ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky hbs_cyr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ru ky ru ru ru kk ru ky ru ru ky hbs_cyr ky ru ru ky ky ru ky bg ky ru ky ru ru ru ky ru ru ky ru ru ru ky ru kk ru av ru ky ru en ru ky ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Агым", 25.02.11 - 4-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Айып сотто эле эмес
Жогорку соттун төрайымынын милдетин аткаруучу
"Сотторду ЖК, өкмөт, президенттик аппараттан көз карандысыз кылуу керек"
Жыйырма жыл ичинде өлкөдө президент эки жолу, парламент курамы беш жолу, өкмөт он жети жолу алмашканы менен коомдо "соттор адилетсиз, коррупцияга баткан" деген пикир эч өзгөрүлбөй келатат. Атургай акыркы эки жыл аралыгындагы сот процесстеринде сотторго кол көтөрүүгө болгон аракеттерди да көрдүк. Эмнеге мындай? Чын эле соттор ушунчалык сатылма, адилетсиз болуп кеттиби? Анда бизге мыйзамдын кереги барбы? Ушундай соболдорго КР Жогорку сотунун төрайымы Феруза Зулумбековна ЖАМАШЕВАдан жооп алдык.
- Феруза айым, жакында "Ата мекен" фракциясы сот системасындагы реформанын негизинде соттук курамды толугу менен алмаштыруу демилгесин көтөрүп чыкты. Сиздин пикириңизче, соттук реформа кандай жүргүзүлүшү керек?
- Менимче, сотторду толук алмаштыруу өтө көп чыгашаны талап кылат. Анткени сот деңгээлиндеги адисти тарбиялап чыгуу үчүн аз болгондо беш-алты жыл кетет. Ар бир адис, келечектеги сот арыз кабыл алып, аны кантип кароону, кандай уюштуруу иштерин жүргүзүп, кайсы маселеге маани берүүнү, туура, адилет чечим чыгарууну үйрөнүшү үчүн убакыт керек. Ошондуктан азыр сотторду жүз пайыз толук алмаштыруу биринчиден, сот системасына, экинчиден, мамлекетке зыян. Ал эми соттук реформа туурасында айта турган болсок менимче, ал эки багытта өтүшү керек. Алгач соттордун Жогорку Кеңештен, өкмөттөн, президенттик аппараттан көз карандысыздыгын күчөтүшүбүз керек. Экинчиден, соттордун жоопкерчилигин көтөрүү зарыл. Эгер сот карасанатайлык менен мыйзамсыз чечим чыгарса ошол чечимге керт башы менен жооп бергидей, керек болсо кызматтан ала турган мыйзам кабыл алуу керек.
- Бир кезде Аскар Акаев калктын 80 пайызы сотторго ишенбесин айтты эле. Бүгүнкү күндө калктын канча пайызы сотторго ишенет деп айта аласыз?
- Аскар Акаевдин мындай маалыматы эмнеге негизделгенин ушул кезге чейин биз, соттор билбейбиз. Ал эми 2010-жылдагы статистикалык маалыматты карасак, бир жылда эле кылмыш иштеринен сырткары 50 миңден ашык арыз түшкөн. Мындан сырткары, ушул жылы биринчи инстанциядагы соттордо экономикалык, жарандык, кылмыштык болуп жалпысынан 107859 иш каралган. Анын ичинен 11843 соттук акт апелляциялык жана кассациялык тартипте арыздар келтирилген. Ошондой эле 4132 соттук актка көзөмөл иретинде Жогорку сотко арыздар түшкөн. Ошондо жалпысынан 14,8 пайыз соттук актыларга арыздар түшкөн, калган 85,2 пайыз соттук актылар даттанылган эмес. Башкача айтканда, тараптар ошол сот чыгарган чечимдерди туура деп кабыл алып жатышат. Анан кантип калктын басымдуу бөлүгү сотторго толук ишенбейт деп айта алабыз? Менимче, 85,2 пайыз ишеним - бул чоң көрсөткүч.
