ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ba ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru ky ru tt ru ru ru ky ru ru ru ky ru mt ru ky bg ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru kk ru ky ru uk ru ru ru av ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru lez ru ky ru
"Агым", 20.11.09 - 8-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
"Пенсияны чектөө, төлөө борборлоштурулбаса, башаламандык токтобойт"
Азыр кайда барба айлык, пенсия, пособие көйгөйү. Бири пенсиясын убагында ала албаса, дагы биринин документтери туура эмес. Райондордо кагаз толтуруп, улам бир жерге чуркап жүргөн эле ата-апалар. Эмне үчүн мындай болуп жатканын бизге 2001-жылы жоюлуп кеткен республикалык пенсияны чектөө, төлөө борборунун башчысы, азыр эс алуудагы ардагер Туратбек АБДЫЛДАЕВ айтып берди.
- Туратбек мырза, сиз пенсия, пособиени чектөө тармагында 35 жыл иштепсиз? Азыркы соцфонд менен ошол кездегинин айырмасы кандай?
- Негизи эле пенсияны чектөө, кийин алардын өлчөмүн көбөйтүү, аларды байланыш бөлүмдөрү аркылуу төлөө өтө оор, жоопкерчиликтүү иш. Бул кызматтан кеткениме көп болгондуктан, азыр соцфонддун ишине салыштырмалуу баа берүүдөн алысмын. Мурда 7-8 формадагы документтер бүт кол менен бүткөрүлчү. Пенсия, пособиени чектөөчүлөрдүн оор ишин жеңилдетиш үчүн, 1969-жылы Социалдык камсыздоо министрлигинин алдында республикалык пенсия, пособие төлөө борбору ачылып, ал жерде иштеп калдым. Бул борборго райондордон жиберилген пенсия алуучулардын документтери топтолуп, текшерилип, анан почталарга төлөө кагаздары жөнөтүлчү. Министрлик отчетту да ошол борбор аркылуу алчу эле. Ошол кезде кол менен иштелген иш кагаздарын жеңилдетиш үчүн чет өлкөлөрдөн тажрыйба алмашуулар, дагы көп аракеттер болду. Алардын негизинде борбордо пенсияны так чектөөчү атайын чоң программа иштелип чыккан.
- Ал борбор азыр неге иштебей калды?
- 1993-жылы Социалдык коргоо министрлигине удаалаш эле Социалдык фонд түзүлүп, документтерди компьютерлештирүү башталды. Социалдык фонд ошол кезде иштеген, иштебеген жеке адамдардын бардыгын каттаган. 1998-жылы жаңы мыйзам боюнча пенсия үч негизде: эмгек тажрыйбасы, камсыздандыруу взносу(жекече эсептөө боюнча), базалык пенсия боюнча эсептеле баштады. 2001-жылга чейин пенсияны чектөө борбору мурдагыдай эле иштеп турду. Ошол кезге чейин Роза Үчкемпирова соцфонддун ишин биртоп жакшыртты. Андан кийин Роза Акназарова да анын ишин улантып, пенсия чектөө иши жакшы жүрүп турду. 2000-жылы Айнура Кыпчакбаева келди дагы, пенсияны чектөө борборунун кызматкерлерин кыскартып, борбор турган имаратты шаардык соцфондго берип, борбордун пенсия төлөө боюнча иштеген кызматкерлерин райондорго бөлүп жиберди. Бул таптакыр туура эмес экенин Кыпчакбаевага ошол кезде бир нече жолу айтсам укпады. Кыпчакбаева кеткенден кийин соцфондго Акматбек Келдибеков төрага болуп келди дагы, пенсия чектөөнү жүргүзүп жаткан борборду соцфонддун башкармалыгы кылып койду. Бул жетекчиликтин ошол кездеги өтө чоң катачылыгы болду.
- Чоң катачылык деп эмнени айтып жатасыз?
- Биринчиден, райондогу соцфонддун кызматкерлери почта кызматкерлери, райондук башка мекемелер менен биригип алса, аны көзөмөлдөө кыйын болуп калат. Мурдагыдай так, маал-маалы менен текшерүү болбойт. Пенсияны ким, кандай адам алып жатканы, ошол акча туура чектелгени так болбой калат. Акматбек Келдибековго ушуну түшүндүрсөм, маани бербеди. Кийин соцфондго барсам баягы эле биздин программа менен иштеп, кайра эсептөөнү райондорго берип коюшуптур. Кайра эсептөөнү районго берүү көзөмөлдүн жоктугу дегенди билдирет. Райондо документтер кандай текшерилип, тизмелер кандайча түзүлүп, так, туура болуп жатканын көзөмөлдөө эч мүмкүн эмес. Текшерүү болгон күнү да аудиттер ишти жүз пайыз текшерип бүтө албайт. Болгону 20-30 пайызын текшериши мүмкүн. Ушундай баш-аламандыктан улам Жайыл районундагыдай жегичтиктер болуп жатат. Райондо пенсиянын эсебинен 1,5 миллион сом сол чөнтөккө кетиптир. Бул аз убакытта солонгон акча эмес. Буга жеке эле почта эмес, соцфонд кызматкерлеринин да катыштыгы болушу толук мүмкүн.
