ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ky ky ky mn ky ky ru ru ru ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ky ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ru ru ru ru ru ky ru kk ru ru bg ru ky ru ky ru ky ky ky ru ky ru kk ky ru xal ru ru ru kk ky ru ky ru ru ky tt ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Асман пресс", 19.05.11 - 12-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Адамзатта аты улук, манастап ураан чакырдык
Манас Атабыздын үйүн курсак болобу?
Эгемендик алганыбызга 20 жыл өтсө да улутубуздун уңгусу, сыймыгы болгон Манас атабызга алгылыктуу мамиле, сый-урмат кыла албаганыбызга өкүнүп келебиз. Эмгиче борбор калаабызда Манас атабызга арналган үй жок экенине, куралбаганыбызга аттиң дейбиз. Эми да кеч эмес. Андыктан редакторубуз Керим Айдаровдун сунушу менен "Асман пресс" гезити ушул маселени көтөрүүнү чечти. Адегенде коомчулуктун оюн билели дедик. Андан соң максатыбыздын пайдубалын түзүүгө аракет болоор.
Бейманбек Сардарбеков, ага окуутучу:
- Биз Манас менен сыймыктанарыбыз талашсыз. Манастын үйүн борборго курсак жакшы эле болот. Анткени, региондордон жана сырттан келген адамдар борборго сөзсүз кайрылышат. Ордо калаага, Манастын үйүнө кайрылып, андагы көптөгөн маалыматтарды алса болот эле. Айрымдары айтышаар, Манастын музейи Таласта бар деп. Бирок, ал жерге атайын сырттан келгендер эмес Кыргызстандыктар дагы барып көргөнгө шарттары келе бербейт. Аны курганда аны жеке Манаска байланыштырып койбостон кыргыздын залкарлары К.Тыныстанов, Т.Сыдыкбеков Ч.Айтматов жана башка мыкты инсандар, искусство адамдарына да арнаса болот. Манастын үйүн жалпы Республикалык масштабда куруу зарыл. Себеби, улуттук академияда Манас эпосунун кол жазмалары жарыяланбай турат. Жарыяланган китептери да бар. Кийинки кездерде, маселен 2001-жылдан бери көптөгөн китептери жарык көрдү. Манастын 1000 жылдыгы өткөндө абдан көп маалыматтар келди. Маалыматтардын баары китеп болуп чыккан учурлар болду.Үйдүн бир бурчун Манасчылардын өзүнө арнап азыркы жана эзелки Манасчылардын сүрөттөрүн, өмүр баяндарын, алардын урпактарына чейинки маалыматтарын берип койсо бул абдан баалуу болот эле. Кыргыз элинин көркөм мураска болгон аздек мамилесин, табитин өстүрөт. Бул жаш муундарды тарбиялоо үчүн чоң салым кошот. Ал жерге барган киши Манас, кыргыз тууралуу жок дегенде 20% маалымат алып калат да жан дүйнөсү тазарып, кимдин урпактары экенибизди билип калышмак. Дагы бир маселе, чет мамлекеттен келген адамдар ошондой ыйык жерлерге барып элдин маданияты, каада-салты менен таанышат. Менин оюмча Кыргызстан дегенде Манасты, Манас дегенде Кыргызстанды элестеткидей болушу керек. Айтайын дегеним Ч.Айтматовдун демилгеси менен Манас эл аралык аэропорту деп аталган. Босогону аттаганда эле Манас деп башталганы бул абдан жагымдуу, анан төргө өткөндө Манас үйү деп ал жерден даам сызып турса кандай сонун. Анан дагы айта турган нерсе, Таласта баш кошкондор Манастын күмбөзүнө барып ал жерге куран түшүрүп сыйынып анан нике кыйылат. Муну алар салт кылып алган. Бул абдан жакшы көрүнүш. А бизде болсо бакыт үйүнө барып Европалыктарча нике кыйдырып, шакек салып кетип калышат. А эгер Манас үйү курулса үйлөнгөн жаштар келип Манастын арбагына арнап куран окуп, сыйынып ошол жерден нике кыйылса деле болот. Анан жаштар дилинде кыргыздын каны бар экендигин сезип, ички патриоттук сезим ойгонот.
