el en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ru ru ky ru ru ru ky ru ky ru ru ru ru ky bg ky ru ky ru ru ky ru ky ru ky ru ky ky ru tt ky ru ky ru ky ru ky ru ru ru ru ru ky ru av ru ru ru ky ru ky
"Агым", 02.04.10 - 18-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
"Европага чейин сойлоп барып, кайра жөө келгем"
Жалпысынан Улуу Ата мекендик согушка Кыргызстандан 365 миңдей киши аттанып, анын жарымынан азы гана кайтып келген. Азыр алардын арасы суюлуп отуруп, 3 миңдей эле согуш ардагери калыптыр. Согуштун азап-тозогун баштан кечирген, Болгария, Румыния, Югославия, Молдавия, Венгрияны бошотууга катышкан Осмонаалы ИСМАНКУЛОВ буларды айтып берди
- 1942-жылы 8-класста аскерге кеттим. Адегенде кыска убакыттагы командирлер курсунан өтүп, кенже сержант наамын алдым. Майданда бир взводго командир кылып коюшту. Согуш башталгандан бүткөнгө чейин жөө аскердин алдыңкы катарында жүрүп, үч-төрт жолу жарадар болдум.
Бир ирет бизге Дунайдын аркы жээгиндеги немистерди сүрүп чыгуу тапшырмасы берилди. Түн ичинде алар тарапка өтмөй болдук. Алдыдагы кармаштан санааркаган жоокерлер аман калуусунан күмөн санап үч бурчтук каттарын жазышып, "ушуну эптеп үйдөгүлөргө жеткиз" деп кат ташуучуга жалбарып жүрүшөт. Түн бир оокумда биздин артиллерия душман тарапка ок жаадыра баштады. Туура саат экиде асманга ракета атылды. Бул сууга киргиле деген команда болчу. Ошентип кайыктарга үчтөн-төрттөн отуруп, душманды көздөй сүзүп жөнөдүк. Бош жаткан дарыя үстү кайыкчан аскерлерге толуп кетти. Аңгыча немистер асманда бир азга кармалып турчу өздөрүнүн ракеталарын атышты. Суунун үстү кудум күндүзгүдөй жапжарык болуп калды. Анан немистер биздикилерди кырды го, чиркин. Пулеметтер менен аткылап, бомбалап жатышат. Снаряддар биринин аркасынан бири жарылат. Жээкке жакындаганда төртөөбүз түшүп бараткан кайыктын түбүнө бомба түшүп көңтөрүп салды. Кудай жалгап суунун асты балык жон экен. Кекиртектен сууга кирип, бутубуз жерге тийип-тийбей жатып кайыгыбызды оңдоп алдык. Ошентип кырылгандан калганыбыз жээкке чыгып, немистерге ураалап эле кирип бардык. Мындайды күтпөгөн немистер артка качып жөнөштү. Аларды артынан бир жума кубаладык. Бир күнү эс алууга токтоп, өтүктөрүбүздү чечели десек бут чулгоого, чулгоо өтүккө жабышып калыптыр. Кээ бирөөнүкү таптакыр чечилбей, өтүгүнүн кончун кесип жатып араң чечтик.
1945-жыл жаңырарда Будапештке кирдик. Ошондо туура бир жарым ай күндүр-түндүр шаарды бошотуш үчүн салгылаш болду. Душмандардын да, биздин да аябагандай көп жоокерлерибиз курман болушту. Мен өз взводум менен бир үйдү аткылашып жатып душмандардан тартып алдым. Немистер бизди сүрүп чыгара албай, акыры ал үйдү танкалар менен курчап аткылай башташты. Үйдөн тамтык калган жок. Менин жоокерлеримдин баары курман болуп, жалгыз мен гана тирүү калдым. Эртеси ошол үйдү немистерден кайра бошотуп алдык. Үйдүн жертөлөсүндө тестиер кызы менен бир абышка-кемпир бар экен. Абышка мага "Айланайын, сен Кудай колдогон адам экенсиң. Кечээ кантип тирүү калдың билбейм. Мен сени аман калбайт го дегем. Өмүрүң узун болсун" деп блокнот берди. Ошондо мени менен согушта бирге болгон Темиркул Үмөталиев "аксакал туура айтат" деп колумду кысты. Темикем ок жаап жатканда мындай ыр жазган:
"Будапешт, ышкырат кыш ажыдаардай,
Жарылган снаряддан кулак тунат.