- Азыр пенсияны банк аркылуу да бере башташты. Бул туурабы?
- Соцфонддун алдында уюшулган жаңы департамент Азия банкы менен биргеликте атайын программа иштеп чыгып, пенсияны банктар аркылуу берет экен деп уктум. Бул абдан туура. Соцфонддо компьютерлештирүү башталган кезде персоналдык пенсионерлердин ар бирине "сиз пенсияңызды банктан аласызбы же почтадан аласызбы?" деген кат жөнөткөм. Кийин анын баары буга макул экендиктерин билдирген соң, алар каражаттарын эсептешүү-сактоо кассаларынан (РСК), банктардан ала башташкан. Азыр өзүм пенсиямды РСКдан алам. Банктан алуунун эң жакшы жагы буларда дайыма акча болуп турат. Почта кээде акча жок деп отуруп калат. Почта кызматкерлери пенсиянын акчасын өз кызыкчылыгына пайдаланып жиберген учурлар да жок эмес. Банк мындай мыйзамсыздыкка бөгөт коет.
- Айылдарда банк жок эмеспи. Алар кантишет?
- Мунун да башкача жолун тапса болот. Мисалы, азыр шаарда канча почта түйүнү болсо, ошончо санда РСКлар бар. РСКлар почтага төлөгөн суммадан аз алат. Илгери биз почтага жалпы сумманын 4,2%ын төлөчүбүз. Азыр почта 1,7% алса, РСКлар 1,3% эле алат. Анүстүнө мен почтага таптакыр ишенбейм. Буга чейин почтада канчалаган миллион сомдор желип кетип чатак болгон. Почта пенсияны таратуу механизмин жеңилдетүүгө да эч кандай салым кошкон жок. Буга ал кызыгып да койбойт. Банкта толтура кагаз толтурбай эле тизме боюнча алып кете бересиң. Экинчиден, банктын көзөмөлү, жоопкерчилиги чоң. Почтага берилген пайызды банк, РСКларга берсе, алар деле айылга жеткирип турушмак. Же муну соцфонд өз колуна алса да болот.
- Пенсия чектөөнү жакшы билген кадр катары айтсаңыз, азыркы соцфонддун катачылыктары кайсылар?
- Жакында президент да соцфонддо кемчиликтер бар экенин айтты. Анын эң негизги катачылыгы - акча чогултуу жагын биринчи орунга коюп, пенсия, пособие төлөөнү экинчи орунга коюп койгону. Айрымдар салык инспекциясы менен соцфондду салыштырып жатышат. Экөөнүн мүмкүнчүлүгүн минтип салыштыруу туура эмес. Анткени, азыр соцфонддо каттоодо тургандар аз. Дагы бир айта турган нерсе, соцфонддо азыр да кол менен бүткөрүлүүчү кагаз иштери көп. Ар кандай себептер менен жылына эки-үч жолу кайра эсептөө болот. Жакында электр энергиясы, коммуналдык кызмат баасы жогорулап, пенсиянын көлөмү аз пенсионерлерге 200 сомдон кошулат деп жатышат. Демек, өлкө боюнча жалпы пенсионерлердин 50-55 пайызынын документтери кайра каралат. Буга эмне деген убакыт, каражат, кол, нерв кетет? Кайра эсептөө жалаң кол менен жүргөнүнө карабай, буга аз убакыт берилип жатат. Мындай шашылыш документтештирүүдө ката кетпей койбойт. Ошондуктан пенсияны чектөө, төлөө, кайра эсептөөнү компьютерлештирип, бир жерге топтоону тездетиш керек. Бул биздин башынан көздөгөн максатыбыз болчу. Бирок, ушул убакка чейин анын толук ишке ашпаганы өкүндүрөт.
Өчүрүлгөн жарык, союла турган жылкылар
Бүгүн Жогорку Кеңеш өзүнүн 70 жылдык мааракесин белгилейт. Расмий бөлүгү президенттин катышуусу менен филармонияда өтсө, сый тамак берүү бөлүмү "Алтын казына" ресторанында өткөрүлмөкчү. Майрамдык иш-чарага миңден ашуун киши катышып, экс-депутаттардын баары чакырылган. Бул жөнүндө кечээ ЖК сессиясында сөз болду.
Албетте, майрамдык мааракеде сыйлыктар тапшырылат. Депутат Галина Куликова эмне үчүн жалаң депутаттар сыйланып, аппарат кызматкерлери сыйланбайт, жок дегенде ардак грамота берип койбойлубу деген сунушу жоопсуз калды. Баарынан да сый тамак берүү бөлүгү кызыктуу өтөт шекилди. Себеби, бул мааракеге "Алтын казына" рестораны бир айдан бери даярданып келатат.
