ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ru ky ru ru ru ky ru hbs_cyr ru ru ru ky ru ky ru bxr bg bxr ru ru ru ru ru ru ru uk ru ky ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Мугалимдер тартыштыгы жаңы окуу жылынын алдындагы эң көйгөйлүү маселе болуп калууда. Жыл сайын эки миңдин тегерегинде жетишпей келаткан мугалимдердин саны быйыл деле көңүл толоорлук эмес. Түштүктөгү июнь айындагы коогалаңдан кийин, айрыкча, Ош жана Жалал-Абаддын мектептеринен мугалимдер кетип жатышканы байкалууда. Ушул маселени чечүү үчүн Ош шаарынын билим берүү башкармалыгы ЖОЖдордун 4-5-курстарында окушкан студенттердин мугалим болуп иштөөгө тартып жатат. Акыркы курстарда окушкан студенттер педагогикалык практикаларын эми практикант катары эмес, айлык алган чыныгы адис катары өтүшмөкчү.
МУГАЛИМДЕН ӨКСҮГӨН ӨЛКӨДӨ ӨНҮГҮҮ ЖОК
Мугалимдик кесипке жаштар көңүл кош карап жатышкандыгы тууралуу көптөн бери сөз козгоп келатканыбыз менен бул маселе жакын арада чечилери күмөн. Анын себеби да баарыбызга маалым. Бул тармактын адистери мугалимдин статусу, аны менен катар айлык маянасы жогоруламайын, мугалим тартыштыгын жоюу мүмкүн эмес экендигин белгилешет.
Түштүк жергесинде жакында эле болуп өткөн коогалаңдуу окуялар бейкапар жашаган калктын кадыресе жашоо ыргагын бузуп, анын айынан окуучулардын, студенттердин окуу процессинде өзгөртүүлөр болот деген имиштер тараган. Ош шаардык билим берүү башкармасынын начальниги Абдивали Балтабаев окуу процессинде андай өзгөртүүлөр болот деген сөздөрдү четке какты.
- Республикабыздын башка аймактарындай эле Ош жана Жалал-Абаддын мектептеринде окуу 1-сентябрда башталат. Учурда ага карата даярдыктар аяктап калды. Мектептин учурдагы маанилүү маселеси - мугалимдердин тартыш болуп жаткандыгы экендиги белгилүү. Май айында алынган маалыматтар боюнча Ош шаарына 45 мугалим жетишпеген болсо, азыр 233 мугалим жетишпейт. Жетишпеген мугалимдерди толуктоо үчүн биздин аймактагы жогорку окуу жайлардын 4-5-курстарынын бүтүрүүчү-лөрүн ишке алуу сунушун киргизип жатабыз. Алар үчүн окууда үйрөнгөнүн иш жүзүндө тастыктоо менен бирге маяна алып иштөө ыңгайлуу болоору анык. Жаш адистерге тажрыйбалуу насаатчы мугалимдер жардам берип турушмакчы, - деди А.Балтабаев.
Анын айтымында учурда жетишпей жаткан адистердин ичинен социалдык педагогдордун мааниси болуп көрбөгөндөй актуалдуу болууда. Жаңжал чыккан жерлерде балдарды, ата-энелерди эле эмес, мугалимдерди да моралдык-психологиялык жактан калыбына келтирүүчү түйшүктүү иштерди жүргүзүү талап кылынууда. Бул иштер бүгүн-эртең эле бүтө койчу иш эмес. Андыктан бул жагын да эстен чыгарып коюуга болбойт.
Депозит программасы демдүү иштеп жатабы?
Билим берүү жана илим министрлигинен алынган маалымат боюнча быйыл ЖОЖдордун педагогикалык факультеттеринин бюджеттик бөлүмүн 1600 бүтүрүүчү аяктаган. Алардын канчасы бөлүнгөн жерлерине мугалимдин диплому менен бараары 15-сентябрда айкын болот. Министрликтин укук, кадрлар жана мамлекеттик кызмат башкармасынын начальниги Калыс Шадыкановдун айтымында, учурда 2466 мугалим жетишпейт. Бирок бул цифра туруктуу эмес. Жыл сайын жүргүзүлгөн анализдер көрсөткөндөй, сентябрда аныкталган абал деле өзгөрүүлөргө учурашы толук мүмкүн. Анткени педжамааттын 90 пайыздан ашыгын түзгөн аялзатынын бири наристелүү болгондугуна байланыштуу өргүүгө кетсе, экинчиси жаш курагы жеткендигинен улам эс алууга узайт.
