hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru cv ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru cv ky ru ky ky ru ky ky bg ky ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru da fr
"Фабула", 29.09.11 - 6-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Президенттикке ат салышам деген талапкерлерди каттоо соңуна чыгып, ажо болууну эңсегендердин саны 20ны түздү. БШК расмий каттаган 20 талапкердин сегизи партиялар тарабынан көрсөтүлсө, калган он экиси өзүн-өзү көрсөткөндөр.
Ошентип, көптөн-көп күттүргөн шайлоо өнөктүгүнүн үгүт иштерине жол ачылып, талапкерлер элди өзүнө кантип тартуу керектиги тууралуу чындап баш катыра башташты. Ал эми коомчулукта болсо президенттикке кайсы талапкер татыктуу экени кызуу талкууга алынып, ар кимисинин кемчилик-артыкчылыктары таразага тартылып, электен өтүүдө.
Бул ирет президенттик шайлоо өтө курч мүнөздө өтө турган өңдөнүп калды. Анткени дал ушул шайлоо - Кыргызстандын мындан аркы саясий-экономикалык багытын аныктоодо чечүүчү ролду ойной турганы байкалууда. Себеп дегенде, мамлекет башына келчү адамдан көп нерсе өзгөрүп кетиши мүмкүн болуп турат. Башкача айтканда, парламенттик башкаруу системасынан, кайра президенттик башкарууга кайтуу маселеси күндүн күрөө тамыры катары эң биринчи планга чыгышы толук ыктымал. Учурда ажолук такты эңсеген талапкерлердин дээрлик бардыгы мурунку президенттик башкарууну кайтарып келүүгө кызыкдар. Жада калса, өңгөсүн айтпаганда да (Мадумаров, Ташиев сыяктуу), парламенттик башкаруу системасынын орношуна салым кошкон көрүнүктүү төбөлдөрдүн бири, президенттикке талапкер болуп жаткан өкмөт башчысы Алмазбек Атамбаев дагы азыркы Конституцияда (Башкы мыйзамда) кемчилдиктер бар экенин айтып, өзгөртүү керек дегенди кыйыткан. Мындай көрүнүшкө Башкы мыйзамды баш оорутуп жазып чыккан Өмүрбек Текебаев реакция жасап, ажолукка ат салышар алдында "Ата Мекен" партиясынын курултайында: "Алмаз, сен биз мененсиңби же эскилер мененсиңби, ачык айт" деп чыккан жайы бар.
Демек, президент болуп кимиси келбесин, эң биринчи кезек президенттик башкарууну кайтарууга аракет көрө турган болуп калды. Буга бир жагынан азыркы парламенттин ичиндеги фракциялардын ынтымагынын жоктугу, интригалардын көп болушу да эбепке себеп болушу ажеп эмес. Анын үстүнө депутаттардын бири-бири менен мушташкан оюн-зоокторунун кесепетинен коомчулукта бүгүнкү күндө президенттик эле башкаруу оң окшойт деген көз караш көбүрөөк өкүм сүрө баштады. Андыктан азыркы Башкы мыйзамда президенттин укуктары кескин кыскарганына карабастан, ажолукка ат салышкандардын катары калың болушу бекеринен болбосо керек.
Албетте, бир эсептен азыркы президенттин ыйгарым укуктары деле оңой эмес. Тактап айтсак, УКМК, Коргоо министрлиги, Коопсуздук кеңеши өңдүү күч түзүмдөрү, Башкы прокуратура, жергиликтүү соттор, Эсеп палатасы, Улуттук банк сыяктуу негизги чечүүчү кызматтар президенттин карамагында. Эң башкысы, президент - мамлекет башчысы болуп эсептелет. Спикер мамлекет башчысы болуп саналбайт. Болгону үч бийликтин бир бутагынын жетекчиси. Башкача айтканда, аткаруу бийлигинин башчысы премьер-министр сыяктуу эле, мыйзам чыгаруу бийлигинин төрагасы. Ушунун өзү эле, парламенттик башкаруудагы мамлекет болгонубуз менен, мамлекет башчысы катары президентке баары бир артыкчылык берилип жатпайбы. Президенттин экинчи бир артыкчылыгы, эл тарабынан 6 жылга шайланат. Алты жылга чейин эч ким эч нерсе кыла албайт. Кокус эле, Акаев менен Бакиевдин тагдырларын кайталабаса. Ал эми спикер менен премьер-министр коалиция урап, түзүлгөн сайын, жаңыланып турат. Беш жылга былкылдабай отурууга кепилдик жок. Демек, президенттин укуктары кескин кыскарды делген менен, дагы да болсо президентте чоң күч, жогорку сый-урмат, кадыр-барк бар. "Генералдыкты эңсебеген жоокер, жоокер эмес" демекчи, анан кимиси болбосун президент болсом деп эңсейт да.
