hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru tt ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk tt ky kk ky ky ky ru ky ky ru ky kv ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky bg ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru cv ky ru ky ky ru ky ky bg ky ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru da fr
"Фабула", 29.09.11 - 15-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
- Көл кылаасынын Тоң жайыгында Баатыркан манаптын төрт катыны бар экен! - деди жаш чечен кызык кеп баштап. - Азык катын, бугу катын, бакачы катын, катаган катын аттуулар. Бир күнү Баатыркан ой чубап жатып, өлүм эсине түшөт: "Мен деле өлөт турбаймынбы!" деп бушайман болот. Жанагы катындарын кашына отургузат. "Мен өлгөндө кантип кошок кошосуңар?.. Өлгөн соң, билбей калам. Кана, мен жөнүндө азыр кошуп көргүлөчү? Көзүмдүн тирүүсүндө, өз кулагым менен угайын... Кимиң мени жакшы кошсоң, ошону өзгөчө жакшы көрөм, бөлөкчө көңүл бөлөм!" - дейт чунак киши. Типтирүү кишиге кайсы келесоо аял кошок кошмок эле? Мындан өткөн кыйноо жок да... Ошондо, берки үч катыны кошо албай коюп, "бакачы катын" - Калыйча дегени, абышкасын жоктоп, төмөнкүдөй кошкон экен:
Калың берип, неге алдың?
Базардан тандап пул алдың,
Үстүмө күнү неге алдың?
Бакачы катын Калыйча жалаң ырчылыгынын аркасында Баатырканга жагат. Бирок таалайдын тамашасын көр! Кошокчу Калыйча абышкасынан мурда өлөт. Ошондо Баатыркан жети күнү удаа Калыйчанын көрүнө барып, өбөктөп ыйлаптыр...
Куйручук чечен кызыктуу кебин бүттү. Чолпонкулдун көзүндө жылдыздар жайнады. Бирок... Эшиктен ат дүбүртү чыкты. Боз үйдүн эшиги серпилди. Байзак баатырдын капчыгай башына койгон кароол жигити карбаластап, энтигип кирип келди:
- Орус төрөнүн кызылчогу!.. Сакчы жоокерлери келатат!
Үйдөгү үч киши үркө түштү. Чолпонкулдун чолпондой дидары кубарды.
- Эми, Чолпон баатырым! - деди Куйручук. - Кудайга тобо келтирип, сабыр этиңиз... Орустун жоокерлери азыр сизди байлап кетишет. Жөө айдап барып, Алматынын абагына тыгышат. Койчуман экөөбүз кокуйлап кала беребиз... Башка айла жок!.. Кап, үйдө Байзак баатырдын жоктугун карасаң! Кызылчок менен сүйлөшүп, сизди айдатпай алып калат эле... Эми, эмине кылабыз? Баса, айла таптым! Ургаачы кийим кийип, уй саап отуруп калыңыз! О Кокуй күн! Бол! Тез! Чечинип жибер!
Куйручук элеңдеген манапты шаштырды. Чолпонкул шашып-бушуп, чечинип кирди. Койчуман жүктүн бурчундагы куржундан аял көйнөктү сууруду. Сийдиги булут айланган манаптын башына Байзактын токолу Оңолдун каз элечеги орноду.
Чолпонкул баатыр аялга айланып, уй саап отурду. Куйручук музоо салып берген бала болумуш этти.
"Адам ичпес арам суунун акканынан акпаганы,
Ат жебеген ачуу чөптүн өскөнүнөн өспөгөнү.
Ата баркын билбеген уулдун барынан жогу,
Эне эмгегин баалабаган баланын боюна бүткөндөн бүтпөгөнү жакшы".
Жакында жазуучу Асыкбек Оморовдун "Чыңгызхан", "Темирлан" деген тарыхый-илимий популярдуу чыгармасынын уланды үчилтиги катары "Осмон империясы жана бүгүнкү Түркия" деген тарыхый инсандар жөнүндө жазылган китептин бет ачары болуп өттү.
Осмон империясын түптөгөн Осмондун чоң атасы Сулайман XII кылымда Чаткал өрөөнүнөн Кичи Азияга көчүп кеткен "канды" уруусунун урпактары болуп эсептелет. Чыгармада ошол Кичи Азияга көчүп баргандан баштап, кийин 1299-жылы Осмон империя түптөп, анын урпактары бийликти 1923-жылга чейин башкарышканы тууралуу чагылдырылган. Эмесе, ушул чыгарма мындан ары сиздердин назарыңыздарда.
