hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky mn ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky sah tt tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru hu ru ky so ru ky ru ky ky ky ru tt ru ky uk ky ru ky ru ky ru ky bg ky ru ky ru ky ru ru ky mn ru ky ky ru ky ky ru ru ky ru kk ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
XXI кылымда илим менен техниканын, нанотехнологиянын өсүп-өнүгүп турган маалында кыргыз элинин башына аял заты кандайча ханыша болуп калды деген ой келет. Баарыбызга белгилүү бир эле Орто Азия мамлекеттеринде эмес, өнүккөн Батыш өлкөлөрүндө да аял затынын президент болушу бирин-экин. Роза Отунбаеванын президенттикке келишине айрым массалык маалымат каражаттарында айтылып жүргөндөй, жалпы калайык калк эмес, анын тегерегинде жүргөн эле бир ууч мурдагы оппозиция, азыркы бийликтегилер себепкер. Анткени, Конституция кабыл алган бюллетенде Р. Отунбаева тууралуу эч нерсе жазылган эмес. Анткени, алардын самаганы "убактылуулук" эмес, келээрки президенттик ат салышка катышып, беш жыл такта отуруу, оролу келсе аны он жылга деле узартып коюу тымызын максаттары. Ал эми Отунбаеваны болсо куурчактай ойношуп, ал тургай 7-апрелдеги кан төгүүлөрдөн соң кандай-андай болуп кетет деп беттерине "маскадай" эле кармап келе жатышат.
Мурунку эки президенттин кылган иштеринен улам, кыргыздар күтүлбөгөн жерден минтип аял заты президент болуп турганда, "болоору болду боёсу канды", балким бир жылыш болоор деген ойдо ачып көздү, жумгуча бир жыл бат эле өтүп кетти. Канткен менен аял эмеспи, элине, жерине аяр мамиле кылаар дешип үмүттөрүн артып отурушкан элге Р.Отунбаева жарыгы тиймек турсун, жакында БУУнун биринчи катчысы болуп кеткени жатканы маалым болууда. "Бектер кетип эл калат..." демекчи, Р.Отунбаева кетсе, бири-бирин тытып жечү анын ордуна келүүчүлөр да бар. Р.Отунбаева алчусун алды жечүсүн жеди, президенттиктин шапарын жакшы эле тээп чет элге барып эс алууга да жетишти... Баса, чет мамлекеттерге чыккан визиттери тууралуу Р.Отунбаева өз акчасы менен барып келди деп, бир нече жолу ММКларда кабарланганына күбө болдук. Муну окуган момун кыргыз эли "Ии, чын эле Р.Отунбаева элдин чөнтөгүн ашыкча колдонбогон адам экен деген ойго келет. Бирок, ошол акчаларды Отунбаева кайдан алды? Президент болгучакты, Англияда элчи болгонун кошпогондо, азыркыдай экиленген визиттерин укпаган элек. Ага караганда Ош менен Таласка оппозиция менен көбүрөөк каттачу. Эмнеси болсо да Р.Отунбаева бир эстүүлүк кылып жатат, эртерээк президенттик такты менен кош айтышып. Болбосо, мурдагы президенттердей же элден жок, же жерден жок качкын президентке айланып калышы да толук мүмкүн.
Акаев, Бакиевдер канткенде элине кайтат?
