hbs_cyr ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ru ky kk ky ky ky ky ky ru ky ru ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Калкынын саны эми араң 5 миллиондон ашып, эки кишинин бири өзүн "революционер", "Апрель баатырлары" атап төшүн каккан Кыргызстанда бала бакча маселеси катастрофалык абалда турат. Акыркы 22 жылда союз мезгилинде 190 миң бала тарбияланган 1694 бала бакчадан 1004ү гана калган. Эгер, 1694 бала бакча мындан 22 жыл мурда калк-тын бала бакчаларга болгон муктаждыгынын 35%дын гана камсыздаганын эске алсак, бүгүн бул пайыздык катыш 10%га чейин төмөндөгөн дегенди билдирет. Демек, каалайбызбы же жокпу Борбор Азиянын бийик тоолуу өлкөсүнүн бала бакчалар менен 10% камсыз болгон фактынын өзү америкалык саясат таануучу Збигнев Бзежинскийдин "жакынкы 50 жылда жер бетинен түп орду менен жоголуп кетиши мүмкүн" деген жүрөк үшүткөн божомолун тастыктап тургансыйт. Келечек муунга, балдарга кам көрүүнүн ордуна балдардын ырыскысына кол салып, бир кезекте балдардын күлкүсү жаңырган бала бакчалардын имараттарын өзү баш болуп таламайга катышкан мамлекеттин келечеги барбы? - деген суроонун жаралышы мыйзам ченемдүү.
"Бала бакчалардын имараттарын таламайдын башында мамлекет өзү турган"
- Кыргызстанда бала бакча көйгөйү күн тартибиндеги курч жана орчундуу маселелердин бири. Биздин өлкө учурда бала бакчаларга болгон муктаждыктын 10% гана камсыздай алат. Себеби, союз мезгилинде курулган бала бакчалардын дээрлик жарымы ач көздүк менен менчиктештирилип кеткен. Баарынан кейиштүүсү, бул таламайга мамлекет өзү тикелей катышып, анын башкы демилгечиси болгондугунда. Мамлекет сотторго, прокуратурага, милицияга, мамлекеттик башка мекеме-уюмдарга бала бакчалардын имараттарын каалагандай тарата берген, - дейт Жогорку Кеңештин Билим, илим, маданият жана спорт боюнча комитетинин төрагасы, депутат Каныбек Осмоналиев.
Мамлекеттин бала бакчаларга болгон мамилесине Жогорку Кеңеш тарабынан 22 жылдан кийин гана саясый баа берилип отурат. 2012-жылдын 11-майында Жогорку Кеңештин Билим, илим, маданият жана спорт боюнча комитети мыйзамсыз түрдө менчиктештирилип кеткен мектепке чейинки билим берүү мекемелеринин имараттарын кайрадан мамлекетке кайтаруу тууралуу маселени карап, атайын жумушчу тобу түзүлгөн. Өз кезегинде Жогорку Кеңеш 2012-жылдын 21-июнунда аталган жумушчу тобунун маалыматын угуп жана карап чыгып, №2054-V токтому менен, 1990-2000-жылдарда республиканын мектепке чейинки билим берүү уюмдарынын имараттарын менчиктештирүү КР мыйзамдарын одоно бузуулар менен жүргүзүлгөндүгүн белгилеп, Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасына "Кыргыз Республикасынын Өкмөтү 1990-2000-жылдарда багыты өзгөртүлгөн 190 (32 мамлекеттик жана 158 муниципалдык) мектепке чейинки билим берүү уюмдарынын имараттарын аларды арналышы боюнча түздөн түз пайдалануу үчүн кайтарып алуу боюнча чараларды мыйзамда белгиленген тартипте көрсүн; "Мээрим" кайрымдуулук фондунун балансына өткөрүлүп берилген мектепке чейинки билим берүү уюмдарынын 2 имаратын кайтарып алуу тууралуу маселени сот тартибинде чечсин" деген чечимди кабыл алган. Бул токтомдун кабыл алынышы жана мыйзамсыз түрдө менчиктештирилип кеткен мектепке чейинки билим берүү мекемелеринин имараттарын кайрадан мамлекетке кайтаруу тууралуу маселенин күн тартибине коюлушу ары