ky ky fr cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ru ky ky ky ky tt ky ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru
"Алиби", 16.07.08 - 8-9-бет: Курманбек бийлиги - нин куугунтуктары...•
Соттор бүгүн сок билек оппозиция: алар кимдер?
Сотко ишенгиче сок билегиңе ишен.Анткени, бүгүнкү соттор адилетсиз болуп жатса, билегиңден башка кимге ишенесиң. Күнөөсүз жерден күйгүзүп соттоп жиберишсе, ал жакта деле жашоо керек го. Азыр заман мурдагыдай эмес. Билимиң күчтүү болсо бирди эле жыгасың, же бирди көрөсүң. Эгер билегиң күчтүү болсо алыска барасың. Бул карапайым пенденин монологу. Анын колунан эмне келсин?
Бирок, мындан 16 жыл мурда биз баарыбыз жабыла тандап алган демократиялык багыт кайда калды? "Башкасын коюп, Манасты айт" дегендей, ушул укуктук-соттук системада акыйкаттык, адилеттиктин болушу демократиянын биринчи шарты эмес беле? Кандай гана мамлекеттик түзүлүш болбосун, ириде сот адилеттигин камсыздоого далбас урат. Бизде эмне болду? Баягы эле кожоюндун көзүнүн агы менен кошо айланып, кошоматчылыкка кой сойгон мындай турсун, бүтүндөй адамдардын тагдырына балта чабуу түккө турбай калды. Бүгүнкү соттор жогорку бийликтин сок билегине айланды. Төбөбүздө "бөрк ал десе, баш алган" заман ойноп, эл айласын таппай турат. Кудум Акаевдин доору кайра кайтып келгенсип, калк өз көзүнө өзү ишенбейт. "Ушундай турмуш үчүн революцияны ишке ашырдыкпы?" дешет алар.
Редакциябызга күнүгө ондогон каттар келет. Алардын басымдуу бөлүгүн соттордун чечимдерине нараазы пикирлер түзөт. Мына, бүгүн да колубузда алыскы Жалалабад шаарынын жашоочусу Созулкан Абдрахманованын жөнөткөн каты турат. Катты окуп алып, мынчалык жийиркеничтүү, мынчалык ыплас ишке барышкан сот кызматкерлери Жээнбеков Жаныш жана Бөкөев Каныбек (учурда бири Ош облустук сотунун административдик-кылмыш иштери боюнча орун басар, экинчиси Ош облустук сотунун төрагасы болуп иштешет) тууралуу элге угуза айтуудан өзүм уялып турам. Бирок "уят өлүмдөн катуу" дейт го элибиз. Уялбагандан өзүм уялсам дагы, кат ээси Созулкан Абдрахманованын айрандай төгүлгөн абийири үчүн жогорудагы аты аталган соттордун кылык-жоругун гезит бетине түгөл жарыя кылабыз деген ойдобуз. Азырынча журналисттик иликтөөлөр жүрүп жаткандыктан улам, болгон окуя тууралуу кат ээси билдирген маалыматтарды көмүскөдө кармап турууну эп көрдүк. Материал гезит бетине жарыяланган соң аты аталган сот кызматкерлеринин жасаган иштерин Жогорку сот тактайбы же актайбы мезгил өзү көрсөтөт.
Чындыгында бийлик тизгини менен чылбыры бирдей тийген сот акелерге адам тагдыры оюнчукка барабар болуп калса керек. Мындай мүмкүнчүлүктөн болушунча пайдаланган сот кызматкерлери чекеден табылат. Ошондон улам Жогорку сот төрайымы Жаңыл Алиеванын өзгөнү кое туруп , өз кызматкерлерин тартипке чакыруудан баштаган иши балким үзүрлүү болуп жүрбөсүн?
Соттордогу тентектер жөнүндө сөздү гезитибиздин кийинки сандарында улантабыз деп турабыз. Ал эми бүгүн болсо, күн тартибиндеги дагы бир олуттуу окуянын айланасындагы кептин учугун андан ары улайлы. Биз айтпадыкпы, гезитибизге келген каттардын аягы үзүлбөйт деп. Ушундай каттардын арасында жаш саясатчы Равшан Жээебековдун бүгүнкү абалына кайдыгер карабаган замандаштарыбыздын ой-пикирлери арбын. Өзгөчө, Жогорку соттун 2008-жылдын 11-июндагы "чебер" чечимине нааразы болгон жалпы окурмандарыбызга окуянын чоо-жайы түшүнүктүү болсун үчүн, Равшан Жээнбековдун айланасындагы сот ишине дагы бир жолу учкай кайрылып өтөлү.
