ru cs ba ky tt mk ky ky ky ky el ky ky ky ky el ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky hu ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky el ky ky ky ky ru krc ky ru
"Алиби", 16.12.08 - 6-бет: •
Жайыл райондук сот залынын ичи чымын учса угулчудай абалда эле. Демин ичине каткан эл. Алардын тынчсыздануусу көздөрүнөн чагылып турду. Ой баскан ошол адамдарга жан киргизе ушул үн угулду.
Ичимден эл катары эле "эми эмне болоор экен?"- деп ойлонуп алдым. Темир тор артындагы айыпкерлерди бир сыйра сыдыра карап өттүм. "Кимдин да болсо колунан адам өлтүрүү келет",-деген борбордо евангелизмди жайылтып жүргөн корей улутундагы айымдын сөзүн эстедим. Ал: "Адам кыйын кырдаалга тушугуп калганда, өзүн коргош үчүн деле адамды өлтүрүүгө барат. Анткени биз адамдар туулгандан күнөлүүбүз. Демек, күнөө жасай алабыз",-деген эле.
Темир тор ичинде: Рустам Иманалиев берки четте, ортодо Максат Базарбаев, анын сол тарабында Бахтияр Өмүрзаков отурду. Темир тор сыртында милиция кызматкерлеринин жанында Алымбек Абазбек уулу отурду. Алымбектин чачы өсүп кетиптир. Жашы жете элек ушул баланы эле эмес, темир тор артында отурган айыпкерлерди көрүп алда кандай ойго чөмүлөт экенсиң.
Атаганат, Жолдошбек уулу Эркиндин келинчеги Умсунай муңайган көздөрүнө арман ката, кокусунан аны жалт карап койгон адамдарга да "Чындык кайда? Жолдошумду ким өлтүрдү? Эми кантем?"-деген үнсүз суроону узаткансып, татына жүзү бозоруп, далайга-далайга тигилип калып жатты? Аяйсың. Жаш экенин. Тагдырын. "Ким күнөөлүү?"- деген суроо тынымсыз келет, кетет.
Алгач күбө Таджигүл Мусабаева сот залына чакырылды. Анын түшүнүк катын гезитибиздин өткөн сандарында толугу менен берген элек. Анда, үстүбүздөгү жылдын 2-июль күнү айыпкер Максат Базарбаев Кара-Балта шаарынын "50-лет Киргизии" көчөсүндө батирде жашаган тууганы Жолдошбек Базарбаевдин үйүнө барат…
- Максат кандай кийинип жүрдү эле?-деген М. Базарбаевдин жактоочусу Эркин Алымкуловдун суроосуна:
- Ак кийинип жүргөн,- деп жооп берди.
Ошондой эле Максаттын колу гипстелип жүргөнүн эсине алып, анын жаңы гана таңылганын айтып: "Бинт таза болчу",-деп жооп берди. Ошол күнү Таджигүл алар менен кечки тамакты ичип, бири-биринин уюлдук телефонунан ырларды көчүрүп, ал турсун телефондо сакталган сүрөттөрдү көргөн. Тактап айтканда, гезитибиздин өткөн санындагы Таджигүл Мусабаеванын түшүнүк катында кандай жазылса ошондой жооптор болду. Эркин Алымкуловдун(М. Базарбаевдин жактоочусу А. А.) берген суроолоруна токтолбостон жооп берип жаткан Таджигүлгө албетте, таң калгандар болбой койгон жок. "Жактоочу суроо берип, күбө жооп берип, башкача айтканда суроо-жооп менен гана чектелдиңиз",-деген пикирлер айтылды. Ал турсун айрымдары аны "үйрөтүлгөн тоту куштай" эле кабыл алышты. Жайыл районунун соту Урмат Чырмашев: "Кызык экен, а башка күндөр эсиңиздеби? Мисалы, 13-ноябрь дейли…"-деген суроо узатып калды. Бирок, мындай маанайдагы суроолорго ал: "Мен буга чейин жактоочу, тергөөчүлөр тараптан бир канча жолу суралгам. Ошондуктан 2-июль эсимде абдан жакшы калган",-деп жооп берди. Албетте, кимден болбосун кайсыл бир адамга же окуяга тийиштүү күндү "кандай, эмне болду эле?"- деп сураса, акыры ошол күнү эмне болгонун календарды караса да эстеп айтып бералат деп ойлойм. Ошондуктан, күбөнү жарга такаган суроолор ашыкча болгонсуп турду. Жогорудагы "суроо-жооп менен эле чектелди",-деген пикирлерди четке кагып, сот У. Чырмашев: "Кимде эмне суроо бар? Прокурор дагы суроо узатса болот",-деди.
