ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru lez ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky bg ky ru ky ru ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ky ru
"Айат пресс", 22.07.10 - 12-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
"Жаныш абдан ыплас, акмак киши..."
Убактылуу өкмөттүн тапшырмасы менен Сузактын Тейит айылына Бакиевдерди кармоого барган атайын кызматтын генералы Артур Медетбеков бул операция эмне үчүн ишке ашпай калганын, мурдагы президент менен ошондогу жолугушууда кандай сөздөр болгонун "Азаттыкка" айтып берди.
- Демек алар кармалбай калышы да мүмкүн турбайбы?
- Аларды кармоо кыйын. Бирок кармаса болот. Ал үчүн Убактылуу өкмөт чукул арада ИИМ, УКМКдагы мыкты адисттерден ыкчам топ түзүп, көп каражат бөлүп, жалаң ошолорду кармоо керек деген буйрук болсо гана Бакиевдер Кыргызстанда болобу же чет мамлекетте болобу күнү-түнү иштесе, мен ойлойм жакын арада эле кармалат. Алардын өтө жашыруун, алыска качып кеткендей мүмкүнчүлүктөрү жок.
"ОШ КООГАСЫНЫН АЛДЫН АЛСА БОЛМОК"
- Ош окуясында дагы сиз жетектеген "Альфа-Антитеррор" тобу, күч органдарына бир топ жардам берди деп уктук?
- Ооба, Оштогу окуя башталганда эле эртең менен 11-июнда биздин ардагерлер тобунун "Альфа-антитеррор" кору чогулуп, "ушундай абалда кантип турат элек, түштүккө барып жардам берелик" деп чечтик. Анан ИИМ министри Болот Шерниязовго "биз баралык, 100дөн ашуун кишибиз бар, курал-жарак бергенге мүмкүнчүлүгүңөр барбы?" десек, "биз сүйлөшөлүк, эртең келгиле",- деди. Эртеси барсам "кечирип кой, курал-жарак бере албай калдык, себеп дегенде бул жактан өкмөттүн мүчөлөрүндө башка түшүнбөстүктөр болуп атат"-деди.
Анан "Альфа-антитеррордун" ардагерлери кеңешип, ошол кезде Оштун ИИБ башчысы болуп дайындалган Өмүрбек Суваналиевге телефон чалып кайрылсак, ал макул болуп, "милициянын кызматкерлери менен чогуу иштегиле" деди. Анан биз өзүбүздүн акчабызга ИЛ-18 деген 1970-жылы чыгарылган учак бар экен, ошону жалдап алып, 10 тонна гуманитардык жүк менен 50 киши Ошко учуп барып Суваналиевге жолуктук. Анан өзүнчө план түзүп, мен штабдын жетекчиси болуп иштеп, балдар күнүгө түнкүсүн таң атканча Ош шаарына жана тегерегине күзөткө чыгып коомдук тартипти калыбына келтирип турдук. Эми анын баарын майдалап айтуунун кажети жок.
Бир маанилүү окуяны айтып берейин. 14-июнда штабга Матлюба деген аялдан 3-4 жолу телефон чалуу болуп, ал ХБК деген аймакта бир имарат өрттөнүп атканын, жанындагы чакан мекемеде радиоизотопный жабдыктар бардыгын айтты. Ошолор өрттөнүп кетип жарылса, анда 30-40 чакырым тегеректеги адамдар радиоактивдүү ууланууга кабылмак экен. Биздин маалымат боюнча ошол аймакта снайперлер көп болчу. Биз тез арада ыкчам аракеттеги топ түзүп, тиги Матлюба деген аялды алып, жанагы мекемеге бардык. Ал жерден жанагы аял айткан затты контейнерге салып алып чыгып, башка коопсуз аймакка алып барып, катуу бекитүү менен көзөмөлдү күчөттүк. Октон коркпой, биз менен кошо барып, жанагы контейнерди жардыртпай сактап калганы үчүн мен ошол Матлюба деген аялга ыраазычылык айтып коюшум керек. Эгерде ал аял болбогондо бул кырсыктын аягы эмне менен бүтөөрү айтпаса дагы түшүнүктүү болсо керек.
