kk ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ru ky ky ky uk ky ky ky ky ky uk ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky uk ky ru ky ky ky uk ky ky ky ky ky ru ky ru ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru ky ru ky ky ru ky ru ru ky ky ru ky ky ru ky ky ru ky ru ky bg ky ru ru ru ky ru ky ky ru ky kk ru ky ky ru ru ru ru ru ru kk ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Асман пресс", 27.10.11 - 8-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Бүгүнкү талкуубуз коомубуздун дагы бир жаралуу темасына арналып, жаштардын көчөдө жана коомдук жайлардагы жүрүм-туруму тууралуу сөз болду. Талкууга Курманжан датканын чөбөрөсү Чыныбек Абдыкапаров, акын Меңди Мамазаирова, "Акшумкар КУТ" жаштар уюмунун өкүлү Максат Казакбаев, "Коомдук иликтөөлөр институтунун" өкүлдөрү Жанабиль Давлетбаев жана Чыңгыз Бексултанов, И.Арабаев атындагы КМУнун студенти Арууке Коңурбаева, "Жарандар коррупцияга каршы" уюмунун мүчөсү Алина Романова, Юридикалык академиянын студенти Канат Мидин уулу катышты.
Түкүрүнүү адатпы, орусча "мат" өнөрбү же жаштар кайда баратат?
- Биз бала кезде улуу муундагы адамдар гана кез-кезде "атаңдын оозуна урайын" деп сөгүнүшүп калышаар эле. Азыр болсо жаштар орусча каалаганындай сөгүнүшөт, карап туруп жийиркенесиң. Муну модага айлантып алыштыбы же адатпы?
- Таятам "атаңдын оозуна урайын" десе кулакка башкача угулат, бир чети күлкүлүү. Ал эми орустардай сөгүнүү абдан орой. Алардын сөгүнүүсү жашоодон эмес, түрмөдөн чыккан. Ошон үчүн алардын сөздөрүн колдонуу туура эмес.
- Окуучулардын, студенттердин чөйрөсү дагы себеп болот. Биз уят сөздөрдү бат кабыл алабыз, анткени алар бизге көнүмүш адатка айланып калгандыктан, күнүмдүк кептей колдонулат.
- Бүгүнкү талкууга салынып жаткан тема абдан чоң көйгөй. Муну чечпесек, биздин келечегибиз алдыга жылууга мүмкүн эмес. Азыркы учурда экономиканын абалы, бийликте отургандардын абалы ушуга окшогон маселелерди чечүүгө күчтөрү жетпей жатабы же кандай? Мисалы, биз билим берүү тармагын өзгөртүп, заманбап билим алсак гана жакшы жышааналар болот го деп ойлом.
- Азыркы жаштардын өзүнүн үлгүсү жок. Мисалы, азыр криминал өспүрүмдөргө үлгү болууда. Бизнес же саясаттан үлгү алалбаган жаштар криминалдарды үлгү кылышып, аларга окшошкулары келет. Ал эми үй- бүлөдө ата-эненин балага тарбия бералбаганынын бир себеби, бүгүнкү экономикалык заманда балдарга ата-энелердин тарбия берүүгө убактысы жок.
- Мен дагы кошумча айткым келет. Жогоруда айтылгандай жаш балдардын аң-сезими бир нерсени бат кабыл алгандыктан, Европанын фильмдери терс таасир калтырат. Алар ал турсун мультфильмдерди көрүп отурушуп жаман сөздөрдү жаттап алышат.
- Биздин өлкөдө азыркы учурда идеология же фундамент жок. Ошон үчүн маданиятыбыз жок.
