hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ko ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ru ky ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn tt ky ru hu ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru ru ky ru ky ru ky ky ky ru ru ky ky bg ru ky ky ru ru ky ru ky ru be ru ky ru ky ky ru ru uk ru kk ru
"Фабула", 14.06.11 - 10-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
PS: Белгилүү жазуучу К. Сактановдун Алымбек датка менен Курманжан датканын өмүр жолун чагылдырып жазган "Өмүр отун кечкендер" романынан үзүндү берип коюну туура таптык. Маалымат катары айта кетсек, автор бул чыгарманы маалыматтарды жыйнагандан тышкары эки жыл тынымсыз эмгектенип жазган экен. Учурда бул чыгарма быйылкы Курманжан датка жылына карата "Бийиктик " басмаканасында 10000 миң нуска менен жарык көрүү алдында турат. Буйруса, бул чыгарма жакынкы аралыкта колуңуздарга тийип калмакчы. Азырынча бул чыгармадан үзүндү окуп туруңуздар…
- Амансызбы, датка эне?!- деди жигит.
- Аманчылык, кагылайындар, келгиле! - деди Курманжан датка.
- Датка эне, сиз менен акылдашалы деп келдик. Калыс оюңузду угалы деп келдик!..
- Алайдын 500 жигити өз каалоосу менен келди. Ошко барып, а жердеги түрмөгө кол салып, Камчыбек менен Акпалванды куткарып, Алай багытына качырып кетели деген ак тилек менен келдик, датка эне? Биз өлүмгө баш байлаганбыз, датка эне… аларды куткаруу учурунда мейли набыт бололу, бирок жок дегенде эки-үч киши тирүү калат го… экөөнү экөө куткарып кетсе болду. Ушуну айтып, алдыңыздан өтүп коёлу деп келдик, датка эне!
- (Ыраазы боло түшөт) Ыракмат, кагылайындарым, ыракмат!.. Мындай ишти намыскөй, эр жүрөк азаматтар гана кыла алат. Мен силерге ыраазымын, жарандарым, чексиз ыраазымын!
- Ак жол каалап, бизге ак батаңызды бериңиз, датка эне!..
- Силерден бата айлансын, жарандарым, бирок ишибиздин оң чечилерине ишенесиңерби? Мейли түрмөнү алдык дейли, аларды качырып кеттик дейли, бул чоң эрдик да, бирок андан ары эмне болот? Эмне болсун… күнөөсүз эл кырылат. Анжиян, Оштон мурун, бүткүл Алай эли кырылат. Эки адамдын навыт болгону туурабы, же Алайдын кырылганы туурабы? Ушуга жооп бергилечи, жарандарым!
- Датка эне, мындай учурда андай болот, мындай болот деп отурбай, чечкиндүүлүк керек го!.
- Туура, жарандарым. Чечкиндүүлүк керек, бирок чечкиндүүлүк кандай учурда керек? Ишке аша турган учурда керек! Биздин ой-максатыбыз ишке ашабы, жок ашпайт! Биз орустарга көз карандыбыз, анын аскери да, куралы да көп. Буларга сабак болсун деп, короодогу итибизден бери кырып салат. Мени далыга таптаганы менен, мени генерал атаганы менен …. Атаганат-ай, силер ойлогонду мен ойлобопмунбу? Ойлодум! Бирок ойлогонум менен не пайда?
- Анда эмне кылалы, датка эне?
- Эмне кылмак элеңер, жарандарым… Тагдырыбыз ушул… Бийлик талашуудан улам эле кыргыздар кыргыздын келечегин ойлобой атышпайбы! Биз өтөбүз-кетебиз жарандарым, бирок бир ууч эл калат да, жарандарым. Ошолордун тагдырын ойлогон бир кыргыз барбы, жок!
- Анда эмне кылалы, датка эне?
