ky ru bg ru ky ru ru ru ky ky ky ky ky uk ky be tt hbs_cyr ky krc cv ky ky ky kk ky hbs_cyr ky en en en en be ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ce ky ru ky ru ky ky ky ky kk ky ky ky ky am uz kk ky ky am ky ru ky kk tt ky ru ru ru ru ru ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky en ky ky ky ky ky en mhr ky tt es en es fr es ru ky ky ky mhr ky ru es et nb tr ja lt es fr tr en ru hbs_cyr ru ky ky ky tt cv ru ru ky ky mk kk kk el ru kk ru ru hbs_cyr hbs_cyr hbs_cyr fr en fr fr en fr en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr de en
Дарегибиз: Кыргыз Республикасы Бишкек шаары Ж. Бөкөнбаев көч. 182
Интервью кандай болорун турмуш менен байланыштырып түшүндүрүү.
Сабакта интервью алууну көрсөтүү менен окуучулардын речин байытуу жана сүйлөө маданиятына үйрөтүү.
Окуучулардын сабакка болгон кызыгуусун арттыруу менен кесиптик багыт берүү, эмгекке тарбиялоо.
Телеберүү студиясынын көрүнүшү, эмгек куралдары, ураандар, шариктер, китеп, желекчелер.
Сабакта колдонулган ыкма: Синквейн, шарада психологиялык оюну, РАФТ.
Мугалим: Интервью – публицистикалык стилге кирүүчү ыкма. Ал журналист менен маалымат берүүчү адамдын ортосунда ишке ашат. Белгилүү бир маселени эл алдына алып чыгууда журналист тиешелүү адамдын ой-пикирин, турмуштук чындыкка болгон көз карашын чагылдыруу, тактап айтканда, интервью — пикирлешүүчү адамдын ою дегендикти билдирет. Силер телевизордон, радиодон, газеталардан белгилүү адамдар, коомдук абал, экономикалык маселелер жөнүндө көп эле пикирлерди кезиктирип жүрөсүңөр, интервью ушул сыяктуу журналист менен пикирлешүүчүнүн бир темага болгон жалпылаштырылган көз карашын билдирет.
Бул диктор Көчкөнбай кызы Саламат, журналисттер Төлөбаева Айпери, Турдубай кызы Гүлназ,Турарбек кызы Айгүлдөр алып барышат.
Эмесе бул ачылыш аземи тууралуу кесиптешим Айгүл тааныштырат.
Айгүл: Ушул китепти чыгарууда кандай кыйынчылыктар болду жана демөөрчүлөрдү кайдан таптыңыз?
Чолпон: Бул китепти чыгарууда көп эле кыйынчылык болду, ошентсе да демөөрчүлөрдү таап чыгарганга аракет жасадык. Акындар (окуучу) менен түздөн түз байланышып, алардын ырларын жыйнакка киргиздик. Жаш акындарга сынак жарыялаганбыз, сынакта жеңгендердин ырлары топтолду. Буюрса, быйыл башталышы болуп жатат, мындан ары да улантабыз деген оюбуз бар.
Айгүл: Ушул китепке ырларын берген акын кызыбыз Күлчоро кызы Элмирага сөз берсек.
— Китепке болгон көз карашыңыз?
Элмира: «Тилге таазим» китебинин чыгышы мен үчүн абдан кубанычтуу болду. Бул бизде биринчи жолу чыгып, болуп көрбөгөндөй иш болду десем жаңылышпайм.
Айгүл: Эркегүл сизге кайрылсам, сиз кайсы учурда ырларды жазып кагаз бетине түшүрө аласыз?
Эркегүл: Мен ырларымды жазып, кагаз бетине түшүрүүдө аябай толкунданам. Мен көбүнчө кечке жуук же таңга маал иштейм. Эми илхом ар кандай келет эмеспи.
Айрым учурда басып баратканда да ыр саптары келе калат. Ошол учурда жазууга туура келет.
Айгүл: Чолпон, кандай каалоо-тилегиңиз бар?
Чолпон: Эне тилимдин өсүп-өнүгүп туруусун, келечектүү болуп, кыргыз элине кызмат кыла берүүсүн тилейм.