- Биз талкууну уюштуруунун алдында бир нече жогорку окуу жайларына байланышкан элек. Ушул маселеге кайдыгер карабагандар келди деп ишенебиз. Анткени, атабай эле коелу, кайсыл бир университеттин Тарбия иштери боюнча проректоруна байланышканда "Азыр шайлоого бир эле жума калды. Биз шайлоо менен чуркап жүрөбүз. А силердин көтөргөн проблемаңар эч нерсе эмес" деди. "Башталат баары майдадан, байкабайт аны майда адам". Биздин гезитти жети миң адам окуйт, ошонун жети эле адамына таасир берсе бул биздин ийгилигибиз. Эмне үчүн мындай маселелер көз жаздымда калууда?
- Кечиресиз, мен президенттикке талапкерлердин программаларын карап чыктым. Алар экономиканы көтөрөбүз, тигини мындай кылабыз, муну тигиндей кылабыз дегендери менен фундаменти жок болуп жатпайбы. Ошондуктан, бийлик башындагылар билим-маданияттан баштаса, экономика дагы акырындап өзгөрмөк. Азыркы бийликтин келечеги жок.
- Биз мектепте билим алып жүргөндө дептер-калем жетишсиз эле. "Коомдук буюмду көздүн карегиндей сакта!" деген жазуулар илинип тураар эле. Парта, класс, дубал, коридор, көчөлөрүбүз коомдук деп кабылданчу. Үйдө дагы ата-энелер буюмга болгон аёо сезимин калыптандырган. Дубал-парталарга чийбей, ажаатканаларга таза кирип-чыгар элек. Кээде "Мен сени сүйөм" деген сөздөр жазылып калган болсо, кол жазмасы менен салыштырып отуруп издеп-таап, жазгандын жазасын берээр элек. Мунун өзү мекенчилдикке, патриоттук сезимге үйрөтөт. Качан жашап жаткан кичинекей аймагыңды сүйсөң, анан жалпы коомго, мекенге сүйүү болот. Түкүрүнүү, сөгүнүү идеологияга чейин адам туулуп, жашап баштагандан баштап боло турган нерсе. Азыркы учурдагы жаман-жакшы маалыматтарды ылгап пайдалана албай, түрмөдөн чыгат сөгүнүү деп жатпайсыздарбы, ошондой жаман жагын алып жатабыз.
- Биз СССРдин курамында 100 пайыз билимге жетиштик. Ошол билимдин негизинде 20 жыл эгемендиктин ичинде ар тараптан өнүктүк, бирок, бир нерсени унутуп койдук. Өзүбүздүн нарктуулугубузду, салттуулугубузду, тилибизди. Ошонун натыйжасынан бүгүнкү маселе козголуп жатат. Биздин нукура кыргызча сөздөрүбүздүн, макал-лакаптарыбыздын ичинде таалим-тарбия берүүчү маңыз бар. Ошонун ичинде сөккөнү дагы бар. Мисалы, "Ок, тукумуң өскүр!", "Бай болгур!", "Жолуң болгур!", "Жубарымбек!" дешет. Каргыш дагы бар, мисалы "Ук, тукумуң кургур!" деп коюшкан, бул өтө катуу айтылган сөз ыгы келген жерде өтө этияттык менен айтылган. Сөгүнүүнү орустардан үйрөндүк. "Кыргыз мас болсо орусча сөгүнөт" деген сөз чыккан.
- Жогоруда сиз сөз кылган проректорлор дагы ошондой мамилеси менен жаштарга кандай гана бийлик болбосун жүгүрүп иштөө керек дегенди көрсөтүп жатат. Жогоруда айтылгандай, жалпы мамлекеттик идеология жок. Биринчи президентибиздин учурунда 20 жыл Швейцария болдук, экинчисинде Япония болдук, эми жана сиз айткан проректор чуркап жүргөн бийлик келсе Анкара болгону жатабыз. Ата-бабаларыбыздан келаткан каада-салт, үрп-адаттарыбыз камтылган программаларды иштеп чыгуу зарыл. Ошондо азыр сөз болуп жаткан түкүрүнүү, тамеки чегүү, сөгүнүү, батыштын мода кийимдерин куубалоо, ал турсун элементардык түрдө сагыз чайнаганды дагы билбегенибиз жолго салынат. 20 жылда чоң муун тарбияланып калды, алардын балдары алды 20 жашка чыгышып, жогорку окуу жайларга келди. Алар коомго чоң зыян тийгизүүдө. Бул жерге акын-жазуучу эжебиз, көрүнүктүү саясий ишмер Курманжан датканын чөбөрөсү келип отурат. Биз мектепте маданиятка үндөгөн көп чыгармаларды окучу элек. Биз Манасты, Курманжан датканы билебиз, ал эми 90-жылкылардан кийинкилер бул нерселерди билишпейт. Өкмөт тараптан жаңылануу керек болуп жатат. Жаштардын деми-күчү жетпей жатат. Жөнөкөй эле мисал, проректор келбей же өзүнүн активисттерин жибербей койду, бул кайдигерлик мамиле.
