uk ky el cs kk ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ru ru
"Аалам", 20.06.08 - 5-бет: Маектєр...•
Шамшыбек Медетбеков - комсомолдун 1-секретары, жансакчы, КГБ полковниги, банкир, депутат, губернатор… Анан?
Бүгүнкү "Маек-төрдөгү" каарманыбыз "Аалам" гезитинин кожоюну Шамшыбек Медетбеков болмокчу. Буга дейре "Агым", "МСН" гезиттеринде Шамшыбек Осмонкуловичтин адресине карата "Ал ким? Ким болгон?" өңдүү жана да кай кызматта, кандай деңгээлде иш алпаргандыгы туурасында кызыкдар болгон суроолуу макалалар жарыяланган эле. Ошол себептен биз Шамшыбек Осмонкуловичти маекке тартып, журналист кесиптештерибизди сыйлоо менен, алар койгон соболдорго өз оозунан жооп алып бердик.
- Шамшыбек Осмонкулович, жакындан бери ММКларда сиз туурасында жазылган оң-терс мазмундуу макалалар жарык көрүүдө. Дегеле коомдук сын, ММКлар маалыматы дегендерди кандай кабылдайсыз?
- Биз ураан кылып жаткан демократиялык коомдо ар ким өз пикирин эркин айта алат эмеспи. Ошол сыңары эле ММКлар да өз пикирлерин эркин чагылдырып келишет. Бирок толук кандуу эмес. Аларды ооздуктаган, ар кандай кысымга алган көрүнүштөр бийлик тараптан кээде одоно да жасалып кетип жатат. Ошого карабай бул тармак өлкө эгемендик алгандан бери өнүгүүнүн, жаңылануунун үстүндө. Коомдук, саясый, маданий ишмерлерди ачык сындап, айрым учурда туура да, туура эмес да макалалар жарыяланууда. Мен да өзүмө карата айтылган пикирлерди ошолордун шарданындагы бир агым деп кабыл алам.
- Сизди премьер-министрлердин жансакчысы болгон деп жазып чыгышты. Дегеле кай кызматтарды аркаладыңыз?
- Мен көп мектептерден өттүм. Алгач айылчарба институтун бүтүп, инженер-механик деген кесипке ээ болуп, ал кесибим боюнча 2 жыл иштедим. Комсомолдун Борбордук Комитетинде, андан соң Кочкор райондук комсомолунун биринчи секретары болуп иштеп жүргөнүмдө СССРдин КГБсынын жогорку мектебине алышты. Киев шаарынан аталган мектепти бүтүп келген соң, Борбордук аппаратта иштедим. Ошо кезде Союз ыдырап, биз өзүбүзчө эркин өлкө болдук. Президенттин алдында коопсуздук кызматы түзүлүп, мени ошол жерге кызматка чакырышты. Ал жерде иштеп турганымда премьер-министрге жардамчы кылып жиберишти.
- Демек, премьерге жансакчы эмес, жардамчы болгон экенсиз да.
- Мен премьер-министрге жардамчы болгонго чейин премьер-министрдин коопсуздугун камсыздоо кызматында иштегем. 1993-жылы. Ал кезде премьер-министр Турсунбек Чыңгышев эле. Ошол кишиге жардамчылыкка жөнөтүлгөм.
- Сиз Чыңгышев менен иштешип турганда "Хэн-Фэн" аттуу Кыргыз-Гонконг биргелешкен банк ачып, кийин ага жеке өзүңүз ээлик кылып алыпсыз го?
- Бул банк 1992-жылы эле ачылган. Кыргыз өкмөтү менен гонконгдук чоң компания ортосунда келишим түзүлүп, банктан тышкары соода комплекси, авиакомпаниялар да ачылмак. А банк 1992-жылы эле ишке киришкен. 1994-жылы гонконгдуктардын "Глория" авиакомпаниясы ачылган. Банктын 100% капиталы гонконгдуктардыкы болуп, кыргыздардын эч бир тиешеси болгон эмес. Бул жерде Чыңгышев экөөбүздүн эч тиешебиз жок.
- Анда аталган банкты кандайча жетектеп жүрөсүз?
- 1993-жылы Чыңгышев премьер-министрликтен кеткен соң, ал орунга Апас Жумагулов келди. Мен ал киши менен да бир жыл жардамчы болуп иштештим. Ошол учурда Гонконгдон банктын учредителдери келип, Апас Жумагуловдон мени ошол банкка жетекчи болуп берсин деп суранышып, банк системасы боюнча жарым жыл Гонконгго стажировкага алып барышкан. Ошол жактан келгенден соң ал банктын жетекчисинин орун басары, андан соң жетекчиси болуп иштедим.