мыйзамченемдүүлүк, ары зарылдык экени айтпаса да түшүнүктүү. Азыркы убакта жогоруда аталган токтомдо ак-карасынан жазылып тургандай, Кыргыз Республикасында 1004 мектепке чейинки билим берүү уюму иштеп, алардын 204ү мамлекеттик, 547си муниципалдык, 253ү юридикалык жана жеке жактардын менчиги болуп саналат. Мектепке чейинки билим берүү уюмдарынын жогоруда көрсөтүлгөн санынын 572си арналышы боюнча иштесе (160ы мамлекеттик, 332си муниципалдык, 80и менчик), 432си (42си мамлекеттик, 186сы муниципалдык, 204ү менчик)мыйзамсыз менчиктештирилген жана багыты өзгөртүлгөн. Көпчүлүк мектепке чейинки билим берүү уюмдары, тактап айтканда бала бакчалардын имараттары КР Өкмөтүнүн, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын чечимдери менен төмөнкү мамлекеттик жана муниципалдык органдарды жайгаштыруу үчүн өткөрүлүп берилген. Бул факт келечек муунга, балдарга кам көрүүнүн ордуна балдардын ырыскысына кол салып, бир кезекте балдардын күлкүсү жаңырган бала бакчалардын имараттарын канталамай талагандай таалоончулук кылуунун башында мамлекет өзү турганын тастыктайт.
Балдардын күлкүсү жаңырган бала бакчалар ашканага айланып, азан айтылат…
Бала бакчалар маселесин парламенттик угууга даярдап, алып чыккан Жогорку Кеңештин Билим, илим, маданият жана спорт боюнча комитетинин төрагасы, депутат Каныбек Осмоналиевге расмий келген Билим берүү министрлигинин 2012-жылдын 9-февралдагы №14-03/202 маалыматына таянсак (бул кагазга Билим жана илим министрлигинин ошол кездеги орунбасар министри Г.Сооронкулов кол койгон), 1990-жылдардын башталышына карата мектепке чейинки бөбөктөрдү бала бакча менен камсыздоо 35%ды түзүп, Кыргызстанда 190 миң бала тарбияланган, 1292си министрликтерге, ишканаларга, колхоз менен совхоздорго тиешелүү 1694 бала бакча болгон. Анан эле союз аңтар-теңтер түшүп, 1989-2005-жылдар аралыгында ишканалар менен уюмдардын жоюлуп кетиши менен, бала бакчалардын имараттары мамлекеттик мекемелердин балансына берилип, багыты өзгөртүлүп, юридикалык жана жеке тараптарга менчиктештирилип, сатылып, кыскасы таламайга түшүп, мектепке чейинки билим берүү уюмдарынын саны 63%га кыскарган.
Ошол эле маалымат булагына таянсак, 2008-жылы мектепке чейинки билим берүү уюмдарынын имараттарын инвентаризациялоо жүргүзүлгөндө Бишкек жана Ош шаарларында-464, Жалал-Абад шаарында-87, Ысык-Көл областында-80, Чүй областында -61, Талас областында-27 бала бакча имараты сатылып жана багыты өзгөртүлгөнү ачыкталган. Мунун ичинен, 124 бала бакча имаратында билим берүү, маданият жана спорт мекемелери жайгашса, 42синде саламаттык сактоо уюмдары, 50сүндө сот, прокуратура, ИИБ, салык, социалдык коргоо, коммуналдык кызматтар отурат. 16 бала бакча имаратына өкмөттүк эмес уюмдар кожоюндук кылса, 26сын турак жай, кампа кылып өзгөртүп салышкан. 18 бала бакча имаратын талкалап, кирпичине чейин талап кетишкен. Талоонго түшкөн бала бакчанын 152 имараты жеке жактарга сатылып кетип, бүгүн бир кезде балдардын күлкүсү жаңырган жерде бизнес-структуралар жана ишканалар жайгашкан. Мектепке чейинки билим берүү мекемелеринин 30су иштебейт же капиталдык ремонт иштери жүргүзүлүүдө. Ал эми 6 бала бакча балдар төрөлбөй калгансып, багыты өзгөртүлүп мечит үчүн берилип кеткен. Ойносо оюнга, күлсө күлкүгө тойбогон балдар тарбияланган имараттарда азыр азан айтылганы болбосо, аңгырап ээн турат.