Саламатта калыңыздар. Бирдиктен Айгүл Турарбек кызы.
Саламат: Борбор шаарыбызда, мамлекеттик тилдин 3 айлыгына карата майрам болуп жатат. Бул майрамга биздин кабарчыбыз Төлөбаев Айпери барган. Ошол майрамдык сюжетке көңүлүңөрдү бурабыз.
Айпери: Саламатсыздарбы майрамыңыздар менен!
Айпери: Сиздин кыргыз тилинин үч айлыгына кошкон салымыңыз?
Жаанбай кызы: Менин бир балам бакчага барат, бирөө мектептен окуйт. Кыргызча окуса деле шаарда жашагандыктан орусча сүйлөйт. Кыргыз тили мааракесинин үч айлыгы жарыяланып ырас болбодубу, үчүнчү күнү күн сайын сөз үйрөнүп жатабыз. Биз билбеген сонун сөздөр бар турбайбы.
Айпери: Чынара, үч айлык жүрүшкө карата сиздин пикириңиз? Кайсыл жерде иштейсиз?
Чынара: Биз көптөн бери шаарда жашайбыз. Каржы министрлигинде иштейм. Тил комиссиясынын бул жарлыгы туура жарыяланды деп ойлойм. Мен өз тилимди жакшы эле билем.
Айпери: Эржан, сиздин майрамдык маанайыңыз кандай?
Эржан: Жакшы өткөрүп жатам.
Айпери: Жази, сиздин майрамга каалооңуз!
Жази: Тилиме ийгилик каалайм!
Айпери: «карасак», «көмүркөй», «күлпөң», «күңкү» деген сөздөрдүн маанисин кандай түшүнөсүздөр? Чечмелеп бериңиздер. (окуучулар чечмелеп беришет)
Бишкектен Төлөбаева Айпери, Бирдик телеканалы үчүн.
Саламат: «Күз-күрөш, жаз-жарыш» дегендей эле азыр талааларыбызда иш кызуу жүрүп жаткан убагы. Республикабызда тил майрамы болуп жатканда айылыбыздагы дыйкандардын тилге болгон мамилеси кандай?
Бул тууралуу кабарчыбыздын Бирдик айылындагы Казык участкасынан алган сурамжылоосуна көңүлүңүздөрдү бурабыз.
Гүлназ: Саламатсыздарбы? Биз азыр Тогуз-Торо районундагы Бирдик айылынын Казык участкасында эмгектенип жаткан дыйкандардын жанындабыз.
Саламатсыздарбы, сиз өзүңүздү тааныштырып кетсеңиз?
Мака: Келдибек уулу Махмурат, ушул айылда жашайм.
Гүлназ: Канча гектар жериңиз бар?
Мака: 15 гектар жерибиз бар.
Гүлназ: Жериңиздерге эмне айдайсыздар?
Мака: Жүгөрү, пияз, семичке, фасоль, морковка.
Гүлназ: Аа, пияз, сабиз, төө буурчак десеңиз, жылдык кирешеңиздер үй-бүлөңүзгө жетеби?
Мака: Буюрса доход жакшы эле.
Гүлназ: Кирешеңиздер жакшы эле турбайбы. Жаныңыздагы балдар кимдер?
Мака: Менин бала-чакам, помощниктерим.
Гүлназ: Жардамчыларыңыз экен да? Айылда жашап өз эне тилин баалабагандар да жолугат. Ушуну менен дыйкан талаасынан алынган интервью акырына чыкты. Турдубай кызы Гүлназ, Узак уулу Самат. Бирдик көз карандысыз телеканалы үчүн.
Саламат: Урматтуу телекөрүүчүлөр, бүгүн биз тил майрамына карата президенттин алдындагы Улуттук тил комиссиясынын төрагасынын орун басары Жайнагүл Темиркан кызын чакырганбыз.
— Куш келипсиз! Тилдин үч айлыгына карата кандай иш чараларды жүргүзүп жатасыздар, ошол тууралуу жалпысынан маалымат берип кетсеңиз?
