kk kk ky ru en ru de kk fr en vi kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ko kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk ko kk kk kk kk kk ko kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ko kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ko kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk ko kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk ko kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk ky kk kk kk kk kk kk ko kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ko ru kk kk kk ba mhr kk ru kk kk kk ky kk kk kk ky kk ba kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk ru kk kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk be kk kk kk uk kk kk ko kk kk ky kk ky kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ko bg ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ko kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk uk kk kk kk kk kk kk kk uk kk krc kk kk ko kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk ko kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk uk kk kk uk kk tt kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ko kk kk en kk kk kk kk mk kk kk kk ky kk vi en kk ru
Шымылдық ҮШІНШІ АКТ - Қазақстан республикасы мәдениет және ақпарат
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14
Шерубай – Нұра станциясы маңындағы Қуандық – Қареке
Толқынның үйі. Алғашқы пердедегідей. Перде ашылған да Күнікей далаға шығатын есіктен қарап сөйлеп жатады.
Толқын. Оны мұнда кім шақырды?
Толқын. Не дедің жаңа Аянға. Папаң келеді... Көзің әлі күнге дейін жетпеп пе еді? Дұшпаныңның қолында қол жаулық болып, бізді басқа теуіп отырған жоқ па...
Күнікей. Тепсе көтер. Кінә сенде, қызым.
Толқын. Өз басы бір сәрі. Кімнің, кімнің шырмауына түсіп жүр... Қашан саған Шәрбан дос еді. Көктен тілегенін жерден бергендей, мұқатты... Масқара, мазақ еттім деп отырған жоқ па... Сен кемпір оны білмейсің оны білмейсің де, анамын деп елдің бәріне де құшағыңды жаясың.
Күнікей. Шәрбан! Оның жазығы не?
Толқын. Жазығы күндеу. Өскенімді көре алмай алды-артынан ор қазады. Табалаушы дұшпаным...
Кешірімді бол. Біреудің бағын біреу тартып ала алмайды. Шыныңды айтша. Болары болды, бояу сіңді деймісің. Жоқ, ашу алда, ақыл сонда, деп ақылыңа келемісің?
Толқын. Мен ақылыма келер ем. Дұшпаныма жығып берді...
Толқын. Апа, маған жеткен жоқ па, неге қинайсың?!
Күнікей. Көлденеңнен еститініңді өзімнен есті. Көрмеймін көкірек көкке саулады.
Толқын. Қорқамын апа сілеңнен. Басқа қарғаса да сен қарғамасаң екен.
Күнікей. Ел қарғысына ұшырағанша, өзім қарғайын.
Толқын. Жалынам, аяғыңа бас ием. Қарғамашы, апа! Тым болмаса сен аясаңшы! Құшақтап жылайды.
Күнікей. Көзден босқа жас ақпайды. Өкінгеннің де, өксігеннің де алды осы. Әлі де кеш емес. Ойлан, тәубаңа кел.
Күнікей. Адасқанның айыбы жоқ, қайтып үйірін тапқан соң...
Сырттан қоңырау соғылады. Толқын өксіген күйінде ішкі бөлмеге кетеді. Күнікей есік ашады, даладан Күлтай, Тоқтар кіреді.
Тоқтар. Апа, мені жай шақырдың ба?
Тоқтар. Рас апа, дұрыс айтасың, береке, абыройға шақырасың. Ол аналық міндетің... Түсінемін, сыйлаймын да. Бірақ көңілге шер болатын, мәңгі өшпейтін бетте дақ қалды-ау. Оны өшіру қолдан келер ме екен?
Күнікей. Мен аналық мейріммен, ақ сүтіммен жусам, сен азаматтық арыңмен ақылыңа жеңгізсең тарқамайтын шер, өшпейтін дақ бола ма.
Тоқтар. Оған енді мені қинамаңыз, қайда жүрсем де қорғаның болайын. Сізге мәңгі бақи ризамын. Ана деп ардақтау әлде болса да менің борышым.
Күнікей. Бір билігіңді берсең деп тілеп ем. Толқын тәубасына келсе... не дауың бар.
Тоқтар. Мен ойланып болғанмын, апа.
Күнікей. Менің ақ ниетімнен арадағы әзәзілдің арбауы күшті болғаны ма?
Тоқтар. Арбауы... Бекер болар, апа.
Күнікей. Бекер емес. Шәрбанның шырмауына шырмалдым де, онан да. Ақылыңды тұман басып, көшеде сенделіп жүргеніңде бетіңді достыққа қарай түземей, теріске бұрған жанды әзәзіл демей не дейін... Айып Толқында болса, адасу сенде болды.
Тоқтар. Оған да мойындаймын, апа.
Рәш. Рұқсатсыз кіргеніме кешіріңіздер! Бұрын да бір іздеп келіп ем. Төрт көздеріңіз түгел отыр екенсіңдер.
Тоқтар. Кім екенін сұрамайық... Білем бұл кісіні.
Рәш. Білсеңіз сіз білерсің. Білмейтіндеріңіз де бар... Менен сескенейін дедіңіз бе? Намысың болса сескенерсің...
Күнікей. Не деп тұрсың шырағым? Кімсің өзің?!
Күнікей. Жасаған, көрсетпегенің көп екен ғой. Не естідім. Шыққар көзім, не көрдің...
Күлтай. Тоқтар аға, Бұлан көрмесінші. Жүрегі қозғалады. Жүріңізші екеуіміз үйіне апарайық.
Күлтай. Сөйлетпеші аға, жүріңізші. Қасыретіне мен ортақ болайын.
Рәш. Ана аузынан неге естімедім бұл сөзді.
Күлтай. Менің сөзім анамның сөзі.
Күлтай Рәшті алып шығып кетеді.
Күнікей. Сұрама, сұрама. Бөлмеңе баршы, құлыным!
Бұлан. Тоқтар, сен мұнда ма едің?
Бұлан. Анау зарлап, боздап бара жатқан неткен жан? Ол неге күңіренеді?
Күнікей. Сен білетін іс емес, сұрамашы, Бұланжан.