Анча болду, бала бакчалардын азыркы тагдырын конкреттүү фактылар менен бекемдей кетели. Алсак, Чүй областынын Москва районунда Биринчи Май айыл өкмөтүндө бала бакча имаратына христиан окуусун тараткан жеке менчик мектепке кармата беришкен. Ош шаарындагы баштагы "Чынар" бала бакчасы "Ак-Таш" ААКсынын кампа имаратына айланган. Баткендин Кара-Булак, Бужун айылдарында бала бакчанын имаратын ашкана кылып алышыптыр. Нарындын Кочкор районунун Чекилдек айылында бала бакчанын имаратын менчиктештирип алып, аптека ачышкан. Каракол шаарынын Гагарин көчөсүндө жайгашкан №1 бала бакчада бүгүн "Консул" кафеси жайгашса, Гебзе көчөсүндөгү №3 бала бакча имараты банкка, Түп районунун Жылуубулак айылындагы бала бакча мечитке айланган. Жалал-Абад областынын Токтогул районунун Жаңы-Жол айылындагы бала бакча айыл өкмөтүнүн чечими менен мечит үчүн берилсе, Сузак районунун Ленин айыл аймагынын Орто-Сай айылындагы "Улыбка" бала бакчасы айыл өкмөтүнүн чечими менен "Орто-Сай" арак-шарап комбинатына берип ийишкен. Бишкек шаарындагы бала бакчаларды таламайга алышкан демилгенин башында таңгалычтуу болбогондой эле мамлекет өзү турат. Борбор шаардагы талоонго түшкөн бала бакчанын биринде прокуратура, биринде сот, биринде салык кызматы, биринде аскер чалгын башкармалыгы, биринде Ички иштер башкармалыгы, биринде еврей мектеби, дагы биринде кары-картаңдар үчүн пансион жайгашкан. Айтылуу Майрам Акаеванын "Мээрим" кайрымдуулук фонду "кайрымдуулугун" көрсөтүп, Дружба көчөсүндөгү №45 бала бакчаны жүрөк ысыткан "мээримдүүлүк" менен алган экен. Бул боюнча ишти азыр КР Башкы прокуратурасы териштирип жатат.
Сузак районунун Ленин айыл аймагынын Орто-Сай айылындагы "Улыбка" бала бакчасы айыл өкмөтүнүн чечими менен "Орто-Сай" арак-шарап комбинатына берип ийишсе, Талас шаарындагы банкрот болгон арак заводунун имаратын бала бакча ачуу үчүн 3 миллион сомго сатып алганы жатышат. Себеби, Талас областында да акыркы 22 жылда Кыргызстандын бардык аймактарындай эле чеке жылытарлык мамиле жасалган эмес. Арак заводунун имаратына көз арткан Талас шаарында №1, №4, №5, №7, №8, №11, №12, №13, №14-бала бакчалар багыты өзгөртүлүп, мамлекеттик мекемелерге жана жеке тараптарга берилип кеткен. Бул ойдон чыгарылган фактылар эмес, бул - Билим жана илим министрлигинин Жогорку Кеңешке жөнөткөн расмий маалыматы. Балдардын ырыскысына Талас областтык салык башкармалыгы көз артып, Талас шаарындагы №2 бала бакчаны шаардык мэриянын чечими менен ээлеп алса, №4 бала бакчаны Ш.Орозалиевге жеке менчик үй катары кармата беришкен. №12 бала бакчасында шаардык салык башкармалыгы, №14 бала бакчада шаардык ички иштер бөлүмү отурса, Сарлыкбек уулу Тимурланга сатылып кеткен №11 бала бакчадан дайын жок.
