el ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky kk tt ky ky tt ky mn ky ky kk ru ky ky ky ky ky ky ky ky hbs_cyr ru ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
ыр жазганды таштоо жеңил экен"
Кыргыз журналистикасына барандуу салым кошкон, ошол эле маалда акын Алым Токтомушев менен поэзия, журналистика туурасында азыноолак кеп салыштык.
- Алым мырза, сизди мыкты журналист катары жакшы билебиз. Ошол эле маалда акынсыз. Деги эле поэзия деген сөзгө кандай аныктама берет элеңиз?
- Мыкты журналист экендигимди билчү эмесмин. Жөн эле журналистмин деп ойлочу элем. Силер айтып аткан соң мүмкүн ошондойдурмун. Акын болоюн деп аракет жасагам. Бирок болалбай калдым. Поэзия? Бул эми аба деген аба, суу деген суу дегендей эле сөз.
- Чыгармачылыкта кандай түшүм жыюудасыз?
- Бир ирет Эл акыны Омор Султанов: "Жакшы ырларың бар эле, жазып атасыңбы?" - дейт. Мен: "Омоке, таштап койгом, аракты таштаганга караганда ыр жазганды таштоо жеңил экен" - дедим. "А, кашайгыр!" - деди Омоке.
- Учурда көпчүлүк ыр жаратуучуларга "начар" деген баа берилет. Поэзиянын абалы сизди канааттандырабы?
- Поэзиянын абалына канагаттанган мезгил, же коомдук пикир тарыхта жок. Пушкин плеядасы менен чыкканда деле "Азыркы поэзия өлдү" маанисинде "өкүрүп" турушкан.
- Деңгээли төмөн ырлардын көбөйүүсү эмнеден улам?
- Анткени акындардын канаты жок. Канаты жок поэзия адам рухун көтөрмөлөбөйт, бир окутуп, же бир ыраазы кылып тим болот. Пастернак бир кезде: "Талантов много - духа нет" деп өкүнүп жазганы бар.
- Чабал, дарамети пас китептер коомго терс таасирин тийгизбейби?
- Начар китептер албетте табитти бузат. Тилекке жараша коомчулук азыр китеп окубай калды.
- Бүгүнкү күндө китептер оголе көп басылууда. Басылган китептер менен таанышсызбы?
- Тааныш эмесмин. Жаш өткөн сайын ар дайым окуй турган саналуу китептер калат экен.
- Кыргыз журналистикасына кандай сын айтат элеңиз?
- Кыргыз журналисттери өтө сабатсыз.
Кыргыз басма сөзү эмнеден аксап, эмнеден алдыда бара жатат?
- Басма сөз изилдөөдөн, анализден аксап, ушак, имиш-имиштерден илгерилеп баратыр.
- Журналисттик ишмердүүлүктүү кантип өргө сүйрөө керек?
- Жакшы, курч макала жазып, окурмандарды тартса болот. Андан да башкасы таланттуу адам акча табам, аялга жагам, атак алам деп жазат. Ушул үч мүдөөнү акыйкат сүйгүч принциби коштосо, менимче, журналисттик ишмердиктин "ити чөп жейт".
Кайгы, шатты катар тутуп жүрүү үчүн,
О Жараткан, бер махабат күйүтүн.
Карегимди калбас үчүн дат басып,
Кирпигимди турсун кээде жаш басып.
Муштум жүрөк эт болбосун бир үзүм,
Бер, Жараткан, сокурлардын үмүтүн.
Дудуктардын карт кайгысын кеч дагы,
Кайгы канча картаң болсо - сөз жаңы.
Жашаш үчүн душманыма эзилбей,
О Жараткан, эсен койгун эсимди!
Төрт аттам - быяк жагым, тыяк жагым,
Шырт эткен шыбырт келсе туят баарын.
Өзүмдүн калп, чынымды табалбасам,
Жараткан, неге адам сыяктандың...
Эшиктен тешик тиктейт чакчыгайдай,
Кайтарат жылдар, күндөр сакчылардай.
Кайдандыр шамал жортот... андан озуп
Каңгырап кетким келет капчыгайга.
Жан бирге, биз жабышкан кеме бирге -
Чырмалам чырмоок ойдун келебине...
Дүйнөгө батпай турган күндөр болгон...
О, азыр анын мага кереги не?..
