ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ru ru ky ru ru ky ru ru ru kk ru ru ky ru ky ru ru bg ky ky ru ru ru ru ru uk ru uk ru en ru ky ky ru ru ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
"Паракор мугалимдин лекция окуганга укугу жок"
Билим берүү жана илим министринин орун басары Борис Кубаев өткөн жумада Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин студенттери менен жолугушуп, жогорку билимдин сапатын кетирген кемчиликтер, келечектеги планы, реформалар тууралуу баарлашты.
Анда Б.Кубаев студенттердин сунуштарын, ойлорун эске албаса жогорку билимди реформалоо чала болуп калаарын белгилеп, ошондуктан жума сайын жогорку окуу жайлардын студенттери менен жолугушуп, алар менен баардык темада ачык-айрым сүйлөшүп жатканын айтып өттү. Мындай жолугушууну Кыргыз-Орус Славян университетинен баштаган.
Жолугушууда Б.Кубаев билимдин сапатын артка тартып жаткан бир катар маселелерге токтолуп, аны жоюу үчүн министрлик тарабынан жасалып жаткан иштер менен тааныштырды. Анда биринчи, билимдин сапатын жогорулатуу үчүн бирин-бири кайталаган факультет, институттардын жана жогорку окуу жайлардын санын кыскартуу зарылдыгын белгиледи. 2010-окуу жылына карата талапка жооп бергендерин гана калтырып, калган окуу жайларга абитуриенттерди кабыл алууга тыюу салынат. Бирок ага чейин кабыл алынып, учурда билим берип жаткандарын бүтүрүп, диплом берет. Университет же институт деген атка туура келбегендерин дароо эле жаап салбай, аларга колледж деген статус берип, ички атаандаштыкты жоюуга аракеттер жасалат.
Жогорку билимди аксаткан экинчи терс көрүнүш - студенттердин өздөрүндө акыл-ой чыгармачылыгынын жоктугу. Сабакка болобу, спортко болобу, бийгеби, искусствогобу студенттердин кызыкчылыгы жок. Студенттер жалкоо. Көптөгөн студенттер көптү билип алайын дегендин ордуна эптеп эле экзамен берсем деген жол менен окуп жатышат.
- Үчүнчү маселе - окутуунун сапаты. Мыкты мугалимде жаман окуучу болбойт. Ошондуктан профессордук-окутуучулар курамын чыңдап, алар дагы жоопкерчиликти өз моюндарына алуусу керек. Студентке караганда окутуучу көп окушу зарыл. 1,5 сааттык лекцияны даярдаш үчүн жок дегенде 10-15 саат отуруп иштеши абзел, - дейт Б.Кубаев.
Окутуучулардын эмгек акысын дагы эмгегине жараша төлөп берүү эффективдүү. Эки доцент бирдей айлык албоого тийиш. Анткени ошол эле эки доценттин ортосунда айырма болот. Мисалы, бирөө бир лекциясын 10-20 жылдан бери жаңыртпай эле окуп келатса, экинчиси жанталашып изденип, эксперименттерди жасап, методикалык колдонмолорду чыгарып, талбай иштеп жатса ал деле ошол айлыкты алганы туура эмес.
Сырттан окутууну кыскартуу дагы билимдин сапатын жакшыртууга жол ачат. Мисалы, коңшу Казакстан мындай билим берүүдөн такыр баш тарткан. Бирок сырттан окууну такыр жоюп салбастан, аны жөнгө салуунун башкача жолун табуу зарыл. Ал үчүн окутуунун дистанттык формасына өтүп, бул ыкманы жайылтуу жагы да каралууда. Жакында лекциялардын, практикалык сабактардын электрондук комплекси келет. Бул ыкма боюнча окуган студент бир да жолу университетке келбей билим алса болот. Алар болгону мамлекеттик экзаменге жана дипломдук ишин жактаганы келет. Мындай ыкманы Россия жакшы өздөштүрүп келатат.
Жогорку билимди аксаткан дагы бир маселе - бул коррупция. Аны алдын алуу үчүн бир топ иштер жасалууда. Бирок бул ишке студенттер кошулбай жатат. Негизи студенттердин өздөрү дагы күрөшүүсү зарыл. Анткени студенттер кимдин канча акча алып жатканын, кайсы окутуучу кыйнап китептерин сатып жатканын ачык айтып чыкпаса, жабылуу аяк жабылуу бойдон кала берсе, ал чоң залакасын тийгизип коюшу мүмкүн.
