ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky bg ky ru el ru ky tt ru ky ru ky ru ky ky ru ky ky ru ky ru ky ru ky ky bg ky ru ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru ru ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Назар", 07.07.09 - 3-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"Дайте мне контролировать выпуск денег в государстве и мне нет дело до тех, кто пишет его законы".
23-июлдагы президенттик шайлоодо К.С.Бакиевди колдогон күчтөр бар. Бул күчтөр Бакиевдин жеңиши үчүн бардык кадамдарга барууга жөндөмдүү. Алар кимдер? Маселенин маңызы ушуда.
Биринчиден. Азыркы учурда 2005-жылдын 24-мартындагы окуялардан кийин бизнес чөйрөсүндө менчикти бөлүштүрүү негизинен аяктады. Мамлекеттин кызыкчылыктарын эмес, жалпы эле акча кызыкчылыгын көздөгөн бизнестик-кылмыш топтору калыптанды. Тактап айтканда, баңги затын ташып өтүү, сатуу жолдору бөлүштүрүлүп бүттү (мында мамлекеттин үлүшү абдан олуттуу экендиги жөнүндө маалыматтар бар), мамлекеттер аралык бизнестин зор түйүнү болгон энергетика тармагы толугу менен бөлүштүрүлдү. Мындан тышкары кендерди иштетүү тармагындагы менчик ээлери алмаштырылды (мисалы "Жерүй", "Андаш" кендеринин айланасындагы ызы-чуулар, "Камбарата2 ГЭСи" улуттук долбоорунун акционердик коомго айланышы ж.б.). Башкача айтканда, жаңы менчик ээлери пайда болду. Бул К.С.Бакиев үчүн абдан керектүү процесс эле. Себеп дегенде, республикалык бюджетти толтуруунун дагы, жеке байлыкты топтоонун дагы негизги жолу азыркы учурда баңги заттарын ташуу, сатуу, кендерди менчикке берүү, энергетикалык чөйрөнү кайра бөлүштүрүү болуп эсептелет. Салык менен мамлекеттик бюджетти толтуруу мүмкүн эмес. Себеби, салыкты өндүрүү жана колдонуу системасы мамлекетибиздин муктаждыктарын жарым-жартылай да канааттандырбайт. Мурда (Акаевдин убагында) уранды жашыруун сатуу, курал-жаракты ташуудагы транзиттик үлүштөр да бюджетти толтуруунун булагы катары эсептелген. Акыркы жылдарда урандын сатылгандыгы жөнүндө так маалымат жок. Бирок, баңги заттарын жашыруун мамлекеттик деңгээлде сатуу абдан күчөдү. Бул болсо кылмыш топторунун күчөшүн жаратууда. Петровкадагы окуялар мамлекеттин ушундай эки жүздүү саясатынын бир гана далили.
Биздеги маалыматтар боюнча, баңги- заттарын ташуудагы жана сатуудагы мамлекеттик жашыруун системада ар кандай улуттук топтор иштешет. Ошолордун катарында күрттөрдүн да топтору бар. Бир жагынан мына ошондой күрт топторунун басымы астында, экинчи жагынан баңгизат саткан мамлекеттик жашыруун системанын басымы астында ички иштер министрлиги баш болуп, прокуратурасы, улуттук коопсуздук комитети төш болуп бул окуяны жаап-жашырганга умтулушту. Ал эми Президентибиз күнөөнү жергиликтүү бийликке оодарып тим болду.
