kk fr ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky uk ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt ky ky ky ky mrj ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru mr ky ru ky ky ru ru ru ru ru ru lez ru ky tt ky ru ky ru ru bg ky ky ru ky ru ru ru ru ky ru kk ru ky ru de ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru
"Асман пресс", 20.01.11 - 11-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Кыргыз элинин залкар инсандарынын бири, Кыргыз эл артисти маркум Болот Бейшеналиевдин ысымы кыргыз маданиятынын тарыхында алтын тамгалар менен жазылып калды. Анын ысымы кыргыз киносунда гана эмес, жалпы Советтик киноматографияда да ар дайым зор сыймыктануу менен эскерилет. Анткени, Болот Бейшеналиев эмгектин аркасында "Кыргызфильм", "Мосфильм", "Өзбекфильм", "Казакфильм", "Тажикфильм" жана башка көптөгөн киностудияларда жүздөгөн образдарды жараткан. Биз ушундай таланттарды унутпай, эскерип, эстеп туруш максатын көздөдүк. Улуу инсандын өмүр таржымалын чагылдырган "Тагдыр жана тасма" аттуу китептин автору Данияр Исанов менен жолугушуп, баарлаштык.
- Данияр мырза, бул китепти Болот Бейшеналиев көзү тирүүсүндө көрүп калдыбы?
- Болот агай бул китептин жарыкка чыкканын көргөнгө үлгүрбөй калды. Көзү өткөндөн кийин төрт айга жетпей китеп жарыкка чыкты. Бирок, кол жазмамды толугу менен окуп калды. Кыскасы Сүймөнкул Чокморов, Советбек Жумадылов, Болот Бейшеналиев өңдүү адамдардын өмүр жолдоруна кызыгып жүрчүмүн. Кийин студенттик жылдардын биринде Болот Бейшеналиевди көчөдөн көрүп калып, башыма бир ой келген. Эгер китеп жазсам алгачкы эмгегимди ушул кишиден баштайм деген. Анткени, анын тагдыр жолу башкалардан өзгөчөлөнгөн инсан экенин угуп-окуп жүрчүмүн. Ошентип 2001-жылы жакындан таанышып, сырдаштык. Анын турмуштан алган соккуларын, жеңиштерин угуп олтурсаң абдан кызык.
- Болот Бейшеналиев кыргыз киносунда гана эмес көптөгөн киностудияларда да эмгектенген эмеспи, сөздү ушундан баштасак?
- Бул кишинин он алты жылдык өмүрү Москвада калган. Вячеслав Тихонов, Никита Михалков, Юрий Никулин сыяктуу орустун атактуу актерлору менен жакындан сырдашып, алар менен достук мамиледе болгон. Болот агай бул жактагыга караганда Россияда аябай баркталат го дейм. Өмүрүнүн жарымынан көбүн самолет ичинде өткөргөн. Венгрия, Чехославакия, Германиянын кинолорунда катышкан. Бир жылда сегиз же онго чукул киного тартылыштын өзү канчалаган мээнетти талап кылат.
- Сиздин оюңузча, Болот Бейшеналиевдин жасаган эмгегин биз убагында баалай алдыкпы?
- Союз тараган соң 1991-жылы өз өлкөсүнө кайтып келди. Өзүңөр билесиңер Союз тарап, искусство эле эмес бардык тармакта катаал шарттар түзүлүп, экономика алсырап турган. Кинолор мурдагыдай тартылбай калды. Улуттук Академиялык драма театрына жумушка да кабыл алышпай койгон жайы бар. Анан аргасыз Жаштар театрында иштеди. Илгеркидей чоң-чоң ролдорду аткарууну кааласа да майда барат эпизоддордо катышып жүрдү. Мекенине кайтып келген кишиге албетте, бул көрүнүш абдан катуу тийди. Акыры бир топ мезгил өтүп, анан мамлекет үйсүз жүргөн Болот агайга үй да беришти, наам да беришти.
- Кыргыз элинин жаркын таланттарынын бири Таттыбүбү Турсунбаева менен Болот агай экөөнүн ортосундагы махабат эл оозунда аңыз кеп болуп айтыла калып жүрөт?