- Ош, Жалал-Абад коогалаңы жөнүндө кеп болуп калды. Сиз Улуттук коопсуздук кызматында иштеп жүргөн адам катары ушул каргашалуу окуяга кандай баа бересиз? Мунун артында кимдер турат, Бакиевдерби же башка дагы күчтөр барбы?
- Мен биринчиден бир нерсеге токтоло кетейинчи. Чынында Ош коогалаңын болтурбай койсо болмок. Буга негизги себеп, Жалал-Абад окуясы болбоду беле. Эгерде биздин өкмөт, жергиликтүү бийлик башчылары, тартип коргоо сакчылары 12-14-майда эле Ош шаарында жана анын тегерегиндеги райондордо оперативдүү иштерди жүргүзгөндө бул окуя болмок эмес. Мисалы, Жалал-Абадда бир-эки жума коменданттык саатты киргизип, кайра токтоп калбадыбы. Аны биринчиден узартыш керек болчу. Оштун өзүнө дагы өзгөчө кырдаал түзүп, коменданттык саат киргизип, ал жерге штаб түзүп, кыргыз-өзбек арасындагы мамилелерди алдын-ала изилдеп иштей баштаганда мындай кандуу окуя болмок эмес. Бирок тилекке каршы алдыда келе аткан референдум, шайлоо деп ар кимиси эле өздөрүнүн зоболосун көтөрүүнү, жеке кызыкчылыктарын ойлоп, башка нерсеге азгырылышып, коопсуздук маселесине жакшы көңүл бурулбай калды.
- Артур мырза, менин суроомдон четтеп баратат окшойсуз, Түштүктөгү ошол кандуу окуяларды кимдер уюштурушу мүмкүн?
- Кандуу окуя атайын кандайдыр бир топтор аркылуу алдын-ала түзүлгөн маселе деп койсок болот. Биринчиден, бул жерде саясат менен алектенип жүргөн айрым саятчылар ушундай окуядан өздөрүн көргөзүш үчүн жасалышы мүмкүн. Экинчиден, акыркы кезде "Бакиевдин кланы" деп анын тегерегиндеги кишилерден жүзгө чукул адамдын айрымдарына кылмыш иши козголгон. Алар үчүн ушундай кырдаалдын курчушу кызык болгон. Анын үстүнө жакында эле жакын туугандары, жээндери, Санжар жана башкалары кармалды деген маалыматтар да эл арасына таркап кетти.
Үчүнчүдөн, бул жерде диний экстремисттердин көбү бизде түштүк тарапта жайгашкан. Мисалы үчүн ""Хизб-ут Тахрир", "Вахабий" жана башка бизде тыйуу салынган диний уюмдар көп түзүлгөн. Мына ошолордун кээ бир топтору көп жылдан бери Фергана өрөөнүнө "халифат" түзөбүз деген ниет менен дайыма чуркап, өз аракеттерин жасап атышат. Жанагы экстремисттик топтордун көбү өздөрүн Түркстан Ислам кыймылы, Өзбекстан Ислам кыймылы деп атап алышкан уюмдар менен байланышы бар.
Негизги маанилүү роль ойноочу жагдай - Ооганстандан Тажикстан аркылуу, анан биздин Ош, Жалал-Абад өрөөнү аркылуу көптөгөн баңги заттарын ташыган каналдар өтөт. Ошол баңгизат каналдардын кээ бир башчылары, жанагы "наркобарон" дегендер өздөрүнүн кызыкчылыктары үчүн ушундай баш аламандыкты пайдаланып кетишти деген да божомолум бар. Эми бул окуяга атайын укук коргоо органдары тарабынан тергеп-иликтенип чыккандан кийин баа берилет деген ойдомун.
ТАБЫШМАКТУУ ВАСИЛИЙ ИВАНОВИЧ - АРТУР МЕДЕТБЕКОВБУ?
