ky ky fr ru ru cs ky kk ky ky ky ky ru ru ru ru ru ru ru kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ru
"Алиби", 21.05.08 - 12-бет: Алдым-жуттум заманда...•
Үстүбүздөгү жылдын 7-апрелиндеги Чүй облусттук телерадиокомпаниясынын төрайымы Жайнагүл Максимованын "АКИпрессте" өткөргөн пресс-конференциясынан кийин жамааттагы чыңалуу күчөп, ушул кайрылууну жазууга түрткү болду.
Жайнагүл Максимова 2004-жылдын июнь айынан тартып "Сарыөзөн" телерадиосунун жетекчилик кызматына келген. Адеп ишти баштаганда эле "КТРдин президенти Айтикеева Т. мени 3 жылга телевидениени оңдосун деп жиберди, ушул кызматтык ордумда мас болуп, теңселип калбасам эле 3 жыл иштеп кетем" деген таризде бир нече кайталаган болчу. ""Сарыөзөн" телерадиосунун жападан жалгыз автотранспорту бар экен. Мен финансы министри Болот Абилдаев менен мамилем жакшы, ошол себептүү министрликке кагаз жөнөтүп, демөөрчүлүк иретинде автомашина сурайм" - деп айтканы да бар. Кат 2004-жылдан 22-июлунда жөнөтүлгөн).
Аталган катка ылайык көп узабай эле ВАЗ-06 маркасында "Жигули" автомашинасы "Сарыөзөн" телекомпаниясынын короосуна кирген. Аны күйөөсү Максимов Алмаз айдап жүргөн. Бир жылга жетпей "кар жаады, из басылды" дегендей "Жигули" дайынсыз болду. Министр Абилдаев кайсы мыйзамга таянып Жайнагүл Максимовага мамлекеттик автоунааны ыйгаргандыгын түшүнбөйбүз.
Жыл өтпөй Чүй облусунун губернатору Тургунбек Кулмурзаевге Жайнагүл Максимова "Сарыөзөн" ТРКда эскилиги жеткен көк "жигулиден" башка автоунаабыз калган жок деп сураныч кылат. Чоочуган губернатор "мурдагы финансы министри Б.Абилдаев берген машина кайда" деген суроо коет. Анда Ж.Максимова "Тургунбек Насипович, сизге бирөө ыроолоп жылкы берсе минесизби" деп жооп берет. Муну уккан губернатор, "министр Абилдаев өз чөнтөгүнөн бердиби" деп сураган. Бул суроого Ж.Максимова "менин өзүмө гана белек катары келген машина" деген жоопту айткан. Төмөндө Финансы министри Болот Абилдаевге жазылган каттын көчүрмөсүн сунуш кылабыз.
В год социальной мобилизации роль средств массовой информации в обеспечении общественных настроений возрастает, но электронные средства массовой информации требуют очень большого материально-технического снабжения. Если независимые средства массовой информации могут существовать за счет грантовых вливаний, то в этом плане государственное телевидение и радио существует за счет бюджетных ассигнований, в результате которых, не могут полностью решить существующих проблем. Такая же ситуация наблюдается в нашей областной телерадиокомпании.
Учитывая повышенные требования к мобильности в вопросах освещения существующих в обществе событий, их важности в формировании общественного мнения требуется усилить материально-техническую базу Чуй ТРК. В связи с этим прошу оказать спонсорскую помощь в виде одной транспортной единицы.
Экинчи бир маселе. Ж.Максимованын жетекчилиги менен "Сарыөзөн" ТРКнын астында "ОФ поддержки регионального ТВ тандем" деген аталыштагы коомдук фонд ачылып, анын башчылыгына уулу Максимов Медер дайындалган. 2006-жылы "Электроэнергия божий дар или товар" деген көрсөтүүсү 14-17-20 сентябрда орус тилинде үч ирет эфир аркылуу өткөн. Бул тандемге Северэлектродон 90миң сом которулган деген маалымат бар. "ТВ тандемдин" эсеби 1290042390001082 (Эфирдик справка Ж.Максимованын колу менен жазылган. Материал редакцияда).
Үчүнчү. Ж.Максимова төрайымдыкка келген 4 жылдын аралыгында 30га чукул кызматкер кызматтан кеткен. Бул төрайымдын кадр саясатындагы ачыктан- ачык алешем ишинин, адилетсиз, өзүм билемдик аракетинин айкын белгиси болуп олтурат. Белгилүү журналист Кенжаалы Сарымсаковду Башкы редактордук кызматка коюп, бирок буйрук чыкпагандыктан кызматтан кетүүгө аргасыз болгон. Дагы бир белгилүү журналист Асан Шыгаев Башкы редакторлук кызматка алынып, орун басарынын профессионалдык деңгээлинин жогору экендигине ич тардык кылып, анын ишмердигине ар кандай тоскоолдук аркылуу кызматтан кысым аркылуу кетүүгө мажбур кылган. Бул бүтүн жамаатка белгилүү. Дегинкиси кадр саясатындагы баш аламандыктын чеги болобу? Булардан кийин дагы 30га чукул адам бошотулган.
