bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru ru ky ru ky ru ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky bg ky ru kk ru ky ky ru ky ru ky ru ba ru ru ky ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Эл сөз", 28.08.09 - 12-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"Чынгыз менен Бүбүсара" фильми тууралуу учкай кеп
"Чынгыз менен Бүбүсара" аттуу тасманын экрандан көрсөтүлө башталышы эле чуу менен башталды. Ал чуу сот залына жетип-жетпей токтоду окшойт. Ал чуунун себеби "Залкар адам Чынгыз Айтматовдун сөөгү сууй электе анын сүйүүсү тууралуу тасма тартууга болобу?" - деген суроо эле. Көрүүчүлөрдүн бир даары этикага таянышып караманча каршы болушса, бирдаары "абдан туура" - деп чыгышты.
Азыркы демократия деген сөзгө жамынган демократиялык анархия заманында этиканы ким уруп коюптур. Ар ким өз арбайын сого берет да. "Ай" дээр ажо, "кой" дээр кожо жок учур.
Жеке өзүм кимдир бирөө улуу инсан Чынгыз Айтматовдун улуулугун, ошол улуулуктун себебин көрсөтө алып, көрүүчүнү ойго салган чыгарма жаратса кой дебестен кош колдоп колдомокмун.
Тасманын деңгээли тууралуу да көз караштар ар кыл. Кай бирлери "көркөм фильм деп атоого болбойт"-дешсе, кай бирлери тасманын автору Жаныш Кулмамбетов телевидениеден айткандай кинотеатрдан көздөрүнүн жаштарын көлдөтүп чыгып атышыптыр.
Эми бул закон ченемдүү көрүнүш. "Алыбек алына жараша" дегендей чыгарманы ар ким билимине, социалдык абалына, эстетикалык татымынын деңгээлине жараша кабылдайт эмеспи.
Ушундай кайнаса каны кошулбас карама-каршы пикирлерди, бири менен бири келишпес топторду жараткан тасма эмне жөнүндө? Тасма кыргыз элинин сыймыгы болгон улуу инсандар Чынгыз Айтматов менен өзүнүн келбети, чебер бийи аркылуу сахнанын көркүн ачкан, сырткы келбетине дал келген жан дүйнөсүнүн көркөмдүгү менен баар чачкан айтылуу Бүбүсара Бейшеналиеванын ыйык мамилелери тууралуу. Бу ыйык мамиле, махабат дүйнөлүк драматургияда, поэзияда, же, эпикалык чыгармада негизги да, түбөлүктүү да темалардын бири. Андай болсо көрүүчүлөр эмне үчүн эки жаат болуп бөлүнүп атат? Телевидениеде Ж. Кулмамбетов айткандай Чыкебиздин "Жамийласын" деле алгач көп эле окуучулар түз кабыл алышкан эмес, атүгүл андайлар азыр да бар. Андан "Жамийла" кемип калбайт. Окуучулардын жан дүйнөсүнө бүлүк салып, жүрөк кылын козгоп, ой сезимин ойготуп, эмоциясын дүүлүктүрүп, махабаттын дастаны катары түбөлүккө кала берет.
"Чынгыз менен Бүбүсара" тасмасын тартып, элге жеткирүү үчүн да дал Айтматовдой сүрөткер, чебер психолог, терең ойчул болуш керек. Атактуу кинорежиссер Г.Козинцев Лев Толстой тууралуу фильм тартууга өмүрүнүн акыркы он жылын арнаган. Фильм Толстойдун ой жоруусунун, көз карашынын өзгөрүшүн, өнүгүшүн чагылдырган философиялык тасма болмок. Бирок тарткан эмес. Биринчиден сценарийде сырткы кагылыштардын ички чыңалуусунун өзөгүн таба алган эмес, ошондуктан фильм Толстойдун ой учугунун декларациясы болуп калмак. Экинчиден он жыл бою Толстойдун ролун аткаруучу актерду таба алган эмес. Ошол сыяктуу Айтматов тууралуу фильм тартканда да экранда Айтматовдун дүйнөсүн ачып берүү керек, ал жок болгондо мээнеттин талаага кеткени. Биз сөз кылып аткан тасманын автору-сценарийин жазган да, режиссеру да Ж. Кулмамбетов Айтматовдун дүйнөсүн ачып бере алдыбы-сөз ошол тууралуу.
