ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ru ce ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru lez ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky bg ky ru ky ru ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ky ru
"Айат пресс", 22.07.10 - 5-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Бакиев кеткенине 4 ай айланып баратат. Эмне өзгөрдү? Териси жаңы, сөөгү эски Башмыйзам кабыл алынды. Мурдакы калыптанып калган "ыкма" менен референдум өттү. Былтыркы Бакиевдикине опокшош "дүркүрөтө кол чаап берчүлөр" толгон залга "полосатый" кийимчен Роза Исаковна келип, президенттик антын берди. Ооба, буга чейин бейрасмий "төшү түктүү жер урсун, төбөсү бийик көк урсун" таризиндеги теңирчилик жыттанган карганма анттар көп айтылды. Бу саам Өмүрбек Текебаевдин жан-теринен жаралган Конституцияны алаканы менен басып алып, "жалпы эл мага ишеним көрсөтүп аткан соң, иштеп берейин" сыяпатындагы жазуулар окулду. Эрөн-төрөн албай "макул" дедик. Карапайым калк кансырап атканда түзүлө калган Убактылуу өкмөт мүчөлөрү декрет аркылуу жайлачусун-жайлап, майлачусун-майлап туруп, биринен сала бири оптом отставкага кете беришти.
Жаңы өкмөт курамы түзүлүп, жарыяланды эле… жарданып турган көпчүлүк "7-апрелдеги жигиттер Өктөмхан үчүн өлдү беле?" дешип, уу-дуу боло түштү. Жаңы өкмөт кандай жаркыраган жагдайды беттеп куралганын түшүнбөй түкүрүнгөндөр арбыды. Бир гана түшүнүктүү нерсе: "Же Акаев, же Бакиев" деген эки жээктин ортосунда шырылдап агып кете берерибиз болду.
Жогоруда "эмне өзгөрдү?" дебедикпи, анча-мынчасын санай кетели. Күнүмдүк тынчтыкка болгон ишеним өзгөрдү. "Террордук акт" дегенге моюн сунуп, күтүнүп калдык. Жалпы калк психикалык жабыркоо тартты. Эл курал-жарактуу болду. Мурдагы сапатсыз кадрлар ошондой эле кадрларга алмашылды. "Ак Жол" партиясынын орду "Ата Мекен" партиясына алмашылды. Үйбүлөлүк башкаруу - партиялык башкарууга ооду. Доллар 2 сомго өстү. Күйүүчү майлар 8 сомго көтөрүлдү. Свет арзандады. Салыктар мурдагы калыбында. Маселен, экс-мамсалыкбашчысы Акматбек Келдибеков киргизген автоунааларды техникалык-кароодон өткөрүү үчүн салынган очойгон салык так ошондой төлөнүп, айдоочулардын сөгүнүүсү токтой элек. Акаева Майрамдын "бейнесине арналган" Садыков Тургунбайдын "жумуртка баскан, канатуу катын" шедеври алынып салынбады. Ошол эле "Эркиндик" менен жашап жатабыз. КТР "коомдук" болгон жок. "Биринчи канал" Роза Исаковнага келген куттуктоолорду жана референдумдун ийгиликтүү өткөнүн күн сайын күчөп кайталоодо. УКК укуругу менен цензура таасири баягысындай. Ажылдаган оппозиция жок. Экономика өнүгө элек… жана башка, жана башка…
Кечөгүнү менин электрондук почтама Ысык-Көлдүн Түп районунан кат түшүптүр. Маңызынан бир үзүм окуй кетели: "...Мен өзүм көп жылдан бери мектепте мугалим болуп иштейм. Мугалимдин аянычтуу турмушу, жашоосу азыр баарына белгилүү. Мындан 20-30 жыл мурун, мугалимдин коомдо, эл арасында кадыр-баркы бар эле. Электр энергиясы, көмүр мугалимдер үчүн бекер болчу. Ал эми жайкысын курорт, санаторийлерге барып эс алып келгенге да жеңилдиктер бар болчу. Алган эмгек маянабыз да жугумдуу болуп, баарына жетип, берекелүү эле. Ал тургай ошол кездерде мектепте, бүтүрүүчүлөр арасында "Ар бир кесип ардактуу" деген кече өткөрүлүп, окуучулардын көпчүлүгү келечекте "мен мугалим болом" деп, сыймыктанып айтышчу. Азырчы, анын бири жок, жогоруда айтылгандардын баары жомок, түш сыяктуу болуп калды. Кыргызстан жалаң калпычылардын, шайлоолордун жана референдумдардын өлкөсү болуп калды. "Кайрылсам да көп ирет, карабай койду өкмөт" дегендей, мугалимди качан эстешет? Мугалимди так ушул саясий оюн башталганда эстешип, "маянаңарды 50-100 пайызга көтөрөбүз, жыргатабыз, жашооңорду жакшыртабыз" дешип, капкайдагы куру убада, калптарды айтып, шайлоо бүтөрү менен унутуп калышат. Мейли президенттикпи, мейли депуттатык шайлоо болобу, мугалим байкушту сөзсүз саясий курал катары колдонушат. Себеби, мугалим алар үчүн көп добуш, упай алып бере турган кара күч..."