- Жаштардын туура эмес жүрүм-турумуна жаштар өздөрү күнөөлүбү же ким күнөөлүү?
- Массалык маалымат каражаттары, телевидение күнөөлү. Мен деле башкаларды кайталап жатам. Бирок, бул чындык, бандит болсоң, сөгүнүп мамиле күтсөң, коом сени жакшы кабыл алат деген идеология бар. Ошол жалганчы пикир азыр деле бар. Эгер сөгүнүп-түкүрүнүп, орустар айткандай "дерзкий" болуп жүрсөң, коомдо статусуң жогору болот дегенди сиңирип келишти. Президенттикке талапкерлерби же башкаларбы жаштар идеологиясы боюнча атайын программаларды иштеп чыгуулары зарыл.
- Жанабиль сизге суроом бар. Мисалы, Максат айтып жатат 80-жылдагы жаштар менен 90-жылдардагы жаштардын ортосунда кандай айырмасы бар?
- Мурдагы муунга идеология коммунизмден кеткен. Азыр демократия. Калп демократия, мен баарын сүйлөй алам, менин укугум бар деген. Сөгүнүү деле ушунун кесепетинен келип чыгып жатат.
- Соода-сатык заманында челноктор көбөйүп, азыр байкасаңар базарларда кандай адамдар. Мисалы, Ош базарына кирсеңиз, талаш-тартыш болуп, бири-бирине орой мамиле кылып, сөгүнүп жатышат. Бул жапайы капитализмдин кесепети. Азыр кыргыздар абдан кыйналып кетти.
- Базардагы урушуп жаткан адамдар деле СССРдин убагында жашаган адамдар да. А бирок, жаштар күнөөлүү деп жаштарга шылтап коюшат.
- Башка мамлекеттерге демократия келгенде, алар даяр болушкандыктан туура алып кетишкен. А бизде коммунизмде барына бирдей, башкалардан өзгөчөлөнбө деген идеология бар болчу. Биз демократияны колдонууга билим деңгээлибиз жетпей калды.
- Мен идеология деген эмне деп кызыгып көрсөм, илимпоздор бир жыйынтыкка келише элек экен, бир формула жок. Идеология деген адамдын көз карашы. Качан бир топ адамдын бир көз карашы болсо ошол идеология деп билем. Эмнегедир биз кыргыздар кыргыз болбой калдык. Мисалы, Курманжан датка керек болсо эл үчүн баласын дагы өлүмгө кыйган.
- Манас университетинин гезитинине бүгүнкү биз козгоп жаткан маселенин медициналык жактан зыяндуулугу тууралуу дагы маалымат чыккан. Бул маселени массалык маалымат каражаттарына чагылдыруудан сырткары дагы, жаштар акцияларды уюштуруп, көчөлөргө чыгышса кандай болот эле?
- Жаштарга жаштарча мамиле кылуу керек деп айтып келатам. Жаштар уюмдары акцияларды уюштурсак деп ойлойбуз. Мындай акцияларды өткөрүү үчүн демөөрчү табуу керек.
