hu ky hu cs hbs_cyr ky ky ky ky ru krc ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru
"Алиби", 02.09.08 - 2-бет: •
К ү з г ү т у м а н
Эгемендиктин он жетинчи көз ирмеми
Жагымсыз окуялар менен коштолгон жайкы саясат соңуна чыгып, күтүлбөгөн окуяларды жараткан күзгү саясат босогону аттады. Жарды кыргыз эли эгемендиктин 17-жылында жарыксыз калды. Азык-түлүк менен күйүүчү майлардын кымбатташы кембагал элибизди кекиртектен алды. Энергетикалык кризис эгемен элибизди убайга салды. Алдыдагы шайлоолордун жыйынтыгы эмне менен бүтөт? Оппозиция өкүлдөрү өткөргөнү жаткан улуттук курултайдан элибиз эмнени күтөт? Токтогул суу сактагычындагы суунун көлөмү көңүлүбүзгө качан толот? Жаратылыш газынын баасы кандай болот? Бийлик менен оппозициянын жаңы формадагы күрөшү эмнелер менен коштолот? Ушулардын баарысы, күзгү саясаттын чордонунда болот.
Ажобуз Курманбек Бакиев бир күндүк сапары менен Талас жергесин кыдырып келди. Кудум Аскар Акаевдин убагындай, жалаң даярдалган "дүжүрлөрдүн" алдында сөз сүйлөп берди. Учурдагы энергетикалык кризис жөнүндө учкай кеп кылып, ун- чукпаган дүжүрлөргө "Саясатчылар Токтогул суу сактагычындагы сууну бийлик коңшу мамлекеттерге сатып жибергендиктен суу азайып кеткен деп жатышат. Бул туура эмес. Инженер катары айтайын, Токтогул суу сактагычындагы суу кыштын катаалдыгы, жаздын кургакчыл келишине байланыштуу болду"- деп сөз майлады.
Ажобуздун мындай сөзүнө таластыктар ишенип калды дешке болбойт. Анткени, Токтогул суу сактагычындагы суунун кескин азайып кетишин өкмөт башчыбыз И.Чудинов башкача түшүндүргөн. Көпчүлүк муну бир кездерде вице-премьер болуп турган Д.Үсөновдон көрүшөт. 90-жылдары "Кыргызэнергохолдингди" жетектеп турган таластык Жамалбек Түлөбердиев энергетикалык кризис боюнча, "Болгону былтыр сууну дурустап үнөмдөп иштешкен жок. Жыл бою сууну көп агызып койду. Казактарга энергия сатабыз деп, суу көп кетип калды. Андан сырткары былтыр Ош ТЭЦ, Атбашы ГЭСи сегиз ай токтоп турду. Ошондуктан сууну былтыр акылга салып иштетиш керек эле. Анын үстүнө былтыр, быйыл кургакчыл болоорун баары билишкен" деген пикирин билдирген. Президент болсо энергетикалык кризиске кептелгенибизди кургакчылыкка байлаштырып салды. Ошонун алдын ала албаган, күн мурунтан айта албаган аткаруу бийлиги эмнени карап отурат? Алдын ала анализ жасай албаса, андай өкмөттүн кимге кереги бар? Энергетикалык кризис боюнча, энергетик Ж.Түлөбердиевдин сөзүнө ишенебизби, же инженер К.Бакиевдин сөзүнө ишенебизби? "Ак шумкар" партиясынын төрагасы Темир Сариев бул боюнча "Азаттык" үналгысына берген маегинде "Табийгаттын кургакчыл болушу да себеп болуп жатат. Бирок, негизги себеп өкмөттүн туура эмес иштешинде болууда. Анткени, энергетиканы башкарган адамдар элдин, мамлекеттин кызыкчылыгын ойлогон адамдар эмес. Энергетиканы Балкыбеков башкарат деп айтылат. Аны Балкыбеков башкарбайт. Аны таптакыр башка адамдар башкарат. Аларга Курманбек Бакиевдин тиши да өтпөйт, алы да жетпейт. Анткени, жогоруда айтылгандай ал жерде таптакыр башка адамдар отурат. Ошолор чечип жатат. Жанагы биринчи улуттук долбоор деп жатышпайбы Камбаратаны, аны да ошолор башкарып жатат. Сууну ошолор кое берип, элдин жарыгын ошолор өчүрүп жатат" - дейт. Көрдүңүздөрбү? Көмүскө саясат кайда жатканын? Жайы менен суу алган өзбек туугандар, жаратылыш газын бизге 300 доллардан сатпайт деп кимиңер кепилдик бересиңер? Эңсеген эгемендиктин белеги, уйдун тезеги беле?
