el en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky mn uz ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky ru
"Агым", 17.04.09 - 25-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Фатима Давлетова Тажикстандан качып келген кыргыздардын үй-бүлөсүнөн. Ал башынан өткөргөн төмөнкү окуяны көзүнө жаш алып айтып берип, ташбоор кишилердин кордугуна кейип отурду. Жаш экенине карабай өмүрүнүн тең жарымын азап-тозок менен өткөрүп, жарытылуу жакшылык деле көрбөптүр. Азыр Сокулук районундагы Төрткүл айылында ата-энеси менен бирге турат. Анда сөз ырааты менен болсун.
Алгач Тажикстандан Ошко көчүп келип, Ноокат районундагы Найман айылында жашап турдук. Ноокаттагы жашообуз өтө оор болду.
1998-жылы апам экөөбүз Казакстанга барып иштедик. Ишибиз жакшы болбой, тез эле кайра келдик. Анан апам үйдө калып, сиңдим экөөбүз дагы Казакстанга иштегени жөнөдүк. Жумуш өтө оор болгондуктан сиңдим чыдабады. Бирок оор болсо да акча керек болгондон кийин чыдап иштешибиз зарыл эле. Сиңдимди жөнөтүп жиберип, өзүм иштеп калдым. Апам-атам 2001-жылы Ошко көчүп келишти.
Казакстанда көрбөгөн кордукту көрүп, эптеп тыйын табууга жан үрөдүм. Казактар оор жумуштарды жасатып, дааратканага чейин тазалатышат эле. Же керээли-кечке баш көтөрбөй арык казчубуз. Бирок акчаны күнүмдүк тамагыбызга, жашаган квартирабызга кармап калдык деп төлөбөй коюшту.
Башында эч нерсе деле байкаган эмес элек. Биз Казакстанга барып автобустун ичинде отурганыбызда казактар келип, "кыргыздар, канча сом турасыңар?" деп сурап калды. Жыйырмага жакын кыргыз болчубуз. Ошол жерде жүрөгүм шуу дей түштү. Анан биз "эч кандай акчага сатылбайбыз, акы үчүн иштегени келдик" дедик. Жадагалса жолкиребизди да өзүбүз төлөгөнбүз. Көрсө, бизди алып баргандар ошол автобустун ичинде эле ар бирибизди арбын акчага сата беришкен экен. Казактар "биз силерди сатып алганбыз" деп акыбызды бербей койду.
Казакстанда күйөөсүз иштеген өтө эле коркунучтуу. Ошондуктан ноокаттык Абдиллабек аттуу балага турмушка чыктым. Болбосо казактар тийиштик кылат. Күйөөмдүн эч бир документи жок болчу. Акыры азап-тозокту баштан кечирип, экөөбүз Кыргызстанга келдик. Какаганга муштаган болуп, Абдиллабек көп ичет эле. Анын түрүн көргөн апам "бул сени багалбайт, үй-бүлө жөнүндө ойлой турган кебетеси жок" деп, акыры экөөбүз ажырашып кеттик. 2002-жылы Казакстандан келгенден кийин нан жаап сатып тиричилик кылдык. Өзүбүз квартирада жашайбыз. Ошондой күндөрдүн биринде кара-балталык бирөө мени алакачып кетти. Өзү Мургабдан келген кыргыз. Бирок бир жыл болсо да ата-энемдин алдына келишпеди. Күйөөм ойнош күтүп алып, мени таштап койду. Анан мен ал жерден да баса бердим. Ал артымдан келгенде көнбөй койдум. Ошентип, 2005-жылга чейин апамдар менен чогуу турдум. Бишкекте жашаган Ниязбек аттуу кишинин жерин ижарага алып иштетип жүрдүк. 2005-жылы Абдраим деген киши менен тааныштым. Ал киши "Көлгө барсаң баары жакшы болот" деп убаданы мол берген. "Көлдө жашоо жакшы, турмушка чыгасың, келин кылып алабыз" деп акыры ага да көндүрдү. Тийе турган күйөөм менден 15 жаш улуу экен. Аты - Анвар. Мен "үй-бүлө курууну кааласа, кадырыма жетсе макулмун" дедим. "Жашап кетсеңер жер бөлүп беребиз, үйлүү да болосуң" дешкен. Анан апамдар бир кой союп, никебизди кыйып узатышты. Бир жыл жашагандан кийин кыздуу болдук. Бирок эч бир жакшылыктын жышааны байкалбады. Керээли-кечке кайнагамдын жумушун кылабыз. Күйөөмдүн жакын тууганы ошол. Анан мен күйөөмө "ушинтип эле жашап жүрө беребизби, колубузга акча кармабасак же эл катары кийинбесек, тагдырыбыз кандай болот?" десем, ал "менин курсагым ток, кийимим бүтүн болсо болду" деп кол шилтеп койду. Ошентип төрт жыл жашап, алардын кызматын кылдым. Бирок өзүбүзгө үй беришпеди. Ошондо алар мени кул катары кармап жүргөндөрүнө көзүм жетти. Кайнагамдар кары кишилер, шаарда балдары бар. Кокус абысыным экөө жаза тайып кетишсе, шаардагы балдары келип жерди, тамды сатып, күйөөм экөөбүз көчөдө каларыбыз анык эле. Мен аларды кайнага, абысын дебестен, ата-апа деп кайрылчумун.
