kk kk bg kk kk be kk kk kk hbs_cyr kk kk kk kk kk hbs_cyr kk ru kk bg kk kk kk kk kk kk hbs_cyr kk kk kk kk kk hbs_cyr kk ru kk bg kk kk kk kk kk kk de kk en fr kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk de kk de kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk hbs_cyr kk de hbs_cyr kk de kk kk kk uk kk kk en kk kk kk uk ky kk ky kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk ba kk kk kk kk de en kk kk de en kk kk de en kk kk kk kk en kk kk en kk kk kk kk kk kk hbs_cyr kk kk kk kk kk hbs_cyr kk ru bg kk kk kk kk bg en kk kk kk kk kk kk be it en en fr en it en en
Эдуард Саид және ориентализм - Қазақстандағы Ислам
Эдуард Саид 1935 жылы Иерусалимде христиан отбасында дүниеге келген. Бастауыш және орта білімін Мысырда ағылшын тілінде білім беретін  отарлаушылардың мектебінде алды. Кейін Принстон мен Гарвард университеттерінде жоғары білімге ие болды. Университетте білім алып жүргенде жазғы демалысын Ливанға қоныс аударған отбасының жанында өткізіп, онда әдебиет, музыка мен философияны үйренетін.
Ақырында ой-пікір, таным сәйкессіздігінен Эдуард Саид  Виктория колледжінен шығарылды. Өйткені оның ағылшын ұстаздарымен жүргізген талас-тартыстары, басқа шәкірттерге қарағанда ерекше назар аудартатын. Кейін әкесі оны Массачусетстегі бір мектепке орналастырады. Алайда америкалық өмір салтынан бейхабар бозбала үшін ішікі арпалыстар кезеңі басталады.
Қаржы алаяқтарынан қалай сақтанамыз?
Бала тәрбиесі құрсақтан басталады
Аталмыш еңбегінің басқа бір жерінде: «Шиеленістердің шешіміне байланысты палестиналықтар мен израильдіктерге қатысты семинарларда  кездескен бостондық психолог ханым бір жолы телефон шалып, қалаға келіп менімен кездесуге рұқсат сұрады. Әлгі әйел табалдырықтан аттай бере өз көзіне өзі сенбеген кейіппен менің фортепианома қараған күйі «Демек шындығында да фортепианода ойнай алады екенсіз гой» деп артқа бұрылып, сыртқа шығуға бет алды. Осынша қысқа ғана кездесу үшін, сонша жерден келдіңіз бе деп таңырқап, ең құрығанда бір шыныаяқ кофе ішуді ұсынғанымда, уақыты жоқ екенін айтты. Оған қоса «Тек қана қалай өмір сүретініңізді көру үшін ғана келдім» деді.
Тағы бір жолы басқа бір қалада тұратын баспагер өзімен тамақтанбайынша кітабымды басу үшін келісім шартқа қол қоймайтынын айтты. Мен түкке түсінбей далмын. Көмекшісінен тамақтанудың не үшін сонша маңызды екенін сұрағанымда, бастығының дастархан басындағы әдебімнің қаншалықты деңгейде екенін көргісі келетінін айтты. Саид осылайша үнемі шеттетіліп, зиялы болғанына қарамастан «еркін ойлы» америкалық ғылым адамдарынан, ғылыми ортаның өзінде теперіш көріп өтті.
Христиан бола тұра, христиан Батыстан «шығыстық адам» ретінде шеттетіліп, ешқашан лайықты қатынас көрмегені жайлы тағы бірде былай деп ағынан жарылады: «Ағылшын мектебінің оқушысы ретінде ойлауға, сенуге тәрбиелене тұра, ағылшындар секілді болуға еліктесем де, бөтен екенімді біліп өстім. Бізді олардан тілдік, мәдени, ұлттық және нәсілдік ерекшеліктер бәрібір ажыратады. Дүниеге келе сала англикан шіркеуінде шоқындырылып, қауымға қабылданғаным ештеңені өзгерте алмады. Әңгіме талас-тартысты тақырыптарға келгенде «лас араб» әрі «англикан» болу – жан-дүниеңде үздіксіз ішкі соғыстың болуы деген сөз».
Ғалымның өмірінен келтірілген жоғарыдағы үзінділер Батыс пен Шығыс адамының арасындағы айырмашылықты, әсіресе Батыстың Шығысқа деген көзқарасын айқын көрсетеді. Діні бір бола тұра, Батыстан болмағаны үшін ғана қабылдамаған.
Эдуард Саидтың пікірінше, зиялы – қоғамда қалыптасқан белгілі бір жолға, ұранға, дәстүрлі партияның ұстанымына және қатаң қағидаттарға сай әрекет етуден жоғары тұратын тұлға. Сондай-ақ зиялы адам – біреу қандай партияға жақындық танытпасын, қандай өлкеден келмесін, негізін немен байланыстырса да әділдіктен қия баспаған адам. Алайда, Саидтың әріптестері бұл анықтамадағы тұлғалық қасиеттерге сай қатынас жасай алмады. Өйткені Саид «шығыстық» еді.
Ориентализм – Саид үшін бәрінен де бұрын Англия мен Францияның Шығысқа деген сезімі, қызығушылығы мен жауапкершілігі. Басқа елдердегі ориентализммен тікелей байланыстырмағаны үшін сынға да ұшыраса да ол – екі отарлаушы күшті XVIII ғасырдың бастарына таман үнді өлкесі мен Інжілде аты аталған Шығыстың жалғыз билеушілері ретінде көреді. Американың аталмыш өлкелерге жақын байланысы да, қалыптасқан көзқарастан өзгешеленбейді. Эдуард Саид Англия, Франция мен АҚШ-тан шыққан еңбектердің бәрін де ориенталистік еңбектер ретінде қарастырған.