Бұлан. Сендердің пәлелеріңнің шарпуына душар болған сорлы ма әлде...
Тоқтар. Ия, не пәлесі болса да тиген...
Тоқтар. Бір үміт, бір қауып, тең тартыс ойда келіп ем. Толқын... Үміт сөнді. Күнә үстіне күнә жамалды. Енді маған кінә қоймассың....
Толқын. Ешкімге де кінә қоймаймын. Аз десең тағы нең бар айтып кет...
Тоқтар. Жоқ, мен саған түк те айтпаймын.
Толқын. Үй сенікі, мен кетейін.
Тоқтар. Жоқ, бәрен де қидым. Жүрегімнің жартысы сенде қалып барады. Саған қидым. Өгей деген ат жаман... Жалғыз - ақ тілегім – апамның бауырынан айырма... Ер бала ғой, ер жеткен соң табар... Қош!
Кете береді. Алдынан арқасында жол жабдығын салған қабы бар Шалдыбай кіреді.
Шалдыбай. Труд армияға. Семей жаққа. Шөп шабу, ағаш кесу дейме, немене. Вообщем, жалпы солай.
Шалдыбай. Қалада осында, бірер жылға жетерлік азық - түлігі бар.
Тоқтар. Дегенмен қиын болған екен. Әйелің момын еді.
Шалдыбай. Бекер. Алған екем соны. Все же біздің әйел табылмас нық шегенің өзі ғой. Ал өздерің былай... Әлгі нетіп... общем жалпы татулыққа келдіңдер ме? Не керек осы бүйректен сирақ шығарып, бірінші тойларыңды өз қолымнан өткізіп ем. Екінші тойларыңа дәм жазбайын деді, общем.
Тоқтар. Сен енді бізге жарапазан айтуды қой, Шалдыбай.
Күнікей. Байғұс-ау, қайда кеттің, тұра тұршы...
Күнікей. Алыс жолға бара жатыр екенсің, дәм ауыз ти шырағым.
Бұлан. Отыр. Бос сөз неменеге керек.
Шалдыбай отырады, Күнікей дәм береді. Есік қағылады, Бұлан барып ашады.
Дауыс. Ермұратов Бұлан осында ма?
Күнікей. О, не қалқам, кімнен екен?
Күнікей. Жасаған, қуанышыңнан айыра көрме.
Тоқтар. Күлтай қалқам, мен де қуанамын...
Майданға түспей бәйгі алма! - дейді ұлы ақын. Солай болды. Жол осы. Қош болыңдар!
Соңынан жүре түсіп, босағаға сүйеніп тұрып қалады, Тоқтар қайырылмайды.
Қазақстандық көркем-өнер комитетінің жанындағы арнаулы Художественный Советтің март айы ішінде болған мәжілісінде Мұқамедқанов жолдастың осы пьесасы оқылып, сынға түскен болатын. Сонда, көпшіліктің қорытқан пікірі қысқаша айтқанда, пьесаның тәуір шығарма болып, шығуына жақын тұрған қасиеттері айқын екендігін айтқан. Жазушы сын, көмек ретінде, тағы да пьесасын толықтыра түсу ретінде, бірнеше кеңестер берілген еді.
Сол қатарда, пьесаның елеулі геройы Мақсоттың рөлі өндірісте, тартыс үстінде, молырақ көрсетілсін деген талап болған. Және, екінші қатарда болса да, елеулі салмағы бар Еркін сияқты кейбір геройлардың пьеса ішіндегі іс мақсаттары өткірлене, айқындай түссін делінген. Пьесаның басынан аяғына дейін созылатын, үй-ішілік, достық махаббат жайдары да, біраз дәлелденіп, әр тартыстары шыйрай, шымырлай түссін деген тілектер болған.
Содан бері қарай, Мұқаметқанов жолдас, айдан артық уақыт, үрдіс еңбек ету нәтижесінде пьесасын толықтырып, қайта жазып шықты. Жаңағы аталған Художественный Совет көздеп берген, айырықша шарт талаптардың барлығын да автор, осы соңғы түзеуі үстінде, түгелімен орындап шыққан деп білемін. Ең әуелгі вариантында да, маңызды қасиеті бар деп танылған шығарма, соңғы түзеулер арқылы, әсіресе, өсіп, толығып, көркемдене түскен.
Өзімнің пьеса турасындағы, осындайлық түсініктеріме сүйеніп, мен Қазақстан Көркем-өнер Комитетіне бұл пьесаны қабылдап алуды ұсынар едім. Ендігі қосымша азын-аулақ жұмысы болса, оны Академия Драмалық Театрына пьесаны қабылдап, өткізіп отырып, автор мен режиссер екеуі бірігіп істейтін жағдай жасалу керек деп білем.
Қаюм алған тақырыбын негізгі жақтарынан түгел қамти алған.
Бір жағында соғыс зардабынан еріксіз доғарылған Мақсут аграномның ғылымдық еңбегі қайта жалғанып, аяқталғанын көреміз. Жазушы Еркін соғыс кезінде доғарылған творчестволық еңбегіне бұрын болмаған қызулықпен кірісіп, онда үлкен нәтижелермен аяқтап шығады.
Екінші жағынан, автор, социализм елінде соғыс кезінде де сауса-сандырақтау болмағандығын көрсетеді. Бақтыбала, Айбала, Зурә, Мұрат сияқты бір топ жастар соғыс кезінде өсіп, ғылым-мәдениет майдандарының биік белдеріне шыға бастаған.
Бір жағы майданнан қайтқан, бір тобы елде болған сол екі топ қазір социалистік құрылысты, социалистік мәдениетті қос қолдап көтеріп, жаңа сатыға шығарып жатыр. Пьеса осыны жырлайды.
Жаңа тақырып, жаңа мазмұн өзіне орай жаңа мағынадағы көркемдікті тілейді. Ол совет адамдарының берік сенімді жаны мен жүрегіне тереңдей білу, ол – совет адамдарының сегіз қырлы бір сырлы, ер, тапқыр екендіктерін көрсете білу.
