kk kk kk kk kk kk ba kk kk kk kk kk kk tt kk ky kk kk ru ru kk kk kk de kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk bg kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ba kk kk kk kk kk kk de fr kk kk de fr kk kk de oc kk ru ru kk de vi kk de nn kk de pt kk de oc kk de fr kk de de kk de fr kk de zh kk de fr kk de fr kk de oc kk de ca kk de oc kk de fr kk de fr tg de da kk de vi kk de de kk de it kk de fa kk de fr kk de fr kk de ms kk de ca kk de en kk de de kk de ca kk de nn kk de fr kk de de kk kk kk
Анти-поэзия Һәм Ақсұңқарұлы | Әдебиет порталы
Әдеби үдеріс Авторлар Кітаптар Аудиокітаптар Жанрлар Кейіпкерлер Блогтар Арнайы жобалар Мультимедиа
Әдебиеттi ешкiм мақтаныш үшiн жазбайды, ол мiнезден туады, ұлтының қажетiн өтейдi сөйтiп...
Дүниенің қара балшықтай түнегін серпіген, төсіне Ай ілген, омырауына Күн қадаған, қара өлеңнің кәусар өрнегі жұлдыздай жамыраған Ақсұңқарұлының аспан текті адамизаттық алапаты керек!
Ата жау – басын атаңның
Мінезің-ай, қазақ, беу, сенің –
Қастасқан кезде қашып өң;
«Әкеңнің басы» деуші едің,
Алаштың тау мен тасына
Ит пен құс шықты басыңа,
Ақсұңқарұлының өз сөзімен сабақтасақ, содан бері Анти-поэзия адамзатқа адырая қарап келеді. Әсіресе қазаққа. Абайсыз 116 жылы өтіпті осы елдің. Бұл Абайға дейінгі алдына ұстар қарасы, ақылы артық данасы болмаған Алаш баласының 175 жылдығы екен. Абайсыз өткен 116 жылдық мерейі мүмкін. Біз бұндай астам пікірді көктен сауып отырғамыз жоқ, азда болса Ақсұңқарұлының әлеміне үңілгендегі түршіккен бейнеміз. Себебі, Серік Ақсұңқарұлының Анти-поэзия туралы ілімі тұтас бір ұлттық өлшем. Бөгенайы бөлек дүние. Өзінше бір Мемлекеттік сыйпаты бар бағдарлама делік. Ұлт тазалығын сақтау мен елдің ішкі жан әлемін ардақтаудың һәм қалпына келтірудің консепциясы. Өз алдына жеке бір трактаттың жүгі. Аймауытов айтатын «Ұлтты сүюдың» жаңаша типі. Ол өзінің шағын автопортреттік жазбасында былай дейді: «Адам ата – Һауа ана жаралғалы адам баласының болмыс бітімінің 99 пайызы Анти-поэзия дейтін қоғамдық құбылыстан тұрады. Бір-ақ пайызы ғана – поэзия. Менің көзім соған жетті». Әсірелеп айтсам кешірерсіз. Басқан топырақ пен жұтқан ауаның, ішкен судың қадырын бағамдай бермейтініміз сияқты, тұтас жаратылыс иесі осы бір пайыздық поэзия тұнығына қарыздар. Сол бір пайыздық өміріміздің күнәсі мен ғибадаты, обалы мен сауабы, қасіреті мен қасиеті, өткені мен болашағы ғасырлар белін талдырарлық жүк. Арпалыс. Сағыныш. Бір жұтым сәуледей ардақты кие. Сол бір пайыздық өлшем Сізді әжетхана мен ас үйдің арасында сабылып жүріп ғұмыр кешуден сақтауы мүмкін. Сол бір пайыздық поэзия демі ақыретіңіздің ажары болмасына кім кепіл. Бірде адамзат ақыл-ойының алыбы Эйнштейін өткен ғасырдағы «қорғансыз» жазушылардың бірі Франс Кафканың шығармаларын оқып шығып, адам баласының миы (санасы) мұндай күрделі болмаса керек деп таңдай қаққан деседі. Біз бұл детальды сөздің жүйесіне қарай келтіріп отырмыз. Әйтпесе, Серік Ақсұңқарұлының поэзиясы туралы сөз болғанда, әлемдік әдебиеттен аналог іздеудің өзі әбестік. Серік Ақсұңқарұлының поэзиясы ұлттық поэзиямыздың адамизаттанған нұсқасы. ХХІ ғасырдағы әлемдік жауһарлардың ең озық үлгісінен. Жаһандық өркениеттен хабары бар азамат ретінде біз бұл пайымды ұялмай айта аламыз. Ақсұңқарұлы Мұқағалидан жеткен «күпі киген қазақтың қара өлеңін» өзінше жетілдірген, өзінше әспеттеген, өзінше күрделендірген аймадет ақан. Осы тұрғыдан келгенде ұлттық сипатқа көтерілген ақындарды аударудың азабы бөлек әңгіме. Дұрысы Ақсұңқарұлы текті ақындар аударылмайтын құбылыс. Әлемдік әдебиетте аударылмайтын ақындардың саны көп емес. Серік поэзиясы сол санаттан. Ол бәрін қазақыландырып жіберген. Ол бәріне Алаштың рухын сіңіре білген. Ол өзі оқыған және меңгерген, жан жүрегімен сезінген әлемдік алпауыттарды Арқаның биігі Қызыларай босағасынан басын идіріп, демін алдырып, аптығын басып, сәлем салған келіндей иілтіп аттатады. Әрине, бұндай тағылымға ол бірден жеткен жоқ. Ұшан теңіз еңбектің нәтижесі. Оның ең басты нысаны «Босағадан биік тау жоқ» деген бабалар тәлімі. Күңіреніп күн түбіне жортқан жылдардың қайыра соққан салқыны, шапағаты. Оның оң алақанында – шығыс, сол алақанын да – батыс. Ортасында Ақсораң. Әрине, ол – біздің болжауымыздан тыс, Серік Ақсұңқарұлының өз дәргейіндегі рух құбылысы.
