tt ru ru hbs_cyr ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky bxr ky ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru
Мектеп рэкетин жашырган мугалимдер менен аны качырган милицияда ыйман барбы?!
Акыркы мезгилде мектеп рэкети абдан күч алды. "Атасынан баласы тапан чыккан замана" эми келдиби, айтор жакшынакай эле илим-билимдүү, тарбия көргөн үй-бүлөлөрдөн чыккан мыкаачылардын көбөйгөнү ойлондурбай койбойт. Акыркы эки жыл аралыгында бул көйгөйдү курчутуп, кылмыш кылып жаткан окуучулар жөнүндө маалыматтарга баарыбыз эле күбө болуп жатабыз. Жөн гана бири-бирине кыр көрсөтүп, урушуп-талашып мушташканды кой, биринчиси экинчисин бычак менен сайып же болбосо катуу ур-токмоктун айынан тигил дүйнөгө узап кеткен балдар жок эмес.
Социалдык тармактын кызматкерлери катары "Айлык акыбыз аз, жарыбаган акчага иштей албайбыз" деген нааразычылыктары менен мектеп мугалимдери да өткөөл кырдаалда митингге чыгышты. Нааразы тараптын суроо-талабын угуп, бийлик мугалимдердин айлык акысын төрт категория менен көтөрүп берди. Бирок орто билим берүү тармагында айлык акы көтөрүлсө дагы, абал мурдагы эле калыбында. Мектептеги тартип, тарбия иштери чектен чыгып, көзөмөл жок. Мектеп рэкетчилиги коомдо курчуп, орчундуу маселеге айланып жатса дагы, мугалимдер бул көйгөйдүн бирөөсүнө да убагында чара көргөндүн ордуна жаап-жашырып, "артык кылабыз деп тыртык кылышууда". Учурда бул маселе чоң жарылуу алдында турат. Эмне үчүн мугалимдер мектеп ичинде болуп жаткан иштерди сыртка чыгарбай, рэкетчилик менен алек болуп жаткандарга чара колдонбой жаап жашырып, аларды колдойт? Бул кадамдар коомдо абдан күмөн ойлорду жаратууда. Күндүн темасына айланган рэкетчиликке: окуучулар тарабынан жасалган кылмыш иштерин жаап жашырган мугалимдер күнөөлүүбү же баласы дегенде үзүлүп түшүп тарбия берип бакканы менен мектеп менен тиешелүү деңгээлде мамиле түзүп, байланышта болбогон ата-энелер күнөөлүүбү?
Бул көйгөй менен эки жылдан бери алпурушуп, акыйкаттыкты издеп, какпаган эшиги, барбаган жери калбаган Абдразаков Арсендин энеси биздин редакцияга экинчи ирет кайрылып жатат. Анын шаарыбыздын №44 мектебинде окуган он эки жаштагы баласына жогорку класстын окуучу балдары Иличбек уулу Искендер жана Атантай уулу Майрамбек тарабынан салык салынып, салык гана салбастан энеси жокто үйүнө киришип, сандыкты оодарып, чоң суммадагы акчаны алып чыгып кетишкен. Зөөкүрлөр кичинекей балага өзгөчө коркунучтуу ыкмаларды колдонуп, "Эгер бирөөгө айтсаң, тилиңди кесип салабыз"-деп коркутуп тилине бычак такап, мойнуна жип салып муунтууга чейин барышкан. Мектепте үлгүлүү окуучулардын катарын толуктаган Арсен бул окуя боюнса эч кимге айтпастан жаап-жашарып жүрө берген. Күндөн-күнгө арыктап, психикалык жактан жабыркап жүрүп, акырында эсинен танып жыгыла баштаганда, чоң балдар коркутуп сабап, салык салып жүргөнү ачыкка чыгат. 12 жаштагы бала ден-соолугуна байланыштуу психикалык ооруканага жатып, дарыланып чыгат. Мурдагы окуган №44 мектебинде кайрадан басым жасалып, ал тургай мугалимдер рекет балдарга болушуп, кысым кыла баштаганда, эне баласын №8 мектепке которууга аргасыз болот.
