hu ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de fr fr fr sv en fr en ja ky ky tt kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Жибербеген тыйынды “жибердим” дебегиле...
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Бүгүн Кыргызстандын билим берүү чөйрөсүндө инсандык өзүн өзү аныктоо, ырастоо максатындагы айыгышкан күрөш жүрүүдө. Алардын бири орто мектептин, экинчилери жогорку, орто окуу жайлардын бүтүрүүчүлөрү. Айырмалары - бири келип окуу жайларын сүзсө, экинчилери мекеме-уюмдардын эшигин сүзүп, өз бактыларын издеп жүрүшкөндүгү.
Окуу жайлар менен мекеме-уюмдар үчүн бул өнөктүк таза киреше табуучу бизнес булагына качан эле айланган. Айрым маалыматтарга караганда, жогорку окуу жайларында контрактык негизде окугандардан түшкөн жылдык акчанын өзү эле 2 млрд. сомдон ашып түшөт. Эми буга ортодо, чөнтөктөн чөнтөккө секирип жүргөн "зачёт", "экзамен", "нб" үчүн түшкөн сөлкөбайларды кошкондо, Кыргызстандын билим берүү тармагына берилген бюджеттик каражаттан ашып түшөөрү белгилүү.
Эгерде мектеп бүтүрүүчүсү адатта ата-энесинин же мугалимдеринин берген багыт, батасы менен келип, күчүн көрүнгөн окуу жайларда ой-келди сынап жүрүшсө, ЖОЖдорду бүткөндөрдүн мүмкүнчүлүгү итабар эле аз. Анткени ар жыл сайын Кыргызстандын окуу жайларын жалпысынан 55 миң студент аяктап, тилекке каршы, аларга жумуш табуу бара-бара кыйынга турууда. Билим берүү министри Канат Садыковдун маалыматына караганда, учурда диплом алып, жогорку билимдүү болгондордун 30 пайызы гана ишке орношууда же азырынча өндүрүшү өргө кете албай турган Кыргызстандын мүмкүнчүлүгү ушунчалык. Буга, бир эсептен, окуу жайлар менен мекеме-уюмдардын ортосундагы кадр даярдоо тууралуу келишим, байланыштардын жоктугу, эмгек рыногу менен эсептешпегендик жана студенттердин адистик дасыгынын караманча жоктугу же аны албагандыгы себеп болууда. Жумушсуздуктун дагы бир учугу Кыргызстандын мамлекеттик мекеме, уюмдарындагы эмгек акынын төмөндүгүнө барып такалат.
Эгерде расмий статистикага таянсак, учурда республика боюнча 230 миң студент билим алат. Алардын 120 миңдейи сырттан окуп, жан багыш айласын кылышат, экинчи жагынан, баштагыдай куру эйфорияга алдырбай, азыр жаштар кесиптик орто окуу жайларга кетишүүдө. Анткени ачка жүргөн же диплому сандыкта жаткан жогорку билимдүүгө караганда орто билимдүү, бирок чай, нанга оозу кенен толчу адис болгон артык экендигин жаштар түшүнүп калышты.
Эмне кылган менен, эртеңкиден үмүт үзбөй, ата-энесинин каткан-үрткөн ырыскысын коротуп жогорку билимдүү болуп жатышкандардын келечек тагдырына мамлекет кепилдик бербегендиги өкүнүчтүү. Анда эмнеге билим берүү тармагы саны бар, сапаты жок окуу жайларды түзүп, алардын өзүндөй билим жукпаган, түркөй "адистерди" таңгактап чыгарып жатканы түшүнүксүз. Мына, 2012-жылы эле орто мектептин бүтүрүүчүсү деген статуска 170 миң окуучу эгедер болушкан, быйылкысы андан да арбын. Башка кеп, биздин жаш муундардын билим деңгээлинин акыркы 20 жылда чукул төмөндөп кетүүсү. Алсак, өлкө боюнча быйыл мектеп бүтүрүүчүлөрүнүн арасынын 48 окуучу гана жалпы республикалык тестирлөөдө эң жогорку баллга татыктуу болушкан, региондордун көпчүлүк райондорунан бир дагы мыкты чыкпай да калган.
