bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ky be ru ce ru ky ru ky ky ru ky ky ru ky kk ru ky ky ru ru ru ky ky bg ky ru ky ru ru ky ky ky ru ru ky ky ru ky ky ru ru ru ky ru ky ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Форум", 09.12.10 - 14-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"Манас Ордо" коомунун төрагасы, техника илимдеринин кандидаты
кытай уруусунун нукура тарыхы
Карысынан жашына чейин жоокер элде "Күн"айрыкча кадырлангандыктан бардык боз үйлөр "таңкы ырыскысы толсун" деп чыгышты каратылып тигилген да, Күн чыккан чыгыш жак "жогор жак" же "көкүрөк жак", а Күн баткан батыш тарап "аяк жак" же "төмөн жак" катары бааланган. (О,А.3-б.) Ошондуктан Таласта (Алтайда) турган кара кыргыздар береги Ала-Тоону мекендеген кара кыргыздардан ар дайым жогору коюлуп келген. Алар "аяк алып ичээр" улук болгон. Ушул эле китептин 6-бетинде, өткөн кылымда биздин жергебизге келген орус тыңчысы Ч.Валиханов: "Кара кыргыздардын кудайынын (Алласынын) аты Көкө (Көктө) Теңир"-деп жазса, М.Веньюков: "Кыргыздар башына иш түшкөндө, бөлөк мусулмандар сыяктуу "Аллага" эмес, Көккө сыйынат"-деп жазган эмеспи! Санжыра-эпосубуздагы: "Ушул сөзүң чын болсо, Айтканыңды кылбасам, Көкө Теңир өзү урсун! Төбөсү ачык Көк урсун! Төшү түктүү Жер урсун! Атагы урсун Таластын! Арбагы урсун Манастын!" (О.А.)
V кылымда Атилла (Адыл) хан бабабыз башында турган Гунн (Күн) элдери батыш Рим империясын талкалап, бүтүндөй Европа элдерин багындырып алган. Бул тарыхый чындык, 452-жылы Атилла бабабыз баштаган аскерди, Рим элинин диний башчысы (жрец) Леон 1 тизесин бүгүп, колуна Теңирчиликтин белгисин (боз үйдүн түндүгү,түндүктүн ортосунда күн, күндөн төрт жакка кеткен 4 күндүн нуру) алып, биз Теңирчилике кирдик деп жан соога алгандан кийин, Атилла бабабыз Римди талкалоону токтоткон. Христиан (крест) же теңирчиликтин белгиси дегенди билдирет. Христиан дини менен Теңирчиликтин белгилери, дүйнө таанымы бирдей. Христиандардын Библия китебинин негиздери, илгери Шумер, Енесайдагы шиберлүү тоодо (Сибирь деген сөз ушул сөздөн") жашаган биздин илгерки ата-бабалар, Гунн (Күн) (О,А.5т,18-б) элдеринин дүйнө таанымынын негизинде чыккан эмгектерден алынгандыгы тарыхый маалыматтарда бар. Кийин "Библияны" жөөттөр өздөрүнө тууралап бурмалашкан, жөөттөрдөн чыккан, тарыхта эч кандай жерлерге аттары коюлбаган; Авраам (Ибрайым) Моисей (Муса), Иисус (Иса), Исмайыл, Исхак ж.б. пайгамбарларынын тарыхтарын чагылдырышып христиан динин (Теңирчиликтин дүйнө таанымын) бузушкан. Бул тарыхый маалыматты окуймун дегендер, казак тарыхчысы Нарымбаева А.К. "Туран колыбель древних цивилизации" деген китебинен окусаңар болот.
