uk ky hu ru ru cs fr ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky tt ky ky ky ky ky ru uk ky ru ru
"Аалам", 22.04.08 - 6-бет: Ой єзєгї..•
"Кыргыздар бийик тоолору менен сыймыктанууну билишсе…"
Кытай - өзүнүн 5000 жылдык тарыхын жана терең философиясын камтыган мамлекет. Алар өз мезгилинде компасты, порохту, кагазды ойлоп табышып, жалаң кол күчү менен дүйнө жүзүндө биринчилерден болуп Улуу Кытай Сепилин курушкан. Ал космостон кадимкидей байкалып турат экен. Көп жылдар бою жер талашкан согуш мезгилдеринде да алардын аймагы кичирейбестен, чоңойбостон, бир калыпта сакталып кала берген. Ушул узак жылдардын ичинде Кытай өз чегараларынан чыкпай эле өздөрүнчө гүлдөп-өсүп, көтөрүлүп чыга келишти.
Кыргызстан жөнүндө, Эларалык кызматташуу жана Чыгыш философиясы тууралуу Кытайдын Кыргызстандагы элчиси Чжан Яньшянь өз ой-пикирлерин, көз караштарын окурмандар менен бөлүшөт.
- Сиз Кыргызстанда Кытай Республикасынын элчиси болуп иштеп жатканыңызга беш жылдын жүзү болуптур. Биздин өлкөбүздөгү иштериңиз кандай жүрүп жатат?
- Чынын айтсам, силердин өлкөдө жашап жана иштеш мен үчүн аябай жакшы, жагымдуу таасир алып келүүдө. Бишкек мага аябай жагат. Бул жакта көптөгөн тааныштарым, жакындарым бар. Буга чейин мен көптөгөн өлкөлөрдө болдум, бирок Бишкектеги көчөлөрдүн шахмат тактайы сымал салынышы, үй номурларынын чыгыштан батышты көздөй ирээти менен жайгашышы биздин байыркы борбор калаабыздагы үйлөргө окшоп кетет. Менин өкүлчүлүк иштериме кайрыла турган болсок, өлкө жетекчилеринин, дипломаттардын биздин алдыбызга койгон тапшырмаларын аткарабыз. Мындайча айтканда, биздин мамлекеттик жетекчилердин тарабынан кол коюлган келишим документтерди иш жүзүнө ашырып, реализациялайбыз.
Кытай жалпыга маалым эларалык нормаларды сактап, өз алдынча тынчтык жолу менен өз саясатын жүргүзүп келет. Жанаша жашаган мамлекеттер менен жакшы алака түзүп, аны андан ары өнүктүрүп, ал жерлерде туруктуулукту сактоого болгон күчүбүздү жумшайбыз. Кытай биринчилерден болуп Кыргызстанды көз карандысыз мамлекет катары тааныганын өзүңөр деле билесиңер. Кытай силер жөнүндө ар дайым жакшы пикирде экендигин билдирет дегендик, анткени силер менен дайыма достук мамиледе болууну каалайт. Биз кыргыз элинин экономикасын жана көз карандысыздыгын өнүктүрүүгө ошондой эле өздөрүнүн суверенитеттүүлүгүн камсыз кылуу үчүн тандап алган экономикалык жана саясый багытын дайыма колдойбуз.
- Силердин мамлекет менен биздин өлкөнүн ортосундагы соода-сатык катнашы ылдам темп менен алга жылып баратат. Кыргыз-Кытай экономикалык мамилелери тууралуу эмне айта аласыз?
- Биздин ишибизде экономикалык кызматташуу өзгөчө маанилүү нерсе болуп саналат. Кыргызстандан КЭР өкүлчүлүгүндө соода-экономикалык иштер боюнча Кеңеш канцеляриясы эң чоң структура катары саналат, ошондуктан силер менен экономикалык мамилелерди күчөтүүдө иштерди жигердүү аткарылгандыгы кызыктырат. Кыргыз мамлекети да Кытай эл республикасы менен соода иштери боюнча мамилелерге өзгөчө көңүл бурууда, кытай бизнесин жайылтууга, кытай капиталын инвестиция кылууга, эки жакка тең пайдалуу болгон шарттарды түзүүгө иштиктүү чараларды көрүп жатышат.