Тасма махабат тууралуу болгондуктан фильмдин жалпы интонациясы, курулушу лирикалык маанайдагы поэтикалык пластикада чечилиши керек. Туура, эки ашык баш кошуп, түтүн булата алышкан эмес, а түгүл бир сезимдин деми өлүм менен соолгону турмуш чындыгы. Бирок ортодо бири-бирине кубат берген, дем берген, канат болуп обого учурган, дүйнөнүн кеңдигин, көркөмдүгүн сездирген, биринин илебинен бирине шык жаралган, биринин көз нуруна бири байланган аруу сезим бар эле да. Демек, каармандар, алардын мамилелери, алар жүрүшкөн чөйрө-табигат көңүл көтөрүп,кыялды кытыгылаган лирикалык кадрларда чагылдырылышы максатка ылайык болмок. Ал эми тасмада көтөрүңкү маанайдагы бир гана эпизод бар-ал Чынгыз менен Бүбүсара толукшуган тоого чуркап чыккандагы эпизод. Ошондо да жарыктын куюлушу, түстөрдүн кубулушу максаттуу пайдаланылган эмес. Ошон үчүн каармандардын көздөрүндөгү сезимдердин учкундарын, арзуунун жанган жалындарын көрө албайбыз. Жадыраган табигаттын көрүнүшү каармандардын лирикалык мүнөздөмөлөрүнүн ачкычы, эпизоддун мазмуундук кабары болушу керек эле. Бирок, тилекке каршы, режиссер тоо желиндей таза, учкул сезимдердин эргүүсүнүн ордуна ошол куунак көрүнүшкө карама-каршы келген прозалык диалогго орун бергендиктен жадыраган табигаттын көрүнүшү драматургиялык чечилиштин негизи эмес, тим гана фон болуп калган.
Жарыкты, түркүн түстү ыгы менен, драматургиялык ойдун өнүгүшүнүн, каармандардын учурдагы эмоциалык-психологиялык абалдарынын башаты катары пайдаланбаганы дээрлик бардык эпзоддорго мүнөздүү.
У. Шекспирдин "Гамлет" трагедиясында мындай бир диалог бар:
Гамлет: - Атам о дүйнө кеткен, бирок ал азыр да жанымда.
Горацио: - Кайда, принц?
Гамлет: - Жан дүйнөмдүн көзүндө.
Айтматовдун о дүйнө кеткенине бир жыл болду. Бирок ал улуу инсанды тааныган, билген адамдар үчүн Чыкебиз "жан дүйнөлөрүнүн көздөрүндө". Жанаша жүрүп маселет курушпаса да жамы кыргыз журту олуттуу ойго сугарылган угуттуу чыгармалары аркылуу, телевидениедеги сүйлөгөн сөздөрү аркылуу орошон жазуучубуз менен тааныш, ар бир кыргыздын жүрөгүнөн түнөк тапкан. Ошон үчүн ар бир көрүүчү тасмадан өзүнүн Айтматовун издейт, анткени ар бир жарандын өзүнүн Айтматову бар. Бирок сүрөткер режиссерлор каарманга төп келген актерду тандоосу, алар менен ой учугун бөлүшүп, каармандын жан дүйнөсүнө, сезим диалектикасына чогуу сүңгүп кирүү аркылуу экранга чебер иштелип бүткөн образдарды чагылдыруу менен көрүүчүлөрдү бүт ишендирген кейипкерлерди жарата алышат. Мисалы бүт көрүүчүлөр үчүн М. Рыскуловдун Бакайынан башка Бакай, С. Чокморовдун Бактыгул менен Ахангулунан башка Бактыгул менен Ахангул, А. Куттубаевдин Момунунан башка Момун чал жок.
Ал эми биз сөз кылып аткан тасмадан баардык көрүүчүнүн сезиминен түнөк тапкан Чынгыз Айтматовду таба алабызбы? Жок! Көз адамдын жан дүйнөсүнүн күзгүсү. Г.Козинцев Толстойго арналган фильм тартууга даярданып жүрүп, ал болочок фильм тууралуу кагазга түшүрүлгөн ой жүгүртүүлөрүндө минтип жазганы бар экен: "Оскорбительно, если Льва Николаевича будут играть. От артиста нужно только глаза". Ошондой эле С. Эйзенштейн "Иван Грозный" фильмин тартып атканда Пимендин ролуна актер табылбай, тартуу процесси үзгүлтүккө учурай турган болуп, далай машакаттан өткөн экен. Анткени, режиссер Пимендин образынын даана ачылышы үчүн анын көзү жин урган адамдын көзүндөй болушу керек - деп эсептеген. Узак издөөдөн кийин Александр Мгребов табылып, анын чанагынан чыккан көздөрү чынында эле Пимендин образынын ачкычы болуп берген.