Бийликке жакпай калган саясатчылардын кара тизмесине киргизилген лидерлердин бири Равшан Жээнбековду жок жерден камакка алуу туурасындагы Ленин райондук сотунун чечимин жокко чыгарган Бишкек шаардык сотунун 2008-жылдын 28-апрелдеги аныктамасы белгилүү себептер менен Жогорку сотко "жаккан" жок. Бишкек шаардык сотунун адилет аныктамасы алыскы Америкадан окуусун ийгиликтүү аяктаган Равшан Жээнбеков үчүн өз мекенине кайтып келүүгө жол ачканда, Жогорку сот жолду бууй турган "торопливый" токтомду токтоосуз токуду. Албетте, бул токтом бир жагынан бийликтин Жээнбековду күтүүсүздөн камакка алуу боюнча арам оюн ишке ашырууга "мыйзамдуу" шарт түзсө, экинчи жагынан анын жеке коопсуздугун камсыздандырууга өбөлгө болду. Мындай шашылыш токтом токуунун зарылдыгы Равшандын 13-июнда Бишкекке учуп келери тууралуу кабар алынаар замат келип чыккан. Бул кабар жетпегенде өмүрү шашпаган Жогорку сот дагы эле шашылмак эмес. Мыйзам талабына ылайык өздөрү расмий кат жүзүндө билдирген 2008-жылдын 25-июнундагы соттук териштирүүлөр ошол күнү каралмак. Бирок Равшан Жээнбековдун 13-июнда учуп келери белгилүү болор замат Жогорку сот коллегиясы белгиленген мөөнөттөн мурда чогулуп, тагыраак айтканда 11-июнда жыйналып, Бишкек шаардык сотунун аныктамасын четке кагып, Ленин райондук сотунун камакка алуу жөнүндөгү "жагымдуу" чечимин колдоп берди. Мындай токтомдун жагымдуулугу - "камалсын" деген кагаз атайын кызматтар үчүн айныксыз документ болгондугу менен түшүндүрүлөт. Канга тойбогон ач күзөн сыңары, баш көтөргөн саясатчыларды чекеден түрмөгө түрткөн бүгүнкү бийликтин колуна карачечекей уулун карматып берүүгө кыргыздын намысы жол береби?
Гезитибизге келген каттар арбын. Айрыкча өз уулунун тагдырына чындап күйгөн Талас эли дамамат телефон шыңгыратып, же болбосо калем сапты колго алып, кат жолдошот. Бүгүн да бир катар кат ээлеринин сунуш-пикирлерине орун берип, өздөрүнүн ишине ийгилик каалап коелу. Учурунда чындык үчүн чыркыраган карабууралыктар Феликс Куловду Акаев режиминин чеңгелинен сууруп чыгуу үчүн канчалык жан үрөбөдү. Ал эми бүгүн карачечекей уулу Равшан үчүн таянар тоосу, жөлөнөр аскасы Талас журту турат. Учурда океандын ары жагындагы уулунун тагдырына күйгөн калкы өз ойлорун ортого салып жатышат.
Намат Райымкулов Талас району, Көктокой айылы.
- Равшанды ар кандай саясый шылтоолор, капкайдагы Кайыңды-Канттын 10 пайыз акциясы менен камакка алууга жасаган бийликтин далбасы ишке ашпайт. Эр болсо камап көрүшсүн, Бакиевдер эл менен ойногонун токтотушсун.
Өз колу менен миллиондорду жуткандар жогорку кызмттарга көтөрүлүп, президентти жандап жүрүшөт. Эл үчүн иштейин, адилеттик издейин дегендер Равшанга окшоп куугунтукка алынып жатат. Равшан биздин кулунубуз, аны эли-журту кандай шартта , кандай кырдаалда калбасын коргоп калууга дарамети жетет.