- Бул идея абдан жакшы экен. "Манас кыргыз рухунун туу чокусу"-деп Чыкем айтып кетпеди беле. Ошол сыяктуу Манасты даңазалап жазылган китептер, айтылган ойлор, пикирлер турса жана дагы ошол үйдүн ичинде Саякбай Каралаевдин жана башка манасчылардын радиодо сакталып калган аудио жазууларын алып барып койуп, келген киши уга ала тургандай болуп мүмкүнчүлүк түзүлсө. Азыркы манасчылар олтуруп Манас айтып элдер ошол манасчынын манасын угуу бактысына ээ болгон мүмкүнчүлүктөрү бар үй болсо анда аны курсак абдан жакшы болот. Мурунку манасчылардын да азыркылардын да Манасы менен таанышууга шарт түзүлүп, өзүбүздүн жарандар жана чет мамлекеттерден келген адамдарга уят болбой көргөзө турган, ар намысты көтөрө турган үй болусу кажет. Анан эптеп эле бирдемени кура салып, анын ичине батпай бытылдап кыжылдашып жүрө тургандай эмес, башынан проектисин барын жакшылап ойлонуп алып анан иш алып барыш керек. Манас маселеси абдан терең. Жалаң эле китеп болуп чыгып жаткан эпостун өзү эмес. Буга байланышкан мисалы, Манас болгон, тирүү адам деп бир тарабы талашат, жок андай эмес бул жомок деп экинчи тарабы басмырлап келет. Ошол талаш-тартыштын барына чекит коё турган макалаларга чейин ошол үйдө турушу зарыл. Барган киши ар тараптуу суроолорго толук кандуу жооп алып чыгыш керек. Анан окумуштуулар изилдеп, эмне үчүн Тибет, Непалдын тоолорунда Манастын аты ыйгарылган? Эмне үчүн Кытайдын, Индиянын ресторандарында Манастын аты коюлган? Индиядагы ресторандардын ээлеринен силер кимсиңер деп сураганда алар Бакайдын тукумубуз деп жооп берип жатышат. Анын баарын изилдеп, видео тасмалары бар, ошолордун барын алып келип Манас үйүнө коюш керек деп ойлойм. Манастын кыргызга гана таандык феномен экендигин далилдеген илимий публицистикалык мыкты макалаларды жыйнап, болбосо жазып, ошол жерге коюш керек. Ал жерден Манаска байланышкан бир дагы суроого жооп албай калбаш керек. Баары такталган чындык болуш шарттуу. Бардык айтылган ойлор күчтүү аргументтер менен далилденип турушу керек.
Анткени, эки китептеги көчтү түзүүчү каармандардын дагы бир кызыкча окшоштуктары бар. Аны Библия төмөнкүчө айтат:
"Жакыптын Мисирге келген кишилеринин саны бардыгы болуп жетимиш жан."
Кыргыздардын баяндоосу он жети жаштагы Жакыптын ага-инилеринен бөлүнүп калгандан кийин жетимиш түтүн болуп Сибирдеги Алтайга көчүп барганын белгилейт:
Ар кайсысын ар жактан
Байыркы кыргыздар да, библиядагы уруулар да, эки жакта тең көчмөн калктар. Экөө тең он эки уруусуна тиешелүү экендигин элдик биригүүсүндө эскеришет. Бай Жакып менен кайрадан биригишкенде, мындай билдирүү жасайт:
"Он эки уруу кыргыздын
"Кенже иним Жакып" дегенде
Күндө үч убак ыйладым,
Библиядагы жазуу менен кыргыз эпосундагы айкаштык бири-бирин толуктоосун улантат:
"Ысрайылдын он эки уруусу мына ушулар жана аларга атасынын айткандары да окшош… "
Ыйсанын окуучусу Жакыптын б.э. I кылымында жазган ыйык катында көчмөн пайгамбарлар Ыбрайымдын, Ыскактын жана Жакыптын он эки уруусу тууралуу сөз улантат:
"Кудайдын жана Теңир Машаяктын кулу Жакыбдан Ысрайыл элинин тарап кеткен он эки уруусуна…"
Куран дагы бул "он эки уруу" Мусанын Жакыб аттуу ата-бабаларына караштуу деген түшүнүгүн колдойт:
"Мусанын элинде акыйкатты аркалап, адилеттикке, аракеттенген жакшы коом бар эле. Биз аларды он эки муунга бөлдүк. Эл андан суу чыгар деп өтүнгөндө Мусага айттык: "Таягың менен ташты чап!" Борчуктан он эки булак атылып, бардык эл суу алчу жерин билишти…"
Куранда эң биринчи мусулмандар Жакыбдын жана анын уруусунда эң бир күчтүү ишеним болгону туурасындагы эскерүүсү белгиленет.