Айталы, өз элинен, жеринен качып бөтөн элди элдеп, бөтөн жерди жердеп бүтүндөй кыргыз элин карызга батырып, качып жүргөн биздин мурунку эки президентке сөз жок. Азыркы убакта ушул эки президент ар бир кыргыз жаранын, чет элдик мамлекеттерге, канча деген долларды мойнуна салып, карыз кылып кетишти. Эмне себептен ушундай иштерди жасашты, аларга эмне түрткү берди, эмне үчүн алар артын ойлошкон жок, же алкымдары ушунчалык ачылып, сөөгү кайсы жерде калаарын ойлошкон эмеспи деген ойлор келет. "Колуң менен жасаганды мойнуң менен тартасың" дегендей, азыр Кыргызстанды бир көргөнгө зар болуп жүрсө керек деп ойлойм. Канчалык бөтөн жер жакшы болбосун, баары бир мекениңдин берген демине эч нерсе татыбайт. Кыргыз элинде кылымдан кылымга саткын эки президенттин укум-тукумунунун башынан жаман сөздөр кетпей калат, эгерде алар кетирген каталарын оңдоп, элинен кечирим сурап, алып кеткен кыргыз элинин байлыктарын, азыр Кыргызстандын кабыргасы кайышып, акча каражаттары жетишпей турган убакта, ары билимдүү десе билимдүү, акылдуу десе акылдуу Акаев мырза элине кайтарып бербесе. Аттиң десең, Путин сыяктуу Акаев деле кыргыздын бир "Медведивине" жол бошотуп, андан көрө куттуу Кыргызстандын кайсы бир окуу жайында студенттерге лекция окуп, бөтөн элдин, жердин жарандарын илим-билимдүү кылып өстүрбөй, башка мамлекеттерге кызмат кылбай, Кыргызстандын жаштарын илимдүү кылып, эли үчүн кызмат кылса, жалпы кыргыз элинин жүрөгүндө эле эмес, ар бир студенттин жүрөгүндө сакталып калмак. Орустардын жакшы сөзү бар "Все познается в сравнении" дегендей, канткени менен алгачкы жылдарында, Бакиевге караганда жакшы иш жасады эле.
Эгерде азыр ушунчалык кризиске батып турган Кыргызстандын үч миллиард карызынан кутултууга жардам берсе, балким, анын артынан Бакиев мырза да туура ойлонуп, эл үчүн жакшы жышаан баштаар. Эч ким, эч качан байлыгын мазарга алып кеткен эмес. Адам баласы ката кетирет, бирок ошол кетирген катаны кантип оңдосом болот деп ойлонушу керек. "Адашкандын айыбы жок, айланып келип конгон соң" дегендей, менимче, бул эки президент, эл алдында урпактары уят болбой, башын өйдө көтөрүп жүрүшсүн дешсе, мекенине кантип жардам берээри тууралуу ойлонушу керек.
Бир ууч адамдар элдин тагдырын чечүүдө...
Ушул мезгилде бүтүндөй кыргыз эли парламенттик башкаруу кандай иш алып барар экен деп, акыркы үмүттөрү менен карап отурушат. Айрым депутаттарды көргөндө итиркейиң келет, анткени алар мурда криминалдар менен байланышы болгон же азыркы депутаттардын маркум туугандары криминалдар болгон. Ал эми дени сак, туура ойлонгон инсан, булар кантип туура иш алып барат, эгерде өзүлөрү криминалдар менен байланышта болсо деп ойлонот. Маселен, Баямандын жубайы Чолпон Султанбекова, издөөдө жүргөн Данияр Үсеновдун жубайы Динара Исаева, Санжар Кадыралиевдин карындашы Ыргал Кадыралиева ж.б. Булардын баарын билип, көргөн эл кантип парламентке ишеничин артсын? Менимче буларга партиянын лидерлери күнөөлүү, анткени алардын акча каражаттарына карап, баарын партияга мүчө кылып киргизип алышкан. Эми минтип эл аларга ишенбей, кайрадан пикеттин артынан пикетке чыгып жатышат. Ал эми эл аралык аренага эң криминалдуу мамлекет катары таанылдык. Үстүбүздөгү жылдын 10-февралында премьер-министр А.Атамбаевдин ММКдан берген интервьюларында "Криминалдарга каршы күрөшүү жүргүзүлүп жатат" деп айткан. Муну кандайча түшүнсөк болот, эгер өзү криминалдар менен байланышта жүрсө. Маселен, "Эл сөзү" гезитинин 8-февралындагы №23-санында "Түштүктөгү кыргынды убактылуу өкмөт уюштурган" деп, гезитте ачык айкын "Стингер" маалымат агенттигинин Ө. Текебаев, А.Атамбаев жана К. Батыровдордун сүйлөшүүлөрүндө: "Смерти 5-6 идиотов ничего не решает..." деген аталышта стенограмманын текстти жарыяланып жүрөт. Менимче, "оюндан от чыгат" дегендей, алар эл менен ойнойбуз дешип, канча адамдын убалына калышты. Ушундай маалыматтарды окугандан кийин премьер-министрге кантип ишеним артса болот?