- Равшанды угуп, көрүп жүрөм. Эл сүймөнчүлүгүнө татыган адилеттүү, адептүү, акылдуу, шер жигиттердин бири. Мына эски бийликтегилердин бардыгы жоопко тартылышы керек эле. Андай болгон жок. Тескерисинче алар Акүй, Көкүйдү аралап , кызматтан кызмат тандап жүрүшөт. Ал эми март революциясын ишке ашыргандар кызмат тургай,керт башынын айласын таппай куугунтукталып, соттолуп, талаалап калышты.
Күч органдары, соттор катуу жаңылышат.Мунун аягы жакшылык менен бүтпөйт. Мыйзамды ким каалагандай ары-бери бура берсе, ал дагы ошондой бурулуп жатып, акырында күчү жок калат. Мыйзамдын үстөмдүгү бошоңдойт. Мындай көрүнүш кандай жыйынтыкка алып келгендиги эч кимибиздин эсибизден чыга элек. "Учкундан жалын тутанант" дегендей, жалын эмес өрт чыгышы мүмкүн. Ошондон улам сот бийлиги Равшанга карата адилет чечимди кайра кабыл алышы керек. Угушума караганда, Бишкек шаардык соту Ленин райондук сотунун чечимин четке каккан аныктаманы туура чыгарган. Жогорку сот каратып туруп, төмөнкү инстанциянын чечимин колдоп олтурут. Минте берсек, бийлик бутагынын элге жакын делген сот бийлиги эл ишениминен биротоло чыгып калат.
Мен билгенден Таласта Равшан Жээнбековду коргоо комитети уюшулуп жатыптыр. Андай болсо мен ушул уюмга кошулууга даяр элем. Биз эл керегине жараган уулдарыбызды бир чекеден бийликтин азуусуна салып берүүгө каршыбыз.
Мен башкасын билбейм, бирок Равшанда күнөө жок. Баарын жасап, уюштуруп жаткандар - бийликтегилер. Алардын сөзүнүн көбү ушак . Анан ар кайсы ушак -айың сөзгө таяп, демек жел сөзгө такап, кылмыш жообуна тартуу туура эмес. Мындай иш тагдырга таарынганда, же бирөөдөн өч алганга жасалган айла жоктук десем болот. Өч алсаң деле мыйзамдуу жолдор менен иш жасаш керек. Сотторду мыйзам бузуучу курал катары пайдалануунун арты жаман. Ошондуктан менин айтарым, Жээнбековду экинчи Бекназаров кылбагыла. Эл муну көрүп, билип турат.
Эсен Керимкулов Карабуура району.
- Бул бийлик өз каалаганын кыла береби? Жарандар өз позициясын билдирип каршы сүйлөп койсо, куугунтукка алган болобу? Кайдагы бир базардагы ялдардын сөзүн улап, баш көтөргөндөрдүн баарынын үстүнөн кылмыш ишин козгой берсе каякка барабыз?
25-июнда сотко келсин деп бирди айтып, буга жеткирбей, 11-июнда "камалсын" деген чечимди кабыл алган Жогорку сотко ким ишенсин? Сот адилеттиги деген ушубу? Эми, эл билип турат бул окуянын башында турган дирижер ким экендигин. Ошондуктан ойлонгула, бийлик башындагылар. Азыр 2003-2004-жылдар эмес, 2008-жыл. Элди унутпагыла бийликтегилер. Равшандын жолун торогонду токтоткула.
2005-жылдагы революцияда жеңип чыккандан кийин Жалабаддагы курултайда Равшан Жээнбеков "элдик баатыр" деген наамды алган. Буга күбө болгондор К.Бакиев, А. Бекназаров, Ж. Жээнбеков жана башкалар эл арасында жүрөсүңөр. Өткөндү унутпагыла.
Данил Акжолов Бакайата району.
2005-жылдагы революциядан кийин өзгөрүү жок. Эгерде, күн сайын тамыр алып, өркүндөп - өрчүп бараткан коррупцияны, өлкөнү кекиртектен алган алдамчылык менен паракорчулукту, элдин башын ылдыйлаткан кымбатчылык менен жакырчылыкты өзгөрүү деп эсептесек, анда бул жагынан өзгөрүү жок эмес, бар, алдыга кеттик.
