be ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru ky ky ky ky ru ru ky ru ky ru mn ru ky ru ky ru tt ru ky bg ky ru ky ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru tt ru ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Эл сөз", 08.09.09 - 6-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"Сүйлөшө билсең" орун бар…
Окуу жылы башталганына саналуу гана күндөр өттү. Быйылкы жылы расмий маалыматка таянсак, өлкөбүздө 2288 мектеп бар болсо, окуучулардын саны 1 миллион 41 миңден ашат, ал эми 96 миңден ашуун балдар мектеп босогосун алгач аттайт. Бул маалыматка таянсак, ар бир мектепте окуучулардын саны орто эсеп менен алганда 415 окуучуну түзөт, ошол эле учурда алгач мектеп босогосун аттагандардын бир класстагы саны 42 окуучуга туура келет. Бир жагынан алганда, Кыргызстанда мектеп жетиштүү көрүнгөн менен, мамлекетибизде билим тармагы мышык ыйлай турган абалда экендигин танууга мүмкүн эмес.
Кырдаалдын татаалданышынын көптөгөн себептери бар. Жумушсуздуктан улам ички миграция күчөп, чет өлкөлөргө иштегенге шарты жоктор негизинен борбор шаарыбыздын чет жакаларына жайгашкандыгы баарыбызга белгилүү. Колунда жок адамдардын басымдуу бөлүгү ижара акысын төлөп, бирөөлөрдүн босогосунда жашап жатат. Чамасы чактар "дачаларда" жашап жатышат. Алар шаар калкынын эсебине кирбейт, натыйжада, "учету жок" мындай үй-бүлөлөрдүн мектеп жашындагы балдарынын билим алуусуна тоскоолдуктар түзүлгөн. Ондогон жаңы конуштар пайда болду, бирок бул конуштарда курулган мектептер дээрлик 500-700 орундуу болгондуктан, сырттан келгендердин балдарын мектепке киргизиш көптөгөн кыйынчылыктарды түзүп отурат. Албетте, аргасы түгөнгөн адамдар балдары үчүн "башкача сүйлөшүү ыкмасын" колдонууга мажбур болушат.
Азыркы күндө эң коркунучтуу тенденциянын бири сырттан келгендер менен жергиликтүү калктын ортосунда карама-каршылыктар күч алууда. Ушундан улам, мектеп окуучулары да жаат-жаатка бөлүнүшү коркунучтуу мүнөзгө ээ. Жер-жерлерге бөлүнүүнүн кесепетинен шаардын чет жакасындагы айыл-кыштактарда мектептерде окуган балдар мектептен кача баштагандыгы да белгилүү. Аргасы түгөнгөн ата-эне акыры балдарын шаардагы мектептердин бирине киргизүүгө аракетин жасай баштайт. Ошентип, борборубуздагы мектептерде "орун толуп" калгандыгы туууралуу кулактандыруулар илинип коюлат, бирок "сүйлөшө билсең" маселени оңунан чечсең болот.
Алыска барбайлы. Бишкек шаарына жакын айыл-кыштактарда "жолдоштук-бакчачылык" коомуна тиешелүү ондогон "дачалар" бар. Азыркы күндө мында көптөгөн үй-бүлөлөр жайдыр-кыштыр туруктуу жашап келишет. Алар айылга да, шаарга да эсепке кирбейт. Бул жерде социалдык-маданий очоктор да, мектептер да жок. Алар өздөрүн "өкмөттүн өгөй балдары" сезишет. Мектеп жашындагы балдары жанаша турган айылдагы мектепке эмес, шаардык мектептерге "качышат". Таңазандан миниавтону күткөн мектептин кенже классынын окуучуларын ата-энелери узатып жөнөтүшөт. Алардын бири өзүн Гүлжамал деп тааныштырды.
- Гүлжамал, балаңды күн сайын шаарга мектепке жөнөтөсүң. Кыш-күрөөдө баланын мектепке барып-келишинен кыйналбайбы? Анын үстүнө, күн сайын жол киреси эле канча турат? Коңшу айылдагы мектепке жиберсең болмок?
- Биз сырттан көчүп келгенбиз. Буга чейин мындан улуусу айылдык мектепке окуган. Кийин чүнчүп кетти, көрсө "бөлөк элден, бөлөк жерден" - деп басмырлашат экен. Сабакка баргандан кача баштады. Аргасыз эки баламды шаардын Пишпек бөлүгүндөгү мектепке киргиздик. А шаардагы мектептерде мындай жер-жерге бөлүнүү жок - деп жооп узатты.
