ky en en ru ky ky ky uk mk ru tt tt ky ky bg ky ru ru ky ru ky ru ru ky ru ru ru ba ru ru ru ky ru ba ru ky ba ru ru uk ru kk ru kk ba ru ru ru ky ky ky ru ky ru ky ru ky kk ru ru kk ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky uk uk uk ru ru ru ky ky ky mt ky ky ky ru ru ru ru ru uk ky ky ky ky ky uk ky ru ru uk ky ky ru ru ky ru ru ky fr mhr bg ru ce ba av ky ru ru ru ba ru ru xal bg bg ru ru ru tt ru ru krc ky uk ru bpy kk ky ky ba ru ky ru ky xal ky mn mn ba ky ru ru ru ba ru ru ky ky ky ky mk tt ky ru ru ky krc ba ky bg mk ky ru ky mk ky bg ky ru uk bg mn ky ru mn ky ru lez ru uk bg ru ba ky ru ru ru ru ru ky ru tt ru tt ky ru ba ky kk ru ky ru ru ru krc ru ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ba ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky bg ky ky ky ky ru ky kk ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky uk ky ky ru ky ky ky ky ky ru kk ky ky av ky ky ky tt ky ky ru ky ru ky ky ky tt ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mhr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky bg ky ru ky bg ky ky ru ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ru ru ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky uk bg ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky bxr ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky be ky ky be ru uk ru myv ky ky tt ky be mn ky ru ky ru tt ky ky tt ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky uk ky tt tt ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky ru ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky krc ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky sah ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky tr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky en en en en ko en en
Жумагожоева Жаркынай: Бир кудайга сыйынабыз | Moving forward with Tradition
Жоо-пая жылуу суусу же Кызыл-Таштын жылуу суусу
Мазар-Таш же Карынбайды жуткан жер
Мазар басуу жана зыярат кылуу тажрыйбаларынан
Ыйык жерге тамак алып баруу
Эмне үчүн кыргыздар ыйык жерлерге барышат
Луиза, 30 жашта, Кара-Көл шары, Жалал-Абад аймагы
Сааткан эне, 72 жашта, Аксы району, Ак-Суу айылы, Жалал-Абад аймагы
Абдыраимов Жекшенаалы,Олжобайды керген таш ыйык жери
Абдыраимов Кашымбек, Кең-Колдогу Чыпынын мазары
Алымбекова Гүлжамал,Тамчы булак ыйык жери
Асыранкулов Саманкул, Ак-Тайлак ыйык жери
Байызбеков Ооган, Кайнар-Булак ыйык жери
Жакыпов Кадырбек, Манжылы-Ата ыйык жери
Жаманбаева Дариха, Ак тайлак жана Кыдыр ата ыйык жерлери
Ибраимова Алтын, Зулпукор ыйык жери
Кудакеев Жеңиш, Нылды-Ата ыйык жери
Курманбаев Кылычбек, Чынар терек ыйык жери
Сапарбаев Баймырза, Маймак ата ыйык жери
Токтогулова Гүлнахар, Тамчы булак ыйык жери
Турумтаев Батыралы, Калпа Ата ыйык жери
Чоңмурунова Чачыкей, Чынар терек ыйык жери
Эшалиев Сагынбек, Боо терек ыйык жери
Жигит пирим, Кыз пирим, ыйык жерлер
Кеңешбек Айтикеев “Көлдөгү мазарлардан улам чыккан сөз”
Ыйык жерлердин келип чыгыш тарыхы
Абдуллаева Тамара “ Манжылы-Атанын сырын көп көрдүм”
Акмат кызы Саманчы “Манжылы менин турмушума көп эле жардам берди”
Жакыпов Кадырбек “Мени кудай Дархандан Манжылыга бекер алып келбептир…”
Журтунов Үсөн “Манжылы-Ата мазарынын сыры”
Чолпонбек Абыкеев “Кыргыз үчүн Көл-эненин өзү мазар”
Айтпаев Аман: Бел-Кара-Суу, Тулпар-Таштын кыргыз дүйнөсүндөгү орду
Асаналиев Үсөнбек, Акелердин улуусу Карга аке
Бережной Сергей: Ичимдеги букту чыгарып төгүлүп чачылууга жалгыз гана көл бар болчу…
Карасаева Айша:Чоң-Сары-Ойдогу жашообуз бизге ден-соолук тартуулады
Пархута Юлия “Ысык-Көлдү жердин үчүнчү көзү деп атап жүрүшөт”
Сейдахматова Чынара “Мүйүздүүлүк- Ысык-Көлдүн ыйык касиети”
Субанов Көбөгөн “Мүйүздүү атамдын сыры”
Кубатбеков Алмаз: Мал-жандын аманчылыгын сурашат
Күлипа: “Мазар ар адамга ар кандай таасир калтырат”
Түйүмкан: Мазардан кийин ишибиз жакшы жүрүшө баштайт
Сейткулов Сергил: Мазар касиетин бирөөдөн уксам ишенет белем?
Төрөгелдиева Дариха: “Менин кесибиме жолдошум абдан каршы”
Таласбекова Базаркүл. Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы
Абдуллаева Нускайым: Ушул көргөн күнүм, ичкен суум, баскан-турганым– мен үчүн бейиш
Абдыраманов Кошбай: Заман кандай жылса, ошого карата өзгөрүү болот
Абдышева Жайкал: Ыйык жерлерге барганым үчүн касиетим күчөдү окшойт
Ажыбай уулу Эргешбай: Ордумдан тургузбай, колум эле тынымсыз жаза берет
Анаркөл:МЕН БАШЫНДА ЖАНСЫЗ ООРУ МЕНЕН ООРУДУМ
Атамкул дубана: Дубаначылыктан кутулуунун эки гана жолу болот
Базарбаева Айгүл: Балдарыма коркунуч туулганда, айлам жок, акка моюн сундум
Базаркан: Ошол кыргызчылык бизге да өттү
Гуля: Кыргызчылыгы эмес, аркасы бар деп айтышыбыз керек
Гүлжамал:АЙТЫЛГАН АЯНДЫН БААРЫ ЧЫН ЧЫГАТ
Гүлмайрам: КЫРГЫЗЧЫЛЫККА ТОЛУК БАШ ИЙДИМ
Давлетова Чынар:КЫРГЫЗЧЫЛЫК УКУМДАН ТУКУМГА ӨТӨ ТУРГАН НЕРСЕ
Дүйшөн молдо: «Алла таала дагы касиетти кимге беришти издейт экен»
Дүшөнбиева Кумар: Аян Ааламдан берилет
Жумагожоева Жаркынай: Бир кудайга сыйынабыз
Исмаилов Иллахун: Туура эмес айтсам, кыйналам
Исрайыл уулу Жолдош: Ата кесиби сыныкчылыкты улантып жүрөм
Калчаева Айна: Меники – дубаначылык
Кожобекова Бурул: Кыргызчылыгы бар адамдар эч качан медицинадан жакшы боло албайт
Мадиярбекова Байызбүбү:ЧОҢ АТАМДАРДА ДА, ТАЯТАМДАРДА ДА МЫНДАЙ КАСИЕТ КҮЧТҮҮ БОЛГОН ЭКЕН
Мамакеев Шерден: Кыргызчылык биздин ата-бабабызда болгон экен
Мамеков Жумадил: Дубана атам мекен коргогон
МЕН БАШЫНДА ЖАНСЫЗ ООРУ МЕНЕН ООРУДУМ
С.: Кыргызчылык деген эч уктасам түшүмө кирчү эмес
Сажида: Көзү өткөн кайын атам жүк берип ийиптир
Сооронбаева Сонунбүбү: Айтуучулук, дубаначылык – ушул үйдүкү, устачылык – төркүнүмдүкү
Супатаева Гүлай: Бул жолго түшкөнүмө даана 5 жыл болду
Токтогул молдо: Жүрөгүм токтоп, аз эле жерден өлүмдөн калгам
Төрөгелдиева Дариха: Негизи кыргызчылыкты экиге бөлүшөт экен
Үмөтбаева Токтош: Кыз болуп кыз дооронун сүргөн жокмун, келин болуп, келиндик доорун билген жокмун
Шаршенбиева Жумабүбү: Мен деле өзүмдөн өзүм коркуп, анан киши карай баштадым го
АЯН АРКЫЛУУ КЕЛЕЧЕКТИ АЙТУУ КАСИЕТИ
Берсин: Түш аянда сүйлөшүү
Ибралиева Марита: Арбактар байланышка таза адамдарга чыгышат
Кудакеев Жеңиш: Арбактар үчүн сүйүнүү да, капалануу да жок.
