hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ru ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ru ru ky ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ky ru ru ky ru ky ky ky ru ky so ky bg ky ru ky ky ru ru ru ru ru ky ru ru kk ky ru tt ky ky ru ky ru
"Фабула", 05.08.11 - 13-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Кереметтүү Соң-Көл жайлоосунда болуп өткөн Куйручук олуянын 145 жылдык мааракеси тууралуу коомчулукта дале болсо жакшы пикирлер айтылып, кызуу талкуу жүрүп жаткан учуру. Ал мааракени өткөзүүгө жумгалдыктар бир нече миллиондорду топтошуп, ар бир оюн-сынактарга бирден автоунаа, жалпысы 9 автоунаа сайылгандыгы эрдик катары элдин эсинде калары турган иш. Бирок элдин эсинде, кийинки урпактардын эсинде көбүрөөк эмне калат? Албетте, көөнөрбөй турган түбөлүктүү эмгек калат. Олуяга арналып жасалган, далай чоң эмгекти талап кылган андай эстеликтерден элибиз куру эмес. Атап айтсак, Куйручук олуя атабыздын басып өткөн жолун мыкты чагылдырган Эркалы Өскөналынын "Кудай сүйгөн Куйручук" аттуу көлөмдүү китеби, Гүлзада Абдалиеванын "Куйручук" аттуу чакан баян китеби жана албетте, Жыргал Рыспековдун Куйручуктун өз айылындагы музейинин алдына тургузган барандуу эстелиги. Ошондой эле Куйручуктун мааракесине арналып жасалган медаль, төш белги жана жалпы эле ММКларга жарыяланып жаткан материалдар.
Бүгүн биз китептин автору менен эстеликти тургузган мырзаны кепке тарттык.
"Бул китеп жерде калбай турган китеп болгонуна көзүм жетти…"
- Эркалы байке, айтсаңыз, "Кудай сүйгөн Куйручук" китебин канча жылда, кандай жагдайларда жаздыңыз?
- 1997-жылы орточо көлөмдө "Эй, бу Куйручук" деген китебим жарыкка чыккан. Бул китеп чыккандан кийин, Жумгалдын сөз баккан, күмүш ээк аксакалдары мага Куйручук атабыздын китепке кирбей калган бир топ окуяларын айтып беришти. Ошондон улам, Жумгалдын баш-аягын кыдырып, Куйручук жөнүндө терең билишкен илгерки карыяларды таап, алардын айткандарын топтоп баштадым. Китепти жазууга эч шашылган жокмун, мындайча айтканда, беш жыл башыма жазып, ичимен абдан бышырганга аракет кылдым. Андан кийин, улам жазып, улам жаратпай олтуруп, акыркы бир жарым жылда баса олтуруп жазып бүттүм. Чыгармачылыктын түйшүгү өтө татаал. Мисалы, эки кабат үйдү бир топ адам куруп бүтүрөт, баарылап атышып. Ал эми бул китепти жазууда сен өзүң гана жападан-жалгызсың, эч ким сага жардам бере албайт. Берген күндө да алардын жардамы купулуңа толушу кыйын нерсе. Былтыр март айында "Бийиктик" басмаканасына тапшырдым. Бирок каражаттын жоктугунан улам, бир топко басылбай турду. Мен бул китепти Куйручуктун мааракесине утурлап атайы жазган эмесмин, китептин чыгуусу өзүнөн-өзү мааракеге туш келип калды. Мааракени уюштургандар, Жумгалдын аттуу-баштуулары 600 беттен турган бул китепти мааракенин алдында 1000 нуска менен чыгарышып, Соң-Көлгө чакырылган конокторго чакыруу кагазы менен кошо бекер таратышты. Ал эми мага Жумгалдын кулуну Афтандил Кулбараков китептин калем акысы деп азаматтык кылып өз чөнтөгүнөн 100 миң сом берди. "Бийиктик" басмаканасы бул миң китептен тышкары келишим менен 500 китеп чыгарып беришкен, ал 500 китепти Соң-Көлдө мааракеде сатыкка койдук эле, бир күндө сатылып кетти. Азыр мага кайрылып китеп сурагандардын катары да арбып баратат…
- Олуя атабыз тууралуу Т. Сыдыкбеков, К. Бектенов, К. Осмоналиев баштаган жазуучуларыбыздын да жазгандары бар. Ушундан улам сурайын дегеним, эл оозунан жыйналгандан тышкары колдонгон адабияттар тууралуу да айта кетсеңиз?