Чыкебизди жакын тааныгандар, телевизордон көргөндөр анын ойчулдугун көзүнүн тереңинен түрүлүп келип, толкуп-ташып турган ой куюлушунан көрүшчү. Урунттуу ойду айтканда да, тамаша менен күлгөндө да, атүгүл бир нерсеге жаш баладай таңгалганда да көзүнөн ойдун учугу ажырачу эмес. Тек гана ошол жагдайга жараша бирде коюуланса, бирде жеңил кайкып, ар дайым ойдун кучагында болчу. Тасмадагы Чынгыздын көзүндө оболоп учкан ой эмес, анын учкуну да көрүнбөйт. Чынгыздын ролун аткарган А. Калманов интервью берип атканда көздөрү жандуу болуп эле, ой учкундары көрүнүп турат. Демек, Калмановдо актерлук дээр жок, же, режиссер аны менен иштеше алган эмес.
Кинодо образды жаратууда эки жол бар. Актердон формага-бул ыкмага Т. Океев көбүрөөк ыктаса, экинчи формадан актерго ыкмасына Б. Шамшиев көбүрөөк басым коөт. Муну менен дайыма эле ушул канондо иштешкен дегенден алысмын, шартка, талапка ылайык алар деле алмаштыра беришкен.
Ж. Кулмамбетов өзүнүн тасмасында формадан актерго деген ыкмага таянып, образды ачып берүү үчүн адис актерду эмес, натурщик-типажды тандап алып, ачып берүү каражаты катары мүнөздүк образды эмес, символдук образды пайдаланууга аракет кылган. Бирок, тилекке каршы, бул ой ишке ашкан эмес, ашууга да мүмкүн эмес эле. Анткени, Чыкебиздей ойчул инсандын образын натурщик эмес, чебер актер, ошондо да кейипкерге сиңип кетип, анын жашоосуна өтө алган, ойдун жаралышын, анын өнүгүшүн, кыскасы кейипкердин ой жүгүртүшүн ачып бере ала турган, кыймыл - аракеттин эмес, ойдун актеру жарата алмак.
Ырас, А. Калманов каарманынын эмоциалык психологиялык абалын ойноого аракет кылган. Бирок көздөгү ой учугунун учушу жок, анын себептери жок сезимдин чыңалуусу да, образ да жок эмеспи. Ушул жерде Станиславскийдин "Образ менен ички чыңалууну ойноого болбойт, ички чыналуунун таасири менен образды ойноо керек" - дегени эске түшөт.
Режиссер менен оператор да Калмановго шоола, нур аркылуу жарыктар образдарын түзүү менен кейипкердин жан дүйнөсүнүн чиеленишин ачып берүүгө жардам беришкен эмес. Анткени, тасмада жарык менен көлөкөнүн оюнун, нурдун куюлушун, түстүк палитранын кубулушунун каармандын учурдагы эмоциялык, психологиялык абалына карата образдуу колдонуу жок. Оператордун камерасы эпизоддун, кадрдын эмоциялык атмосферасынын, учурдагы психологиялык көрүнүштүн себептерин ар кыл так ракурстар аркылуу чагылдырбайт, ошол жагдай менен эч иши жок тим гана байкоочу сыяктуу. Ошондуктан экрандан толук иштелип бүткөн мизанкадрды, образды көрө албайбыз.
Искусство реалдуу көрүнүш-тү, каармандардын өз ара мамилелеринин сезимдеринин негизин, себебин ачып берүү менен коомго мүнөздүү жалпылыкты, типтүүлүктү чагылдырат. Коомду так көрсөтүү менен каармандын коомдогу ордун, коомдун каарманга тийгизген таасирин, же каармандын коомго тийгизген таасирин, даана көрсөтө алган чыгарма гана кайсы бир деңгээлде көркөм чыгарма боло алат. Ал эми сөз кылган тасмада коомдун типтүүлүгү эмес, коомдун өзү да жок. Жазуучулардын көзүрү, анын айдагындагы эки жазуучунун интригалары жалпы коомдук көрүнүштү түзө албайт да. Ырас, болгону негизги 2 каарман менен учурдагы типтүү коомду даана көрсөткөн "Кырк биринчи", "Солдат жөнүндө баллада" аттуу фильмдер бар. Бирок ал үчүн Г. Чухрайдыкындай режиссерлук дээр керек окшобойбу.
кыргыз тилиндеги гезит "Эл сөз"
Айтканы жакшы, аткараары кайсы?
Кыргызстан биротоло көз каранды өлкөгө айланды
Биз, кыргыздар, азаттыкты асырай алабызбы, же..
Журналисттерди алдаган Аманбек Токтоналиевдин арты таза эмеспи?
Эгемендүүлүк элибизге эмне берди?
Өнөрдүн өрөөнүндө өрдү көздөй...
"Биз сага ыраазыбыз, Майраш акын…"
Баңги заттын "базары",калкка түшөт азабы
"Чынгыз менен Бүбүсара" фильми тууралуу учкай кеп
"Эптеп эле "чампаланган" китептер көбөйдү"
Ким эле кыргыз, ким болду?!.
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?