- Министрлик мугалим тартыштыгын кыскартуу багытында ар тараптуу программаларды ишке ашырып келаткандыгы жалпыга маалым. Алардын бири - "Жаш мугалимдин депозити" программасынын алкагында акыркы жылдарда жаш адистер мектептерге барып иштеп жатышат. Бул программа алыскы региондордо жайгашкан мектептерди мугалимдер менен камсыздап келет. Мугалимдер айылдык мектептерге эле эмес, шаарларда да жетишпей жаткандыгын эске алуу менен быйыл Бишкек шаардык мэриясы жаш мугалимдин депозити конкурсун жарыялады. Бул шаардык деңгээлде кабыл алынган биринчи чара болуп саналат. Буга дейре алыскы райондорго артыкчылыктар берилип келген. Мында конкурстун жеңүүчү-лөрү биринчи жылы өздүк эсебине ай сайын 2000 сомдон, экинчи жылы 2500 сомдон, үчүнчү жылы 3000 сомдон чогултуп алышат. Мындан сырткары, мугалимдик кесипти тандаган жаш адистин айлык маянасына мэрия өз бюджетинен 500 сомдон кошуп турмакчы, - дейт К.Шадыканов.
Анын айтымында 2010-2011-окуу жылына карата жүргүзүлө турган "Жаш мугалимдин депозити" конкурсуна педагогикалык кесипте окуган жогорку жана атайын орто окуу жайларынын бүтүрүүчүлөрү катыша алышат. 500 орунга ылайыкталган конкурс октябрь айында өткөрүлөт. 2004-жылда старт алган бул программага 2845 мугалим тартылгандыгы белгилүү. Эки тараптын түзгөн келишимине ылайык учурда 2004, 2005, 2006-окуу жылында иштеген адистер колдоруна тиешелүү акчаларын алышкан.
Калыс Шадыкановдун пикиринде бюджеттин эсебинен педагогикалык кесипте окушкан студенттер менен үч тараптуу келишим түзүү маселеси эртерээк чечилүүгө тийиш. Антпесе мамлекеттин эсебинен окуп билим алышкан улан-кыздар мектептерде сөзсүз түрдө иштеп берүү убадасынан тайышып, ала турган дипломдоруна да кайыл боло чет мамлекеттерге кетип калышууда дейт ал. 10-15 жылдап ээлерин күтүп саргайган дипломдорду азыр бардык ЖОЖдордон табууга болоорун айтат. Ошондуктан мамлекеттин жумшаган каражаты кайтарымдуу болушу жана студенттердин жоопкерчилигин жогорулатуу үчүн өкмөттүн эсебинен окуп жаткан улан-кыздардын педагогикалык жаатта иштөөсүнө кепилдик бере ала турган дагы бир тарап - алардын ата-энелери болушу керек деп эсептейт К.Шадыканов.
Баардыгын түп-тамырынан өзгөртүү керек
ЮНИСЕФ менен ЮСАИДдин "Сапаттуу билим" долбоорунун алкагында мугалим тартыштыгын жоюу боюнча маселени чечүүнүн жолдору изилденип жатат. ЮНИСЕФтин эксперт-консультанты Фарида Рыскулуева билдиргендей, мугалимдин тартыштыгы тууралуу маселе боюнча эки жолу изилдөө жүргүзүлдү.
Учурда ушул маселе боюнча саясий чечим кабыл алуу үчүн өкмөткө стратегиялык документ даярдалып жатат.
- Биз адегенде мыйзамдык базаны анализдеп, иликтеп, мамлекет жүргүзүп жаткан саясаттын өзүн карап чыктык. Ошондой эле донор уюмдардын колдоосу менен ишке ашкан долбоорлорду анализдедик. Жыйынтыгында бул маселени чечүү боюнча Кыргыз өкмөтүнө үч вариантты сунуштап жатабыз. Биринчиси - эч кандай чара көрбөй эле кандай болсо ошондой калтыруу. Мындай учурда абал азыркыдан да жаман болоору түшүнүктүү. Экинчи вариант - кардиналдуу реформаларды жүргүзүү. Мында биз мугалимдерге эмгек акы төлөө боюнча бирдиктүү тариф сеткасын жоюу жана мугалимдин ишинин натыйжасына карап эмгек акы төлөөнү сунуштап жатабыз. Ага ылайык мугалимдердин эмгек акысы өлкөдөгү орточо эмгек акыдан аз болбогон өлчөмдө төлөнүшү зарыл. Финансы министрлигинин маалыматы боюнча республикада орточо эмгек акы азыркы учурда 7200 сом экен. Демек, мугалимдердин орточо эмгек акысы ушул көрсөткүчтөн аз болбош керек, - деди Ф.Рыскулуева.