Ал эми 1917-жылдагы В.И.Лениндин революциясына көз чаптырсак, баарыдан мурда элдин социалдык абалын жакшыртууну көздөгөн. Революциянын каармандары революциялык максаттарды чогуу ишке ашырган. Ал эми Кыргызстандагы революция (эгерде чын эле революция болгон болсо) тескерисинче элдин жакырчылыгын жаратып, Бакиев менен бирге чыккандардын түрмөгө түшүшү, куугунтукка алынышы, кызматтан куулушу ж.б репрессиялык иш-аракеттер менен коштолду. Бул бүгүнкү күнгө чейин уланып келе жатат.
Равшан Жээнбековдун куугунтукка алынышын, соттук иш-аракеттердин адилетсиздигин көпчүлүк Талас эли одоно чечим катары кабыл алды. Андыктан, Равшан Жээнбековду - өз оюн ачык билдирген, демократиянын принциптерин карманган, чынчыл, намыскөй, патриот кыргыз уулун биротоло муунтуп, баш көтөрбөс пендеге айлантууну көздөгөн Жогорку соттун чечимин эч ким колдобойт. Биз, саясий заказдын капканына кабылган Равшанды бийликтин ачуу тырмагына салып бербейбиз. Ой өрүшү кенен, кыргыздын керегине жараган уулдарыбызды коргоп калууга элибиздин кудурети жетет.
Атаганат, бу биз кайда баратабыз?
Кээде туруп өзүңө-өзүң ишенбей кетесиң. Анын сыңарындай сот акелер да өзүнө-өзү ишенбей калган шекилдүү. Көбүнчө токтом, чечим дегендерге кол коюууга келгенде кимдир бирөөнүн сыйкырдуу таягы көз алдыга тартылып, кимдир бирөөнүн сыйкырдуу үнү шыбырап турса керек. Анан, кимдин тагдыры үчүн кол койгонуңду тээ жүрөгүңдүн түпкүрүндө, акылыңдын туу чокусунда сезип, билип турсаң да айласыздыктын аркан -жибине маталып, кол тамгаңды койкойтосуң. Сотторду да түшүнсө болот.
Өткөндө баткендик судья учакка мас болуп түшүп, андагылардын абийирин кетирип сөккөндүгү үчүн биздин "адилеттүү, абийирдүү, акыйкат соттун" аброюн түшүргөндүгү үчүн кызматтан айдалган эле. Соттор үчүн бул чоң сабак болгон. Мас болгондугу үчүн кызматтан айдалган судья, саясий заказды аткарбай көрсүн, анда эле иштин бүткөнү. Бирок, кандай болгон күндө да, өз көмөчүбүздүн күлү үчүн адам тагдырын садага чаппай, аз болсо да адамдык ички абийирдин, уят-сыйдын тынчтык бербеген кудуретине баш ийүүгө кантип болбосун? Бүгүн тамга тааныган жаш чырпыктан тартып, токсондогу абышкага чейин "сотко берем" дешет.Демек, сотторго ишеним дагы эле бар. Ошол үмүттүн бүлбүл жанган билигин биротоло өчүрүп албаңыздар, урматтуу сот акелер.
Саясатты иликтөөчүлөрдүн, саясатчылардын Кыргызстандагы саясий абал жөнүндөгү айткандарын, жазгандарын анализдеп көрүп, бир өзгөчөлүктү байкоого болот. Бүгүнкү аналитиктер, алардан мурдакылары да 2005-жылдын 24-мартына чейин "өлкөдөгү абал кооптонууну туудурбайт, ал эми оппозиция бөлүнүп-жарылган, ошондуктан алсыз" деген ойдо болушкан. Бир лидердин жоктугун каңкуулашат, оппозиционерлерди санашат, аларга мүнөздөмө беришет жана алдыдагы президенттик шайлоолорго карата алардын абройлорун аныктоого аракет кылып тынышат. Ошол эле убакта алардын бири да: "Эгерде бир лидер болбосо, оппозициянын ыркы жок болсо, эмне үчүн 2005-жылдын 24-мартында элдик козголоң болуп кетти?" деген суроого азырынча жооп бере элек. Эмне себептен бир дагы оппозиционер өлкөнүн президенти боло албады да, А.Акаевдин эң жакын шериги К.Бакиев болду? Эмне үчүн мурдакы оппозиционерлер кайрадан жаңы бийликке оппозициялык маанайда турушат?