Ошентип, баш-аягы 35-40 бала бакчасы таламайга түшкөн Талас областында 22 жылдан кийин гана бала бакча тууралуу ойлоно баштады. Өткөн жылдын ноябрь айында премьер-министр Ж.Сатыбалдиев иш сапары менен болгондо, банкрот болуп токтоп турган "Талас-Алко" ишканасынын имаратын бала бакча кылып, багытын кайра өзгөртүү тууралуу сөз болду. Талаш жок, бала бакча ачуу тууралуу демилге кош колдоп колдоого ала турган нерсе. Бирок да, жергиликтүү бийликтин арак чыгарган заводду бала бакчага айлантуу тууралуу "ойлоп табуучулугу" уккан адамды таңдандырбай койбойт. Андан да кызыгы, обладминистрация жетекчилиги "Талас-Алко" ишканасынын 70 сотых участогу бар, ээн калган имаратын мамлекет эсебинен үч миллион сомго сатып алабыз" деген ойго келбеген демилге көтөргөнүндө болуп отурат. Мына сага, демилге болбосоң кое кал. Жергиликтүү бийлик банкрот болгон ишкананын имаратын 3 миллион сомго сатып алуу тууралуу пландаштырганы аз келгенсип, өкмөт эсебинен "ремонт жүргүзөбүз" дешип, өкмөт башынын алдында салтанаттуу убада да берип ийишти. Балким, бул качандыр бир мезгилде мамлекет тарабынан ит бекер 100-200 сомго менчиктештирилип кеткен имараттардын бири чыгар? Арийне, Кыргыз Өкмөтүнүн алдындагы Мамлекеттик мүлк фондусунун менчиктештирилген мамлекеттик ишканалардын тизмесинде "Талас-Алконун" имараты катталган эмес. КР Өкмөтүнүн Талас областындагы өкүлчүлүгүнөн да "Талас-Алко" тууралуу так маалымат ала албадык.
Бүгүн Кыргызстан үчүн бала бакчалар аба менен суудай зарыл, бирок Талас шаарындагы эт комбинатынын жанындагы арак заводдун ишканасынын имаратын бала бакча кылып багытын кайра өзгөртүүгө болобу, дегеле өзгөртүүгө болгон күндө да, анын моралдык жагы кандай болот деген суроого да жооп табуу кыйын. Эгер, мамлекет минтип арак заводдун имаратына бала бакча ача турган болсо, 1999-2000-жылдарда бала бакчалардын имараттарын канталамай кылып таратып, бала бакча имараттарына арак-шарап заводдорун ачуунун кандай зарылчылыгы бар эле?
Талас району, Ак-Сай айылы:
Жеке жактарга менчиктештирилип кеткен бала бакчалардын бири Талас районунун Ү.Өмүралиев атындагы Чоң-Алыш аймагынын Ак-Сай айылында. Ал бала бакчанын имаратын аталган айылдын экс-айыл башчысы Ж.Адракаев 1999-жылдын мартында эле айыл өкмөтүн жетектеп турганда менчиктештирип алган. Бул тууралуу Чоң-Алыш аймагынын аксакалдар соту Догдурбек Кашкаралиев айтып, жергиликтүү айыл өкмөтүнүн, райондук мамадминистрациянын алдында маселени кабыргасынан коюп келатат.