- Эмне кылмак элеңер… Үй-үйүңөргө тынч-аман тарагыла! Ушинтип келгениңерге мен миң ирет ыраазымын! Ата-бабаңар илгеритен намыскөй, эр жүрөк келишкен! Алардын ошол улуу мурасы али өчө элек экен, өчпөсүн, ылайым! Ыраазымын силерге, сөөгүм агарып, жеңилдей түштүм!..
Түрмө. Күндүн нуру төгүлгөн темир керегелүү кичинекей терезе. Ушул терезе аркылуу Камчыбек те алысты кумсара тиктеп турду. Чымчыктардын чырыйттап атышы, кимдир бирөөлөр кийизин күпүлдөтө күбүп атышы, же иттердин аңылдап үрүп аткан үнү аны ичинен кусалантып, балалыгы өткөн Алайдын кең талаасы, көбүгүн көккө чачкан суулары, чокусун көк челген тоолору көз алдынан өтүп, өзүнчө көмөкөйүнөн үшкүрүнүп алды…
1885-жыл, 2-март. Ак-Буура дарыясы мурдагыдай эле дүңгүрөп, албууттана агып атты. Анын боюндагы эски тегирмендин жанындагы саал бийик жерде секиче даярдалып, үстүнө эки кишилик дар орнотулуп коюлган. Дардын төгөрөгүндө эл толо. Баары тең демин ичине ала сустайып, кээлери көз жашын орустарга көрсөтпөй ыйлап алган. Дардын сол ыптасындагы алысыраак жерде Фергана облусунун губернатору Повало-Швыковский жана Түркестандын генерал-губернатору А.Вревский аялдары менен келип, алар үчүн атайын жай даярдалган. Аялдары театрга келгенсип, жасанып-түзөнүп, ак мээлей кийип алышкан.
Тигине, Камчыбек менен Акпалван көрүндү. Мылтыктарын ийинине алган он чакты желдет аларды коштоп келет. Камчыбек үстүнө төөнүн жүнүнөн жасалган кемсел, башына кымбат баалуу ак допу кийген. Сулуу өңү саал сустайып, жардаган көп элге бирде оңго, бирде солго бурулуп, аларга салам айтып таазим кылып, боюн салмактуу түзөп, солк этпей келе жатты. Жардаган элдер экөөнө муңая алик алып, кээлери бышактап ыйлап алган. Алар дардын жанына келгенде экөөнүн колуна жана бутуна салынган кишен чечилди. Ошондо Камчыбек желдетке жай бурулуп:
- Эки ирекет намаз окуп алайын, уруксат кыл каирдин болбосоң - деди.
Желдет Повало-Швыковскийден уруксат сурагандай ишарат кылды эле губернатор мейли дегендей баш ийкеп койду. Узун бойлуу кара каш, кыл мурут Камчыбек ошондо белиндеги бото курун дардын бир четине жая салып:
- Алау акбар!.. Алау акбар!.. деп, эки ийнине бурулуп, намаз окуп бүткөн соң ордунан туруп илмекти бир карап алып, анан дардын жибин эки колу менен кериле кармап, башын илмекке салбай туруп, көп ичинен апасын издегенсип токтой калды. Дал ушул учурда "Датка келатат" деген сөз жардаган элди эски тегирмен жакка жалт бурду. Бир топ адамдар коштогон датка кара жоргосун алкынта орустар тарапка буруп, аларга кол салчудай чамынып, аларды көзү менен атып тиктеп, анан уулуна бурулду.
- Кагылайын Камчым, бир өлүм баарыбыздын башыбызда бар, жарыгым! Атаң Алымбек, агаң Абдылдабек да так ушинтип өлүмгө түз кеткен!... Сен да алардын өлүмүн кайталап атасың! Сал башыңды, кагылайын!.. Сени душманың кечирбесе да, менин ак сүтүм кечирет! Эненин ак сүтүнөн артык эмне бар, бу дүйнөдө! Сал башыңды, кагылайын!..
Эненин үнү ага күч-кубат бердиби, башын дарга салары менен, чыгырык дароо жогору кетип, бирок дардын жиби үзүлүп кетти да, Камчыбек өлүмгө кетпей ордунда туруп калды.
