ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ru kk ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru mn ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru
"Айат пресс", 19.03.09 - 5-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Калк карайлайбы... же сөз өлсө кунсуз
ЖК депутаты, "Ак жол" фракциясы:
"Салыкты карапайым калк эмес байлар төлөсүн"
- Бейшенбек Токтобаевич, сиз парламентте турак жай маселесин көтөрүүнү сунуштап, өкмөткө кайрылдыңыз. Ушул туурасында сөз кылсак...
- Россиядан алынып келген 2 млрд. акчанын 300 миллиону бюджетке каралгандыктан биз ал акчага жалаң турак жай курууга жумшоону туура көрүп жатабыз. Биздин долбоордо бир гана турак жай маселеси каралып атат. Мисалы жер тамдагылар 25 миң сомго беш тонна көмүр, 5 миң сомго бир машине отун алып, 30 миң сом менен кыштан чыгышат. Ал эми шаардагы кабат үйлөрдө болсо миң, эки миң сомго чейин төлөшөт. Себеби алардыкын жарым, жартылай мамлекет каржылайт. Мындай теңсиздикти токтотуу үчүн ушундай турак жайды көтөрүү маселесин карап атабыз. Эгерде биз ошол каражатка көп кабаттуу үйлөрдү курсак учурда батирлеп жүргөн 1,5 миллион кыргыз үйлүү болуп калат экен. Дегеле курулуш жүргөн мамлекет өсүү жолунда болот эмеспи. Мисалы айыл жерлеринде эч кандай өзгөрүү жок, жаңы тамдар, имараттар курулбагандыктан ал жакта элдер караңгы жашашат. Ал эми шаарда эч курулуш жүрбөй, жаңы имараттар салынбай калса барысы эски бойдон калып, өлкөдө өсүү болбой калат да. Мына коңшу Казакстан Астананы Европанын шаарларындай кылып куруп алышты. Биз казактардан эмнебиз кем? Кыргызстанда чоң шаар курулуп, элдин жашоо шарты жакшырса жаман болобу. Дүйнөдө кризис жүрүп, айрым мамлекеттерде жумушсуздардын саны көбөйүүдө. Мисалга алсак Россияда эки миллион адам жумушу жок калыптыр. Ал жактагы биздин жердештерибиз мекенине кайтып келсе кайда жашайт.
- Сиз айткан дүйнөлүк кризистин айынан президентибиз салыктарды көбөйтүп, бир ай сыноого койбоду беле. Мунун артынан көп ишканалар жабылып, бир топ эл жумушсуз калып атышат. Буга кандай дейсиз?
- Туура айтасыз, салыктардын көтөрүлүүсү бир топ ишкерлерди зыянга учуратты. Салык боюнча мыйзамды мурдагы депутаттар карабай, каршы чыгышкан. Себеби ал жерде акчалуу, ишканалары бар байлар олтурушчу да. Анан алар өздөрүнө жамандык кааламак беле. Кийин биз карап чыкканбыз. Ал жерде турак жайга салык төлөө боюнча "шаар ичиндеги кабат үйлөр төлөп, шаар сыртындагы жаңы конуштар төлөбөсүн" деп чечим чыгарганбыз. Бирок шаардык кеңештин депутаттары бекиткендиктен, ал жерде 0,7 пайыздан 1,5 пайызга чейин төлөнүүчү салыкты, 1,5 менен баштап салышкан. Ошентип жаңы конуштагылар шаардыктарга караганда көп салык төлөп калышкан. Биз муну кайра карап чыгууну да сунуштаганбыз. Негизи салыкты карапайым эл эмес, союз тарап, эгемендүүлүктү алган кезде мамлекеттин мүлкүн жеген байлар төлөш керек. Анткени ошол менчиктештирүү учурунда Кыргызстандын байлыгын беш миллион элге текши бөлбөстөн, ким эмнени жетектеп турса ошолор завод, фабрикалардын барысын жеке менчигине өткөрүп алышкан. Эми аларды кайра мамлекетке кайтарып алуунун бир гана жолу бар. Ал ошол ишканаларына салыкты көбөйтүп, коюуу. Ким төлөй албаса ишканасын мамлекетке кайтарып алып коебуз. Жергиликтүү элдин байлыгын жетимиш киши бөлүп алдыбы, эми ошол байлыктын эсебинен салыкты да төлөшсүн. Канчалаган завод, фабрикалар иштебей жатат. Аларды талап, тоноп, сатчусун сатып жиберишти. Ошолорду кайра мамлекетке кайрып алып ишке киргизсек канча адам жумуш менен камсыз болот эле. Жашоолору да оңолмок. Мамлекеттин бюджетине да пайда алып келмек. Бизде барысы теңирден тескери жасалып атпайбы.