Ызылдап октор учат бир демалбай,
Туш-туштан ачкөз ажал моюн сунат"
Апаатта ушундай оор күндөрдү баштан кечирип, кан суудай аккан салгылаштарга катышып, Сталинден жети жолу алкыш алдым.
Бир кызык нерсени айтайын. Бир күнү бомбанын сыныгы кулак түпкө тийип, кан жая берди. Эки жагыман эки солдат сүйрөп жакын жердеги санитардык бөлүккө алып барышыптыр. Он күндөй жаттым. Доктурлар мени карап көрүшүп, сыныктын кирген жерин таап, чыккан жерин таппай коюшту. Жаактан кирген сыныкты түкүрүп таштаган окшойсуң деп жаратымды дарылап чыгарышты. Майданга кайра кирдим. Согуш бүтүп, кайтып келдим. Жети жылдан кийин эле тилим кабылдап, кыймылдата албай калдым. Көрсө, баягы жаактан кирген бомбанын сыныгы тилимдин ортосуна барып токтоп калган экен. Темирди дат басып, тилимдин ортосу ириңдеп кетиптир. Ошентип жети жылдан соң гана Ахунбаевдин клиникасынан тилимдеги жүгөрүдөй болгон темирди алып чыгышты.
Согуш аяктаганда биз Австрияга жетиптирбиз. Согуш бүттү, үйүңөргө кайткыла деген билдирүү болду. Сүйүнүп бери көздөй чыктык. Транспорт жок, күндөп-түндөп жөө жүрөбүз. Үч күн жүрөбүз, эс алабыз. Ар сутка сайын бир жолудан тамактандырат. Кийин түн ичинде жол жүрүп, күндүз өргүй баштадык. Ушинтип эки жарым ай жөө жүрүп отуруп Украинага келдик. Азыр кантип согуштуңуз эле дегендерге Европага чейин сойлоп барып, кайра бери жөө келдим деп тамашалап калам.
Кымыран сүт менен 6-7 үй-бүлө жашачу
Улуу Ата мекендик согуш мезгилинде "Бардыгы фронт үчүн!" деген ураандын алдында оорукта эмгектенген ошол кездеги кыл-мурут жаш жигиттер, келин-кыздар азыр улгайып, карылыкка моюн сунуп калышты. Көпчүлүгүнүн көздөрү өтүп кетти. Токтогул районунун тургуну, ооруктун ардагери Арипбай ЭСЕНКОЖОЕВ согуш мезгилиндеги оор күндөр тууралуу буларды айтты.
- 1944-жылы 7-классты бүтөөрүм менен эле райондук Комсомол комитетинде инструктор болуп иштедим. Мен деле согушка кетмекмин, мугалимдер жетишпейт деп алып калышкан. Ошол убакта алыскы кыштактарды жөө кыдырып, жашы жеткен жаштарды районго алып келип устав жаттатып, комсомолдун катарына кабыл алчубуз. Агезде комсомолдун кадыр-баркы абдан күчтүү болчу. Себеби, Коммунисттик партия биздин райондо анча жетилелек эле. Үч киши болсо эле Коммунисттик уюм уюштуруп койчу. Ал эми комсомолго мектеп боюнча жыл сайын жүзгө чукул жаштар өтчү. Комсомолдун баркы өтө жогору болгондуктан, айылдын туура эмес иштеген башкармаларын кызматтан кетире турган күчү болгон. 1944-жылы элдин акыбалы абдан оор эле. Токтогул районунда пахта эгилчү. Эртең менен бир уйду саап, жети-сегиз үй-бүлө ошол уйдун кымыран сүтүн ичип, эртеден кечке пахтада иштечү. Пахта чапчу, аны сугарчу, кайра тапшырышчу. Кыштактарга барганда сопкелди, шамөрүк дегенди жечүбүз. Шамөрүк деген пияз, картошка сыяктуу тоголок, ал эми сопкелди узунураак болуп өсөт. Аны сүткө буулап бышырып жебесе адам ууланып өлүп калышы да ыктымал. Ошону менен эл эптеп өзөк жалгап оокат кылышчу. Ал убакта соко деген болгон эмес. Буурусун менен жер айдачу. Буудай айдап, орок менен оруп, аны кырманга алып келип, опкелди деп койчу, өгүз-уйлардын баарын тегеректетип алып аны бастырып, элди ошону менен бакчу.