Көрдүңбү, элеттик мугалимдин санаасын. Эгемендик алган күндөн тарта билим тармагы "күлгө чапкан эмедей" эле болду. Мындан ары билим берүү оңолуп, гүлдөйбү? Эми буга жаңы эле дайындала калган илим-билим министри Канат Садыков жооп бере алабы? Кантип жооп берет? Айтса, Акаев, Бакиев, Болжурова, Досбол Нур уулдарынын "косяктарын" тизмектеп келип, каражаттын тартыштыгын айтар. Башка не дейт? Тээ, алыскы Түп айылындагы мектепти кой, мына бул борбор калаага кирген Тунгуч кичи-районундагы №73-мектептин көйгөйүн чечкен жан киши жок! Сыртынан заңгыраган шаар мектебинин ичи деле элеттик мектептен айырмасы аз. Эски парталар окуучулардын жаңы кийимин илип-силип, алеки саатта керектен чыгарат. Башталгыч класстары окуган биринчи кабаты даараткана сасып турат. Ай сайын окуучулардан чогулган акчалар кайсы жумушка салынары белгисиз. Олимпиада, конкурс, кружок дегенди окуучусу түгүл мугалими түшүнбөйт. Аталган мектеп орус-кыргыз тилдүү болгону менен англис, немис, француз тилдери өңдүү сабактар окутулбайт. Килейген бир мектепте бир англис-тил мугалими жок! Жыл сайын шагырап ЖОЖ бүтүргөн англис-тилчи мугалимдер кайда житип жатат? Башталгыч класстын бир мугалими эки башталгыч класс окутат. Ишенбесеңер, сураштырып көргүлө. Аргасыздан ата-энелер үйүнүн улагасындагы мектептен качып, балдарын алыс жолго сүйрөп, шаардын ар-кай мектептерине тентишет. Ушундай хаос. Мектеп деректирин которуп, күчтүү мугалимдер аркылуу бардык мектептерде "кан алмаштыуу" сыяктуу акча талап этпеген аракеттерди жасоо билим министринин милдетиби? Милдети... Бирок, ал милдет аткарылбайт. Себеби, министрдин орду өзгөргөн менен министрдин жандүйнө сапаты өзгөрбөй келет.
Аркачандан биркачан өзгөрүүнү аңсап турабыз. Кашайып, өзгөрө албайбыз. Чекебиз жылып, кубаныш үчүн албетте, өзгөрүү керек! А өзгөрүү үчүн Башмыйзам, бийлик курамы, бүтүндөй система өзгөрүшү керек. Өзгөрүү деген революция өткөрүп коюу менен эле чектелбейт...
Техникалык өкмөт профессионал эмес...
Бизде премьер-министрлер элге үлгү болот. Болгондо да тескээри жагынан. Кайсы чиновник премьер-министр болсун ишин өкмөт арабасын алдыга тартуу эмес, төшөк жаңыртуу, жаш кыздарга баш байлоо менен тарыхка өз издерин калтырат. Жумагулов, Жумалиев, Чынгышев, Муралиев, Бакиев. Ырас ыраматылык Жумабек Ибраимов гана өмүрүнүн акырына чейин бармактайынан баш кошкон өмүрлүк жубайы менен жашады. Ушундан улам бир окуя эске түшөт.Өкмөттүн кайсы бир жыйыны аяктап калганда ал кездеги "Буудай" мамлекеттик ишканасынын жетекчиси ыраматылык Жумгалбек Аманбаев экс-ажо Акаевге кайрылып "Ай Аскар, мени деле эки айга премьер-министр кылып дайындап койсоң боло" деп күлөт.
(Жумгалбек Бексултанович менен жакындан таанышып калгандыктан ал киши ар дайым тамаша менен кишини азилдеп сүйлөгөн, башка чиновниктердей жасалма жалпактап "ович" "овна" деген терминдерди оозанбай, ал тургай экс ажону да Акаевич дебей Аскар деп атынан айта турганын өзү да бир нече ирээт орусча кыргызча аралаштырып сөгүнүп отуруп айтып берген.) Чочуп кеткен Акаев "Жумгалбек Бексултанович, эмне болуп кетти? Бизде премьер министр жакшы эле иштеп жатат го " десе "Мен деле премьер-министр Амангелди Мурсадыковичтей болуп төшөк жаңыртып алайын дедим эле" деп тегерегиндегилерди күлдүрүптүр. Анысы сыңары бизде премьер-министр болгондор ишти алгач жубай алмаштыруудан баштаарын жогоруда айттык. Кокус азыркы өкмөт башчысы үч айдын ичинде төшөк жаңыртканга үлгүрсө, берки жаш жеңебиз...