Қаюм геройларын әр түрлі сынды кезеңнен өткізіп, әр қайсысының сезім тереңдігін, табандылығын, адамгершілік қасиеттерін аша алған.
Өзі өте ауыр қалде қайтқан агроном Мақсут, ғылымдық арманына бөгелместен қайта кірісіп кетеді. Оның айыр қалі – сүйген қызы Айбаланың сезімін бір әлсіретпейді: сүю сезімі қандай күшті болса, дәрменсіз күйректік және жоқ.
Бас геройлардың бірі -жазушы – Еркін өмірге құмар, жақсылыққа, табысқа тоймайтын, қайрат күшіміздің ұйыған, жинақталған сымбатын көруге құмар, соның скульптурасының өзі жасауға қызығатын адам. Оның жары, хирург – Бақтыбала –ғылымдағы озат адамдарымыздың бірі. Өмір үшін күрес, ажалмен арпалыс соғыстан кейін де тоқтамайды. Ауыр жарақаттанып, жауды жеңіп қайтқан жас герой Мақсот қауіп қатер үстінде тұрғанда, Бақтыбала ғана қорғап шығады. Бұл ұлы жеңістер үшін, ұлы күрестің тоқтамағанын көрсетеді. Сол сияқты Мақсот пен жас ғалым Айбаланың қатынасы, махаббаттары да біздің адамдарымыздың жаңа бейнесін көрсетеді.
Театр өнеріндегі қайраткерлер, халық ақыны, ғылым салаларының алуан адамдары мінез, кәсіп жағынан бір-бірінен өзгешеліктері болса да, мұрат, Мақсот жағынан бір адамдар. Бір-біріне тілектес, біріне бірі жәрдем, күш сияқты боп шыққан бұлардың қуныштары мен жеркенетін себептерінің де дәлелдері бір арнадан шығады. Сондықтан жеңіл мінезді, өзімшілдігі күшті, тәрбиесі жетпеген Тұрдықұлдың іс әрекеттері басқаларды қатты жеркендіреді. Пьеса компазиция, адамның характерлары, тілі жағынан жақсы шыққан. Мен бұл пьесаны Орталық Театрлардан бастап, барлық театрда қойылуға ылайық, жақсы шығарма деп танимын.
К о п и я .
заседания Президиума Союза Советских Писателей Казахстана
Выступление тов. Г. Мусрепова поддерживают т.т. А. Тажибаев, С. Муканов и другие.
Қазақ ССР – ның Мемлекеттік Гимні
Музыкасы: М. Төлебаев, Е. Брусиловский, Л. Хамидидікі
Сөзі: Қ. Мұхамедханов, Ә. Тәжібаев, Ғ. Мүсіреповтікі
Біз қазақ ежелден еркіндік аңсаған,
Бостандық өмір мен ар үшін қиған жан.
Торлаған тұманнан жол таппай тұрғанда,
Жарқырап Лениндей күн шығып, атты таң.
Дақ салмай Лениннің жеңімпаз салтына,
Ұрпағы қосты даңқ – Отанның даңқына
Көп алғыс айтамыз ұлы орыс халқына.
Іргелі мемлекет, ерікті болдық ел,
Достықпен, бірлікпен жайнады туған жер.
Қазақстан Республикасы Әнұранына ұсынылған нұсқа
Ер қазақ ежелден еркіндік аңсаған,
Азаттық жолында ар үшін қиған жан.
Сан ғасыр торлаған бұғауды талқандап,
Ерікті ел болдық – жарқырап атты таң.
Іргелі мемлекет – біз қазақ еліміз,
Достық пен бірлікте жайнайды жеріміз.
Әділет, адалдық ақ жолдан таймаймыз,
Қаһарман қазақтың еңіреген еріміз.
Алаштың ер жүрек ұланы!
Ұлы ата-бабаның адалмыз салтына,
Атағы жер жарған айбынды даңқына.
Алаштың ақ туын аспанға көтерген,
Бар әлем бауырмал қазақтың халқына.
Алаштың ер жүрек ұланы!
Туған ел - алтын бесік, асыл ұям,
Көз жұмылмай тұрғанда қайтіп қиям?!
Тарта гөр Семейімнің топырағы,
Төстіктей жеріңе мен еркін сыйям!
Сағындым да, сарғайдым да жүдедім,
Қайғы отынан өртенгендей жүрегім.
Көңіл қаяу, жүрек баяу соққанда,
Осы өлеңім дұғам менен тілегім.
Құлындарым сендерді ойлап сағынып,
Қалғандаймын кейде есімнен жаңылып.
Ұзақ түнде кірпік қақпай жатқаным,
Көкірегім қарс айырылып, аһ ұрып.
Нені ойлаймын кірпік қақпай жатқанда,
Байлық, атақ, мансап пен бақ, мақтан ба?!
Қаным қайнап, қапаланып күйем бе,
Дүние үшін ар, ұятын сатқанға?
Оларды ойлап: жанбаймын да, күймеймін,
Байлық, атақ, мансапқа бас имеймін.
Қайғы бұлтын серпіп тастар сендер ең,
Басқа менің сүйерім жоқ, сүймеймін.
Бір күндерде сағым қуып, сандалдым,
Бала көңіл, алдамшы өмір, алдандым.
Табасына тап болғандай тағдырдың,
Шырмауына түстім келіп жалғанның.
Тастүлектей құлаш ұрдым қияға,
Өткен өмір өкінішке сия ма.
Торға түстім қанатымнан қайырылып,
Сендер қалдың, темірқанат ұяда.
Құлындарым есен-аман жүр ме екен,
Әкесінің бары-жоғы бір ме екен?
Мүслимәм, жасын төгіп, мұңайып,
Суретіме көзін сатып тұр ма екен?
Қазыбегім, түстің бе екен не халға,
Араласып жүрсің бе әлде жанжалға?
Тірі жетім секілденіп, қарағым,
Сенің-дағы үсті-басың дал-дал ма?
Розошкам екі көзің мөлдіреп.