- Башта "Хэн-Фэн" болуп ачылган банк кандайча бүгүнкү күндө "Кыргыз Кредит" банкына айланып калды?
- 1996-жылы биздин банкта чет элдик компаниялар тейленчү. Ал гана эмес, "Кумтөр" да биздин кардарыбыз эле. Ошол кезде өлкөдөгү банк, финансы, каражат маселелерин өз билгениндей калчап турган Нанаев, Султанов "жабабыз" деп эле жаап салышкан. Себеби, биздин кардарларды алар өздөрүнүн банкына ушул жол менен гана тартып алышмак. Биз менен катар Нанаевдин соккусунда көптөгөн чоң-чоң банктар жабылууга туура келди. Ошол күндөн ушул күнгө чейин миңдеген вкладчиктер жабылган банктардан акчаларын алалбай ар кимдин эшигин сүзүп жүрүшөт. Биз бөлөк банктардан айырмаланып, эларалык "Хэн-Фэн" банкын реорганизация кылып, мен өзүм уюштуруп, 1996-жылдан 1999-жылга чейин гонконгдук банк менен Улуттук банктын ортосунда жумушчу топ түзүп, гонконгдук банктын базасында "Кыргыз Кредит" банкын түзгөнбүз.
- "Кыргыз Кредит" банкына канчалык тиешеңиз бар?
- Мен ал банктын акционери болом. Кыргызстандагы банктар ушул "Кыргыз-Кредит" банкынан реорганизация туурасында үлгү алышса болот. Себеби, бул жерде биз да, биздин кардарлар да эч жапа чеккен жок.
- Сиз 2000-жылы Жогорку Кеңешке депутат болуп шайландыңыз эле. Депутаттык ишмердигиңизди айрым саясатчылар баалашып, ММКлар "балык депутат", "бийликчил", "маселеде чечкинсиз" өңдүү сөздөр менен баалап келишкен. Өзүңүз ал кездеги өз ишмердигиңизге кандай баа бересиз?
- Ар бир депутатка шайлоочулары, коомчулук баа бергенге акысы бар. Бул деле ошондой пикирлердин айрымдары. Бул бааны кабыл алам деп да, кабыл албайм деп да айта албайм. Мен колумдан келишинче Эл өкүлдөрү жыйынында бир топ мыйзамдарга өзгөртүүлөрдү киргиздим. Бюджет комитетинде төраганын орун басары болуп беш жыл иштедим. Биз иштей баштаганда бюджет 8 млрд сомдун тегерегинде болчу. Ошону 5 жыл ичинде 14 млрдга чейин көтөрдүк.
Эгер бирден санасам, эмне иш бүтүргөнүмдү гезит бетине жазууга мүмкүн эмес. Мен кандай депутат болгондугум туурасында коллегаларымдын, шайлоочуларымдын өз пикири бар. Бир сөз менен айтканда, мен депутат кезимде бийликтин камчысынын астында бийлеген жокмун. Азыркы президентибиз ошол кезде премьер-министр болуп жүргөндө эки палатадагы менин коллегаларым Бакиевге, Акаевге кат жазышып, "Медетбековду өкмөттүк жетекчилик кызматка алгыла" деп кайрылуу жазышкан. Курманбек Бакиев Нарын областынын губернаторлугуна өзү биринчилерден мени А.Акаевге сунуштаган. 45 депутаттын ичинен жалгыз мен губернатор болдум.
Эгер мен "балык" депутат болсом, "маселе чечалбас" депутат болсом, ошончо депутат мага ишеним артып кайрылуу жасашмак эмес.
- Сиздин баштапкы билимиңиз айылчарба боюнча болгону менен, кийинки иш жолуңузда таптакыр башка тармакта жүргөнсүз. Айылчарба, элет элинин абалы туурасында түшүнүк, иш жолуңуз болбой туруп эле кандайча губернатор болуп калдыңыз?
- Менин кесибим айылчарба боюнча экени ырас. Ал тармакта окуумду бүткөн соң эки жыл иштегем. Беш жыл элден депутаттыкка шайланып келип, элдин мүдөөсүндө жүрүп, элет абалына кайнагам. Беш жыл бюджет комитетинин төрагасынын орун басары болдум. Банк тармагында көп жыл иштедим. Юридикалык билимим бар. КГБ системасында иштегем. Менимче, ушул тажрыйба губернатор болууга аздык кылбайт. Губернатордун иши жаңы төрөлгөн баладан тарта кадырман карыларга дейре байланыштуу. Губернатор айылчарба эле эмес, экономика, бюджет, күч органдары өңдүү бардык тармакты түшүнө билүүсү керек.