Уулжамал апа: Арбактар менен нур келишет
Үмөтбаева Токтош: Арбактар менен аралашканда өзүмдү сезбей калам
17-май 2005-ж “Манас-Ордо” комплексиндеги тегерек столдогу талкуулардын үзүндүүлөрү
17-май 2005-ж. “Манас-Ордо” комплексиндеги тегерек столдон талкуулардын үзүндүлөрү
Кыргызчылык жана мусулманчылыкты айкалыштыра билүү керек
Ыйык жер маселелери боюнча тегерек стол, “Манас-Ордо” комплекси, Талас аймагы, 17-май 2005-жылы
Адам тагдырын айткан Аракпай
Аскараалы Абдылдаев, Жалал-Абад аймагы
Жоробек уулу Эстебес: Эгемберди датка
Ибраимова Нурия, 1968-ж. Бакай-Ата району. Өзгөрүш айылы.
Мамбеталиев Байыш, “Чат-Базар айылында Көчөр деген аксакал болгон экен…”
Мамбеталиев Байыш, Менин чоң атамдын иниси Рахматаалы кыл табып болгон.
Ниязбеков Ооган, Илгери ар бир айылда көзү ачык адамдар болгон
Сапар: Касиет бардык адамдарда бар
Асыранкулова Бурул, Ак-Тайлак мазарынын шайыгы
Атымбү, 54 жашта, 4 балалуу, Аманбаево айылы
Д.-апа, 52 жашта, Боо-Терек мазарында алынган маалымат
Үмөтбаева Токтош, 75 жашта, Талас району, Кара-Суу айылы
Акжолтоев М.: Эженин касиетине ишендим
Амандык кызы Майрам: Менин шакирттерим
Дейнеко Татьяна: Устатым жөнүндө
Кыдырмаев Абакир: Озуйпа эже устат болуп, көзүмдү ачты
Моңолдоров Кубанычбек: Көрсө,Мазар менен ойноп болбойт экен
Мухтарова Гүлнара: Шакирт даяр болсо – устат табылат
Турдалиева Гүлмира: Кубанычбек ким?
Шарип кызы Озуйпа: Бул нерсе түпкү ата-бабаларымда болгон
Анарбекова Бүайша шам жагуу жөнүндө
Кудушева Анаркүл шам жагуу жөнүндө
Ыбралиева Марита шам жагуу жөнүндө
Эмне үчүн шам жагылат?
Балдарды эмдөө, дем салуу ырымдары
Ымыркай-наристе балдар үчүн ырымдар
Андарак айылындагы тажик-кыргыз элдеринин азыркы убакытка чейин пайдаланып келе жаткан элдик дарылоо ырым-жырымдары жана билими
Үй-бүлө, эркек-аял менен байланыштуу ырым-жырымдар
Арафатта кандай ырым-жырымдар аткарылат
Алмабеков Кубан: Жер-сууңду канчалык сыйласаң – убайын ошончолук көрөсүң
Асанов Тилек: Манасчылыктын өзүнүн дүйнөсү, сыры, ааламы болот экен
Бакчиев Талантаалы: Мазардын манасчылык өнөрүндөгү орду
Исмаилов Улан: Кайыптын колдоосу же арбак дааруу
Касмамбетов Сапарбек: Шапак манасчыдан бата алгам
Мамбеталиев Уркаш: Жөлөгөн өрдө күч кандай, жөрөлгө жакшы, түш кандай
Мамбетов Касымбек: Мамбет атам Манжылы-Ата мазарынын ээси болгон
Сейитбеков Тилеген: Издегенимдин өзү – көзгө көрүнбөгөн, колго кармалбаган сырдуу дүйнө
Абдыбалиева Бактыгүл, Ысык-Көл аймагындагы “Бугу мазар” бакыт ордосунун жетекчиси
Айтикеев Кеңеш, “Бата” адам таануу ааламканасынын иликтөөчүсү
Түгөл, Түгөл-Ата ыйык жеринин шайыгы, Жумгал району, Таш-дөбө айылы
Акматов Казат, жазуучу, драматург
Алмабеков Кубанычбек: Мен Гиппократтын антын берген кишимин
Аскараалы Абдылдаев, Байдөөлөттүн керемети. Молдаалы калпанын айтмачылыгы
Жумалиев Мурат: Дарыгерчиликтин келиши
Казыбаев Алыбек Закенович 1954-жылы туулган, Ак-Суу айылы, Ак-Суу району, Ысык-Көл
Керим кызы Майра: Рак болсоң «брак» болбо
Молдоташев Ишенбай: Ишеними жок жашоону караңгылык деп эсептейм
Жердин куту жана өнөр
Бактыгүл Сейитбекова, акын, жазуучу
Иманалиев Элмирбек, комузчу, төкмө акын, обончу
Керим кызы Майра, төкмө акын
Сманбеков Темирлан, кыргыз эл артисти
Уралиев Намазбек, комузчу, күүчү
Кыргызстандагы башка улуттагы өкүлдөрүнүн үндөрү
Бул да бир улуулук
Сапанов Зулпукор: Адам касиети
Улуттук майрамда колдонулган ырым-жырымдар
Юсупова Зебера “Чоң атам Юсуф Хазреттин күмбөзү”
Ажыбай уулу Эргешбай: Ааламдан кабар
Берикбай кызы Гүлнур: Суунун тереңдиги
Эргешбай Ажыбай уулу: Адам пендесине берген акыл насааты
Абылаева Токтожан, 70 жашта. Бакай-Ата району.Өзгөрүш айылы
Алгожоева Нурча, 1947-жылы туулган. Талас району, Кырк-Казык айылы
Баткакбаева Азим. 1937-жылкы. Талас району. Кырк-Казык айылы
Бегалиева Сайраш, 1925-жылкы. Талас району, Жон-Арык айылы
Бектемирова Жеңиш, 1940-жылкы. Талас району, Кырк-Казык айылы
Кененбекова Бүбү, 92 жашта. Талас району, Арал айылы
Мырзакматова Нуржамал, 1950-жылы туулган. Талас району, Жон-Арык айылы
Осмонова Барпыгүл, 65 жашта. Кара-Буура району, Шекер айылы
Абдуллаева Нускайым, Бейиштин тамагы деп аталган жийде бизде да өсөт
Абдуллаева Нускайым: Кээ бир адамдар биотокту айдан, күндөн алышат
Абдышева Жайкал,“Канча адамды айыктырсаң, ошончолук соопко каласың”
