ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru tt ky ru ru ru ce ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky bg ru ru ky ru ky ru ru ky ru ky ru ky ru ru ru mn ru ky ru ky tt ky ky ru kk ru ky ru av ru da ru ky ru bxr ru ky ru ky ru ky ky ru
"Агым", 12.11.10 - 19-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Айыл маданиятын өнүктүрүүнү Ак-Талаадан үйрөнгүлө
Ушул жылы кадимки Байымбет Абдырахманов (Тоголок Молдо) атанын бул дүйнөгө келгенине 150 жыл толот. Албетте өзүнүн ар тараптуу таланты менен кыргыз адабият тарыхына эбегейсиз эмгек сиңирген инсандын бул даталуу мааракеси республикалык деңгээлде белгилениш керек эле. Бирок өлкө жетекчилиги тарабынан быйыл мамлекетибиздеги саясый кырдаалга жана экономикалык кыйынчылыктарга байланыштуу той-топурларды өткөрүү токтотулган. Ошондуктан бул жолу кыргыздын улуу демократ акыны Тоголок Молдонун 150 жылдык мааракеси тарыхый инсандын кичи мекени Ак-Талаа районунда "Айыл маданиятын өнүктүрүүнүн абалы" аттуу республикалык семинар менен эриш-аркак өткөрүлдү.
Семинар Ак-Талаа районундагы акындын атын алган айылындагы анын күмбөзүнө зыярат кылуу, Тоголок Молдо атындагы айылдык клубу, китепканасы жана музейи менен таанышуудан башталды. Чү деген эле жерден айта кетерибиз, жогорудагы маданий жайлар бул иш-чарага катышкандарга маданият деген тескерисинче айылдан, болгондо да так ушул Ак-Талаа районунан башталгандай таасир калтырышы мүмкүн. Себеби республикадан алыс жайгашкан айтылуу Шырдакбектин хан ордолуу журтунда, жомокко айланган периште Ак Мөөрдүн, кадимки Тайлак баатырдын жергесинде жогорудагыдай маданий очоктордун от болуп күйүп турганы ар бир эле өнөр баркын билген адамды толкундантпай койбойт. Муса, Тоголок Молдо, жазуучу Шүкүрбек Бейшеналиев, мына бүгүнкү күндө бизге замандаш болуп калган залкар күүчү Нурак Абдрахманов, обончу Жалил Садыков, Калмурат Рыскулов, акындар Өмүрбек Дөлөев, Гүлжамила Шакирова баштаган таланттарынын сүрөттөрүн бапестеп музейине илип отурган журттан дагы да адабият, маданият өкүлдөрү, мамлекет ишмерлери чыга берери айкын.
Биз көргөн музейлерде тарыхый мааниси бар буюм-тайымдар жана ошол айылдын же райондун өсүп-өнүгүшүнө салым кошкон инсандардын тарых-таржымалы да бар. Учурда Кыргызстандын ар аймагындагы жергиликтүү бийлик маданият менен адабиятка жогорудагыдай көңүл бурса, анда ар бирибиз өз кичи мекенибизге конокторду уялбай ээрчитип барар элек. Кыргызстандын башка аймактарынын чет-четин көрүп жүрөм. Мисалы, өзүмдөн баштасам, бери жагын эле айтканда, кадимки кара күүчү Ниязалы, кара сөз дулдулу Төлөгөн Касымбеков төрөлгөн менин киндик каным тамган Ак-Жол айылында (Аксы району) жогорудагы аттуу-баштуу кишилердин эстелигин мындай кой, үй-музейи жок. Мектебибизде да музей деген түшүнүк архаизмге айланып калыптыр. Айылыбыздын тарыхына из салган инсандарды мындай кой, учурда тарыхый иштерди жасап жаткан агаларыбызды тааныбайбыз. Биздикиндей айыл республиканын ар бир бурчунан кезигерине бөркүмдөй ишенем.