Ушул суроолорго жооп бербей туруп, азыркы саясий абалга обьективдүү баа берүүгө, демек келечекти оңдоого болбойт.
Бир убакта болуп өткөн маектешүү эске түшөт. Кадыресе аңгемелешүү жөн маселелерден башталып, анан билинбей саясатка өтүп кетти. Аңгемелештердин арасында өлкөнүн тагдырына кайдигерлер жок эле. Бардыгыбыз тигил же бул жүйөөнү айтып олтуруп, акыры ким мамлекеттин "мойнун толгогонго" жол берди жана эмне үчүн өлкөнүн стратегиялык обьектилери, атам замандан берки жерлерибизди жоготуудабыз жана аны менен мамлекеттин коопсуздугу талкаланууда деген суроолорго кектелдик.
Арийне, күнөөлүүлөр да, аткаруучулар да табылды. Ар бирибизде проблеманы чечүүнүн ар кандай жолдору бар эле, бирок, абалды оңдоо керек деген ой баарыбызда бир болуп чыкты. Мамлекеттик башкаруу системасын алмаштырып, үй-бүлөлүк, жеке бийликти орнотууга жол бербеш керек. Кайрадан эле оппозициянын алсыздыгы, бир лидердин жоктугу тууралуу кыжаалаттык чыга баштады. Бирок, бири да мына ушундай ой жүгүртүү менен алар оппозиционерлерден эч айырмасы жок экендигин ойлошкон жок, алардын пендечилик психологиясы гана муну түшүнүүгө жол бербеди.
Бул кадыресе эпизод көп нерсени ачыкка чыгарат. Мындай сөздөр көп жерлерде айтылууда - демек бул симптом. Кыргызстандыктардын жүрөгүндө азыркы абалга каршылык чыңалып, жүлүн өйдө өөрчүп бара жатат. Эгерде июнь, ноябрь, апрель окуяларында эл өзгөрүүлөрдүн үмүтү менен жашап, ушундан улам пассивдүү байкоочу болуп турса, азыр абал түп-тамырынан бери өзгөрүлүүдө. Адамдардын аң сезиминде үмүт оту өчкөнү, ишенимдин качан жоголгонун айта албайбыз. Мүмкүн, бул калпычылыктын жана бийликтин абийрсиздигинин жыйындысына байланыштуу болуп жүрбөсүн?
Жоопсуз суроолор пайда боло баштады. Бийликтин оромпой тепмейи ушунчалык тездик менен жүргөндүктөн, кыргызстандыктар бүгүнкү менен эртеңкинин айырмасын билбей калып жатышат. "Бул эмнеси"...?, эмне үчүн...?, эмне себептен...? деген суроолор жоопсуз калууда. Бийлик бирди айтып, иш жүзүндө такыр башка. Башкача ой жүгүрткөндөргө, терс аяктарга карата репрессиялар күндөн- күнгө күч алганда, адегенде жүрөк үшүн алган менен, кийин каршылыкты туудурат. Аң - сезимде каршылык пайда болуп, ал бара-бара ишенимди жоготуп ээ-жаа бербеген албуут күчкө айланат. Бийлик өз колу менен эл деп аталган күчтүү оппозицияны ийининен козгоп алып чыгып жатат. Коомдун мындай абалы башыбыздан өткөн жана ал эмне менен аяктаганын билебиз. Мурдакы бийликти оппозициялык инсандар эмес, эл тактыдан кулаткан. Баштагыдай эле лидерлер элден бир кадам артта калышкан. Бул болсо, тактынын кандайдыр бир убакытка бош калышына алып келген. Ошондо куулук-шумдуктуу, алчы таасын жеген тажрыйбалуу шумпайлар аны колго алып алышкан. Окуя башкача болушу мүмкүн беле? Мүмкүн эле. Бирок, ач көз дымак деген балээнин кесепети, бири-бирин көрө албастык лидерлердин бири-бирине жол бербестигине алып келген. Натыйжада, баары четке ыргытылышкан.