Қағылса есік: “Әне, аға келді” деп.
Есік ашсаң ағаң емес бөтен боп,
Жүр ме екенсің қашан келер енді деп.
Қайран дүние-ай өзегімді өртедім,
Жанам-күйем, шердің күйін шертемін.
Ойыма алсам, көзіме жас келеді,
Тірі жанға жоқ қой сенің жазығың.
Тар дүние-ай қыспағыңда тарығып,
Тыныс бітіп, тұншыққандай қажыдым.
Бекет жаным, томпаң қағып жүгіріп,
Кейде жылап, кейде құлап сүрініп.
Шаршап келіп: алдыма алып сүйгенде,
Қайғы бұлты кетуші еді түріліп.
Тасқа тиіп тасырқады табаным,
Жүрегіме тұр қадалып қаламым.
Дүниеге жаңа келген нәрестем,
Мейірімсіз деме әкеңді қарағым.
Жүрген күнде еркін басып өмірде,
Қолмен соқтым көріксіз көк темірді.
Күнім түн боп, жігер құм боп жасыдым,
Жалғыздығым енді ғана көрінді.
Жүрек жара, аяқ ақсақ, бел жауыр,
Амалың не сұм тағдырға тас бауыр.
Құлындарым көріскенше күн жақсы,
Бәрінен де сорлы анаңның күні ауыр.
Тіршілікте не көрмейді ғазиз бас,
Кейде шаттық, кейде қайғы, көзде жас.
Шаттығыңа әркім ортақ, дос та көп,
Қайғыңа ортақ шын адал дос табылмас.
Қайғы отына бірдей жанып, күйетін,
Ыстық жүрек, ақ көңілмен сүйетін.
Адал ана, асыл жарым, ардақтым,
Қағыбамдай алдыңа бас иетін.
Жарым болып, жаман атақ тақпадың,
Ана болдың, Ана атыңды ақтадың.
Айнымайтын адал досым, бір өзің:
Фархинұрым, сенсің менің мақтаным!
Мақтанамын сенің биік жаныңа,
Отқа, суға түссең-дағы қажымай,
Қайғы бұлты төнсе-дағы басыма,
Жасым жетпей ақ кірсе де шашыма.
Жалын сөнбес, жаным жас боп қайтармын,
Сүйген жарым, жабырқама, жасыма!
Ит боп үріп, мен ешкімді қаппадым,
Қастық жасап, кісіге оқ атпадым.
Алтын көріп, адал жолдан таймадым,
Сұғанақ боп, арам астан татпадым.
Мен кісінің қол созбадым бағына,
Мен ешкімнің таласпадым тағына.
Кең дүниеде жолым даңғыл деп жүріп,
Кез болыппын сүрінетін шағыма.
Отырдық тар қапаста күнді санап,
Ұйқысыз өткен түнді жылға балап.
Мөлтілдеп көз жасындай кеп қапсың ғой,
Көзімнен бір-бір ұшқан қайран арақ.
Дейтұғын уақыт жетіп соқса сағат,
Сағынған сондай күнді қылмай тағат.
Жарқ етіп бұлттан шығып күткен күнім,
Ақ құсы әділеттің қақса қанат.
Дер едім сонда, дүние, арманым жоқ,
Тағдырға таба болып қалғаным жоқ.
Кеудемнен жүрегімді алғаның жоқ.
Зорлықпенен басымнан еркімді алдың,
Әжім салдың бетіме, көркімді алдың.
Аңқылдап ақ көңілмен алданбасқа,
Аузымнан айнымайтын сертімді алдың.
Отқа салдың, отырдым жігер қайнап,
Тордағы арыстандай көзім жайнап.
Шыңдалып шарболаттай шықтым, міне,
Шерубай – Нұра станциясы маңындағы Қуандық – Қареке
Қадірлі ел ағасы Әтім аға,
Қуандық - Қараекеден затың, аға.
Арғын аға болғанда, сәлем бізден,
Әдейі арнай жазған хатым, аға.
Ер басына күн туып, сергелдеңде,
Бейнеттің жүрміз дәмін татып, аға.
Орынды өкпе айтамыз батып, аға.
Қуандық қыдыр қонған ел еді ғой,
Байып ба айран-шалап сатып, аға.
Сөз жарасы сүйекке таңба болар,
Досқа күлкі болмайық, жатқа таба.
Арғынның белді атасы Қуандықтан,
Маңғаз бай, сүбелі би, батыр шыққан.
Сарыарқаны ен жайлап, мыңды айдаған,
Қараекеде кім артты Саңырықтан?!
Қияш та өтті дәулеті асып-тасып,
Нұрлан да өтті жалғанды жалпақ басып.
Солардан мәңгі қалған мұра бар ма,
Жан-жаққа қараңдаршы көзді ашып?
Азына шықты шалқып Сарыматайдан,
Олдағы он жеті мың жылқы айдаған.
Ат басын тартқан емес Арғын, Найман.
Алтайдың мал сыймады аймағына,
Құт қонып Аққошқар мен Сайдалыға.
Бақ қарап, қыдыр дарып толықсыған,
Олардың пейілі тар боп көрген емес,
Желігіп жел нәпсіге ерген емес.
Талтаңдап тиын санап, жалаң қақса,
Дәулет қонар дегенге сенер емес.
От жақпаса құр түтін шықпас болар,
Орынсыз сөз етеді текке кімді.
Қуандық Сарыарқаға қанат жайған,
Шалқыған ортасында Арғын, Найман.
Құлқың неден бұзылды бүгін сенің,
Бата алған ел емес ең Қарынбайдан.
Екі бие біткенге еліресің,
Тойып айран ішкенге семіресің.
Қазақшылық қалыпты мүлде ұмыт,
Кердең қағып, кекиіп, керілесің.
Біреу барса өзімнің ауылым деп,
Қаны бір қайран қазақ бауырым деп.
Аяғы ақсақ, арқасы жауыр жанның,
Сауысқандай шоқисың сауырын кеп.
Мәз болып елдің алды, тоғымыз деп,
Өмірде еш арманы жоғымыз деп.