Жалпы кыргыз телекөрүүчүлөрүнө белгилүү болгондой, "Сарыөзөн" ТРКсы республикалык эфирге жумасына 3 ирет чыгып турган. Мындай мүмкүнчүлүктөн пайдаланган Ж.Максимова эфирдик убакыттын 80% өзүнө ыйгарып, мамлекеттик тилди жерип, орус тилинде алып барып турган. Бул мамлекеттик тил жөнүндөгү мыйзамга карама каршы болуп турбайбы? Же мамлекеттик тил боюнча мамлекет башчысы койгон саясаттын Ж.Максимовага тиешеси жокпу?
Дагы бир жагдай. Учурда төрайымдын кызматтык "Жигули" автомашинасын өзүнүн күйөөсү Алмаз Максимов башкарат. Бирок штаттык расписаниеде Нурлан Дүйшеев деген биз көрбөгөн, аты-жыты белгисиз болгон бирөө айлык алат. Мындай фактылар көп. Нурлан Дүйшеев деген ким? Муну эч ким билбейт. Ал эми өз уулу Медер Максимов инженер-техник кызматын аткарып, бир дагы материал бербестен белгилүү өлчөмдө гонорар алып турган. Өзүнүн мындай финансылык өзүм билемдиги билинип калбасын үчүн быйыл апрель айынын башында уулун кызматтан бошотуп, "мен акмын" кыязда пресс-конференция уюштурду.
Мындан тышкары, биз эзели көрбөгөн Каюмова деген айым орус тилинде баяндамачы катары айлык алып жүргөндүгүнө таң калдык же "Сарыөзөндүн" бюджети Максимованын чөнтөгү аркылуу чечилип калганбы?
2005-2007-жылдары компаниянын материалдык жана техникалык базасын жаңылоо үчүн кассадан накталай акча алып Алматыдан компьютер, магнитофон алып келдик деп жүз миңдеген сомду жымырып койгондугу маалым. Мындан тышкары студияга алынган диван, эки креслону үйүнө алып кеткен, үйүндөгү эски мебель студияда турат. Компаниянын имаратын 2 жолу мандикерлерге берип актатып, полдорду лактатып, керегелерге обой чаптатып мындан бир нече миң сомду өзүнө ыйгарып алган. Өткөн жылы жана быйылкы жылдын башында эфирге бөлүнгөн каражаттар үнөмдөлүп, мебель сатылып келинген эле, ал да ың-жың жок болду. Монтажный кабинетти гүнель менен тосмо тосуп, мындан да бир нече миңди "жеп" койду.
Беловодскийдеги АО "Ийгиликтин" ийгилигин чагылдырган 3 жолу эфир даярдалып, акысына кирпич алган жайы да бар. Текшерүү жүргүзүлсө райондордон атайын счетко түшкөн каражаттар кандай пайдаланылгандыгы четинен оркойуп чыгат эле.
Жогорудагы айтылгандарды эске алып, биз сиздерден төмөнкү мисалдарга өзгөчө көңүл буруп коюңуздарды өтүнөбүз:
1. "Сарыөзөн" телерадиокомпаниясынын төрайымы Ж.Максимованын финансылык мыйзам бузууларга жол бергендигин:
а) Автоунааларды өз кызыкчылыгына пайдалангандыгын; ("Жигули" автоунаасы, тандем)
б) Гонорар бөлүштүрүүдөгү калыссыздык, адилетсиздик иш аракети; (2005-2008-жылдар);
2 . Кадр саясатындагы алешемдигин, 4 жыл ичинде 30га жакын кадр алмашылган. Өзгөчө үй-бүлөлүк кызыкчылыкты мамлекеттик иштен жогору койгондугун;
3. Мамлекеттик тил саясаты "Сарыөзөндө" тийиштүү деңгээлде эске алынбагандыгын, телеберүүлөр 80% орус тилинде ишке ашырылгандыгын;
4. Сан арип телекамераны, сан арип фото аппаратты уулу Медер Максимов жеке өзү пайдалангандыгын, анын дареги кайда экендигин;
5. Чүй облустук телерадиокомпаниясынын төрайымы Жайнагүл Максимованын азыркы ээлеп турган кызмат ордуна татыксыздыгын; Мына ушундай "иштермандыгы" менен айырмаланган Ж. Максимованын жетекчи болуп, мамлекеттик мекеменин башкарууга акысы барбы?