Мына ушул Улуу кургакчылыктын кесепетинен Борбордук Азиядагы көчмөн элдер туш тарапка көчүп барышып Азиянын ар кайсы чөлкөмдөрүндө ири империяларды түзүшүп жана бул көчмөн түрк тилдүү элдер өздөрүн эмнеге жөндөмдүү экендиктерин далилдей алышты.
Кичи Азияга III кылымга чейин көчмөн эл болуп барып, отурукташып жашап калган түрктөр мурун Арал көлүнүн айланта жана Ала-Тоодон көчүп барышып жашаган элдерден болгон.
Сельжуктарды болсо VII кылымда араб халифаты жеңип алып, кылычтын мизине салып мусулманчылыкты кабыл алдырган. 1096-1099-жылдары Европадан Рим империясы "кресттик жортуул" деген ат менен каптап кирип, сельжуктарды Эскишехирге чейин чегинүүгө аргасыз кылган. Бул согуштарда сельжуктардын өтүнүчү боюнча Кыргыз каганатынын Жети-Суу дубанынан куралдуу атчан үч миңден ашуун аскер жардамга барган. Бул тарыхый окуя тууралуу түрктөрдүн Измир, Стамбул шаарларындагы архивде бай материалдар сакталып турат.
Артка чегинген сельжуктар 1116-жылы кайрадан күч топтоп, Кичи Азиянын чыгыш тарабын басып алып, "Атчандар" деген султанат бийлигин орнотушту. "Атчандар" султанатына 1174-Жылкы жылында сельжуктардын Данишмендин султанаты кошулган.
1176-жылы Византиянын императору Мануил 1 Комнен келишимди аткарган жоксуңар деген шылтоо менен сельжуктар султаны Кылыч Арслан Экинчиге согуш ачат. Мануилдун аскерлери сентябрь айында Кылыч Арсландын бийлик аймагына тоолуу даван аркылуу жыла баштайт. Византиянын колу тоо арасындагы бийик ашууларды чоң кыйынчылык менен ашып келип, Мириокефалонго тыныгуу жасайт. Циврица капчыгайы аркылуу өтүп баратканда Кылыч Арсландын жоокерлери капыстан кол салып, Маниулдун аскери көп жоготууга учурайт. Мануил аргасыздан тынчтык келишимге кол коёт (Новая хронология Руси, Англии и Рима. Г.В. Носовский, А.Т.Фоменко).
1204-Чычкан жылында Византия империясы кайрадан крестүүлөрдүн төртүнчү жортуулун уюштурушуп, кандуу кармашта сельжуктар жеңип чыккан. Константинополь талкаланган. Византия императору борборун Кичи Азиянын түндүк-батыш тарабындагы Никей шаарына көчүргөн. Византиянын борбору Константинополь шаарына жарым кылымдан кийин - 1261-Тоок жылында которулган.
Константинополь - "Падыша шаары" деген түшүнүктү берет. 324-330 жылдары Византия императору Константин I негиздеген жана ушул Константиндин атынан аталып калган. 1204-Чычкан жылында Латын империясынын борбору болуп 1261-Тоок жылына чейин турду. 1453-Тоок жылына чейин Византиянын борбору болуп туруп, түрктөр тартып алгандан кийин Стамбул деп аталып калган.
Кичи Азиянын түндүк аймактарындагы сельжуктар бирдиктүү болуп, чектеш Арман тоо кыркаларына дагы тийиштик кыла башташат. 1243-Коён жылында Сивас көлүнүн жанында 80 миң аскерден турган Гияс ад-дин армиясы түрк-монголдордун 30 миң армиясына жеңилген. Түрк-монголдордун колун башкарган Бачунойон Чынгызхандын аскер башчысы болуп ар кандай жердин географиялык абалына жараша согушту жакшы уюштура билген адам болгон.
Ошол доордун белгилүү араб саякатчысы Ибн Баттут: "Кичи Азиянын чыгыш аймактарында түрк-монголдордун башкаруусунда жашаган капырлар аябай көп санда болгон", - деп жазып кеткен.
Европа менен Азиянын чек ара аймактарында салгылашуулар болуп, эл тагдыры кайсы нукка бурулаары белгисиз болуп турганда Эртогрулдун баласы Осмон 1258-Жылкы жылында Сөгөт (Сегут) деген тоолуу жерде жарык дүйнөгө келет. Осмон деген ат персия тилинде "асман" деген сөздү билдирет. Осмон Эртогрулдун эң кенже уулу болуп төрөлгөн.
