ru cs ky ru ky ky ky ky ky ky ky mk ru uk ky ky ru ru ky ky ky ky ky ky mr ky ky ky ky ky ky ky ky ky mk tt ru ky ky ru ru ru ru ky ky ky ky ky ky ru ru ru ru ru ky en ru
"Асман пресс", 22.01.09 - 3-бет: •
"Тышкы карыз эки эсе көбөйөт"
- Улан мырза, Россия өкмөтү 2 млрд. доллар инвестиция бере турган болду, бул каражаттын пайдаланышы тууралуу эмнелерди айта аласыз?
- Айтылып жаткан каражаттын 1 млрд. 700 миллиону Кыргызстанга инвестиция катары берилип жатат. Ал эми калган 300 миллиону жеңилдетилген кредит катары берилет. Мамлекеттин тышкы карызы үчүн 300 миллион анчейин деле баш оору болбойт. Бул жерде ал каражат кандайча колдонулат, маселе ушунда. Экономисттин көз карашы менен айта турган болсом, ал каражат экономиканын өнүгүшүнө жумшалса абдан пайдалуу болот. Ал эми калктын керектөөсү үчүн жумшалып кете турган болсо, бул саясый жактан түшүнүктүү кадам, бирок, экономикалык жактан - анчейин туура кадам болбой калат. Ал эми 1 млрд. 700 млн. доллардын алардын Камбар-Ата ГЭСтерине жумшалышы тууралуу кыйыр маалыматтар айтылып жатат. Албетте Камбар-Атанын маанаси зор, бирок мынча көп кредитти бир обьектиге бөлүп берүүсү оңойго турбайт. Ошол эле учурда энергетикалык тармактын негизги фондуларынын техникалык абалын жана эскилигин да эске алуу керек. Анүстүнө менин угушумча ири өлчөмдөгү бул сумма коммерциялык негизде берилип жатыптыр, андыктан мен бул жагдайга анчалык деле ишеним арта албайм.
- Анда бул каражаттын Кыргызстанга болгон пайдасы канчалык?
- Мунун Кыргызстанга болгон пайдасы тууралуу сөз айтуу кыйынга турат. Айталбай жаткан себебим, каражаттын суммасынын чоңдугу же шарттарынын жеңил болбой калышында эмес. Бул маселеде анча акчанын кандайча сарпталышы түшүнүксүз болууда. Мисалы, элдин баардыгы япон корпорацияларынын продукциялары жана ишмердүүлүгүнө көз артышат. Бирок ошол эле маалда ал корпорациялардын карыздары алардын колундагы каражатынан алда канча жогору турат. Анткен менен бул жагдай алардын эффективдүү иштешине тоскоол болбойт. Эгер биз ошол япон корпорацияларына окшошо турган болсок абдан жакшы болот. Экинчиден, айрым мамлекеттер мамлекеттик карызынын көптүгүнөн эмес, жеке карыздын да көптүгүнөн өнүгө албай жатышат. Андыктан, шарттарына макул болуп бул жардамды алышыбыз керекпи же баш тартканыбыз туура болобу деп суроо койгон болбойт. Мен бул боюнча так кесе айталбайм, анткени бул каражаттын кандайча пайдаланып, инвестициялык кредит кантип кайтарылат деген суроого прессада ушу күнгө чейин так маалымат жок. Бул маселе менен өкмөт иштеп жатат, менимче алар эки өлкөнүн ортосундагы келишимдин деталдарына дейре талкуулап жатышса керек. Ошол эле учурда бул маселе мени кабатыр кылып жатат. Анткени, бул сумма мамлекеттик карыз болуп калат.
- Кыргызстандын башка жолу деле жок калды көрүнөт?