Редакциябызга келип, экинчи ирет кайрылып жаткан эненин арыз-арманын уккан соң журналисттик иликтөөбүздү баштадык.
- Бул ишке эч ким көңүл бурбай келет. Акыйкаттык деген нерсе Кыргызстанда бар экенине ишенбей калдым. Мектеп директоруна чейин рэкеттик менен шугулданган балдарды коргоп, канатына калкалап келишти. Биздин коркутуп, үркүткөндөрүн айтпай эле коеюн. Коркутуп кысымга алып, психикалык чабуул кылып жатышат. Директор өзү чалып алып коркутат. Мектебинде ушундай окуя болуп жаткан директорго эч кандай чара көрүлгөн жок. Күйүтүм менен Билим берүү министри Канат Садыковго миллион жолу кайрылдым. Кол алдындагы кызматкерлерге чара колдоно албаса, министрлик даражаны аркалап анда креслодо эмне отурат? "Алар бизге баш ийбейт, Бишкек шаарынын мэриясына караштуу билим берүү башкармалыгынын башчысы Айнагүл Ниязовага тиешелүү"дейт. Мектепте рэкетчилик, законсуз түрдө акча чогултуулар күч алды десең деле капарына алышпайт. Көрсө Ниязова эч кимге баш ийбеген шаардын ханышасы турбайбы. ИИМге 2-3 жолу арыз жазганда кыймылдашты эле, азыр жым-жым.
Мен аларды сотко бербей эле, тескерисинче алар мени психикалык жактан текшерүүгө алынсын деп аксакалдар сотуна беришти. Мен өз баламдын укугун коргоп жатамын, башка энелер мындай кунду көрбөй эле коюшсун. Милициясы рэкет 17-18 жаштагы килейген балдарды качырып жиберди. Болгону издөө жарыялап коюшту. Жогорку соттун чечимин да буздурдум. 5 күндүн ичинде тергөө иши жүрүп, КЖК нын "За вымоготельства" деген статьясын коюп, мойнунда дап даана муунтканы билинип турса да, жокко чыгарып, баласы өзүн-өзү суицид кылып жеңил жаракат алган деп сокур чечим чыгарышты. Жасалма документ жасашкандары үчүн жоопко тартылышы керек эле да. Мектеп директору, тергөөчү, соттук-медициналык эксперт жоопко тартылып, өз жазасын алсын деп жазып эле келе жатам. Бир кыймыл болгон жок. Азыр тергөө жарым жылдан бери Бишкек шаардык ИИБде каралып жатат. Жыйынтык качан чыгат билбейм. Ачык жыйында Министрдин орун басары Мелис Турганбаевге "Мен жалгыз бой энемин, менин көйгөйүмдү чечип бериңизчи, милицияга рэкеттерди өзүм кармап берип жатсам, алар качырып жиберишти" деп сурангам. Ал адамдан да жооп келген жок.
Арсен мурда окуп кеткен №44 жалпы билим берүү мектебинин директорунун бул иш боюнча оюн билели деп барып, аны иш ордунан тапкан жокпуз. Жардамчысы: "Джумагулова Эльмира Сатыбалдиевна бир жумадан бери ооруп жатат, жумушка келбей эле" - деп жооп берди. Мектеп директоруна жолуга албаган соң, директордун окуу-тарбия иштери боюнча орун басары Бермет Аманбаевнага бир нече сурообуз менен кайрылдык.
- Бул ишке убагында кандай чара колдондуңуздар? Басып коюуга мүмкүн беле?