Ошол учурда өзүм тааныган Медет сөзгө аралашты:
- Айылдагы мектеп жолдон буруу экенин деле өзүң билесиң. Башталгыч класста балдарды айылдык мектепте окутсаң болот. А жогорку класста балдарыбыздын терең билим алаарына ишене албайм. Мектеп чакан, баарынан мурда бул мектепте айрым сабактардан кадрлар жок. Өзүң деле ошол мектепте иштебедиң беле? Азыр мугалимдер жоктугунан жергиликтүү калктын өздөрү деле балдарын коңшу Күнтуу айылына же шаардык мектептерде окутуп жатпайбы? - деп өзүмдү жарга такады.
Булардын жүйөөлүү пикирине жооп берүү мүмкүн эмес. Азыркы күндө шаардык мектептерде окуучулар үчүн "орун жок" болсо, айылдык мектептерде жыл өткөн сайын окуучулардын саны кыскарууда. Жергебизде жер жайнаган окуу жайларын миңдеген улан-кыздарыбыз бүтүргөн менен, мектептерде иштеген жаш кадрлар сейрек. Окууну бүтүргөн-дөр "дипломун" сандыктын түбүнө салып, "жогорку билимдүү жаштарыбыз" базарларда соода кылып кеткени да эми жашыруун болбой калбадыбы?
Өлкөнүн билим берүү министрлигинин маалыматында 40 миңдей бала мектепке тартылбаган деп көргөзүлсө, эл аралык ЮНИСЕФ Кыргызстанда 120 миңге жакын бала билим алуу мүмкүнчүлүгүнөн ажырагандыгын белгилеген. Бул маалыматтардагы айырмачылык эмнени билдирет? Тактап айтканда, күз башында эле 1-класска балдарын киргизе албай, убара болгон ата-энелердин арыз-муңу чечилбей жатпайбы? Ошол эле учурда "ишеним телефондоруна" чалган күндө, маселе чечилбеген соң, анын зарылдыгы канча? Өкмөттүк эмес укук коргоочуларга, "Балдарды коргоо" борборлоруна кайрылган ата-энелердин санынын күн санап өсүшү элге билим берүү министрлигинин кандай деңгээлде иштеп жатканын айгинелеп жаткан жокпу? Бул маселени чечүүчү элге билим берүү министрлигине ата-энелер түздөн-түз кайрылышкан эмес, же элибиздин министрликке болгон ишеними өчкөнбү? Эмне үчүн? - деген суроолор пайда болот.
Дагы бир эске алынуучу нерсе. Кыргыз өкмөтү тарабынан мектептерде ата-энелерден акча чогултууга тыюу салган токтому кабыл алынган. Бирок, бул көргөзмөнүн аткарылышы күмөн, себеби, толгон тозок менен балдарын мектепке орноштурган ата-энелер гана эмес, жергиликтүү калк да акча каражаттарын "өз ыктыяры" менен төлөөгө мажбур болушат. "Өз ыктыяры" менен бербей кое алышпайт, анткени, мындан баш тарткан ата-эненин баласынын шору. Сабактан калганы, кечигип келгени, кээде даярданбай келгенин негиз кылып, окуучуга түрдүү кысым жасалат эмеспи. Ошондон улам, ата-эне баарына кайыл болот. Бул акча чогултуунун эң ыңгайлуу жолу. Ал эми чогултулган акча каражатынын канчасы банкка төгүлөт? Ага так жоопту эч жерден ала албайсың?
Учурунда өзүм да мектепте иштеп көргөндүктөн, айрым нюанстарга кайрылып көрөйүн. Мугалимдердин эмгек акысы категорияга жараша төлөнөт. Мугалимдик кесиптеги жаш кадрлар категорияга ээ эмес. Натыйжада, алардын бир ставкасы 640-800 сомдун тегерегин түзөт, ал эми жогорку категориядагылар 1200-1600 сом айлык алышат. Жарыбаган бул эмгек акы менен үй-бүлөнүн керектөөсүн камсыз кылуу мүмкүн эмес. Ал эми мектепте кадрларды мындай "айлык" менен кармап калуу мүмкүнбү? ("Элита" мектептер, гимназия, лицейлерде эмгек акы жогору, аны эч ким танбас).