Алымов Шаршен, Оорулууларды ийне менен дарылоо
Анарбаева Айша, Догдурдун дарысын ичкенден коркосуң
Анарбаева Айша,“Жаратылыш чөптөрүн, өсүмдүктөрүн колдонуу элге арзан дагы, пайдалуу дагы”
Анарбаева Сайран: Дарылык касиети бар өсүмдүк көп
Андашева Гүлмира: Тиричилик деп тытынган калк болот экенбиз
Аттокуров Бакыт: Эмне менен дарылоону келинчегим жакшы билет
Бакиров Муратбек: Биздин жердин карагайынын сагызы да дары
Жалал-Абад аймактын тургундары өсүмдүктөр жөнүндө
Жунусалиев Руслан: Илгерки билерман адамдар азыр аз калды
Кадырбеков Козубай: Дарыга акча жок болсо, чөп-чар колдоносуң да
Кожобекова Бурул, Ванна аркылуу дарылоо
Күлүйпа, Үй-бүлөм сыркоолоп калса чөп дарылар менен эле дарылап коём
Надырбекова Анаркан, Шаа тыттын мөмөсүнүн дарылык касиети чоң
Орозалиева Сонунбү, Шүдүгүр – Ата ыйык жеринин айланасындагы дары чөптөр
Өмүралиева Гүлнара: Ден соолук маселесин ар ким ар кандай чечет
Сааткан эне, Эрмен, жалбыз 101 ооруга дары экен
Сажида:Бир эле чөп бир канча ооруга дары
Сейиткулова Сергил, Бардык ооруну жаңгак менен дарыласа болот
Сейткулова Сергил: Жаңгактын пайдасы көп
Соорбеков Дурусбек, Биздин эң жакшы дарыбыз – кожогат
Сыйдалиев Төрөбек,“Тыттын мөмөсүн жеп калгандар чоң соопко калат”
Төрөгелдиева Убайкан: Эл бекер дарыга – чөпкө өтүп алышты
Түйүмкан: Даарынын баары өзүбүздөн чыгат
Шарипа: Бизде адамдар көп деле оорушпайт
Атамбеков Алияр: Рак оорусун айыктыруу үчүн таш баканы колдонуп жүрүшөт
Бекбоева Жүзүм: Элден олактаган эликтер
Бошумова Тлеухор Изенбековна: Мал бир боор эт менен тең
Кадырматов Нурбакас: Балыктын түрлөрү биздин аймакта
Каратаева Сабиракан: Аары, кумурсканын жардамы
Мамыров Нурлан: Жаныбарлар менен дарылануу жөнүндө
Надырбекова Анаркан: Кирпинин эти
Сейткулова Сергил: Жаныбарлардын алыстап кетиши
Сыйдалиев Төрөбек: Доңуздун майы
Абыкеев Чолпонбек: “Кыргыз элинин жаратылышты коргоодогу улуттук өзгөчөлүгү”
Чинара Сейдахматова: Кыргыздардын мезгилге жараша азыктануусу
Абдылдаев Аскараалы: Чарба жөнүндө бизден артык ким билет?
Абылаева Токтожан, Кыргыз элинде көп кол өнөрчүлүктөр болгон
Аккозу кызы Бүкөн, Кол өнөрчүлүктүн эки түрү болот
Акынбекова Жумай, Толтура кол-өнөрчүлүктөр болгон
Алгожоева Нурча, Кыргыздардын бардык күнүмдүк турмуш-тиричиликтери кол өнөрчүлүк менен байланышкан да
Алтынай апа, Ат жабдыктар кол өнөрчүлөрдүн колунан чыккан
Арыкбаев Молдокан, кол өнөрчүлүк жөнүндө
Аттокурова Кумар, Аялдар менен эркектердикин эмнесинен айрымалоого болор?
Барпыбаева Гүлбарчын, Кыргызда кол өнөрчүлүктүн түрлөрү көп
Бегалиев Жуматай, Илгери кыргыздар кантип жашашкан?
Бектемирова Жеңиш, Кыргыздарда кол өнөрчүлүктүн толтура түрлөрү болгон
Бердибекова Торкожан, Биздин шырдак Нарындын шырдагына жетпейт…
Дүйшөнөв Додон, Жыгачтан кыздардын сүрөтүн жасай алам…
Жолдошова Бүбүкан, Шырдамал кылчубуз, анын ыскытын басчубуз.
Исабеков Канатбек, Илгери чоподон жасалган буюмдар абдан көп болгон
Камчыбекова Кынабү, Кыргыздын кол өнөрчүлүгүн айтса түгөнгүс.
Мамаев Акун, Боз үйдүн ичи кандай болгон?
Маматбекова Сүйүмкан, эне көргөн тон бычат, ата көргөн ок жонот…
Мамбеталиев Кожоке: Кыргыздар тиричилик жүргүзүү боюнча
Мамырова Куралай, Илгери жокчулук учурунда койдун жүнүнөн көп нерселерди жасашкан
Солтоева Ботокан, “Кыздын себинде букаарыдан куржун токуп берчү”
Турдугулова Жибек, Илгери кыргыз элинде кандай кол-өнөрчүлүктөрү болгон?
Тынышева Шааркан, 80 жашта, Талас району, Жонарык айылы
Умарбеков Анарбай, 71 жашта, тарыхчы. Кара-Буура р-ну, Молотов айылы.
Досмат уулу Чокен, Каатчылык учурда да салык салынчу
Жумадылова Айтбосун, Бир чыны талканга зар болгон мезгил
Кожогелдиев Шайымбет, Жанга баткан жокчулук
Чойбекова Турду, Каатчылык бул – жокчулук
Эсенбаева Нурипа, «Ата даңкы менен кыз өтөт, мата даңкы менен бөз өтөт»
Бейшембиев Метей, Кыргыз эли чыдаган каатчылык
Асанкожоева Батма, Ак дил менен ишенсе Кудай берет
Атагулов Акчал Рысбекович, “Марту басканда” куучулар куушат.
Жанадилова Мадай, Кар жиликти илип койсо, ууру кирбейт
Усубалиева Алымбүбү, Каатчылыктын азабы
Ашыралиев Колпочбай, Тамырчы Мамбет
Момоконова Бейимкан, Баланы бирөөгө багууга берсе – токтойт
Мусуралиева Жаңылкан, Түкүрүкчүнүн дубасы ооруга шыпаа
Тагайбаева Рааддан, Көз ооруга оймок миңдин бири.
