ce en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru kk ru ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ru
"Агым", 05.02.08 - 6-бет: Майкечен маек...•
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Султан РАЕВ, маданият жана маалымат министри:
- Сизде кызганыч сезими барбы? Дегеним, жеңебизди кандай учурда кызганасыз?
- Жеңенди кызганбайм десем, калп айткан болуп калам. Өзүңдүн сүйүктүү өмүрлүк жарың, балдарындын энесин кызганасың да. Ошол кызганыч деген нерсенин ичинде сүйүү жашайт. Кандай мезгилде кызганам… Кызгануу сезимин үйбүлөнүн түркүгү катары баалайм. Сүйүү сезими болбосо, эмнеге кызганат элең?
- Ал эми жеңебиз сизди кызганабы?
- Кызгануу аялдын стихиясы да. Ал менден ашкан кызганчаак. Албетте кызганат…
- Балким, кызганууга жүйөөлү себептери бардыр?
- Кызганычка шарт түзбөгөнгө аракет кылам (күлүп). Аялдардын жаратылышы ушундай болот экен. Алардын кызганганы сөзүнөн байкалат. Үйгө кечигип барып калсаң, каерде жүргөнүңдү сурайт. Анан бир жерде болгонуңду айтасың. Дагы тактап сураганда, мурдагы сөзүңдөн жаңылып, башка жерди айтып алышың мүмкүн. Ошентип атып эле кантип кармалып калганыңды билбей каласың.
- Сизди чакырган жерге кечигип, же унутуп келбей калат дешет.
- Ачыгын айтканда, кечигип да калам… Себеби, өмүрүмдө саат тагынган эмесмин. Азыр да колумда саат жок, ишенбесең кара (билегин көрсөтүп). Эч качан саат жебесинин кулу болгум келбейт. Иш столумда эки саат турат, алар да иштебейт. Менде мезгил токтоп турат. Мезгилге көзкаранды болгум келбейт. Саат өмүрдүн өтүп баратканын дагы бир жолу эскертип койот да.
Илгери гезитте иштеп жүргөнүмдө генерал Кутуев алтын саат белек кылган. Бир жумага жетпей эле ал саатым токтоп калды. Такыр жүрбөй койсо болобу. Андан кийин Татарстанга барганда премьер-министр саат белек кылды. Анда да бир жумага жетпей иштебей калды. Мен алган сааттардын баары тең токтоп калат.
Албетте, министр болгондон кийин убакытка так болуш керек. Азыр ар нерсеге өтө такмын. Чакырган жерге убагында барам, себеби аларды сыйлаш керек. Барбасам болбойт. Кызматтык этиканы сакташ керек да. Анын үстүнө күттүргөн аябай жаман. - Тамеки чекпейт экенсиз, аракка табитиңиз кандай?
- Жакын досторум: "Менин бир күндө ичкенимди, Султан бир жылда ичет" деп калышат. Аракты кээде элүү граммдын тегерегинде ичип койом. Көп ичпейм. Аллергиям бар, дароо эле кызарып кетем.
- "Эркек болсоң шок бол…" демекчи, өмүрүңүздө чыр салып, мушташып көрдүңүз беле? "Султан палван" деген каймана атыңыз да бар эле…
- Дегеле мушташкан эркек эмесмин. Эгерде, бирөө мушташам деп кол сала турган болсо, татыктуу жооп бералам. Мактанбай эле койойун, студенттик кезде төрт адам менен кармашып, жыга койгон жагым бар.
Спортко жакынмын. Классикалык күрөш менен машыккам убагында. Студенттик кезде мелдештерге катышып, экинчи орунга ээ болгом. Бирок, бирөөгө катылып көргөн эмесмин, катылбайм дагы.
- Жогорку кызматта отурган көпчүлүк чиновниктердин жашоосун коррупциясыз элестете албай калбадыкбы. Дегеним, сиз дагы бирөөгө пара берип, же болбосо бирөөдөн акча алдыңыз беле?