Ошентип, адеп президентти шайлоо күнү белгиленгенде, президенттикке талапкерлердин саны 80ден ашып, далайлардын келмесин оозунан түшүргөн күн артта калды. Учурда болгону 20 талапкер шайлоого катышууга мандат алды. Бирок мандат алышкан талапкерлердин бардыгы тең эле шайлоого бара албайт. Кээлери каражат жагынан каржалып, саясий соодалашууга барса, айрымдары баары бир жеңишке ээ болбосун түшүнүп, күчтүү бир талапкерди колдоого мажбур болот. Бир сөз менен айтканда, 30-октябрга чейин ажо болууну көксөгөндөрдүн катары бири-бирине сиңишип отуруп, 10 адамдын ар жак, бер жагын гана түзүп каларында кеп жок.
Азыркы тапта, накта президенттик амбициясы бар, шайлоонун акыр-аягына чейин бара турган талапкерлер катары: А.Атамбаев, К.Ташиев, А.Мадумаров, Т.Асанбеков, Ө. Субаналиевдердин ысымдары айтылууда. Бирок К.Ташиев, Ө. Субаналиев шайлоонун аягына чейин барбай калышы мүмкүн экени сөз болуп жатат. Ошондой эле, "Эл үчүн" партиясынын лидери А.Абдылдаев, "Ата-Журт" фракциясынын депутаты К.Осмонов, жеке ишкер Ж.Токтогазиев, Р.Оморов, С.Дыйкановдор өз бактыларын сынап көрүү үчүн акыр-аягына дейре барууга ниеттенишүүдө. Ал эми М.Султанов, К.Байболов, А.Жапаров, А.Матубраимов, М.Иманкулов, К.Исабеков, А.Каримов, А. Калматов, Ш.Медетбеков, И.Масалиевдер кимдир бирөөлөрдүн этегин кармай турган өңдөнүп турушат.
Канткен менен, алдыдагы шайлоодо айыгышкан күрөш эки чоң топтун, Алмазбек Атамбаев жактоочулары менен бакиевчилер делген Адахам Мадумаров, Камчыбек Ташиевдин ортосунда жүрөрү күтүлүүдө. Ошол эле учурда, эки жээкке тең кошулбаган үчүнчү чоң топ дагы катуу аракет кылат. Бул ирет талапкерлер шайлоочуларды мамлекеттин бүтүндүгү, өнүгүүсү жөнүндөгү ураандар менен кызыктырууга аракет кылышат. Күчтүү бийлик, мыйзам, тартип тууралуу дагы ураандар айтылбай койбойт. Мындай кооз ураандар менен катар эле бирин-бири каралаган кара пиар катуу жүрөт. Аймактык, уруучулук, улут аралык маселе да чоң роль ойнойт. Ошондой эле сырткы фактор дагы өз таасирин тийгизет. Мындай кырдаалда карапайым калк талапкерлердин уруусуна, кайсы аймактан экенине, кооз сөзүнө, анча-мынча күнүмдүк тыйын-тыпырына карап мамиле жасабастан, Кыргыз мамлекетин, кыргыз элин сүйгөн, туу болуп тура алчу улутчул инсанды президент кылып шайлоого чын дилибизден пендечиликтен жогору туруп мамиле кылышы зарыл. Үчүнчү ирээт жаңылсак, кудай деле кечирбестир. Ошондуктан кабыргабыз менен кеңешип, жети өлчөп бир кесип, жүрөгүбүзгө жакын мамлекет жүгүн тартып кете алчу талапкерге добуш беришибиз керек. Ал үчүн талапкерлердин артыкчылыктары менен кемчиликтерин туура аңдап, кимдин колунан кандай иш келет туура баалоо кажет.