- Бизде долбоор бар болчу. Мектептен 5-6 бала чогулуп, ага чейин алар демократия деген эмне, идеология деген эмне экенин изилдеп келишип, анан талкуу кылчубуз. Мындай долбоорлорду апаларды, аталарды чакырып айылдардагы мектептерде дагы уюштурса болот.
- Кыргыз тарыхын карап көрсөк, симпозиумдарда кабыл алынган идеалар кыргыз тарыхында бар. Менин оюмча, Кыргызстан боюнча жаштардын симпозиумдарын өткөрүп, ошондо ушундай маселелер козголсо. Болбосо мындай маселелер сөз боюнча эле кала берет.
- Ыплас сөздөр менен сөгүнүп же түкүрүнүп жаткан адамды көрсөңүздөр "антпе" деп айта аласыздарбы?
- Адамдын жаман адаттары бар экенин билсем, аны менен мамиле курбайм. Көңүлүм калып калат.
- Менде мисалы көп болгон. Балдар гана эмес, кыздар дагы сөгүнүп жатканда "Сөгүнбө, уят" деп катуу айта албасам дагы, тамаша ирэтине салып айтып койсом, кийинкиде мага мамилеси башкача болуп калат.
- Биз улуу адамдар жаштарга антип эскертүү берүүдөн дагы чочулайбыз, башыңа бир коебу деп. Бир жолу киоскадан гезит алып жатсам, ошол жерде турган балдар ушундай жаман сөздөр менен сөгүнүп жатышты. Мен чыдабай кетип, "Айланайын балам, эмне ушундай сөздү айттың?" десем, "Ишиң эмне?!"-деди. Унчуккан жокмун, бирок, ушунча капа болдум. Ошон үчүн жаштар айтса таасирдүүрөөк болобу деп ойлойм.
- Жок, биз айтсак, "менден акылдуусуңбу" дейт. Айтып койсо болот, бирок, жыйынтыгы деле болбойт.
- Мен эч кимге айтып көрө элекмин. Сөгүнгөн бул жөнөкөй эле нерсе, норма. Ал турсун жаш балдардын анаша чеккенине дагы эч ким таң калбайт.
- Жөнөкөй нерсе деп жөн коёлубу анда?
- Бир жолу эле сөгүнбө деп коюдан эч жыйынтык чыкпайт.
- Азыр жакшы суроо болду. Жаштардын патриотторун чогултуп, радио-теледен дагы жайылтыш керек. Айта берсе, бирине болбосо бирине таасир берет.
- Жаштар жалкоо болуп калган. Мисалы, ушундай залдарда өткөн жыйындарга, тренингдерге барышпайт. Жаштарга кайсыл жактан таасир бере турган болсо, ошол жактан баштоо керек.
- Мен Казакстанга барганда түкүрүнүү боюнча социалдык видеороликти теледен көрдүм, биз деле интернет-теле аркылуу таратсак болчудай.
- Гезит, кинолордун терс таасири тиеби?
- Ата-эне адилеттүүлүккө, маданияттуулукка, билимге, адеп-ахлакка тарбиялоо керек. Бирок, ата-эне канча аракет кылса дагы, сырттан агып кирген ыймансыз кинолор, чөйрө таасирин бербей койбойт. "Суппер-инфо" кечирип коюшсун, мен дагы абдан популярдуу болуп чыгып жүргөм. Ушул гезитти неге жаштар жанталашып алышат? Себеби, ал жерде жашыруун, үйүңөрдө, ата-энеңердин маңдайында сүйлөнбөй турган, этикалуу, маданияттуу досторуңардын алдына сүйлөнбөй турган эң бир ырайымсыз окуялар жазылган. Өкүл энесин сүйүп калган бала жана башка ушуга окшош окуялар тууралуу. Ошондуктан, бул маселе өтө татаал. Бир гана ата-эне эмес, бала-бакча, мектеп, депутаттар, президентибиз баш болуп аракет кылуубуз зарыл. Менин неберелерим, чөбөрөлөрүм силердей куракта, силер жаштар жаркын жашоодо жашооңуздарды тилейм.