Акыркы мезгилдерде силердин тармак боюнча министрлигиңер менен биздин соода-экономика өкүлчүлүгүнүн ортосунда мамилелер жакшырып, мурдагыдан дагы активдүү иштей башташты. Анча-мынчасын айта кетейин:
2002-жылы Кытай менен Кыргызстандын ортосундагы соода алыш-бериши 200 млн. долларды түзсө, 2003-жылы мен бул жакта иштей баштагандан бери, 300 млн.го көтөрүлдү. 2004-жылы, 600 млн. долларга чейин жетти. 2005-жылы, март окуяларына карабастан, 970 млн. долларга чейин көтөрүлдү. 2006-жылдын жыйынтыгы 2 млрд 200 млн. доллар болду. Өткөн жылдын товар жүгүртүүсү 3 млрд. 700 млн. долларга жетти.
Өз ара техникалык аракеттенүүлөрдүн негизинде да соода байланыштары чыңалууда, булар транспорт коммуникациясы, телекоммуникация, энергетика, агрардык сектор. Бүгүнкү күндө Кыргызстанда 200дөн ашык компания Кытай капиталы менен иш алып барышууда. Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын сактоо менен, бул жакка соода боюнча биздин өкүлдөрдү да алып келсе болчудай.
- …Кытай жергесине биздин адамдар көбүрөөк барып, ал жактын жер, жашоо шарты менен таанышып, биздин мекендештердин ал жакта кандай жашап жатканын көрүп келишсе болмок деп айтып жатасыз.
Өткөн жылы Кытайга канча кыргызстандык барды?
- Биздин өлкөгө каттаган кыргызстандыктардын саны улам өсүп баратат. Өткөн жылы биздин консулдук бөлүм тарабынан кыргыз атуулдарына 30000 виза берилиптир. Алар бизнесмендер, туристтер, студенттер ж.б.
- Кыргызстанда жашап жатышкан кытай атуулдарына кандай талаптарды коесуңар?
- Аларга баарынан мурда Кыргызстандын, анан биздин мыйзамдарды катуу сактоо талаптарын коюп, өкүлчүлүк таалим-тарбия иштерин жүргүзүп турат. Бул эң башкы нерсе болуп саналат. Алар бул жактагылар менен достук мамиледе болуп, бири-бирине ишенип иш кылып, эң башкысы эки жакка тең пайдалуу иштерди жасоолору абзел. Кыргыз элинин үрп-адат, каада-салттарын сыйлоону дайыма талап кылабыз. Ошону менен катар чет элдик инвестиция жана социалдык, экономикалык шартты үйрөтүүгө аракет жасайбыз. Андан тышкары, биздин атуулдарда жергиликтүү бийлик менен документ боюнча проблема чыгып калса, жардам беребиз.
- Эгер сизге кыйын болбосо, биздин окурмандарга өзүңүз жөнүндө айта кетпейсизби?
- Мен Кытайда Янцзы дарыясынын жээгинде Хуб эй деген провинцияда туулгам. Ал жер Кытайдын так эле борборунда, жүрөгүндө жайгашкан. Кытайдын маданияты, өнүгүүсү дал эле ошол жерден тарайт. Пекин чет тилдер институтун, азыркы Пекин чет тилдер университетин бүтүрүп, тышкы иштер министрлигине келип иштедим. 30 жылдан бери дипломатиялык иштер менен алектенип келатам. Ушул жылдар аралыгында СССРде, ал чачырап кеткен соң, Орусия, Армения, Украинадагы Кытай өкүлчүлүгүндө кызмат өтөдүм. Институтта окуп жүргөндө эларалык саясат, саясый экономика, тарых, байыркы кытай тили жана байыркы кытай философиясына аябай кызыгып, тааныштым. Мага философия өзгөчө жагат, Кытайда Лао-Цзы жана Конфуцийдин окууларын өтө баалашат.
- Бул улуу ойчулдардын кимисинин философиясы сизге жакыныраак?
- Мен Лао-Цзыны жакшы көрөм. Адам жана жаратылыш гармониясы тууралуу ой жүгүртүүсү жагат. Айтмакчы, Лао-Цзы мен төрөлгөн аймактан экен, ал экөөбүз жердеш экенбиз.
- Сиз Кыргызстандын кайсыл областтарында боло алдыңыз, биздин жаратылыш шартыбызда эмне айырма бар экен?
- Мен Талас, Чүй, Нарын, Ош областтарында бир канча жолу болуп келдим. Азырынча Баткен областына бара элекмин, ал жакка ушул жылы барам деген үмүт бар. Кытайда ландшафттар басымдуу, бирок биздин өлкө чоң эмеспи, ал жакта жаратылыш шарттары ар кандай, мисалы, өзүм туулуп-өскөн жеримди алсам, асман-жер бирдей, дарыя, суулар, көлдөр көп, айлана түптүз. А бул жерде болсо, тескерисинче, бийик тоолор көп. Сыймыгын билишсе. Бул дагы жакшы жышаан. Бийиктиктеги ачыла элек руханий күчтөрдүн сырын байкайт экенсиң…
- Сиз эң жакшы көргөн кытай тамагы кайсы?