"Айткыла: "Биз Алла-таалага, анын аяттарына баш ийдик ува Ыбрайым, Исмайыл, Искак, Жакыбга ынанып, алардын айткандарына, укум-тукумуна ишендик. Муса менен Исага жана да ак пайгамбарларга арналган кудайдын жол-жобосуна сыйындык"
Алардын эзилген маалында экөөндө тең Жакыбдын жетимиш эли да, жетимиш түтүнү да, күчтүү калкка айланат. Учурунда өздөрүнүн көчүн баштоо менен бирге эзелки ата-бабаларынын киндик каны тамган жерине кайрылууну чечишет. Кыргыздардын түп-теги "Нааман" деп аталат. Библиядагы жердин аталышы болсо "Канаан".
"Жакып атасы жашаган Канаан жеринде жашап жүрдү."
Манас өз элин эр-чечен кеби менен көчүүгө чакырат:
Энеден не үчүн тубамын,
Алты айга койбой албасам
Библияда Кудай пайгамбарларга Канаан жери тууралуу мындай деп айтат:
"Силердин Кудайыңар болуш үчүн - силерге Канаан жерин бериш үчүн, Мисир жеринен алып чыккан Кудай-Теңириңер Менмин"
Арийне, мен өзүмдүн кыргыз жана арамей сөздөрүнүн этимологиялык изилдөөсүн ача тургандыгыман үмүт этем. Ал эми азырынча колубуздагы байлыкты эле ала турсак. Ысымдардын бирөөсү Канаандан келген Жакыб жана экинчиси Наамандан келген Жакып, алардын Менаше жана Манас деп аталган уулдары бири-бирине тиешелүүдөй көрүнөт. Эгерде бул эки расмий кагаз беттериндеги эч кандай тарыхый байланыш болбосо, демек, бул биринчи иреттеги жөн гана окшоштук. Эң ылайыктуу жооп - биздин колубузда жашыруун сыр бар десек болот. Илгерки библиялык жазуулар менен кыргыз эпосунун байыркы катмарларынын бири менен зор окшоштуктарын көрөбүз. Улуу Жибек-Жолунда жөөттөрдүн жана мусулмандардын соодагерлери, несториялык машаякчылар (христиандар), көчмөн хазариялык жөөттөр отурукташкан Бухара менен Кайфен жөөттөрү жана ар кайсыл диндин дербиштери Манехеизмдин да, Заостризмдин да, жадагалса алыскы Ооганстан менен Жапонияга чейин таркап кеткен Ысрайылдын жоголгон урууларынын жанынан да кесип өткөндөр. Барысы тең Жакыб, Жусуп, Муса жана библиядан келип чыккан дастандарын ала келишкен беле? Кыргыз манасчылары мындай учкай учурларынан сактай алаар беле? Кээ бирөөлөр тескерисинче, окуяларды көчмөн пайгамбарлар кыргыз бабаларынан алышкан деген ойду сунуш кылышат. Ал эми азыр, көбүнчө Батыштын машаякчыларында (христиандарында) кылымдар бою Библиянын таасирине учурап, жакшы тааныш болгону менен ага караганда Библиядагы кездешүүчү учурларды Библиядан алыс болгон кыргыздар өздөрүнүн маданиятында терең камтый алышкан деп алсак болот.
кыргыз тилиндеги гезит "Асман пресс"
email • архив • редакция
Ажоо ары кетип, иниси
Кыргызстандын экономикалык өсүшү "Мегакомдон" башталат
"Жашыра турган сыр жок, барын ачык айтып берем"
Академик, парапсихолог Лариса Асанбекова
Жеңил өнөр-жай жеңил иш эмес
Миңбаева Зулайка, жеке ишкер:
"Тигүүчүлөр өтө таңкыс кадрлар"
Адамзатта аты улук, манастап ураан чакырдык
(Бу чыгарма "Жанызак@басманын" менчиги)
Рубрикабыздын бул санында кары-жаштын сүймөнчүктүү ырчысы Сыймык Бейшекеевдин жубайы Нурзада Жусупжанова.
"Ырларын кимге арналган деп деле сурабаптырмын"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?