Экинчи күбө Шадиев Каныбек. Айыпкер Рустам Иманалиевдин бир тууган жездеси. Ал быссымылда дегенде эле "эметип" баштады. Анын "Эмени эметип, эметкенде, мен эметтим"-деген сөздөрүнөн мурда дагы таптакыр эле сөзгө чоркок эмес, а акыл-эси ордундабы деген суроо туулду. Сот дагы, жактоочулар, прокурорлор, залдагы эл, айыпкерлер дагы анын "эмнени эметкенине" түшүнө албай башыбыз маң болду.
Түшүнүгүбүздө аны милициялар жолдон "күбө болуп бер" деп машинага салып алып, Жолдошбек уулу Эркин ок жеген жерге алып барышкан. Сот кайра-кайра суроону тактап берип жатып суй жыгылгансыды.
- Милициялар жаныңда жүргөн, биерден эмне кылдың эле, тиерден эмне кылдың эле? -дешип,-деди Каныбек Шадиев.
- Жанатан бери кантип атканы тууралуу сурап жатабыз. Шектүүлөр эмне деп айтты эле?
- Айтты. "Минттим-тигинттим",- деп.
- Машинада алып баратканда "тигинтип айт, минтип айт",-дегенин байкадыңызбы?
- Жок, эч кандай "көрсөтмө бер",- деп айтышпады.
- Чогуу бардыңызбы же эки бөлөк машинедеби?
- Өзүнчө машинеде бардым.
- Кысым көрсөткөнүн байкадыңызбы?
- Күбө катары суралганда эмне деп жаздыңыз?
- Тергөөчү жазып берип, кол койдуруп алышкан.
- Сиз протокол менен таанышкан жоксузбу?
- Башын окутуп туруп эле… калганын окуган жокмун.
- Кайниңиздин ушу ишке катыштыгы бар деп уктуңуз беле?
- Милициялар кармашкандан кийин, 8и болсо керек.
Сот "Күбөгө сурооңор барбы?"- деп айыпкерлерге кайрылганда, Бактыяр Өмүрзаков ордунан турду да мукактана, ыйын карек тереңине жашырып, кимгедир ызалуу, нааразы болгон үнү менен:
- Бизди алып барып көргөзгөн 4-5 жер эсиңиздеби? Мен ал жерди биринчи көрүшүм болчу. Сүрөткө тартып жатканда дагы менин шишик, көгөргөн бетим тараптан тартпай, сүрөттөрдү кайра кайра өчүрүп, кайра тартып жатканын билесизби?,-деди.
- Билем. Кайра өчүрүп кайра тартып жатышкан. Батарейка отуруп калса керек,- деди күбө. Ошондо залдан "Батарейка отуруп калса кайра күйбөйт да, келжиреген акмак го мобу",-деп алгандар да болбой койгон жок.
- Жезде, бизди өзүнчө алып кеткенде кулагымды каната катуу куурай менен чапканын билесизби? Мени "Минтип айт, тигинтип айт",- дегенине көңүл буруңузчу?
Бирок, Шадиев көпкө эмне айтаарын билбей туруп жооп берип жатты суроолорго:
- Үч-төрт жолу жаңылыштырып, улам бири-бирибизден алыс алып кетип жатты го?
Бактыярдын айтымында, 10 метр алыс аралыкта алып жүрүшкөн.
- Мен эч нерсе уккан жокмун,-деп жооп берди, "Эмне деп сүйлөшкөндөрүн уктуңузбу?"-деген соттун суроосуна.
- Кайра келип чогулдуңар да, ошондо эмне деп айтты?
- "Айт",-деп колунан тартты,-деди Шадиев. Ошондо залда эл арасынан бир келин "Ачык эле айтып салбайсыңбы. Урду, мажбурлады",-деп дегенде, сот ал аялды залдан чыгыртып жиберди. Зал ичи күбүр-шыбырга, нааразы болгон үндөргө, "мунун башы ордунда эмес", "коркок неме окшойт", "муну да уруп койгон го", "эмне деп эле келжиреп жатат" деген сөздөргө толуп кетти. "Тынч отургула, бул жерде концерт болбой эле",-деген соттун өктөм үнүнөн кайрадан зал тынчтана түштү.
- Ким айт деди?-деген суроого ансыз да ким бирөөдөн коркуп, артын качырып, кооптонуп, анын кесепетинен оңгулуктуу жооп бере албай, ар кайсынын башын айтып "тантып" турган Шадиев не деп сүйлөөрүн билбей кыйналып кетти. Ошондо, сот аны өзүнүн жанына чакырып алды дагы, колундагы сүрөттөрдү көрсөтүп, "Кимиси экенин көрсөтүп бере аласызбы?"-деди. Шадиев сүрөттөрдүн арасынан бир милиция кызматкерин колу менен "ушул болчу" деп көрсөттү.