Ар бир бир чиновник, канткенде мен элиме, жериме жардам бере алам деп ойлонушу керек. Кыргызстанда 15-20дай киши 20 жылдан бери өздөрүнүн максатына жетиш үчүн элди колдонуп, аба ырайын түзүп келе жатышат. Маселен, А.Атамбаев, А. Бекназаров, Р.Отунбаева, Ф.Кулов, Ө.Бабанов, Ө.Текебаев, А.Келдибеков, Э.Каптагаев, К.Ташиев ж.б. Азыр эл билет кимдин эмне кылып жатканын. Эгерде дагы бир жолу эл көтөрүлө турган болсо, бул чиновниктердин тагдыры эмне менен бүтөөрүн аны азырынча эч ким билбейт. Ошондуктан, эл үчүн жакшы иштерди жасагыла, эл муну эл эч качан унутпайт.
Өлүмдөн коркпогон азаматтар барбы?
...силер чыкпасаңар, мына мен чыгам!
Редакциядан: "Биз кетсек Кыргызстанды ким башкарат?" дешип жүргөн курчирендерге айтаарыбыз, элдин уучу эч качан кур болбойт. Силер бийликке байлык топтоо үчүн, ач көздүк менен ууру кылуу үчүн келгенсиңер! Элим канткенде жакшы жашоого жетет деп изденип жүргөн, кыргыздын укум жери үчүн эч ойлонбой жанын курмандыкка чабаар азаматтардын биринин оюн эч өзгөртүүсүз берип жатабыз.
Мына биздин Кыргызстанда эмнелер болуп жатканын өзүңүздөр көрүп-билип турасыздар. Кыргызстан оңолобу? Экономикабыз өсөбү? Өнүгүп кете алабызбы? Алдыга карай жылабызбы же жокпу, муну баарыңыздар байкап турасыздар. Кыргызстанды алдыга карай жылдырып, өнүктүрө ала турган, таза инсандар жокпу? Качанга чейин ушинтип чабышып, бийликке асылышып, ырылдашып, чырылдашып, жаштарды курал катары колдонушаар экен?
Азыркы учурда Кыргызстан өнүгүп кетишине караганда, бөлүнүп кетиши аныгыраак болуп турат. Мен өзүмчө туруп-туруп өкүнүп кетемин. Эмне үчүн биздин Кыргызстанда бир бычакка же бир камчыга сап таза адамдардан жок...
Азыр Кыргызстан абдан оор кырдаалда. Коррупцияга малынган абалда турабыз. Бул оор абалдан чыгып, Кыргызстандын экономикасын тездик темп менен өнүктүрүү үчүн, бизге бир таза суудай тунук, сүттөй аппак, саясаттын арам оюндарына аралашпаган, тазалыгына кыргыз эли ишенген, алысты көрө билген, эл-жерин сүйгөн, дүнүйөгө, байлыкка таптакыр кызыкпаган, өлүп кетсем артымда байлыгым калсын дебестен, баскан изим тарыхта калсын деген ишмер адамдардан керек.
Кыргызстанга Президенттик башкаруунун, Парламенттик башкаруунун жана Сот-прокуратура бийликтеринин кенедей дагы кереги жок.