Боталы түйе болсын боғымыз деп.
Бұл мінез арға тиіп, жанға батты,
Күйініштен шыққан сөз тиер қатты.
Кегі жоқ ағайындық айтқан наздың
Басы қатты болғанмен түбі тәтті.
Адамшылық жатпай ма ұят, арға,
Мал бітпес қайыры жоқ пейілі тарға.
Ауылыңа іздеп барса шулайсыңдар,
Секілді жемтік көрген қара қарға.
Арғын аға баласы, ары бар деп,
Қазақ қой қазақшылық қаны бар деп.
Аңсап барған сорлыға тап бересің,
Өлген сарттың қойнында наны бар деп.
Ол барған бір сорлы жан айдаудағы,
Баста еркі жоқ, қол-аяқ байлаудағы.
Маңдай тасқа тигендей түңіледі,
Бұйырмай бір тостаған айран – дағы.
Бас аманда олдағы дәурен сүрген,
Басынан бақ тайған соң тартқан кірбең.
Атам қазақ ырым қып шығаратын,
Ақ құйып, жыланды да үйге кірген.
Бармайды ол тамақ іздеп табайын деп,
Барады жақын тартып, ағайын деп.
Бас - аяғын қарайсың жылмаң қағып,
Жарамды заты болса, алайын деп.
Мал – мүлкі, сүйген жары, баласынан.
Мал ұрлап, кісі өлтіріп айдалған жоқ.
Жабылған жауыз жанның жаласынан.
Біз бір жан мүсәпірлік сапардағы,
Елінен аулақ болып татар дәмі.
«Ер арыса – аруақ...» деген бар ғой,
Біз түскен жан тағдырдың азабына,
Бұл мінез жат қалың ел қазағыма.
Көлеңкең көзсіз болсаң аспас бойдан,
Қалмайық дос, дұшпанның мазағына.
Сіздерден сұрамаймыз бер деп көмек,
Ағайынға айтамыз оны не деп.
Қара нардың жүгі ауып қайысқанда,
Көз көрсе, жібермей ме жатта демеп.
Туыстар темір жолдың бойындағы,
Кетпесін қарыз болып мойындағы.
Үш жүздің ортасынан азаматтар,
Айтқаны өкпе - назын ойындағы.
Деген бар «бұқа - буға, азбан – дуға»,
Қайғысыз жан семірер қара суға,
Көре алмай Қараекеңнің жақсыларын,
Кездесіп жүрміз бе әлде сұм мен қуға?
Құмалақ қарын майды шірітетін,
Аз жаман рулы елді ірітетін.
Артық айтсақ биғайып кешіріңдер,
Тұтқындағы адамбыз көңілі жетім.
Зілі жоқ, бұл өкпе - наз, өзегі жоқ,
Көңілде кір сақтайтын кезегі жоқ.
«Түбі бірге түтпейді», - деген мақал,
Ағайын азары бар, безері жоқ.
Хат жазған алыс емес, жақыныңыз,
Біз дағы өздеріңдей ата ұлымыз.
Баста ерік жоқ, құн бар ма сөзімізде,
Теріс боп жүрген шақта мақұлымыз.
Тағдырдың кермесіне кім келмес кез,
Біреуге ерте деген, біреуге тез.
Тағы ғафу өтініп, сөзді аяқтап,
Абайдан келтірейік бір ауыз сөз.
Кеше бала ең, келдің ғой талай жасқа,
Көз жетті бір қалыпта тұра алмасқа.
Адамды сүй, алланың рахметін біл,
Не қызық бар өмірде мұнан басқа!
Есігін мектептің мен ашқанымда,
Өмірге тұңғыш қадам басқанымда.
Алғашқы көзіме айдай көрінген сен,
Мен онда асау тайдай бала күнім,
Шалдуар ұқпайтұғын өмір тілін.
Жүрек пәк, көңіл ақ, ойым шолақ,
Өмірім - жаз, ақылым аз, олақ тілім.
Мен де онда бала көңіл шалықтаған,
Алымда мақсатым жоқ анықтаған.
Сен сонда тәрбиелеп көзімді ашқан,
Сен маған сегіз жастан танытқан хат,
Өмірде мынаны сүй, мынау деп жат.
Талпынтып мені әлпештеп өсірген сен,
Баулыған балапандай темір қанат.
Жазуды үйреткен сен «ана» деген,
Отаныңды анаңа бала деген.
Абай атын жазуды сен үйреттің,
Сен тұңғыш таныстырған данаменен.
Алдымда ақын Абай – Темірқазық
Алтайдың ақ иығы шығып шыңға,
Алдыға көз жіберді мың-мың жалға,
Алтын туын өлеңнің тігіп құзға,
Артқыға үлгі – деді қыз бен ұлға.
Атасы ақындардың Абай еді,
Алғыр ойлы, ардагер асыл тұлға,
Алтын күнге көз салып қарады да,
Аманат, сен куәсің, - деді туға!
Қырандай шықсын құзға қанат қағып,
Талабы тасығанда ұлы өмірге,
Жырласын тіккен туды қолына алып.
Қаламымды қалдырдым, тот баспасын,
Асыл сөз мұхитына кеттім малып.
Болат қалам сенімді қолға тисін,
Қаламыммен жыр жазып, қаруланып.
Жыр жазып тасбұлақтай тасқындатып,
Қарасын барлық әлем қайран қалып.
Сөз болмақ самародни сары алтыным,
Әлемге әйгіленер, бақыт жайып.
Адамшылық ар үшін еткен еңбек,
Ескерілмей тарихта қоймас қалып.
Мұрагерім, артымда қалың жұртым,
Куә болар ісіме кәрі тарих.
Есінде мәңгі сақтар мені халық.*
Ал халқым мен қалдырдым қазынамды,
Пайдалан керегіңше ішкің қанып.
Сырты күміс, іші алтын сөзім қалды,
Қаламым ақ қағазға өрнек салып.
Сотықпалы соқпақсыз жерде өстім,
Бәйгеге шаба алмадым * жарып.
