kk ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru ru ru ky ru ru ky ru ru ru ru ru ru ky ky ru ky ru ky bg ky ky ru ba ru ky ru ru ru ky ky tt ru ky ru ky ru ky kk ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Форум", 12.10.10 - 11-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Кара-Кече: кечээ, бүгүн жана эртең
1. Көкүрөктү өйүгөн ой
Бийлик төбөлдөрү качан болсо да жергебиздин кен байлыктарга жарды экендигин айтып наалып келишкен. Тетирисинче, дүйнөдө уникалдык жактан 8-орунду чапчыган "Кумтөр" алтын кени жана жүзгө жакын орто жана майда алтын кендерибизди айтпаганда да жашоо турмушубузга эң керектүү болгон энергетика-отун багытындагы байлыгыбыз өзүбүздү 300 жылга жакын мезгилге чейин отун менен камсыз кылуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон көмүр кенибиз бар экендигин жалпы журтубуз биле бербесе керек. Кыргызстан учурунда бүтүндөй "Орто Азиянын кочегары" деп бекеринен айтылбаган. Тактап айтканда, жергебиздин түндүк-түштүгүндө көмүр кенинин запасы 3,5 миллиард тоннаны түзөт. Табигаттын калыстыгын карачы, калк көп жайгашкан түштүк аймагында көмүрдүн запасы 2 миллиард, ал эми түндүк региондогу көмүр бассейининде 1,5 миллиард тонна көмүр бар экендигин белгилесек, калкыбыз өткөндөгүдөй "тезек тергенге" муктаж эместиги ачык көрүнүп отурбайбы? Булар ар тараптан изилденип чыккан, ал эми ачыла элек мындай кен байлыктарыбыздын ресурстары тууралуу кеп козгосок да болот.
Кыш босогобузга кирип келди. Элибиз кышка карата кандай даярдык менен келди? Ал эми борбор калаабыздын калкын жылуулук менен камсыз кылууга шаардын ТЭЦи көмүр отуну менен канчалык деңгээлде камсыз кылынгандыгын жана алар кандай иш-чараларды көрүп жаткандыгы тууралуу маселеге кайрылганда, учурдун талабына ылайык Кара-Кече көмүр бассейнинин тагдыры менен киндиктеш экендиги ачык көрүнүп, ошондон улам гезитибиздин атайын кабарчысы Кара-Кече көмүр кенинде болуп, уникалдуу бул кен байлыктын кечээгиси, бүгүнкүсү жана эртеңкиси тууралуу маалымат топтоп келген. Сиздердин көңүлүңүздөрдү ушул маселеге бурууну алдыга максат кылып отурабыз.
"Миң уккандан бир көргөн"
Кыргыз эли эгемендүүлүккө ээ болгондон кийин өнөр жай ишканалары таланып, "прихватташтырылгандыгы" жалпыбызга белгилүү. Айтылуу Кара-Кече көмүр бассейини да мындай тагдырдан четте калган эмес. "легендарлуу парламенттин" учурунда бул аймакка темир жолу жеткирилет - деп, бюджеттик системада иштегендердин эки күндүк эмгек акысы да ушул, "кылымдык курулушка" которулгандыгын, анын демилгечисинин бири - эски партократиялык бийликтин өкүлү Турдакун Усубалиев болгонун айта кетсек артыкбаш болбос. Көтөрүлгөн бул демилге эмне үчүн ишке ашпай калганы элибизге белгисиз, бирок кенди "прихватташтырууда" зор артыкчылыкка борбор калаабыздын чок ортосунда орун алган Ош базарындагы "Беш-Сары" соода түйүнүнүн ээси Камчыбек Жолдошбеков кандайча ээ болгону элибизге белгисиз бойдон калды.
Көмүр кенинин "прихватташтырылып" кетиши акырында өлкөбүздүн түндүк регионунда отун-энергетика тармагында муктаждыкты күчөттү. Натыйжада, көмүрдүн баасы асман чапчып токтогон эле. Бийик стратегиялык маанидеги бул тармакты бекем көзөмөлгө алууну кой, калкты канча деңгээлде көмүр менен камсыз кылуу мүмкүнчүлүгүн тактоо укугун пайдалана албай калды. Натыйжада, жергиликтүү өндүрүштөр сызга отуруп, акырында Кыргызстан көмүрдү Казакстандан, газды Өзбекстандан кымбат баага сатып алууга мажбур болгон эле. Ошентип, Аскар Акаевдин "канатына калкаланган бул кен элге кызмат көргөзбөстөн, мамлекеттик ири чиновниктердин "жем жеген акырына" айлангандай таасир калтырган.