Кызыктын баары беш жылдан кийин башталды. Беш жыл кул болгонум аз келгенсип, колума келишим кагазын карматышты. Аны окусам, мен алардын колунда дагы он жыл иштешим керек экен. Ага чейин сабаса да, тилдесе да унчукпашым керек. Анан он жылдан кийин экинчи там катары аталган жеркепе сыяктуу үйгө ээ болот экемин. Мен күйөөмө "качанга чейин кор болобуз. Беш жыл бою көрбөгөн азапты көрүп, кул катары иштедик. Мен ден соолугумдан ажырадым, Андан көрө эл катары Россияга барып эки жыл иштесек, там сатып алабыз" деп жалдырадым. Ал дагы эле адатынча унчукпайт. Көрсө, ал мендей кулга эл көзүнө күйөө болуп эле жүрүптүр. Мен алардын колунда эмне деген гана жумуштарды жасабадым. Жадагалса машиненин үстүнө чыгып беденин таңгактарын жыйчумун. Отун араалап, аларды тизип, короо-жайды тазалачумун. Ыйлап-сыктасам болушпады, акыры ооруп, удаасы менен эки күн жатып калдым. Анда да карап коюшпады. Азыр да бөйрөгүм ооруйт. Анан аларга доктурга көрсөткүлө дедим. Алар "доктурга акчабыз жок" деп коюшуп кемпир-чал эс алганы курортко кетип калышты. Же ата-энем жакын болсо бир жөн. Бирок алардын колунда да эч нерсе жок. Өздөрү араң жашайт. Биз 11 биртууганбыз. Сегиз кыз, үч эркек. Ошентип беш жылдык иштеген акыма сокур тыйын карматышпай жолго салганы калышты. Болбосо төрт гектар жерге отургузулган алманын түбүн казып, чөбүн оруп, үй кызматын кылчумун. Ата-энемди көргөнү Көлдөн бир жылда бир жолу келчүмүн. Колума болгону эки миң сом берип, күйөөңө, өзүңө, кызыңа кийим ал дешет. Ойлоп көрсөңүз, жолкире да ошонун ичинде.
Эми колуңдан келгенин кылып ал дегендей, беш жыл иштетип алып жолго салышты. Азыр мен бирөөнүн айтуусу менен түз эле силердин редакцияга келдим. Эгер мындай иштерге тиешеси бар өкмөттүн кишилери мага кайрылып, беш жылдык акымды алып бергенге жардам беришсе ыраазы болор элем.
Гүлзина кутудагы акыркы чылымды күйгүзүп, үч-төрт ирет буркурата соруп, башка сүйлөгүсү келбей жеңесине айтып жаткан аңгемесин токтотту. Ичинен кыйналганы өңүнөн байкалып, өткөн азаптуу күндөрү азыр болуп жаткандай эч нерсеге көңүлү чаппай жатып алгысы келди. Сырга Гүлзинанын аңгемесин уккусу келсе да, анын түрүн көрүп башка эч нерсе сурабады. Гүлзина сөздү кайрадан өзү баштады.
- Бектургандан аялы канча жаш кичүү?
- Жок, шаардык. Сен кеткенден кийин Бектурган аябай кыйналды. Эки жылдай үйдө отуруп, анан шаардан жумуш тапты. Кудай жалгап жумушу жакшы болуп, тамыңарды жаңыртты. Айтурган экөө эки жылдай сүйлөшүп жүрүп баш кошушту. Биз сени келбейт деп ойлогонбуз… Сен таарынба, кызыке, Айтурган эстүү келин болду. Балдарыңа жакшы карады. Жадагалса силердин да кызыңармын деп атамдардыкына да келип турат.
- Мен бул жерден кетишим керек. Бектурган айткандай, балдардын жүрөгүн оорутпай кетип калганым оң болор.
- Эми мага баары бир жеңе, силерден санаам тынч, Россияга болбосо да, шаарга барып баш калкаласамбы дейм.
Бул учурда Бектурган да көпкө ойлонду. Гүлзинанын кыйынчылык көрүп, азап тартканы байкалып турат. Эмне болсо да балдарынын апасы, көзүн ачып көргөн жубайы. Экөө жаштайынан бир көчөдө чоңоюшту. Гүлзина Россияга кеткенде Бектурган жинди болуп кете жаздады. Кээ күндөрү сагынычтан жалгыздыкта ыйлап да алчу. Бирок убакыт адамдын сезимин өзгөртүп, жүрөктүн ар кандай дартына даба болорун Бектурган кийин түшүндү. Жыл өткөн сайын Гүлзинаны сагынбай, тескерисинче, жек көрө баштаган.