- Сиз губернаторлукка барганыңызга төрт айдын жүзү боло электе март төңкөрүшү болуп кетпедиби. Ошол төңкөрүш маалында бир сапар Кочкор элине келгениңизде, эл сизди акимиатка камап койсо, терезеден секирип качып кеткен деген кеп айтылып жүрөт. Ушу чынбы?
- Андай эл камап, терезеден качкан фактылар болгон эмес. "МСН" гезити ушундай маалыматты жазып, кайра эле кийинки санында төгүндөө жарыяланган. Бул ошондон эле тарап кеткен сөз.
Чын, ал убакта тополоң болуп, шайлоонун жыйынтыгына эл нааразылык акцияларды уюштуруп баштаган кез эле. Мен элден качпай эле элге барып жолугуп, тынчтык сүйлөшүүлөрүн жүргүзүп жаткам. Өзүм кочкорлук болсом, өз туугандарымдан каякка качат элем.
- Төңкөрүштөн соң айрым жетекчилер өз ордуларында эле кала беришти. Сиз деле дайындалганыңызга аз убакыт болгон. Неге иштеп кала бербедиңиз? Же атайын орунду бошотуу ишарасы жүрдүбү?
- 24-марттан соң ал жерде калып иштөөнү моралдык жактан өзүм туура көрбөдүм. 25-мартта Бакиевди премьер-министр кылып, Эл өкүлдөр жыйынында бекитип, эртеси Бакиевге жолугуп, жумуштан бошотуу туурасында арызымды берсем, ал киши арызымды кабыл албай, "эч кандай кетпейсиң, барып иштешиң керек" деп кайра жөнөттү. Кайра барып иштөөгө туура келди. Андан соң Кочкорго Жапаров барып ок атышуу болуп, бир киши жаракат алган соң, кайра да кызматтан кетүү суранычы менен Бакиевге кирдим. Анда да арызымды кабыл албады. Үчүнчү жолку сунушумда башка кызмат берүүнү айтышты. Бири күч органы министрлигине орун басарлыкка, экинчиси соода министрлигине орун басарлыкка, үчүнчүсү Улуттук банкка сунуш болду. Мен карап көрдүм да, Улуттук банкты тандап алдым.
- Бир кездери Агрардык партия дегенди жетектечү элеңиз. Аныңыз не болгон?
- Ал азыр деле иштеп жатат. Кыргызстан эгемендик алганда түзүлгөн эң алгачкы партиялардын бири ошол Агрардык партия. Болгону мен шайлоого карата ал партиянын мүчөлүгүнөн чыгып, башка партияга өткөм. Кезегинде "Акжолдон" да, башкалардан да сунуш болду. Бирок, мен "Родина" партиясын тандадым. Азыр ошол партиядамын. Агрардык партия менен да мамилем жакшы. Башка партияларга салыштырмалуу ал партия көптөгөн иштерди жасаган. Азыр 500 трактор алып келип, мамлекеттин атынан деп дүңкүлдөп, аны да кредитке берип жатпайбы. Мен жетектеген банктын кожоюндары менен бирге өзүм эле 1995-жылы андай трактордон 100дү алып келип, фермерлерге кредити жок эле бекер тараткам. Бул тракторлорду дыйкан-фермерлерге таратып, эгер ылайык келсе кийинчерээк Фрунзе атындагы заводдун базасында ушул тракторлорду чогултуп-курап чыгаруу максатыбыз бар эле. Кытайдын трактор чыгарган заводунун жетекчилери келип, өкмөт менен макулдашууга кол коюлган. Тилекке каршы, айрым чиновниктердин бут тосуусунан максат ишке ашпай калды. Бул мактаныч эмес. Болгону кылган ишти айтып коюу.
- Сиз түндүктүксүз. Анан кайдан жүрүп басымдуу бөлүгүн өзбектер түзгөн, түштүктүктөр лидерлик кылган "Ватан-Родина" партиясында жүрөсүз?
- Негизги бул партиянын өз аты "Родина". Өзбектер бул сөздү "Ватан" деп коюшат экен. Бирок, бул аталышты Түштүктө жөн гана өзбекче кылып которуп айтып алышкан. Бул партия өзбектердики эмес. Ар улуттун өкүлдөрү бириккен интернационал партия. Түштүктө деле мүчөлөрү жалаң өзбектер эмес. Кыргыздар да көп. Башка улуттар да бар. Бир эле түштүктө эмес, бул партиянын мүчөлөрү Нарын, Талас, Көл, Чүй, Бишкекте да бар. Менин бул партияга кирүү себебим - мен өзүм интернационалистмин. Ошон үчүн кирдим. "Өзбектердин партиясына кирип кетти" деп жазып чыккандар да болду. Бүгүнкү күндө бул партияга киргениме эч өкүнбөйм. Тескерисинче, ишеним бар.