kk kk kk kk kk kk kk kk tt mk ru ru ru ru ru ru ru ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru ce kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk ru ru kk kk kk kk kk ru ru ru ky kk kk kk kk ru kk kk be uk kk kk ru uk kk kk uk kk uk uk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk tt mk ru ru ru ru ru ru ru ru kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk ru ru ce kk kk kk ky kk kk kk kk kk kk kk ru ru kk kk kk kk kk ru ru ru ky kk kk kk kk ru kk kk kk ky ru ru kk kk kk it de en vi kk yue kk yue kk yue kk yue kk yue kk yue kk yue kk yue kk yue kk yue kk yue kk yue kk yue kk yue hu kk kk kk ru kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk ru en kk kk kk kk kk kk en kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk kk
Қабыршақ, оның түрлері мен құрылысы, айырмашылықтар мен ұқсастықтар • Martebe.kz білім сайты
Қош келдіңіз! Өз аккаунтыңызға кіруіңізді сұраймыз
Басты бет Оқушыларға Рефераттар Биология Қабыршақ, оның түрлері мен құрылысы, айырмашылықтар мен ұқсастықтар
\r\nБарлық нағыз балықтардың қабыршақтары болады, бірақ олардың даму дәрежесі түрлі балықтарда түрліше. Кейбір балықтар, мысалы жайындар, скаттар, миногалар мен миксиналар эволюция барысында қабыршақтарын жоғалтқан, бұл екінші құбылыс болып табылады. Қабыршақтардың мөлшері – микроскопиялық мөлшерден (жыланбалықтарда-угорьларда) бірнеше см-ге (Үнді сүгені) жетеді. Бұлардың формасы да алуантүрлі.\r\n\r\n      Қабыршақтың 4 типін (кейбір авторлар 3 типін) ажыратады. Олар: плакоидты, ганоидты, космоидты (кейбір авторлар бұл қабыршақты ганоидты қабыршақтың қарапайым түрі деп қарастырады) және сүйекті.\r\n\r\nПлакоидты қабыршақ – ең көне, тек акулалар мен скаттарда сақталған. Тақтайшадан және оның үстінде орналасқан істіктен тұрады. Ол сыртынан эмаль, ішіне қарай дентин затымен қапталған. Оның ішінде пульпа болады. Ескі қабыршақтар түсіп оның орнына жаңасы өсіп отырады. Шеміршекті балықтардың барлық тікенектері ( мысалы, скаттардың арқасы мен құрсағындағы) өзгерген плакоидты қабыршақтар, тістері де – осылар.\r\n\r\nГаноидты қабыршақ – қазба балықтарға тән. Ромбыпішіндес, бір-бірімен тығыз байланысып тұтасып жатады, сауытсияқты, яғни денесі сауыт ішінде орналасқан болып табылады. Қабыршақтың бұлай аталуы дентинтәрізді зат – ганоинның болуы, ол сүйекті тақтайшада қалың қабат болып жатады. Ганоидты қабыршақ қазір көпқанаттылар мен сауытты шортандарда, сол сияқты бекіре балықтарының құйрық қанатының үстіңгі қалағында орналасқан шанышқы тәрізді сүйек (фулькралар) және 5 қатар орналасқан шытыра сүйектер түрінде кездеседі. Шытыра сүйектер — бірнеше ганоидты қабыршақтардың қосылуынан пайда болған сүйектер. Ганоидты қабыршақ 3 қабаттан: үстіңгі тығыз ганоин қабатынан, ортаңғы өзектері бар космин қабатынан және сүйекті заттан – изопединнен тұратын төменгі қабаттан тұрады. \r\n\r\nКосмоидты қабыршақтардыңганоидты қабыршақтардан ерекшелігі – үстіңгі ганоин қабаты болмайды. Бұл қабыршақ саусаққанатты балықтарда кездеседі. Бірте-бірте өзгеріп қабыршақ ганоин затын жоғалтады. Қазіргі сүйекті балықтарда бұлар жоқ, ал қабыршақ тек сүйекті тақтайшалардан тұрады, яғни сүйекті қабыршақтар. Бұл қабыршақтар циклоидты және ктеноидты деп бөлінеді. Екеуіде туыс, бірақ циклоидты қабыршақ төмен ұйымдасқан балықтарда кездеседі. Кейбір балықтардың аталықтарында ктеноидты, ал аналықтарында циклоидты қабыршақтар болады. Екеуі де бірдей кездесетін балықтарда бар (мысалы, Liopsetta  туысына жататын камбалалар).