Бийлик эч качан бир адамга түбөлүккө энчиликке берилбейт тура! Жаалданган калк Ак үйдү 2005-жылдын 24-мартында басып алды. "Эшегине жараша тушагы" дегендей, аз убакыт өтпөй, "Кара-Кече", "Агулак" көмүр кенин Нурлан Мотуев энчисине алып, өзүн "Көмүр королу" деп атады. Алгачкы жылдарда кенди иштетүүнү билбесе да, мамлекеттик бул кен жалаң Н. Мотуевдин жана анын "жан кыйышпас досу" К. Бакиевдин жеке кызыкчылыгына иштеди. Бирок Н. Мотуев эмнесинен жаңылганын ким билсин, бийлик тарабынан камакка алынган. Ошого карабастан, Н. Мотуев: "К. Бакиев менин жан досум"-дегенинен жазганы жок. Бийлик аны акыры актап чыгарды, бирок ал дагы "май талкандан" ажырап, мурдагы акыйкатчы, кийинки Малайзияга элчиликке кеткен Турсунбай Бакир уулу менен мандемдүү тандем түзүп, аягында "диний" жолго түшкөн болчу.
Эмне үчүн Кара-Кече көмүр бассейини калкыбызды жана мамлекетибизди отун ресурсу менен толук камсыз кылбай келди? Миллиарддаган көмүр кени бар мурдагы "Орто Азиянын кочегары" Кыргызстан Казакстандын көмүрүнө жана Өзбекстандын газына көз карандылыкка дуушар болду. Мунун түпкү сыры эмнеде болду экен. Ал эми түштүк региондорундагы көмүр чыккан карьерлерге мамлекетибиз неге камкордук жасаган жок?" - деген суроолорду чечмелөө максатында КРнын энергетика министрлигинин отун-энергетика маселеси боюнча бөлүм башчысы Төлөгөн Итикеев жана "Кыргызкөмүр" мамлекеттик ишканасынын башкы директору Асанбек Молдокеев менен жолугушуп, учурда уникалдуу ушул кендин келечегине кандай камкордук көрүлүп жаткандыгын иликтөө максатында жана кендин келечегине кандай камкордук көрүлгөнүн көз менен көрүп, жаңы бийликтин алгылыктуу айрым иштерине баа берүүгө зор мүмкүнчүлүк түзүлгөн. Ушундан улам элибиздин "миң уккандан, бир көргөн" деген сөзүнө аргасыз ынанасың.
Демилгеге эмнеге бут тосулууда
Илгертеден эле "отун-олжо, суу-кордук" - деген сөз азыркы күндө өлкөбүздө актуалдуу маселеге айланды. Көмүрүбүз жана ондогон ГЭСибиз туруп кыштын ызгаар суугунда "тезекти" олжо көрдүк. Көк кашка агым суубуз болсо да таза сууга жетпей калкыбыз кор болуп келди. Айрыкча акыркы жылдарда "веердик өчүрүүлөрдөн" элибиз материалдык жактан да моралдык жактан да басмырланып, анын натыйжасында эски бийлик кулатылды. Жаз, жай күндөрүндө көмүр кенин казуу иштерин карьер ээлери атайын солгундатса, күз, кыш айларында автоунаалардын жасалма кезек күтүүлөрү көмүрдүн баасын асман чапчыткан учурлар болду. Жармач адамдар кыштын катаал шартында муздак үйлөрдө зирилдеп, күн кечирип "өлбөгөн жанга жаз келер" үмүтү менен эптеп жан сактап келди. Натыйжада, "тынчы жок мамлекетиңди урайын, жылуусу жок тонуңду урайын" - деген адамдар көз ирмем кароосуз калган эл токойлорду тоноп нечен тал-теректерди отунга кыйганын кантип жашыра алабыз? Ушундан улам жергебиз экономикалык кыйроого учурай баштаган. Буга кандай жол менен чек коюу эч кимдин оюна келбейт деген бийликке нааразылык калыптанып бүткөн эле.