Арийне, бул жолку шайлоодо президент болууга Атамбаевдин мүмкүнчүлүгү чоң экенин баары туюп турушат. Мунун бир нече жүйөлүү себептерин келтирүүгө болот. Биринчиден, Атамбаевдин эл арасындагы кадыр-баркы мурунку жылдарга салыштырмалуу бир топ жогорулады. Мындай жагдайды өкмөттүн элдин социалдык турмушун жакшыртууга орчундуу көңүл бурушуна байланыштуу карасак болот. Алсак, мугалимдердин, догдурлардын, маданият кызматкерлеринин маяналарынын 2-3 эсеге көтөрүлүшү, пенсия, пособиянын көлөмүнүн өсүшү, Атамбаевдин өкмөт башчысы катары эл үчүн иштеп берейин дегенинен кабар берди. Карапайым элдин Атамбаевге болгон ишеними артты. Экинчиден, өкмөт башчысы катары Россия, Турция, Кытай, Казакстанга болгон расмий иш сапарында аталган мамлекеттердин өлкө жетекчилери менен алгылыктуу дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, жеке мамилесин дагы чыңдаганга үлгүрдү. Бул болсо аталган мамлекеттердин Атамбаевге көзү түз болушун кепилдейт. Үчүнчүдөн, Атамбаев акча каражаты жагынан кыйналбайт. Төртүнчүдөн, административдик ресурстун бардыгы бир аз болсо да өз ролун ойнойт. Бешинчиден, мамлекетибиздин бир топ аттуу-баштуу адамдары М.Султанов, Н.Түлеев, Темир Сариев, Өмүрбек Текебаев, "Республика", "Замандаш" сыяктуу бир нече барандуу саясий партиялар, баш баканды колдоору ачык байкалып калды. Кыскартып айтканда, кай жагынан алсаң дагы баш бакандын салмагы башкалардан оордук кылып турат. Бирок түштүктө аброю өтө жогору деле эмес экенин, танууга болбойт. Буга июнь коогалаңы өз кесепетин тийгизди десек жарашат. Муну менен катар дагы бир аксатып койчу жагдай, ойлонбой сүйлөп жибермейи бар. Сөз деген ок экенин эске алсак, ойлонбой сүйлөө кимдин болсун аброюна көлөкө түшүрөөрүндө шек жок.
Ошентсе да, жалпы жонунан алып караганда, Атамбаевдин мүмкүнчүлүгү жогору экени кашкайып көрүнүп турат. Анын үстүнө Атамбаевдин түндүктөн алчу бир топ добушун оодарып кете турган Текебаев шайлоого баруудан баш тартышы Атамбаевдин салмагын ого бетер арттырды. Албетте, Атамбаев үчүн мындай кең пейилдикке Текебаев жөн эле бара койгон жок. Ал үчүн чоң соодалашуу жүрсө керек. Себеп дегенде Текебаев парламенттик башкарууну сактап калуу үчүн, президенттик башкарууга кайтыш керек дегендерге каршы, жеңишке жетпесин билип турса дагы президенттик шайлоого аттанып, соодалашуу жолу аркылуу өз мүдөөсүнө жетүүнү максат кылып койгондугун туюуга болот. Ачык айтканда, ошого аракет кылууда. Эгер, Атамбаев президент болуп калса, коалиция кайра куралып, Текебаев спикер, Бабанов премьер-министр болушу ыктымал. Ошондо, Текебаевдин парламенттик башкаруу системасын сактап калуусуна өбөлгө түзүлөт. Бул жагдайды Өмүрбек мырза убагында аңдап, ошого жетүүнүн арыгын чаап жатат. Ага Атамбаев аркылуу жетүүгө оңой экенин жакшы билет. Анткени Ташиев, Мадумаровго кол сунса, алар президенттик башкаруу системасын алып келебиз деп, Текебаевди жолго таштап кетиши мүмкүн. Анда эле Текебаев үчүн мындан артык жеңилүү ызасы болмок эмес. Мына ушул абалды "Ата Мекендин" башчысы таразалап көрүп, Ташиев, Мадумаровдон алыс болоюн деген көрүнөт. Мындай жагдайды Текебаев өзү деле: "Биздин былтыркы шайлоодо утулуп калганыбыз сабак болуш керек. Бакиевчилерге каршы биргелешип күрөшүү максатында талапкерлигимди алып жатам" дегенинен ачык көрүнүп турат.
Ал эми Мадумаровдун дагы бул шайлоодо дагы бир жолу жылдызы жанган турат. Бакиевдин тушунда Мадумаровду жакшы көргөн киши саналуу калса, бүгүнкү күндө Атамбаевге бирден-бир атаандаш болчу талапкер катары таскагы катуу чыга баштады. Айрыкча өлкөбүздүн Ош, Баткен, Жалал-Абад аймактарында дүбүртү катуулап, колдогондор көп. Бирок бул аймактардан Камчыбек Ташиев, Курманбек Осмоновдун талапкер болуп чыгышы, Марат Султанов, Сооронбай Жээнбеков, Курсан Асановдордун Атамбаевди колдоп жатышы Мадумаровдун мүмкүнчүлүгүн дээрлик 60-70 пайызга азайтарында шек жок. Ал эми Талас, Ысык-Көл, Нарын аймактарында кадыр-баркы жокко эсе экенин эске алсак, Адахамдын президент болчу мүмкүнчүлүгү Атамбаевдикинен кыйла чектелүү десек болот. Буга президенттик кызматтан башка үлкөн кызматтардын дээрлик бардыгын аркалаган Адахамдын кыргыз эли үчүн тырмактын агынчалык түзүк иш жасабаганы дагы өз кедергисин тийгизбей койбойт. Себеп дегенде, шайлоо учурунда: "Көптөгөн кызматтарды жетектеп эмне жакшы иш жасадың? Тилиңен башка колуңан эмне келет?" деген суроо кабыргасын түзүк эле кайыштырат.