- Жаңы Башмыйзам боюнча Конституциялык палата Жогорку соттун тутумунда калды. Бул Конституциялык соттун аброюн түшүрүп, Башмыйзамды тебелегендик болбойбу?
- Ооба, жаңы Конституцияда ошондой жазылган. Бирок бул Башмыйзамда айтылгандыктан, муну туура же туура эмес деп айта албайм.
- Апрель окуясы боюнча спорт ордосунда болгон сот ишин коомчулук саясый шоу катары сыпатташты. Бул боюнча сиздин пикириңиз кандай?
- Айыпталуучуларга кылмыш иши козголуп, айып угузулуп, мыйзам чегинде сот иши башталды. Андыктан муну саясый шоу дегенге болбойт. Бул жерде айыптоочу, айыпталуучулар, адвокаттар көп болгондуктан ошол имаратта өткөрүүгө туура келди. Жардыруу болгон соң сот иши башка жерде карала турган болду. Иш түшкөн соң биз карашыбыз керек, карабай коюуга акыбыз жок.
- Апрель окуясынан соң Жогорку соттун биртоп мүчөлөрү кызматтарынан четтетилип, эмдигиче алардын ордулары бош турат. Качан Жогорку соттун курамы толук кандуу иш жүргүзө баштайт?
- Жогорку соттун он судьясы жаз айларындагы окуядан соң убактылуу кызматтарынан четтетилген. Жакында республикалык Соттор кеңешинде ушул маселе каралат. Конституция боюнча Жогорку соттун судьялары Жогорку Кеңеш тарабынан президенттин сунушу менен кызматынан бошотулат. Ал эми президент өз сунушун Соттор кеңешинин чечиминин негизинде гана бере алат. Ошондуктан соттор кеңеши бул маселени карамайынча иш алдыга жылбайт. Эгер Соттор кеңеши жогоруда айтылган он судьяны кызматынан бошотуу негиздүү деген чечим чыгарса бошотулат, а негизсиз десе алар ишин уланта беришет.
- Учурда айрым шаардык соттор райондук соттордун ишин артка кайрыган учурлары көп. Мисалы, айрым соттор караган иштер бир нече жолу артка кайтарылат. Бул сот тармагында кандай бааланат? Соттун статусуна, маянасына, иш тажрыйбасына таасир этеби?
- Албетте таасир этет. Ар бир артка кайтаруу - ал үчүн терс баа. Бирок кээде артка кайтаруу сотко көз карандысыз негиздерге байланыштуу болуп каларын да эске алуу керек. Ошентсе да жалпы жыйынтык чыгарууда соттор, сот департаменти кимдин канча сот иши артка кайтарылганын эсептейт. Эгер артка кайтарылган иш ондон ашык болсо, бул ал соттун иш сапатынын начардыгын аныктайт. Соттор алгач беш жылга, андан соң чектелген жаш куракка чейин дайындалышат. Беш жылдан соң тандоо кеңеши соттун беш жыл аралыгындагы караган, артка кайрылган иштеринин санын, сапатын анализдеп чыгышат. Эгер соттун караган иштеринин көбү жогорку инстанциядагылар тарабынан бекемделип, тараптар макул болгон болсо, сот кызматтык тепкич аркылуу өйдөлөйт. Ал эми эгер анын ишинде артка кайтаруу көп болсо, анда ага кызматынан бошотууга чейинки тиешелүү чаралар көрүлөт.
- Айрым учурларда райондук соттун өкүмүнө шаардык сот таптакыр карама-каршы өкүм чыгарат. Бул учурда жарандарда кайсы бир сот пара алды деген ой жаралат. Эмнеге ушундай карама-каршы өкүмдөр чыгып калат?