- Студенттердин сунуштарын, идеяларын укмайынча биз эч нерсе өзгөртө албайбыз. Албетте, бир аз өзгөрүшү мүмкүн бирок бир тобу калып калат. Ошондуктан студенттер дагы активдүү болуп, өз укуктарын коргой билип, университеттерден талап кылышы керек. Аларга ата-энелер дагы кошулуусу зарыл. Анткени айрым ата-энелердин дагы коррупциянын гүлдөшүнө салымын кошуп жатканы баарыбызга белгилүү. Баласы экзамен бере албай калса, акча менен бүтүр деп 500 сом кармата салышат. Ошол эле учурда эмне үчүн баласынан "кандайча экзамен бере албай калдың" деп сурашпайт. Анын ордуна дароо акча кармата салышат. Болбосо ошолор деле ректорго, министрликке келип айтышса болот да. Ошондуктан бул илдетке каршы баардыгыбыз биргелешип каршы турушубуз керек, - дейт Б.Кубаев.
Окуу жайларда түзүлгөн Коррупцияны алдын алуучу комиссиялар дагы кошулуп, толук кандуу иштеши керек. Бирок азырынча бул комиссиялар жакшылап ишке кирише албай жатканы бир аз ишти солгундатып жатат. Анын үстүнө айрым окутуучулар дагы моралдык жактан бузулуп, эч кимден уялбай калган. Мындай жол менен акча тапкан окутуучунун эч качан кафедрага чыгып студенттердин алдында лекция окуганга укугу жок. Ал эми баарына макул болуп экзамен, зачеттерду акча менен бүтүргөн студенттер алдын ала эле өз колдору менен өзүнүн келечегине балта чаап жатканын анчейин деле аңдап биле беришпейт. Бирок мындай студенттерди эмгек рыногу өзү эле четке сүрүп чыгарып салат.
Борис Кубаев студенттерге жогорудагы маселелер боюнча кеңири айткандан кийин, алардан тартынбай каалаган суроолорун, сунуштарын айтуусун суранып, жолугушуунун экинчи бөлүгүн маектешүү формасында жүргүзүүнү сунуштады. Студенттер Борис Хамитовичтин сунушун колдоого алып өздөрүнүн суроолорун беришти.
Орозбаев Улан: - Студенттердин билим баалоо үчүн студенттердин арасында мектептегидей эле олимпиадаларды өткөрүүгө болобу?
Б.Кубаев: - Бул сунуш менимче абдан жүйөөлүү. Анткени чындыгында, студенттер арасында чыгармачылык боюнча гана мелдештер болбосо олимпиадалар жокко эсе. Бул сунушту кабыл алабыз жана сизден дагы ушул сурооңуз боюнча долбоор жазып келүүңүздү өтүнөм.
Орозбаев Улан: - Азыр баардык эле окуу жайлар академия, университет деген аттарды алып жатышат. Же болбосо ошол эле университеттин ичинде институттар ачылууда. Аларды жөнөкөй эле факультет кылууга болбойбу. Же болбосо ошол университеттин ичиндеги институттарга финансы жагынан укук берип койсо болбойбу? Себеби биз 25 миң сом контракт төлөсөк деле окутуучулардын айлыгы аз. Башка контрагы аз факультеттерге теңдеп коет дешет.
Б.Кубаев: - Азыр окуу жайлар ошондой чоң аталыштарды алып жүрүүнү өнөр көрүшөт. Буюрса бул жагынан дагы жакшы иштер жасалат.
Марат кызы Айзада: - Жогорку окуу жайларды акционерлештирүү тууралуу сөз болду эле?
Б.Кубаев: - Бул маселе азырынча чечилбеген бойдон калууда. ЖОЖдорду акционерлештирүү азырынча быша элек. Аны ишке ашыруу үчүн биз ойлогондон да көп маселелерди чечүүгө туура келет экен. Мисалы, баардык окуу жайлар мамлекеттин имараттарында турушат. Бул бир эле жагы. Ошондуктан бул иш азырынча токтоп турат.
Марат к. Айзада: - Биз окуу үчүн 20 миң сомдон ашуун контракт төлөп жатсак деле окутуучулардын айлыктары жогорулабай жатат. Анан бирдеме болсо эле окутуучулар айлык акынын аздыгына шылтоолошот. Экинчи, окутуучулар студенттерге китептерин сатканын качан токтотушат? Үчүнчү суроом - Болон процессине кошулуу канчалык деңгээлде бизге зарыл?