Ү.Өмүралиев атындагы Чоң-Алыш аймагынын Ак-Сай айылындагы Ж.Адракаев менчиктештирип алган бала бакча тууралуу айтсак, иштин төркүнү мындай. Аталган айыл аймагынын башчысы К.Айталиев Ак-Сай айылынын тургуну Ж.Адракаевдин үстүнөн Башкы прокуратурага жана областтык прокуратурага арыз менен кайрылып, Талас райондук прокуратурасы тарабынан маселе жеринде текшерилген. Текшерүүдө Ж.Адракаевге Ак-Сай айылындагы эки кабат бала бакчанын имаратын 2,1 га жерин алма багы менен менчикке берүү жөнүндө чечим кабыл алган жыйындын жумушчу тобунун башчысы деп көрсөтүлгөн Д.Кудабаев "1999-жылдын 31-мартында бала бакчаны Ж.Адракаевдин жеке менчигине берүү жөнүндө элдик жыйын да, ал жыйында жумушчу топтун башчысы болбогондугун, болгону Ж.Адракаев "чарбага үрөн апкелем" деп актай баракка кол койдуруп алгандыгы" тууралуу көрсөтмө берген. Анын көрсөтмөсүн Чоң-Алыш айыл округундагы ошол кезде токтомго колдорун коюп, мөөрлөрүн басып берген 14 дыйкан чарба жетекчилери да тастыктаган. Ал эми Ж.Адракаев болсо өз кезегинде бала бакчанын эки кабат имаратын "Манас" биргелешкен дыйкан чарба ассоциациясынын жалпы чогулушунда мыйзамдуу түрдө 300 миң сомго баалап сатып алгандыгын айтат. Аны Ак-Сай айылынын тургундары Э.Бейшеналиев, А.Кошалиевдер тастыкташат. Кыскасы, ар бир өзүн акыркы чындык деп эсептейт. Булардын кимиси чын, кимиси калп экенине укук коргоо органдары чекит коюшу керек.
Башкы прокуратура бала бакчалардын менчиктештирилишинин мыйзамдуулугун териштирүүдө
Укук коргоо органдары демекчи, бүгүнкү күндө Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасы 1995-2012-жылдарда менчиктештирилип кеткен социалдык структуралардын объектилеринин мыйзамдуулугун териштирип жатат. Башкы прокуратуранын Жогорку Кеңешке жолдогон 2012-жылдын 17-октябрындагы №17-6 катында 1991-жылга же тагыраагы менчиктештирүү өнөктүгү башталганга чейин Кыргызстанда 1301 бала бакча болгондугун ачыктап, мунун ичинен 887 бала бакча муниципалдык менчикке берилсе, 224 бала бакчанын имараты мамлекеттен четтетүү жана менчиктештирүү жолу менен жеке жактарга берилип, мамлекеттин менчигинде болгону 201 гана бала бакча калганы тууралуу маалымат берген. Өлкөнүн мыйзамдарынын аткарылышына көзөмөл жасаган мекеме бала бакчаны "тап катары" жоготуу демилгесинин башында ошол кездеги мамлекет башчысы А.Акаев турганын аныктаган. 1991-жылы "Об общих началах разгосударствления, приватизации и предпринимательства в Республике Кыргызстан" аттуу мыйзам кабыл алынып, ага ылайык мамлекет башчысы 1992-1993-ж.ж.да атайы жарлык чыгарып, Кыргыз Өкмөтү 1991-1992-ж.ж., 1992-1993-ж.ж., 1994-1995-ж.ж., 1996-1997-ж.ж., 1999-2000-ж.ж., 2001-2003-ж.ж. бала бакчаларды менчиктештирүү багытында токтомдорду токуп берген. Ошентип, мамлекет өзү баланын күлкүсүнөн ашкананы, мечитти, христиандык мектепти, акыр-чикир жыйналган кампаны артык көргөн.
Башкы прокуратура бала бакчалардын менчиктештирилишинин мыйзамдуулугун териштирип жаткан менен азырынча, бул багытта эч кандай чечимдерди кабыл ала элек. Себеби, 1992-2012-жылдарда таламайга кеткен бала бакча имараттарынын бир нечесинде прокуратура органдары отурат. Парадокс эмес бекен!? Башкы прокуратура кандайдыр бир чечимге келген күндө да, бала бакчалардын имараттарында отурган соттор кандай чечим кабыл алышы мүмкүн.
кыргыз тилиндеги гезит "Алиби"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?