Тарых барактарына саресеп салып көрөлүчү. Совет бийлиги орногон мезгил I-дүйнөлүк согушта жана граждандык согушта экономикасы кыйраган учурга туура келген. Бул бийликтин негиздөөчүсү В. Ленин оор өнөр жайын өнүктүрбөй, жеңил өнөр жайы өнүкпөсүн, ошол эле учурда айыл чарбасын көтөрүүнүн да негизги таянычы болорун, ансыз Россиянын бутуна тура албасын белгилеген.
Бул теориянын тууралыгын Кыргыз Республикасы эгемендүүлүккө ээ болгондо, завод-фабрикалардын ойрондолушунан кийинки кризистик абал тастыктап берди. Союз учурунда борбор шаарыбыздагы Фрунзе атындагы айыл чарба машиналарын чыгарган заводдун продукциялары 15 республикага гана эмес, 50дөн ашык өлкөлөргө экспорттолгон. Завод эки мөөнөттө иштеп, миңдеген адамдарды жумуш орду менен камсыз кылган. Эгемендүүлүккө ээ болгондо өлкөбүзгө жардам катары чет өлкөлөрдөн гранттар, кредиттер, инвестициялар суудай агып кирген. Ошол каражаттарды максаттуу колдонуп, ушул айыл чарба машиналарын куруу заводун жана андан башка 10догон завод-фабрикаларды жаңы технологиялык жактан реконструкциялоо жүргүзүлгөндө канча жумушчу орундар сакталмак? Мүмкүн элибиз 4-5 жыл кыйналмак, бирок ошол кыйналуунун үзүрүн азыр көрмөкпүз. (Ансыз деле 18 жыл бою элибиздин 60 пайыздан көбү жакырчылыкта жашап, тышкы жана ички миграция күчөбөдүбү?!)
Өнөр жайды кыйратуу акыры агрардык тармактын ойрон болушуна алып келди. Союздун учурунда ар бир колхоз-совхоздордо 30-40тан тракторлор, 15-20 комбайн, 40-50 автоунаалар, жетиштүү санда айыл чарба шаймандары бар эле. Натыйжада, жазгы-күзгү талаа жумуштары өз мөөнөтүндө аяктап, дыйкандын мээнети текке кетчү эмес.
Азыркы күндө айыл чарбанын, анын ичинде дыйкандардын абалы ыйлай турган абалга жетти. Ар бир айылда эскилиги жеткен 2-3 трактор, 1-2 комбайндар бар. Колдо болгон бул техникалардын иштегенинен токтогону көп. Ошентип, дыйкан убакыттан уттурат, жер кургап кеткенден кийин үрөн толук өнүп чыкпайт.
Жогорку инстанциядагылар мындай шартта эмне үчүн жерди сугарып, андан кийин айдатышпайт? - деп дыйканга күнөө коюшат. Азыркы учурда ирригациялык тармак учурдун талабына жооп береби? Каналдар тазаланбаса, ошол сугат тармагы аркылуу суунун сыйымдуулугу өз өлчөмүндө берилеби? Бул маселени дыйкан чече албайт, ал эми бул маанилүү маселени Кыргыз Өкмөтү мамлекеттик масштабда чечип бере албай келет.
Бир мисал келтирели. Талас районундагы Долоно айыл Өкмөтүнүн аймагында Борду каналы бар. Бул канал аркылуу таштак, каксоо үлүш жерлер суугарылат. Өз учурунда бул каналды капиталдык ремонт жүргүзүп берүүнү өтүнүшүп дыйкандар ошол кездеги айыл чарба министри Костюкка кайрылышкан. Бул көйгөй менен экс-президент А.Акаев өзү да кабардар болгон. Белгилүү бир аймакка чейин темир ноо орнотулуп, бирок ал түтүктөрдүн тешиги көп болгондуктан суу акырындык менен кактоо жерди жемирип, акыры каналдын жээги аңдап кеткен. Мына ошол Борду каналынын көйгөйү азыр да курч мүнөзгө ээ. Ал эми кыргыз жергесинде капремонту талап кылган мындай сугат аймактары ондоп саналарын бийлик бутактары эстеп коет бекен?