Дагы бир олуттуу мисал, мындан 3 жыл мурда Кадамжай районундагы окуяларда жок кылынган баңги зат сатуучу террорчулардын биринин иниси Хасан Сулайманов (ал да баңгизат менен шугулданып жүргөн топтун мүчөсү) ошол жылы Бишкекте кармалган. Бирок, дагы эле мамлекеттик система менен чырмалышкан баңгизат сатуучулардын топторунун басымы астында ал террорчу жеңил жаза алып, абактан бошотулган (40 миң доллардык пара берилген деген маалымат бар). Быйыл ошол Хасан кирген баңгизат сатуучу топтор Өзгөндүн Кош-Коргон айылында жок кылынды. Ошондой эле топтор Кыргызстандын да башка жерлеринде жок кылынууда. Тактап айталы, бул топтор баңги зат саткан мамлекеттик жашыруун системада өз позициясын башка таасирдүү күчтөргө алдырып койгон. Андыктан алар жок кылынды, алардын ордуна жаңы топтор келди. Баңгизат сатуучу жаңы топтордун жаралышы Тажик Республикасында жакында эле болуп өткөн "Апийим" операциясына байланышкан. Молдо Абдуллонун ошол чөлкөмдө пайда болушу, Тажик Республикасындагы таасирдүү делген ички иштер министринин, ошол мамлекеттин ички иштер министрлигине караштуу атайын багыттагы күчтөрдүн башчысынын каза болушу, Кыргызстандын мамлекеттик улуттук коопсуздук кызматынын кызматкеринин Тажикстанда кармалышы, ага улай эле өзбек улутунан турган кылмыш топторунун жандануусу, негизинен өзбек улутундагылардан турган "Хизб-ут-Тахрир" уюмуна каршы күрөштүн Кыргызстанда күчөшү буга далил боло алат. Бир гана нерсе белгилүү, азыр Фергана чөлкөмүндө баңгизат ташуу жана сатуу менен алектенген, Кыргызстандын да, Тажикстандын мамлекеттик системасы менен да чырмалышкан жаңы кылмыш топтору жаралды. Алар улуттук мүнөзгө ээ. Тактап айтканда, Ферганадагы баңги зат сатуу системасында өзбек улутундагы кылмыш топтору кыргыз жана тажик улутундагылар менен алмаштырылды десек болчудай. Бул жерде Оогандагы баңги зат сатуучу топтордун позициясы да ушуну каңкуулап турат. Ооган Президенти Хамид Карзайдын артындагы күчтөр өздөрүнүн өнөктөштөрүн алмаштырганга макулдугун беришкен деген маалымат бар. Бекеринен баңгизат сатуунун чет-чеберин билип калган Ж.Назаралиев чийки баңгизатын (апийим) өстүрүш керек деп кыйкырып чыккан жок. Демек, кылмыш топтору менен жаңыдан пайда болгон менчик ээлери К.С.Бакиевдин бийликтен кетишине кызыкдар эмес. Тескерисинче, анын бийлигин бекемдөөгө абдан умтулушат.
Экинчиден, кыргыз мамлекети Акаевдин мезгилинен айырмаланып "финансылык кир жуугуч" өлкөгө айланууда. Муну мисал менен гана түшүндүрүүгө туура келет. Мисалы, "Кызыл" деген өлкөнүн акчага болгон муктаждыгы болжол менен 100 сом дейли. Бирок, ал өлкөдө чыгарылган товарлар 50 гана сомго туура келет. Эгерде өлкө 100 сомду басып чыгарса, анда акча көп болуп, товарлар аз болот. Ошондо өлкөдө инфляция башталат. Муну кантип чечүү керек? Эми ошол "Кызыл" деген өлкөнүн жанында башка бир "Жашыл" деген өлкө бар дейли. Анда "Кызыл" өлкөсү 100 сомду басып чыгарат, бирок анын 50 сомун "Жашыл" деген өлкөгө карызга берет. Карызга ылайык ошол 50 сом "Жашыл" деген өлкөнүн кендерин казганга жумшалат жана кенди башкаруунун 50 пайызы "Кызыл" өлкөсүнө өтөт, демек, пайданын 50 пайызы "Кызыл" өлкөсүнө кетет. Ал тургай кенди негизинен "Кызыл" өлкөсүнүн адистери иштетет. Көрүнүп тургандай, "Кызыл" деген өлкөдө инфляция болбойт, ал өлкөнүн адистери иш менен камсыз болот, пайда келип түшөт жана карызга берилген 50 сом накталай товардык баага ээ акчага, башкача айтканда "таза акчага" айланат. Ал эми "Жашыл" өлкөсү "Кызыл" өлкөсүнө карыз гана болбостон, өндүрүшү чийки зат иштеткен гана мүнөзгө ээ болуп, эң негизгиси тыштан келген 50 сомдун айынан инфляция күчөйт. Тактап айтканда, "Кызыл" өлкөсү өзүнүн инфляциясын "Жашыл" өлкөсүнө импорттойт. Башка өлкөлөрдүн акчасы үчүн иштеп берген "Жашыл" өлкөлөрүн дүйнөлүк финансы чөйрөсүндө "финансылык кир жуугуч өлкөлөр" деп аташат. Бир сөз менен айтканда, башка өлкөлөр өздөрүнүн кир-когун жууган мамлекетке айланып бара жатабыз деген эле кеп. Россия, Казакстан жана Кытай азыркы учурда мына ушундай "финансылык кир жуугуч" өлкөлөргө абдан муктаж болууда. Ошондуктан аларга ушундай мамлекеттик системанын сакталышы зарыл. Бекеринен Россия, Казакстан жана Кытай аймактык өз алдынча акча чыгаруу маселесин козгогон жок, бекеринен Россия өткөн кылымдарда Европанын финансылык чөйрөсүндө колдонулуп келген "Испан экюсунун системасын" жактаган жок. Андыктан, К.С.Бакиевди ошол өлкөлөрдүн кызыкдар финансист ишкерлери кош колдоп колдоого алаары турган иш. Президенттин командасында башка өлкөлөрдөн келген технологдордун түпкү максаты мына ушунда жатат. Медет Садыркуловдун өлүмүнүн негизги себептерин да ушул өңүттөн кароо зарыл.