Ушул аптада "Де-факто" гезитинин баш редакторуна каршы козголгон кылмыш ишин кароого сот киришери күтүлүп жатат. Өткөн аптада "сот чечимин аткарган жок" деген негиз менен "Алиби" гезитине каршы кылмыш иши козголгондугу маалымдалган болчу. Ушундай эле негиз менен "Де-фактого" да кылмыш иши козголушу мүмкүн деген божомолдор айтылууда. Ушундай жагдайга кириптер болуп, жарык көрбөй калган бул эки гезиттин тагдырына жалалабаддык журналисттер жана карапайым адамдар тынчсыздануусун билдирип жатышат. "Азаттыктын" кабарчысынын иликтөөсүнө караганда, "Де-фактонун" тагдырына тынчсыздангандар "бул эки гезитке карата соттун мамилеси мыйзамды ыңгайга жараша чечмелөө өкүм сүрүп жатканынан кабар берүүдө"- деп жатышат.
Соңку айларда оппозициялык маанайдагы эркин гезиттерге жасалган кысым күчөдү. Облустагы калемгер Анархан Жаңыбаеванын айтымында, мындай окуяларга коомчулук нааразы болууда. "Де-факто" жана "Алиби" гезиттери бийликтин кемчилигин такай сындап, өлкөдөгү мыйзамсыз көрүнүштөрдү таасын жазганы үчүн миллиондогон сом айып пулга жыгылып, редакциянын мүлкү камакка алынып, гезит ээлерине кылмыш иши козголду. Мындай окуялар ал басылмаларды президенттин тууганы менен бийлик ээлери сотко бергени үчүн сот чечими тез аткарылды. Жөнөкөй жарандардын пайдасы үчүн чыгарылган чечим мынчалык бат орундалбайт. Маселен, сот аткаруучулар чыпалагымды сындырган адамдан эмдигиче материалдык зыянды өндүрүшө элек деди Анархан Жаңыбаева:
- "Президенттин жакындарына келгенде мыйзам иштеп кеткени мени таңгалдырат. Менин өзүмдүн практикамдан көрүп отурам, бир жылдан бери сот аткаруучулар алты миң сомду өндүрө албай арабызда жүргөн адамды, "жок экен таппай атабыз" - дешет. Бир миллион акчаны редакция "болуптур төлөп берем" дегенине карабай, бир айдын ичинде төлөбөдүңөр деп камакка алып койгону бул туура эмес. Акыркы убактарда болуп аткан нерселер президенттин кадыр-баркын түшүргөн фактылардын бири деп эсептейм", - деген Анархан Жаңыбаеванын болжоосунда сынга чычалаган бийлик соттордун колу менен гезиттерди ооздуктап, демократиядан тайып баратат.
Облустагы журналисттер ассоциациясынын төрагасы Жалил Сапаров калемдештерин сөз эркиндигине этият мамиле жасоого чакырып, аныкталбаган фактыларга таянып макала жазылса, жарандык тартипте жооп берүү жагы каралганын, мыйзамды сыйлоо керектигин эскертти:
- Эң кыйын журналисттерибиз ушундай күнгө түшпөй жүрсө жакшы болот эле. Президенттин туугандарынын аралашкандыгы үчүн эле ушундай болуп аткандыр деген пикирди айтып аткандардын өздөрүнүн абийрине. Бирок, мен бир нерсени билем, мен президенттин тууганы эмесмин, жалал-абаддык журналисттер дагы президенттин тууганы эмес, көз карашы да, уруусу да башка. Бирок алар жакында бир мамлекеттик органдын жетекчисин административдик негизде жазалатышты. Эч кандай тоскоолдук болгон жок. Законду тууганчылык кылбай эле, жакшы билип туруп пайдаланса болот экен.
