ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ru ky ky ky kk ky ky ky ky ru ky ky kk ru ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ru ky ky ky ru ky ru hu ru ky ru tt ru ru ru ky ru ru ru ky ru mt ru ky bg ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru kk ru ky ru uk ru ru ru av ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru lez ru ky ru
"Агым", 20.11.09 - 6-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Өлүм жазасы Конреформага себепчи болобу?
2009- жылдын 23-сентябрында өткөн КР Коопсуздук кеңешинин диний коопсуздукка арналган жыйынында Улуттук коопсуздук комитетинин төрагасы Мурат Суталинов кылмыштын айрым бир түрлөрүнө карата өлүм жазасын киргизүү маселесин талкуулоону сунуш кылуу менен бирге "Кыргызстандын өз жолу бар. Европадагы коопсуздук жана кызматташтык боюнча уюмга (ОБСЕ) кылчактоонун кереги жок. Мындан тышкары, андай жазаны эл көзүнчө өткөрүү зарыл. Ошондо гана өлкөдө тартип орнойт" деген пикирин билдирген. Бул пикирге ал кездеги КР Коопсуздук кеңешинин катчысы Адахан Мадумаров "Демократиялуу деген АКШнын өзүндө өлүм жазасынын үч түрү колдонулат. Коопсуздук кеңешинин аппараты бул маселени иликтеп чыгып, анан төрагасы Курманбек Бакиевдин кароосуна киргизет" деп кошумчалаган. Ошондон бери бул маселенин тегерегинде ар кандай пикирлер айтылып келет.
Тарыхчы Зайнидин Курманов тарыхты билбейби?
Кыргызстанда өлүм жазасын колдонуу 1998-жылы токтогон. Адегенде президент жыл сайын мораторий жарыялап, кийин 2005-жылдын соңунда өлүм жазасы кылмыш-жаза мыйзамдарынан биротоло алынып салынганга чейин ага карата мораторийди узартуу жөнүндөгү КР президентинин атайын жарлыгы чыккан. Ал эми 2007-жылкы референдумда Башмыйзамдагы өлүм жазасы жөнүндөгү берене түбөлүк камакта кармоо жөнүндөгү жобо менен алмаштырылган.
Ушу тапта Кыргызстанда өлүм жазасына кесилгендердин саны 200дөн ашты. Коомчулукка коркунуч келтирип, бирөөнүн ай-чолпондой жарын, бирөөнүн аска-тоо боло турган атасын, дагы бирөөнүн тууганын өлтүргөн кылмышкерлерди эл эсебинен багууга каршы чыккандарды да түшүнүүгө болот. Анын ичинде ЖК депутаттары да бар. Мисалы, мурда узак жылдар бою ички иштер органдарында жетекчилик кызматта иштеп келген депутат Рашид Тагаев да өлүм жазасынын колдонулушуна каршы эмес экендигин билдирген. Парламенттик жыйында депутат Аскар Салымбеков да бир күндө эки бир тууганынан айрылып калганын, мындай оор кылмыш жасагандарга кандай жаза колдонуш керектигин коомчулуктан суроо зарылдыгын айтып өттү.
Ушул жыйында ЖК депутаты Зайнидин Курмановдун "кыргыздарда өлүм жазасы жок болчу" маанисиндеги репликасы көптөрдү мыйыгынан жылмайтканын айта кетпесек болбойт. Эгер аталган парламентчи президент сунуш кылган көчмөндөр цивилизациясы боюнча түзүлгөн жумушчу топтун жетекчиси экендигин эске алсак, анда ал кыргыз тарыхын, көчмөн элдин психологиясын билбейт экен. Ага караганда дагы бир депутаттын кыргыздар оор кылмыш кылган кишини ташбараңга алышкан деген пикири жөндүү. Чындап эле кыргыз тарыхына жакшылап баам салсак, көчмөн журтта мындай кырдаал көп деле болгон эмес. Эгер жаза тайып болуп калса, анда ал кылмышкерди элдин алдында ташбараңга алуу, азоо атка сүйрөтүү, кердирип салуу жолдору менен тынчытып келгенин көркөм чыгармалардан окуп келебиз. Буга так далил келтире албай жатканыбыздын себеби, мындай окуя 100 жылда бир жолу болсо болгондур, болбосо жок. Негизи көчмөн турмушта өлүм жазасынан берки эле кылмыштар үчүн элден чыгарып салуу эле өлүмгө тете жаза болгону баарына белгилүү. Эми азыр элден чыгарылганын чекесине жаза албагандан кийин ал ууру-кески бир айылдан кетсе экинчи айылды курутуп жатпайбы.
