ru en hbs_cyr ru ky hu ky ky en sv fr de de fr fr uk en fr en ky ky ky ru mt ru tt ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru ky ky ky ru ky ky ru ky ky uk ky bxr kk ky uk ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ru ky ky ru ky ky ru ky ky tt ky ky ru ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ru ky ky ky kk ru ru ru ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Иса ӨМҮРКУЛОВ, Бишкек шаарынын мэри:
"Бишкекте 1400 чакырым жол бар,
анын 600 чакырымы оңдоого муктаж"
- Мен, Токтокан Туратбекова Арча-Бешиктен чалып жатам. Арча Бешикте 35-40 миң түтүн эл жашайт. Аталган жаңы конуштун курулганына 22 жыл болсо дагы тилекке каршы, бала бакча жок. Жеке менчик бала бакчалар бар. Бирок эл көп болгондуктан, балдарды чектелүү эле кабыл алышат. Анын үстүнө, жеке менчик бала бакчалар кымбат. Демек, муниципалдык бала бакча куруу-күндүн талабы. Бала бакча куруу планда барбы?
- Бул бир эле Арча-Бешиктин эмес, бүгүнкү күндө 50гө жакын жаңы конуштардын көйгөйү. Ал эле эмес, жалпы шаардын, тактап айтканда мамлекеттин көйгөйү. Эгерде пландалган финансылык каражат менен бекитилген программа ишке аша турган болсо канча жаңы конушка канча социалдык объектилерди куруу керек экендигин айтат элек. Антсе да, Арча-Бешикте бала бакча куруу планыбызда сөзсүз түрдө бар. Андан сырткары Түштүк магистраль көчөсүн Арча-Бешик аркылуу алып кетүү планыбызда бар. Ал жерде 3-4 чакырым жаңы, заманбап автотрасса да курулат. Жарыктандыруу жагын да карап, оңдоп-түздөп жатабыз. Ал эми шаардагы жеке менчик бала бакчалардын мүмкүнчүлүгү 23 миң боло турган болсо, бүгүн анда 30 миңдей бала бар. Ошондо биздин көйгөйдүн 30 гана пайызы чечилип, калган 70%зы жетишпейт. Тилекке каршы, союздан калган бала бакчалардын көбү менчиктештирилип, көбү профилдик максатын аткарбайт. Мамлекеттик жеке өнөктөштүк боюнча эми жаңы мыйзам чыкты. Бул мыйзамдын негизинде биз бүгүн менчик бала бакчаларды дагы өнүктүрүшүбүз керек. Себеби, өкмөт жана шаар жетекчилиги тарабынан бул маселени кыска убакытта чечүү мүмкүн эмес. Ошондуктан, биз жеке менчик бала бакчаларды кеңейтип, алардын ачылышын колдойбуз.
- Азыркы ПОМдун, мурдагы мектептин имаратын кайра бала бакчага берүү мүмкүнчүлүгү барбы?
- Жок, ал ошол эле ПОМ боюнча калат.
- Мурдагы Кривоносов, азыркы Чортеков көчөсүндө асфальт төшөө иштери башталды. Бирок, айрым маалыматтар боюнча Чортеков көчөсүнүн бир жак тарабы жеке менчик үй куруу участокторго бөлүнүп сатылып кеткен деген маалыматтар бар. Азыр тегизделип жаткан жолго караганда жол кенен болбой, тар болчудай. Буга эмне айта аласыз?
- Ооба, туура айтасыз. Бул 2010-жылга чейин Чортеков көчөсү жалпы жолго калтырылган жолдун корректировкасынын жарымын 150дөй участокторго бөлүнүп сатылып кеткен экен. Албетте, мыйзамсыз сатылган. Аны далилдеп, сот аркылуу ал жердеги бардык кызыл китептерди жокко чыгардык. Себеби, ал жер жеке үйлөргө берилбеши керек. Долбоордо ал жол кандай түзүлсө, ошол долбоор боюнча эки тараптуу толук кандуу жаңы, жакшы жол болот. Жол ортосуна жарыктандыруу үчүн атайын столбаларды коюп, тротуар жана арыктар жасалат.
- Арча-Бешикте Бердибаева менен бир аты жок көчө кесилишет. Биз ошол көчөдө жашайбыз. Былтыр көчөнүн башындагылар суу киргизип, төрт үй калып калганбыз. Эми суу киргизели десек, кошуналарыбыз 9 миң сомдон бергиле деп жатышат. Сууну кантип киргизсек болот, жолдорун айтып бере аласызбы?