- Артур мырза, Бакиевдин уулу Максим байкеси Жаныш менен телефон аркылуу сүйлөшүп жатып, Василий Иванович деген ысымды сөз кылышканы коомчулукка интернет аркылуу жайылып кетти. Коомчулукта "Василий Иванович Артур Медетбеков" деген сөздөр да чыгып кетти?
- Эми менин Василий Иванович дегенине тиешем жок жана болгон эмес. Василий Ивановичти мен экен дегени болбогон нерсе. Коопсуздук кызматында иштеген он чакты адамдын аты-жөнү "ушулар Василий Иванович экен" деп интернетке дагы чыгып кетпедиби. Мени "Василий Иванович экен" дегендер, балким мени көрө албастар же жамандык издеген тайкы адамдар дээр элем. Максим менен Жаныштын интернетке чыккан телефон сүйлөшүүсүндөгү аты-жөнү аталган адамдар деле текшерилди. Алардын жанагы "500 мыкты даярдыктагы куралчан жигиттерди чуу салдырабыз" дегенинин баары элди психологиялык жактан коркутуу ыкмасы. Жаныш менен Максимге окшогон адамдардын аракети 7-апрель окуясында кан көрүп калган элди психологиялык жактан дүрбөлөңгө салып, мамлекетти, элди бөлүп-жарып, коомдо баш аламандыкты уюштуруу. Ошондуктан мен элге айтар элем, ар кандай ушактарга, чагым сөздөргө ишенбей, дүрбөлөңгө түшпөй, андан көрө мамлекетибиздин келечегин ойлогонубуз жакшы.
- Сизди Жаныш Бакиевдин көздөй кишилеринин бири деген дагы кеп бар. Аны менен мамилеңиз кандай эле?
- Эгерде Жаныштын көздөй кишиси болсом 2008-жылдан 2010-жылга чейин бош жүрөт белем? Анын жакын кишилери кабат-кабат үй салышып, кымбат баалуу машинелерде сайрандап, жаман иштерди жасап жүрүшпөдү беле? Анан кандайча мен Жаныштын жакын кишиси болуп калам? Экинчиден, мен Жаныштын жакын кишиси болсом, 15-апрелде алар менен сүйлөшкөнү Тейитке эмнеге барат элем? Барган күндө дагы мен ошондо жогорку кызматым бар эле, жанымда куралдуу көп жоокер бар эле. Жаныштардын аскерлерин кошуп алып, кайра Убактылуу өкмөттү басып албайт белек. Анда Убактылуу өкмөттү бир күндө эмес, бир саатта басып алып, кайра Бакиевди бийликке отургузуп койбойт белек. Бул ушактарды айткан адамдарга эми айла жок. Бирөөнүн жакшы ишин тескери жагынан карап, жамандыктан башканы ойлобогон адамдардын арабызда көбөйүп кеткени өкүнүчтүү.
Үчүнчүдөн, Жаныштын жакшы досу болсом, Бакыт Калыевди, алардын дагы 3-4 жакын адамдарын кармап эмне кылам? Дагы айтарым, мен атайын топ түзүп Бакиевдердин баалуу кагаздары боюнча иликтеп, текшерүү жүргүзгөнүбүздө "Балтика-Итернешнл банкка" 400 миллион евро которулуптур. Анын эсептерин таап туруп,Башкы прокуратурага өткөрүп бердик. Эгер мен жакын кишиси болсом аларды эмне кылам жасап?
Мен иштеп жүргөндө Жаныш менен эч убакта жакын болгон эмесмин жана жакын дагы болгум келбейт. Ал иштеген жердеги абдан ыпылас, акмак киши болчу.
Чыңгызды өзбек танса да, кыргыз менен дүйнө танбайт!
Кыргызды кыргыз кылып тааныткан, кайталангыс инсан, дүйнөлүк классиканын асманын багынткан Чынгыз Айтматов азыр арабызда болгондо, учурдун оор кырдаалдарына кандай баа берер эле?
