ru ro zh ru ru ru mk bg ru kk ru kk kk hbs_cyr kk ru en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk mk fr kk mk fr kk mk fr kk mk de ru mk it kk mk fr kk mk fr kk mk fr kk kk kk ca kk kk oc kk kk fr kk kk vi kk kk es kk kk ca kk kk es kk kk ca kk ru kk kk en kk kk zh kk kk fr kk kk de kk kk ca kk kk da kk kk de kk kk oc kk kk mk fr kk mk en kk kk fr kk kk fr kk kk oc kk kk oc kk kk fr kk kk fr en kk kk kk ru kk be kk kk
Өз еліміз бен халқымыздың мүддесінен жоғары құндылық жоқ-Әлихан Смайылов
Алматы облысының басым бөлігінде жоғары өрт қаупі сақталады-Қазгидромет
Елімізде өткен тәулікте 69 адам коронавирус жұқтырды
Мемлекет басшысы Қазақстан футболшыларын бүгінгі жеңісімен құттықтады
Президент БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерришпен келіссөз жүргізді
Қасым-Жомарт Тоқаев Еуропалық Кеңестің президенті Шарль Мишельмен кездесті
Қасым-Жомарт Тоқаев БҰҰ Бас Ассамблеясының сессиясы аясында Қатар Әмірімен әңгімелесті
Мемлекет басшысы Еуропа комиссиясының президентімен келіссөз жүргізді
Қасым-Жомарт Тоқаев Халықаралық Қызыл Крест комитеті Президентімен кездесті
Ақылы автожолдар құнын ақтай ала ма?
Соңғы күндері қоғам назарын аударған жол құрылысы мәселесі, әсіресе еліміздегі экономиканың күретамыры болып табылатын автомобиль жолдарының едәуір бөлігі ақылы болатыны көпшілікті алаңдатып отыр. Бұл ретте сарапшылардың пайымдауынша, бөлінген қаржы құрылыс жұмыстарына да, жолдарға қызмет көрсетуге де жетпейді екен. Тек 2020-2021 жылдары ғана Қазақстанда жол құрылысына, оларды жөндеуге және күтіп ұстауға триллион теңгеден астам қаржы бөлініпті.
Нақтырақ айтар болсақ, Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің (ИИДМ) мәліметтері бойынша, 2020 жылы осы жұмыстар үшін 675 млрд теңге бөлініпті, соның ішінде республикалық маңызы бар жолдарға 437 млрд теңге жұмсалған. 2021 жылы осы мақсаттағы жұмыстарға 621 млрд теңге қарастырылған.
2020 жылы 2,6 мың километр жол пайдалануға берілген, ал 2021 жылы 1,2 мың  шақырым жолды іске қосу жоспарланған екен.
Енді осынша жолдың қаншалықты қаржы ауқымын көтергенін саралап көрсек. Аталмыш ведомствода бірінші категориялы (төрт және одан да көп жолақты) бір шақырым жол құрылысының орташа құны 800 млн теңге құрайтынын айтады. Екінші категориялы жол арзанырақ – бір километрі үшін 400 млн теңге. Сонымен бірге ИИДМ мұның әжептәуір орташа есептегі баға екенін, ал оның өзгеру факторлары тым көп екенін атап көрсетеді. Аймақтардағы цифрлар айырмасы ерекшеленуі де әбден мүмкін.
Мәселен, BI Group Қазақстандағы жолдар құрылысының құны әлемдегі ең төмен саналатындардың бірі деп есептейді. Орта есеппен жолдың бір километрі 1,1 млн доллар (470 млн теңге) тұрады екен.
Осы компанияның мәліметтері бойынша, «Нұр-Сұлтан – Шучинск» трассасы бір шақырымының құны 5,3 млн доллар (2,2 млрд теңге) құрапты. Дегенмен, категориясы төменірек және басқа жабындымен жарақтанған жол құны әлдеқайда арзанға түскен – «Қостанай – Қарабұтақ» трассасының бір шақырымы 740 мың долларға (316 млн теңге) салыныпты.
