bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk tg ky ky ky ky ru hu ru ky ru ru ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru ky ru ky ky bg ky ru ky ky ru ky ru ky ru mn ru ky ru tyv ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Назар", 18.09.09 - 3-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"Таптаза шайлоо" өткөрүп, экинчи ("акыркы") ирет президенттикке отурган Бакиев 2009-жылдын күзүн реформа жасоо менен баштаарын жарыя кылды. Сентябрга туш келген Орозо айт өлкөдөгү саясий турмушту убактылуу солгундатканы менен, күтүлүп жаткан чоң өзгөрүштөр тирешкен тараптар эле эмес, элдин да бүйүрүн кызытып койду. Азырынча, бийлик "реформанын" кагаздарын жазып бүтө албай жатат. Оппозиция болсо алигиче башын жыйып, суюлган катарларын санап, санын тактай элек. Балыкчыдагы сотко барып келүү, кайдагы бир "биригүү" идеясы менен алек. БЭКке биригип тургандан кийин "биримдикти чыңдоо" же дагы бир башкача идеяны айтышса болмок дегендер андан көп.
"Оппозициянын таш талканын чыгарды" деген Бакиевдин "жеңиши" болсо элдин маанайын катуу чөгөрүп, кабыргасын кайыштырып турат. Элди куугунтуктоо, коркутуп-үркүтүү аркылуу бийликти бекемдейм деш курулай далбастоо экенин эске албастан улантылышы башталчу реформага да көлөкөсүн тийгизет өңдөнүп калды.
Өлкөдө өнүгүү болбосо убактылуу "пар" чыгарып туруу жыйынтык бербей, эртеби-кечпи "шишик" жарылаары турган иш эмеспи. Андыктан БШК "кытып" берген 76 пайыз деле калк ичиндеги абалды турукташтырып, президенттин бийлигин бекемдеп, санаасын тынчыта албасы белгилүү болуп, стабилдүүлүктү камсыздоо зарылчылыгынан улам, турмуш өзү реформа жасоого мажбурлоодо.
Бакиевдин административдик реформа жүргүзүү аркылуу өлкөдөгү абалды оң жолго салуу аракетин коомчулук ар кылка кабылдоодо. Айтылган реформа өлкөдөгү саясий күчтөрдүн көңүлүн өзүнө буруп, мамилесин тактап аракетке өтүүгө мажбурлап, таасирдүү кландар реформаны өз кызыкчылыктарына пайдаланууга умтулууда. Бул багытта секретариатта "үйүгүшкөн" жөөттөрдүн ташы өйдө кулап, ити чөп жечүдөй болуп турат. Аларды Максим Бакиев "канатына калкалап" турганын эске алсак, чындыгында эле буларга теңдешчү күч жок сыяктуудай сезилет.
Алдыдагы реформанын айтылган максаттары: адилеттүү, акыйкат заман орнотууга кадам алуу, ийкемдүү бийлик машинесин куруу аркылуу коррупцияны тизгиндеп, элдин турмушун оңдоо деген мааниде айтылууда. Ошол эле учурда реформа урааны астында президенттик институттун алкагында түзүлүп жаткан "бизнес структуралары", улуттук долбоорлор менен инвестициялык агымдарга, экономиканын стратегиялык бөлүгүнө, өлкөнүн кен байлыктарына өкмөттү аралаштырбай ээлик кылууну көздөгөн тар чөйрөнүн кызыкчылыктары үчүн түзүлгөн сыяктуу көрүнөт.
Жөөттөрдүн толук жетегиндеги ар кошкон улуттун курамынан турган секретариат менен Максим Бакиевдин "классташы" Елисеевдин купулуна толчу мындай, "эч ким контролдой алгыс", эң жогорку деңгээлдеги "бизнес структурасынын" түзүлүшү эмнеден кабар берет?
Балким, атасынын акыркы мөөнөтүн толук эффективдүү пайдаланууну көздөгөн ханзаада менен секретариаты колго алган күчтөрдүн меркантилдүү аракети болуп жүрбөсүн? Ааламдаштыруу алкагында күч ала баштаган трансулуттук компаниялар менен бирге Кыргызстандагы капитализация маселесин колго алып, кыргыз элинин энчиси болгон суу энергетика тармактарын, кен байлыктарын эл аралык келишимдер аркылуу (кыргыз эли кайра ала алгыс кылып) ит бекер трансулуттук компанияларга берип, жең ичинен алар менен өнөктөш болуп, "Балтика боюнда салып жаткан сепилине" баса бербейт деп ким кепил боло алат. Ушинтип чылымдай түтөгөн суроолор аргасыздан суурулуп чыга берет.