Түпкүлүгү, билимсиздик менен жумушсуздук ээрчишип, бири-бирине эриш-аркак жүргөн шоркелдейлер. Тарых бүктөмдөрүндө жалаң билимдүүлөр менен өнөрлүүлөр гана өздөрүнө өлбөс, өчпөс эстелик тургузганы белгилүү. Бүгүн деле турмушту канча жумушсуздук, каатчылык каптабасын, тигил экөөнө ар дайым жумуш даяр же аларды иш өзү издеп келет.
Ойлоп көрсөк, кадр даярдоо системасынын бузуктугу же алсыздыгынан жаштардын басымдуу көпчүлүгү эртең Кыргызстандагы жумушсуздардын армиясын же өз адистиги боюнча иштебеген, ушундан улам өлкөгө жарым-жан пайда бергендердин катарын толуктоого мажбур. Акпай, токтоп калган суу "ит ичпестин ала көлүнө" айланган сындуу эле, өндүрүш кыймылдабаса, кадрлар иштебесе, илим турмушта пайдаланылбаса, кыргыз китеп окуганды токтотсо коомдо прогресс жүрбөй эле, регресске, жол тосконго, жүрүп турган ишти токтотконго, ойлонбой иш кылганга машталат. Баса, эгерде француздар жылына 15 китеп окуса, кыргыздар 1 китептин 15 гана бетин окуй турганы аныкталган. Демек, ырыскы билимдүүлөргө гана жугумдуу десек, кантет?
Өлкөдө ар жыл сайын ЖОЖдордун санын кыскартуу, алардын сапаттууларын, конкуренцияга чыдамдууларын гана алып калуу талабы көтөрүлүп, бирок, маселени көк бөрүчө ары тартышып, бери тартышкан соң, баарысы жай-жайына таркап кетишет. Анткени, айрым адистердин пикиринде, мамлекетте бирдиктүү система, билим берүү, кадр даярдоонун ырааттуу саясаты бышып жетиле элек. Жогорку окуу жай системасында жүрүшкөн ЖОЖдор: университеттер, академиялар, адистешкен окуу жайлар (маселен, Улуттук консерватория, Бишкектеги жогорку аскердик мектеп), институттар - баарысы тең рыноктун катаал шартына туруштук берип келишкени менен, алардын кимиси ким, айырмачылыктары, артыкчылыктары эмнеде экендиги белгисиз. Натыйжада гуманитардык жана табигый илим, билим тармактары кыйсыпыр аралашып да кетишкен. Алар жапырт рынокто кеңири керектелип жаткан адистиктерге: авто-жол инспекторлорун, маалымат технологдорун, экономисттерди, медицина, юриспруденция адистерин даярдап киришти. Алсак, Айыл чарба университети МАИ инспекторлорун, Славян университети медиктерди чыгарышат, ал эми журналисттерди, башында салт боюнча Улуттук университет гана окутса, эми алы жеткендин баары даярдашууда. Дагы бир маалымат боюнча, Кыргызстандын 7 ири окуу жайы ар жылы 1300-1400 маалымат технологун, 5 ЖОЖ 1150гө жакын медицина адистерин даярдашат. Башка маселе, ушунун баары бизге канчалык керектигинде.
Учурда Кыргызстанда жалпысы 52, мунун ичинде 31 мамлекеттик, 21 жеке менчик жогорку окуу жайлары бар. Бирок булардын ичинде, талдоочулар белгилегендей, Улуттук университет, КТУ, Медициналык академия, Агрардык университет, Борбордук Азиядагы Америка университети, Арабаев университети сыяктуу, билим берүүнүн критерийлерине жооп берген, материалдык-техникалык базасы түптүү, окутуучулары күчтүү, "бычакка саптуулары" аз гана.
Эсибизде болсо, 2010-жылы биздин жогорку окуу жайлардын 15и интеллектуалдык жана материалдык-техникалык төмөнкү деңгээл, сапаттын айынан 70 адистик боюнча билим берүү лицензиясынан ажыраган, ал эми 67 адистик боюнча 17 окуу жайдын иши 3 айга, акыбалды оңдогонго чейин токтотулган. Учурда билим берүүнүн начардыгынан, министр К.Садыковдун айтымында, 500дөн ашпаган студенти бар ЖОЖдор да кездешет. Ушул жамыраган сандардын арасында мите курттай туйлаган коррупция так секирип ойноп жүргөндүгү да ырас. Андыктан Өкмөт жогорку окуу жайлардын санын сапаттык жагын көздөй кыскартууга баруусу шарт. Мунун эсебинен камгактай окутуучулар менен студенттердин саны дагы азаймакчы.