hu ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ba ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru mn ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru uk ky ky bg ru ky ru ba ru ru tt myv ru ky ky ru kk ru ky ru mn ru ky ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Бул да биздин тарых
(Казат Акматов. "Окуялар, адамдар" (Миң бир күн) Бишкек-1998.)
- Урматтуу Казат Акматович, урматтуу "Кыргызстан" демократиялык кыймылынын мүчөлөрү. Мен КГБнын жетекчиси катары сиздерге атайын кайрылуу жасагым келет. Биз, Кыргызстандын граждандары, мейли рядовой, мейли ким бололу, бардыгыбыз бир гана өзүбүздүн Президентибиз Акаевди колдоп, ошонун көрсөтмөсүн аткарууга тийишпиз. Москвада болуп жаткан окуя законсуз деп эсептейм...
Биз жапырт оозубузду ачып калдык...
Саат үчтөн өтө бере Э.Карабаев мага телефон чалып, тезинен кеңешмеге чакырды. Барсам текши баары чогулуптур.
- Урматтуу Советтин мүчөлөрү,-деп баштады А.Акаев, бир уюштуруу маселесин чечип алалы. Өзүңүздөргө белгилүү - айрым бир себептерге байланыштуу мен Президент катары КГБнын башчысы жолдош Асанкулов менен иштеше албаймын. Ал кишини иштен бошотуу боюнча Указга азыр кол коюшум керек.
Ушуну айтып А. Акаев пауза жасады. Отургандардан эмне сөз чыгат деди окшойт. Байкасам эч ким унчукчудай эмес.
- Анда эмесе менде сөз бар, -дедим. -Урматтуу мырзалар. Жарым саат мурда эле генерал Асанкулов биздин штабдын мүчөлөрү менен жолугушуп өз оюн ачык айтты. Анда жолдош генерал Москвадагы окуяларды законсуз деп, бардыгыбызды республикабыздын президентинин көргөзмөсүн аткарууга үндөдү. Муну эске албасак болбойт ко.
- Чын эле ошондой болдубу? - деп А. Акаев ордунан тура жаздады.
- Дал ошондой, -дедим мен камырабай.
- Анда эмесе жолдош генерал штабга барганда дагы бир жүзүн көргөзүптүр! Бул адам азыр эле Ж.Аманбаев чогулткан кеңешмеден келип отурат. Коммунисттер бийликти алууга даярбыз деп Москвага -ЦК КПССка рапорт беришти. Алардын ичинде генерал Асанкулов да бар. Мен иштеше албайм!
- Аскар Акаевич, -деп Асанкулов ошондо анан сестенип ордунан тура калды. -Мен көптү көргөн кишимин...ар кандай саясий окуялар боло берет... бирок менин жашым жетти пенсияга. Өз ыктыярым менен кетирип койсоңуз... эч кандай зыяным жок... Москва эмне айтса ошону жасайбыз... биз союздук ведомство эмеспизби.
- Андай болсо жазыңыз арызыңызды!
Акаев ушул жерден абдан чечкиндүү айтты, бирок баары бир, кийин ойлосом жумшактык кылыптыр. Рас, Ж.Асанкулов жанагыдай бир күндө үч кубулган жүрүш-турушта болгону чын болсо, анда Президент "өз ыктыяры менен" дегенге көнбөсө болмок. Анткени мамлекеттик бийлик тарабынан ар бир жетекчинин кылган иши же жүрүш-турушу өз убагында туура баасын албаса, демек ал кылмыш кайрадан кайталана берүүгө жол ачат.
Ж.Асанкулов аксакал дароо отура калып, арыз жаза салды да ошол жерден кутулуп чыгып кетти.
19-август күнү кечинде Президенттин кайрылуусу берилди. Кайрылууда Президент өзү айткандай ГКЧПны "ак дагы, көк дагы" дебестен, тим гана элди-журтту тынччылыкка, сабырдуулукка чакырган.