- Ачыгын айтайын, эчкимден акча сураган эмесмин, албайм дагы.
- Саясатчылардын көпчүлүгүнүн бизнеси, кафе-ресторандары бар. Сиздин да жеке бизнесиңиз бардыр? Болсо, ал кандай бизнес?
- Арким өзүнүн колунан келген ишти жасашы абзел. 90-жылдары коммерция кылуу модага айланып кетпеди беле. Ошол кезде жубайым экөөбүз да элди туурап, айлыкты карап отура бербейли деген максатта камок сатып алып, кайнимди иштетип койдук. Сатканыбыз нан. Күнүгө тапкан пайдабыз 7-8 сомдун тегерегинде. Бир жума ушундай болду. Көп өтпөй эле шаардык текшерүүдөн келип, 500 сом штраф салып койсо болобу. Иштеткенибизге аз эле болгонун айтсак, түшүнбөй коюшту. Айла жок, штрафты төлөдүк. Камокту болсо саттык дароо эле. Ошондон кийин бизнеске аралашканыбыз жок. Колубуздан келбейт экен.
- Жалгыз айлыкты карап жашайт турбайсыздарбы?
- Ооба, айлыкка иштейбиз. Андан сырткары чыгармаларым чыгып турат. Жакында Англиянын Би-Би-Си радиосунан пьесам кетти. Дүйнө жүзү боюнча жети автордун чыгармасы эң мыкты деп табылыптыр. Ошонун ичинде менин чыгармам да бар экен. Чоң суммадагы гонорар алдым.
- Сыйлыгыңыз кут болсун! Илимпоздордун маалыматына таянсак, болбоду дегенде адам 16 жолу калп айтат экен. А сизчи?
- Калп айтпайм деген адам өзү биринчи калпычы! Улуу атабыз Лениндин: "Жумуштун кызыкчылыгы үчүн калп айтса болот", - деп айтканы бар. Жалган айтуунун да белгилүү бир дозасын билиш керек да, жөндөн жөн эле соктура бербей. Бүгүн калп айтып, кырдаалдан чыгып кетсек, каалайбызбы-каалабайбызбы Жараткандын алдында кантип калп айтабыз? Адамдын ички абийиринде - Жараткандын сурагы турат.
- Аткаминерлер көбүнчө сауна, казиного барып убакыт өткөрүшөт эмеспи. А сизчи?
- Бош убактымды китеп окуп, жакшы кино көрүп өткөрөм. Тоолорго барып, басып жүргөндү жакшы көрөм. Тилекке каршы, бош убакыт көп боло бербейт. Көп убакыт болбойт дегендин өзү да туура эмес. Убакыт табышыбыз керек. Себеби, биз мезгилдин эле агымына түшүп алып, убакыттын кулу боло беребиз. Мезгилдин чыныгы табиятын, баалуулугун сезбей калабыз. Мен жаратылышка чыкканда, аны менен сүйлөшкөндөй болом. Суунун шаркыраганы, сыдырым желдин соккону, табият сулуулугу мага бирнерсени айтып тургансыйт.
- Достукка кандайсыз? Саясатчылардын арасынан ким менен жакшы мамиледесиз?
- Досчулукту саясат аркылуу күтпөйм. Досчулук биринчи кезекте адамгерчилик аркылуу болушу керек. Адамгерчилик аркылуу табылганы - түбөлүктүү дос болот. Албетте, жакын досторум көп. Биринин атын айтып, экинчилерин капа кылгым келбейт.
Жети нотаңды билесиңби, Опера?
же ат айланып акырын табабы?
