 минуттан кейін қайта хабарласып, әңгімені қайтадан әріден бастайды. Бұл әдейі істелетін психикалық қысым. Осы кезде заңнан хабары жоқ адамдар коллекторлардың негізсіз қоқан-лоққысынан қорқып, олардың айтқан сомасын төлей салатыны да бар. Ал, қанша айла-шарғы қолданса да, туған-туыс, таныс-тамырдың бәріне хабарласып шықса да, түк шығара алмаған коллекторлар, ақыры амалсыздан сотқа беруге мәжбүр болады. Бұл істе сот гуманды. Банктың пенясы, коллектордың үстемесіне қарамай борышкерге негізгі қарызды қайтаруды мідеттейтін үкім шығарады. Оған қоса айыппұл жазады. Сосын іс сот орындаушыларға тиеді. Олар енді заң шеңберінде нақты шараларға көшеді. Борышкердің бүкіл есеп-шоттарын, карточкаларын бұғаттайды. Ел аумағынан шығуға да тыйым салып тастауы мүмкін. Қойшы, заңды жұмыс істеген адамның түскен ақшасының тең жартысын толық өтеліп болғанша алып отырады. Сот орындаушысы арқылы төлеудің артықшылығы сол – басы артық ақша берілмейді. Қанша алынса, сол сомада қайтарылады. Ендеше екіарада коллекторға жем болудың қажеті қанша? Кредиттік тарих бұзылады деп қорқудың да керегі жоқ. Ол онсыз да бұзылып, қара тізімге енгізіліп қойған. Сондықтан коллекторлар хабарласып жатса, сотқа жібере бер деу керек. Болды.
Қаржы нарығын реттеу агенттігі сәуірде 444 млрд теңге проблемалық несиенің коллекторларға өткенін жариялады. Оның 97% (1-сәуір, 2022 жылғы дерек) төлеу мерзімі 90 күннен асқан берешектер.
Осы орайда әлеуметтанушылардың мына дерегін ескере кеткен жөн. Елімізде ақшасын жинаққа сала алатын халықтың үлесі небәрі 10-15% аралығында екен. Әлеуметтанушы Гүлмира Елеуованың сөзінше, отандастарымыздың 7% табысы нәпақасына жетпейді. Тағы 19% киім алуға жетпейді. Сайып келгенде, азаматтарымыздың 26%  хәлі мүшкіл.
Экономика сарапшысы Рахым Ошақбаевтің сөзінше, дамыған елдерде несиені төлей алмай қалған жағдайда мәселені шешетін құқықтық жолы бар. Жеке тұлғалардың банкроттық институтын мысалға келтіруге болады. Сол үшін оларда қаржы-несие мекемелері тек төлей алатын азаматтарға береді. Ал бізде қарыз ұрпақтарының мойнына ілінеді. Бұндай жағдайда несие беру тиімді бола түседі. Несиені төлей алатындар ғана емес, жаппай бүкіл елге бере береді. Оған несиенің максималды пайызын қосыңыз. Неге олай екенін ешкім түсіндіре алмайды. Дамыған елдердің өзінде несие проценті бізден әлдеқайда төмен. Бұл Үкіметтің, ондағы экономикалық саясатпен айналысқандардың ең сорақы қателіктерінің бірі, – дейді сарапшы. Оның сөзінше, бізде жеке тұлғалардың несиесі жасырын мәлімет. Оны жекеменшік Бірінші несие бюросы иеленіп алған. Ол бюроның акционерлері – екінші деңгейлі банктер. Ал банктер мәліметті жариялауға құлықты емес. Экономистің айтуынша, халықтың несиеге қаншалық батып қалғанын 2017 жылдан бері сауалнамалар немесе сот орындаушылары палатасының мәліметтері сынды жанама дереккөздер арқылы анықталып отыр. Тек биыл, қанды қаңтардан кейін Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі банктерде қордаланған мәліметтерді жариялаған. Елімізде шамамен 1,5 млн адам несиесін уақытылы төлей алмай келеді.
Қаржы министрлігінің дерегінше, 1,3 млн адам банкрот деп тануға сай тұр. Мамандар «Жеке тұлғалардың банкроттығы туралы» заңға процентті төмендету, төленбеген қарызды балаларына артып қою талабын алып тастауды қалай да енгізу керек» деген пікір айтады.
Қаржыгер Жалғасбек Ақболаттың ұстанымы да осыған саяды. Оның ойынша, жағдайды ушықтырып тұрған шағын несиеге тыйым салу мәселені шешпейді. Оны тыйып тастаудан гөрі, жалпы несиенің өзін алу процесін қайта қарау қажет. Мысалы, кейде несиеге мұқтаж азаматтар өзінің табысын асырып айтып, жалған мәлімет береді. Тағы бір фактор, азаматтардың несие тарихы дұрыс болса, сол несие алуға жеткілікті болып жатады.
Халық жоқшылықтан несиені проценті қанша жоғары екеніне қарамастан алуға мәжбүр. Сондықтан бұл жерде біріншіден, Ұлттық банктің қадағалау тетігін күшейту керек. Екіншіден, инфляцияны тұрақтандырып, ішкі нарықты мейлінше дамыту қажет. Оның бір көрсеткіші – шағын және орта бизнес. Ол халықтың әл-ауқатын жақсартуға септігін тигізеді, – дейді сарапшы.