Кечээки сессия адаттагыдай эле ар түрдүү маселелерди көтөрүү менен башталды. Депутат Н.Керимова кичи шаарлар, шаар тибиндеги поселоктордун маселесин көтөрүп, электр кубатына болгон баа жогоруласа булардын тагдыры эмне болот деген маселени койду. Себеби, көпчүлүк кичи шаарларда жылуулук системалары иштебегендиктен, алар электр жылыткычтарын пайдаланышат. Ал эми депутат Турдукан Жумабекова электрге болгон баа жогорулашы менен азык-түлүккө, тейлөө кызматтарынын наркы да жогорулаганын билдирди. Мисалы, базарда мал арзан болгону менен эт кымбат. Ун арзан, бирок ун азыктарынын баасы асманда. Монополияга каршы комитет каякты карап отурат деди депутат.
Чындыгында картошка арзандады, бирок чипсинин баасы ошол бойдон. Сүт арзан болгону менен, сүт азыктарынын наркы эки эсе жогору. Бул маселени депутаттар жалпы отурумда кенен талкууласа болмок. Жакында дал ушундай маселени Казакстан президенти көтөрүп, кайра иштетүүчү ишканалар чийки затты сатып алууда ортомчулар, алып сатарлар аркылуу эмес, дыйкандар менен түз байланышууну тапшырды.
Андан кийин депутат Алишер Сабиров реформа башталганына бир ай болсо да министрлердин орун басарлары дайындалбай жатканын өкмөттүн өкүлүнө билдирди. Депутат Анаш Сейитказиев жарыкты өчүрүүнүн убактысы 5 саат экенине карабастан, жер жерлерде 10 саатка чейин өчүп жатканын кабарлады. Москва районунда 10 сааттан өчүп жатканына депутат өзү күбө болгон. Ошондуктан эгер мындай окуялар катталса, түз эле райондук электр станцияларынын жетекчилерин кызматтан алуу сунушун киргизди.
Чындыгында депутат туура айтат. Жанагы 5 саат деп өкмөт белгилеген мөөнөт бир эле Бишкектин айланасында сакталганы менен, алыскы райондордо каалаган мезгилинде өчүргөн фактылар көп. Ал турсун айылда той-топур болсо атайын өчүрүп, аны кайра жандырып берүүдө акысына бирдеме доолаган электриктердин бар экени да сөз боло баштады.
Депутат Роза Абдраимова Кызыл-Кыя шаарындагы Ак-Булак, Ош шаарындагы Жапалак айыл өкмөттөрү анда жашаган элдин эркинен тышкары жергиликтүү орган катары жоюлуп, Кызыл-Кыя жана Ош шаарына кошулуп кеткендигин айтты. Бул жерде эки айыл өкмөтүндө да өздөрүнө тийиштүү айдоо жерлери бар. Ал эми Ош жана Кызыл-Кыя шаарларында жер тартыш. Ошондуктан элди жерибизди тартып алып коюшу мүмкүн деген маселе тынчсыздандырып келет.
Электр энергиясына болгон маселени Роза Отунбаева козгоп, "эгер биз муну кайрадан көтөрбөсөк сабатсыз парламент болуп калабыз" деп кесиптештерине кайрылды. Себеби, бул тармактагы коррупция, жоготуу ж.б. маселелер толук иликтениши керек. Өкмөттүн аракети мыйзамдуубу же жокпу, буга да баа берүү зарыл. "Электрдин кымбатташы элдин терисин сыйрыгандай эле болуп жатат" деди Роза Исаковна. Депутат Д.Молдошева суу, энергия товар болгондон кийин товардын сапаты болуш керек. Суунун жылуулугун тийиштүү температурада кармап, калкты сапаттуу тейлөөгө өкмөттүн алы келеби деген маселени койду.
Ошентип, парламент өзүнүн 70 жылдык мааракесин "Алтын казынада" Ала- Тоодой эт, Ала-Көлдөй чык тартып белгилемекчи. Угушубузга караганда, жылкынын өзүнөн эле ондон ашуун союлат.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Дардаңдаган Давыдов, үшүк жүргүзгөн Үсөнов
Аялың барда кызмат тааны…
Бириң кайың, бириң тал...
"Пенсияны чектөө, төлөө борборлоштурулбаса, башаламандык токтобойт"
Лас-Вегас болуп кетпесек болду
Бүгүн кыргызда эмнеге жигит калган эмес же кыргыз болуунун эрежеси кандай?
Dairy Spring. Сыр - чеберчилик татымы
БҮГҮНКҮ ТҮН УЙКУ КЕЛЕР ТҮН ЭМЕС!
"Эки жылда 200 көз айнек алмаштырдым"
Тууру жайылган тукум же Алыкулдун үйлөнү тою
Э.Сатыбалдиев менен Ж.Алиевага "ысык" салам!
Боздогон бороондуу тыңшап, бугуларды ырдаткандар
"Пейджер" - Сиздин үнүңүз!