ky ky el ru ru cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mk ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru eu en
"Асман пресс", 19.03.08 - 4-бет: Ибрагим Жунусов, Жогорку Кењештин депутаты:...•
"Адахан Мадумаров сүрдүү көрүнгөнү менен анын жүрөгү назик"
- Ибрагим мырза, Союз мезгилинде салынган пансионаттарды казактарга бербейбиз деп, атуулдук сөзүңүздү айтып, көпчүлүк элдин жүрөгүн жылыттыңыз. Пансионаттардын сатылышына каршы чыгып жатканыңызга далилдүү себеп барбы же кооз сүйлөп элдин алкоосуна татыйын деп жатасызбы?
- Мен азыр дагы ошол пансионаттардын документтери менен жакындан таанышып, мыйзамдын негизги аспектисинде карап жатам . Анткени, "сен мыйзамга каршы чыгып жатасың деп айыптагандар да жок эмес". Менин колумдагы документтерде союз маалында курулган курулуштардын бардыгы союз таркаганда кайсыл республикада болсо, ошол жерде калат деген чечими бар экен. А казак тарап болсо, "биз ошону учурунда кылбай коюптурбуз"- деген негизге такап айтып жатышат.1992-жылы менчикке өтсүн деген токтом чыккан. Ошону учурунда ишке ашырбай коюшканыны айынан мыйзамды ратификациялоо бизге жүктөлүп жатат. 2003-жылы Акаевдин доорунда макулдук бергендер азыр да арабызда бар. Мына дал ошол билермандар пансионаттарды сактап калуу аракетин көрбөгөнү үчүн эл алдында жооп бериши керек деп ойлойм. Биз да алардай болуп, кайдыгерлик кылып макулдук берип койсок, пансионаттардын тагдыры 49 жылдан кийин эмне болот? Аны алдынала эч ким билбейт. Керек болсо, аталган пансионаттарды кайра Кыргызстанга кайтарып бербей коюшу толук мүмкүн да. Кыргызстандын жерлерин көп жылга ижарага берип, бирок, кайра кайтарып алалбай калган фактылар өтө арбын. "Аврора" пансионатында семинарга барганбыз. Ошондо жергиликтүү аксакалдар келип, кыргыздын пансионаттарын бөтөндөргө бергенге каршы туруп берсеңер деп суранышкан болчу. .Аксакалдарынын бул сураныч-талаптарын аткардым. Азыр ал пансионаттарды толук алып калганга мүмкүнчүлүк бар. Мен да жалгыз эмесмин. Маселен, Наргозуев, Каниметов,өңдүү депутаттар бул маселеде каршы пикирде пазицияда турушуда - бир топ көлдүк депутаттардын намысына тийип, элиңерге кантип барасыңар деп ойготтум. Пансионаттарды бергенге каршы чыгып, мандатымды алып койсо дагы пансионаттарды коргогонум коргогон. Азыр мага көлдөн телефон чалышып, ыраазычылыгын билдирип жатышат. Маселен, Абдразак деген аксакал "Башың таштан болсун, пансионат сатылып кетсе дагы сак бол" деп мен үчүн кабатыр болуп, "сенин айткан сөзүңө ыраазы болдум"- деди. Мени күйдүргөн дагы бир жагдай бар. Өкмөттүн Юридикалык бөлүмүнүн башчысы М.Иминов деген юрист "биз соттошсок утулабыз. Андан көрө жөн эле берип коелу"- дейт, эмеле багынып. Андай болсо эмне иштеп жатасың? Анда ордуңду бошотуп бер. Улут үчүн күйгөн бир адам келсин дедим. Ал башка улуттан болгону үчүн эмес, кыргыз деп күйүп бышпаган патриот эмес үчүн айттым. Биз казактарга беш колубузду бирдей ачып, понсионаттарды берип койсок, өзбектер да "Рахат" пансионатын бергиле деп чыгышары бышык.