Темирбеков Сатыбалды, Сыртымды суу жуусун, ичимди нур жуусун.
Шамбетова Шарапат, “Кара баскандагы” (кансыроо) ырым
Каатчылык мезгилинде ооруларды дарылоо ыкмалары
Оорулар жана аларды дарылоо ыкмалары
Кулов Абды, Чөп дарыгер
Мусуралиева Жаңылкан, Ачкачылык мезгилдеги жаман дарттар
Эшалиев Абдырайым, Кой текей, эчки текей, жылаан текей
Раимбердиев Бакир, “…Адам ата менен Обо энеден кыргыз тараган, улут-улут болуп бөлүнгөн”
Умарбеков Анарбай, жер пайда болушу жөнүндө
Аманбүбү Төрөгелдиева, кесиби мугалим, 1954-жылы Нарын аймагында туулган, пенсионер: Адамдардын төрөлгөн ай-күнүнө карата, тагдырын алдын ала айтып берүү
Кудакеев Жениш, Талас аймагы: Жалган куранда төрөлгөндөр – жуксуз
Мамбеталиев Кожоке, 91 жашта, Талас аймагы:Адамдарга төрөлгөн жылына, айына карата мүнөздөмө берилет
Аманбүбү Төрөгелдиева, кесиби мугалим, пенсионер, Бишкек
Аманбүбү Төрөгелдиева: Жылдыздарга карап аба-ырайы, жыл мезгилдерин билүү
Аспай уулу Термечик, 84 жашта, чабан. Жети-Өгүз р. Чоң-Кызыл–Суу айылы
Бает уулу Сатылган ажы, Талас аймагы, Ахраб жылдызы
Бегалиев Жуматай, 83 жашта. Талас району, Жон-Арык айылы
Каниметова Бүбүйна, 65 жашта, Жети-Өгүз району
Молдоканов Үсөнгазы Молдоканович: Ноорузда үркөр менен ай тогошуп, бири-бирине жакшылык жакындатат
Түлөбердиев Совхоз, 1928-жылы туулган, чабан, депутат болгон, медалдар менен сыйланган. Түп району, Сары-Тологой айылы
Шамбетов Кубат, 79 жашта, жумушчу. Ак-Суу р., Жаңы-Арык айылы
Эркинбаева Зуура, 80 жашта, саанчы, учурда пенсионер, төлгө ачат, Жети-Өгүз айылы
Абдылдаева Жумагүл:Мен жаңы келин болгондогу кыш башкача эле
Ажыбай уулу Эргешбай, Климат өзгөрүлүп жатат
Аманбүбү Төрөгелдиева, Климат өзгөрүү боюнча
Андашева Гүлмира: Биздин жер малга жайлуу
Арзыбаева Кутбүбү:Биздин климат өзүнчө эле табышмак да…
Атамбеков Алияр:Көмүр чыккан жердин климаты
Бегалиев Жуматай, 83 жашта. Талас району, Жон-Арык айылы
Бейшембиев Метей: Кыргыз эли чыдаган – каатчылык
Борбиева Жумагүл:Аба-ырайынын түркүнүн көргөнбүз
Досмат уулу Чокен: Каатчылык учурда да салык салынчу
Жуманазаров Аманкул, Климаттын өзгөрүшү боюнча
Кадырбеков Козубай:Кыштын кыштай… болгону жакшы
Карабалаева Зейнеп:Жараткан кандай кылам десе өзү билет
Качыкеев Таштан, Климаттын өзгөрүшү
Климат боюнча ар кандай пикирлер
Кудакеев Жениш, Жылдызды карап аба-ырайын айтса болот
Луиза:Биздин аба-ырайы адамга жагымдуу
Мамеков Жумадил, Климат өзгөрүлүп жатат
Молдобаева Гүлазим:Түшүм климатка түз баш ийет
Ниязбеков Ооган, молдо, 77 жашта. Бакай-Ата району
Ормонов Бектен:Биздин жер бейиш да
Ормонов Шекербек: Таш-Көмүрдүн ысыгы мээ кайнатат
Сейдалиева Эркингүл: Ат туйлап такка чыкмак беле, шартка ыңгайлашабызда
Эсенбаева Нурипа, Климат өзгөрүлүп жатат
Кыргыздардын жыл саноосу боюнча
Бегалиев Муктар, 90 жашта. Талас району, Жонарык айылы
Дилдемурат уулу Ысакжан, 78 жашта. Талас району, Көк-Кашат айылы
Кудакеев Жениш, Талас облусу, Өзгөрүш айылы
Мамбеталиев Кожоке, 91 жашта, Талас аймагы
Раимбердиев Бакир, 90 жашта. Бакайата району, Өзгөрүш айылы
Батырбеков Малик, 52 жашта, Талас аймагы
Батырбеков Ырыскелди, Талас аймагы
Көчөрбаева Зина, 46 жашта, адеп мугалими, Талас аймагы
Ниязалиев Төрөгелди, 56 жашта, Талас аймагы
Аманбүбү Төрөгелдиева, Акыр заман тууралуу мурдагы жашап өткөн акылмандарыбызыдын айткандарынан
Байтемиров Жумабек, Муз доору да кайталанышы ыктымал дешет, бирок качан болоорун кудай билет
Жаңыбердиев Таштанбек, “Акыр заман болуп өткөн, биз азыр экинчи поколениеде жашап жатабыз…”
Чолпонбек Абыкеев: “Кыргыз элинин устукан тартуу нарк салты”
Бегалиев Жуматай: Кур оюн, “чакан” оюну
Бегалиев Муктар: Кыз оюн, эшек секирмей
Дилдемурат уулу Ысакжан, токмок чабуу оюну
Жусупбеков Абаскан, дүмпүлдөк жана чикилдирик оюндары жөнүндө
Зуура апа, улуттук оюндар
Исабеков Канатбек: ак-сандык көк-сандык, такыя бекитмей оюну
Мамбеталиев Кожоке: Кыргыз эл оюндары
Тезекбаев Кубанычбек: “Тай тебиш” аркылуу төрт мезгилди жакындан туясың
Төрөгелдиева Аманбүбү, Кыргыз оюндар жөнүндө
Тынышева Шааркан, “кыз оюну”
Чоңмурунов Бөөнбай, көк бөрү оюну жөнүндө
Чөкөй уулу Турдубек, “Бала кездеги оюндар балдарды ынтымакка чакырган”
Шайым апа, “Кан таламайды кандай кылып ойночу элек?”