Саясатты иликтөөчүлөрдүн, саясатчылардын пикириндеги опппозициянын жаратылышынын маңызын бийликтин позициясына көз карашы башка аз сандагы адамдардын тобуна айландырышы негизинен талаштарды туудурат. Тилекке каршы, бул кеңири жайылып кеткен көз караш саясий элитанын аң сезимине гана эмес, бийликтин аң сезимине да кыттай орноп, ал болсо саясий тирешүү проблемасын чечүүнүн жолу алар коркунучтуу деп эсептеген оппозиционерлерди жолдон четтетүү дегенди пайдаланып келе жатышат.
Бул А.Акаевдин учурунда да болгон. Көптөгөн саясий инсандарга каршы кылмыш иштери, анын ичинде А.Бекназаровго, Т.Тургуналиевге, Ф.Куловго каршы иштер, бийликтин толук мыш болушу менен бүткөн. Азыр да ал уланууда. Ө.Текебаевге каршы "матрешка операциясы", И.Кадырбековдун үстүнөн "атырайта сайма" кылмыш иши.
Акыркысына дегеле түшүнүп болбойт. Ишенбай Кадырбеков өкмөттө башкаларга караганда зор кесиптик чеберчилик менен иш алып барган. Президент акыл калчап, аны өзүнүн жанында кармап, потенциалдуу оппонентти ооздуктаган. Мүмкүн К.Бакиев кайсыл бир убакта айтылуу адамдардын заказы менен аппаратчылар баштаган ордодогу куулук-шумдуктарды ээрчип кеттиби же бул келе жаткан шайлоолордун алдында саясий атаандашты оодарып жыгуу боюнча фарспы? Иши кылса, Кадырбековго каршы иш козгоо чоң катачылык же президентке каршы үчүнчү күчтүн оюунубу?
Ипотекалык кредиттөө шарттарында турак жай курулушу үчүн чет элдик инвестицияларды тарткандыгына кылмыш ишин козгоо акылсыздык эмей эмне? Же, президенттин тапшырмасын аткарып, мектептердин курулушун өз учурунда аткаргандыгы үчүнбү? Бийликтин өз колу менен Президенттин милдетин аткаруучудан, Жогорку Кеңештин Мыйзам чыгаруу жыйыныны төрагасынан, парламенттин үч жолку депутатынан, өкмөттүн мүчөсүнөн саясий туткунду пайда кылуу кимдин олжосуна чечилет, түшүнүксүз.
Оппозициялык элита да өздөрүн татыксыз алып жүрө баштады. Алар эч нерсе болбогонсуп үн катпоодо. Бирок, аларды да түшүнсө болот. Оппозиция айдыңында И.Кадырбеков сыяктуу күчтүү инсандын пайда болушу, оппозицияны менчигине айландырып алгандардын кимисине жакмак эле? Ал жерде андан башка да лидерликке атаандашкандар толтура болчу. Бирок, кыйналып-кысталган эл оппозиционерлерди түшүнөбү, анан калса сөз саясий куугунтуктоо жөнүндө болуп жатса?
Буга байланыштуу А.Акаевдин көзү ачыктыгына баа бериш керек, 14 жыл тил табышып, келишүүлөрдүн аркасында бийликте турду. Эгерде, бийликте турган акыркы үч жылда күч колдонуу менен алектенип кетпесе, үй-бүлөсү көөп, аша чаппаса, тегерегиндегилер оюна келгенди кылбаса, Кыргызстандын тарыхында "мандалак төңкөрүшү" болмок эмес. Оппоненттерине кайрымдуулук менен кароо, чечим кабыл алганда майдачыл болбоо эл башкарганды букарадан айырмалантып турат. Бул адепки 10 жылдык башкарууда А.Акаевге мүнөздүү эле. Тилекке каршы, бүгүнкү бийликте анын бири жок. Элиңе кызмат кыл деп тагдыр ушундай бак берсе, ырысын көтөрө албаганы өтө өкүнүчтүү.
Ошол эле убакта оппозициянын лидерлери болуп, аларга каршы бийлик куугунтук уюштурган адамдар да жөнөкөй инсандар эмес. Ооба, аларда дымак-шык бар, бирок ансыз лидерликке жетүү мүмкүн эмес. Муну тагдыр бардыгына эле бере бербейт. Бир четинен түшүнүп, каалап, ойлоп, сезип, экинчи жагынан өз тагдырын элдин жана өлкөнүн кызыкчылыгынан төмөн коюп жана бийликке каршы туруу-эки башка нерсе. Ошондуктан алар аз, ошондуктан алар инсандар, ошондуктан алар элге сүймөнчүктүү. Бул адамдар элдин эркин чагылдыргандар, ошол эле убакта маселе эл лидерсиз боло албагандыганда турат. Россия үчүн В.Путин жаралгандай биздин лидерибиз өлкөнүн накта башкаруучусу болгондо гана кыргыз эли артка кылчактабай, бактылуу жашамак.