Ал эми ушулардын натыйжасында алдыда эмнелер күтөт деген суроого калк арасында момундай каңырыш ойлор калкып келет: учурда бийликке кандайдыр бир деңгээлде таасирин тийгизе алуучу күчтөр катары Бакиевдердин бала-бакырасы, бир туугандары менен алакасы барларды гана айтууга болот. Булардын ортосундагы өз ара тирешүү негизинен бир туугандары менен балдарынын ортосунда болуп келет. Президент бир туугандарына колдон келишинче колдоо көрсөтүп, "ар кимисине ар тармакты көзөмөлдөөгө мүмкүнчүлүк түзүп бергени менен", биринчи байбиче орус-ханайым менен анын кыргызды анчейин теңине албаган балдарына болгон мамилеси айрыкча болуп, негизги байлыктарды ошол "коломтого" топтолушу чатактын негизги себеби сыяктуу көрүнөт. Ал эми калган жакындары же балдары дейбизби, балакатка жете элек майда болгондуктан, "сварга" катышпай курсактары тойгонуна курсант болот дешет.
А мындайда буга каршылык көрсөтүүчү жалгыз реалдуу күч, өлкө башчысынын бир туугандары, мисалы, иниси Жаныш Бакиев экени эчактан эле эл- журтка маалым. Мамлекеттик күзөт башчысы кызматын ээлеген президенттин иниси укук коргоо органдарынын башын мыкчып турганын далайлар билет. Демек, жогоркудай абалда ал президенттин бир туугандарынан, аларга жакын саясий топтордон, трайбализм менен регионализм дартына чалдыккандардын, улутчулдардын колдоосуна ээ болушу да толук мүмкүн. Ушул өңүттөн алып караганда "бир туугандар" эчак эле президент өзү да сестенбей кое албай тургандай өтө эле кооптуу күчкө айланып калган десек жаңылышпастырбыз.
Учурда Президенттин бала-бакыра, жек-жааттары анын акыркы мөөнөтүн колдон келишинче "пайдаланып" калууну көздөп, реформа аттуу терини жамынган "Кыргызстан деген дармансыз жаныбарды" тытмалап кетпейби деген ой дагы ортодо тикчиет.
Чочуп кетесиң, дүйнөлүк экономиканын канын соруп аткан трансулуттук корпорациялар ханзаадага кошуп Кыргызстанды да "аап" деп салчудай болуп.
Андайы чын болсо, анда Максим шериктештери менен түзүп жаткан пландарына атасынын бир туугандарын албетте жолотпойт го (бөлүшкүсү келбейт). Бирок "акалар" дагы ажо агасынан тартынып, "ханзаадага теңелбейли, кокуй" деп, тагдырга моюн сунуп калчулардан эмес. Керек болсо акесин таанытып коеруна ишенишет. "Тарпты" бучкактаганга эле жарап калганын түгөл ханзааданын шериктештерине тарттырып жиберүү перспективасы, албетте, бир туугандарга жага бербей, "акалардын" нааразычылыгын катуу күчөтүшү мүмкүн.
Кылым карыткан кыргыз элинин кенчин толук тартып алып, өмүр бою трансулуттук капиталдын карызкөйү кылып жакырчылык-кулчулукка салчу мындай жорук чындыгында эле ишке ашса, арты кандай болоор экен? (Акаевден калган эки миллиардан ашык карызыбыз аз келгенсип).
Айрыкча, президенттин акыркы мөөнөтү аяктап, мураскер дайындап артын ойлоор маалда, капитализация аяктап, кыргыздын кур жалак калганы белгилүү болсо, ага чейин Аксай, Арпа, Көк-Ойрок, Алай, дагы нечендеген жерлеринен айрылса, нааразычылык күч алып эл көтөрүлүп селдей каптаса, күчкө салып токтотуу мүмкүн болбой калаары турган иш эмеспи.Тфу-тфу дейличи.
Ошондо Бакиевдердин кимиси эмне кылганын, кимиси күнөөлүү экенин ким ылгайт? Бакиев дегендердин бүт жоопко тартылышы да толук мүмкүн. Жер жайнаган бир туугандарын ханзаада көчүрө кетип батыра албас, беркилердин деле көчө качуу тууралуу ойлору жок, Эл ичинде эл менен эле болгулары келгендей. Тигине Жалал-Абадга эле салып жатышат ак сарайларын. "Акалар" чынында эле эмне үчүн "куруган элдин каргышын" "эрке бала" менен кошо тартышыбыз керек деп эртелеп суроо салса, жагдай, албетте, өзгөрөөрү айтпаса да түшүнүктүү. Чатак анда артка кайткыс фазага өтүп, тирешүү тутанып кетпейт деп да эч ким кепил боло албас.
