ru ky hu cs hbs_cyr ky ky ky tt kk ky ky ky ky ky ky tt ky ky ky ky tt ru ky ba ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky kk ru krc ky ru
"Алиби", 02.09.08 - 10-бет: •
А р у у д ү й н ө
А Л Ы К У Л
Кыргыз элинде ысымы эл-журтка таанымал, ар кандай кесиптерде иштеп, ар кандай талантты аздектеп, арабызда жашап жана иштеп жүргөн жигит-кыздарыбыз арбын.
Аларды чыгармасынан же ишинен тааныганыбыз менен ички дүйнөсү, жеке турмушу, кайгысы, кубанычы, кыял-жоругу туурасында кабарыбыз жок. Ошол өксүктү толтуруу максатында, "Аруу дүйнө" рубрикасын ачып, адамдын ички баалуулуктарын даңазалоону максат кылып отурабыз.
Мындан ары "Аруу дүйнө" рубрикасынын алдында элибизге таанымал жигит-кыздарыбызды маекке чакырабыз.
Анда эмесе, алгачкы коногубуз:
журналист, акын жана жазуучу Жыпар Исабаева
- Жыпар эже, чыгармачылыкка канча жашыңызда келдиңиз эле?
- Балалыкка кайрылышка туура келет. Алгач төрт сап ыр жазгам. Анда кызыл галстукчан окуучу элем. Кыздар менен мектептин аянтчасында чуркап ойноп жүргөм. Бир убакта өзүмдөн-өзүм ыр чыгара баштадым, токтой калып аны кайра жаттайм. Курбума айтып берсем, түшүнбөсө деле керек, ал кезде кичинебиз да. Угуп алып, андан ары чуркап ойноп кетип калды. Анан жанталашып класска чуркап кирип, дептер, калем алып жаза баштадым. Бир нерсе таап алгансып өзүмчө эле сүйүнөм. Анда "Кыргызстан пионерин" үзбөй окучумун. Ошол гезитке кат менен жөнөтүп жиберсем, жарыкка чыгып калып жатпайбы.
- Эмне деген ыр эле, эсиңиздеби?
- Эсимде, мени бакан чоң апам жөнүндө болчу:
Апам менин жыргалым". Андан кийин Ленин жөнүндө жаздым, себеби ал кезде Ленинди абдан даңазалачу элек го, ошол мээбизиге сиңип калган экен. Ошентип чыгармачылыгым аз-аздан уланып кетти.
- Проза жанрына өтүүгө эмне түрткү болду?
- Күндөлүк жазчу элем. Ошондо эле прозага ык кое баштаган мезгилим окшойт. Көркөм китептерди абдан көп окучумун жана күндөлүгүмдү да китептердей кылып көркөмдөп жазганга аракет кылаар элем. Отуруп алып башыман өткөн күнүм тууралуу, айрыкча алгачкы сүйүү келген кезде, өткөөл куракта жанталашып убакыт таап, акырын отуруп алып күндөлүк жазчумун. Далай калың дептерлерди толтуруп, атайын тема да коюп жазаар элем. Окурмандарым - курбуларым, эжем болчу. "Кана дагы уландысы?"- деп күтүп калышчу. А мен болсо ичи-коюнума батпай сүйүнөм. Ошол эле учурда гезиттерге мектепте, класста, айылда болгон окуяларды макала, кабар кылып жазып көбүнчө "Жаш Ленинчи" журналына жөнөтчүмүн.
- Сизге эки өнөрдүн кайсынысы жакыныраак?
- Мен буга чейин өзүмдү акын катары гана сезчүмүн. Азыр кичине поэзия токтоп, проза жанрына ыктап тургандыктан, өзүмдү жазуучу катары да сезип кетем. "Сен адабиятка поэзия менен келгенсиң, демек сен акынсың",- деп көп адамдар айтышат. Өзүмдү журналист катары эсептебейм, бирок нан таап жеш үчүн гезитте иштеп жүрөм. Эгерде чыгармачылыгымдын баарын экинчи планга коюп туруп, болгон убактымды, мүмкүнчүлүгүмдү журналистикага жумшасам, анда журналистмин деп эсептемекмин. Макала жазып жатып да жан дүйнөм башка жакта төшөлүп турат…
- "КыргызТуусуна" чейин кайсыл гезиттерде иштедиңиз?