- Бишкектин батыш тарабына суу менен камсыздоо боюнча учурда долбоор иштеп жатат. Бул долбоор 320 млндук.долбоор. Эмдиги жылы аяктайт. Ошонун негизинде Чоң-Арыктан баштап, Арча-Бешик, Ак-Өргө, Ак-Ордо, Ала-Тоо жаңы конуштары суу менен камсыз болот. Магистралдык бардык көчөлөрдө суу түтүктөрү бар. Ал жактан ала беришсин. Ал эми ар биринин үйүнө киргизгенге бизде мүмкүнчүлүк жок.
Балдарыңардын өмүрү узун болсун
- Үч эм балам бар. Үч-төрт жылдан бери Москвада жашайм. Бишкектен үй алууга кезекке турганбыз. Үй боюнча тиешелүү жерлерге кайрылсак, силер социалдык жеңилдиктен башка эч нерсе ала албайсыңар деп жатышат. Сиздер тараптан жардамдар барбы?
- Балдарыңардын өмүрү узун болсун. Арийне, бизде жобо бар. Ал жобого ылайык эгерде Бишкек шаарынын тургуну катары, каттоосу бул жакта болуп, Бишкекте жашаса жана үч эм балдары болсо, биз аларга материалдык жардам жана батир берип келе жатабыз. Бирок, башка аймакта болсо, бизге мыйзам жол бербейт. Ага жергиликтүү бийлик чара көрүшү керек.
- Маршруттук таксилер "бензин кымбаттады" деп, иш таштоого чыгып, жол кирени көбөйткөндү билишет. Ичи кир, жөнөкөй эле кармоочтору жок. Ал аз келгенсип, айдоочулар тамеки тартып, телефон менен сүйлөшүп, мал жүктөгөнсүп элди шыкап алышат. Талапка жооп бербеген маршруттук таксилерди каттамдан алып салса болбойбу?
- Сөзсүз алыш керек. Талапка жооп бербеген маршруттук таксилерди каттамдан алып жатабыз. Жүргүнчүлөрдү тейлөөдөгү маданиятсыздык боюнча бизге өз убагында маалымат келсе, сөзсүз түрдө чара көрөбүз. Андан сырткары техникалык жагынан ылайык келбеген, сырткы көрүнүшү начар, коопсуздук жагынан талапка жооп бербеген маршруттарды тейлөөдөн алып салуудабыз. Бул көйгөй акырындап чечилип жатат. Биринчиден жолдорду оңдоп жатабыз. Андан кийин көп орундуу автобус, троллейбустарды алып келбесек бул көйгөй бойдон гана кала берет. Эми бардык көйгөйдү бир күндө чечүү мүмкүн эмес. Акырындык менен бул иштин үстүндө да иштеп жатабыз. Быйылтан баштап 79 троллейбус алып келебиз. Жакында биринчи партиясы болуп, 29 троллейбус келди. Жыл аягына чейин калганын алып келебиз.
- Бишкек шаардык троллейбус башкармалыгынын мурдагы жетекчиси М.Уметовдун мыйзамсыз иштен алынышы боюнча "Алиби" гезити бир нече жолу маселе көтөрүп, жыйынтыгында ал шаардык Троллейбус башкармалыгынын биринчи орун басарлыгына дайындалды. Ал "убактылуу кызматка коюп, кайра алып салабы" деп кооптонуп жаткан экен. Буга оюңуз кандай?
- Мен аталган маселенин чоо-жайын жакшы билем. Бул маселе мага чейин башталган экен. Бирок, объективдүү жактары да бар. Уметов 1-топтогу майып болгондуктан, жанагындай чарбаны жетектөөгө анын ден соолугу жол бербейт. Бул мыйзам боюнча да туура эмес. Ошондуктан, ал киши бизди да бир аз түшүнсө жакшы болор эле. Себеби, ал киши келип "Мөөнөт бергиле, дарыланайын. Эгерде жакшы болуп кетсем, барып иштей берейин" деп мага сөз берген. Биз ал кишини түшүнүп, макулдугубузду бергенбиз. Тилекке каршы, дарылангандан кийин да жылыш болгон жок окшойт. Эми ал киши учурда иштеп жатат. Ошондуктан эч кандай кооптонбой иштей берсин.
- Фрунзе көчөсүн качан оңдойсуздар? Быйыл оңдолобу?