... Сатыбалды Жээнбеков ГКЧП күндөрүндө кадимки баатырдыкты көрсөткөн жигит. Кошуна өлкөлөрдүн телеберүүлөрү 19-20-21-августтарда ГКЧПнын билдирүүлөрүн гана берип туруп албадыбы. Казак, өзбек телеберүүсү ал түгүл 20-августтагы Ельциндин Москвадагы аянтта танк үстүнө чыгып путчисттерге каршы сокку урган мезгилин да бербептир. Ошолордун бардыгын коңшу мамлекет элдери керт башын тобокелге салып, бардык чындыкты тайманбастан ачык айтып турган кыргыз телеберүүсүнөн көрүп, ГКЧПнын кимдер экенин түшүнүшкөн".
Бишкектеги ошондогу жагдай ушундай болгон экен. Ал эми ГКЧПнын чордону Москвада бул төңкөрүш кандайча уюштурулуп, кандайча "Быкы-Чыкыга" айланды эле?
1991-жылы 19-августтагы ГКЧП СССРдин ыдырашын ого бетер тездетип, Горбачев менен Ельциндин дээрлик 6 жылга созулган бийлик талашуусун жыйынтыктаган. Ыдырап бараткан СССРди сактап калуу үчүн 1991-ж. 17-мартта референдум өтүп, "СССРди жаңыланган федерация түрүндө сактап калалыбы?" деген суроого элдин көпчүлүгү "ооба" деп жооп беришкен. Бир айдан кийин, 23-апрелде болсо Горбачев СССРден чыкпайбыз деген 9 республиканын жетекчилери менен Ново-Огарева дачасында жаңы келишимдин долбоорун түзүп баштап, бирок аягына чыкпай, августтун аягында, Горбачев отпускадан келгенден кийин келишимге кол коёбуз деп тарашат. Бирок, ага жетпей ортодо 19-август күнү төңкөрүш чыгып кетип отурбайбы...
Төңкөрүштүн чыгыш себебин Горбачев КГБ төрагасы Крючковдон көрөт. Себеби, Ново-Огареводогу жолугушууда Горбачев, Ельцин, Назарбаев союздук жаңы келишимге кол коюлгандан кийин жаңыланган СССРдин президенти жана өкмөт башчысы ким болорун талкуулашат. Ельцин Горбачевду президенттикке сунуш кылат. Өкмөт башчылыгына Назарбаевди коё турган болушат. Коргоо министри Язов жана КГБ төрагасы Крючковду пенсияга жөнөтүү жөнүндө да сөз болот. Үчөөнүн жолугушуу бөлмөсүн КГБнын 9-башкармалыгынын начальниги Плеханов даярдаттырган экен. Сыягы сүйлөшүүлөрдүн мазмунун уккан Крючков төңкөрүш уюштуруунун баштоочусу болгон окшойт. Горбачев, Назарбаев үчөөсүнүн эч ким уккан жок деп сүйлөшкөн сөздөрүнүн жазылган текстин Ельцин көргөнүн кийин жазып чыкпадыбы.
18-август күнү төңкөрүшчүлөр Горбачевду бийликтен алабыз деген ой менен Крымга, Фороско учуп барышат. Бирок, Горбачев документтерге кол коюудан баш тартат. Документке айла жок вице-президент Янаев, өкмөт башчы Павлов жана коргонуу Кеңешинин төрага орун басары Бакланов кол коюшкан.
18-августта Ельцин Алматыда Назарбаев менен теннис ойноп, ат жарыш көрүп, "Медеодо" сууга түшүп, боз үйлөрдө эс алып жүргөн. (Горбачевду тактан шыпырып, өзү президент, Назарбаев өкмөт башчы болуу планын макулдашышкан деген да шыбыш кептер болгон.) Москвага түштөн кийин 4тө учуп кетмек, бирок Назарбаевдин өтүнүчү боюнча бир нече саат кеч учат да, Москвага түнкү саат бирде келишет. Эгерде өз убагында 4тө учканда анын самолётун атып түшүрүшмөк деп жүрүшөт, бирок муну ырастаган документ азырынча жок.