- Алгач "Кыргызтан пионерине" жаза баштагам. 14 жашымда эле жаш кабарчы деген атым бар болчу. Кат жазышып, редакция менен кабарлашып турчумун. Мектепти бүткөн соң келип эле биринчи баш баккан гезитим - "Жеткинчек" болгон. Журналистикага тапшырып, бир балл жетпей конкурстан кулап калгам. Кийинки жылы кайра окууга тапшырып, журналистикага өттүм. "Жеткинчектен" соң "Кыргыз Караван" гезитинде иштедим. Мени журналистикага такшалткан "Кыргыз Караван" гезити, башкача айтканда, гезиттин редактору Жаныш Кулманбетовдун мектеби болду. Ал абдан ыкчамдыкка үйрөттү.
Эртең менен жанталашып редакцияга келип материалдарыбызды тапшырып, андан ары басмаканага барып гезит чыгарып, даяр гезиттерди алдыбызга, артыбызга таңып байлап алып, базарларды кыдырып сатчубуз. Көл, Таластан бери гезиттерибизди таратчу элек. Тиражы 15 миң болчу. Кечкисин болжошкон адамдарыбыз менен маектешип, материалды түнкү 3-4кө чейин даярдачубуз. Ошентип ыкчам иштегенге, кыргыздын дөө-шаалары менен кездешүүгө Жаныш байкенин түрткүсү чоң болду. Ал телефондорунан бери таап берип, кантип суроо бериш керек, кантип даярдоо керектиги тууралуу көп кеңеш берчү. Ошентип чуркап жүрүп тапшырмасын аткарып келчүбүз.
- Чыгармачыл адамды бирөө көтөрмөлөбөсө анын өсүшү оор дешет. Сиз Жаныш агайдан башка дагы кимдин атын атай аласыз?
- Абдиламит Матисаков агайды атай алам. Ар дайым өйдөлөгүң, өскүң, улам бийик учкуң келет. Мен "Кыргыз Каравандан" кеткенден соң "Кыргыз Туусуна" келдим.
Негизи менчик гезит менен, өкмөттүк гезиттин айырмасы абдан чоң. Менчик гезитке каалаганыңдай жаза бересиң, а бул гезитте расмий материалдар менен иштегенге туура келди. Башында бир аз кыйналдым. Бирок, гезиттин баш редактору Матисаков агайдын кыраакылыгы кыйын эле, ал адамдын жүрөгүндө эмне жатканын көздөрүнөн көрөөр эле. Мен ошого таң калдым. Көрсө, атасы тамырчы болуптур, бул тууралуу коллективге бир жолу айтканын укканым бар. Планерка болгон сайын "Менин макаламды эмне деп сындайт?"- деп коркуп, башымды ылдый салып отурчумун. Ал болсо: "Бизге келген жаңы кызыбыз жакшы иштеп жатат, байкадыңарбы? Абдан ыкчам иштейт экен, жакшы жазат экен. Мындан да жакшы иштесе, андан жакшы болот",- деп айтчу. Мен болсо ичимден сүйүнүп калам. Анан бир айдан кийин эле, анда Ардак тактабыз боло турган, ошого менин сүрөтүмдү кошуп илип коюшту. Ошол мага аванс болуп, кийин ансайын көшөрүп иштегенге туура келди. Эмгек жамааты да ушунчалык ынтымактуу эле. "Жаңы келди, баарынан жаш"-деп алакандарына салышчу. Ошондуктанбы, эртең менен тынч, кандайдыр бир сүйүнүч менен ойгончумун. Туруп эле жумушка шашып жөнөчүмүн. Шашкан сайын маршрутка да кыбыраган ташбакага окшоп калчу. Тим эле чый-пыйым чыгып кетээр эле. Жетип эле "өх" деп, тыптынч жайлоого чыгып эс алгандай терең дем алып кабинетке кирчүмүн. "Кыргыз Туусунун" аурасы ушундай, кантсе да дөөтү колдогондой. Матисаков агайдын жакшылыгын такыр унутпайм. Баса, мени проза жанрына да ошол адам алып келди.
- Планеркада окурмандар үчүн жакшы чыгарма керек деген сөз болуп калды. Дароо эле мени карап "Айланайын, сен бир сериал жазчы",- деди. Өзү "айланайын" деп сүйлөчү. "Эмне сериал жазам?",-деп ичимден кара терге түшүп кеттим. Чабалактап, удургуп жаттым. Агайымдын, жамаатымдын алдында уят болбогондой кандай чыгарма жазам, эртең эле эл окуйт да,- деп тынчсызданып отуруп, акыры "Жыландын сүйүүсүн" баштадым.