Бәйгеге түс, жеткіншек жас тұлпарлар,
Бәйгемді бермесеңдер сендер алып,
Өкінішті өмірім бұлдыр болды,
Сендердің өмірлерің болар жарық.
Ұрпақтар енді маған кінә қойма,
Өмірден соққы көріп кеттім налып.
Өмірдің төріне шық, шыңға өрле,
Даңғыл жол алдарыңа кеттім салып.
Ұрпақтарым мен еккен гөзел гүлім,
Өсіңдер шашақ атып, шешек жарып.
Алды үміт, арты өкініш өмір сүрдім,
Сендерге бақыт таңы туды анық.
Сонда менің ақталар адам атым,
Сонда өзім табамын іздеп барып.
- Деді де қанат қағып, көкке самғап,
Өсиетін айтты да жөнелді алып.
Қаламын қолына алып бабасының,
Терең ой, ақыл дария данасының.
Ақ көңіл адал жүрек бол дедің сен,
Адал еңбек, адамдық сол дедің сен.
Адамшылық қақы үшін еңбек қылсаң,
Айнымас ақ ниетті жол дедің сен.
«Пайда көрсең бас ұрып,
Мақтан іздеп қайғы алма.
Майданға түсіп бәйге алма»
Пайда көріп бас ұрып бұрылмадық,
Мақтан іздеп қайғыға ұрылмадық.
Мінді ұрлап, жасырып жасқанбадық,
Майданға түсіп бәйге бұрын алдық.
Құрыштай асыл сөзбен қаруландық,
Қан майданда жауға аттық, ойнақ салдық.
Қас жаудың қақыратып қабырғасын,
Қайрадық қаламыңды майлансын деп.*
Ұлы өмірде біз алдық көкті, жерді,
Мұхиттың күл-талқан қып мұзын жардық.
Табиғат тәжім етті бізге келіп,
Бұрынғыдай қылмайды бізге баздық.
«Ғылым таппай мақтанба»,- дедің бабам,
Ғылым дариясына жүзіп қандық.
Қалың елің қазағың қайта туып,
Өмірдің ең төрінен орын алдық.
Сен көксеген өмірге жетті ұрпағың,
Бұрынғы ескі өмірден қалмай қалдық.
Өлсең де өзің салған даңғыл жолмен,
Маржандай тізілдіріп сөз жырладық.
Алпыс тарау әніңді жүз толғатып,
Сандуғаштай сайрады еркін халық.
*Ұрпағыңды бастаған ұлы Сталин,
Бөлеген бақытқа елді ұлы Сталин.
Абайдың асыл сөзін ардақта – деп,
Күлімдеп көз алдымда тұр Сталин.
Адамшылық арыңмен, ақ ниетің.
Халқыңның бел баласы, сен ұлысың,
Елің бар махаббатпен шын сүйетін.
Жүрекке жылы тиіп, тілге жеңіл,
Алтындай Абай сөзі ерітер көңіл.
Аспанда – ай, көкте – күндей күн-түн сөбей,
Абай - тірі өлмейді, жасайды өмір.
Өлеңін асыл сөздің кеткен жазып,
Бойға қуат, жаныма болған азық.
Қалам алсам қолыма, өлең жазсам,
Алдымда ақын Абай – Темірқазық!
Семей, 14 қазан 1940 жыл.
Шыңына хан Шыңғыстың шықтым келіп,
Қырандай айналам көз жіберіп.
Қызғалдақ, қызыл жасыл көк балдырған,
Бөлеген Сарыарқаны көрік беріп.
Арқаның самал желі беттен сүйіп,
Тұрдым мен таза ауда кеуде керіп.
Сайраған сандуғаштың тәтті әуезі,
Жүрек тербеп, бітірді көңілге елік.
Бұлбұл құс әсем әнмен бойды билеп,
Кеттім мен бар ынтамен соған еріп.
Шерткенде жүрек қылын көңіл күйі,
Адамның болмақшы ма өзінде ерік.
Қалқытып, қалықтатып, тоқсан толғап,
Шалқытып, шарықтатып, бітер желік.
Балқытып қорғасындай бар денеңді,
Кетпей ме сезім билеп, сүйек еріп.
Сыбдырын тоқтатпай ма жапырақта,
Жел тынып, тыңдағандай аспан төніп.
Қызыл гүлдің ғашығы сандуғашты,
Жан бар ма тыңдамайтын болмаса өлік.
Сандуғаш шарықтатар көңіл құсын,
Еркін ел кең далаға болған көрік.
Айдынның аққуындай, жүз қаламым,
Теңіздің тереңінен маржан теріп.
Бұлбұлдай сен де сайра қызыл тілім,
Қанаттанған қиялға бол да серік.
Шыңынан хан Шыңғыстың төмен құлап,
Сылдырлап, сылаң қағып күміс бұлақ.
Сынаптай тастан орғып, сайды жол ғып,
Дамылсыз ағып жатыр қылмай тұрақ.
Сұлудай шолпы таққан мөлдір бұлақ,
Сыңғырлаған үніне салсаң құлақ.
Тер сыр, таусылмас мұнда жыр бар,
Бұлақтың білмек болсаң сырын сұрап.
Тасбұлақ тоқсан тарау жатыр құйып,
Дарияға айналасы көкше құрақ.
Мен келдім дараланып жағасына,
Жайқалған көк шалғынның арасына.
Тауында байғыз, көкек, көкте торғай,
Сайраған бұлбұл қонып ағашына.
Не түрлі дәмді жеміс, дәнді жеміс,
Сайының енсең барып саласына.
Шалқыған дария бейне көкшіл аспан,
Толықсып жатқан сыймай сабасына.
Тұңғиық түбі терең, көлемі кең,
Айна боп бар әлемді тұрған тартып,
Қазақтың ұлан байтақ даласына.
Шөлде қалып сусаса сусын болған,
Өмірдің талай тартыс таласында.
Ем болған жүрегінің жарасына.
Қараңғы қара түнде сәуле болған,
Қапалы қалың қазақ баласына.