Кийинки убактарда Атилла (Адыл) мундуз уруусуна тиешелүү деп жазышкандарын окуп калдым. Мундуз уруусу тууралуу Н.А.Аристов "Труды по истории и этническому составу тюркских племен" деген китебинин 66-бетинде минтип жазыптыр: "Кость мундус встречается в качестве кости... же ...на Алтае у алтайцев, чуйцев и теленгитов; по-видимому, это один из древнейших тюркских родов, не стоявший, однако, во главе могущественных союзов, не пользовавшийся в свою очередь силой и господством в Монголии, а потому не попадавший на страницы истории". Бул жерде түшүнүктүү эле болсо керек Атилла атабыздын мундуз уруусуна тиешеси жоктугу. Тарыхта көп согушкан кыргыздын уруулары, дүйнөнүн булуң-бурчтарында көбүрөөк чачыранды болуп туруп калышкан экен. Ошолордун катарында кыргыздын кытай уруусу да дүйнөнүн булуң-бурчтарына чачылган экен. Биздин маалыматтардын негизинде кыргыздын кытай уруусу: Алтайда, Монголияда, Кытай Эл Республикасынын ички монголиясында, Казакстанда, Өзбекстанда, Тажикстанда, башкырларда, Молдавияда, Румынияда бар экен. Дагы тарыхый булактарда Серб, Македон элдери, өздөрүн кидандардан (сяньбилерден) чыккандыгын ал эми орус эли Кидандардын (кытай уруусунун) каны Элүү Дашыны, бул биздин Илья бабабыз деп жазгандарын ушул жерден жазып кетүүнү туура көрдүм. Дагы кызыктуу маалымат, Американын түндүк Дакота штатында айыл бар экен, башка элдери менен 56000 кытай (өздөрүн ханцзуу эли деп айтпайт экен) эли жашаган (же англисче Cathay-катей). Булардан башка дагы мамлекеттерде болсо керек.
Гректин улуу ойчулу, тарыхчысы Тациттин "О происхождение германцов" деген эмгегинде Германия эли, Германиянын, Германус деген сөздөн деп жазып, анан мындайча чечмелейт Германус (немистер бири-бирине Гер деп кайрылышат, кыргыздар Эр деп) бул Эрманус, же болбосо булар Эр Манастын эли деп. Бул Эр Манастын эли Чыгыштан келген, ат оюндарын жакшы көрүшөт, сүтүн ичишет, ачытылган таруудан ичимдик ичишет (кыргызда бозо да), же баатырыбы, же жаратканыбы Эр Манаска сыйынышат деп жазат. Кокусунан Германиянын Берлин шаарына барып калсаңыздар "Бранденбург" дарбазасына көз салсаңыздар, дарбазанын үстүндө аскердик арабанын (бул аскердик араба биздин бабалардын ойлоп тапканы) үстүндө баатырдын турганы, оң колунда кармаганы боз үйдүн түндүгү - Теңирчиликтин белгиси. Дагы бул жерде айтып кете турган монах, монастырь деген сөздөрдүн пайда болушу тууралуу. Орустун окумуштууларынын жазууларында, Алтайдагы Манас көлүнө барып зыярат кылган адамдарды монах ал эми монастырь деген Манас бабабыздын тактысы (хан тактысы) дегенди түшүндүрөт деп. Мен быйыл 2010-ж.17-октябрында Астанада өткөн "Бүт дүйнөлүк, маданият курултайында" 74 өлкөдөн келген өкүлдөрдүн астында жасаган докладымда, өйдөңкү Манас тууралуу далилдеримди айтканда, бири да каршы сүйлөй алышкан жок. Бул Кыргыздын улуулугун тастыктап жатпайбы! Түрк элдеринин ичинде көбүрөөк немистердин музыкалык аспабы аккордионду кыргыздар ойношору жөн эмес экендигин эсиңиздерге салып кетейин дедим. Бизде колдонулган Ө,Ү,Ң тамгаларын немис элдери да өз тамгалары менен өз сөздөрүндө колдонушат.