Баш калаага баш багып калганда, мен үчүн мазар саналган эки жайга барууга убакыт издейм. Биринчиси эзил кайран Чыкебиз "Ала-Тоо" деп атын атап кеткен борбордук аянт болсо, экинчиси-кыргыздын кыраандары (ыймандарын жолдош кылсын) түбөлүк жай тапкан Ала-арча көрүстөнү.
Бул эки жайдан бала болуп башыма жүн чыкканы эч кимден укпаган улуу сабактарды "укчу" болдум. (жай демекчи, капырай, байкуш кыргыз өзүнө улуу, ыйык деген нерселерин үч тыбышты курап атаганы мени дайым таң калтырат: ата, эне, кан, жан, нан, туз, рух, күн, ант ж.б.). Ал сабактардын башы да аягы да жок, болушу да мүмкүн эмес. Дегеним, турмуштун, ага карата биздин ой жорууларыбыздын баш аягы жок болгон сыяктуу эле нерсе го, чагымда.
Акыркы мертебе аянтка Манас ата менен Чынгыз атабыздын айкелдерин көрүүнү көксөп баргам. Андан калса, "Манас атабыздын айкелин орнотуп жатканда кайдан-жайдан келгени белгисиз, асманда шумдуктуу бир куштар пайда болуп, айкелди айлана каалгып учуп туруптур, кокуй" деген каңшаар кеп, башка оорусу аз болгонсуп, мифоманиядан жабыркаган карапайым калктын жакасын сыга карматып, жалган бүбүлөр "бүп" деп, жалган бакшылар "бап" деп, өңгөдөн да президентибиз орустун журналистеринин боорун эзип, "Манас дагы Россиядан чыккан" деп балп эткизип койбодубу ( чыкса чыккандыр аны оруска айтыштын кажети канча эле?). Жетип келип жели чыккан топтой эле шалпая түштүм. Алгач эле Манасты окуган киши мындай эстелик жасабайт деген ой келди. Элдин баары эле скульптуранын аки-чүкүсүн түшүнө бербейт, мен деле ошолордун биримин, чынын айтканда. Бирок кыргыз баласы үчүн астралдык образга айланып калган Манастын образы мынчалык "майдаланбашы" керек эле да. Албетте, айтып коюп отуруп калыш оңой, эпикалык масштабдагы образды ташка түшүрүү түмөн түйшүк экендиги да талашсыз дечи. Ошондой болсо дагы эстеликтен Манас атанын миң кырлуу образынын бир кыры, бир жагы сууга чөккөн жакуттай кылайып чыгып, анын Манас экендигин таанытып турушу керек эле го. Айталы, анын бүркүт кабагыбы же пил мүчөлүү дене массасыбы же жайык төшү, жоон билегиби, мүмкүн Манастын жан шериги болгон Аккула тулпарыбы, айтор, алакандай кыргыз элин кучагына кысып, калкалаган алп, айкөл атанын образы жаралса, жүрөгүндө Манас жашаган ар бир кыргыз баласы эстеликтин жанынан өтүп баратып жашып өтмөк. Ал эми эстеликти бир караганда, тайын минип алып теңтуштарына мактанып чыккан тентектин элеси келе түшөт.
Образды жаратууда аны жаратуунун техникалык жагы, б.а., сүрөткердин адис катары потенциал-мүмкүнчүлүгү, тажрыйбасы, каражат-материалдар, убакыт сыяктуу факторлордон тышкары жаратылып жаткан образга карата автордун мамилеси, сүрөт өнөрүнүн сынчылары айтып жүргөндөй эмонациялары, сүрөткердин ошол тема менен кошо жатып, кошо турушу, түйшөлүү түйшүгүн тартуу сыяктуу ички мотивдердин да болуу керектиги жөнөкөй адамга да белгилүү. Өз кезегинде сүрөткердин тарткан мындай азап-тозоктору анын чыгармасына изин салып, байкаган адамга ар бир деталдан кашкайып көрүнүп турушу керек. Маселен, Таластагы кыргыз улуттук Манас ордо комплексиндеги Манас эпосунун музейинен орун алган, кыргыз эл сүрөтчүсү Жоомарт Кыдыралиевдин кыл калемине таандык "Бабалар баяны" аттуу зор полотнодон жогоруда сөз болгон эмонациялар таасын байкалат. Сүрөттү көргөндө туңгуюктан суурулуп Манас ата, Бакай бабалар баштаган эрендердин сени көздөй келаткан элестери каныңды удургутуп, ошол көз ирмемде кыргыз болуп жаралып калгандыгыңа ичиңден бир кубанып, бир сыймыктанып, өз элиңдин кулуну экендигиңе болгон сыймыктын жашы карегиңди каптай түшөт. Сөз болуп жаткан полотно менен тааныштыгы бар окурмандар мени түшүнүп жатышкандыр. Себеби музейде "Бабалар баяны" сүрөтүнүн алдына туруп алып көзүнө жаш алып турган адамды бир нече ирет көргөнүм бар. Бул сүрөт боюнча адистер башкача пикир айтышы толук ыктымал. Бирок, менин бир билгеним: мыкты сүрөт же мыкты эстелик болобу, көк тыйынды кууп жүргөн көкүрөгү көң адамдын колунан эгерим жарала койбойт. Баш калаабызда коендой окшош эстеликтер да так ошол псевдоскульпторлор тарабынан жасалып жаткандыгын бөркүбүздөй эле көрсөк болот.