Эски бийлик кулагандан кийин жаңы бийликке алгачкы учурда элдин ишеними болгон эмес. Адаттагыдай эле "көмүр королдору" өз билгенин жасай берерине, көмүр кени кимдир бирөөлөрдүн чөнтөгү үчүн кызмат кыларына шек санаган эмес. Бирок бул элге билинбесе да, отун-энергетикалык маселесин мамлекеттик деңгээлде чечүү зарылдыгы бышып жетилгендигин жаңы бийликтин өкүлү, энергетика министри Осмонбек Артыкбаев, "Кыргызкөмүр" мамлекеттик ишканасынын башкы директору Асанбек Молдокеев алгачкылардан болуп түшүнүшкөн. Кеңешип, кеп талашып, түрдүү тоскоолдуктарга, көптөгөн кыйынчылыктарга дуушар болорун түшүнүшсө да өлкөнүн экономикасын көтөрүү үчүн алгачкы кадамды жергиликтүү өндүрүштү көтөрүү чечимин кабыл алуу менен баштаган. Ошол учурда Кара-Кеченин иргелген көмүрүн элге сатууга, эленген майдаларын ТЭЦтерге жана коммуналдык бирикмелерге сатууга, кенди "менчиктештиргендерге" ички жана тышкы соодада бекер келген каражаттарын мамлекеттин казынасына "буруп коюуга" аракет жасашкан.
Көңүл буруп көрөлү. Кара-Кече көмүрүнүн наркы 800-1000 сомду түзөт, бирок ал борбор калаабызга жеткенге чейин баасы 2700-3000 сомду чапчыйт. Мунун объективдүү себептери бар, темир жол жок болгондуктан, көмүр автоунаа менен ташылат. Ага кеткен күйүүчү жана майлоочу май, татаал жолдогу амортизациясы автоунаа айдоочунун эмгек акысы жана 4-5 күн кезек күткөндөгү чыгымдарын эсептегенде эле товардын наркы жогорулайт. Мындай жогорку баадагы отунду сатып алууга чамасы чарк үй-бүлөлөрдүн мүмкүнчүлүгү жетишпеси анык.
Буга чейинки мезгилде көмүр ташууга барган автоунааларды айдоочулар бир жактан МАИлер тарабынан текшерилсе көмүр чыккан аймактагы "жергиликтүү рэкеттерге" жана "көмүр королдоруна" тиешелүү "шапкелерин" төлөп берүүгө мажбур болушканын ачык белгилесек болот. Бул дагы көмүрдүн баасынын көкөлөшүнө алып келет. Мына ушул терс көрүнүштөргө каршы күрөшүү отун-энергетика министрлигине жеңилге турган эмес.
Бул стереотипти четтетүү жолун табуу зарылдыгы туулган. Натыйжада, көмүр кенинин кандай менчик формасында экенин карабастан "Кыргызкөмүр" мамлекеттик ишканасынын көзөмөлүнө өткөрүү зарылдыгы пайда болгон. Алгач, бул демилге кыргыз өкмөтүнүн биринчи вице-премьер-министри Амангелди Муралиев тарабынан четке кагылган. Ошол эле учурда "көмүр королунун" бири К. Жолдошбеков министрликтин чечимин аткаруудан баш тарткан сыяктанат. Тирешүүнүн аягы анын кен иштетүү укугуна ээ кылган лицензиясын кайтарып алуу маселесине жеткирген көрүнөт. Бул К. Жолдошбековдун бүтүндөй жогорку инстанциясынын эшигин жыртып, мында карама-каршылыктар өз апогейине жетип отурат.
Ушул жерден эмне үчүн демилге катуу каршылыкка учураган? - деген суроо өзүнөн-өзү келип чыгат. Мунун эч деле жашыруун сыры жок. Кара-Кече көмүрү бассейини "Кыргызкөмүр" мамлекеттик ишканасынын көзөмөлдүүлүгүнө өткөрүлгөнгө чейин казылган кен байлыктын коромжуга учурашына бааны каалаган өлчөмдө көтөрүүгө чек коюлса, сырттан арзан көмүр сатып келип, Кара-Кече көмүрү катары өткөрүп, ортодогу айырмачылыктан пайда табуучу булактардын жолу жабылган көрүнбөйбү?! Алдоо жолу менен арбын кирешеге ээ болгондор мындай "май-талкандан" ажырагысы келбесе керек. Буга биз өз аргументибиз менен талдоо жасоого аракет кылып көрөлү.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
БАКИЕВДЕРДИН "БАТАЛЬОНУ" КАЙРАДАН БИЙЛИКТЕ
коррупциянын күчөшүнө алып келет"
Түлеевди суроолор боюнча кайра…
Төбө чачың тик турат…
Кара-Кече: кечээ, бүгүн жана эртең
"Сен кыргыздын ырларын бузуп
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?