Жагымсыз окуялардын туманында, белгилүү багыт таппай адашкан кайыктай кыргыз эли кайсы жактан жээк табылып калар экен деп туш тарапты карап тургансыйт. Бул окуялардын жаралышына жеке кызыкчылыгын Ата-Журтунан бийик туткандар себеп дедик. Мезгил дегениң Бороондуу Эдигейдин көз алдынан тынбай өтүп туруучу вагондордой кылдырап кайдадыр бет алып баратат. Мындай учурда ар убак акылын айта турган, турмушта көп нерсени көрүп, адал иштеп, ар бир эшелондун сырын билген Казангаптар аз болуп жатканы өкүнүчтүү. Бу үш алган оор абалдардан Каранарды комдой калып, минип сызчу убак эмес экен. Дагы мынча болбогондо, берки карамүртөз "байкелер" Гүлсарыны мине качып, жада калса ээр токумун таштабай кетсе, такыр эле сызга отурмак экенбиз да. Канчалык акчанын күчү керемет болгон күндө да, киндик кан таамп, алгач кадам таштаган, эне сүтүн эмген жер болуш керек го. Же бир жолу артты карабай кеткен бойдон, Эне-Бейиттин караанын көргөнгө зар болуу артыкпы? Тилеги кургур жуңжаңдардын кыйноосунан пайда болгон манкуртчулук дагы мындай деңгээлге жетпейт эле. Бир чети адам бузулса оңолор деп коет; адам эмес заман бузулган өңдөнөт. Өткөн эле кылымда коммунизмдин жарык келечеги үчүн бир тууганын эл алдына чыгаргандан артка тартпаган Танабай өңдүү инсандардын азыр жоктугу- мамлекетти дагы бир ирет алсыратып жатат. Ойлор эки анжы кетип,оппозиция менен позициянын мүнөздөрү Султанмурат менен Анатайдын чыр-чатак мамилесиндей чатырап турду, мүмкүн экөөнүн эңсеген "Мырзагүлү" бирөөсүнө да моюн бербеди окшойт. Чындыгында мамлекет өзү деле эгемендүүлүк жолунда жаңыдан өнүгүп келе жаткан мамлекеттер катарына кирип, адабий тилде "эрте келген турна" болучу. Титиреткен Ош окуяларында чет мамлекеттер аскер шинелчен Дүйшөн сыяктанып, муздак суу кечпесе да колунан келген жардамын көрсөттү.
Мезгили келсе баары ордуна келер деген үмүт менен бүтүндөй эл, Үзөңгүлөштөн жол издеген Жаабарс сымал, тайгак кечүүнүн тар бурулушунда турат. Турмуш ошондой курулса, анда кыргыздын кандай күнөөсү бар? Жашоодо баары эле Асель менен Ильяздын мамилесиндей таза жана аруу боло бербейт тура, ара жолдон адаштырган Кадийчалар чыга калат дегендей… Ал нерселерге да чыдай билиш керек экен, белгисиз тараптагы Ак кеменин артынан жылаңач сүзүп жетүү мүмкүн эмес. Кандай болсо дагы учурда журтчулук баланын адырына чыгып, көгүлтүр көлдөн Ак кеменин чыга келишин күтүп турат. Чыга кел Чыңгыздын Ак кемеси, чыга кел тынчтыктын Ак кемеси…
кыргыз тилиндеги гезит "Айат пресс"
email • архив • редакция
"Манас!" деп ураан чакырып
Күндүзү үй түрмөдө, түнү казинодо
Токтосун МАДИЯРОВ, "Азамат ойл" корпорациясынын президенти:
"Бизде азыр дүйнөлүк масштабдагы саясатчылар болсо саналуу гана, болбосо жок"
Өнүгүү айыл, шаарлардан башталышы керек
Аялзаттын асылы тууралуу баян
"Кыргыз" деп келгем дүйнөгө...
"Жаныш абдан ыплас, акмак киши..."
Элдин ишин эл көргөн бүтүрөт
"Парламентке барууга өтө деле кызыкдар эмесмин"