- Ал жазуучулардын китептеринин баарын окуп чыктым. Бектенов аксакалдын жазган китебин, 60-жылдары эле кызыгуу менен окуганбыз. Бирок ал жазуучубуз ошол кездеги компартиянын саясатынан, мындайча айтканда, мерчемдүү дубалдарынан аша алган эмес. Ошондон улам, Куйручук атабыздын чар тараптуу талант экенин айкын көрсөтө албай, бай-манаптарга каршы күрөшүүчү адам катары көрсөткөн. Өзгөчө, олуялыгы тууралуу кеп козгой алган эмес. Албетте, ошентсе да бул китеп өз учурунда окумдуу китеп болгонун танбашыбыз керек. Сыдыкбеков менен Осмоналиевдин жазгандарынан Куйручук тууралуу китептин калыпка салынышы үчүн же окурмандарга жалпы түшүнүктүн пайда болушу үчүн азыноолак пайдаландым. Китептин аягына кайсыл окуя кайсы автордуку экендиги тууралуу түшүндүрмө маалымат берилди.
- Бул китеп жарыкка чыккандан бери, коомчулукта чоң кызыгууну жарата баштады. Бирок китептин болгону 1500 нуска менен чыгышы көптөрдүн ичин ачыштырып койду десек болот. Деги эле китепти мындан ары көбөйтүп бастыруу маселеси кандай болот?
- Мааракенин алдында өзүң "Кыргыз Туусу" гезитинин бир чыгарылышына жооптуу болуп Куйручук олуяга арнап чыгарбадыңбы. Мына ошол мамлекеттик гезитте кыргыздын аттуу-баштуу инсандары коомдук ишмер, окумуштуу, профессор Тилектеш Ишемкулов, белгилүү публицист Кален Сыдыкова, дасыккан журналист Эртабылды Аттокуровдор бул китепке жогорку бааларын беришкен экен. Андан тышкары маараке учурунда президент Р. Отунбаева, ЖКнын депутаты А. Жапаровдор да жакшы пикирлерин айтышты. Учурда да китеп тууралуу пикирлер айтылып жатат. Бул китеп жерде калбай турган китеп болгонуна көзүм жетти, ал тургай "эл ичи - өнөр кенчи" демекчи, Куйручук олуя тууралуу элге жете элек, бул китепке кирбей калган бир топ кызыктуу аңгеме-баяндары бар экен. Мына ошолорду да топтоп, дагы да көлөмдүү китеп кылып чыгарса болчудай экен. Бул үчүн, албетте, мен өзүм демөөрчүлөрдү издешим керек.
"Эң башкысы олуя атабыздын эстелиги туруп калды…"
- Жыргал мырза, Куйручуктун эстелигин тургузган адам катары эстелик тууралуу айтып берсеңиз?