Аларды туурап, борборубуздагы ири кафе-рестарандарды ээлеп алышкан башка улуттун өкүлдөрү да, 49 жылга ижарага бер десе эмне кылабыз. Барып келип эле, кыргыз байкуш, өз жеринде өзү кор болуп калабы? Биз түштүктүн элинен эмес, кафе-ресторанды ээлеп алган башка улуттардан коркушубуз керек. Мен Чүй проспектисинен Жибек жолуна чейин жөө бастым. 17 кафе бар экен. Бирок, 17 кафенин бары тең уйгурлардыкы экен. Байкуш кыргыздар базардын чекелеринде эптеп-септеп стулга бар быдырын коюп жан сактап жатышат.
Мен улут маслесин көтөрөйүн деген жерим жок. Бирок, эртең бул кафени мен кургам мага бересиң десе эмне кылабыз? Ошондуктан, кыргыздын жери сакталыш үчүн биз бүгүн ушул жерден чекит коюшубуз керек.
-Чыгармачылык чөйрөдөн саясатка аралашыш сизге кыйынга турган жокпу?
- Менин ишим кандай болгон күндө да саясатка аралашканга туура келчү. Анткени, мен проректор, профессор болгондуктан мугалимдер, студенттер "өлкөдөгү саясий кырдаал кандай болуп жатат"- деп менден сурашчу. Билбей калгандан уялып, саясатты түшүнгөнгө дилгирленчүмүн. Саясатка аралашышыма ошол окуу жай түрткү болду.
- Керим Турапов негедир саясаттан сахнаны ыйык көрүп, депутаттык мандатын тапшырып кетип калды го. Сизде да ошондой сезим болгон жокпу?
- Регламенте ырдаганга, концерт койгонго уруксат деген жери бар. Бирок, Керим Турапов улуттук филармонияны кароосуз калбасын деген ойдо мандатын тапшырды. Биз депутат болуп келгенде "бул жерге ырчы дагы келди. Эми куудул эле жетишпей жатат" деген сөздү айрым оппозиционерлер айтып чыкпадыбы. Бирок, ырчылардын жүрөгү саясатчыларга караганда элге жакын болуп, айрым саясатчылардай популист болушпайт.
Мен үйлөнөм деп жатканда кайнатам, кайненем келинчегим Чынарага ырчыга турмушка чыкпайсың деп каршы чыгышкан. Бирок, көгөрүп жүрүп үйлөнүп алдык. Кайынжуртта төрт күйөөбала болсок эң жаман көргөн күйөөбаласы мен болчумун. Калп айтпайын үйлөнгөнүбүзгө эки ай өтпөй кайнатамдын эң жакшы көргөн күйөөбаласы мен болуп калдым. Андан кийин университетке проректор болуп келгенде бизди ырчы башкарабы деп нааразы болуп жүрүшкөнүн угуп келдим. Бир-эки айдан кийин менин иштеп кетээриме ынанышып, депутаттыкка талапкерлигимди койгондо Апышев, Аттокуров деген бир топ аксакалдар "сен депутат болуп кетсең университет эмне болот"- деп, тескерисинче иш билги жөндөмдүүлүгүмдү байкашып, мени кетирбегенге аракет кылышты. Парламентке келгенде да ошондой сөздү парламентке келе албай калган оппозициянын өкүлдөрү "ырчылар келген кандай парламент"- деп айтып чыгышты. Эмне ырчылар адам эмеспи? Же регламенте ырчылар келбесин деген жазуу барбы? Тескерисинче, ырчынын ырын эл угат. Кечээ телефон чалган аксакал айтат. "Балам, ырдаганда абдан берилип ырдайсың. Анан калса сүйлөгөндө да берилип сүйлөйт экенсиң. Агаңдын өмүрүндөй өмүрүң кыска болбой узун болсун"- деп батасын берди.
- Агаңыздын өмүрүн кыйгандар кармалдыбы?
- Алтоосун өзүм кармагам. Бирок, алтынчысын Карасуу районунун Т.Суранбаев деген соту 20 миң доллар алып, өзү жалгыз соттоп, күнөөсү жок деп актап жиберген. Азыр качып кетти. Жетинчиси Таджикстандан кармалганына эки ай болду. Эми экөөсү калды.