- Учурда "электр жарыгы менчиктештирилип, баасы кыйла көтөрүлөт" деген сөздөр эл арасына кеңири тарап, карапайым калк бийликке нааразы болууда. Чындап эле электр жарыгын менчиктештирүү жүрүп атабы?
- Мамлекетибизде бул өтө көйгөйлүү маселе болуп атат. Мурда электр энергия тармагын жетектегендер коррупцияны кан тамырына чейин жайылтып, сууну мөөнөтүнөн мурда коңшу өлкөлөргө сатып жиберишкен. Анысы аз келгенсип капчыктарын кампайтып алып, жаңы конуштагы жерлерге акчаны бөлүп салышкан. Мисалы, "Калыс Ордо" конушун алсак там салынбаган, эч ким жашабаган жерде эле "бир канча миң сом электр энергиясына карызы бар" деп турат. Бирок ал жерде адам эмес там жок. Электр энергиясын ким колдонгону белгисиз. Ушундай башаламандыктар бар. Сууну биз арзан сатып, эми Казакстандан 4-5 сомдон сатып алып атабыз. Ошон үчүн электр жарыгынын баасы көтөрүлөт деп атат. Парламентте ушул маселени караганда мен "Балкыбеков кызматтан кетсин" деп чыккам. Көп өтпөй эле ал киши жумушунан бошотулду. "Жумуштан кетсин" деп айтканымда Балкыбеков документтерин көтөрүп мага келиптир. Карасам Казакстанга сууну биз 1-2 сомдон сатып, кайра алардан 4-5 сомдон алып атыптырбыз. Ушул акылга сыйган ишпи. Кышында өзүбүз свети жок олтурсак, булар казактарга сууну ченеми жок сатып жиберишкен. Мисалы бир адам он литр сууну ченеп он күнгө жеткирип ичсе Балкыбеков он литр сууну бир күндө ичип салган дегендей кеп да. Эми биз сууну толтурушубуз керек. Ал үчүн Нарын дарыясынын жээгинен казып, сууну сордуруу жолу менен ТЭЦке куюуу ыкмасын колдонсок бул оор абалдан чыгуу жолун табабыз. Ар бир иштин көзүн таап жасаса болот да. Мурда Союз учурунда Өзбекстан, Казакстан, Кыргызстан мамлекеттери сууну бири-бирине берип, электр жарыгына колдончу. Эгер бизде суу жок болсо казактардан же өзбектерден алчу. Аларда жок болсо бизден дегендей. Эми ошондой жол менен иштешип көрөлү деген талкуу болууда. Бул жеке бирөөнүн менчигине өтүп кетүү эмес.
"Атадан кем уул болбосок"
- Алтынбек Турдубаевич, сиз КРнын Конституциясына ылайык биринчи жолу партиялык тизмеде жаштар канаты аркылуу келдиңиз, жаштардын кандай көйгөйүнө жүрөгүңүз кейийт?
- Кыргызстанда жаштар жалпы калктын 49 пайызын түзгөндүктөн жаштардын жетишкендиктери менен катар көйгөйлөрү да жок эмес. Жогорку окуу жайларын ар областтын борборуна ачып, филиалдары райондорго ачылып, бир убакта сапаттуу билимге көңүл буруу басаңдады эле, жаш муундардын келечегине чоң доо кеткенсиди. Бирок акылдуу, чет өлкөдө "XXIкылымдын кадрлары" программасы менен окуп, эң жакшы жетишкендиктер менен мекенине келбей, башка мамлекеттерде иштеген жаштарыбыз да аз эмес. Пекин олимпиадасында Канатбек Бегалиев менен Руслан Түмөнбаев кыргыз элибизге кандай сыймык алып келишти. Ушундай ийгиликтерди жаратууга жер жерлерге шарт түзсө болот беле? Көптөгөн талантуу балдар бар, системалуу иш-чаранын жоктугунан, союз учурундагыдай бирдиктүү талаптын, спорттук машыктыруунун мектептери менен машыктыруучулардын, керектүү каражаттар жетишпегендиктен көрсөткүчтөр биз күткөндөй эмес. Үй-бүлө кичинекей мамлекет. Жаш, жаңы үйлөнгөн үй-бүлөлөр үчүн үй салуу, жумушка орношуу, баласын бала бакчага орноштуруу деген маселеге мамлекет баш оорутуп, текши каралса. Көпчүлүк жаштар турмуштун кыйынчылыгына чыдабагандыктан ажырашуулар көбөйгөнү чоң көйгөй. Коңшу казак эли "бизде жакшы, баары жакшы болот" деп тилек кылып жүрүп үмүттөрү орундалып атат. Өзүм жок, жаман деген сөздөрдү айтканды жактырбайм. Президентибиз Курманбек Салиевич, жаш жана тың кадрларга басым жасап өздөрүн иш үстүндө көрсөтүүгө мүмкүндүк берип атпайбы. Биз деле жакшы десек, жакшы болот.