Көк бөрү – Kök Börü (or Ulak Tartysh)
Байтемиров Жумабек: Жон-Арык айылы
Бегалиев Жуматай: Жон-Арык айылы
Бегалиев Муктар: Жонарык айылы
Дилдемурат уулу Ысакжан: Көк-Кашат айылы
Ниязбеков Ооган: Өзгөрүш айылы
Тезекбаев Кубанычбек: “Улуу кыргыз ордосу”, Бишкек
Умарбеков Анарбай, 71 жашта, тарыхчы. Кара-Буура р-ну, Молотов айылы
Аманбүбү Төрөгелдиева: Нарын аймагы
Бегалиев Жуматай, Тынышева Шааркан: Жонарык айылы
Бегалиев Муктар. 90 жашта. Талас району, Жонарык айылы
Бегалиева Сайраш: Жон-Арык айылы
Бердибекова Торкожан, 1946-жылкы. Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы
Дилдемурат уулу Ысакжан, 78 жашта. Талас району, Көк-Кашат айылы
Жеңиш, 70 жашта. Талас району, Көк-Ой айылы
Иманкулов Турум: Көк-Кашат айылы
Маалыматчы Айтбүбү, “Адам баласынын айбандарга караганда биоэнергетикалык талаасы абдан күчтүү келет”
Мырзакматова Нуржамал: Жонарык айылы
Раимбердиев Бакир, Ниязбеков Ооган: Өзгөрүш айылы
Турдугулова Жибек: Будёный айылы
Чороев Кудайберген, 84 жашта. Талас району, Көк-Ой айылы
Шералиева Анатай, 80 жашта. Бакай-Ата району, Таш-Кудук айылы
Абылаева Токтожан, 70 жашта. Бакай-Ата району. Өзгөрүш айылы
Аманбүбү Төрөгелдиева: Кыргыз үй-бүлө жөнүндө
Бостонов Сабатар, 80 жашта. Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы
Жаңыбердиев Таштанбек: Кырк-Казык айылы
Жүзүпбекова Калича: Таш-Кудук айылы
Исаков Бектур, «Манас ордо» комплекси
Калыбаева Турсун, 71 жашта. Талас району, Кум-Арык айылы
Кудайбергенов Бекболсун, 1948-жылкы. Талас району. Кырк-Казык айылы
Курманалиев Токтоназар: Молотов айылы
Сейталиев Тургун: Кырк-Казык айылы
Абылаев Данияр, Кыргыздарга санжыра ар бир адам ата-тегин билиш үчүн эле керек болгон
Абылаев Кыдыркан: Санжыра болбосо илгерки сөз жоголот
Абылгазиев Жумагул: Тилекмат акеге байланыштуу окуялардан
Атагулов Акчал, Кыргызда жети атасын билбесе жетеси жок кул болот дешчү
Дооронбеков Токтогул, Санжыра бул кыргыздын тарыхы болгон
Илипбаев Аскар: Кыргыздар Абыл, Кабыл деген эки бир туугандан таралган
Иманкулов Турум, Санжыра түрк тилинен «чежире» деген сөздөн алынган
Касмалиев Өрүкбай: Карач чоң атам тууралуу
КТР журналистти Эсеналиев Жаныбек
Кудайбергенов Бекболсун, Санжыра деген ата-бабалардын илгерки тарыхы
Кылычев Какен: Жети атаны билүүнүн кажети чоң
Кыргыздар Памир тоосунан агып келген
Мамбетакунов Динил, Эмне үчүн бизди Бугу деп койгон?
Мамбеталиев Байыш, “Кыргызда ала байтал Алакчын деген сөз бар…”
Мамбеталиев Кожоке, “Чүйгө келген тоюнат, арык барган семирет”
Мамбеталиев Кожоке: Уруулар уламышы
Мамырова Куралай, Угушума караганда илгери мындан көп жыл мурда кырк кыз тууралуу баян, уламыш болгон экен
Меймандостук кыргыздын тубаса мүнөзү
Молдоканов Үсөнгазы Молдоканович: Ата-тегибизди кантип аташыбыз керек?
Ниязбеков Ооган, Кыргыздарга санжыра эмне үчүн керек болгон?
Осмонов Кадырбек: Санжыра – биздин тарыхыбыз
Сагымбаев Эсенгул: Жылкыайдардын тукумдары
Сасыкулов Кыялбек, уруулардын келип чыгышы жөнүндө
Токтобеков Мусулин: Кыргыздын кыргыз экендигин билүү үчүн санжыра айтылган.
Токтоназаров Амантур, Санжыраны илгерки аксакалдар түзүшкөн
Тотубаев Эрмек: Сарт акенин Көл өрөөнүнүн сакталып калышында салымы чоң
Түлөбердиев Совхоз: Мен он жети атадан бери долбоорлоп, сүйлөй алам
Тыналиев Анарбек, “Тарыхы жок эл болбойт, тамыры жок жер болбойт
Умарбеков Анарбай, Илгерки мезгилде деле бий-болуштар элди жалаң гана шарияттын жолу менен башкарышкан
Шадыбеков Зайнул, Мен үйдө отуруп эле чыгарма жазам
Жумагожоева Жаркынай: Бир кудайга сыйынабыз
[Бул текст “Ысык-Көлдөгү ыйык жерлер: касиет, зыярат, өнөр”
(Бишкек: Айгине, 2009) китепте жарык көргөн]
Жумагожоева Жаркынай. 1966-жылы төрөлгөн. Ысык-Көл аймагы
Эми бул окуянын башы былтыр, 2007-жылдын күз айында ушул эле Кайырма-Арык айылында болгон. Жолдош деген ава, менин кайнагам болуп кетет, үйдө киши көрүп жатсам, кирип келип эле: «Жаркынай, бирөө рак менен ооруп жатты эле, мен ага дары жасап жатам, ошону ичирсем болобу, айыгабы?», – деди. Мен мындай бурулуп эле: «Жок, ава, болбойт, анын мөөнөтү жетип калыптыр, бир жуманын ары-бериси», – дедим дагы, өзүмдүн кишилеримди көрө бердим. Ал чыгып кетти. Анан үч күндөн кийин ал кишинин аялы келди, Чыныгүл эже, азыр Кайырма-Арык мектебинин директору. Мага келип эле: «Ай, Жаркын, сен Жолдош аваңа эмне деп айттың эле?», – деп калды. «Эмне деп айтыптырмын?», – десем, «Сенин карындашың өлөт жуманын аягында деген турбайсыңбы», – дейт. Карындашы экенин билген эмесмин. Өтүшүп кетиптир, дарылаганга болбой калды деп эле айткам дедим. «Ал деген Жолдоштун бир тууган карындашы да. Ошону сен өлөт деп айтып коюптурсуң. Жолдош аваң катуу капаланып, үч күндөн бери тамак иче албай, титиреп жатат. Ал жаш да», – деди. «Эмнеге айттым, тилимден көрөм», – деп өкүнүп калдым. Анан он-он беш күндөн кийин карындашы өтүп кетиптир. Ортодо бир кыйла убакыт өтүп кетти, мен ал аваныкына куран окутуп барып калдым. Үйүндө көп аялдар отурат, куран окутуп. Чогуу бир дасторконго отуруп калдык. Анан бата кылгандан кийин эле, мен минтип айтып калдым отургандарга: «Ий, жеңе, балдарыңарды тоого жибербегилечи, тоодон ылдый кан агып келатат. Дал эле биздин кашаа турбайбы, ошол жактан тоонун ортосу менен коктудан ылдый чыкты. Так биздин короону карай келип, биздикине кирген жок, бирок ылдый агып кетти. Жаш балдардын өлүмү көп болот». Отурган аялдар: «Ий кагылайын ай, балдарды жибербеш керек экен», – деп, тынчып калды. Ошону менен ал унутулуп калды. Бул күзүндө болгон.