Ошондо датка сүйүнүп кетип, ат башын губернаторго бурду.
- Карагыла! Уулум күнөөлүү эмес!.. аны кудайым куткарды! Дардын шарты бир!. Кайрадан асылбайт! Баламды бошоткула!
Губернатордон оң жооп болбоду. Желдет оңдолгон дар жибин кайрадан саларда:
- Тийбе мага! Мен өзүм!..
Ушинтти да илмекти башына өзү салып, бут алдындагы күрсүнү тээ төмөн карай тээп ийди.
Курманжан датка Повало-Швыковскийге бурулуп:
- Канкорлор! Мыкаачылар!.. деди да аны коштогон адамдарына кайрылып:
- Алгыла балдарды дардан! Алар менен үйдө өзүбүзчө коштошобуз!..
Повало-Швыковский (жанында отурган Вревскийге) - Бул кичинекей элдин эрдигине таң калууга болот. Энеси жанында туруп, баласын өлүмгө кыйган мындай окуя дүйнөнү төрт ирет кыдырган Шекспирде да жок!
"Иш жүзүнө келгенде эле мышмыйып, очоктогу күлдү көсөгөн бечарабыз..."
- Көчкөн байке айтсаңыз, Курманжан датка тууралуу жазып калдыңыз?
- Эмне үчүн Датка жөнүндө жазып калдым. Анткени анын акылына, эрдигине, нервинин бышыктыгына таң бердим, таазим этем! Ар бир эле эне эли үчүн баласын өлүмгө кыя албайт, колунан келбейт. Мындай улуу эрдикти кийин улуу Сталин гана кайталады.
- Быйыл "Курманжан датка жылы" деген туура чакырык айтылды. Буга сиздин оюңуз?
- Эң туура айтылды. Аялдын эрдигин аял заты туура баалап жатат. Ага ырахмат! Алымбек жана Курманжан жөнүндө көп жылдык эки чыгарма жазып "Бийиктик" басмасына бердим, бирок эмгиче Ош жана Алай тараптан жооп жок. Жооп жок дегеним, мага автор катары тыйын бербей эле коюшсун, басмага тезирээк берип коюшпайбы! Трибунага чыгып сүйлөгөндө баарыбыз эле "Манастын тукумубуз, укмуштай патриотпуз", иш жүзүнө келгенде эле мышмыйып, очоктогу күлдү көсөгөн бечарабыз.
- Туура! Биз буга кошулабыз! Эми бүгүнкү Кыргызстан турмушу жөнүндө, аны башкарып аткан депутаттар жөнүндө кыскача пикириңизди уксак…
- Эң жакшы ойдомун. Айрыкча, Атамбаев жөнүндө. Ал элим дегенде ичип аткан ашын жерге койсо керек. Эгер депутаттардын баары Алмаз Атамбаевдей же Өмүрбек Бабановдой болсо кедейликтен тез эле чыгып кетебиз. Ал эми бир ишенип койгула, тили бузуктун дили да бузук болот. Ушундайлар Алмаз же Келдибековго окшогондорго билгизбей тоскоол болот.Чет элден келгендер жыл айланбай кыргызча ырдап атат. Ал эми ичтен чыккан тили бузуктар картайганга чейин дили бузук болуп, жаман көзү кыргыздын келечегине эмес, бийликте. Мындайлар парламентке эч жакшылык кылбайт, анткени кыргыз эмес!
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
Жерде эле калсын убада
Сасыкбаева, сак болчу деги
Кайран Каттани кайтып келмей болду
Ташиев үчүнчү революция жасагысы келип жатабы?
Реймандын шкафындагы дагы бир сөлөкөт
"Президентти Ошко көчүрүп коюудан маселе чечилип калбайт"
"Театр, кино, китеп, салттык
музыка эбак эле четте калган"
"Эч кандай деле сыйлык ыйгарган адам болгон жок..."
КЫРГЫЗ ЭЛИ МЕНЕН ТҮРК (ТҮРҮК)