Эксперттин баамында мындай учурда мугалимдерге болгон суроо-талапты күчөтүү зарыл. Эмгек акынын өлчөмүнө жараша мугалимден ошончолук кайтарым болушу шарт. Анын пикири боюнча мугалимдердин эмгегин баалоодо жаңы критерийлерге таянуу керек. Мындай критерийлер Дүйнөлүк банктын "Айыл мектеби" долбоорун ишке ашыруу процессинде иштелип чыккан, ал азыр сыноодон өтүп жаткан кези.
Экинчиден, мамлекеттин айрым ыйгарым укуктарын мугалимдердин кесиптик уюмдарына өткөрүп берүү зарыл деген сунуштар айтылууда.
- Маселен, Билим берүүнүн мазмунун аныктоо жана укуктук-ченемдик актыларды иштеп чыгуу маселелерин биздин оюбузча кесиптик уюмдарга берүү туура болмок. Бул мугалимдердин кесиптик ишмердигин натыйжалуу кылууга жана алардын мугалимдик кесиптик аброюн жогорулатууга алып келмек, - дейт Ф.Рыскулуева.
Эксперттин айтымында билим деңгээлинин сапаттуу болушу үчүн мугалимдерди даярдоо системасын кардиналдуу түрдө өзгөртүү менен алардын окуу мөөнөтүн бир жылга кыскартуу зарыл. Окуу мезгилинде педагогикалык практикага көбүрөөк көңүл бурулушу негизги талаптардын бири.
Билим берүү системасын жакшыртуу багытында иштеген долбоорлордун бири -"Жаш мугалимдин депозити" программасы тиешелүү натыйжа бербегендиктен, аны токтотуп, буга жумшалган каражатты мугалимдин эмгек акысын төлөөгө жумшоо максатка ылайыктуу болчудай.
Эсперттердин баамында мугалимдердин билимин жогорулатуу системасын дагы өзгөртүү кажет. Алардын пикири боюнча ваучер системасын киргизүү жакшы натыйжаларды бериши мүмкүн. Кыргыз билим берүү академиясы менен мугалимдердин билимин жогорулатуу боюнча облустук институттар мугалимдерди окутуунун азыркы ыкмасынын ордуна мугалимдердин билимин баалоо жана мугалимдерге керектөөнүн абалын аныктап, ошого жараша мугалимдерге ваучер бергенге өтүшү керек. Ваучер алган мугалим өзү каалаган окуу жайга же курска барып билимин жогорулатып келе алат.
Сунушталып жаткан үчүнчү вариант - азыркы системаны жарым-жартылай реформалоо. Мында азыркы натыйжалуу боло албай жаткан механизмдердин баары кала берип, бирок алардын натыйжалуулугун арттыруу үчүн бир катар иш-чараларды аткаруу абзел. Бул жерде мамлекеттин көзөмөлдөөчү функцияларын күчөтүү сунушталат. Бирдиктүү тариф сеткасы кала берет, бирок мугалимдин эмгек акысынын баштапкы көлөмү Эмгек Кодекси талап кылгандай, жашоонун минимум керектөө өлчөмүнөн аз болбошу шарт. Финансы министрлигинин маалыматына карасак, минималдуу жашоо өлчөмүнө керектүү каражаттын өлчөмү 4100 сом. Ал эми жаңы мектепке барган жаш адистин айлыгы 1049 сом. Мындан салыктар алынгандан кийин колунда болгону сегиз жүз сом калат. Бул айлык менен ЖОЖдо бекер окуган мугалимди да мектепте кармоо кыйын.
Министрликтен алынган маалыматка таянсак, быйыл бөлүнгөн 5 миң бюджеттик орундун 70 пайызы педагогикалык кесипке ыйгарылган. Бирок мугалимдик кесипти окуп бүткөн жаштардын көбүнүн мектепке барышы арсар.
"Кутбилим", жањы саны... • кыргызча... o
email • архив • редакция
МУГАЛИМДЕН ӨКСҮГӨН ӨЛКӨДӨ ӨНҮГҮҮ ЖОК
Приемная кампания - 2010
Кыргыз Республикасында интеллектуалдык менчик укуктарын коргоо
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?