Парламент шайлоосунун алдында Ички иштер министрлиги (ИИМ) депутаттыкка атсалышкан партия мүчөлөрүнүн айрымдарынын узун сабак тизмесин жарыялады. Кылмыш иштерине тиешеси барлардын. Кылмыш иши козголуп, сотко ашкан, ашпагандардын. Сот тарабынан акталып же акталбай амнистияга кабылгандардын. Туура. Эл билиш керек, кимге добуш берип, кимди шайлап атканын. Тилекке каршы, ал тизме оппозиция көзкарашындагы адамдарды, бусаам партияларды аттан оодарып түшүү үчүн жасалганы бир караганда эле көзгө адырайып көрүнүп турат. Аны "Акжолдон" бир дагы адам тизмеге илинбегени огобетер айкындайт. Демек алар адам эмей эле, асмандан түшкөн периште экен. Эмнеси болсо да, бул жакшы жөрөлгө, көч бара-бара түзөлөт дейт.
Арийне, "бир бетиң өпсөм, бир бетиң калат" деген ыр бар. ИИМ депутаттарды тандоого элге, мамлекетке илбериңки жардам бергенсигени менен мамлекеттик кызматкерлердин ишмердик баянын байкамаксан болгону болгон. Ошондуктан криминал дүйнөсүнө түз да, кыйыр да тиешеси бар адамдар мамлекеттик жооптуу кызматка илинип, атургай бийликтин бийик бутагына жетип атканын маалымат каражаттары канкакшап жазууда. Бирок кыргыз бийлиги аларга "кыңк" этмек түгүл, бир ирет да коомчулукка жөнжай түшүндүрүп коюуга мойну жар бербеди. Ошого жараша дүйнөлүк коомчулукта Кыргызстан бийлиги криминалдашып баратат деген түшүнүк да пайда болууда.
Эл оозунда айтылып-айтылбагандарды "тирилтип", ИИМ архивин аңтарып отурбай, кечээ таламандын так түшүндөгү бир мисалды алалы. Өткөн жылдын акырын этектеп барып Кыргыз академиялык опера жана балет театрынын деректирлигине Болотбек Салбарович Осмонов дайындалды. Анын эмнеси бар дээрсиз, опера тургай бүт Кыргызстан театрлары жетекчилерин эки күндүн биринде колкаптай алмаштыруу маданият министрлигинин туруктуу иш стилине айланды. Ага, албетте, эчкимдин кусаматчылыгы жок. Театр кызыкчылыгына жараша таланттуу, таза кишилер менен алмаштырылса. Ал эми мынабул жагдай антип айттырбайт. Бир туруп аргасыз алакан жайдырса, бир туруп аргасыз жерге түкүртөт.
Иш оролу мындай. 2002-жылдын 7-июлунда "Агым" гезити "Опера театрында финансы романсы" аттуу макала жарыялаган. Макалада ошол кезде бир эле учурда театр деректири, маданият министринин орунбасары Болотбек Осмоновдун финансы махинациясы, алакушту атынан атасак, театрга бөлүнгөн мамлекет каражатын баш бухгалтердин жардамы менен кантип сол чөнтөккө сологондугу тууралуу сөз жүргөн. Театр жамааты демилгеси менен чакырылган "Адам укугун коргоо" коомдук уюмдун аудиторлорунун текшерүү документтеринин негизинде. КР эсеп палатасынын баш инспектору С.Сарыбаев 2000-2001-жылдагы театрдын финансы ишмердигин изилдеген отчетунун негизинде.
Азыркы деректир менен андагы деректир-министрдин кокусунан аты уйкаш чыгып калыптыр деп бүшүркөбөңүз. Дал өзү. Осмонов Болотбек Салбарович. Театр жамааты да жазбай тааныгандыктан, биз сыяктуу эле алакан жайып, Кыргызстанга али орнойлек акыйкат издеп жүрү.