Март айы келди. Эң акыркы сары кар жаап жаткан күндөрдүн биринде контордон жумуштан жөө келе жатсам, жаныма бир кызыл машина келип токтоду. Биздин айылдагы кайнагам экен: «Ой, ала кетейин, келиним». Машинага түшүп алдым, жол көрүнбөйт. Эптеп үйгө жетип, ошондо саат 4,5-5 болуп калыптыр, кирсем эле, короодо жолдошум, Жаныбек кар күрөп жатыптыр. «Жаркынай, – деди, – үйдүн жанынан эле атчан балдар тоого чаап кетип жатат, сурайын десем эле, эч ким токтобойт». Дароо тоону карадым. Себеби мен күндө эртең менен, кечинде тоону карап, жалына бермей адатым бар. Карасам эле тоонун үстү, эт жанчылат го, ошондой болуп көгөрүп кетиптир. «Кудай, Жаныбек, бир шумдук болот го тоодо. Тоо карарып кеткен турбайбы», – дедим. «Жөнчү, жөнчү», – деп жолдошум үйгө кирип кетти. Аңгыча эле эки келин ылдый жактан жүгүрүп келишти: «Жеңе, жеңе, төлгө ачып бериңизчи. Жолдошубуз эртең менен тоого кетип, ошол бойдон жок, кеч кирип баратат». «Эмне болмок эле, баскыла, үйгө кирип чай ичкиле», – дедим. «Коркуп атабыз, жеңе, биринчи ачыңызчы», – деди. Төлгө ачкан жокмун. Жөн эле: «Эч сарсанаа болбогула, баары жакшы болот, азыр балдар келет», – деп эки келинге чай бердим. Аңгыча артынан дагы эки келин жүгүрүп келди: «Ой, жеңе, деги балдар бар бекен?», – деп. «Балдар бар. Эмне болот экен?», – деп уруштум.
Эшиктин алды ызы-чуу. Атчандар ары чабат, бери чабат. Жаныбекке айттым: «Эми эптеп бул келиндерди үйгө жибериш керек, балдар соо эмес экен». Менин үйүм талаа жакта, эч ким жок. Тигил үйдөгү үч келиндин экөөсүнүн күйөөсү тоодо. Аңгыча эле 40-50дөй бала чогулуп келип, «жеңе», – деп калышты. «Ай, балдар тирүү бекен?», – десем, «жок», – дешти. Аңгыча эле үйдөн бир келин чыгып: «Жеңе, Айбектен айрылыптырмын», – деп кыйкырды, ошентип ызы-чуу болуп калдык. Эки баланын өлүгүн дароо атка жүктөп келишти. Тоңуп калыптыр, шалактатып алып келишти. Үй -бүлөсүнө алып барып, угуздук. Апасы, Зина жеңе, алгач бир эле улуу баласы өлүп калган экен деп ойлоду. Бирок анын 3 баласы өлүп калган эле, мен улууларга айттым, «Улам бөлүп-бөлүп угузбай, бир угузгула. Азыр бирөөнү угузуп, анан эки сааттан кийин, жүрөгү оңолуп баратса, жаңы эс алып келатса, экинчисин угузуп отура бермек белеңер. Бир угуп, бир ызы-чуу болсун!». Байкуш үчүнчү баласы быйыл үйлөнмөк экен. Жапжаш, 74-жылкы. Экөө үйлөнүп, бирөөнүн бир, экинчисинин эки баласы бар болчу. Эки күн мурун эле жентек беришкен.
Үч баланын өлүгү келип, эки баланыкы табылбай жатты. Өзгөчө кырдаалдар министрлигинен (МЧС) да келип, таба алышкан жок. Мен өлүк чыккан үйдө жүрсөм эле, башка көчөдөн үч аял келди: «Жаркынай, төлгө ачып бербейсиңби», – деп. «Тоону билген аттуу-баштуу кишилер болбосо, төлгө ачпайм» – десем, тиги үч аял мага таарынып кетип калышты. Мен өлгөндө оокат жасап калдым, жолдошум болсо соопчулукка деп жай казганы кеткен. Анан мал-салды, үй-жайды карап коеюнчу деп, үйдү көздөй келип, жаңы эле бутумду чечип киргенде эле, Кайырма-Арык айылында Мергенчи аба деп тергеп коебуз, тоодон түшпөйт, бирдеме-сирдеме атып эле Орозобай деген киши, ал, анан мектепте мени менен иштеген Урумкан эжей, биздин айыл өкмөтүнүн башкы эсепчиси Эрмек Ибраев ава болуп, үч киши кирип келишти. «Ай Жаркынай, эми төлгө ачып бер, сен аттуу-баштуу кишилер болбосо, төлгө ачпайм деп, тиги аялдарды да кагып койгон турбайсыңбы, мен тоону коен-жатагына жакшы чейин билем», – деди Мергенчи ава. Анан: «Отуруңуз, ава», – деп алдыма отургузуп: «Эки кокту турат. Ошол эки коктунун ортосу толо көчкү болуптур. Бийиктиги 10-15 мерден ашык кар. Ошол коктунун ортосунда ичке шылдыраган суу агат экен. Бир баланын өлүгү, башы сууга тийип турат. Эми көпкө чейин казыш керек».
Мен өзүм ат да мине албайм, тоого да чыгып көргөн эмесмин. Жалгыз кыз, эрке кыз болуп чоңойгон элем, тоого барып көргөзүп бере албастыгымды айттым. «Коктуда бир чакырым жерде кар жатат. Анын кайсы жеринен суу агат, кайсы жеринен табабыз?», – деди. Анан төлгө ачып туруп айттым: «Эки чоң карагай турат, коктунун бийик бетинде. Бирөө бири-бирине оролушуп калыптыр, экинчиси чоң дүпүйгөн эгиз карагай экен. Биринчи карагайды кое бергиле. Экинчи эгиз карагайдын түбүнө келип, туурасынан казгыла». Унчукпай эле угуп алып, анан: «Төлгөң кабыл болсун», – деп кетип калышты.