Биздин Кыргызстан жаңы системага өтүүсү зарыл, бул бизге аба менен суудай керек. Мурдагы кабыл алынган мыйзамдардын бирөөсүнүн дагы кереги жок.
Биз Кыргызстанга хан шайлап, хандык башкарууга өтүшүбүз керек. Ал өзүнүн вазирлерин шайлап алгандан кийин, бир четтен мыйзамдарды кабыл алыштары зарыл. Мурдагы кабыл алынган мыйзамдар менен эми кабыл алына турган мыйзамдардын айырмасы асман менен жердей болушу керек. Себеби, мурдагы кабыл алынган мыйзамдар карапайым элге абдан катуу иштеген, чиновниктерге келгенде таптакыр иштебеген, кол тийбестик, бут тийбестик кылып, өздөрүнүн байлыктарын коргоп калуу максатында, соттолсо дагы түрмөгө отурбай, акча менен кутулуп кетүүгө ылайыкташкан. Андай мыйзамдардын элге эч кандай кереги жок.
Мурдагы мыйзамдардын жакшы, адилеттүү иштебегендигинин кесепетинен тартип бузуулар көп болгон. Уурулар көбөйүп, коррупция абдан күчөгөн. Хандын чечими менен кабыл алына турган жаңы мыйзамдар төмөндөгүчө болуусу керек:
4. Колунун манжаларынан, билегинен жана бармактарынан балта менен чаап кыркып салуу жана ушу сыяктуу абдан курч, абдан катуу мыйзамдарды кабыл алуу керек. Мындай жаңы мыйзамдан ким болбосун кылган күнөөсүнөн акча менен кутулуп кетүүсү эч кандай мүмкүн болбойт.
Хан өзүнүн вазирлерин шайлайт, вазирлери 7 областан 5 кишиден болгон 35 киши аксакалдардан шайланышы керек. Аксакалдардын жашы 60тан 70 жашка чейинки аралыкта, абдан эстүү, акылдуу, алысты көрө билген таза болуулары абзел. Мурда чоң-чоң кызматтарда иштешкен эски карышкырлардан болбошу керек. Аксакалдар менен элди телевизор аркылуу жүзмө-жүз сүйлөштүрүп, эл каршы болбогондой кылып, анан кабыл алуу туура.
Адилеттүү иштебеген сот-прокуратуралардын кызматын жана элдин кыжырына тийип, эшектин тушоосун чечише алышпаган 120 депутаттардын кызматтарын 35 аксакал эле аткара алат.
Кыргызстандын экономикасын көтөрүп, алдыга жылдырыш үчүн ушул эле 35 аксакалдар Хан менен биргеликте макулдашып, бүткүл кыргызстандыктардын тагдырын борбордон теле аркылуу ачык-айкын чечишет. Азыркы соттор айлап-жылдап, ишти улам кечеңдетип, мөөнөтүн өткөрүп, оюн бузулду кылышып, акырында "Кимди ким көрдү, Быржыбайды там басты". Ушул да адилеттүүлүкпү?
Хан өзүнүн 35 кишиден түзүлгөн вазирлерин шайлап алгандан кийин премьер-министрди, калган баардык тармактар боюнча министрлерди шайлап, бекитиши керек. Айыл өкмөттөрдө, өкмөттө баардыгы жаш кадрлардан болуусу зарыл, 7-апрелде жаштар элибиз оңолсун, жемкорлор жоголсун, жакшы жашайлы деп жүрөгүн окко тосушуп, канга боелушуп өлүп кетишти.