Манас атабыздын маңдайына адабият алпы, кыргыз элинин сыймыгы болгон Айтматовдун эстелигин орнотуу да өз маалында табылган мыкты идея болгондугун баарыбыз моюнга алышыбыз керек. Бирок кептин баары идеяда эмес, аны ишке ашырууда экендигин турмуш дагы бир ирет тастыктап койду. Себеби салыштырмалуу жапыс апастоменттеги Айтматовдун мээ кайнаткан ысыкта кол тийгиз болуп ысып, "тердеп" турган капкара эстелигин көргөн адамдын боору ооруп эле тим болбостон, аны ал жерге орното салган спекулянттарга кыжыры келбей койбойт.
Айтматовдун адабияттагы жаратып кеткен ааламы күрмөсүн ийинине арта таштаган, жамбашына жара чыккандай кыйрайып турган эстелик сөрөй менен эле бүтүп калабы, кокуй күн, дегиң келет. Албетте, эстелик боюнча түзүлгөн эскиз, пландар ошондой болгондугун жакшы түшүнөбүз. Бирок сөз Айтматов жөнүндө болуп жаткандан кийин, ал эстеликтин тегерегеги деле салыштырмалуу бош экендигин эске алып, заманыбыздын залкарынын калеминен жаралган каармандарынын образын чагылдырган эстелик ансамблин тургузуу сыяктуу оригиналдуу идеяларды ишке ашырсак деле аша чапкандык болбос эле. Мейли, бир эле эстелик болсун, бирок аз болсо да саз болуп, Чынгыз Айтматовдун элеси кыт куйгандай окшош болсо, ыраазы болуудан башка эчтеме дей алмак эмеспиз.
Түшүнүп турабыз: скульпторлор Айтматовдун жаш мезгилиндеги образын берүүгө аракет кылышкан. Жаш же орто жаштагы курактагы Айтматов болобу, Чыкең, эң оболу, планетардык масштабдагы ойчул экендиги жана анын так ушул ойчулдук касиетин эстелик аркылуу чагылдыруу башкы максат болуу керек эле деп ойлойбуз. Анткени эстеликти көргөн адамдын көз алдына улуу ойчул, философ-жазуучу эмес эле, союздук мезгилдеги чолок ыштан кийип, колуна сурнай кармаган пионердин гипстен жасалган эстелигинин элеси тартылат. Алыстан көргөн адам эстеликти Айтматовдун эстелиги экендигин таанышына кепилдик бере албайм. Себеби сылаңкороздонгон жигиттин образын берген эстеликтеги Айтматовдун анатомиясын табуу да кыйындыкка турат. Калпыс таштаган кадамы да кандайдыр бир жасалма өңдөнүп кетет. Жеке пикирибизде Айтматовдун айкели мейли турган абалда, мейли отурган абалда болсун чыгармачылыгынын туу чокусуна жетип турган өмүр дабанын чагылдырып, кыргыздын бүгүнү менен эртеңин ойлогон түйшөлүү түйшүгүн тарткан образында берилсе, адабият алпынын таштагы элесин таанымак белек, ким билсин? Кандай болгон күндө дагы баш калаабызды бал-бал таштардын багына айландырууга чек коюуга мезгил жетип калды көрүнөт.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?