Эртеси күнү да өлгөндө жүрүп, үйгө түнкү саат төрттө жалгыз келе жаткам. Үйгө кирип бара жатсам, бир караан жүргөндөй, терезеден бирөө карап тургандай болот. Анан Айбек, жанагы Зина жеңемдин ортончу баласын көрдүм. Терезени карап туруптур. Абдан коркуп кеттим. Үйгө келме келтирип кирип эле: «Ай, Жаныбек, терезеде Айбек турат, турчу, куран окуйлу» – дедим. Куран окуп, чай ичип, уктаган жокпуз. «Айбек мени тап деп жатат», – деп ойлодум. Анан таңкы саат алтыда кайра өлүк чыккан үйгө чыгып баратсам эле, эшиктин алдында бир топ кишилер туруптур. Алтынчы күн болчу. «Менин туугандарым каза болуптур, мен силерди көрө албайм», – дедим. Ошол күнү сөөктөр коюлмак. Эки өлүк болсо тоодо дагы эле табылбай жаткан. Губернатор: «Бир күн күтпөйсүңөрбү, дагы 100 киши кошуп, МЧСтин кишилерин жиберейин, эки өлүктү эки бөлөк көмүп убара болбой», – дептир. Ошентип, үйдөн чыгып баратсам эле, топ атчандар келди. Арасында биздин айыл өкмөтүнүн башчысы Эркин Абылович экен: «Ай, Жаркынай, кайнагаларың келсе, сен тил албай коюшуң мүмкүн экен. Кайнилериң келсе, анда такыр тил албайсың. «Жок, бара албайм», – десең алар эмне кылышат? «Сен айыл өкмөтүсүңбү, сенин кол алдыңда иштейби, бар, өзүң алып чык деп мени жиберишти. Мынакей, ат», – деп токулган атты көргөздү. Мен айттым: «Ава, мен бара албайм. Мен дегеле ат минип көргөн эмесмин. Мен аябай корком. Жолоп көргөн эмесмин малга» – десем, балдар жөлөп келип эле: «Жеңе, жеңе, жүрүңүз», – дешип, атка мингизип коюшту. Ээрдин кашын кармап, калчылдап баратам. Кар калың, тоо типтик экен. Бир аттын жалына жыгылып, бир чалкалап, жеткенче өзүм өлүп кала жаздадым.
Ошентип коктуга да жеттик. Ошол жерде 70 бала бар экен, Орозобай ава да жүрөт. «Кудай, тобо» деп таң калдым, «Кечээ өзүм айтсам, бүгүн өзүм көрөт экемин». Анан Орозобай ава: «Кел, Жаркынай, көлөкөм, эми кайра бир жолу төлгө ачкыла, анан сиз айткан жерден издейли», – деди. Бүт кайнагаларым, туугандар, милиционерлер, МЧСтин, акимчиликтин кишилери бар болчу. Авага: «Буралган карагайды издегиле дебедим беле», – деп айттым. «Мына, балам, көлөкөм, таап койдум», – деди. Анан мурунку күнү эле ошол авама: «Сиз эчки атып, анан сизге аттырбай ал качып кетиптир», – деп айткам. «Ооба, кудуретиңден кагылайын, чын эле, эчки атып, качып кеткен», – дейт. «Мына, эми силерди ошол жерге алып келдим», – деп, эгиз карагайдын түбүнө басып барып: «Мобу эгиз карагайдан күн чыгышты көздөй түптүз казгыла», – дедим. Балдар таң калып эле, «Биз тияктан казып баштаганбыз, эми быякты казалыбы?», – дешти. «Казгыла, төлгө бир эле жолу болот», – деп, өзүм ошерге отуруп алып, өлүк чыкканча, такыр жылган жокмун. Эртең мененки тогуз жарымда казып башташкан, кечки беште жерге жетишти. Ошондо 13,5 метр кар бар экен. 70 бала он мүнөттөн тыныгуу кылып казды, үлгүрбөй, эстери ооп калды. Анан өлгөндөгүлөр бир мүшөктөн азыраак боорсок берип жиберишти, экиден эле жешти. Аким биздин айыл өкмөтүнүн башчысына рациядан: «Эртең бир бала бирдеме болсо, башың менен жооп бересиң. Бир аял барат дебедиңби, бардыбы?», – деп сурап жатты. «Макул ава, макул», – деп, айыл өкмөтүнүн башчысы кошо казып кирди. Карагайлардын ар бирине аркан байлашты. Эки киши көчкү кайтарышты. Болбосо, калган 70 бала да кетти да, «күр-р» десе эле.
Кечки беш болгондо мен айттым: «Ай, ошерде бир борсуп калган карагай бар» – деп, аны көбү билишет экен. «Оо, баягы карагай», – деп жатты улам бири. «Ошол карагайдын башында бир баланын башы жатат, ал кыйналып жатып өлдү. Силер берки өлүктү алып келгенде, биз берки балдарды тиякта угузуп жатканда, ал тирүү болчу», – дедим. Балдар казып жатышты. Анан бир маалда бир топу ыргып чыкты. Аягында үч топу чыкты. Топу ыргыганда эле, балдар коркот экен, 70 киши жүрсө да, улам артка качышат. Учтуу күрөктөр менен карды уруп жатышкан да, өлүктү уруп аламбы деп коркушту окшойт. Анан Кубан деген баланын чыптамасы чыкты. Көчкү аркасынан урганда, башынан ылдый шырмалын көчкү чечип кетиптир. Ошол маалда бир бала кыйкырды: «Жеңе, таптык карагайды», – деп. «Кичине суу болуш керек, карагылачы» – десем, кичине жылжыган суу бар экен. «Ошол жерди акырын карагыла, уруп албагыла», – дедим. Анан бир баланын денеси чыкты, сол көзү чыгып кетиптир. Балдар бир аз үн чыгарышты да, ары жакка жаткырып койдук. Айыл өкмөтүнүн башчысы сурады: «Жаркынай, эми калганын кайдан табабыз», – деп. «Ошол жерден ары 5 метр аттагылачы», – дедим. Балдар айран-таң калып калышты. Айыл өкмөтү өзү аттап, казса эле, калган балдардын сөөктөрү чыкты. Аларды биздин үйдүн жанына алып келип, жибиттик. Балдарынан айрылган байкуш ава: «Эми ушул балдардын арбагы сени колдосун», – деп аябай ыйлады. Беш эркек баласы бар болчу, эми эки кызы бар.
Үй салганга деп жыгач алып келгени тоого он төрт бала барышыптыр. Баары кар алдында калат. Көрсө, ошол мезгилде ошол жерде эки бала жылынганга деп, от жагып жатышкан экен. Көчкү жүргөндө, экөө жүгүрүп барып, улам бир баланын башын чыгарып, үлгүрүшүнчө жардам беришиптир.
Тоого барып кан чыгарып, Жаратканга сыйынып, ырым-жырымдарды кылышса, бул өлүмдөр болбой калат болчу.
Өлүккө көбү сыйынат, «Манас атанын арбагы колдосун», – дешет. Анан бир кудайга сыйынабыз. Көпчүлүк молдолорго, көзү ачыктарга барганда, дем салышат. Мен «Улукман колдосун, Жараткан колдосун, Алла-Таала колдосун», – дейм. Себеби биздин үстүбүздө карап турган жалгыз Кудай. Адамдарды тиги дүйнөгө жиберип, арбак кылып, шейит арбак кылып, өлгөн адамдарды кайра тирилтип, бейиштин төрүн жасап, тозокту жасап аткан бир Кудай. Эгерде Кудай алардын баарын башкарбаса, балким арбактар ошол жаткан жеринде жата бермек. Мен: «Арбактар жок, ага сыйынууга болбойт», – деп айткандан алысмын. Себеби, Кудай өзүнүн экинчи көзөмөлүнө ошолордун баарын кабыл алган. Тирүү кишини да, өлүү кишини да Кудай башкарат деп сезем мен. А арбак Кудайды башкарат деп мен айта албайм. Бир эле Кудай бар дүйнө жүзүндө. Жараткан бар. Ал: «Мен адамды өзүм жаратам, өзүм кайра алып кетем», – деп айтат дейт.