- Олуя атабыздын урматына арналган ал иш-чараларды элибиз далайга чейин эстеп жүрөрү турган иш, бирок баарынан маанилүүсү кийинки муундарга асыл белек катары кала турган - олуя атабыздын элесин чагылдырып турган эстелик. Биз өзүбүз Куйручук олуя менен бир атадан, Медет даткадан тараган жакын туугандардан болобуз. Ошондон улам, Куйручук атабыздын эстелигин өзүм эле тургузууну колго алдым. Жасалыш тарыхын кыскача айтсак, Куйручуктун сүрөтүн мамлекеттик архивден барып издеп таппадым, сүрөтү эле эмес, ал архивде Куйручук тууралуу башка материалдар да жок экен. Тескерисинче, ал архивге материалдарды мен чогултуп бермей болдум. Айылдагы аксакалдардан сураштырып атып бир жакшы сүрөтүн таптык. Куйручук атабыздын бет түзүлүшү келишип өзү чыкты, компьютерге да салыштырып, компьютерден да төп чыкты. Ал эми бата берип, кыргыз кийимин кийип, кемер кур курчанып турган образы менин идеям. Эстелик илгерки атактуу инсандардын айкелин жасап жүргөн, Элмир деген скульптор жигиттин колунан чыкты.
- Эстеликтин материалы тууралуу айтып өтсөңүз?
- Кадимкидей эле эстеликтерди жасап жүргөн атайы курулуш бетонуна арматура ширетилип жасалды. Скульпторлор менен сүйлөштүк, кийинчерээк азыркы тургузулган эстеликтин бүт тулку боюн жез менен каптамай болдук. Азыр бул технология жаңы чыгып жаткандыгына байланыштуу, бизге келе элек экен. Жакынкы аралыкта бул ыкма биздин өлкөгө келет экен. Эстеликти жасагандар бул бетондон жасалган эстеликтин сынын жоготпой, бузулбай турушуна 100 жыл кепилдик беришти. Ал эми жогоруда айткандай, жез менен каптасак түбөлүктүү болот экен. Буйруса, айтылган жез менен келечекте каттатуу максатым бар. Скульпторлор өздөрүнүн айтуусуна караганда, олуя атабыздын бул эстелигин эч кыйналбай шар жасашыптыр. Себеби адатта кыйынчылык менен жасала турган бардык иштер шар кетиптир, мисалы, калыпка куйганда оңой менен адамдын колундагы бырыштар чогуу түшпөй, аны атайы "шлифовать" этишчү экен да, а Куйручук атабыздын колундагы бырыштары өзүндөй болуп чогуу түшүптүр. Бет калыбы да жылмакай боюнча түшүптүр, скульпторлор бир да жерин тийишкен эмес. Ошондой эле, тебетейин кийгизип жатканда да, кандайдыр бир сыр болду. Эстеликти тургузганда да, бир тургузган бойдон шар эле туруп калды. Негизи скульптордун айтымына караганда, көп учурда бир топ атактуу инсандардын жасалган эстеликтери түз турбай кулап, айтор, окшошпой ушундайлар көп болот экен. Андай учурда кан чыгарып мал союп, куран окутуп, анан коюшчу экен. Эстелигинин салмагы 4 тонна, бийиктиги 3 метр. Астындагы ташы менен 5 метр болду.
Көпчүлүгү: "Жыргал, бул эстеликти канчага жасаттың?" - деп сурап жатышат. Чындыгында канча каражат кеткени башкы маселе эмес, эң башкысы Куйручук атабыздын эстелигинин туруп калышы болду. Мен бул эстеликти үй-бүлөмдүн атынан чын ниетим менен жасаттым.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
- 2000-жылы бир Өмүрбегимди мамлекеттик тил кулаткан,
бир Өмүрбегимди мамлекеттик машина кулатты.
Эмдигиси эмне болор экен?..
Энергетика министрине көз салып койгула…
ЖЕКЕ КЫЗЫКЧЫЛЫКТАР КАГЫЛЫШЫ ШАЙЛООГО ДАЯР
"бармак басты көз кысты"
Атамбаев бригадир болсо, башкаларыбыз канттик?!
күнөөлүү делген Алтынбек Итибаевдин агасы:
"Өзү ЖКнын депутаты болсо антип ойду-тоону сүйлөп отурганы туура эмес…"
Бишкек шаарын Манас шаары деп өзгөртүүгө көз карашыңыз?
Айбек менен Арсен 4-орунда…