"Сентябрь" телеканалынын түштүк аймагындагы деректири Асылбек Текебаевдин көз карашында көз каранды эмес сыналгылар менен басылмаларга карата чыгарылган сот чечимдери - бул атайын жасалган иш-аракеттер. "Де-факто" жана "Алиби" гезиттерине салынган айып пулдарды дароо эмес, бөлүп-бөлүп төлөөгө мүмкүндүк берүү керек болчу. Маалымат каражаттарын куугунтуктоо өлкөнүн эл аралык аброюна доо кетиргенден башка зыян алып келбейт деп айтты Асылбек Текебаев:
- Президенттин бир тууган инисинин арызы боюнча тездеттирип атат. Ал эми буга окшогон иштер жылдап, айлап созулуп келе жатат. "Де-факто" жана "Алиби" гезиттеринин редакторлорунун үстүнөн болгон кылмыш иши туура эмес. Анткени мыйзам боюнча баардык төлөмдү дароо төлөп бериш бул милдеттүү түрдө эмес. Бул эркин гезиттердин үнүн басуу максатында жүргүзүлгөн аракет. Бул аракеттердин баардыгы азыркы бийликтин тоталитардык режимге кетип жаткандыгынан ачык кабар берет.
Жалал-Абад шаарынын тургуну Кадырбек Жакыпов "аталган эки гезиттин нускалары улам ашып, эл арасына бат тараганынан бийлик чочулады окшойт" деп эсептейт:
- Мындан акыркы чекитти Жогорку сот берет. Жогорку соттун чечими чыга электе эле, гезиттерди мынчалык кыйнап жапканы, менимче басма сөздү ооздуктап, элдин туура маалымат алуусуна чек коюу болуп эсептелет.
Кыргыз Республикасынын Президентинин администрация жетекчиси М.Ч.Садыркуловго
Биз экөөбүз тааныш да, жолдош да, пикирлеш да болгон эмеспиз. Бирок, мен сени билем.
Мен сени жек көрбөсөм да, көп иштериңди жактырбоого негиз бар. Себеби, сен Кыргызстандын бүгүнкү абалы үчүн көп нерселерге жоопкерсиң.
Мыйзамсыз референдум, "Ак Жол", Жогорку Кеңеш… Ак үй, Көк үйдөгү көп жосунсуз жоруктардын автору сен экендигиңди элдин баары эле билет.
Ошол эле убакта, сенин сергек акылыңа баа бербей коюу да туура эмес деп эсептейм.
Ошондуктан, учурда сага туш тараптан "Трибуна", "Энесай" гезиттери аркылуу чабуул жасалып, сени мафиянын жүрөгү катары көргөзүү аракети от алып, кызматтан кетирүү үчүн Оштон кол топтошуп жаткан убакта башкача жардам бере албасам дагы, моралдык колдоо, жылуу сөзүмдү айтуу колдон келе турган иш.
Тегерегиңде жүргөн санаалаштарыңдын, жакын деп эсептеген досторуңдун башыңа күн түшкөндө кандай салам берээрин билбейм, бирок бизге окшогон, адамдын акылын сыйлаган карапайым адамдар сени эш тутушат.
Сага кимдер өчөшүп, ордуңдан алып түшүүгө кимдер кызыкдар экендигин биз эң сонун билебиз. Ошол эле убакта, биз Кыргыз мамлекетиндеги бүгүнкү тең салмакты, стабилдүүлүктү ким кармап тургандыгын да жакшы түшүнөбүз.
Сен кызматтан кетсең кимдердин ташы өйдө кулаары бизге белгилүү. Анда эле Кыргызстанда жарандык согуштун учкундары тутана баштады дегендикти билдирет. Бизге болсо согуштун кереги жок.
Медет, сенин каның казак болгону менен, кыргыздын уулусуң. Өскөн кыртышың кыргыздыкы. Ошондуктан, Кыргызстандын тагдыры мени кандай бушайман кылса, сенин жүрөгүң да ошондой кагат деп ишенгим келет.
Сени ордодон оолактаткысы келген "кара күчтөргө" алдырба. Кыргызстандын тынчтыгын көздөгөн биздин окурмандар сени менен.