Осмон чоңоё баштап, бир күнү мусулман адамдын үйүндө түнөп калат. Үйдүн ээси Осмонго Куран китепти алып келип берип окуй баштайт. Бир топ убакыт өткөндөн кийин куран китепти Осмон өзү алып, түнү бою көз ирмебей таң аткыча окуйт. Таңга жуук чарчаган Осмон көзү илинип кетип, түш көрөт. Түшүндө Осмондун кулагына "сен өмүр бою Куранды ыйык тутасың, сенин балдарың жана урпактарың дагы ислам динин ыйык тутушат", - деп катуу үн угулат. Чочуп ойгонуп кетсе, жанында эч ким жок болот. Көрсө, бул аян берген түш болгон экен, чынында эле Осмондун өзү да, урпактары да бүткүл өмүрүн ислам динин ыйык кармап жашап өтүштү.
Арабдардан ислам динин бат кабыл алып, ыйык туткан башка элдерден ушул түрктөр болду. Калган улуттар көп каршылык көргөзүштү, эл кырылган согуштар да болду. Арабдар ислам динин кылычтын мизи, байлыктын күчү менен Орто Азияга, Африканын түндүк аймактарына чейин жайылтышты. Кыргыздар баш ийбей, Таласта эки жолу чоң согушта арабдарды жеңип чыгышты. Кыргыз каганатын арабдар үчүнчү жолку жортуулда араң багындырды. Ошондо да кыргыздардын бир бөлүгү Енисей тарапка ооп кетип, мусулман болбой калышты.
Осмон 24 жашка келгенде 1282-Жылкы жылында атасы Эртогрулдун мураскери катары уруулардын колдоосу менен бийликке келет. Осмон Эртогрулдун эң кенже баласы болсо дагы башка балдарынан акылдуу, эр жүрөк, чечкиндүү, сөзгө чечен чыгат. Ал чын эле атына заты жарашкан, маңдайына тарыхта эң узак жашай турган улуу империяны түптөө тагдыры чийилген бөтөнчө жан болуп чыга келди. Ал алп кол башчы, адилет бий болду. Журтуна көзү түз, ак ниет, ачык, таза, адамдарга кек сактабаган адам болуп чыга келди. Ошол үчүн мамлекеттин ынтымагы бекем болуп, мыйзамы кынтыксыз так аткарылып, ал курган дөөлөт узун өмүр сүрдү.
Байыртан келаткан салт боюнча бийлик тактысына отурган адам атасынын керээзин, уруу акылмандары айткан насааттарын угушу керек болгон. Эл башчысынан ал кезде эң башкысы адилеттүүлүктү талап кылынган. "Бий калыстыктан тайганда, бийликтин ооматы кетет" дешкен байыркылар. Улуу бий уруу бийлеринин колдоосу менен такка отурган. Бир күнү Ордого чакырылган Осмон атасы жана уруу бийлери менен саламдашып...
Китеп боюнча кызыккан суроолорго автор жооп берет. Тел: 0772 41-13-57
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
Бабанов өзү түптөгөн "Республика" партиясынын атынан "Өлкө үчүн!", "Республика үчүн!" деген ураан алдында күркүрөгөн той берди...
Мышык майга жетпей, "сасык" дейт...
Т.Акматов менен М.Абакировдун "разборкасы"…
БАКИЕВЧИЛЕР БИЙЛИККЕ КАЙТСА, САДЫРКУЛОВГО ТАГДЫРЛАШ БОЛОРБУЗ!
"Республика" Таласта Ала-Тоодой эт тартып, Ала-Көлдөй чык кылды
өтчү мезгил эми келди
Эмил Алиев, "Ар-Намыс" партиясынын төрагасынын орун басары:
"Келгиле комиссия түзөлү, иликтейли" - дешип, жеке кызыкчылыктарын көздөп атышат"
Мирбек Асанакунов, Ысык-Көл облусунун губернатору:
"Менин губернатор болуп дайындалышым саясатка да, шайлоого да байланыштуу эмес..."
Кара жаак акын Калык атанын
"Анарбайдын көпүрөсү - Европага байланыштырган көпүрө"
Ишенимге ээ боло албаган тыюу салууну тандайт
Колдонуп жүргөн символикаларыбызды ыйык сактайлы!
Псориаз- териңди тескери сыйрыйт!
ActionTeaser.ru - ???????? ???????