Қазақстанда несие алу тым қымбатқа түсетінін растайтын және бір мәліметтерді мысалға келтіруге болады. Бірінші несие бюросы биылдан бастап қазақстандықтарға несие алуға өз-өзіне шектеу қоятын қызмет енгізген еді. Қызметті пайдалану ақысы 400 теңге. Өз-өзіне несие алуға шектеу қойғысы келген адам аталған бюроның сайтына кіріп, қызмет құнын төлеп, жарты жылға дейін банктер мен басқа да қаржы ұйымдары несие бермейтіндей етіп қоюға болады. Оның бәрі үйде отырып-ақ, интернетпен жасалады. Тек ЭЦҚ болу керек. Нәтижесінде жыл басынан бері 500-ден астам отандасымыз солай істеп, өз-өзіне тоқтау салған.
Несиеге батып қалған халықтың, оның ішінде қарызын төлей алмай қалғандардың мәселесін шешу үшін қазір парламентте «Жеке тұлғалардың банкроттығы туралы» заң жобасы қаралып жатыр. Қаржы министрлігі өкілдерінің айтуынша, заң жобасында банкроттықтың үш түрлі жолы ұсынылған:
1. Сотты араластырмай-ақ шешу. Яғни, азаматтар сотқа бармай-ақ, электронды үкімет порталында өтініш беріп, 6 ай ішінде бүкіл процедурасын өту. Оның өзіндік талаптары бар.
Біріншіден, банктер мен ШНҰ (шағын несиелік ұйымдар), коллекторлар алдындағы берешегі 4 млн 900 мың теңгеден (1600 АЕК) аспауы керек.
Екіншісі, ресми табысы болмауы керек. Немесе табысы отбасындағы бүкіл мүшесін қоса алғанда ең төменгі күнкөріс деңгейінен аспауы тиіс. Қазір ол 36 018 теңге. Сондай-ақ, борышкердің мүлкі болмауы керек. Мүлкі дегенде бүкіл отбасына ортақ мүлік те жатады. Оған қоса, мерзімі өткен қарызын қалай өтейтінін банкпен ақылдасып, реттеп алуы тиіс.
2. Берешегі 5 млн теңгеден асса, онда банкроттық процедурасы сот арқылы шешіледі. Бұл жағдайда борышкердің тек кепілге қойған мүлкі ғана тәркіленеді.
3. Борышкердің төлем қабілетін қалпына келтіру. Яғни, бұл жағдайда банкрот деп тану үшін сотқа жүгінбей, сот арқылы 5 жылға дейін, яғни, өзінің қаржылық жағдайы тұрақталғанға дейін ыңғайлы төлем кестесін жасап алу. Ол әлбетте, кредитор мен борышкердің өзара келісімімен жүзеге асуы керек.
Аталған заң жобасы депутаттардың қарауына сәуірдің 29-күні түскен. Ол жыл соңына дейін депутаттардың талқысынан өтіп, пісіп-жетіліп, қабылданып, жаңа жылдан бастап қолданысқа енуі тиіс. Бір қызығы, заң жобасы сәуірде талқыға түсе бастағанымен, қызу талас басталмай жатып, аты өзгеріп кетті. Енді ол «Жеке тұлғалардың төлем қабілетін қалпына келтіру туралы» деп аталады.
Айта кетейік, мамырдағы мәлімет бойынша, қазақстандықтардың жалпы көлемі 11 трлн 589 миллиард несиесі бар. Оның шамамен 3,8 триллион ипотека болса, 6,5 триллионға жуығы тұтынушылық несие. Экономикалық белсенді халық саны 9,3 миллионға жуық десек, соның ішінде шамамен 7,5 миллион азаматтың басында несиесі бар.
Мүлде несиесі жоқ адам бақытты адамға баланып жатады. Бақытты болса болар-ау, бірақ оның проблемасы жоқ деп айтуға тағы келмес. Кредиттің құрсауынан шыға алмай жүргендерден оның артықшылығы сол – мәселені басқа жолмен де шеше алады. Осы ұлттық проблема көтерілсе болды «Халықтың басқа қандай амалы бар?» деген сауал қарсы қойылады. Ендеше амал қалдырмай отырған жүйеге өз аяғыңмен барып, бір проблеманы 10 проблемаға айналдырудың кімге пайдасы бар? Азаматқа да, мемлекетке де пайдасы жоқ екені анық. Тек рахатын көретін банк қана.
Если вам нужны зерновозы, купите их!
SOS: на источнике ультрапресной воды на западе Казахстана продолжают нефтедобычу
Жангельды Сулейманов: «Владелец жилья не вправе ни выселять, ни повышать цену до истечения срока аренды без согласия квартиранта»
Сен 29, 2022 Редактор
Когда в Казахстане будет решен «сахарный вопрос»?
Сен 14, 2022 Карлыгаш Бектасова
Жакып Хайрушев: «Давайте аккумулируем деньги майнеров для реконструкции электроэнергетики!»
Сен 12, 2022 Редактор
Жангельды Сулейманов: «Владелец жилья не вправе ни выселять, ни повышать цену до истечения срока аренды без согласия квартиранта»
Президенттің Іс Басқарушысы Smart Burabay жүйесінің тиімділігі туралы хабарлады
Канат Тасибеков: «Кто хочет учить язык, ищет пути, а кто нет – отговорки»
Среднюю зарплату врачей озвучила глава Минздрава РК
Когда в Казахстане будет решен «сахарный вопрос»?
Жангельды Сулейманов: «Владелец жилья не вправе ни выселять, ни повышать цену до истечения срока аренды без согласия квартиранта»
Сен 29, 2022 Редактор
Президенттің Іс Басқарушысы Smart Burabay жүйесінің тиімділігі туралы хабарлады
Сен 23, 2022 Арнұр Асқаров
Канат Тасибеков: «Кто хочет учить язык, ищет пути, а кто нет – отговорки»
Сен 23, 2022 Редактор
Среднюю зарплату врачей озвучила глава Минздрава РК