Агрардык өлкө болгонубуз менен дыйкандарга мамлекет "өгөй баласындай" мамиле жасап келет. Дыйкандардын эмгеги оор. Техниканын, күйүүчү жана майлоочу майлардын, үрөндүн, жер сеирткичтердин жетишсиздигинен улам жыл сайын түшүмдүүлүк кескин төмөндөгөн. Жер негизинен кол күчү менен иштетилет. Илим жана техника жетишкен заманда кыргыз дыйкандары XVIII-XIX кылымдардагы айыл чарба шаймандарын колдонуп жаткандыгын ачык белгилесек болот. Эмне үчүн биздин өлкөдө өнөр жайды өнүктүрүүгө көңүл бурулбайт? Эмне үчүн биз айыл чарба техникаларын чет өлкөлөрдөн кымбат баада сатып алуудабыз? Кымбат баалуу техниканы сатып алууга биздин дыйкандардын кудурети жетеби? Мамлекет башчысы жана Өкмөт бул маселеге кандай конкреттүү иш-чаралар көрүп жаткандыгы ушул кезге чейин белгисиз калып отурат.
Өлкөдө ички жана тышкы миграцияны токтотуу боюнча зарыл чаралар көрүлгөн жок. Бийлик бутактарынын шалаакалыгынан айылдагы ишке жарактуулар чет өлкөлөргө тентип кетишүүдө. Буга ардануунун ордуна алар: -Чет өлкөгө кеткендер өлкөбүзгө киреше алып келишүүдө , - деп уялбай мактанышат. Мына, биздин жогорку инстанциялардагы жетекчилердин түшүнүк деңгээли. Чет өлкөлөргө тентигендер, же борбор шаарга агылып келип жаткандар айыл-кыштактагылар экенин эске алсак, алар жыргаганынан эмес, жакырчылыктын чегине жеткен соң киндик кан тамган жеринен кетүүгө мажбур болушууда.
Дыйкандардын дагы бир шору - өндүргөн продукциясын өз баасында өткөрүүгө кудуретсиздиги. Түшүм жыйнагандан кийин айыл чарба продукциялары базарга батпай калат. Продукция бар, сатып алуучу жок, анткени, бул продукциялар ар бир үй-бүлө тарабынан өндүрүлөт.
Кырдаалдын ушул шартын ортомчулар пайдаланышат. "Зарылдын пулу күйсүн", - дегендей алар дыйкандын түшүмүн эң төмөнкү баада сатып алат. Эсептеп көрөлүчү, чайкоочулар төө буурчактын килограммын 7-8 сомдон, картошканы 1,5-2 сомдон, буудайды 4-5 сомдон алышат да, аны 3-4 эсе баада өткөрүшөт. Ошентип, дыйкан банкроттон банкротко түшө берет. Эмне үчүн мамлекет дыйкандардын мээнетин коргоого албайт? Анын себеби эң жөнөкөй. Дыйкандардын продукциясын арзан баада алган "ортомчулар" кайсы бир ири чиновниктер тарабынан каржыланат. Сарпталган каражат эселеп киреше алып келсе, аларга карапайым калктын камын ойлоонун кажети барбы?
Ал эми жердин түшүмдүүлүгүн арттырууга, агротехникалык эрежеге ылайык иштетүүгө дыйкандардын чамасы чарктуу. Жерди эс алдыруу, шүдүгүр ыкмасында иштетүү мүмкүнчүлүктөрүнөн толук ажыраган. Ченелүү үлүш жеринин алакандай жери бош калса, анын чыгашасы жеңилге турбайт. Үрөн маселесин чечүү кыйын. Колдо бар үрөн кондицияга жеткирилбейт, ага каражат жок. Мол түшүм ала албасын дыйкан өзү деле билет, бирок бардыгына көз жумууга аргасыз…
Оор өнөр жайын өнүктүрүп, айыл чарба шаймандары менен жетиштүү өлчөмдө, ошону менен катар жогорку кондицияга жеткирилген үрөндөр, арзан баадагы жер семирткичтер менен камсыз кылбай, азык-түлүк маселесин чечүүгө бийлик башчысынын да, Өкмөттүн да кудурети келбейт. Ар түрдүү Программаларды алган күндө да кагаз жүзүндө гана кала берет. Бийлик бутактары дыйкандарды белгилүү мөөнөттө түрдүү чыгымдардан бошотуп, өнүккөн өлкөлөр сыяктуу аларга пайызсыз узак мөөнөттө кредит берип, алардын жерди агротехникалык эрежеге ылайык иштетүүсүнө шарт түзүп, дыйкандардын көйгөйлөрүн чечмейинче, өндүрүлгөн продукцияны ортомчуларсыз кабыл алуу пункттары аркылуу сатып алмайынча азык-түлүк маселесин оңуна чечебиз деген куру демагогия, жөн эле кыял болуп кала берет.