- Депутаттык мандаттан пайдаланып, кылмышкерлерге катуу жаза берүүнү максат кылып жатасызбы?
- Мен агамды атып кеткени үчүн эмес, коррупционерлер үчүн да күрөшүп жатам. Себеби, Карасуунун соту Т.Суранбаевдин салган үйүн көрсөңүз оозуңуз ачылат. Эл арасында кадыр-баркым бар мени тоготпой ушундай мамиле кылып, адам өлтүргөн кылмышкерди бошотуп жиберген коррупционер сот карапайым адамдын үнүн да укпайт. Аларды теңине да албайт. Кармалган жетинчи баладан автоматтар каякта деп сураганда Касымов Яркындын машинесинде кеткен деп айтса да, аны актап жиберди. Мен туулуп өскөн Карасууда соттор өлгүдөй коррупционер. Мен аны Жаңыл Алиеваны Жогорку сотко шайлап аткан кезде да айттым. Мен сизге добуш берейин, бирок, коррупционер сотторго чара көрөсүз деп эскерттим.
- Депутат болуп, ырдагандан уялбайсызбы?
- Мени ушул деңгээлге ыр жеткирди да. Ушундай деңгээлге жетип алып, анан ырга туура эмес мамиле кылганым болбойт. Ырды чанып, жаман мамиле кылсам, бийиктикке чыккан шадыны тээп түшүргөн болом да. Өткөндө Сыймык Бейшекеевдин концертине куттуктап коеюун деп барсам, эл суранды ырдадым.
- Сиз депутаттыкка кокусунан же жаңылып келип калган жоксузбу?
- 2000-жылдан бери мен деле депутат болгонго кызыкдар элем. Бирок, Адахан Мадумаров менен дос, кокус депутат болсо, оппозиция болуп кетет деп мени "грязный" иштер менен 2%га утуп алышкан. Мен депутат болуш үчүн сотко очойгон акча беришим керек болчу. Андай акча бере алган жокмун.
Ал эми 2007-жылкы шайлоодо мени үч-төрт партия чакырды. Бирөөсү он биринчи орунду. Бирөөсү сегизинчи, дагы бирөөсү бешинчи орунду берди. Баарын карап көрүп, "Ак Жол"артиясы 50 -орунду берсе, да "Ак Жолду" тандап алдым. "Ак Жолдун" тизмеси жарык көргөндөн кийин да мени эки-үч партия чакырды. Бирок, аларга барган жокмун. Себеби, мени Курманбек Салиевичтин жасап жаткан иши канааттандырат.Өлкөбүздүн болуп көрбөгөндөй экономикасын көтөрдү.
- Экономикабыз өсүп жатса, анда эмне үчүн тамак-аш кымбаттап жатат?
- Мен азыктардын кымбаттаганына эки нерсе себептүү деп ойлойм. Күздүк менен жаздыкты себе турган тушта аянтка митинг-пикет уюштурушту. Бош жаткан эл 50-100 сом үчүн митингге келип, эгин экпей калышты. Кымбатчылыктын экинчи себеби, дүйнөлүк тенденцияда. Ошондой эле Өзбекстандын акчалуу адамдары унду бул жактан кымбат сатып алышып, бааны көтөрүп, арзан сатканга "оптовиктер" мүмкүнчүлүк бербей жатышат.
Кечээ жакында Ошто көчмө заседаниеде болуп келдим. Шыйфырдын заводдон чыккан баасы 165 сомго чыгып жатат. Зилзала болгон жерге жолкиреси менен биригип, 165тен ашпасын дедик. Базар баасы 240-260тан болгон күндө да зилзала болгон жерлерде 165тен ашпайт. Цемент базарда 6 сом 50 тыйындан болсо да, жер титиреген жерде 4 сом 50 тыйындан сатылып жатат. Аны биз катуу көзөмөлдөйбүз.
- "Ак Жол" партиясын туругу жок 4-5 партияга киргендердин партиясы деп айыптагандар да жок эмес. Сиз башкалардай болуп, мурда партияга кирген эмес белеңиз?