- Быйыл сөзсүз түрдө оңдолот. Учурда Гагарин көчөсүн оңдоп жатабыз. Ал жакты бүтүп, кыймылды ачкандан кийин Фрунзе көчөсүн оңдоого киришебиз.
- Бишкектин көчөлөрүндөгү линиялар качан сызылат?
- Бул ишке температуралык режим керек болгондуктан, күндүн жылышын күткөн эле. Күндүн жылый баштаганына байланыштуу биз бул ишти жаңы баштадык.
- Бишкектин көчөлөрүндөгү люктардын көпчүлүгүнүн капкактары жок. Анын айынан автоунаалар көп жабыр тартып келишет. Адамдардын деле түшүп кетүү коркунучу бар. Буга кандай чара көрүлүп жатат?
- Айтканыңыз туура. Бүгүнкү күндө шаарда 10 миңдеген люктар бар. Тилекке каршы ошолордун көпчүлүгүнүн темир капкактары уурдалып жатат. Анын аркасынан көзөмөл кылуу да кыйын экен. Бирок биз уурдалган капкактардын ордун кайрадан толтурууга аракет кылып жатабыз.
- Монополияга каршы күрөшүү кызматы жолдордун сапатын текшерип жатышыптыр. Ушул текшерүүнүн негизинде жолдор сапатсыз оңдолуп жаткандыгын айтышууда. Буга эмне дейсиз?
- Бизде андай маалыматтар жок. Жол оңдоп иштеп жаткан ар бир ишканага кеминде экиден текшерүүчү коюлат. Эми орто эсеп менен алганда текшере турган 17 инстанция бар. Алардын бардыгы текшерип жатышат. Айрым учурда ММКлар аркылуу бүтө элек, эксплуатацияга алына элек обьектилер сапатсыз жасалды деген маалыматтар кетип калууда. Учурдан пайдаланып айта кетейин, бүтө элек, эксплуатацияга алына элек жерлерди албетте сапаттуу деп айта албайм. Ал эми кабыл алгандан кийин, анда биз жоопкербиз.
- Гагарин көчөсүндө учурда оңдоо иштери жүрүп жатат. Ошол көчөнүн жашоочулары катары биз канализация курсакпы дегенбиз. Архитектура агенттиги 11 млн. сом деп жатат. Көчөгө канализация киргизсек болобу? Көчө асфальттанып калса, киргизе албай калабыз да?..
- Ооба, оңдоо иштери жүрүп, асфальт төшөө башталды. Жолдун алдына өтө турган канализацияга түтүк таштап кетип жатышат. Бирок, канализация курбайбыз. Эң негизги жол, тротуар жана жарыктандыруу.
- Айни көчөсү качан оңдолот?
- Быйыл 15 көчөнү оңдойбуз. Айни быйылкы жылдын планында жок. Бирок кийинчи жылга Айни жана башка бир топ көчөлөрдү планга киргизгенге аракет кылып жатабыз.
- Айни - Табалдиева көчөлөрүндө жарыктар жок, караңгы. Бул жерлер качан жарыктандырылат?
- Жарыктандыруу жалпы шаар боюнча чоң көйгөй. Биз буга каражат издеп жатабыз. Андан сырткары өз күчүбүз менен бир топ көчөлөрдү жарыктандыруудабыз. Бүгүн жалпы шаар боюнча 3 миңден ашык жарыктандыруулар оңдоого муктаж. Эми бул көп жылдан бери топтолуп келген маселе. Четинен оңдоп келе жатабыз. Сиздин көчөлөрдү да сөзсүз жарыктандырабыз.
- Жыл сайын жолдор оңдолот деле Кызыл - Аскердеги көчөлөр калып калат. Ден Сяопин көчөсүнүнү жарыктары да жакшы эмес.
- Өткөн жылы Месарош көчөсүн, Касым жаңы конушунун жолдорун оңдогонбуз. Месарош жана Кайназарова көчөлөрүнө жол чырактар коюлган. Акырындап оңдоп, көңүл бөлүүдөбүз. Учурда өйдөкү магистралды Сокулук менен шаардын чек арасына чыгарганы турабыз. Ал эми эмки жылы Кудайберген базарына кеткен жолду оңдоо планыбызда.
- Иса Шейшенкулович, Бишкектин жолдору оңолбой койду. Машина менен жүрүүгө такыр эле болбой калды. Так айтыңызчы, качан жолдор оңолот?