М.Садыркулов казак финансисттердин таламын жактап келген мамлекеттик кызматчы болчу. Ошол адамдын күчү менен казак финансисттери ал тургай кыргыз өкмөтүн да тейлеп калышкан. Бирок, казак банкирлеринде өткөн жылдын аягынан баштап өтүмдүүлүк маселеси курчуган. Тактап айтканда, казак банкирлери өздөрүнө алган акчалай милдеттенмелерин тындырууга күчү жетпей калган. Анын айынан казак финансисттеринин Кыргызстанда "финансылык кир жуугуч" системасын түзүү боюнча иш багыты солгундай баштаган. Демек, оюнга башка өлкөлөрдүн финансисттери киришкен. Буга биздин мамлекеттик система дагы макул болгон. Андыктан, башка оюнчулардын кадрлары үчүн эски оюнчунун кадрларын кызматтан бошотуу керек эле. Мындай талап ишке ашырылып, М.Садыркулов кызматтан бошотулган.
Анын ордуна негизинен кытай финансисттери менен тыгыз байланышы бар Д.Үсөнов келсе, Россиянын нефти-газ багытындагы финансисттери менен терең мамилеси бар Ө.Бабанов биринчи вице-премьер-министрлик кызматына келди. Бирок, казактар да ушул кезге чейин жумшап келген акчаларын кайтарып алууну көздөп, М.Садыркуловдун жана анын командасынын саясатка аралашуусун талап кылышкан. Ошондуктан ал киши кыргыз саясат айдыңындагы күчтөрдүн тамырын тартып көрө баштайт. Албетте, бул оюндун түпкү максаты кыргыз мамлекетинин кызыкчылыгын эмес, казактардын акчалай милдеттенмелерин жабууну көздөгөн. Андыктан, М.Садыркуловду өмүрүнүн акырында кыргыз мамлекети үчүн күйүп-жанып, ошол үчүн оппозициялык күчтөргө кошулууга аракет кылган деген пикирлерге таптакыр кошулбайм. Ал эми жаңы оюнчулар болуп эсептелген Кытай жана Россия өлкөлөрүнүн финансисттери оболу М.Садыркуловго жөн гана эскертүү берүүгө аракет жасашат. Буга жооп кылган Медет Чоканович казак финансисттерин Кыргызстандагы саясий күчтөр менен байланыштырганга умтулат. Бирок, жаңы оюнчулар ал кишини жок кылып (мүмкүн жөн гана четтетип) маселени анчалык тереңдетпей жаап коюшту. Кандай болгон күндө да М.Садыркуловдун өлүмү менен (же саясий аренадан кетиши менен) кыргыз мамлекетиндеги акча массасын көзөмөлдөгөн оюнчулар алмашты.
Учурда К.С.Бакиевдин шайлоодо жеңип чыгуу мүмкүнчүлүгүн талдап көргөндө, жогоруда атап кеткен негизги эки фактор көзгө урунат. Демек, жеңишке жетишүү үчүн абдан олуттуу стратегия керек. Элдин шайлоодо берген добуштарын санап, анан таза айла кетсе элди көчөгө алып чыгуу менен эч нерсе чечилбейт. Себеби, биздеги шайлоо системасы элдин берген добушуна көз каранды эмес. Дагы бир баса белгилей кетүүчү нерсе - Бакиевдин командасы бийликке келгени элдин жашоосун оңдой алган жок. Бирок, элге күч көрсөткөндү, мажбурлаганды үйрөнүп алды. Ал эми эң негизгиси, кыргыз жергесине акча жаатындагы олуттуу оюнчулар келди. Маселе мына ушул бөтөн мамлекеттин финансылык күчтөрүнөн кутулууда турат. Ушул максаттын ишке ашаарына абдан күмөнүм бар. Эми Бакиевдин "жеңиши" элибиз үчүн эмнени алып келээр экен? Кеп оролу ушунда.
кыргыз тилиндеги гезит "Назар"
email • архив • редакция
ЭЛДИ АЛДАП ЖЕңИШКЕ ЖЕТИШКЕН ЖУРТ
"Ачык саясат" же А.Атамбаев тууралуу
Сузакты тескерисинен окусаң Казус болуп чыгат
"Бүгүнкү күндөгү бийлик да, оппозиция да картайды"
Кыргыз Республикасынын президенттигине талапкер Темир Сариев менен маек.
ЭЛДИ АЛДАП ЖЕҢИШКЕ ЖЕТИШКЕН ЖУРТ АТАСЫ - АЛСЫЗ
Өзөктөн чыккан өрт, өздөн чыккан жаттар
"Күнөө сүйүүдө, экөөбүздө эмес"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?