Қалай болмасын Ақсұңқарұлының жыраулық сарындағы, Арқаның күйіндей асқақ, Мәдидің әніндей нәзік, қайсар, Шайтанкөлдің суындай тұнық жыр әлемі, өлең-мұғжизасы, ешкімге бой алдырмаған, сап тұнығын шайқалтпаған, Абайға дейінгі һәм Алаштық ұрандағы қазақтың классикалық поэзиясының өзгеше кейпі. Мифолог ғалымдардың Қорқытты Құдайдың өзгеше адамиланған бір сипаты деп бағалайтынындай кеп. Шын өнердің бағасының бір рәсімі осы болса керек.
Біз қазіргі қазақ қоғамының сүйегін жасыта бергіміз келмейді. Бірақ шындықтың сәулесі мұндай әлеуметтік жасампаздықтан қашанда биік. Біз қалай болмасын сөз асылын түсінуден, поэзия аңсарын түйсінуден қалып бара жатқан жұртпыз. Біздің көркемдік танымымыз асабаның «әлаулайының» айналасында. Бұл жерде оның себебі мен салдарын талқылап жату артық болар. Біз ақын халқықпыз, өлеңшіл елміз дейтін жаттанды һәм жасанды пыйғылымыздың абатына су жүгіртудің өзі абыройсыздықтың шарасы. Осының сипатын Ақсұңқарұлының қыбыланамасымен болжасақ, ол әрине, Анти-поэзияның жемісі. Өкінішке қарай дейтін әдепкі сөз алысы бұл жерде жүрмейді. Шымырлатып бір шыны у жұтқандай, өз қолыңды өзің кескендей, өз бұтағыңа өзің асылғандай... ендігі әңгімеден не қайыр болар екен. Анти-поэзия аспандап-ақ тұр. Сайтандай сақылдап тұр!
Ақсұңқарұлының гүл аңқыған әлемі, пірлердей шалқыған жұпары керек!
Көкейімізден Күлтегіннің жазуы кетпегей. Ақсұңқарұлының аталмыш кітабы еліміздегі Абай атын ұлықтаған ең жоғарғы сыйлыққа лайық деп ойлаймын. Хакімнің аруағы бәрімізді жебеп жүргей.
Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Adebiportal.kz порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. adebiportal@gmail.com 8(7172) 57 60 14 (ішкі - 1060)
Мақала авторының көзқарасы редакцияның көзқарасын білдірмейді.
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
Дала жадын жаңғыртқан туынды
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Мұқтар Әуезовтің “Абай жолы” роман-эпопеясы: атмосфера және стиль
«KitapTime – 2022» жалпы республикалық кітап фестивалі өтті
Бахман Гобади. Күрд киносын жетім балаға ұқсатамын
«Алтын сақа» байқауы мәресіне жетті
Шерағаңның туғанына 90 жыл
«Абай жолының» аудармасына Әуезовтің көңілі толмаған
Елордада өткен «Күй жәрмеңкесінде» Жамбыл жырлары оқылды
Ел қай кезде түзеледі?
Ахмет Салах әл-Мәһди. Күтпеген «келімсек»
Ұлттық рух алыптары: Ахмет Байтұрсынұлы және Ғұмар Қараш үндестігі
Ахмет Байтұрсынұлы: «Амалыңды түзет, түземесең, ешкімге кінә қойма»
Республикалық «Таласбек» сыйлығына шығарма қабылдау жалғасып жатыр
«Талтүс» романындағы Таласбек Әсемқұловтің қаламгерлік қолтаңбасы
Әбіш Кекілбаев. Сардар немесе Ыдырыс Ноғайбаев туралы сөз
Қирабаев тұрған үйге ескерткіш тақта қойылды
Баланы туғаннан бастап әдебиетке қызықтыра білу керек
Бақытгүл Баймолдақызы. Жылап аққан жылдарды көзімдегі...
Қаллеки театрында жаңа қойылым!
Махат Садық, Ескерткіштер – ел тарихы
Шалқар Дәулеткелді. Қыркүйек айының сарғайған жапырақтары
Жоба туралы Порталды қолдану ережесі
Авторлар мен баспаларға ISBN алу