- Бул көбүнесе материалдык, укуктук нормалардын туура эмес колдонулушунан болот. Айрыкча мындай карама-каршылыктар жарандык иштерде көп кездешет. Мисалы, кимдир бирөө карызга акча алып, аны кайтарып берүү үчүн кепилдик катары үйүн сатуу келишимине кол коет. Кийин карыз берген тарап үйдү сатуу, сатып алуу келишими түзүлгөндүгүн, ал мыйзамдуу экенин тастыктаса, экинчиси келишим карызды берүү үчүн кепилдик катары эле түзүлгөндүгүн айтып арызданат. Мындай учурда албетте карама-каршы чечимдер чыгып калышы толук мүмкүн. Бул жерде сот өтө кылдат иштеп, туура чечим чыгарышы керек.
- Кээ бир соттор эч нерсеге негизделбеген, далилсиз чечимдерди чыгарып коюшат. Мындай маселе боюнча сизге кайрылгандарга кандай жооп кыласыз?
- Процессуалдык мыйзам боюнча ар бир соттук акт негиздүү далилдүү болушу керек. Бул мыйзам талабы. Өкүнүчтүүсү, бардык эле соттор бул талапты аткарышпайт. Ошондуктан бул боюнча бизде ар кандай окуулар, тренингдер өткөрүлүп турат. Ошого карабай кээде жаш соттор соттук чечимдерди негизсиз, далилсиз кылып, бир-эки сүйлөм менен жазып койгон учурлар болот. Мындайда биз дайыма аларга чечим, өкүмдөрдү элге түшүнүктүү кылып жазып, негиздүү, далилдүү чыгаргыла деп үйрөтүп келебиз.
- Окуу демекчи, Жогорку сот астында соттор окуу борбору ачылды эле. Борбор азыр толук кандуу иштеп атабы?
- Тилекке каршы, үзгүлтүксүз окуу жүргүзүү үчүн азыр борборго мамлекет тарабынан жетиштүү каражат бөлүнбөй жатат. Бирок, эл аралык уюмдар, грант берүүчүлөр учурда ар кандай тегерек үстөлдөрдү, окууларды өткөрүп, жакшы көмөк көрсүтүп келатышат. Окуулар сот системасына байланыштуу негизги, актуалдуу темаларда өткөрүлүп жатат.
- 6-январда премьер-министр Алмазбек Атамбаев "Альфа" кызматкери Жеңишбек Бабараимовду 7-апрель боюнча туура эмес соттошту деди эле. Буга кандай карайсыз?
- Атамбаев Бабаримовду туура эмес соттоду деген жок. Менин билишимче, ал соттолуучу болуп жатып өз милдетин аткаргандыгын айтса керек эле. Анткени иш сотко өткөндөн кийин Бабараимов болобу, башка болобу, сот ишти карап, күнөөлүү же күнөөлүү эмес экендигин тактап бериши керек. Буга биз милдеттүүбүз.
- Июнь окуясын иликтөө боюнча Улуттук комиссия жакында жыйынтык чыгарды. Эл иликтөө үстүртөн болуп калганын, адилеттик болбогонун айтып нааразы. Бул туурасында сиздин оюңуз кандай?
- Комиссиянын ишине Жогорку сот кийлигише албайт. Бизге азыр июнь окуяларына тиешелүү иштер боюнча көзөмөл арыздар түшүп жатат. Ошол арыз, иштер каралып бүткөн соң биз жалпылоо түзүшүбүз мүмкүн. Жалпылоодо окуянын чыгышына кандай себептер болгону, соттордо кандай иштер каралып, кандай жазалар каралгандыгы камтылат. Эгер бизден парламент, тиешелүү органдар бул окуя боюнча канча сот иши болгондугу тууралуу маалымат сураса, берүүгө даярбыз.
- Соттор пара албас үчүн облустук соттордун ордун бат-бат алмаштырып туруу керек деген пикирлер бар. Бул боюнча эмне айта аласыз? Дегеле, соттор канча убакытта алмашып турушу керек?