Окурман кечирип коер, бирок, өз элине үлгү болчу өкмөт башчылары коомду оңдоонун ордуна тескерисинче моралдык жактан бузушу эле тамашаны эмес, өкмөткө болгон ирээнжүүнү пайда кылат Бул эми айласыз сөз.
Эбегейсиз укуктуу бирок падышалык өмүрү кыска президентибиз жаңы өкмөттүн курамын "винегред" кылып түзүп жатып, "техникалык өкмөт" деген формулировка менен өз жүзүн сактап калгысы келди. Тилекке каршы коомчулук, өзгөчө саясатташкан биздин коом техникалык өкмөттүн курамын ачык эле жактырбастан, Роза Исаковнага тиш кайрагандар көбөйүп, азыртадан эле бийликке ишенбөөчүлүк жаралды. Өзгөчө жаштар арасында. Азыр апрелдеги кан төгүү ушулар үчүн болду беле деген коомдук пикир күч. Бул чындык.
Өлкө жыйырма жылдын ичинде кандайча итке минди? Ошол убакытта таланып, тонолгон, союздан мурасталган ири ишканалар, чакан заводдор кимдердин кулкунуна ит бекер куюлуп кетти? Кайсы азыркы техникалык өкмөт мүчөлөрү бизнесмендерге"крыша"?
Же баарын тең эле Акаев Маскөөгө чөнтөгүнө сала кетти беле? Албетте жок!
Маселен Акаев менен Бакиев өлкөнүн талкаланышына, экономиканын итке минип калышына канчалык жоопкер болсо, азыркы техникалык өкмөттүн курамынын басымдуу бөлүгү, ошол эки экс-ажодой эле деңгээлде жоопкер. Болбосо Акаев менен Бакиев өлкөнү талап жатканда "биз жөн гана жаш жубайларыбыздын жанында жатканбыз" деп эч кимиси айта албайт. Ошол эле Муралиев, ага кошулуп Жантөрө Сатыбалдиев. Эмне үчүн? Анткени эки бийликте тең кыйыр да тикелей да табакташ болушкан.
Маселен 2000-жылы өтө турган президенттик шайлоо алдында ал кездеги премьер-министр, мурдагы Ош облусунун губернатору Амангелди Муралиев түштүккө барып, өзбек диаспорасы менен жолугуп "мен президенттикке талапкерлигимди коеюн, кандай кылабыз?" деген таклип менен барганы, аны кайра эле улутташ өзбек диаспорасынын "атамандары" биздин укук коргоо кызматтарына айтып койгонун унута элек болсок керек.
Мен бул маселени эмне үчүн ачыктап жатам. Анткени азыркы техникалык өкмөт башчысы Ошто губернатор болуп турганда өзбек ишкерлерине көптөгөн обүектилерди текейден арзан баага менчиктештирип берген. Ал токтому кашайып, өзбектердин чайканасынан самса оролуп чыкканы белгилүү.
Анан эле Роза Исаковна "бизге Гарваррды бүтүп келген жаштарды үйрөтүүгө убакыт жок, мына булар профессионалдар" деп оозду ачырат. Жок, айым ажо!
Сиз минтип жаштарды төшкө түртсөңүз, терең жаңыласыз. Мен чет жердеги жаштарды алып келип, креслого отургузуңуз дебейм, бирок акыркы эле он жылдыкта аткаруу бийлигинин ортонку звеносунда жүргөн элүү жашка чейинки мыкты адистерди тандап туруп, бийликке алып келүү мезгили жетти го деген ойдомун. Жаңылышпасам сиз жаш жигиттердин канынын арты менен бийликке келсеңиз керек эле.
Сөз акырында Роза Исаковна бийликке Муралиевди алып келип өзбектердин, Костюкту алып келип орустун көңүлүн алам деген дипломатиялык куулугу өз элинде кадырын түшүрүп койбос бекен деген эле тилек.
кыргыз тилиндеги гезит "Айат пресс"
email • архив • редакция
"Манас!" деп ураан чакырып
Күндүзү үй түрмөдө, түнү казинодо
Токтосун МАДИЯРОВ, "Азамат ойл" корпорациясынын президенти:
"Бизде азыр дүйнөлүк масштабдагы саясатчылар болсо саналуу гана, болбосо жок"
Өнүгүү айыл, шаарлардан башталышы керек
Аялзаттын асылы тууралуу баян
"Кыргыз" деп келгем дүйнөгө...
"Жаныш абдан ыплас, акмак киши..."
Элдин ишин эл көргөн бүтүрөт
"Парламентке барууга өтө деле кызыкдар эмесмин"