- Арсендин энеси биринчи жолу 2010-жылдын 6-декабрында арызы менен кайрылды. Сабаган балдардан Иличбек эле бизде окуган. Берки Майрамбек деген бала Манас айлында окучу деп укканбыз. Дароо инспектор чакырттык, жыйын өткөрдүк. Шектүү делинип жаткан баланын атасы келди. Атасынан, баласынан да түшүнүк кат жаздырып алдык. . Мектеп мугалимдери, ата-энелер, ИДН мүчөлөрү, психологдор кирген профилактика кеңешине Нуркулованын арызын койдук. Иличбек уулу Искен: "Мен андай эч нерсе кылган жокмун. Арсен үйүнө кирип кеткен, биз Майрамбек экөөбүз учурашып эле эшигинин алдында калганбыз.Эч нерсе алган эмесмин"деп түшүндүрдү.Эми аны тергөө иши аныктайт да.. Бир нече жолу сүйлөшүүлөрдү жүргүздүк. Мектеп ичиндеги кеңешке коюп, арыз түшкөн күндөн тарта текшерүүгө алдык. 20-декабрда ИДНдин учетуна коюлду. Нуркулова укук коргоо органдарына арызы менен кайрылыптыр. Сот болгон сайын барып жаттык, эң негизги фигурант Атантай уулу Майрамбек жок болгондуктан улам кийинкиге жылдырылып жатты.
- Искен кандай бала эле?
- Орто окучу. Искендин энеси жок, атасы эле бар. Өзү турмуш-шарты жакшы, жетиштүү, акчага муктаж эмес үй-бүлөдөн. Үйүнө класс жетекчиси менен чогуу барып жашоо-шарты менен таанышып келдик.Эки балага тең обүективдүү мүнөздөмө жазып бергенбиз.
- Жок, бизден 9-классты бүткөндөн кийин которулуп кеткен. Нуркулова мектепке келип, аны сабап, күн көргөзбөй койгондуктан кетип калды?
- Мектепке ай сайын канча сомдон чогултасыздар?
- Биз мугалимдер аны менен ишибиз жок. Баарын ата-энелер чечет. Ата-энелер комитети "Чын жүрөк" деген коом түзүшкөн. Канча сомдон чогултушарын өзүлөрү чечишет.
- Ата-энелер ар бир балага ай сайын 250 сомдон чогултабыз деп жатышпайбы?
- Мен аны билбейт экенмин.
- Жамиля эже Арсенге мектептен обүективдүү эмес мүнөздөмө жазышып, Искенди мактап коюшкан деди?
- Биз экөөнө тең обүективдүү мүнөздөмө жазып бергенбиз. Арсен ооруканага жатып калып, эки ай сабакка келбегендиктен журналда жоктолуп, баалар коюлган эмес. Окуучу сабакка келбесе, биз бааны кайдан алмак элек, туурабы? Улам-улам акыйкатчы, ИИМ тарабынан текшерүүлөр келип жаткандыктан жоктодук. Арсенди жаман бала болчу деп айта албайм, жакшы окучу.
- Ооруп жатканы эсепке алынбайбы? Справка берилгенби?
- Нуркуловадан "Арсенге оруканага баралы" - деп уруксаат сурасак, "Менден башка эч кимди киргизбейт"-деп түшүнүк кат жазып берген. Арызын калтырган боюнча мектеп менен байланышкан жок. Справка берилбеди. Мүнөздөмөгө сабакты калтырганы жазылган.
- Силердин мектептин атаман балдары №8 мектепке барып, Арсенге кысым көрсөтүп, сабап кетебиз деп жатышыптыр. Мындай маалыматтар сиздерде барбы?
- Андай болушу мүмкүн эмес. Бул болбогон маалымат. Эгер чындап ошондой болуп жатса, Арсен өзү келип бизге айтсын.
- Мектеп директору мэрия тарабынан "2011-жылдын мыкты директору" деген ардак баракчасын алыптыр го?
- Алыптырбы? Мен аны билбейт экенмин.
Мектеп диреторунун өзү менен жолуга албаганыбыз өкүнүчтүү болду. Болбосо ал адамга өзгөчө суроолорубуз бар эле. Бермет Аманбаевна менен баарлашкан соң, Арсендин окуудагы жетишкендиктери, окуусу тууралуу маалымат алуу максатында азыркы окуп жаткан №8 мектепти көздөй бет алдык. Мектеп директору жолугушканыбызда, ал төмөнкүлөргө токтолду.