Б.Кубаев: - Мен силердин окуу жайда айлык канча экенин билбейм, бирок негизи окутуучунун айлыгы түшкөн акчанын 45% ылдый болбошу керек. Басма ишмердүүлүгү университет тарабынан көзөмөлгө алынышы зарыл. Бир окутуучу болбогон бир китепти жазып, чыгарып алып, ага каалаганындай баа коюуп алып сатпашы керек. Азыр бизде талапка жооп бербеген, эскирген китептер көбөйүп кетти. Аны болсо ар бир окуу жай жетекчилиги көзөмөлгө алып, бир нукка салышы зарыл. Ал эми үчүнчү суроого токтолсом, Болон процессинин деле көптөгөн жакшы жактары бар. Бирок ал Батыштын системасы. Алардын салт-санаасы, философиясы ж.б. такыр башкача. Бизде болсо такыр башка. Биздин өзүбүздүн проблемаларыбыз бар. Батыштын да өздөрүнө жараша проблемалары бар. Ошондуктан өзүбүздүн жакшы идеяларыбыз турганда, баарылап дагы башка жолдорду издеп тапсак болот.
Азыр ар бир райондо зээндүү балдарды чогултуп алып окутуу үчүн элиталык мектеп түзүү сунушун киргизип жатабыз. Буюрса бул сунушту мамлекет башчысы колдоого алса, анда эң мыкты балдар өзүнчө окуп, билим алып калышат.
Аскар: - Азыр окуу программаны өзгөртсө болобу? Анткени былтыркы окуу жылында Прокурордук көзөмөл сабагынын окуу программасы бизге жакпайт, аны өзгөрткүлө десек, быйыл болбой калды эмдиги жылы өзгөртөбүз дешкен. Быйыл деле ошол программа менен билим берип жатышат. Экинчиси, юристтер менен медиктер адамдын тагдырын чечишет. Мен прокуратурада да, сотто да практикада болдум. Ал жакта билимсиз соттор отуруп алып, адамдардын тагдырын чечип жатат. Үчүнчүсү, азыр акча менен сабак бүтүрмөй студентке да, окутуучуга да пайдалуу болуп жатат. Аны баарыбыз ушул жерден эле мойнубузга алсак болот.
Б.Кубаев: - Азыр Мамлекеттик стандарт иштелип жатат. Анын үстүндө 300 ашуун киши иштөөдө. Мамлекеттик стандарт - бул билимдин фундаменти. Буюрса алар ишин жакынкы эки, үч айда аяктаса, билим берүү түп орду менен өзгөрөт.
Ортодо акча ойногон жерде эч качан иш жүрүшпөйт. Эч качан акчага сатылып алынган билим жукпайт жана эч кимге пайда алып келбейт. Мен жогоруда белгилегендей, окутуучу эч качан айлык акынын аздыгына шылтоолоп пара албашы керек. Андай мугалимдерди моралдык жактан бузулган деп койсок да болот. Андай мугалимдердин студенттерге лекция окушуна моралдык дагы, юридикалык дагы укугу жок.
Азыр ким көп, юрист менен экономисттер көп. Кыргызстан боюнча 38 миң студент юридикалык адистикте окуйт. Анан алардын баары мыкты окугандар. Бул документация боюнча. Иш жүзүндө кандай экенин мына өзүбүз эле көрүп жатабыз. Эми биз булардын баарын каякка алып барабыз?...
Буюрса акырындык менен булардын баары кыскартыла баштайт.
"Кутбилим", жањы саны... • кыргызча... o
email • архив • редакция
Ага Хан фонду кенже балдарды колдойт
белдүү педагог 80 жашка толду
"Паракор мугалимдин лекция окуганга укугу жок"
Шапы Назаралиева, ардагер мугалим:
Тарбия берүү - жалпы элдик иш
КРнын Жогорку Кеңешинин депутаты, профессор Ибрагим Жунусов:
"Жаштарды өзүбүздүн маданиятыбыздын таасиринде тарбиялоого тийишпиз"
новые методы и способы оценивания
Free Teaching Methodology Service
Ушундай аталыштагы семинар И.Арабаев атындагы КМУда болуп өттү.