Ушул өңүттөн алып караганда "үй бүлөнүн" мураскерин дайындоо маселесинде да карама-каршылыктар пайда болушу мүмкүн. Азиаттык салтка ылайык такты (бийликти) атадан балага өтөөрү белгилүү. Андыктан Курманбек Салиевич ызы-чууга кабыла элек УККдагы уулу Маратты мураскерликке ылайык көрүшү мүмкүн. Серепчилердин айтымында, бир туугандарынын ичинен ылайыктуусу катары Германия жергесиндеги элчи иниси Марат Бакиевдин аты айтылууда. Бул вариантты Жаныш мырза колдоого ала турган болсо, ишке ашышы өтө реалдуу деңгээлге чыгаары да бышык. Болбой баратса, Бакиевдердин жер жайнаган аталаш бир туугандарынын арасынан Б тамгасынан башка фамилияга ээ, ылайыктуу мураскерлер ондоп саналат.
Андыктан, мүлк талашуу менен мураскер тандоого эле алагды боло бербей, алды менен өлкөдөгү абалды оңолоор жагына салып, элдин турмушунда алгылыктуу өнүгүүнүн башатын көрсөтпөсө, азыркы бийлик мыкчыгеринин бийлигинин келечеги күңүрттөнүп калаарында шек жок. Андай зарылчылыкты ажо түшүнгөн күндө дагы айлана-чөйрөсү түшүнбөй, өз билгендерин кыла берсе, абал оң жагына оой тургандыгын эч ким кепил боло да албайт. Мындай жагдай карама-каршылыктарды курчутуп, клан ичиндеги чатакты ырбатуусу гана мүмкүн.
Келишпестик жолуна түшкөн жагдайда, секретариат менен куулук-шумпайлык эрөөлдөн алдырып коерун сезген "бир туугандар" тобу аргасыздан адекваттуу эмес кадамдарга барууга мажбур болуп, өлкөдө "эки дөө кармашса, ортодо бейажал чымын өлөт" дегендей кырдаал түзүлүп, стабилдүүлүк бузулушу да толук мүмкүн деген пикирди айткандар дагы жок эмес, түгөттүкү. Булардын эзелтеден берки эрегишүүсүнө май куям дегендер (мурунку администрация жетекчиси маркум М. Садыркулов) "кара чымын" сыяктуу түшүнүксүз жагдайда өзүнөн өзү өрттөнүп өлгөнүн ким билбейт..
Андыктан Бакиевдин баш оорусу эски оппозиция менен жаңы түзүлөт деп жаткан жаңы оппозициядан эмес, үй бүлөлүк карама-каршылыктан улам пайда болгон ички кландык "оппозициядан" "жооп" алып калышы мүмкүн.
Ал эми шайлоодон кийин "алдырган баштанып" шайы ооп турган оппозиция бул процесске азырынча анча таасирин тийгизе албай, "майга жетпеген мышык…" сымал сындоо, күтүү абалында калат сыяктуу…
Алардын сааты качан гана жетээр жерине жетип, алдыраарын алдырып айласы куруган эл бийликке каршы жапырт көтөрүлгөн кезде келет. Андай кез келеби, аны эл гана чечет.
Жер каймактап жараткан бардык адамзат уулуна жерлерди бөлүп бере баштайт. Орусу, немиси, өзбеги, тажиги, казагы… кезектешип өз энчилерин алып кетишет. Момун кыргызым болсо адатынча кенебестикке салып жүрө берет. "Жер берип жатыптыр" дегенди угуп жараткандын алдына барат.
Кыргызга жараткан айтып жатат дейт, - Алда кыргызым ай, бардык жерди таратып берип салбадымбы. Момун кыргыз башын шылкыйтып туруп калат. Ошондо жараткан тигини аярлуу карап: - Өзүм деп сактап койгон бир керемет жер бар эле, ошону сага берейин,- деп, азыркы Ала-Тоо койнун сууруп чыккан экен. Сүйүнүп чуркап бараткан кыргызга: - Момун кыргыз, алдагы жер бейиштин төрү. Аны сен көздүн карегиндей сакта,- дептир.
кыргыз тилиндеги гезит "Назар"
email • архив • редакция
БҮГҮНКҮ КЫРГЫЗСТАНДЫ КИМДЕР БАШКАРУУДА? ӨЛКӨНҮН АНЫК ЭЭЛЕРИ
Намыс эмес, акча керек
Темир САРИЕВ, "Акшумкар" партиясынын төрагасы:
"Кыргызстанда бүгүнкүдөй күчтүү оппозиция эч качан болгон эмес"
Сүйүн ажы Кулуев, Муфтийдин 1-орун басары:
"Айт намазы борбордук эски аянтта саат сегизде окулат"
САЛТТУУ МУЗЫКА "САРТТУУ" МУЗЫКАГА ОРУН БЕРЕБИ?
ТӨКӨЛДӨШТҮ "ТОКОЛ" ДЕГЕН ШАПИРО
"Апа"дегенге арданган орус же күйгөндөн айтылган ой
БӨКӨНБАЕВ - "БАКАНБАЙ", ТОКТОГУЛУҢ - "ТАКТАГУЛБУ", КЫРГЫЗЫМ
САЯКБАЙ КАРАЛАЕВДИН УУЛ- КЫЗДАРЫ
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?