Мындан тышкары, окуу жылында мугалимдердин "көргөзмөлүү ачык сабактары", предмет аралык семинарлары өткөрүлөт. Ал эми мектеп тарабынан көргөзмө каражаттарына акча бөлүнбөгөндүктөн, аны мугалим өз каражаты менен даярдайт. Ошол эле кезде "жаңы ыкма" менен сабакты өтүүгө да каражат керек. Натыйжада, бир жолку "ачык сабакка" даярданууга эмгек акысынын 70-75 пайызы сарпталарын мугалимдер да моюнга алышар. Алардын бул "кемтиги" шаардык мектептерде ушул "өз ыктыяры менен төлөнгөн" акчалар аркылуу жабылса, айылдык мектептерде мугалимге бул каражаттардан "жардам" көргөзүлбөйт.
Такталбаган дагы бир маалыматка кайрылалы. Баш калаабыздын борбордук бөлүгүндө жайгашкан мектептерде кризистен улам, "өз ыктыяры менен төлөмдөр" 250 сомдон 400 сомго көтөрүлгөн экен. Алар бул акчаны тиешелүү банктарга төгүп турушары белгилүү болду. Демек, жергебизде 1 миллионго жакын окуучу болсо, аны 400 сомго көбөйтсөк, 400 миллионго жакын акча каражаты топтолот экен. Бул ири суммадагы акча кайсы максатка жумшалат? Бул маселе да жоопсуз калууда. Ошол каражаттардан улам мугалимдердин маянасы көтөрүлөбү? Же мектептердин "ремонтторуна" шылтоолоп, бирөөлөрдүн "чөнтөктөрүн" калыңдатабы?
Негизги мыйзамда акысыз билим алууга ар кимибиз укуктуубуз, бирок "өз ыктыярыбыздагы төлөмдөр" менен уул-кыздарыбыз аны төлөп окуп жатпайбы? Өкмөт ата-энелерден акча чогултууга "тыюу салганы" менен "өз ыктыярындагы төлөмдөргө" уруксат берүү аркылуу өз токтомун өзү жокко чыгарып жаткан жокпу?
Жогорудагы белгилегендей, айрым ата-энелердин уул-кыздарын окуу жылынын башында мектепке киргизе албаса, бир-бир жарым айдан кийин "оруну жок" мектептерден "орун алары" шексиз. Анын үстүнө билим берүү министрлиги "ички мигранттардын балдары" шаарда каттоосу, документтери жок болсо да аларды кабыл алууга "милдеттендиргени" деле бул маселени чечүүгө түздөн-түз салым кошо албайт. Бирок, жөн эле "сүйлөшө билгендиктен" көпчүлүк кыйналган ата-энелер "маселени" оңунан чечип алат, бирок бул бизче "коррупцияга" жатпайт эмеспи.
Коррупциянын өнүгүшүндө элге билим берүү тармагы алдыңкы катарына кошулушу бекеринен эмес. Өкмөт ата-энелерден акча чогултууга тыюу салганда "өз ыктыяры менен төлөмдөрдү" да жокко чыгарышы учурдун орчундуу маселеси экенин эске алса болмок. Ал эми мугалимдердин маянасын көтөрүүгө башка булактарды табууга тийиш.
Ал эми окуучуларды мектепке жайгаштыруу маселесинин оптималдуу жолун окуу жылы башталганга чейин иштеп чыгып, балдарды мектепке тартууну биринчи планга коюшу маанилүү. Өзгөчө шаардагы жаңы конуштардагы, чет жакалардагы дачаларда жашаган калктын санын тактап, ошол аймактагы мектептерди кадрлар менен толук камсыз кылуу маанилүү. Ансыз бул көйгөйлөр чечилбеген бойдон кала берет. Өсүп келе жаткан жаш муундардын билим алышына кедергисин тийгизет. Ошол эле учурда ансыз деле каржалган калктын каражаты балдарын мектепке жибергендеги жол киреге сарптала берет. Бул маселелер чечилбей, билим алууга зарлангандардын саны кескин өсө берерин ачык айтууга туура келди.
кыргыз тилиндеги гезит "Эл сөз"
Гөлөштүн арманы же оппозициянын дарманы
Суукта калган Нураны КУРУ убада "жылытабы"?
Оппозициянын "чыры" - реформанын "сыры"
"Сүйлөшө билсең" орун бар…
"Кылмышкер" деп табышты, 50 миң сом салышты
"Мен дагы журналист болом"
"элдин жерин сатууга Менин акым жок!"
Мамлекеттик тилдин 20 жылдыгына карата
Студенттик жатаканалар кимдер үчүн?..
Кыргызстанга президенттин курултайы керекпи же элдикиби?
Күз - мансапты барып сүз!
"Эркек болгондон кийин ушактан алыс болуш керек"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?