Мына ушул жагдайды Адахам мырза өзү деле жакшы туюп жатат. Ошондуктан айланасына түндүк-түштүктөн чыккан элге төбөсү көрүнүп калган инсандарды тартууга катуу аракет көрдү. Бир нече сүйлөшүүлөрдү жүргүздү. Натыйжасы жаман болгон жок көрүнөт. Кээ бир маалыматтарга караганда, Мадумаровду А.Медетбеков, А.Жапаров, М.Иманкулов, К.Исабеков, А.Калматов, И.Масалиевдер колдоору кеп болууда. Шайлоо аягына чейин Өмүрбек Субаналиев менен Ташиевдин кошулушу мүмкүн дешет. Анткени экөө тең Атамбаевди жининдей көргөндүктөн, Субаналиев шайлоонун акыр-аягына чейин барууга акча каражаты жоктугунан, Ташиев болсо бул жолку президенттик шайлоодо баары бир жеңишке жетпесин билип, шайлоого саналуу күндөр калганда экөө тең Мадумаровдун кызыкчылыгына талапкерлигин алышат деген пикирлер айтылууда. Эми бул эл арасында айтылган сөз. Саясаттын оомалуу-төкмөлүү экенин эске алсак, Мадумаровго кошулат дегендер кошулбай да калары бышык.
Парламенттик башкаруу системасын орноткондорго келишкис оппозиционер болуп, Конституцияны өзгөртөм, күчтүү президенттик башкаруу системасын алып келем дегендердин көч башында турган Адахамдагы дагы бир артыкчылык, акча каражаты жагынан дагы кудайга шүгүр экени. Мадумаровду каражат жагынан камсыз кылып турчу булак - Бакиевдер экени массалык маалымат каражаттарында көп эле жазылды. Ал түгүл Бакиевдердин бирөөсү Алматыда эски бийликтин ишенимдүү өкүлдөрүн топтоп, "Мадумаровду колдойсуңар" деген көрсөтмө бергени дагы басма бет айдыңында айтылды. Демек, Мадумаровду Бакиевдердин кишиси катары санаган сөздөр бекер жеринен чыгып жаткан жок. Анын үстүнө, Мадумаровдун өзү деле: "Биз качып кеткен президенттерди дүйнөгө шылдың болбой алып келишибиз керек" - деп ачык эле айтып жүрөт. Мына ушул жагдайдын баарысы Адахамды артка тартчу көрүнүштөрдөн экенин жашырып-жабууга мүмкүн эмес.
Айтор, бул шайлоо өтө курч мүнөздө өтөрү эмитеден коомчулукту кызыктырып да, кабатырланып да жатат. Эки ортодо шайлоонун шайтан оюндарынын аркасында мамлекетти бөлүп-жарып, бир бүтүн элге бүлүк салуучулар чыгышы мүмкүн деген кооптонуулар бар. Албетте, мындай терс көрүнүштөргө карапайым калк өзү жол бербеш керек.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
Бабанов өзү түптөгөн "Республика" партиясынын атынан "Өлкө үчүн!", "Республика үчүн!" деген ураан алдында күркүрөгөн той берди...
Мышык майга жетпей, "сасык" дейт...
Т.Акматов менен М.Абакировдун "разборкасы"…
БАКИЕВЧИЛЕР БИЙЛИККЕ КАЙТСА, САДЫРКУЛОВГО ТАГДЫРЛАШ БОЛОРБУЗ!
"Республика" Таласта Ала-Тоодой эт тартып, Ала-Көлдөй чык кылды
өтчү мезгил эми келди
Эмил Алиев, "Ар-Намыс" партиясынын төрагасынын орун басары:
"Келгиле комиссия түзөлү, иликтейли" - дешип, жеке кызыкчылыктарын көздөп атышат"
Мирбек Асанакунов, Ысык-Көл облусунун губернатору:
"Менин губернатор болуп дайындалышым саясатка да, шайлоого да байланыштуу эмес..."
Кара жаак акын Калык атанын
"Анарбайдын көпүрөсү - Европага байланыштырган көпүрө"
Ишенимге ээ боло албаган тыюу салууну тандайт
Колдонуп жүргөн символикаларыбызды ыйык сактайлы!
Псориаз- териңди тескери сыйрыйт!
ActionTeaser.ru - ???????? ???????