Буудайлардын баарын Толук деген жерден уйларга жүктөп, районго тапшырышчу. Ал жерден Таш-Көмүргө андан ары поезд менен фронтко алып кетчү. Агезде азыркыдай жол жок эле, эшек, өгүздөргө жүктөп жеткиришчү. Жол салыналек аска-зоолорго жыгачтан көпүрө салып, эптеп өткөрчү.
Ачарчылык катуу болду. Бирок ачарчылыктан көз жумган көп болгон жок. 1942-43 жылдары буудай, мала бастырып элге аз-аздан берип турчу. Ал убакта талаадан өз алдынча машак терген кишилерди жоопко тартып, жазалачу. Каттоого алып, уруксат менен гана машак терчү. Эл ошончолук иштерман эле. Айылда аялдар, жаштар иштечү. Аялдар колкап, байпак, баш кийим тигип фронтко жиберип турушту. Ушундай алыскы айылдагы аялдардын, жаштардын жасаган керектүү буюмдары менен армия күч алып атты. "Баардыгы жеңиш үчүн! Артыбызда Москва!" деген ураан болгон. Согуштан кийинки 1948-49-жылдары бизде катуу ачарчылык болду. Анда нанды талон менен гана берчү. 500 граммдан нан жеп, ошого топук кылчубуз.
Совет элинин жеңишке жетишине ошол кездеги элдин биримдиги себеп болду. Сталин өзү жеңген жок, ал жакшы жетекчилик кылды. Учурунда партияга өткөнбүз, нанын жегенбиз. Азыр деле Компартиянын мүчөсүмүн.
1947-жылы бизге "Ооруктун ардагерлери" деген Сталиндин сүрөтү түшүрүлгөн медаль тапшырган. Азыр ошол ооруктагы медаль боюнча пенсияма кошумча акча берилет. Пенсияга чыккандан кийин аксакалдар кеңешинин төрагасына мүчө болуп жүрдүм. Төрагасы да болдум. "Ооруктун ардагери" деген күбөлүктөн башка да "токтогул шаарчасынын ардактуу карыясы" деген күбөлүк беришти. Бул Токтогул шаарчасы боюнча бир гана менде бар. Ушунча жыл көп кызматтарда үзүрлүү эмгектенгеним үчүн берилди деп ойлойм.
Өкмөткө ыракмат, нааразычылык жок. Бир кездерде пенсиябызды алалбай 5-6 айлап жүрчү элек, азыр убагында алабыз. Карыяларга жакшы көңүл бурулууда. Келечекте элибиздин тилеги орундалсын. Элибизге бакыт, дөөлөт, тынччылык, жаштарга өмүр, карыларга ыйман берсин! Биз башыбыздан өткөргөн кандуу согуш эч качан кайталанбасын.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
"Биз Манасты тартууга даяр эмеспиз"
УКК сыры жучокко маалым
Карабеков эмнени сезе баштады?
Аркы жээк менен берки жээк
Эрте жаздагы курултайлар эмне берди?
Айыл чарбасы аңдан чыгабы?
"Колхоздук деңгээлден быйыл өтөбүз
"Акаев менен Кулов сүйлөшүп алган"
Орчундуу маселелерден орун таппаган маданият
Алыскы туугандан жакынкы кошуна артык эмес экен
"Биз Манасты тартууга даяр эмеспиз"
"…Сахнада чалынып жыгылмайынча ролум чыкпайт"
Атын аян берип койгон
"Европага чейин сойлоп барып, кайра жөө келгем"
Нотанын башы до эмес…
Белгилүү Шайлообек Дүйшеев жана белгисиз Искендер Жумабаев
"Апамды, бир туугандарымды тапканыма өкүндүм"
Ак көйнөк, кызыл көйнөк, жашыл көйнөк…