Ельцин сакчысы Коржаков экөө Архангельское посёлогундагы дачада жашашчу. Радиодон төңкөрүш болгонун угаар замат эле сакчысы Ельцинге келип, кошумча күзөтчүлөрдү чакырат. Күзөтчүлөр отставкадагы жана граждандык адамдардан турган, себеби КГБнын 9-башкармалыгына ишенбей калышкан. Ельциндин эки кабат дачасына анын саясий өнөктөштөрү чогулат. Арыдан-бери элге кайрылуу жаза коюшуп, ага Ельцин, Силаев жана Хасбулатов кол коюшат.
Ельцинди дал ушул Архангельское дачасында КГБнын "Альфа" бөлүгү камакка алышы керек эле. Алар дачаны Ельцин Алматыдан учуп келгенден кийин эле курчап алышкан экен. Бирок атайын бөлүктүн командири, генерал-майор, Советтер Союзунун Баатыры Виктор Карпухин радио телефон аркылуу буйрук алганы менен "Ельцинди бул жерде кармасак эл көрүп коёт, адамдар көп курман болуп кетиши мүмкүн" деген шылтоолор менен жооп берип турган.
Саат 14тө Россия өкмөтүнүн кеңешмеси башталат. Өкмөт башчынын биринчи орун басары Олег Лобов министрлердин 20 орун басары менен Свердловскиге учуп кетишет да, байланыштын бардык түрү бар бункерде жайгашышат. Кокусунан Москвада өкмөттү камакка алышса, алар өкмөт атынан чыгышмак.
Ак үйдү Тамань дивизиясынын танкалары, Тула аба-десант дивизиясынын бронемашиналары курчоого алат. Эгер Ельциндин чечкиндүү аракеттери болбогондо алар Ак үйдү басып алышмак. Ельцин төңкөрүшчүлөр менен тил табышпай эле, аларды багынгыла дейт. Архангельск дачасында жазылган кайрылууну танк үстүнө чыгып окуп берет. Эл Ельцинге ишенип, үч күн бою Ак үйдү күнү-түнү көзөмөлгө алышат. Ельцин бир нече Указдарга кол коюп, бийликти Россияга, б.а. өзүнө өткөрө берет.
20-август күнү Ак үй алдындагы митинг беш саат болот. Имараттын ичинде 240тай депутат жана 200дөй аппарат кызматкерлери баракчаларды жазышып, аларды аэропорттордон учкучтарга жеткирип, алар Россиянын туш тарабына алып кетип жатышты. Айрым депутаттар округдарына чалышып, айрымдары аскер бөлүктөрүнө барып, абалды түшүндүрүп жүрүштү. Бирок, Ак үйдү штурм менен ээлеп алуу даярдыгы токтогон эмес. "Альфа" тобунун командиринин орун басары Сергей Генералов кийин минтип жазат: "20-август күнү саат 11де Крючковдун кабинетинде кеңешме өттү. Бул жерде биринчи жолу ачык эле "Ак үйдү ээлөө керек, Россия өкмөтү жана жетекчилиги күчсүздөндүрүлсүн" деп жазылган."
Кечки саат 6да Ак үйдөгү түйүндөн "түндө бул жерде штурм болушу мүмкүн" деп жарыялап, аялдарды имараттан кетип калуусун суранышат.
"Түндө президенттин кабинетинин жанына автоматчан адам коюлуп, Ельцин 19-август түнү врачтын бөлмөсүндө уктады"- деп жазат А.Коржаков.