- Буга чейин өмүрүмдө партияга кирген эмесмин. Болгону "Ак Жол" партиясына эле мүчө болуп кирдим. Мурда "Коммунисттер" партиясына киргим келчү. Бирок, кандайдыр бир себептерден улам Коммунисттерге кирбей калгам.
- Депутаттык чөйрөдө кайсы депутат менен пикириңиз келишип, дос боло алдыңыз?
- "Ак Жол" партиясынан А.Мадумаров менен көп жылдан бери досмун. Ошондой эле Б.Наргозуев менен да мамилем жакшы. Ошондой эле Мелис Мырзакматов жана менден кичүү болсо дагы Санжар Кадыралиев менен достой мамилем бар. Ал эми "Социал демократтардан" Бакыт Бешимов менен жакшы мамиледемин.
- Бир караганда Адахан Кимсанбаевич депутаттарды каалагандай калчап, керек болсо айрым депутаттарга каментарий берип, жаткандай туюлат. Иштин кызыкчылыгы боюнча экөөңүздөрдүн ортоңуздарда кандайдыр бир пикир келишпестик болобу?
- Кудай сактасын. Адахан экөөбүз бири-бирибизге сен-мендешкен жандардан эмеспиз. Биз жолукканда эч качан саясатты сүйлөшпөйбүз. Ыр окуп, ыр ырдап эс алып, черибизди жазабыз. Маселен, кечээ жакында эле Адахан экөөбүз жубайларыбыз менен кечки тамакты чогуу ичтик. Адахан 80-жылы жазган ырын окуп берди. Адахан айрымдарга сүрдүү көрүнгөнү менен анын жүрөгү назик. Ал жакшы ыр, купулуна толгон музыка укса да, жакшы кино көрсө да ыйлайт.
- Депутаттык орунга келип олтурганда эң биринчи эмнени ойлондуңуз? Сизди эмне түйшөлттү эле?
- Ырчы катары жакшы ырларды жараттым. Анан саясаттагы чоң жоопкерчиликти сездим. Элимдин ишеничин актасам экен деп тилек кылдым. Кокус саясаттан ордумду таба албай калсам, кашыктап чогулткан ырчылык аброюмду жоготуп алам. Же жакшы болушум керек. Же жаман болушум керек дедим. Ортозар болуп, ортодо тура албасымды сездим.
- Сизге чыгармачылык түйшүк оор сезилдиби же, саясатчылык түйшүк оор туюлдубу?
- Саясатчылык түйшүк оор десем туура болбой калат. Себеби, саясатта түшүнүксүз жагдайлар көп экен. Маселен, трибунада башканы сүйлөп, элге күйгөн адам болот да, отуруп алып, кайра мыйыгынан күлөт. Мына ушундай адамды иренжиткен нерселерден улам саясаттын ыпластыгын сезе баштадым. Жаңы келгенимде бир журналист "кир дүйнөгө келип алдыңыз"деген эле. Анда мен саясат сасык эмес, саясатты сасыткан саясатчылар сасык. Ошону тазартайын деп бир топ жаш депутаттар келип олтурабыз дегем.
- Депутаттар толтурган декларацияны сиз да толтурдуңузбу?
- Канча байлыгыңыз бар?
- Менин бешене терим менен тапкан балдарыма жете турган байлыгым бар. Кудайга шүгүр, балдарымдын наны жетиштүү. Кийими бүтүн.
- Искусство жаатында кандай маселелерди көтөрөйүн деп жатасыз?
- Мен искусство менен чектелбей билим берүү жаатында да салымымды кошсом деген тилегим бар. Маселен, ректорлорду университеттин жамааты эмес, Билим берүү министрлиги дайындаш керек. Анткени, ректорлорду шайлаганда беш киши ректорлукка талапкерлигин койсо, универстеттин кичинекей жамааты бешке бөлүнгөн одоно көрүнүш орун алат экен.
- Коомдук парламент боюнча кандай пикирдесиз?
- Коомдук парламент түзгөндөр депутат бололу деген ниети бар инсандар. Биримдигинин жоктугунан улам депутат болбой калышты да. Эми атка отурбаса да, эшекке отуруп туралы деп коомдук парламент түзүшсө керек.