- "Кыргыздар куурадык" деп ыйлап атабыз деги сиз сыймыктанган жакшылыктар барбы?
- Кыргыз экениме сыймыктанам. Биз кылымдарды карыткан элбиз. Өзүбүздүн Ата Мекенибизди, жерибизди, гимнди, желегибизди, эркин мамлекеттүүлүгүбүздү Чыңгыз Айтматовдой эрдик кылып дүйнөгө ар бир кыргыз таанытса гана. Дүйнөдө жок, эч нерсеге теңдешсиз Манас эпосубуз бар. Кыргыздар түптүү, уңгулуу, көрөңгөлүү эл экенибизди уламыштар аркылуу эле айтылып калган. Мисалы, азыркы күндөгү журналист-гезитчи тагдырын Чыңгыз Айтматов "Гезитчи Дзюо" аңгемеси менен небак эле айтып койгондой. Географиялык жайгашкан жерибизди айтсак, таза суунун башаты болгон мөңгүлүү тоолорубуз менен төрт мезгилибизди өз убагында жайды жайдай, күздү күздөй, кышты кыштай, жазды жаздай көрөбүз. Кээ бир өлкөлөр жайды көрбөсө, кээ бир өлкөлөр кышты көрбөйт. Биз бейиштей жерде жашайбыз.Тарыхый эстелик болуп калган Сулайман тоону, "экинчи Меке" дешип коңшулаш өлкөлөрдөн кадырлап, атайы ат арытып сыйынганы келишет. Ыйык жайларыбызга зыярат кылуу үчүн кээ бир кыргыздын барарынан күмөнүм бар. Бурана, Манастын күмбөсү, Таш-Рабат, Сары-Челек, Көкжайык, Ысык-Көл, Соң-Көл, Чатыр-Көл, Арсланбап, Карашоро, Жети-Өгүз санай берсе айтып бүткүс, туристтерди чакырып көргөзчү байлыктарыбыз бар. "Колдо бар алтындын баркы жок" кылбай элге Ата мекенге болгон сүйүүнү, патриоттук сезимди ойготуш керек.
- Кыргызда атанын үч уулу бар, алар атадан артык уул, атага тең уул, атадан кем уул деп айтышат. Анын сыңары мен атанын уулумун, атамдын атын, өзүмдүн атымды булгоодон корком. Атамды кепке кемтик, сөзгө сөлтүк калтыргым келбейт.
- Учурда элибиздин көбү жакыр, жакырчылыктан чыгуунун жолу барбы?
- Биздин жакырчылыгыбыз жалкоолугубузда. Сууну эле алалы канча байлык. Дүйнөдө канча мамлекет таза сууга муктаж. Берекелүү жерибиз канча түшүм берет. Кыргыз жери керемет, талыкпай иштесек эле жакырчылыктан чыгабыз, кайдыгерлигибиз жалкоолугубузга кошумча болуп жатат.
- Алтынбек Турдубаевич, өзүңүзгө жетиштүү бизнесиңиз бар, саясатка эмнеге аралаштыңыз?
- Саясат-башка илимдердей эле илим. Ар дайым изденүүнү, көпкө жана терең ойлонууну талап кылат. Андыктан саясатка аралашып изденип, эл үчүн иштегени келдим.
- Саясатты "ыпылас" дешет, же...
- Саясатты негизинен эл анан саясатчылар жасайт. Саясатты сиз айткандай, "кир, ыплас" дешет. Тарых эбак тастыктаган "таза, акылдуу, туруктуу, намыстуу адам бол" деген эреже бар. Саясатпы, бизнеспи, башкысы адам адамдык сапатын жоготпош керек. Парламентке келгениме өкүнгөнүм жок. Парламент грек тилинен которгондо "сүйлөө" дегенди түшүндүрөт. Андыктан бул чоң мектеп. Кыргыз үчүн иштеп жаткан тажрыйбалуу замандаштарым менен бир мезгилде иштеп үйрөнүп, келечекке пайдалуу тажрыйба топтоп жатам десем болот.
- Алдыга койгон пландарыңыз...
"Үмүтсүз шайтан гана жашайт"- дейт эмеспи кыргызда. Келечектен үмүтүм чоң. Жакын арада келечекте ишке ашырчу көп ой тилек, максаттар бар. Аларды көпчүлүккө жарыялоонун кажети жоктур. "Миң уккандан бир көргөн" демекчи бардык нерсе иш жүзүнө ашкандан соң эл кабардар болсо сиңимдүү болот го деп ойлойм.