Демек, оппозицияга саясий элитанын абалына карата баа берүү туура эмес болуп калат. Муну болуп өткөн өлкөнүн парламентине шайлоолор да тастыктады, бирок, ага ушул күнгө чейин бир дагы саясий иликтөөчү же саясатчы аналитикалык баа бербегендиги түшүнүксүз. Ошол мезгилде баарыбыздын көзүбүздү ача турган, анын ичинде бийликтин да көзүн ача турган окуя болуп өтпөдүбү. Эл шайлоодо "Жок!" деп бийлик партиясына гана эмес, анын лидерине да так кесе айтты. Бул администрациялык күчкө салууга карабастан, финансалык ресурстарга, Мыйзамды ой келди бузууга карабастан эл тарабынан айтылды.
Бүгүн шайлоо акыйкат болду дегенге эч ким ишенбейт. Көпчүлүк парламентти колго алуу көз боемочулук аркылуу болду деп эсептейт, анткени эл бийликке башка жол калтырган эмес. Өз добуштары менен өлкөнүн тагдырын оң жолго салам деп соттун чечимин сааттап күтүп отурган шайлоочулардын аракетин жөнөкөй сөздөр менен түшүндүрүүгө болбос. Бүгүн "Ак жол" партиясына добуш бергендердин көбү кылтыйып, атым чыгып калбаса экен деп жашырынып олтурушат. Элдин эркинин күчү жана кубаты ушунда, ал учуру келгенде өзүнүн орундуу сөзүн айта алат. Ооба, алардын добуштарын уурдап алышты, ооба аларды алдашты, бирок, адамдар каратып туруп алданып калышаарын түшүнүп калышты. Ошондуктан, бүгүн шайлоолордун жыйынтыгын боемолоо бийликке кандай күтүүсүз окуяларды алып келээрин эч ким божомолдоп айта албайт. Чыңалуу ушунчалык даражага жеткендиктен, кичинекей эле туура эмес кадам кыйроонун башталышы болуп калышы мүмкүн.
Жогорку Кеңешке шайлоолор-добуш берүүчүлөрдүн көпчүлүгүнүн аң сезиминде бийликке ишенбөөчүлүк өөрчүп бара жаткандыгын көрсөттү. Көңүл калгандык, ишенимдин кеткени каршы аракеттерди пайда кылды. Саясаттан алыс адам өзүнүн ички сезими менен өтүп жаткан окуяларга "Жок!" "Каршымын!" дегени катардагы жарандын ички козголоңунан кабар берет. Кайсыл партиянын кандай программасы бар -ал үчүн баары бир. Ал болгону кимге ишенбейт, кимди кабылдабайт ошого каршы, анткени анын түпкү сезиминде бийлик, ага байланышкандар менен каршылык орун алган. Ушундан улам, оппозициялык маанай пайда болгон.
Саясий иликтөөчүлөр менен саясатчылардын шайлоонун таасири акыркы 3 жылдагы саясий окуялардан кыйла күчтүү экендигин байкабай калгандыгы өкүнүчтүү. Бул бийликке ишеним көрсөтүү боюнча жалпы элдик добуш берүүнүн жыйынтыгы болуп калды жана көпчүлүк эл "Жок!" дешти.
Бардык шайлоодогу көз боемочулуктар, "чөнтөк-парламенттин" элге каршы чечимдери, кыргызстандыктардын аң-сезиминин тупкүрүнөн орун алган ички каршылыктарга чен жетпей калды жана ал эртеби - кечпи өзүн ачыкка чыгарат. Революция, анын терс жактары жөнүндө ким кандай айтпасын, андан кутулуу мүмкүн болбой калат, анткени бийлик өзү элди буга түртүүдө. Анысыаз келгенсип, ушунчалык бир ылдамдык менен түртүп жаткандыгын карап туруп, бийликтегилердин азыркы абалды аңдабай жаткандыгына тан бересиң. Ал эми кадрлык жымсалдаган жүрүштөр, бийлик органдарын өз адамдары менен менен күчөтүү-келечектеги каршылыктын жыйналган энергиясына салыштырганда эч нерсеге арзыбай калат. Президент өз элине ишенбей калган өңдүү, анткени кыргызстандыктардын арасынан өзүн кайтарууга инисинен башка киши таппай калса, эмне демекчибиз? Мындайча айтканда "бүтүптүрбүз".