«ҚазАвтоЖол» ҰК бағалардың әр аймақта ерекшеленетінін растап отыр. Тіпті қаладағы және одан тысқары жерлердегі жол құрылысы мен оларды жөндеу де әжептәуір ерекшеленеді екен. «Қалалардағы құрылыс тәртіптері мен құрылысты жүргізу ережелері өзгеше. Қала жағдайында, әдетте, инфрақұрылымды, коммуникацияларды жалғау, орналастыру қажет, соның салдарынан орындалған жұмыстың құны едәуір қымбаттайды да, ал жолдың ұзындығы қысқарақ болуы мүмкін. Ал қаланың сыртындағы жерлерде құрылыс жұмыстарының құны негізгі құрылыс материалдарын тасымалдаудың алыстығы есебінен өзгереді», – деп түсіндіреді «ҚазАвтоЖол» ҰК бизнес, ақпараттандыру және стратегиялық жоспарлау департаментінің директоры Рүстем Исаев.
Оның айтуынша, мемлекет жолдарды қалыпты күтіп-ұстауға қаржыны жеткіліксіз бөледі. Егер ақша жоспарланған жұмыстарға қажетті көлемде салынар болса, жолдар сапасы жоғарырақ болар еді де, оларды пайдаланудың мерзімі де артар еді.
Рүстем Исаев Ақмола облысын мысалға келтіреді. 2020 жылы Ақмола облысына аймақтағы жолдардың күтіміне бір километріне шаққандағы қаржыландыру нормативтерінен төмен сомада қаржы бөлінген. Жолдардың әрбір категориясы бойынша мемлекет орта есеппен 33%-ға азырақ ақша қарастырған.
Жол күтіміне: қардан (қыста) және қоқыстан тазалау, жол бетіне жолақтар жасау, жолдар бойына белгілер орнату, сондай-ақ тесіктерді жамап жөндеу жұмыстары кіреді. Жолдарды қайта жаңарту, ағымдағы, орташа және күрделі жөндеулер жолдар күтімі қатарына кірмейді.
Белгілі құрылыс компаниясы жүйелерінің бірі – BI Infra Construction-ның бас директоры Дархан Рахимов жол құрылысы енді арзандай қоймайды деп есептейді. Құрылыс жұмысы бағалығын белгілі бір уақытқа бір сәт төмендетуге болар, бірақ та сосын мемлекет 20 жыл бойы оны жөндеуге әлдеқайда көбірек жұмсайтын болады.
«Мысалы, біз ашығын айтамыз, 10 миллион доллар қажет, жол 25 жыл жұмыс істеп береді. Осы мерзім аралығында қызмет көрсетуге және күту жұмыстарына өзіміз тағы бес миллион доллар қаржы саламыз. Қорытындысында 15 миллион доллар жұмсалады. Ал егер құрылысты жүргізу кезінде бес миллион доллар ғана бөлінсе, жаңағы айтқан 25 жыл бойына енді тағы 20 миллион доллар салуға тура келетін болады», – деп мәлімдеді Дархан Рахимов.
Оның айтуынша, дамыған елдерде жолдардың құны барлық инвестициялар – құрылыс жұмыстары және кемінде екі жөндеу жұмыстары аралығындағы мерзім бойына күтіп ұстауды қосқандағы көлемде – есепке алынады. Яғни, ұзақ мерзімді болашақта құрылысына көбірек ақша бөлінген жолдың, түптеп келгенде, құны арзан болып шығады.
АҚЫЛЫ ЖОЛДАН ТҮСКЕН АҚША ҚАЙДА ЖҰМСАЛАДЫ?
Таяуда «ҚазАвтоЖол» автомобиль жолдарын басқару жөніндегі оператор ақылы жолдар жобасының қаржылық жағын жария еткен болатын. Атап айтқанда, 2020 жылы қазір іс үстіндегі ақылы жолдар бойынша, солар арқылы автомобильдер жүруден түскен алымдар 5,7 млрд теңгеден асып түскен. Неғұрлым мол «Нұр-Сұлтан – Теміртау» автомагистралі – 1,914 млрд теңге табыс әкелген. Содан кейін «Нұр-Сұлтан – Щучинск» – 1,672 млрд теңгеден астам, «Алматы – Хоргос» – 1,121 млрд теңгеден аса және «Алматы – Қапшағай» – 1,039 млрд теңгеге жуық табыс түскен.