Манас эпосубузда 3,4,7,9 жана 40 деген сандардын ыйыктыгы тууралуу көп жерлеринде айтылат. Бул Теңирчиликтин ыйык сандары. Үч деген биздин эң байыркы бабаларыбыз: Скифтер-Гунн (Күн) элдери "дүйнө үч катмардан турат" деп ишенген. Эң жогоркусу - Көк (Асман) же жарыкчылык, ортоңкусу - жер-суу же тиричилик, төмөнкүсү - жер асты же караңгылык. Бүт дүйнөнү (аалам, космос) жаратуучу Көкө Теңири так ошол "эң жогорку" дүйнөгө тиешелүү болгондо, ал "тогуз катар асмандын үстүндө" турган (О.А). Үч күн өлүктү узатуу аземи (үчүлүк берүү). Бул жарыкчылыктан, тиричиликтен караңгылыкка кетүү. Төрт деген: төрт тарабың (телегейиң тегиз, тең) кыбыла, күндүн нуру төрт жакка да тең тиет: жан-жаныбарларга да, жаратылышка да. Теңирчиликтин белгиси - боз үйдүн түндүгү. Жети деген - жети катар жердин эгеси Жерлик жети кан. Жер-Эне-Өлүм. Жети атаны билүү, жети атадан кийин гана үйлөнүү. Өлүккө жетилик берүү аземи бул жети малды курмандыкка чалып, жердин жети эгесине (кандыгына) арноо. Байыркы кыргыздар "өлүк жаткан үйдү ат менен жети айланган да, боз үйдүн оозуна келип аттан түшүп (аялдары) беттерин тытып, жалпы баары өкүргөн. Муну алар жети жолу кайталаган. Тогуз деген - Тогуз ыйыктыкка сыйынуу; Көкө Теңирге, Умай энеге, Күнгө, Айга, Жыдыздарга, Жерге, Сууга, Тоого, Кан (Согуш). Тогуз кабат асман (күнгө чейин тогуз абанын катмары), Тогуз тогоол: Бир жылда 9 жылдыз, (тогуз планета) 9 жолу тогошкону ( бир сызыкта болгону) тогуз тогоол экен, ошондо аба-ырайы өзгөрүлөт экен. Бул Жылдыздар (планеталар), Чычкылуу (Меркурий), Үркөр (жети жылдыз), Кызыл Чолпон (Марс), Каракүч эже Эшек кырган (Юпитер), Сары (Сатурн), Сары Чолпон (Венера), Ай, Күн жана Жер экен. Эне баланы курсагында 9 ай көтөрөт. Тогуз коргоол, тогуз кумалак, тогуз тартуу, тогуз толгонуу.Тогуз жолдун тоому, тогуз токоч, тогуз табак, тогуз кат, тогуз карын, тогуз жашта кудалашуу, тогуз тентектикти кечирүү, тогуз балбан күрөшү, тогуз баштуу ажыдаар (О.А). Азыркы кытай (ханцзуулар, манжулар) азыркы убакка чейин эле ажыдаарларга сыйынуу аземдерин колдонуп жүрүшөт, көрсө биздин "Теңирчиликтеги" тогуз ыйыктыкка сыйынган түпкү бабаларыбызга, тогуз ажыдаар дешип сыйынышат экен да. Кырк деген сан тууралуу өйдө жакта жазып кеттим.
Менин бул макаламды окуган замандаштарымдын арасынан...
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
айыл өкмөтүнө өтүп кетсе...
"Саясий ызы-чуу аз болсун,
"Кыргызстандын экономикасына жок дегенде 60 млн. доллар кошумча акча түшөт..."
"Эгемендүүлүктүн жылаңач баатыры болуп…"
шаардык Тазалык муниципалдык ишканасынын директору:
"Жаз алды менен таштандыны
кайра иштеп чыгуучу завод курулат…"
"Сезим" кризистик борборунун төрайымы:
"...Силерге окшогон адамдарды тараканга окшотуп ысык сууга буулайм деп бирөө..."
кытай уруусунун нукура тарыхы
"Турциянын спорт комитети 200 миң доллар сунуш кылып..."
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?