20-августтун түнү эң коркунучтуу болду, штурм башталат деп бардык тараптан кабар түшүп жатты. Коржаков ал турмак Таганкадагы театрдын гримдөө бөлүмүнөн Ельцин үчүн сакал, парик, мурут да даярдатып койгон. Эвакуациялоонун бир нече варианты түзүлдү. 1-вариант боюнча Ельцинди гримдеп алып кетүү. 2-вариант боюнча жакын эле жердеги АКШ элчилигине баш калкалатуу эле. Ак үй аткылана баштаганда Коржаков "элчиликке жөнөдүк" деп буйрук берет да, кийимчен уктаган Ельцинди далбактатып алып жөнөшөт. Машинага келип түшкөндө гана ал каякка баратышкандыгын сурап, "элчиликке" дегенди уккандан кийин, "жок, артка кеттик" деп болбой коёт. Бул вариант коопсуздук жагынан ишенимдүү болгону менен саясий жагынан жеңилгендик болмок. Анда Ак үйдү коргоп турган эл "биз башыбызды окко тоссок, ал көчүгүн калкалап, коңулга кирип кеткени эмнеси" дешмек.
Түндө Ак үйгө танкалар жакындап келгендигин, танкисттер депутаттар менен сүйлөшпөй жаткандыгын билдиришет. Түнкү экиге жакын Сергей Филатов Назарбаевге телефон чалып анын кийлигишүүсүн суранат. Назарбаев Янаевге чалса, ал кан төгүү болбойт деп убада бергендигин кайра телефон менен билдирет.
21-август күнү РСФСР Жогорку Кеңешинин кезексиз сессиясы башталат. Автоматчан сакчылар залдагы депутаттардан көз албай турушат. Филатов Коржаковго келип, "залдагылар топураган эл эмес, булар бийликтин эң жогорку органы" деп нааразылыгын айтат. Күзөтчүлөрдүн бир бөлүгү чыгып кетишет, калгандары четкерээк барып, автоматтарын жерге коюп туруп калышат. Төңкөрүштүн акыркы түнүндө, Садовое айланма жолунда аскер техникасынын жолун тосууда Дмитрий Комарь, Илья Кричевский, Владимир Усов деген 3 жигит курман болушат. Төңкөрүш ойрон болгондон кийин ал үчөөн эл зор таажия менен түбөлүк жайына узатышат. Горбаечевдун Указы менен үчөөнө Советтер Союзунун Баатыры деген наам ыйгарылат.
22-августта Горбачев сыналгыдан сүйлөп, Россия президенти Ельцин төңкөрүштү басууда эң чоң роль ойногондугун айтат. Иш жүзүндө Горбачев Ельцинге нукура адамгерчиликче ыраазылык айта алган эмес, бирок, Советтер Союзунун Баатыры деген наам ыйгарайын десе Ельцин бир кездеги атаандашы, эми болсо күнү бүтүп бараткан Горбачевдон белек алганды намыс көрүп, "төңкөрүшчүлөрдү эл жеңди, чыныгы баатырлар баррикадаларда турушту" деп койгон.
24-августта Горбачев КПСС БКнын Баш катчылык милдетинен баш тартып, Борбордук Комитет өзүн өзү таратсын деп сунуш кылат.
ГКЧПга союздук республикалардын мамилеси ар кыл болгон. Кыргызстандагы абалды учкай айттык. Балтикалык 3 республика менен Молдавия Ельцинди колдошкон. Казактар менен украиндыктар ГКЧП эч нерсе жасай албай тургандыгын сезип, экинчи күн аяктап баратканда гана "ГКЧП антиконституциялык орган" деп үн кошушат. Армяндар өтө сак позицияда турушкан. Белорустар тескерисинче төңкөрүшчүлөр бийликти алса экен дешкен. Азербайжандар менен грузиндер Горбачевду жек көргөнү үчүн ГКЧП тарапта болгон. Өзбек, тажик, түркмөндөрдү түшүнсө болот.
кыргыз тилиндеги гезит "Алиби"
email • архив • редакция
"Кандай гана бийлик болбосун,
бир тамчы адам канына татыбайт!"
жеңишибизди алдырбай, демократияны сактап калалы!
Түрк туугандар кол сунду
"Кандай гана бийлик болбосун,
бир тамчы адам канына татыбайт!"
Бул да биздин тарых
"Айтматов таарынычын ичине сактады.
аны кимге айтат эле?.."
"Мен кыргыз болгонума сыймыктанам"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?