- Буга чейин жалаң ыр жазып келсеңиз, кара сөз жазуу оор болдубу?
- Баштап алгычакты аябай кыйналдым. Чабалактап, кайгыргандан денем от менен жалын болуп ысып, кан басымым көтөрүлүп чыкты. "Эмнени жазам, кантип жазам?"- деп бушайман болдум. Жок жерден эле "жаз"- деп тапшырма берип койсо кантмекмин? Ошентип, "Жыландын сүйүүсүн" баштап, терүүгө бергенде 3,5 бет болду. Аны шефке киргиздим. Эгер редактор жактырса кол коюп чыгармак, жакпай калса өзүмдү чакырмак. Жообу билингиче бир күн кечке калчылдап отурдум. Анан бир убакта материалым чыгып келди. Кызыл ручка менен "Номерге. Мыкты сүрөт койгула!" деп чоң илеп коюп коюптур. Ошондо араң демимди басып, ушунчалык бактылуу болгом. Мына гезит чыгат деп жатканда сериалдын үзүндүсүн жазып бере койчумун. Бат эле окурмандарым көбөйүп, алар мага өтө чоң дем берди. Редакцияга чалып алышып:"Жыпар Исабаева деген барбы? Бул кандай кыз деги, кененирээк жазбайбы, ыя! Гезиттин бир бетин берип койсо болбойт бекен, чүмчүңдөтпөй. Аягы эмне болуп бүтөт?"- деп мени урушушат. Ансайын шыктанып, ого бетер жазам. Дагы таң калыштуусу, ар кимдин устаканасы ар башка болот экен. Кээ бирөөлөр алдын ала "бул жерине муну жазам" деп пландашат го, менде болсо бүгүнкү күнгө чейин андай жок. Мисалы, чыгарма жазып жатканда эмне жөнүндө жазаарымды билбейм. Жөн гана жазгым келгенде, жазыш керек экенин билем.
- Чыгарма жазаар алдында кандай абалда болосуз?
- Бирдеме жазгым келип, жүрөгүм өрөпкүп, каным дүргүй баштайт. Акыры бир аз ойлонуп отуруп, бир сүйлөм баштайм да, андан аркысын өзүм да билбей калам эмне жөнүндө жазып жатканымды. Каармандарым, окуялар кадимкидей көзүмө көрүнүп, каармандарымдын эмнени ойлоп, эмнени сүйлөп жатканы, кийими, ал турсун кирпигинин ирмелип жатканынан бери көзүмө элестей баштайт. Анан аны көчүрө баштайм. Эч кыйналбайм. "Жыландын сүйүүсүн" жазып жатканда "Ий, бүгүн эмне болоор экен?"- деп өзүмө да кызык болуп жатты.
"Жыландын сүйүүсүн" бүткөн соң, "Ай-иий, эми эмне кылам?"- деп талаада калгандай болуп, аңгырап калдым. Көчөдө калгандай болуп кеттим. Анан экинчи тапшырма берди. Бул жолкусу "Алыкулду сүйгөн кызды" жаздым. Барып, изилдеп, Жамийла апа менен сүйлөшүп… көз алдыма тартылып Алыкулдун сүрөтү келет, Мен андан "Апыртып же кемитип ийген болсом кечир, өзүң жардам бер",-деп суранып алып, анан жазып баштайм. "Алыкулду сүйгөн кыз" документалдуу повесть болуп, китеп болуп жарыкка чыкты. Бири тарыхты, бири сүйүүнү, бири детективди жакшы көрөт дегендей, бул чыгарма дагы өзүнүн окурмандарын тапты.
Мен Алыкул агайды ушунчалык сүйөм. Кээде оюмда аны кучактап, башымды жөлөп эркелейм. Агайдын чыгармалары мени акын кылган. Бала чагымдан түшүмө кирет эле. Бир жолку түшүмө таң калам, анда мектепте окуп жүргөн кезим. Кичинекей терезенин түбүнө отуруп алып китеп окуп, чачымды таранат элем. Түшүмдө ошол терезенин түбүнө Алыкул жатып алыптыр.