- Алгач "Ак Мөөр" фильминде экөө кандайча тартылышып калганынан айтып берейин. Белгилүү кинорежиссер Мелис Убукеев фольклорго өтө терең маани берген адам болгон. Элдик чыгармаларды киного айлантыш максатында "Кыз Жибек" дастанынын сценарийин жазып казактарга барат. Кыз Жибекти Таттыбүбү, ал эми Төлөгөндү Болот Бейшеналиев аткармак болот. Казактар "биздин чыгармага кыргыздар ээлик кылганы жатат" деп каршы болушат. Буга капа болгон режиссер Мелис Убукеев өзүбүздүн чыгармаларга кайрылып, "Ак Мөөр" дастанынын сценарийин жазат да, башкы ролдорду Болот менен Таттыбүбү аткарып чыгат. Чындап эле ал ролдор экөөнө төп келишкен. Анын үстүнө экөө тең мыкты деңгээлде ойной алышкан. Ак Мөөр десек Таттыбүбү, жылкычы Болот десек Болот Бейшеналиевдин элеси тартылат. Ал эми экөөнүн ортосундагы тунук махабат Ташкентте окуп жүрүшкөн кезинде эле башталган. Тилекке каршы, турмушта ар кандай бурулуштар боло берет тура. Экөө бири-бирине жетпей калышкан. Бирок, экөөнүн сүйүүсү өмүрлөрү өткүчө көкүрөктөрүндө сакталып калды. Таттыбүбүгө арнап жазган бир топ ырларын Болот агайдын өз оозунан угуп калдым.
- Болот агай туурасында ар кандай кептер айтылып жүрөт, өмүрүнүн акырында ичип кетиптир деген. Ушул чынбы?
- Карандай калп. Бул эл көзүндө жүргөн адамдарды ээрчип жүрчү катардагы ушактардын бири. Ал кишинин намыс-көйлүүлүгүн, кайраттуулугун баалайм. Андан тышкары мырза мүнөз адам болчу. Эми эл катары ичсе ичкен чыгаар, бирок көчөдө темселеп калыптыр деген болбогон сөз. Анын дагы бир мыкты сапаты калп айтпаган, баео мүнөз, эч качан бирөө жарымга жагынып, кошоматка кой сойбогон асыл адам эле.
- Анын тагдыр жолу кызыктуу дедиңиз, бирди-жарымын эскере кетсеңиз?
- 1967-жылдын жай айларында Венгриянын "Мафильм" киностудиясында "Жылдыздар жана аскерлер" фильминде Чыңгыз деген азиаттын ролун аткарып калат. Күндөрдүн биринде Балотон деген көлдүн жээгинде өз кесиптештери менен эс алып олтурушкан болот. Ал тасмадагы Америкалык продюсер Болот агайга:- "Сиз ат чапканды билесизби? - деп сурайт. Болот ага "кыргыз баласы ат үстүндө төрөлүп, ат үстүндө торолот" деп жооп узатат. Америкалык продюсер:- "Анда мен келээрки жылы Москвага келип, сизди Америкага Голливудка алып кетем. Жаңы тартыла турган кинодо башкы каарман индеецтин ролун аткарасыз!" - дейт. Кийинки жылы Беларусияда бир кинодо тартылып жүрүп, июнь айында келет. Келсе, алдынан орус кесиптештери чыгып:-Болот, сен кайда жүрөсүң? Голливуддан бир продюсер келип, сени аябай күттү. Анан биздин директорго кирип, сени сураса жибербейм дептир. Айласы түгөнүп, Болот үчүн 1 миллион доллар төлөйм десе да көнбөй койду деген экен. Ошол жерден ачуусу менен директорго кыйкырып кирип ыйлагам деп өкүнчү. 1970-жылдардын орто ченинде "Тажикфильмде" кинодо тартылып жаткан маалда ат чаптырып баратып бир колу менен салмагы оор узун мылтыкты бир айлантып атканда, режиссер Ниточкин менин ал сценарийден тыш ойлоп тапкан ыкмама абдан суктанып, кийинки жылы тарта турган фильминдеги башкы ролду сунуш кылган. Айтылгандай эле бир жыл өткөн соң адам чыдагыс суукта Тундрага барып "Киттер кайтканда", андан кийин "Ак шаман" фильмдеринде башкы ролдорду жаратат. Болот Бейшеналиев чыныгы талант эле. Биз анын талантын баалай албай калдык.
Израилдин балдарындай эле кыргыздар да койдун жамбашындагы тарамышын жебейт жана эч кимге тамак катары да беришпейт. Кыргыздар тамак катары көп деген эттүү, майлуу, тарамышы бар устукандарды жана ич эттерди конокторго тартышат. Чети элдиктерге тамак катары пайдаланууга жарабагандай сезилгени менен бирок ушул эле учурда алар эч качан жамбаштын тарамышы менен тартпайт. Кыргыздар Куран окуганда аракты жана бычакты алып коюшат. О.э. бычакты белек кылбайт жана башка кишиге эч качан бычакты кезешпейт. Койдун жамбашындагы тарамышты бычак тийгизбей тиш менен чыгарып алышат. Эмнеге? Кудайдын колу тийген ыйык бөлүк эмеспи?