Эскертээрим, "эшик" оюнуңар түгөнөйүн деп калды, бийлик жаштардын колуна өтүш керек. Жемкорлор колуңардан эч нерсе келбегенден кийин, бийликти жаштарга бергиле. Уялгыла, эгер уятыңар бар болсо! Силерде уят деле калбай калган болсо керек..? "Азыр жаштар иштей албайт" деп ишеним көрсөтпөй жатканыңар менен келечекте жаштардын кандай иштегенин өлбөсөңөр көрөсүңөр, чиновниктер! 7-апрелде бир дагы чоңдордун балдары өлгөн жок, жалаң карапайым адамдар көз жуумп кете беришти. Себеби, баардыгыңыздарга белгилүү, чоңдордун балдары курсактары ток, кийимдери бүтүн, атасынын тапкан акчасын жеп-ичип, алып берген машинесин тээп, биллярддан биллярдга барып, саунадан саунага, сойкудан сойкуга барып жүрүшсө, алар ошол каза болгон балдарды түшүнмөк беле. Ал турсун бийликтеги аталары кылгылыкты кылып, кыл жип менен бууп турса, арга жок баш чайкайсың.
Ошон үчүн эмки келээр бийликке мурда аталары же башка жакын тууган-уруктары чоң кызматтарда иштеген эски карышкырлардан болбошу керек. Канында бар карышкырдын баласы ит болбойт, карышкыр боюнча калат. Кыскача айтканда, келээрки бийликке таза карапайым элдин балдары келиши керек. Дүнүйөгө, байлыкка кызыккан чиновниктердин жана анын балдарынан эч нерсе чыкпашына элдин көзү жеткендир. Кайран эл коделегин дагы, күчүгүн дагы шайлап көрүштү. Коделеги чоңоюп, эшек боюнча калды. Күчүгү чоңоюп, ит боюнча ырылдашкандан бөлөк эч нерсеге жарабай эле келе жатышат.
Хандык башкарууга жарай турган адам - элин, жерин сүйгөн, өтө боорукер, абдан катуу, абдан мыкаачы гитлер-сталин принцибиндеги адамдар болуш керек. Абдан күчтүү мыйзам, катуу тартип болмоюн эл оңолбойт. Элибиз оңолбосо, экономика дагы көтөрүлүп, алдыга жылбайт. Жаңы система менен иштеген хан өзү абдан таза киши болсо, экономика өсөт, коррупция жоюлат, Кыргызстан оңолот. Эл башкарган адам өзү таза болбосо, аны эл дароо эле билип коет. "Жеген ооз уялат" дегендей, таза эмес адамдын сөзү мокок, көзү коркок болот. Сүйлөгөн сөздөрү бир-бирине төп келбейт. Кыргызда макал бар "уурунун көчүгү кууш" деген, элдин мүлкүнө кол салган кишилерди биз "открытый" уурулар дейбиз. Биздин Кыргызстанда ханга ылайык, татыктуу, эр жүрөк, өлүмдөн коркпогон азамат жигиттер барбы? Эгер бар болсоңор чыккыла. Биргелешип пикир алмашалы, Кыргызстандын экономикасын көтөрүп, алдыга карай жылдыралы. Мен ушул убакка чейин абдан күттүм, силер чыкпасаңар, мына мен чыгам!
Токтогул району, Кочкор-Ата шаары
кыргыз тилиндеги гезит "Эл сөзү"
email • архив • редакция
"Кум-Төрдө" күнүгө 300 килограмм
УУРУ "УУРУНУ КАРМА" деп
(Акылбек Жапаровдун "жаркын" элесине арналат)
"Кыргызстанды сактоо" кыймылынын теңтөрагасы
"Бул бийлик орустун тамсилиндеги аккуу, чаян жана балык..."
"Манастын арбагы урат, элдин убалы уктатпайт"
Куткарылуу жалгыз сенден жараткан!
Кудукка кайырмак салган Кулов
көзү сокурдан көңүлү сокур жаман
Ата-Журт кыйын күнгө кабылганда,
Айланды ар бир уулуң чагылганга…
көмүскө достон көрө көрүнөө душман артык
Өлкөбүздүн келечегине кам көрсөк
Семитизм жок болсо, антисемитизм да