Орустар да ойлонуп жатат
Учурда Россияда да келерки жылы өлүм жазасы киргизилеби же жокпу деген маселенин тегерегинде талаш-тартыш жүрүүдө. Алар да өлүм жазасын колдонууга азырынча мораторий жарыялап койгон. Бул эл өкүлдөрүнүн соту ишке киргенге чейин созулат деп белгиленген. Ал келерки жылы ишке кирмекчи. Негизи Россияда өлүм жазасы тууралуу маселе эми эле көтөрүлүп жаткан жери жок. Анын узак таржымалы бар. Тактап айтканда, бул маселе падышалык Россия кезинде да талаш-тартышка түшкөн. Анын тарыхы тээ XX кылымдын башына барып такалат. Эскерте кетсек, 1905-жылы Россиянын биринчи думасынын экинчи чакырылышында депутат Владимир Набоков башында турган эл өкүлдөрүнүн демилгеси менен өлүм жазасын алып салуу идеясы көтөрүлө баштаган. Бирок он жыл өткөндөн кийин кайра ал мындай ынанымынан баш тартып, өлүм жазасын алып салуу өзүн эч качан актабай турган чара экендигин, анын колдонулушу доор талабына шайкеш келе тургандыгын мойнуна алган.
Ал эми түрктөр бул жазадан таптакыр баш тартышкан жок. Башкача айтканда, айрым мамлекеттик чыккынчылык сындуу бир катар оор кылмыштарды жазалоо мурдагыдай эле калган.
Пакт деген ким өзү?
Бул протокол Бириккен Улуттар Уюмунун Ассамблеясы тарабынан 1989-жылы кабыл алынган. Ага 71 өлкө кол койгон. Казакстан, Россия, АКШ жана Кытай өңдүү дөө-шаа өлкөлөр буга кол койгон эмес. Кыргызстан 1994-жылы 7-октябрда жарандык жана саясый укуктар боюнча эл аралык пактыга кирүү боюнча кол койгон. "Өлүм жазасын алып салууга багытталган саясый жана жарандык укуктар жөнүндөгү эл аралык пактынын экинчи факультативдик протоколуна Кыргызстанды кошуу жөнүндөгү" мыйзам долбоору алгачкы жолу парламентке 2006-жылы сунушталып, бирок Конституцияда өлүм жазасын колдонуу жөнүндө берене бар болгон үчүн ал кайра кайтарылган. Протоколго ылайык, ага кирген өлкөнүн бир дагы жараны өлүм жазасына тартылбайт. Буга макул болгон өлкө өлүм жазасынан баш тартуу боюнча керектүү чараларды көрөт. Андыктан Кыргызстанда 2005-жылдын соңунда өлүм жазасы кылмыш-жаза мыйзамдарынан биротоло алынып салынганга чейин бул жазага карата мораторийди узартуу жөнүндөгү КР президентинин атайын жарлыгы чыккан. Ал эми 2007-жылдын июнь айында Кылмыш-жаза кодексиндеги өлүм жазасына тиешелүү беренелер өмүр бою камакта кармоо жазасы менен алмаштырылган. Негизи бул протоколго кошулуу менен Кыргызстан гумандаштырууга умтулганын тастыктап, БУУ тарабынан берилчү жардамдарды алганга мүмкүнчүлүк табат. Аталган документке мурдагы бийлик дал ушул жагын көздөп, Кыргызстанды "общий домго" айлантуу үчүн кол койгондой.
КР Конституциясынын 14-беренесинде "Кыргыз Республикасында ар бир адам ажырагыс жашоо укугуна ээ. Эч кимдин өмүрү кыйылышы мүмкүн эмес" деп белгиленген. Бул тууралуу Жогорку Кеңештин 2007-жылдын 31-январындагы сот реформасына арналган парламенттик угуусунун учурунда ПРООН өкүлүнүн, "Конституциядагы "Эч кимдин өмүрү кыйылышы мүмкүн эмес" дегенин өлүм жазасы мындан ары колдонулбайт деп түшүнсөк болобу?" деген соболуна ошол кездеги КР Башпрокурору Камбаралы Конгантиев "азыркы мыйзамдарга ылайык өлүм жазасы колдонулат. Бирок, аны адегенде элдин өзүнөн сурап көрүү керек, мындан ары өлүм жазасын колдонуу керекпи же кереги жокпу?" маанисинде жооп берген экен.
ЖК коммунисттер фракциясы кечээ жакында президентке өлүм жазасы боюнча маселени референдумга алып чыгуу сунушун берди.
Аксы окуясына чекит коюлган экен, анда күнөөлүүлөр кимдер?
Бүгүн Касымалы Баялинов атындагы республикалык китепканада "Сорос-Кыргызстан" фондунун билим берүү жумалыгы башталды. Анын максаты - кыргызстандыктарга чет мамлекеттерде билим алуу мүмкүнчүлүктөрү туурасында маалымат алууга көмөк көрсөтүү. Иш-чаранын алкагында АКШнын билим берүү системасы туурасында сессиялар өтүп, волонтерлор чет мамлекеттердеги жогорку окуу жайларга тапшыруунун жол-жоболору туурасында айтып беришти. Ал Бишкекте, Кантта жана Новопавловка айылында 16-ноябрдан 20-ноябрга чейин өттү.