- Бактыярдын бетиндеги тактарын көрдүңүз беле?-деген суроого:
- Жаагы шишип жүргөн,-деп араң жооп берди.
- Деги эле милициялар тараптан кысым көрсөтүү болду беле?-деп сурады сот.
- Анча деле кысым көрсөткөн жок болушу керек.
- Кандай түшүнсө болот, "болушу керек" дегениңизди. Кысым көрсөтүлгөнүн же көрсөтүлбөгөнүн конкреттүү айтсаңыз.
- Бактыярдын абалы кандай эле?
Башка эч кимде суроо болбогондуктан, Шадиев башын салып залдан чыгып баратканда, сот Урмат Чырмашев:
- Колдон келишинче жаап-жашырдыңыз,-деди арышынан көз кыры менен узата карап.
Максат Базарбаевдин адвокаты ага тиешелүү алибилерди соттун колуна тапшырды. Тактап айтканда, Максат Базарбаевдин 2-июль күнү саат 15тер чамасында Бишкектеги №4 шаардык ооруканада болгондогу справканы берип жатып, ушул справканы жазып берген врач Талант Сарымсаковду да кийинки сот процессине катышуусун камсыздап берүүсүн суранды. Ал турсун Максаттын рентгенге тартылган колунун "снимогун" да берди. Албетте, врач жабырланып келген адамды алгач каттодон өткөрүп, андан соң кандай жараат алгандыгы тууралуу маалымат жазуу үчүн аны сөзсүз түрдө рентгенге тартат эмеспи. Ошондой эле, Эркин Жолдошбек уулуна ок тийгенде жанында болгон напарниги Эсенди жана ошол окуяга күбө болушкан ата-бала Виницкийлерди да таап, алып келүүсүн соттон өтүндү. Сот Урмат Чырмашев прокурор Арстан Рыскуловго аты аталган адамдардын келээрки сотко келүүсүн камсыз кылуусун тапшырды. Кийинки соттук процесс 17-декабрга божомолдонду.
Эсиңиздерге сала кетсек, гезитибиздин № 4 санында "Мама, мени күнүгө сабап жатышат" жана №14 санында Капкандагы "калыстык" деген рубриканын алдында "Күнөөсүз күнөөлөнгөндөр" деген аталыштагы материалдар жарык көргөн эле. Анда Бактыяр Өмүрзаков, Алымбек Абазбек уулу, Рустам Иманалиев жана Максат Базарбаевдер уюшулган кылмыш тобу катары Жайыл райондук ички иштер бөлүмүнүн кылмышкерлерди издөө бөлүмчөсүнүн милициянын лейтенанты Эркин Жолдошбек уулунун өлүмүнө айыпкер делип, камакта жаткандыгы тууралуу жазылган. Жогорудагы сот иши ушуга байланыштуу.
Азырынча сот процесстери канча убакытка чейин созулаары, кимдер акталып, кимдер соттолоору белгисиз. Акыйкаттык болгон жерде адал иш да бааланат. Биздин күткөнүбүз деле чындык. Бизди ойго салган дагы бир нерсе Эркин Жолдошбек уулунун жанында болгон Эсендин ээн-эркин "эшикте" жүргөнү. Же эмне милиция кызматкери болсо эле ага мыйзам жокпу? Эмне үчүн аны тайраңдатып кое беришти? Же Жолдошбек уулунун өлүмүнө башкалар гана кириптер деген далилиңер барбы? Бар болсо анда эмне үчүн камактагы айыпкерлер зар какшап ыйлоодо. Балким, чындык алар тарапта болбосун? Балким, аларды сабап-уруп моюндарына алдырган деген билдирүүлөр чындык болуп жүрбөсүн? Балким, Эсенди уруп-сабабасаңар дагы, "чымчып" көрөөрсүздөр. Мүмкүн, чындыктын түйүнү анда жатпасын? Эмне үчүн ал эл алдына келип сот залында өз көрсөтмөсүн бере албайт? Деги эле Эсен орган тармагына ушунча ишеничке кирген опер беле? Эркин Жолдошбек уулунун өлүмүнүн табышмак түйүнүн ким чечет?
Коомдук пикир чечүүчү, маанилүү ролду ойнойт. А биздин өлкөдө тескерисинче, коомдук пикирди тебелеген жогору жактагылардын наадандыгы маанилүү. Эми биз сотттордон адилеттүлүктү, чындыкты гана күтөбүз.