- Чындап келгенде Кыргызстан бир нече альтернативалык тандоонун алдында турат. Биринчиден, сунушталып жаткан каражаттардан баш тартып, азыркы абалда эле жашай бергенге макулбуз деш керек. Экинчиден, мамлекет бул акчаны алат, бирок анысынын пайдасын көрбөй калышы мүмкүн. Үчүнчүдөн, каражатты пайдаланып, анын убайын да көрүү. Андыктан ситуацияны бир жактуу деп айтпас элем. Формалдуу түрдө сумманын пайдасы жок, бирок биз анын кандайча колдонула тургандыгы жөнүндө маалыматыбыз жок, андыктан кимдир бирөөлөрдү сындагандан алысмын. Эгер өкмөт бизге бул акчалардын толук картинасын бере турган болсо, маселени талкуулаганга бизге да оңой болот эле.
"Мага башка кызмат сунушташты"
Буга чейин президенттин пресс-катчылыгы кызматын аркалап келген Нурлан Шакиев кызматынан кетерин айтып, отпускага кетиптир. Биз Нурлан Шакиев менен телефон аркылуу байланышып, азыноолак маек курдук:
- Алло, саламатсызбы? Нурлан мырза бекен?
- Кечиресиз, сизди кызматтан кетти деп угуп, аныгын билелик дедик эле?
- Азырынча мен бир айлык отпускада жүрөм. Администрацияда жаңы бөлүм - секретариат түзүлүп, басма сөз кызматы анын тутумуна кирди. Ал эми менин башка кызматка кетер-кетпесим туурасында президент менен сүйлөшүүлөр болуп, мага башка кызмат сунушташты. Азырынча айтпай турсам.
- Бизде сиздин кетишиңизге М.Эшимканов сыяктуу каршылаштарыңыз себепчи болуптур деген дагы маалыматтар бар. Аларга кандай жооп айта аласыз?
- Эми ар кандай нерселерди айта берүү жаңылык деле болбой калбадыбы. Алардын өз абийирлерине койдум.
- Сизди О. Малеванаянын алдында иштегим келбейт деп кызматтан бошоп кетти деп айтып жатышат го...
- Деги сиздерден бир нерсе жашыруу кыйын. Бирок, ал туурасында эми айтуунун кажети жок…
И.Кадырбеков А.Эркебаевге сөөмөй кезедиби?
Бир топ убакыттан бери кызматы боюнча тагылган айыптарга байланыштуу камакта жаткан архитектура жана курулуш боюнча мамлекеттик агенттиктин мурдагы директору Ишенбай Кадырбеков парламенттин мыйзам чыгаруу палатасынын экс-спикери Абдыганы Эркебаевге ачык катын жазып, тээ 2005-жылдагы март окуясынан соң КРнын премьер-министрлигине Курманбек Бакиевди дайындоонун мыйзамдуулугунан кеп козгоптур. Негизи бул боло турган нерсе болчу. Алгач жогорудагы мыйзамдуулук туурасында Абдыганы мырза алакандай билдирүүсүн айтты эле, эми архитектуранын экс-жетекчиси ага "тымтырстык оюнун эми ойноонун кажети жок" маанисинде жооп айтып турган чагы. Ал ошол учурдагы кырдаалга байланыштуу суроолорго "Конечно, я и сам мог дать ответ на поставленные вопросы. Но эту возможность отдаю президенту страны, как человеку, позволившему своему окружению сотворить нынешнюю ситуацию в отношении меня" деп президенттин да жооп берүүсү керектигин айтыптыр.
Коррупциянын дагы бир парадоксу
Кыргызстандын орто мектептеринде коррупция менен күрөшүү боюнча атайын сабактар өтүлө турган болду. Болгондо да прокуратура органдарынын кызматкерлери барып сабак өтүшөт. Бул тууралуу кечээ билим берүү министри Ишенгүл Болжурова менен "Миң жылдыктын чакырыктары" программасынын өкүлдөрү менен жолугуп, сүйлөшүүсүнөн кийин белгилүү болду.