- Арсен өзү орто окуйт. Былтыркы жылдын жыйынтыгы менен алып карасак, ал өзүн абдан жакшы алып жүрдү. Сабак калтырып койгон күндөрү да болот. Класс жетекчиси Марина Алтынбековна дароо энеси менен байланышып, себебин билет. Мурунку окуп келген мектебиндегидей салык салмай, рэкетчилик бизде жок. Бала деген бала да классташтары менен урушуп-талашып, кайрадан табышып дегендей болот. Классташтары менен ынтымактуу. Мектепте акча чогултпайбыз. Ата-энелер чогулушунда протокол формасында мектепке канча сомдон жардам көрсөтө алышарын талкуулашып, 120 сомдон деп чечишкен. Жалпысынан миң ата-эне деп алсак, ары жак бери жагы болуп жарымы өз көңүлдөрү менен акча чогултушат. Такыр чогултпагандары да бар. Мектеп администрациясы бул ишке кийлигишпейт, ата-энелер өздөрү чечет. Мектептин ахыбалын сураштырып, дайыма байланышта болуп, чын-жүрөктөн жардам берип турган ата-энелер да жок эмес.
Жарым жылдан бери тергөө ишин жүргүзүп, жыйынтыгын чыгара албай келген Бишкек шаардык ИИБнын ага тергөөчүсү Эмиль Жаманкулов менен байланышканыбызда "Тергөө иши жүрүп жатат. Интервью бере албайм" деп айтор массалык маалымат каражатынан корктубу, толук маалымат бербестен, эки сүйлөмдөн турган жоопту кайтарганга гана жарады.
Каржы полициясынын алдындагы экономикалык жана кызматтык кылмыштар менен күрөшүү бөлүмүнүн начальниги Майор Русланбек Умаров менен 29-99-96 иш номерине жана чөнтөк телефонуна байланышка чыгып, сүйлөшө албадык. Телефону өчүрүлгөн боду. Бул бөлүмдүн мойнунда абдан жоопкерчиликтүү иш жүктөлгөн. Мындан бир нече ай мурун "Вечерний Бишкек" гезитине көп маселелерге убада берип интервью берген эле. Бизди дагы кызыктырган мектеп ичинде түзүлгөн коомдук фонддорго, билим берүү башкармалыгына байланышкан суроолорубуз бар эле. Тилекке каршы, Русланбек мырза менен байланыша алган жокпуз. Эгер ал эл тарабынан түшкөн арыздар менен тааныша албаса, "Вечерний Бишкек" гезитине эмне себептен ишеним телефонун берди?
Редакциядан: "Шайтандын чоңунан кичинеси жаман" демекчи, коррупциянын алгачкы кадамдары дал ушул кичинекей мекемелер - балдар бакчасы, орто мектептерден башталарын баарыбыз эле билсек керек. Кептин баары мектебинде ушундай тополоң болуп жатса дагы мектеп директорун ардактап, жөн гана сөгүш жарыялап койгон Бишкек шаарынын мэриясынын Билим берүү башкармалыгында болуп жатса керек. Кудай андан сактасын, бирок, мындай каргашалуу окуя баарыбыздын башыбызга келип калышы мүмкүн. Чындыкты издеп чыркыраган энелерди басмырлап, өйдөдөн төмөн карабастан, ахыбалды түшүнүп, эне катары төмөндөн өйдө катары карап коюш Айнагүл Ниязованын парзы эле. Ар бир чыккан рэкетти жашырып, аларга колдоо көрсөтүп качыра берсек, эртеңки келечегибиз эмне болорун түшүнүп жатышты болду бекен? Же баары эле жашылдай акчаны көргөндө көздөрү кызарып калганбы? Убагы келип күчкө толушса, алардан мамлекеттик деңгээлдеги мыкаачы, кылмышкер чыгаарын эч унутпасак.