Бул процессти токтотууга болобу?
Болот, эгерде бийлик элдин ишенимине ээ болмоюнча бийликте олтурууга болбостугун түшүнсө. Ооба, эл үн катпайт, ал өз түйшүгү менен жашап келет, күнүмдүк көр тириликтин айланасында чимирилет, саясат жөнүндө ачык айтуудан качат. Бийлик болсо муну бардыгын колго алдык деп түшүнөт. Бирок, андай эмес. Бардыгы оңой боло бербейт. "Үн катпагандарга" чечим кабыл алуу укугу берилди эле ал ошол замат, "жок" деп гана айтпастан, ишеним арткандарга "ооба" деп жооп берди. Муну менен бийлик, өзгөчө өзүн "элита" деген оппозиция ойнобошу зарыл. Революция бирөөнүн жаңсоосу менен эмес, эл каалаган убакта болоорун унутпаш керек. Көпчүлүк азыр күздү күтүүдө. Бул бекеринен эмес. Мүмкүн ушул күз, тактап айтканда октябрь-ноябрь айлары биздин өлкө үчүн чечүүчү убакытка айланат.
Бийликтин жергиликтүү органдарына шайлоолор, өзгөчө борбордо жана областтык борборлордо, эгерде оппозиция күчтөрүн бириктирип, билгичтик менен мамиле кылса, көп жагдайды өзгөртүшү мүмкүн. Эл оппозициялык партиялардан көрсөтүлгөн талапкерлерди колдоору айдан ачык. Ошондой эле, бийлик шайлоодо дагы көз боемочулукка барат. Бул алардын өзүн сактап калышынын бирден бир аргасыз амалы. Бирок, өз талапкерине добуш берген шайлоочулар, мындай окуяга макул эместигин билдирип, 2005-жылдын март революциясынын алдындагы жагдайларды кайталап коюшу мүмкүн. Кудай анан бетин ары кылсын, өткөндү унутуп бийлик өз элине кол көтөрүп, жиндиликке барды дегиче анда иштин бүткөнү.
Башка дагы бир адептүү вариант-шайлоо процессине кийлигишпей, элге шайлоо мүмкүнчүлүгүн берүү. Ошондо гана шайлоо компаниясы тынч өтмөкчү жана оппозиция менен сүйлөшүүгө жол ачылып, элдин бийликке ишеними артмакчы. Бирок, бул варианттын ишке ашаары күмөн туудурат, анткени өлкөнүн биринчи адамын түрдүү кадамдарга ойлонбой бара турган "ителгилер" курчап турат. Ушундай окуя болуп кетпеши үчүн жол башчы оппозициядагы эл эч убакта жөндөн-жөн өз укугунан ажырабасын түшүнүшү керек. Ушундан улам, күзүндөгү шайлоо компаниясы болочоктогу президенттик шайлоонун жыйынтыгын чыгарып коюшу мүмкүн. Мамлекет башчысы азыртадан тийиштүү чараларды көрүүсү зарыл. Бүгүнтөн баштап оппозициянын өкүлдөрү менен сүйлөшүүлөргө барып, компромисс издеп, анан оппоненттерди куугунтуктоону токтотуп, анан калса мурдакы шериктеринин үстүнөн кылмыш ишин козгоону токтотуш керек.
Бул эми көз ачыктык жана акыл үйрөтүү эмес, бул "эмнени эксең, ошону аласың" дегендей кеп, анткени эл оппозицияга айланса кандай бийлик болсо да энесин Үч-Коргондон көрсөтүүгө күчү жетет. Адамзаттын тарыхында мындай окуялар болуп келген жана боло бермекчи. Азыр да башка өлкөлөрдү көрүп жатабыз, бизден да бул көрүнүш кыйгап өтүп кетпейт.