Саидтың пікірінше, ориентализм – мәдениет, білім мен құрылымдардың кірісуімен қалыптасқан қарапайым бір тақырып немесе саяси сала емес. Сонымен қатар, Шығыс әлеміне қатысты ауқымды еңбектер мен кең таралған коллекциядан тұратын құрылым да емес. Қысқаша айтқанда, ориентализм – эстетикалық, ғылыми, экономикалық, әлеуметтанулық, тарихи және филологиялық мәтіндердің дәнекерлігіментүсіндіруге» тырысқан гео-экономикалық көзқарастардың жиынтығы.
Интелектуалдық тұрғыдан аса абыройлы сала болмаған ориентализм – Саидтің көзінде «өзгеге» деген қорқыныш, бұрыс бағыт-бағдар беру, қауіп пен күмәндар шоғырланған құрылымды құрайды. Бұл жердегі «өзге» деп отырғанымыз – ислам, арабтар және бүкіл Шығыс әлемі. Саид Шығыс әлемінің романдарда, фильмдерде, деректі фильмдерде, тіпті университеттерде жағымсыз әрі жаман бейнеде көрсетілгенін жазады.
Эдуард Саидтің айтуынша, маңызды миссиясын жете түсінген ориенталист – Шығысқа қатысты жасырын және айқын барлық нәрселерді зерттейтін, анықтайтын және еліне таситын адам. Бұл алғышарттардан шығатын қорытындыға сай, оның пікірі мен көзқарастарын назарға алмай Шығыстың құпияларын зерттеу мен анықтау мүмкін емес. Ориенталисттің жол көрсетуінсіз – Шығыстың хикаяларын, ертегілерін, аңыздарын, тілдерін, фольклорін, сенімін, дінін, салт-дәстүрі мен тұлғасын тани алмайсыз.
Саид Шығыстың бірқатар өлкелері мен өмір сүру салтына қатысты зерттеу жүргізген кісілерді гуманитарлық салалардың маманы ретінде қабылдаудың дәстүрге айналғанын айтады. Оның пікірінше, Екінші Дүниежүзілік соғысқа дейін ориенталист – «үлкен ұстаз» ретінде құрметтелген. Бұл қадірлі мамандар Шығыс жайында әртүрлі анықтама бере алатын құқыққа ие болатын. «Ориенталист» деп аталған бұл ғалым аса күрделі салаларға кірместен, мәселен тек араб тілі грамматикасы немесе үнді діндері жайында тұжырым айтса да бұл әрекет Шығыс жайында, тіпті бұл елдердің барлығына қатысты жорамал айтуға мүмкіндік беретін.
Эдуард Саид ориентализмді – жасырын және ашық ориентализм деп екіге бөлді. Оның пікірінше белгісіз және тиісуге болмайтын ориентализм – жасырын, ал Шығыс қоғамын тілін, әдебиетін, тарихын, т.б. салаларды қамтығаны – ашық ориентализм.
Батыста өмір сүрген Эдуард Саид – алғашқы білімін, саналы ғұмырында танытуға, зерттеуге және түсінуге тырысқан отар елдердің білім ошақтарында алған. Бұл жағдай оған аталмыш елдерді жақын тануына мүмкіндік берді. Саид пен ориенталист ғалымдар бір-біріне қарсы тарапта болды. Ол ориентализмді тануға  және сараптауға кіріскенде «өзгелер» де оны жақыннан тануға тырысты. Шығыстанушы болмаған интеллектуал өмірлік шарттардың нәтижесінде Шығыс әлеміне қатысты бұрын-соңды болмаған ерекше таныммен зерттеу жүргізді.
Заңғар ғалым отарланған өлке тұрғындарының тартқан азаптарын, қиыншылықтары мен нәубеттерін дәл сондай бейнеде отарлаушылардың елінде барлық қырынан басынан өткерді десек те болады. Сүргінде жүрген жат жұрттық болуды ешқашан қаламаса да, өмір сүрген, ортасы оған бұл «рөлді» пешенесіне жазылған тағдыры ретінде көрсетіп отырды.
«Нұр-Мүбарак» Египет ислам мәдениеті университеті Дінтану кафедрасының аға оқытушысы
Елімізде теологиялық білім алудың артықшылықтары
Өзге дін өкілдерін құрметтеу – пайғамбар сүннеті
Бауырластық байланыс беки түспек
Пікір қалдыру Жауапты болдырмау
Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды. Міндетті өрістер * таңбаланған
Келесі рет пікір қалдыру үшін менің атымды, электрондық поштамды және веб-сайтымды осы браузерде сақтау.
«Хикмет» cөзінің мағынасы қандай?
Бөлісу 176 Твитерге 110
Исламның 5 парызы – Ибраһимнің (а.с.) 5 қазынасы
Бөлісу 1207 Твитерге 755
Дұрыс дұға жасау әдебі
Бөлісу 957 Твитерге 598
Төрт мәзһаб – ислам
Бөлісу 732 Твитерге 458
Елімізде теологиялық білім алудың артықшылықтары
Өзге дін өкілдерін құрметтеу – пайғамбар сүннеті
Қаржы алаяқтарынан қалай сақтанамыз?
Kazislam порталы – мемлекетіміздің дін саласында жүргізіп жатқан жұмыстарын насихаттайтын еліміздегі бірден-бір интернет-ресурс.
Құпия сөзді қалпына келтіру
Құпия сөзді қалпына келтіру үшін пайдаланушы аты немесе электрондық пошта мекенжайын енгізіңіз.
Update Required Flash plugin