Жайнагүл: «Улут болсом, тилим менен улутмун» демекчи, ар бир улуттун өз тили болот, ошол өз тили менен сыймыктана алат. Бул жарыяланган үч айлыкта көптөгөн иш чаралар жүргүзүлүп жатат. Атап айтсак, китептерди чыгардык. Мындан тышкары «Өз тилим – өзгөчөм» деген темада жазуучулар арасында сынак уюштурулган. Мунун баш байгеси 100000 сом. Мен бул баш байгеге тилинен чаң чыккан чечендер, ички дүйнөсү бай көсөмдөр жетет деп…
Саламат: Былтыркы жылы «Тил кербени» жүрүшүн жасадыңыздар эле, быйыл да уланып жатабы?
Жайнагүл: Ооба, бул жүрүш жакшы жыйынтыгын берди. А быйыл болсо, «Кыргыз тилин даңктап ырдайм» аттуу сынак өткөрүлүп жатат.
Саламат: Урматтуу телекөрүүчүлөр, ушуну менен жаңылыктарыбыз соңуна чыкты. Сиздер менен мен Саламат Көчкөнбай кызы болду. Саламатта калыңыздар, күнүңүздөр куунак болсун!
Мугалим: Мына балдар, интервью кандай болуп ишке ашарын өзүңөр көрүп, өзүңөр аткардыңар. Азаматсыңар, чоң рахмат!
Силер, бул сабакта көптөгөн кесипти тандоого багыт алдыңар. Атап кетсем, дыйкан, диктор, журналист, оператор, мугалим. Ошону менен эне тилибизди барктоону үйрөндүңөр. Эми сабагыбыздын кийинки бөлүгүнө өтөлү. Тил боюнча синквейн түзүп жана шарада оюнун ойнойбуз.
Тил кылычтан өткүр дешет
Тилдин көркү сөз деген
Мугалим: Шарадалар – сөздөрдү муунга бөлүп, эки муундун ортосуна жайгашкан данакер муундун же сөздүн жардамы менен эки жаңы сөздү жарата турган психологиялык оюн.
Мисалы: Са(рай) он са(на) кыл
Оюн (чук) ул тар(ак) кыл
Ар(ба) кыл че(чен) ем
Ба(кыт) ай ал(ты) ным
Кашаанын ичиндеги муундарды окуучу өзү табыш керек.
Кыргыз тили комуз кылын сүйлөткөн,
Чебер колдуу ата-бабам үйрөткөн.
Кубанычты, кайгыны да бөлүшүп,
Күүнү угуп, сүйүү, кайгы бүт сезген.
Кана кыздар, черткиле комуздарды,
Комуз келген аралап кылымдарды.
Канчалык кыйынчылык болсо дагы,
Сактап келген кыргыздай кыйын барбы.
(Кыздардын аткаруусунда «Сайра комуз» чертилет)
Мугалим: Мен бул сабакты Ч.Айтматовдун төмөнкү сөзү менен аяктайм. «Элди түбөлүк эл кылып турган – анын тили. Ар бир тил өз элине улуу. Анын тазалыгын сактап, байлыгына байлык кошуубуз керек. Тил – бул ар бир элдин каны-жаны. Тил – улуттун кубанса кубанычы, кайгырса кайгысы жана акыл эси. Тилсиз улут болбойт».
Кана балдар, өз билимибизди өзүбүз баалайлы. (Окуучулар бири-биринин билимин баалашат).
Үйгө тапшырма: РАФТ стратегиясын колдонуп, интервью формасында «Мен тилимди сүйөм» аттуу текст жазып келүү.
Тогуз-Торо районундагы Бирдик орто мектебинин
кыргыз тили жана адабияты мугалими,
Сабактын иштелмелериинтервью, сабактын иштелмелери
Чынгыз Айтматовдун «Саманчынын жолу» повестин талдоо (9-класс, Кыргыз адабияты)
Кыргыз тилин үйрөнүү үчүн видео сабактар
Кыргыз тилин жеңил үйрөнүү боюнча видео сабактар (EASY KYRGYZ LANGUAGE)