- Кайсы көчө экенин так айтсаңыз жакшы болмок. Эми шаардагы жолдордун жалпы узундугу 1400 км жакын. Анын 700 км асфальт бетон менен басылат. 80%ы оңдоого муктаж. Тактап айтканда 600 км оңдоо керек. Жылына 10-15 км. оңдоп жатсак, бул жолду качан оңдоп бүтөбүз. Буга чейин Алмата, Салиева, Иваницын, Фрунзе, Карпинка, Гоголь, Исанов, Каралаев, Куттубаев сыяктуу бир топ көчөлөр оңдолду. Кандай айткан менен баары каражатка барып такалат экен. Каражат орто эле көлөмдө бөлүнө турган болсо, 3 жыл ичинде шаар көчөлөрү оңдолот.
шаар өйдөгө өсүшү керек
- Шаар четиндеги жаңы конуштарды бузуп, ордуна кичи райондорду курса болобу?
- Азыр чынында шаарда бош аянттар калган жок. Ошондуктан курулуш иштери туурасынан эмес, өйдө, тик курулушу керек. Шаар ичинде да бир топ эски кварталдар бар. Аларды толугу менен бузуп, ордуларына жаңы шаарчаларды салалы деген пландарыбыз бар. Мындай иш жаңы конуштарда да сөзсүз түрдө болот. Себеби бүгүнкү күндө жаңы конуштарда курулуштардын 90%ы долбоорсуз курулган. Алар сейсмикалык жагын эске алышкан эмес. Кудай сактасын, бирок өзгөчө кырдаалдар болуп кете турган болсо, алардын баары кооптуу. Ошондуктан мындан ары жаңы конуш болобу же шаар ичиндеги эски кварталдар болобу, аларды бузуп, бийик үйлөрдү, имараттарды тургузуп, кичи райондорду куруубуз зарыл.
- Ак Ордо жана башка ушул сыяктуу жаңы конуштар шаар бюджетинен оңдолуп жатат. Бирок аймагы боюнча алар Сокулук районуна карайт. Бул боюнча иштер сиздерде жүргүзүлүп жатабы? Алар канча убакытта өткөрүп бериши керек?
- Тилекке каршы ошол эле Ак-Ордо жаны конушу экиге бөлүнүп турат. Чек аранын ары жагы Сокулук районуна, бери жагы шаарга карайт. Бирок биз бул маселенин үстүндө иштеп, ошол жанаша турган жердин бардыгын шаарга кошолу деген маселени коюп жатабыз. Шаар башчы катары мен аларды бөлүп салгым келбейт. Мындай жерлер бир эле Ак Ордо эмес, Аламүдүн, Ысык-Ата райондорунун биз менен чектешкен жерлеринде, мисалы, Тунгуч, Рухий Мурас, Кырман деген жаңы конуштарда да бул маселе бар. Ошолордун бардыгын шаар аймагына алуу оюбузда бар. Бул маселе боюнча биз Өкмөткө кайрылып, кошумча аянт берүүсүн сурап, сунуш бергенбиз, учурда каралып жатат.
- Бишкектеги төрт районду жоюп, аймактык комитеттерге бийликти берүүгө көз карашыңыз кандай?
- Баары эле мен реформа кылам, реконструкция кылам дешет. Бирок, аягында мааниси жок эле калып калат. Баары эле реформатор. Эл кайсы жерде эмне бар экенин жакшы билишет. Анан элдин башын айландырышыбыз керек. Райондун, көчөлөрдүн аттары толугу менен калышы керек. Эмнеге өзгөртүшүбүз керек.
- Шаарда жол чырактар тез-тезден бузулуп, унаалардын тыгынын көп пайда кылат. Жол чырактар жаңыртылдыбы, бир жол чырактын баасы канча турат?
- Көбү эски, алмаштырганга аракет кылып жатабыз. Бир тобун алмаштырдык. Бир жол чырактын баасы 1 млн. 400 миңдин тегерегинде.
- Жаш гвардия бульвары менен Маевканын кесилишине мыйзамсыз камокторду коюп алып, бензин, керосин сатып жатышат. Жарылып, өрттөнүп кетиши толук мүмкүн, буга чара көрүлөбү?
- Эң туура суроо. Биз бул иштин үстүндө иштеп жатабыз. Майлоочу, күйүүчү майларды шаар ичинде ачык сатууга тыюу салуудабыз. Бул биринчиден экологияга, экинчиден коопсуздук үчүн маанилүү. Сөзсүз чара көрөбүз.