- Эгер кытай тамагына кайрыла турган болсок, чочко этинен же балыктан даярдалган тоголоктолгон кичинекей котлеттер жагат. Ушундай тамак өлкөбүздө негизги тамак болуп эсептелет. Өтө сый коноктор келгенде да ушундай тамактар тартылат. Тоголок форманын да философиялык мааниси бар. Ал бакыттын, кошулуунун, биригүүнүн символу.
- Кыргыз тамак-аштарынан кайсынысы жагат?
- Сууга бышырылган кой эти, бешбармак. Ал жөнөкөй да, табигый да.
Ж.Баласагын атындагы КУУнун биринчи проректору, ректор Өмүркановдун өчөгүшкөн "досу", шааркеңеш депутаты, педагогика илимдеринин доктору Искендер Исамүдүнов Россия Федерациясынын Ломоносов ордени менен сыйланып, "Коопсуздук, коргонуу жана укук тартиби маселелери" академиясынын академиктигине шайланыптыр. Кут болсун дейбиз. Эми Исакеңе Рысбек "досу" тиш кайрабастыр. Өзүбүздүн колдон келбес ишти өзгөлөр жасап, баа-барк берип өткөн соң ыраазычылык айтпаганда не дейли.
Бүгүн Бишкекте Кыргыз-Белорусь өкмөттөр аралык комиссиясынын жыйыны өтөт. КРнын айыл, суу чарба жана кайра иштетүү өндүрүш министрлигинин билдирүүсүндө жыйындагы орчундуу маселе айылчарба өндүрүшүндө кызматташуу, о.э. Карабалтадагы унаа оңдоочу заводдун базасында белорустардын МТЗ тракторун курап-чогултуу макулдашуусу болот имиш. Оозуңарга май дейли. Сагыз да чыкпаган өлкөдө бул да болсо кубанарлык көрүнүш.
19-апрелде "Асаба" улуттук кайра жаралуу партиясынын кезектеги курултайы болуп, бул жолку чогулушта партиянын жетекчиси А.Бекназаров күнүмдүк ызы-чуулардан тажадыбы, айтор, жылан чакпай, жылкы теппей төрагалыктан кетүү тууралуу расмий билдирүүсүн жасады. Алтүгүл партиянын ички түзүмүндөгү "Ордо" кеңешине мүчө болуудан да баш тартып, тек гана "Асаба" партиясынын катардагы эле мүчөсү болорун айтты. "Асабанын" төрагалыгына Советбек Жамалдинов шайланды.
Улутчулдардын курултайында Каркыра жайлоосу, Ысыккөлдөгү төрт пансионат тууралуу көлдүктөрдүн "Акыл Ордо" уюмунун чечимдерин толук колдоп, аларды жактай тургандыктарын билдиришип, атайын кайрылууну кабыл алганга жетишишти.
Бүгүн дүйнө жүзүнүн пролетариатынын жол башчысы, 20-кылымдын улуу инсаны Владимир Ильич Лениндин туулган күнү. Бул күнү Совет доору кулаганга чейин союздук республикалардын ар кыл аймактарында улуу жол башчынын туулган күнү белгиленип, мектептерде барабан-сурнай кагылып, кызыл желек көтөрүлүп, жалындуу чогулуштар өтчү эле.
Бүгүн заман өзгөрүп, Ленинди коммунисттерден башка эстеген эч ким жок. Өткөн доордон эстелик катары гана ар кайсы шаарларда Лениндин бюсту, эстеликтери мурдагы ордунда турат. Айрымдарын жулуп ыргытып ийгенге дейре жетишишкен. Ал эми азыркы чиновниктер ушул күнү, кезинде пионер, комсомол болгондугун эстешээр бекен?
Гезитибиздин №39 санында "Каркыра казактарга кантип кетти" деп аталган материал жарыяланган. Анда айрым бир техникалык себептерден улам депутат Бактыбек Иманалиев көлдүк башка депутаттардын аты-жөнүнө алмаштырылып жазылып калган. Мындайда ак чөп башта деп коет. Таарынбаңыз, Бактыбек мырза, Ысыккөлдөгү пансионаттар боюнча элдин таламын талашып жүргөнүңүздү эл билет...