bg ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de de fr fr en fr en ja fr be tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Жибербеген тыйынды “жибердим” дебегиле...
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
(САЯСИЙ САЛМАК ИНДЕКСИ - 2013: социологиянын сынындагы саясий элита)
Жаңы жылдын алгачкы күндөрүндө эски жылга сереп салып, ийгиликтерин, оош-кыйыштарын белгилеп, дегинкиси жыйынтыктарын чыгаруу салттуу көрүнүш эмеспи. Бул адатты улай, Кыргызстан социологиялык ассоциациясынын (КСА) окумуштуулары да узап кеткен жылдын саясат айдыңындагы урунттуу окуялар, өзгөрүүлөр, анын каармандары тууралуу соңку баянды курууну максатка ылайыктуу көрдү.
Кеп төркүнүнө өтөөрдөн мурда, буга чейин КСАнын социологдорунун саясий төбөлдөрдүн беделин өлчөгөн изилдөөлөрү гезит беттеринде жарыяланып, окурмандар алар менен кеңири таанышуу мүмкүнчүлүгүн алгандыгын белгилей кетсек. Жыл тогошор алдында салттуу изилдөөбүздүн учугун улап, өтүп кеткен жылдагы өлкө саясатчыларынын саясий беделине дагы бир ирет саресеп салдык. Мурдагыдай эле иликтөө эксперттик сурамжылоо усулунун негизинде, 2013-жылдын ноябрь айында ишке ашкан эле. Социологиялык изилдөөнүн алкагында компетенттүүлүк деңгээлине карата тандалып алынган 50 эксперт (белдүү окумуштуулар, көрүнүктүү саясий, экономикалык талдоочулар, масс-медиа өкүлдөрү) сурамжыланды. Бу сапар биз, мазмундуу жана негиздүү маалымат алуу максатында, саясий рейтингди өлчөө ыкмасына өзгөртүүлөрдү киргиздик. Эгерде мурда эксперттер саясий ишмердин беделин жалпы эле беш баллдык тутум аркылуу баалап келсе, бул жолкусунда саясатчыга комплекстүү баа берилди. Тактап айтканда, тигил же бул саясатчы "компетенттүүлүк", "эффективдүүлүк" жана "саясий аброй" көрсөткүчтөрү боюнча өз алдынча бааланып, мунун натыйжасында туунду индикатор алынды. Аны биз "саясий салмак индекси" (ССИ) деп атадык.
ССИ - туунду индикатор катары өз учурунда "компетенттүүлүк", "эффективдүүлүк" жана "саясий аброй" индекстеринин негизинде түзүлүп, алардын орточо арифметикалык чоңдугу болуп эсептелет. ССИнин пайдубалы болгон ушул көрсөткүчтөрдүн, тактап айтканда "компетенттүүлүк", "эффективдүүлүк" жана "саясий аброй" деңгээлдеринин ар бири 5 баллдык шкала менен бааланган (б.а. 5-"эң жогору"; 4 - "жогору"; 3-"орто"; 2-"төмөн"; 1-"эң төмөн"). Ал эми булардын индекси төмөнкүдөй формула аркылуу эсептелген: оң баллдардун суммасы (б.а."эң жогору"+"жогору") - терс баллдардын суммасы (б.а."төмөн"+"эң төмөн") / "эң жогору"+"жогору"+ "орто"+"төмөн"+ "эң төмөн".
Индекстин мааниси -1ден 1ге чейинки диапазондо орун алат. Мисалы, саясий салмак индекси 1ге барар болсо эң жогорку деп табылат, ал эми -1ге барабар болсо өзүнүн эң эле төмөнкү маанисине ээ болот.
Саясий рейтингди курууда социологиялык усулдардын бири катары индекстик ыкманы пайдалануу бизге бир топ артыкчылыктарды берет. Биринчиден, конкреттүү саясатчынын баалоодо бир беткейликтен алыстап, ар тараптуу жана объективдүү (калыс) тыянак чыгарууга мүмкүнчүлүк жаралат. Маселен, бир саясий элитанын өкүлүнүн саясий абройу анчейин эмес, бирок анын ишмердигинин натыйжалуулугу (эффективдүүлүгү) башкаларга караганда жогорку даражадагы эксперттик бааны алышы ыктымал. Андыктан бул инсанды мурдагыдай бир эл жалпы көрсөткүч менен баалап коюу анын чыныгы саясий орду тууралуу негиздүү маалыматты алганга жол берейт. Экинчиден, индекс башкаруучулардын саясий салмагын мындан ары дыкат мониторинг кылууга өбөлгө түзөт.