Адамдын ырыскысы очогунда дейт. Кайсыл жерде оту күйсө, – адамдын ырыскысы ошол жерде. Адам өз ырыскысын өзү тепсеген. Кантип? Очоктун күлүн көчөгө төгөбүз, калган кишилердин баары ошол ырыскыны тепсеп өтө берген. Анан адамдын ырыскысы бири-бирине жукпай калган. Кудай да бар, арбак да бар. Адамды, анан арбакты башкарган бир гана кудай.
Мен бир да жолу адамга кара дуба жасап, күйөөсү менен аялын ажыраштырып, же ушундай сыяктуу бир нерсе кылып көргөн эмесмин. Себеби, мен жаңы киши көрүп баштаган учурда, Шапак деген айылдан 70 жаш курактардагы 7 байбиче келген. Кичине басып алган күрүчү, эти, нан, боорсогу бар экен. Кезек менен киришти. «Балам, биз көрүнбөйбүз. Биз сага бир өтүнүч менен келдик. Эшикте кезек көп экен, биз кирдик. Сендей көзү ачыктар көп чыгат. Баары актыгын сактай алышпайт; бири ичкич болуп кетет, бири жинди болуп кетет, бири акчага берилип кетет. Биздин сенден суранаарыбыз: эч качан кара дуба жасабагын. Биз сага ошого гана бата беребиз», – дешти. Ошентип, Шапак айылынан 7 байбиче келип бата берип кеткен. Бирок, менин ага чейин эле оюмда ал нерсе болгон эмес. Себеби, менин жалгыз Ынтымак деген жыйырма беш жашка чыккан эркек балам бар, үч жарым жашта Даткайым деген кызым бар. Экинчи, Ырыс деген уулум чарчап калган. Өзүм балага зармын. Анан мен ушул уулумдун башын башка кызга тегеретип, жок, ага бара албайм. Балким ошого күчүм жететтир, бирок жасап көргөн эмесмин. Бара албайм. Бирөөнүн эле чолпондой баласын…
Ырыс деген уулум 1 жашында чарчап калды. Анан 22 жылдан кийин кыздуу болдум. Ал ортодо психикалык жактан катуу оорудум. Эки жолу ажалдан калдым. Ак-Сууда Калмурат Жапарович деген невропотолог врач болгон, ал азыр Бишкекте, ошол адам мени киши кылып чыгарган. Алты ай балдак менен басып жүрдүм. Ак-Сууда эски неврологиялык оорукана бар болчу, ошол жерде дарыландым. Палатада алты аял жатчубуз, кечки саат алты-жетинин ортосунда эле бир кара адам кирип келет да: «Жүр, мүрзөгө барабыз», – деп эле керебеттен алып ыргытат. Жатсам эле, оорукананын чоң терезелерин көрөм, сындыргым келет, бирөөнү сайгым келет, канын чарага куюп алгым келет. Палатадан бычак издеп баштайм. Эч кимге айтпайм. Атам келип турчу, ага да айтпайм. Бат-баттан эле жыгылып калам, догдурлар, Калмурат Жапарович өзү келип, укол сайышса да эс ала албай калчумун.
Өзүмдүн энем эрте өлүп калган, атам Мария Саркеевна деген врач аялга үйлөнгөн. Азыр Ак-Сууда, үй-бүлөлүк дарыгер болуп иштейт. Атам акын, жазуучу, сүрөт тартат. Апам экөө мага ооруканага келип турушчу, анан бир жолу атам отуруп алып: «Ай ушу сенин бир актыгың бар окшойт. Биздин тукумда бар эле, мен ошол кара кишини кубалап берейин», – деп куран окуду. Бычак менен баарын чийди, эшикти, палатанын ичин. Ошондон кийин баягы киши жоголо баштап, бирок терезеден кире баштады. Анан: «Ата, ата, терезеден кирип жатат», – десем, атам терезени тилсе, бычак ошол кишинин курсагына такалды. Ошондон тартып баягы киши жоголду. Анан мен ооруканадан чыктым. Бир аз балдак менен жүрүп калгам. Агам, иним ыйлашты, көрсө «адам болбошу да мүмкүн, баары бузулган», – дешиптир догдурлар. Тамак иче албайм, алым жок, оозум кыйшайган. Анан үйгө барсам, үй таптаза, көрсө каза болуп калат деп бир туугандарым камданышыптыр, союла турган малдан өйдө даяр. Айыл бүт келди учурашканы. Үйдө 3-4 ай жаттым. Анан өзүмдөн-өзүм басып эле, Кайырмак-Арык айылына турмушка чыгып калдым, балдак менен жүрүп.
Менин жолдошум Вьетнамда атуулдук согушта Сайгон штатында аскердик кызмат өтөптүр. Мен ооруканада жаткан маалда ал дагы дарыланганы барыпыр. Ал жерден жаткан аялдар сүйлөшөт экен: «Ий байкуш, мобул жакта бир жаш келин ооруп жатат, өлөт деп бир туугандары ыйлап жүрөт» – десе, кызыгып, келинчеги жок экен, эл кирип жатса, ал да кирип көрүптүр. Көрүп чыгып эле, энеси барса: «Баланча палатада бир оорукчан келин бар экен, ошону алам», – деп айтыптыр. Энеси болсо: «Эмнеге аласың, өзү оорукчан болсо, сенден улуу болсо, албайсың, өлүгүңдү көрөйүн», – деп урушуп коюптур. «Алам, оорукчан болсо да алам, өлсө да алам», – дептир. Бир күнү палатада жатсам эле, бирөө: «Жаркынай деген ушубу?» – деп, торт көтөрүп келди, көрсө ал иниси, азыркы кайним экен. «Жаркынайга тамак алып келдик эле» – деп, эртеси бирөө келет, ал Кереге-Таштагы кайнежем экен. Көрсө, алар жолдошум жөнүндө: «Бул кичине психикалык жактан бузулууда турат, муну алдап, баланын көңүлүн калтырбай, ушинтип тамак киргизип туралы», – дешиптир.
Ошентип ооруканадан чыктым. Үйдө жүрдүм. Негизи, өзүм Токмок шаарында жашачумун. Ошол жакка кетейин десем, атамдар жиберген жок. Алыска жол жүргөнгө, телевизор көргөнгө, радио укканга, деги эле ызы-чуу такыр болбойт. Жибербегендерине болбой, жолго чыксам, мени ала качып кетишти. Кайнежем, кайним, кайын жездем, күйөөм болуп жүрүшүптүр. Кайырма-Арык деген айылга алып барышты, карасам, жакшынакай үй-бүлө сыяктуу. Балким, мага кудай ушуну буйруп жаткандыр деп ойлодум. Мен барганда эле кайненеме: «Сиз мени туура түшүнүңүз, менин быякка келейин деген оюм жок. Уулуңуздан 5 жаш улуу экенмин. Менин чоңоюп калган уулум бар. Турмуш көрүп калгам. Кетип эле калайын» – десем, кайненем: «Кой, көлөкөм, сен ушу менен жашашың керек, кал», – деди. Ошо менен калып калып, минтип бирге түтүн булатып келе жатабыз.
Leave a Reply Cancel reply
You must be logged in to post a comment.
© 2009-2011 Aigine CRC. All rights reserved
Multilingual WordPress by ICanLocalize