\r\n\r\n         Әрбір қабыршақ кориумдегі (кутис, дерма)  ойықта – қабыршақ қалтасындақалыптаса бастайды, бос ұшы қалтадан шығып, алдындағы қабыршақтың үстін басады. Қабыршақтардың осылай орналасуы балықтардың оңай иіліп-керілуіне мүмкіндік береді. Қабыршақтар қатар бойымен орналасады. Қатарлар саны және ондағы қабыршақтар саны балықтардың жасына қарай өзгермейді, бұлар систематикалық көрсеткіштер болып табылады. Әрбір қабыршақтан 2 қабатты ажыратуға болады. Олар: үстіңгі қақпақты қабат және астыңғы базальды қабат. Үстіңгі қабатта сақиналы орналасқан қыршалар-склериттер болады. Склериттердің түзілуі белгілі бір кезеңдермен байланысты, бұл қатарлар балықтың жасын анықтағанда (жылдық сақиналар) және өсудің керіесебін шығаруға қолданылады (бұл балықтың жасын анықтауда есте ұстайтын нәрсе!!!). Қабыршақтың ұшына қарай ең кішкентай (жіңішке) және ең кәрі пластинка, ал түбінде ең ірі (жуан) жас пластинка болады. Осы пластинкалар саны балықтың жасына сәйкес келеді. Бұлардан (қабыршақтардан) басқа дерма қабатында бас қаңқасы мен кеуде жүзбеқанаттарының белдеулерінің жабынды сүйектері пайда болады. Қабыршақтың өсуі – шабақта пайда болатын бірінші кішкентай қабыршақтың астында келесі жылы онан үлкен пластинка пайда болады, үшінші жылы оның астында онан да үлкен пластинка пайда болады, солай өмірінің аяғына дейін созыла береді. Сонымен қабыршақтың үстінде ең кішкентай және ең кәрі пластинка, ал астында – ең үлкен жас пластинка болады. Осы пластинкалардың саны балықтың жасына сәйкес келеді. Төменгі қабатың үстіндегі минералданған ортаңғы қабата склерит деп аталатын қыршалар болады.Балық тез өскенде склериттер бір – бірінен  алшақ орналасқан, әрі қыры биіктеу, ал өсуі баяулағанда – склериттер бір – біріне жақын әрі аласа. Балықтың жасын анықтағанда қабыршақтың склериті бар қабатын зерттейді. Склеритер жақын орналасқан зонаның ( әдетте қоңырлау ) сыртқы жиегін жылдық саөина деп атайды, бұл зонаның санын анықтау балықтар балықтар жасын анықтауға мүмкіндік береді.\r\n\r\nҚорытынды \r\n\r\nКөпшілік балықтардың қабыршағы болады, бірақ жайындар мен кейбір басқа балықтарда , сондай – ақ дөңгелекауыздыларда болмайды. Қабыршақ балықтың дене бетінің тегістігін қамтамасыз етеді, сонысымен олар жүзген уақытта балықтардың бүйірлерінде теріде пайда болатын қыртыстарды болдырмайды. Қабыршақтың  4 типін ажыратады: плакоидты, ганоидты, космоидты ( ганоидты қабыршақтың қарапайым түрі деп есептелінеді ) және сүйекті – бұлар ертеде пайда болған плакоидты қабыршақтың туындылары деп саналады. Қабыршақтар терінің негізгі қабатының ( дерма ) туындылары.\r\n\r\n \r\n\r\nСұрақтар\r\n
Қабыршақтар, олардың түрлері  және  бір-бірінен қандай       айырмашылықтар         болады?
Кориум қабатынан  қандай  жабынды  сүйекткр  пайда болады?
\r\n 3.Ганоидты қабыршақ қандай балықтарға тән?\r\n\r\n 4.Плакоидты қабыршақ қандай балықтарға тән?\r\n\r\n 5.Сүйекті циклоидты қабыршақтар қандайбалықтарға тән?\r\n\r\n \r\n\r\n \r\n\r\nПайдаланған әдебиеттерге сілтеме:\r\n\r\n \r\n\r\n1.Бәйімбет Ә. «Ихтиология негіздері». 1- бөлім. Алматы, 2005. 19-29 бет.\r\n\r\n \r\n
Жұмалиев М, Бәйімбет Ә, Есжанов Б. «Балықтар алуантүрлілігі және ихтиология негіздері». Алматы,2009
\r\n \r\n\r\n \r\n\r\n \r\n\r\n
ҚазҰУ "Биология және биотехнология факультеті" 2курс
оның түрлері мен құрылысы
Келесі материалСаят құстары және олардың жаратылыстағы ерекшеліктері
Білім ордасы және оқушылармен мұғалімдерге арналған ақпараттық сайт
ҰҚСАС ЖАЗБАЛАРАВТОРДЫҢ БАСҚА ДА ЖАЗБАЛАРЫ
Саяси режим. Қазақстан қоғамының ерекшелігі
Қазіргі әлемдік процесcтер жағдайындағы қазақ мәдениеті. Қазақстан мәдениеті: проблемалары мен болашағы
ПІКІР ҚАЛДЫРУ Пікірді өзгерту
Сохранить моё имя, email и адрес сайта в этом браузере для последующих моих комментариев.
Республикалық онлайн олимпиадалар өтуде
V Республикалық «Үздік педагог» қашықтық олимпиадасы басталды 28.09.2022
Психологтың кеңесі: күйзеліс пен мазасыздықты жеңу жолдары 23.09.2022
Оралхан Бөкейдің «Атау-кере» шығармасы 23.09.2022
Әскери қызметін өтегендер грантқа ҰБТ-сыз түсе алады 20.09.2022
Wildberries деген не? 06.09.2022
Маркетплейс деген не және қай кәсіпке қолайлы? 06.09.2022
Жаңа оқу жылындағы онлайн олимпиадалар басталды 06.09.2022
Мектепке дейінгі ұйымдарда қолданылатын жаңа технологиялар 06.09.2022
«ЖАЙДАРЛЫ ЖАЗ» республикалық балалар байқауы 20.07.2022
Ақ теңіздей арда мекен 15.06.2022
ENTBattle ҰБТ-ға дайындық қосымшасы
© copyright 2017. Барлық құқықтар қоғалған
Меншік иесі "Skills Academy" ЖШС