- Сотторду алмаштыруу - сотторду тандоо кеңешинин компетенциясы. Мурунку сот статусу мыйзамы боюнча он жыл бир аймакта иштеген сот башка жакка сөзсүз ротацияланышы керек болчу. Азыркы жаңы мыйзам долбоорунда он жыл алынып ташталган. Эгер сот башка жакка кеткиси келбесе, бир жерде иштей берсе болот. Бирок сотторду тандоо боюнча кеңешке сотторду ротациялоо укугу берилген. Анткени кээ бир соттор бир региондо он-он беш жыл иштеп баарына тааныш болуп калат экен. Бул убакытта сотторго мурда соттогон адамын экинчи, үчүнчү жолу соттогонго туура келип калып жатат. Мындай учурда өздөрүнүн өтүнүчү менен сотторду тандоо кеңеши аларды башка регионго ротациялайт.
- Бийлик алмашкандан бери көп эле соттук иштер бир нече жолу артка жылдырылып, буга нааразы болгондор көп. Мыйзам боюнча соттук иш канча жолу, канча мөөнөткө артка жылдырылышы керек?
- Биринчиден, Жаза процессуалдык кодекси боюнча иш сотко келгендин эртеси эле өкүм чыгарылбайт. Соттун иш менен таанышып чыгуусуна эки жума берилет. А соттук процесс өтүүчү күн 14 күндөн эрте дайындалбаш керек. Анткени сот тараптарга жөнөткөн маалымдама баракчалары дарегине жетип, алган адам сотко даярданышы керек. Экинчиден, соттук ишти кароого эки ай мөөнөт берилет. Артка жылдырууларга токтолсок, эгер негиз болсо биринчи инстанциядагы сотту он чакты жолу артка жылдырууга болот. Бирөөнү күнөөлүү деп табыш үчүн актоо тарабынан адвокат, айыптоо тарабынан прокурор күбөлөрдү алып келиши керек. Көбүнчө ошол күбөлөр алынып келинбегендиктен иш создуктурулуп кетип жатат. Анан айыпкерди тактабай туруп сот шашылыш чечим чыгара албайт да. Ошондуктан сотту артка жылдырууда мөөнөт, чек болбойт.
- Канткенде сот бийлигине болгон ишенимди бекемдей алабыз?
- Башка өлкөлөрдөгүдөй эле сот бийлиги - Кыргызстандагы мамлекеттик бийликтин бир бутагы, коомдун бир бөлүгү, соттор кадимки өлкө жарандары. Андыктан сот системасы эле коррупцияланышкан дей берүү туура эмес. Коом, мамлекет кандай болсо, соттук системада ошондой болот. Менимче, кадрдык реформа бизде гана эмес, ошондой эле бардык мамлекеттик структураларда, анын ичинде укук коргоо органдарында да жасалышы керек. Анткени азыр тергөө иштеринин көбү сапатсыз болууда. Анан алар мыйзамдуу түрдө актап же ишти прокуратурага жөнөтсө эле болду, соттор коррупцияланышкан болуп чыга келет. Ошондуктан калыс, адилет сот болуш үчүн коом, башка бийлик бутактары да адилет, калыс болушу шарт.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
"Намаз - бул спорт"
Көргүсү келген падыша жолду көрөт
Журналистти ким, эмнеге сабады?
Жогорку соттун төрайымынын милдетин аткаруучу
"Сотторду ЖК, өкмөт, президенттик аппараттан көз карандысыз кылуу керек"
"Куловдун радикалдуу оппозиционер болоруна көзүм жетпейт"
Чыга албай турган көз эле…
"Тандоого туура келсе өз кесибимде эле калмакмын"
Жолдошбек Мамажанов деген жаркын адамды билесиңерби?
"Мистериң" ким билип ал
Апайдын арбагы ыраазы болсун!
Зарылып айткан датымды угасыңбы?
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?