Коррупцияны Кыргызстанда бүгүн ким жасап жатат? Мунун жообун бир аз ойлонгонду билген ар бир Кыргызстандык билет. Коррупциянын эпкиндери бүгүн мектепке, бала - бакчага да жетип калгандыгы чындык, бирок кандай болгон күнү да коррупциянын негизги булагы ал жерде эмес да. Анан коррупция менен болгон күрөштү толгондон ошол мектептен башташ керек деген бери дегенде эле лакапка айлана турган нерсе. Бул оору менен күрөшүүнү коомдук структуранын эң ылдыйкы тепкичтери болгон бала-бакча менен мектептен эмес, жогорку жактан баштаса алда канча эффективдүү болмок. Бүгүн Кыргызстанда баарын жасаса болот деген сөз ачуу чындыкка айланганы ушул, антпесе коррупция так ошол сабак өтө турган прокуратура органдарында (укук коргоо, сот системасында) гүлдөп жаткандыгын кантип жашырабыз? Ууру уурдап алып, ууруну кармагыла деп кыйкырган сыңары, жаш балдарга барып алып прокуратуранын тергөөчүлөрү кантип пара алгандарын, анык кылмышкерлер кантип жазаланбай жүргөндөрү, колунда акчасы жоктор кандайча ак жеринен күйүп кетип жаткандыктары тууралу сабак өтүшөт бекен? Пара алуунун жаңы методдорун ойлоп тапкан окуучуларды "отличник" деп мактап жаткан паракор прокурорду элестетип көрүңүз! Же прокуратура барып профилактика кыла тургудай мектеп окуучулары коррупция менен шугулданып, Кыргызстанды кууратып жатыптырбы?
"Миң жылдыктын чакырыктарынын" үчүнчү компоненти коррупцияга каршы күрөшүүдөн турат. Анын алкагында жарандардын укуктук сабатын жоюу каралган. Бирок, мектеп окуучулары, студенттер коррупцияга каршы ач кыйкырык менен кантип күрөшөт? Мектепти аяктаган соң абитуриенттин университетке коррупциянын жардамысыз өтүшү кыйын, жаңы эле дипломун колуна алган жаш кадр коррупцияга өз салымын кошуп пара бермейинче - кызматка, өзгөчө ошол эле прокуратура органдарына орношо албайт. Жаштарга коррупция тууралуу дал коррупционер өзү ооздун учу менен лекция окугандан көрө, Акүйдүн жетинчи кабатынан тарта тазаланып баштасак оңураак болмок. Ошондо жаштар гана эмес, жалпы улуттун духу көтөрүлүп, эртеңки күнгө ишенич менен карап калмак. Бүгүнкү күнү коррупция менен адаттагы укук коргоо органдарынан сырткары Садыр Жапаров башында турган коррупция менен күрөшүү боюнча улуттук агенттик иштемиш болуп жатат. Комиссар Садыр Жапаров республикадагы №1 болбосо да, алдыңкы үч коррупционерге чыныгы согуш жарялаганды кой, атын айткандан да корксо керек!?
Ооба, мамлекет пайда болгондо кошо жаралган бул көрүнүштү түп тамырынан бери жоюу дегеле мүмкүн эмес. Бийлик бар жерде зордук бар, зордук бар жерде кордук бар деген ушул. Бирок, мамлекеттик түзүлүшкө коркунуч туудура турган бул феноменди жок дегенде бир аз азайтып коюш - бир гана адамдын саясый эркине байланыштуу маселе. Айтып койчу жагдай, ал күрөштү айылдагы орто мектептен эмес, уят үчүн болсо да жок дегенде айыл өкмөтүнөн баштасак жарашчудай.
► Бул айылда негизинен кыргыз гезиттери
электрондук тиркеме түрүндө жарыяланат.
► Архивге, емейлге жана редакцияга шилтемелер
ошол гезиттин башбарагында берилген.
► Жеке макала жарыялоого буйрутмалар кабыл алынат.
► На сайте публикуются в основном кыргызскоязычные газеты в виде электронных подшивок данных газет.
► Ссылки на архивы, емейл и данные о редакции
указаны на главной странице конкретной газеты.
► Принимаются заказы на публикацию частных статей.
Алган материалга шилтеме бериңиз!
◄ © J.Janyzak, Kyrgyzstan ►
Ссылки на взятые статьи обязательны!