Оңдой берди болуп шаардагы курсташтары фирмадан жумуш таап беришти. Кийинчерээк өз алдынча үйлөрдү капиталдык ремонттон өткөрчү бригада түзүп, кирешени жакшы таба баштады. Бектурган мурда эле ушинтип иштебегенине көп өкүнчү. Эгер бүлөсүнүн кем карчын ойдогудай толуктап турганда, Гүлзина да кетпейт болчу. Бул жагынан өзүн да күнөөлүү сезет. Ошентип жүрүп кол алдында бухгалтер болуп иштеп жүргөн Айтурганга көзү түштү. Күйөөгө чыгып, бир жылга жетпей ажырашып кеткенин жакшы билчү. Кызы Гүлмира шаарда окугандыктан, атасынын иштеген жерине бат-бат келип турат. Гүлзина кеткенден кийин Гүлмира да Белек сыяктуу апасын сагынып көпкө чейин куса болуп жүрдү. Апам жакында мага куурчак алып келет деген ишеним менен оюнга алаксып, апасынын келеринен күдөр үзбөдү. Бирок убакыт өткөн сайын качандыр бир кезде жакшы адамга жолуккан сыяктуу апасына болгон сезими унутулуп баратты…
Акыркы кезде Гүлмира менен Айтургандын өтө ынак мамиледе жүргөнүн Бектурган сезе баштады. Бир жолу Гүлмиранын класс жетекчиси "март майрамына апаңарды чакыргыла, баарыбыз чогуу майрамдайбыз" деп айтканынан, Гүлмира эмне кыларын билбей түз эле Айтурганга келди. "Менин апам жок эмеспи, мага апа болуп мектепке барып бериңиз" деп балалык жүрөгү менен айтканы сай сөөгүн сыздатып жиберди. Ошол жерде кызды кучагына кысып, мээримин төгүп, ага апа болгусу келди. Бирок араң карманды. Гүлмиранын сөзү Айтургандын көзүнө жаш кылгыртканы менен анысын кызга байкатпады.
- Макул, - деди ал, - мен сенин мамаң болуп мектебиңе барам.
Айтурган сөзүнө туруп, Гүлмиранын мектебине барды. Гүлмира Айтурган келеби же келбейби деп мектептин алдында күтүп турган экен. Анын келатканын көрүп, кубанганынан ага карай кучак жайып чуркаганын өзү сезбеди.
- Сиз "апасы Россияга кеткен" деп эжейиме айтпай эле коюңуз, макулбу?
- Эжейиң билип койсочу? Апасы Россияда иштеп жүрөт, мен эжеси болом деп айтайын, билип калышса экөөбүз тең уят болобуз.
Гүлмира макул болду. Мектепте Айтурганды эч ким деле сураган жок. Майрам аяктагандан кийин экөө кол кармашып келатканын Бектурган көрүп калды. Кызына апасы жетишпей жатканын ошондо билди. Эртең эле бой жетип чоңоет. Кыз бала үчүн атадан да апа тарбиясы маанилүү.
Ошол күндөрү Бектургандын бригадасы төрт кабаттуу офистин ремонтун бүткөрүп жатышкан. Анын ээси чет өлкөлүк компания болгондуктан, акысын өтө көп төлөп берүүгө макул болуп келишим түзүшкөн. Бектурган акчаны бригада мүчөлөрүнө адилет бөлүштүрдү. Буга баары ыраазы болуп, тоого чыгып майрамдоону чечишти. Бригадада Бектургандан башкасы жаш балдар болгондуктан сүйгөн кыздарын алып келишип, эки-экиден бөлүнүп кетишти. Казан-аяк Бектурган менен Айтурганга калды…
- Кел, - деди Бектурган боор кууруп келген Айтурганга, - ким жакшы иштесе жакшы эс алат дейт. Тиги ичимдиктердин өзүңө жакканын ач. Мен мобу аракты ичем. Кечээ чет өлкөлүктөр беришти. (Айтурган Бектурганга байке деп кайрылчу.)
- Байке, мен деле сиз ичкен арактан ичем.
Экөө бирден ичкенден кийин Бектурган чыныларды дагы толтурду.
- Байке, Гүлмираны да ээрчитип алсак болмок экен…
- Окуудан алагды болот дедим.
Бектурган көптөн бери сыртка чыгарбаган катылуу сезимин айткысы келди. Европадан келген арак жарымдап калганда болгон кайратын жыйнап, Айтурганга тике карады:
- Айтурган, турмуш көргөн эстүү жансың. Мага турмушка чык. Экөөбүз баш кошолу. Аялсыз жашагандан жададым. Ишенсең канча жылдан бери аялга жолой элекмин.
Айтурган бул сөздү акыр бир угарын астыртан туюп жүргөн болчу. Сүйүү деген ооруга ал да кабылган. Сүйгөндө да өрттөй жанып, кең аалам көзүнө көрүнбөй, эртели-кеч көз алдынан ошол жигит кетпей, ал үчүн жүрөгүн сууруп берүүгө даяр болчу. Бирок, аттиң арман деген сөз тегин жерден чыкпаса керек. Ак никелүү тою болгондун эртеси Кубанычтын мурда да үйлөнүп, андан бир баласы бар экенин кайненесинен укканда, бармагын кырча тиштеди…