Салмагы сайдын ташындай ким?
Эмесе урматтуу окурман, көңүлүңүздү изилдөөнүн жыйынтыктарына бурсак. Сурамжылоо барагындагы биринчи суроого ылайык, эксперттер ар түрдүү саясий кызматтарды ээлеген 51 инсанга топтомо баа беришти. Эксперттердин назарына сунушталган тизмеге президент, премьер-министр, Жогорку Кеңештин төрагасы, комитет жетекчилери, фракция лидерлери, министрлер жана башка бийлик түзүмдөрүнүн башчылары киргизилген. Ошентип, эксперттик пикир боюнча саясий элитанын 2013-жылдын аягына карата жыйынтыктоочу рейтинги төмөнкүдөй түргө ээ болду. Жогоруда белгиленгендей, рейтинг саясий салмак индексинин негизинде түзүлдү.
Саясий рейтингдин салттуу лидери А.Атамбаев дээрлик бардык көрсөткүчтөр жана жыйынтыктоочу саясий салмак индекси боюнча салыштырмалуу максималдык баага татыктуу болду. Баш прокурор айым бу жолу президенттин этегин баса, ардактуу экинчи орунга жайланышты. Үчүнчү орунду ээлеген Мамытов Токондун жогорку рейтингин анын түйүндүү кызматка дайындалышы аныктадыбы же ишмердик сапаттары шарттадыбы, аны келерки изилдөөлөрүбүз көрсөтөт деген ойдобуз. Ал эми эл өкүлү Самаков Карганбек мырзанын 2013-жыл ичиндеги алдыңкы саясий рейтингин бул инсандын маданий тармактагы алгылыктуу иштерине байланыштырсак туура болчудай. Оппозициячыл "Ата-Журт" партиясынын учурдагы лидери Абдылдаев Мыктыбек саясий бедел шатысынан кадамдап көтөрүлүп, саясий салмагын өстүрүп жаткандай туюлат. Бул саясатчы К.Ташиев, А.Келдибеков сыяктуу оппозициялык лидер чыкмалардын "ала качмай" иштеринин фонунда өзүнүн оор басырыктуу позициясы менен акырындап саясий упайларды топтоодо. Маселен, мурдагы рейтингде аутсайдерлердин катарында болуп келсе, бу сапар алдыңкы "бешилтиктин" катарын жыйынтыктады. Ал эми биринчи "онилтик" деңгээлине чейин көтөрүлө алгандардын "жаңы" тизмесине Жогорку Кеңештин төрагасы А.Жээнбеков, депутат Ө.Текебаев, экс-премьер министр Ө.Бабановдор кирди.
Саясий салмак индексинин базасында түзүлгөн рейтингдеги бир жагдай "оркоюп" дароо эле көзгө урунат. Бул, урматтуу окурман өзүңүз баамдагандай, терс маанидеги индекске ээ болгондор тизменин дээрлик жарымына ээлик кылгандыгы. Ал эми саясий салмагы башкаларга салыштырмалуу эң эле төмөн жана терс нукта баалангандардын башында Вице-премьер министр К.Талиева, Энергетика жана өнөр жай министри О.Артыкбаев жана Жогорку Кеңештин Агрардык саясат комитетинин төрагасы С.Нышановдор орун алышты. Жалпысынан саясий аутсайдерлердин курамы мурдагыга салыштырмалуу олуттуу өзгөрүүгө деле дуушар болгон жок.
Кыргызстан социологиялык ассоциациясынын (КСА) президенти,
социология профессору - Кусеин ИСАЕВ;
Социология илимдеринин кандидаты - Самар СЫРГАБАЕВ;
Саясий илимдеринин кандидаты - Бакыт СЕЙИТБАЕВ
Социология илимдеринин кандидаты - Бакыт МАЛТАБАРОВ