Еңіресе емшек беріп емін тапқан,
Кім айтпас мәңгі алғыс анасына!
Күркіреп, тау мен таста асыр салып,
Бұралып айдаһардай жүз толғанып.
Күңірентіп жатты Кавказды долы Терек,
Көкке атып ақ көбігін толқындатып.
Жолында кездескенді кесіп өтіп,
Бусанып, буырқанып, бұзып, жарып.
Екпіні жер бүйірін соқтырғандай,
Каспийге тентек Терек бара жатыр,
Қазына неше түрлі сыйлық алып.
Қарасам дарияның бір шетіне,
Көрінді жалғыз жалау көлбең қағып.
Жат жерде жүр не тыңдап?
Несі бар туған жерінде?
Ойнақтап, толқып, жел гулеп,
Ол жүрген жоқ бақ іздеп,
Қашпайды бақтан бойды ұрлап.
Астында дария көк майдан,
Үстінде сәуле, алтын күн.
Қарашы, ол бүлік құдайдан
Сұрайды дауыл, күні, түн.»
Жай оғындай сөзі бар өр кеуде ақын,
Лермонтов келе жатыр тұрсам бағып.
Таңырқап ұлы ақынға тұрғанымда,
Көңілімді бөліп кетті ән шырқалып.
Махаббатты жүректен шыққан мұңлы ән,
Тамылжып тәтті үнмен тұрды ырғалып.
Үзіліп тал шыбықтай, бел бұралып.
Ақ тамақ, ай маңдайлы, алмадай бет,
Тұрғандай дәл алдымда маған налып,
Керіліп кер маралдай келе жатыр,
Кейде от, кейде шоқ боп жүрек шалып.
Қоңырлатып қырдағы салған әні,
Күңгірлетіп Сарарқаны кетті алып,
Қазақтың қарақат көз сүмбіл шашы,
Тәтішке тәтті үнін қосты барып.
Семей қаласы, 1940 жыл
(Ақынның 75 жылдық тойына толғау)
Төгілт жүрек шаттық жыр.
Бөгелме сайра, сайра тіл!
Жайна жырдан жинап гүл!
Отанның ерке мен ұлы,
Ерке еткен мені ХХ жыл
Екпіндеп Еділ тасқан жыр,
Тербеп қалам терең жыр.
Атаң алып, сен тұйғын,
Перне үстінде билеп би,
Енді онда жоқ жалықпақ,
Өшпес күннен нұр алып,
Жақсы жыр қосты халқына,
Үлде мен бүлде бөленіп,
Елдің туын жыр қылып,
Ердің сырын сыр қылып,
Күннің көзін көре алмай,
Өрістеп өлең есе алмай,
Құлашын кең жая алмай,
Шарықтап көкке шыға алмай,
Топтан озып жүлде алмай,
Қайғы жырлап, зар толғай,
Еркін өмір сүре алмай,
Өмірден ләззат ала алмай,
Шаттық қуып күле алмай,
Сән салтанат құра алмай,
Бал тамған тілі бұлбұлдың,
Басынан өткен сол заман.
Сұм патша шырмап торына,
Жер баспас жорға даңғылдың,
Кең даланы кезе алмай,
Ән шырқап өлең айта алмай,
Бетінен шырай өң кетіп,
Басынан кешкен ауыр күн,
Күн емес-ау қара түн.
Жамбылға болды үлкен сын,
Күткен күні жарқ етті.
Күлімдеп көктен төкті нұр,
Халықтың бақыт таңы атты,
Жер мен көкті алады.
Жаңа өмір, жаңа түрге еніп,
Күш қайнап, жігер кернеді,
Алтын – Алтай тауының,
Тянь – Шянның биік құзына,
Зулап ескен желдей боп,
Жетті әсем ән сала.
Асқар бел, сай – саласын,
Жетпіс бес жыл өмірі,
Қарт атам жинап келеді,
“Жүрекке нәзік жыр беріп,
Ар, атаққа ие етіп,
Кәріге қуат әл болған,
Бойына жігер жан болған,
Кәрі тарих таң болған.
Қайғы мен кімдер өтпеді.
Жүрегін ұлы шер кернеп,
Домбыра зарлап, күй тербеп,
“Жерұйық” іздер жер шарлап,
Көзінен қанды жас парлап,
Өмірден ләззат ала алмай,
Іздеп бақыт таба алмай,
Дерегі – дана Сталин.
Жігер беріп, әл беріп,
Өмірге көрік, сән беріп,
Жетпіс бес жыл ақындық,
Дауылпаз асты үні аспанды алған,
Шаңқылдап қара түнде ұран салған.
Бұлт басқан алтын күнді күлімдетіп,
Бұлт пердені талқандап бұзып жарған.
Теңізде таудай толқын тулағанда,
Дауылда құрыш қанат емес талған
Бұлт бұзып, тұман сүзіп, бұғауды үзіп,
Тас жастап, мұз төсеніп, қар жамылған.
Қиалап аспанды өрлеп бұлттан асқан,
Құшақ жазып қарсы алған көкшіл аспан.
Қияның шың құзына шығып қыран
Құйылып сөз бұлағы дария тасқан.
Қас налып, қалтыраған, дос қуанып,
Құрыш сөз жай оғындай өткен тастан.
Қан майданға шақырып қайрат беріп,
Халқына бақыт үшін ұран салған.
Сол майданда дұшпанды жеңген елім,
Сол ұраннан жүректе мықты сенім.
Орынап, орындалған күткен мақсат,
Ұлы Отан ұмытпайды сендей ерін.
Сені халқың сүйеді: «Шын ұлым!», - деп,
Сені сүйген Сталин – көсем – Ленин.
Сенің атың сақтаулы Кремльде,
Сені бізден айырмақ емес өлім!
Ойнақы көз, тұрақсыз сөз,
Қылтың қызыл оңатын тез.
Көздің құрты сылқым сұлу,
Бола қалдың сен қайдан кез...