Быйыл өткөн жылга салыштырмалуу АКШда билимин улантуу үчүн кеткен кыргыз жарандардын саны 22 пайызга көбөйгөн. Минтип жылдан жылга чет элден билим алган жаштардын көбөйүп жатканы жакшы. Бирок алар кайра кайтып келишер бекен?
КР мамлекеттик салык кызматынын төрагасы Акматбек Келдибеков Кыргызстандагы турак жайлардын 1%ынан гана кыймылсыз мүлк үчүн салык алынарын айтты. Башкача айтканда, мүлк салыгы көп кабаттуу үйлөрдөгү батирлердин 80 чарчы метрден, ал эми жер үйлөрдүн 150 чарчы метрден ашкандарынан гана алынат. Баш салыкчынын маалыматы боюнча бүгүнкү күнгө карата өлкөдө 879 миң 311 кыймылсыз мүлк катталган, анын ичинен салык төлөөчүлөрүнүн саны 4899. "Бул жалпы Кыргызстан боюнча кыймылсыз мүлктүн 0,5%ын гана түзөт, ал эми мындан алынуучу салык биздин эсеп боюнча 37,5 млн. сомду түзүүгө тийиш" дейт А.Келдибеков.
Биздин эсептөөбүз боюнча 4899 саны 879 миң 311 кыймылсыз мүлктүн 0,5 пайызын түзөт экен, Акматбек мырза.
Прокуратура кызматынын 85 жылдыгына карата Башкы прокуратурада ачык эшик күнү өткөрүлүп, Башпрокурор Элмурза Сатыбалдиев баш болгон прокуратура жетекчилери ММК өкүлдөрү менен жолугушту. Жолугушуу учурунда Э.Сатыбалдиев өлкөдө ар кайсы мезгилде болгон чуулгандуу кылмыштар жана прокуратура кызматынын иши тууралуу маалымат берди. Маалыматка караганда, Аксы окуясына Жогорку сот тарабынан чекит коюлуп, күнөөлүүлөр жазасын алышкан. Балыкчы, Петровкадагы окуялар боюнча кылмыш иште эч кандай саясат жок. Ал иштерди уюштургандар Кылмыш-жаза кодексине жараша жазасын алыш керек жана сот бул ишке чекит коюуга милдеттүү. Ошондой эле журналист Алишер Саиповдун атылышына байланыштуу кылмыш иши тергелип жатканын жана Саипов атылган тапанча табылганы кабарланды. Мурдагы президент Аскар Акаевге каршы козголгон 98 кылмыш ишинин көпчүлүгү кыскарып, учурда өндүрүштө 18 кылмыш иши турат.
Кыргызжилкоммунсоюз" мамлекеттик ишканасынын жетекчилигинин маалыматы боюнча аталган ишкана 2009-жылды 1 млрд. 12 млн. сом чыгаша менен аяктаганы турат. Анткени, газдын 1000 куб/метри 16 миң сомду түзсө, көмүрдүн 1 тоннасы 1700 сомдон 3500 сомго чейин чыгууда. Азыркы учурда жылуулук жоготуулары 26 пайызды түзөт. Тариф көтөрүлгөнү жакшы болду дейт алар.
Өкмөт башчы Данияр Үсөнов электр жана жылуулукка болгон бааларды "бакыртып" коюп, бүгүн Ялтага учуп кетти. Эс алганы эмес, анда КМШга кирген өлкөлөрдүн өкмөт башчыларынын кеңеши болот экен. Бул иш-чарада каралчу маселелердин катарында мамлекеттер аралык электр өткөргүчтөрдү пайдалануу боюнча КМШ алкагындагы кызматташтык жөнүндөгү макулдашуу да бар. Ал макулдашуунун долбоорун кечээ парламенттин эл аралык иштер, парламенттер аралык кызматташтык боюнча комитети карап, колдоп берген.
Жумага сереп салган Зайырбек АЖЫМАТОВ
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Дардаңдаган Давыдов, үшүк жүргүзгөн Үсөнов
Аялың барда кызмат тааны…
Бириң кайың, бириң тал...
"Пенсияны чектөө, төлөө борборлоштурулбаса, башаламандык токтобойт"
Лас-Вегас болуп кетпесек болду
Бүгүн кыргызда эмнеге жигит калган эмес же кыргыз болуунун эрежеси кандай?
Dairy Spring. Сыр - чеберчилик татымы
БҮГҮНКҮ ТҮН УЙКУ КЕЛЕР ТҮН ЭМЕС!
"Эки жылда 200 көз айнек алмаштырдым"
Тууру жайылган тукум же Алыкулдун үйлөнү тою
Э.Сатыбалдиев менен Ж.Алиевага "ысык" салам!
Боздогон бороондуу тыңшап, бугуларды ырдаткандар
"Пейджер" - Сиздин үнүңүз!