Он эки уул жана он эки бөлө
Жакшы көргөн аялы Рахила дагы эки бала Жусуп (Иосиф) менен Бенжеминди төрөгөнгө чейин Жакыб он балалуу болгон. Бул эки кичүү балдары Жакыбдын жакшы көргөн балдары сыяктанат. Библия он улуу балдарын алдамчы, көралбас, ичи тар бейбаш адам кылып көрсөтөт. "Манас" эпосунда да Тоораттагы он бейбашка окшош он каарман бар. Жакыптын эки аялынын эмес, алыскы жердеги эки агасынын он эки баласы болгон. Орозду агасы он балалуу болгон, баардыгы тең алдамчы, бейбаш. Орозду менен анын он баласы Жакыпка өзгөчө жакшы мамиле кылып, бир тууган агасы Байдын жанында жашашкан. Байдын эки баласы Бакай жана Тайлак - "кичүү жана жакшы балдар". Бул тың, жаш балдар атасынын малын карап, түшүмүн жыйнап жардам беришет, бирок эч кандай киреше көрүшпөйт. Анткени, Ороздунун он бейбаш баласы Байдын тапканын алып коюшат:
Ороз уулу ээ кылбайт,
Эки баянда тең ушул таңгалыштуу үзүндү сакталат. Библиялык текстте Жакыбдын он улуу уулу Жусупту ушунчалык жек көрүп, жыйынтыгында аны өлтүрөлү деп чечишкени көрсөтүлөт. Акырында Жусупту саталы деген чечимге келишет, анткени ошол эле учурда акчалай пайда табууну ойлошот. Библиянын кийинки үзүндүсүндө бир курсактан чыккан биртуугандардын "Экөө онуна каршы" турган аракет көрсөтөт:
"... Жусуп өз бир туугандарынын артынан кетип, аларды Дофандан тапты. Алар аны алыстан көрүп, аларга жакындап келгенге чейин аны өлтүрүү жолун ойлонушту. Бири-бирине айтышты: мына, түшкөргүч келатат, жүргүлө өлтүрөлү эми, аны бир орго таштайбыз, анан бир жырткыч жеп кетти деп айтабыз; Ошондо көрөбүз анын түшүнөн эмне чыгарын… Жусуп өз биртуугандарына келгенде, анын үстүндөгү ар түрдүү түстүү чапанын чечип алышты, анан өзүн орго ташташты;.. ошондо алар кербенди көрүштү… Жөөт (Иуда) өзүнүн бир туугандарына айтты: биртууганыбызды өлтүрүп, канын бекиткенде эмне пайда? Жүргүлө Ишмайылдыктарга сатабыз, биздин колубуз булганбасын, ал биздин каныбыз жана биртууганыбыз эмеспи..."
Жакыб пайгамбар баласынын өлгөндүгүн укканда анын "өлүмүнө" кайгырды, анан бүт аракетин кичүү иниси Бенжеминди өлүмдөн алып калууга жумшады. Жусуптун он биртууганы Мисирге нан сатып алыш үчүн келишти, Жусуптун иниси Бенжеминди, Жакыб бул бир туугандары менен жөнөткөн жок:
"Уулум силер менен барбайт, анткени агасы өлүп, өзү жалгыз калды. Эгерде силер бараткан жолдо бул да кырсыкка учураса, ак баскан башыма кайгы кошуп, өлгөндөр жаткан жайга жибересиңер."
Жакып дагы Жакыб дагы "Баардыгынан бийик Кудайга" сыйынышат, экөөнү тең Кожо-Кыдыр колдогондугу жогоруда айтылган. Саякбай Каралаевдин айтуусу боюнча киришүү төмөндөгүчө башталат:
"Түп атасы Түгөл кан.,
Башкы атасы баары кан.,
Түнөп өткөн жерине .,
Бул баяндоолордо түп аталарды бир гана Кыдыр колдобостон, алардын уктаган жерлери да мазарга айландырылат:
"Таң эртеде Жакыб туруп, башынын алдына койгон ташты алды, аны эстелик катары коюп, үстүнө зайтун майын куйду..."
кыргыз тилиндеги гезит "Асман пресс"
email • архив • редакция
Ниязалы Арипов, Теология илимдеринин доктору, КМДБнын окуу бөлүмүнүн башчысы:
"Кыргызстанда 2 миңден ашык мечит бар"
Надира Нарматова, ЖК депутаты:
"Намаз окуганды милдет кылбаш керек"
Башка өлкөдөн бакыт издеп
Токтогул рысалиев, опера ырчысы:
"Кыргыз элинен эмне алам эмес, эмне берем дешсе"
19 жылдан кийин тирилген адам
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?