Бул датаны унутууга мүмкүн эмес
Мындан 20 жыл мурда Ак-Талаа жергесинде Тоголок Молдо атабыздын 130 жылдыгы республикалык деңгээлде өзгөчө шаң менен белгиленип, анын аркасы менен бул аймакта көптөгөн маданий жайлар бүткөрүлгөн экен. Мисалы, алыстан заңкайып көрүнгөн акындын күмбөзү ушул жылы тургузулуптур. Ал кезде өткөн чоң салтанаттын сценарийин белгилүү акын Кожогелди Култегин жазган экен. Бул жолу Кожогелди мырза мааракеге Маданият жана маалымат министринин орунбасары катары барып катышты. Өз сөзүндө ал төмөнкүлөргө токтолду:
- Кыргыздын улуу жазма акыны Тоголок Молдонун 130 жылдыгы 1991-жылы өтө мыкты белгиленген. Чет өлкөдөн кишилер келген. 130 боз үй тигилип, Ак-Талаа районунун аймагы элге толуп чыккан. Улуттук ат чабыш оюндары өткөрүлгөн. Ал эми бул жолу акындын 150 жылдыгы мамлекетибизде бир аз оош-кыйыш болуп турганына байланыштуу 130 жылдыгындагыдай чоң маараке болбосо да бул датаны унутуп коюш мүмкүн эмес. Андыктан Маданият жана маалымат министрлиги өз алдынча тиешелүү каражат таап, Тоголок Молдонун 150 жылдыгы белгиленип калсын дедик. Ысык-Көлдөн, Чүйдөн, Нарындан, Бишкектен делегация чогулду. Эң негизгиси, бул мааракенин арты менен Тоголок Молдонун улуу акын, улуу агартуучу экенин элге дагы бир жолу даңазалап калуу. Бул эми башталышы. Биздин иш план боюнча аталган иш-чара эки этап менен өтүш керек. Экинчи этабында - 19-ноябрда Бишкек шаарында республикалык деңгээлде Тоголок Молдо атабыздын өмүр чыгармачылыгына байланышкан илимий-практикалык конференция өткөрүлөт. Буга кошуна өлкөлөрдөн да окумуштуулар келип катышуусу күтүлүүдө. Жергиликтүү бийлик мааракенин үчүнчү этабы да болот деп атышат. Тактап айтканда, 20-ноябрда Тоголок Молдо айылында атабыздын тою улуттук ат оюндардын мелдеши менен жыйынтыкталат.
Байымбет Абдырахманов 1860-жылы 17-июнда Ак-Талаа аймагынын Куртка жергесинде, тарыхый мааниси бар кокондуктардын "Куртка-Коргон" чебине канатташ жерде жайгашкан Чоң-Арык айылында төрөлгөн экен. Учурда ал туулган айыл ирилештирилип Тоголок Молдо айылы деп аталып калган. Биз аталган айыл өкмөттүн башчысы Эмилбек Капаровго төмөнкү суроолорду узаттык.
- Тоголок Молдонун 150 жылдыгына байланышкан иш-чараларды уюштурууга жергиликтүү бийлик кандай жардам берди?
- Ушул жылдын январь айында айылдык кеңештин жыйыны өтүп, ошондо Тоголок Молдонун 150 жылдыгын өткөрүү боюнча чечим кабыл алынган. Аны биз райондук кеңештин курултайына сунуш кылганбыз. Айылдык кеңештин чечимин райондук кеңеш колдоп, облустук администрациягы жана өкмөткө кат жөнөтүлгөн. Анын негизинде февраль айында өкмөттүн токтому чыгып, 50 миң сом бөлүнгөн экен. Кийинки убакта биз дагы кайрылып 100 миң сом коштурганбыз.