- Эсиңерде болсо, "Тарзан" деген кино чыгып, аны көргөн миңдеген балдар өлүп, майып болду. Бул кинонун СССРдин убагында кинопрокаттан алып ташташкан. Азыр кайсы кинону алып салып жатат? Кайра-кайра биринин үстүнө бирин алып келип, дембе -дем көрсөтүп жатат. Бул ал турсун бала-бакчага чейин жетип калды. Бала-бакчада, мектепте тарбия жок. Орустардын кинолорунда "Тфу!" деп жерге жалп эттирип түкүрүп, "черт побери!" деп басып кеткенин биз деле өспүрүм кезде туурап жүрдүк. Бирок, биздин жаштык убакта жанагы "Тукумуң өскүр!" деген чалдар бизди ооздуктап турду. Азыр жаштар ал турсун бульварларда орундукка чыгып отуруп алышып, семичканын кабыгын оңду-солду бүркүшөт. Жанындагысы орусча эки сөзүнүн бири "мат" менен сүйлөп жатса, анын жанында дагы бирлери жабышып алышып өбүшүп жатат.
- Шаарда эле эмес, айылдарда деле мындай терс көрүнүштөр болуп жатат. Жаштар чогулган "отуруштар" деле чексиз сөгүнүүлөр менен коштоолорун айтып калышат. Себебин айрым жаштар "Жанымдагы жигит сөгүнүп жатса, мен деле эркекмин деп сөгүнүп коем" дегендер болду…
- Жайлоого чыкса дагы жарык бар. Спутник антенасы ар бир үйдө турат, ал аркылуу Батыштын маалыматын алышат. Эгерде бизде башынан эле тил, үрп-адат маселесин катуурак кармап койгондо, башкача нукка кетмекпиз. Мисалы, Өзбекстанда, Казакстанда жаштардагы ыйман-ызаат ачык байкалат. Илгери ата-бабаларыбыз "сууга түкүрбө", "малды теппе" деп айтышчу. Азыркы жаштар ойгонсо, мамлекет бул маселени колго алса, акырындап жакшы жагына жылып кетүүгө шартыбыз бар.
- А тескерисинче, нагыз шаардык жаштар маданияттуу. Шаарда туулуп-өскөн жаштар билимге умтулушуп, ачык максаттары бар. Айылдан келген жаштар шаардыктарга окшойбуз деп сөгүнүп, түкүрүнүп жатышат.
кыргыз тилиндеги гезит "Асман пресс"
email • архив • редакция
Жылдызкан Жолдошева, ЖКнын депутаты:
"БШК төрагасын тез арада кызматтан алуу керек"
же Алмаз Атамбаев шайлоочуларга эмне жасап бере алат?
Кадыр Кошалиев Курултай кыймылынын Улуттук Кеңешинин төрагасы:
"Курултай-саясий туруктуулуктун, адилеттиктин кепилдиги"
"Жерин саткан - элин саткан менен барабар!"
Турсунбек Акун, КР Акыйкатчысы:
"Келдибеков Жапаровго болушуп Дербишалиевди коркутканга чейин барды"
Түкүрүнүү адатпы, орусча "мат" өнөрбү же жаштар кайда баратат?
Ушундай байлыкты ээлеп -кедей болгон уят
Жамалбек мырза, өткөн аптадагы дебатта партиялашыңыз Темирбек Асанбеков сиздин буга чейин айтып келген маалыматтарыңызды калпка чыгарып, Кудайга койдум деди. Буга кандай жооп кыласыз
"Мозги" чаккан президенттердин жубайлары
же талапкерлердин аялдары кимдер?
Асыл Набиева, КРнын Эл артисти:
"Көкүрөгү бош адам сахнада ойной албайт"
"Я тебе такой секс устрою"
Айбек Дайырбеков, сценарист, кинорежиссер:
"Жанымдын" 55 сериясын тартып келдик"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?