Макала жарыяланган соң, Болотбек Осмонов, албетте, таянган тоосу опол орноктуу экендигин дагы бир ирет көзгө такаган. Кыргыз бийлиги андан кийин да адаттагыдай көрмөксөн-билмексен болуп, бир жылы сүйрөгөн. Адаттагыдай дегенибиз, көптөгөн арыз, көзкарандысыз аудиттер, мамлекет финансынын баш көзөмөлү - Эсеп палатасынын текшерүүлөрүн, отчетторун эчен жыл эсепке албагандай эле.
Арийне, акыры акыйкат ордуна келип, мамлекет казнасына салынган кол кагылгансыган. Минтип арсар айтып жатканыбыздын себеби, 2003-жылдын 31-мартында Бишкектеги Свердлов райсоту Г.А.Аденованын төрагалыгы алдында театр деректири Б.Осмонов менен баш бухгалтери У.Дүйсембаеванын кылмыш иши толук далилденди деп тапкан. Экөө тең жасаган кылмышын толук моюнга алган. Биз аларга коюлган Кылмыш кодексин санап, окурмандарды тажатпайлы. Тек, кандай өкүм дебейсизби? Экөөнү тең 15 минималдык айлык - 3500 сом айыпка жыккан. Арийне андан мурдагы жылдагы амнистияга таяп, сот залынан эле жогорку айыптарын да кечип жиберген.
"Мыйзам - буйлаланган төө" деген жөн сөз эмес. Албетте биз юрист эмеспиз, бирок карапайым түшүнүккө салганда деле өкүм аныктамасы өкүт жаратпай койбойт. Бузуп которду токонаалатына калбас үчүн түпнускадан келтирели: "Совершенные подсудимим преступления относятся к тяжкому преступлению, тем не менее, и действия подпадают под ст. 1 п. "К" Закона Кыргызской Республики "Об Амнистии" от 26.07.2002 года и потому они подлежат освобождению от наказания".
Азыр колдо турган өкүмгө ишенсек, сотто Эсеп палатасынын, көзкарандысыз аудиторлордун көптөгөн цифралары тууралуу сөз да болгон эмес. Мисалы, максатсыз жумшалган бюджет акчалары, театр имараттары арендасынан түшүп, бирок казнага кириштелбеген миллиондор ж.б.
Арийне, өкүмдө Осмонов менен Дүйсембаева автомашина реализациялоодон 155 миң 15 сом, киреше салыгынан 27 миң 214 сом, атайын каражаттардан 30% түшүрүүдөн 56 миң 760 сом, бардыгы болуп республика бюджетине 238 миң 989 сом зыян келтирген деп айтылат. Андан башка Б.Осмонов республика маданият министринин орунбасары болуп туруп, театрдын деректирлигинин да маянасын алган. Ал 5685 сом, 89 т. Театр анын уюлдук телефонуна деп 6869 сом, бензинине деп 5700 сом мыйзамсыз бөлгөн. Андан башка театр каражатынан "Даймлер-Бенц" автомашинасы алынды делип 19 миң 640 сом, валюта катышынын ажырымынан 800 сом, айтор айлык акы, телефон, бензин болуп 38 миң 195 сом 89 тыйын солго солонгон. Байкап атасызбы, сот чечими мыйзамсыз алган айлыгын да мамлекетке кайтарып бергенге жараган жок. Арсарсып атканыбыз ошондон.
Тереңдебей, үстүрт айтканда, иштин жайы ушундай. Ушул киши туура 5 жылга жетпей, "өз тууруна" десек өтө көкөлөтүп ийген болобуз, бекер жем жеген акырына кайтып келди. "Бир чаласы калгансып, бир катынын эки алган" деп азилдеген бир курдашын Байдылда акын. Анын сыңары чаласы калса, келсин. Юридикалык жагын албетте, билбейбиз. Анын үстүнө амнистияга туш болгондор соттолду эсебине кирбейт дешет. Бирок элементардуу эле адамдык абийир, уят-сыйыт эмне дейт? Бул да болсо, кыргыз бийлиги, айрыкча маданият министрлиги коррупция менен кол кармашып өсүп баратканын далилдебейби?