Түскен қаржылар, ұлттық оператордың мәліметтері бойынша, автожолдарды жөндеуге және күтіп-ұстауға – 2,962 млрд теңге көлемінде, бағдарламалық-аппараттық кешенді қалпында ұстауға – 1,471 млрд теңге, салықтар төлеуге – 756,7 млн теңге, ақы төлеу жүйесі үшін жол-пайдалану техникасы мен жабдықтарын сатып алуға – 248,8 млн теңге қаражат жұмсалған. Басқа да шығындар 58,3 млн теңге құраса, ал қалған 200 млн теңге республикалық бюджетке аударылыпты.
Ол цемент-бетонды жолдарды мысалға келтірді. Цемент-бетонның өзі 20%-ға қымбат болғанымен, оның ұзақ мерзімге шыдамдылығы асфальт-бетонмен салыстырғанда 2,5 есе жақсырақ екен.
Бұл жерде мына мәселеге де, атап айтқанда, автомобиль жолдары құрылысы саласындағы қазақстандық мәнге де жете көңіл бөлінгені ләзім. Жолдың өзі, шын мағынасында, отандық өндіріс материалдарынан салынады. Бірақ та, құрылыс компанияларының техникасы – жаппай шетелдік жабдықтар.
Әлбетте, шетелдік өндірушілермен есептесу доллармен жүргізіледі. Теңге бағамының құлдырауын есепке ала отырып салыстырар болсақ, мәселен, 2010 жылға қарағандағы техниканы жаңарту мен жөндеу дәл қазір әлдеқайда қымбатқа түседі.
«Өзі аударғыш жүк машинасы 2010 жылы 60 мың доллар тұрса, қазір де сондай құнда бағаланады. Тек сол кезде ол 9 миллион теңге тұрса, қазіргі бағасы – 26 миллион», – деп мысал келтіреді Дархан Рахимов.
Битум тапшылығы неден туып отыр?
Экспорт тек мұнайға байланып қалмайды
Банктер активтері 40,3 триллион теңгеге жеткен
Жаңа экономикалық саясаттың бағыттары белгіленді
Бизнесті несиелеу оңды шешімге мұқтаж
Біздің Telegram каналына жазылыңыз
алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз
Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *
Қазақстанда «Ашық аспан-2022» оқу-жаттығуы басталды
Түркістан облысында 26 мектепке тарихи тұлғалардың есімі берілді
«Ас-Ай» ЖШС басшысы ұсталды
«Бәйтерек» холдингінің басшысы БАӘ Орталық банкінің төрағасымен кездесті
Тимофей Скатов Лиссабон челленджер турнирін жеңіспен бастады
Қазгидромет ауа райына байланысты ескерту жариялады
Ресей билігі Қазақстанға кеткен азаматтарын кері қайтару туралы өтініш жасамағанын хабарлады
Әлихан Смайылов Біріккен Араб Әмірліктерінің делегациясымен кездесті
«QULAN» коллекциялық монеталары сатылымға шығады
Ахмет Байтұрсынов және съездер
Қаржы пирамидаларының белгілері қандай?
Аяқ қамыр мен Бас қамыр
АҚШ елшілігінің қызметкерлері ұлы ойшылдың өлеңдерін оқыды
Жаяу Мұса. Деректі фильм
Битум тапшылығы неден туып отыр?
Экспорт тек мұнайға байланып қалмайды
Банктер активтері 40,3 триллион теңгеге жеткен
Жаңа экономикалық саясаттың бағыттары белгіленді
Бизнесті несиелеу оңды шешімге мұқтаж
Азық-түлік тауарларының бағасы 20,8%-ға өсті
Төлем теңгерімі профицитпен қалыптасты
Банктердің қарыз қоржыны өсуде
Түркістан облысында 26 мектепке тарихи тұлғалардың есімі берілді
Астанадағы әлеуметтік нысандарға жылу беріле бастады
Қарқаралыда жаңа мешіт ашылды
Алматы облысының Райымбек ауданына жаңа әкім тағайындалды
Көкшетауда жылу тарифі көтерілді
Жетісу облысының Кербұлақ ауданына жаңа әкім тағайындалды
Каспий жағалауындағы өрт «Ақжайық» табиғи резерватының аумағын шарпыды
Ақмола облыстық сотының төрағасы тағайындалды
© 2010-2020 Copyright. Kazgazeta.kz.