- Маараке үч этап менен өтөт экен. Бул каражат эч нерсеге жук болбойт го…
- 150 миң сомду биз маданий иш-чараларды өткөрүүгө гана бөлгөнбүз. Ал эми калган маселелерди биз демөөрчүлөрдүн эсебинен чечебиз. Буга биздин өз айылыбыздан, районубуздан, облусубуздан чыккан ишкерлер салым кошууда.
- Тоголок Молдонун жашап өткөн үйү толүк бүткөрүлө элек экен.
- Тоголок Молдонун 130 жылдыгы өткөндөн кийин анын небере-чөбөрөлөрү атабыздын жашап өткөн үйүн кайра түптөөгө аракет кылып, эки кабат медресе кылабыз деп үйдүн курулушу бүтүп келатып каражат жоктугунан токтоп калды. Мен бул боюнча жогору жакка бир нече жолу кат жөнөттүм. Бирок азырынча жооп боло элек. Анткен менен бул иш токтобойт. Келечекте Тоголок Молдо атабыздын медресеси, үй-музейи татынакай бир тарыхый жайга айланат.
Тоголок Молдо деген жыйырма сомдук эмес
Семинар-мааракеге катышуучуларды Тоголок Молдо айылдык клубунда коюлган Ш.Бейшеналиевдин анын өмүр чыгармачылыгына арналып жазылган "Болот калем" романынан даярдалган эпизоддор да кайдыгер калтырган жок. Ак-Талаа райондук музейин көрүү, Кайыңды-Булак айылдык клубунун иштери менен таанышуу, улуттук каада-салт боюнча театрлашкан көргөзмө бирин бири улап, бул мааракенин маани-маңызын ачып отурду.
Тоголок Молдонун чыгармалары совет доорунда 36 ирет басылып, 1млн. 300 миң нускада жарык көргөн экен. Бирок элге анын чыгармаларынын 20 пайызы гана жеткен дешет изилдөөчүлөр. Андан бери анын бир да жыйнагы китеп болуп басылбаптыр. Жоголгондон калган чыгармалары учурда илимдер академиясынын кол жазмалар фондунда сакталуу. Булардын эң көлөмдүүсү "Манас", "Семетей" эпостору. Албетте, ал кол жазмалардын адабий баалуулугун эске албаганда да демократ акындын ар бир жазган сабы адабияттын тарыхы үчүн эле китеп болуп басылыш керек болчу. Көлөмдүүлөрүн айтпаганда да, эмне үчүн анын балдар үчүн жазган чыгармалары бүгүн балдар адабияты алсырап турган чакта кайра редакцияланып бастырылбайт? Балдар үчүн жазган жомоктору эле канча. "Иттин доолдай тиктирем дегени" тамсилиндеги каармандай жалкоолор бүгүн деле толуп жүрбөйбү. Учурда жаш муундун арасында Тоголок Молдо десе эле жыйырма сомдукту түшүнүп калгандар бар.
Албетте, Тоголок Молдонун китебин чыгаруу бир эле ак-талаалыктар үчүн керек эмес. Бул мамлекеттик деңгээлдеги маселе. Бирок учурда аталган райондун акими Сейтек Кулубаевдин айтуусу боюнча ушул жылы ак-талаалык колунда бар урпактар уюшуп, азыр акын атасынын китебин чыгаруу астында турат.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Иттей оңой "ит" оору
Ак үй сыртында митинг, ичинде интрига
Кылым соту кандай өтөт?
Жарга такаган жанар май
Жогорку Кенеш катится к региональному шовинизму?
"Убактылуу өкмөттөгүлөр сот жообуна тартылса…"
Ак-Талаа районунун акими Сейтек КУЛУБАЕВ:
"Көмүрдүн тоннасы 2500 сомдон ашпайт"
"Маданияты артта калгандын экономикасы өнүкпөйт"
Эне-бала элдин черин жазат
"Ыр деген бул - өмүр, өлүм,
Ырдап берип келинге айткан
КАРАМОЛДОНУ УНУТКАНДЫК КУДАЙДЫ УНУТКАНДЫК