Нәрсіз – тәтті көлгір күлкі,
Желөкпе едім кеттім еріп,
Жел нәпсіге ерік беріп.
Қызыл түлкі жалт бергенде
Қу құйрығын қалдым көріп.
Қала бердім көңілім суып,
Жүрмеспін деп енді жуық.
Бір аңғалдың көзі шалып,
Арсыз нәпсі мені алдапты,
Маңдай тасқа тиді қатты.
Келші сәулем, қайдасың сен,
Түннен қара, күннен нұрлы,
Көрем көзді терең сырлы.
Ақылы алтын, жүзі жарқын,
Терең сырлы, сегіз қырлы.
Тұла бойы ұят пен ар.
Жаны таза, сабыры мол,
Сенсің сәулем, сен асыл жар.
Туған айдай толықсып сен көріндің,
Көріндің де, еркін алдың көңілдің.
Айым, күнім, қуанышым, бақытым
Бір ғана сен кілті дедім өмірдің.
Ақ жүзіңнен әлем жарық болғандай,
Сарғайған гүл шашақ атып толғандай.
Күн көзіңмен күлімсіреп қарасаң,
Бақыт құсы басқа айналып қонғандай.
Сиқыр сөзің аузыңнан дүр шашқандай,
Сегіз жұмақ тегіс есік ашқандай.
Жабырқасаң күн тұтылып түнеріп,
Бар әлемді қараңғылық басқандай.
Осындай боп көрінгенде көзіме,
Өз жүрегім билетті ме өзіме.
Еркімді алдың сен – дария, мен – балық,
Мен бағындым, мен табындым өзіңе.
Жібек шашың оралғанда мойныма,
Арсыз нәпсі қызғыңа тойды ма.
Сүйіп, күйіп, денем балқып, жан иіп,
Сезім билеп ақылды да, ойды да.
Оттан ыстық құшағына алғанда,
Асау жүрек естен танып қалғанда.
Ақ төсінен тоят алып аймалап,
Демедім бе арман бар ма жалғанда.
Сәулем сені көре алмасам күнде бір,
Маған жат боп көрінентін сұм өмір.
Тағдыр айдап айырғанда жарынан,
Жаралы жан өлмей тірі нағып жүр.
Ен шөлдеп махаббатқа келдім шөлдеп,
Ғашығың қарсы алмасаң бәрбір өлмек.
Ішінде әлдеқандай сусыны бар
Қолыңда сәулем сенің алтын шөлмек.
Құй жаным, оң қолыма кесе тұтам,
Мейілі, у құйсаң да бірақ жұтам.
Шарабы болса егер махаббаттың,
Қайғы мен қасіретімді мүлде ұмытам.
Қайғыны тастан қатты кеміріп жеп,
Өміріме бір көргенім болады сеп.
Әркімнің мен дегенде аузы жеңіл,
Жалынам, айта көрме жалғаншы деп.
Мен сүйем: туған елді – алтын бесік,
Туған жерді, кір жуған кіндік кесіп.
Жайнаған гүл бақшада бұлбұлдайын,
Сайраған, қанат қаққам, еркін өсіп.
Мен сүйем шалқып жатқан кең даламды,
Сәулеті, салтанаты, тең қаламды.
Қойыны кенге толы асқар тауым,
Орман ну, гүл орнаған сай-саламды.
Мен сүйем: айдын шалқар, күміс көлді,
Жер көркі белес-белес сары белді.
Қозғайтын көңіл күйін құйқылжытып
Жібектей ескен майда самал желді.
Мен сүйем: сарқырай аққан өзенімді,
Өсірген ұлы өмірдің ұланы етіп,
Анамды – Отанымды - өз елімді.
Мен сүйем: Москвамды, Кремльді,
Қан берген тамырыма жүрегімді.
Талсата талай тасқын тапжылмайтын
Мәңгілік берік қорған тірегімді.
Отаным – бақыт берген, талап берген,
Шалқыған қиялыма қанат берген.
Оңымнан ай, солымнан күн туғызып,
Білімнің дариясынан маржан терген.
Отаным мені үйреткен батырлыққа,
Қайтпайтын қан майданда батылдыққа.
Сөзден жауға жай оғын жаудыратын,
«От ауыз, орақ тілді» ақындыққа.
Аспанда асау желмен жарысқанмын,
Мұхиттың мұзын бұзып алысқанмын.
Көздегенде болатын өз дегенім,
Еріне ерді өсірген елі де сай,
Еліне батыр, өжет ері де сай.
Аңдыған жау алысса басын жойып,
Болатын төбесінен түскендей жай.
Ерке боп еркін елде өстім жайнап,
Ұлы өмірде шаттықтың жырын сайрап.
Анамның – Отанымның махаббаты
Таусылмас береген бойға жігер-қайрат.
Еліме емінген жау төнген күнде,
Ұлан-қыран долданды қаны қайнап.
Ар үшін елдің ұлы қаһарланды,
Тұлпар мініп, жеңістің туын байлап.
Отан – ана ер ұлын аттандырды,
Нар кескенін жауына қойған қайрап!
Жауыздық жермен жексен болмақ жайрап.
«Екпінді», 19 ақпан 1942 жыл
Нұрлыбек, Төлеу, Архам, Тәңірберген,
Каталог: repository -> history
history -> Рымғали Нұрғали СӨЗ Өнерінің эстетикасы а ң д а т у
history -> Қазақ Әдебиетінің алтын ғасыры. Зерттеу. Астана,
history -> Қазыналы биікте. Р. Нұрғалидің азаматтық, ұстаздық, ғалымдық келбеті. –Алматы,
history -> Тұрсын ЖҰртбай „Ұраным алаш!
history -> Халел досмұхамедов
history -> Тұрсын ЖҰртбай «Ұраным алаш!»
history -> Алматы: «Санат» баспасы, 2001. 480 бет
history -> ҚазақТЫҢ ЖҮз романы. Оқу құралы. Құрастырып, баспаға дайындаған академик Рымғали Нұрғали. –Астана: «Фолиант», 2004. 456 бет. «Қазақтың жүз романы»
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14