uk ky hu ru ru cs kk ky ky hbs_cyr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky sah ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky hbs_cyr ky ky ky ky ky bxr ru
"Аалам", 23.05.08 - 4-бет: Маектєр...•
"Жогорку Кеңешке караганда Коомдук парламенттин таасири күчтүү"
"Оппозиция жеңилип, ойлогон оюна жетпей калган"
Бул сапар маегибиздин өзөгүн Коомдук парламент түздү. Ушул эле салтты улап, келерки саныбызда тил маселесин талкуулайлы деп турабыз. Ой-пикир, сунуштар болсо, эшигибиз ачык.
Ш.М. - Ушундай парламент бизге керек беле дегенден мурун бүгүнкү оппозициянын ушундай формада биригишине эмне түрткү болду деген суроону талкуулоо зарыл.
- Кечээ Коомдук парламент 3-чакырылыштагы жыйынын өткөзүп, эс алууга тарады. Ал жерде биртоп маанилүү маселелер каралганын билсеңиздер керек. Менин суроом мындай. Коомдук парламент түзүлгөндөн бери элге эмне пайда кылды? Негизи эле ушул нерсе бизге керек беле?
К.О. - Сиз туура маселе коюп жатасыз. Азыр бул институтту түшүнбөгөн же маани-маңызын аңдап билбеген жарандар толтура. Ошондон улам эмне кереги бар эле деген маселени көтөрүшү мүмкүн. Менин түшүнүгүмдө, Коомдук парламент коомдук трибуна болуп эсептелет. Мунун зыянчылыгы деле жок. Бул мыйзам чыгаруучу орган эмес. Бирок, оппозиция ар кандай формада болгонун эске алсак, мамлекетке керектүү нерсе катары кабылдайм.
Ш.М. - Ушундай парламент бизге керек беле дегенден мурун бүгүнкү оппозициянын ушундай формада биригишине эмне түрткү болду деген суроону талкуулоо зарыл. Коомдук парламенттин түзүлгөндөгү өзүнүн максаты бар да. Мисалы, коомдогу болуп жаткан окуяларга ар кандай сунуштарды айтуу жана элди маалымат менен камсыз кылуу сыяктуу. Менин оюмча, оппозиция Коомдук парламентти түзүү жолу менен биригүүнүн цивилизациялык жолуна өттү. Өзүңөр билесиңер, төңкөрүштөн берки ноябрь жана апрель митингдери , андан мурдагы акциялар көптөгөн ишкерлерди коркутуп, алардын айынан экономикабыз зыян тартты. Чет элдик инвесторлордун келүү жолун буудук. 2005-жылдагы айыл өкмөт, аким, губернатор жана башка жетекчилерди алмаштырган окуяларды эстеп көргүлө. Ушуну кимдер уюштуруп жатты? Оппозиция да, туурабы? Ал эми абал азыр башка. Бийлик ушундай маданияттуу биригүүнү куугунтукка албай, кайра сунуштарын укса, пайдалуу болмок.
- Ал жерге бийликке таарынгандар жыйылып алган деп жатышат го?
Ш.М. - Мен антип ойлобойм. Өлкөнүн мурдагы жетекчилери, экономика жана айыл-чарба тармактарын семичкедей чаккан адистер Коомдук парламенттин курамын түзүшкөн. Алар бүгүнкү өкмөт жана парламент мүчөлөрүнө караганда ишти жакшы билишет. Тажрыйбалары мол.
К.О. - Кошумчалап кетейин, бул парламентте көптөгөн адистер отурушат. Мисалы, ошол эле Абдыганы Эркебаев, Амангелди Муралиев, Аликбек Жекшенкулов, Өмүрбек Текебаев жана Кыргызстандын саясый тарыхынан орун алган адамдар толтура. Бир кадрды өстүрүш үчүн 15-20 жыл убакыт кетет да, туурабы? Алар азыр депутат, министр болбосо да, өлкөгө керектүү сунуштары бар. Ошондуктан кыргыз эли бүгүн колдоп жатат деген ишенич бекер эместир.
- Коомдук парламент түзүл-гөндөн бери бийликке сын гана айтып келатат. Жарытылуу сунуштарын уккан жокпуз. Негизи эле оппозициянын өзара биримдиги деле жок...
К.О. - Аныңыз туура. Кыргызстан капиталисттик өлкө. Бизде капиталисттер күчтүүлүк кылат. Демек, бийлик капиталисттердин өкүлү болсо, оппозиция да кайсы бир күч, кайсы бир идеялардын өкүлү. Бир-бирин колдобой, терс пикир билдирип келишкендери табигый көрүнүш. Ал эми элдин оппозицияны колдомуш эткени турмуш-шарттын оордугунан, кымбатчылыктын айынан, о.э. тышкы жана ички саясаттын таасиринен улам го деп ойлойм.
- Шамшыбек мырза, сизге мындай бир суроо менен кайрылайын. "Эшегине жараша тушагы" дегендей, бийлигине жараша оппозициясы болуп жатабы?
Ш.М. - Бир убакта басым менен, күч менен оппозиция өзүнүн айбатын көрсөттү. Эми ал өзүнүн этабы менен кетти. Атактуу ноябрь жана апрель митингдери бийликке тиш кайроонун бир формасы болчу да. Бирок, учурда оппозиция өтө эле радикалдашып, бийликти коркуткан сүрү жок. Муну менен аларды күчсүз дегенден алысмын. Маданияттуу жолду тандагандан кийин алар биздин тажрыйбабыз бар, бул ишти өкмөт момундай чечсе, көбүрөөк пайдалуу болот эле деген жакшынакай сунуштарын айтып жатышат. Кандай кылганда кыргызды кризистен чыгарабыз деген темада баш оорутуп жаткандарын эч ким таналбайт. Бирок, муну жаңылыш ойлогондор да жок эмес. Кечээ эле Азимбек Бекназаровго УКК эскертүү кат жөнөтүптүр. Бул оппозицияга жасалган "давление" катары бааланууда.
- Бийликтин оппозицияны саясат талаасынан сүрүп чыгарып койгонун ким танат. Мындан бийлик уят иш кылдыбы же ушул зарыл беле?
К.О. - Мен ал сөзгө кошулалбайм. Саясат талаасынан оппозиция бөлүнүп калбай эле, саясаттын накта кайнаган жеринде жүрөт. Парламентке келбей калганын айтып жатсаңыз, буга бийлик күнөөлүү эмес да.
- Анан оппозиция күнөөлүүбү?
К.О. - Ооба. Себеби, оппозиция жеңилип, ойлогон оюна жеткен жок.
- Калнур мырза, шайлоодогу шайтан оюндарды эске албаганда сиз туура айтасыз. Эми, Шамшыбек Осмонкулович бул багытта эмне дээр экен. Айтыңызчы, Коомдук парламент бийликти чочута алдыбы?
Ш.М. - Менимче, коомдук парламент чочуткандай деле кадам жасаган жок. Жасаган чакта да бийлик азыр коркпойт.
- Анда Коомдук парламент максатына жетпей калыптыр да...
Ш.М. - Жо-ок, антип ойлобош керек. Бүгүн Жогорку Кеңешке караганда Коомдук парламенттин таа-сири күчтүү. Максатына жеткени ошол да. Ал эми өкмөт элдин түшүнүгүндө кызарган жерди жулуп алчу вазыйпаны гана аткарып калды. Кымбатчылык алкымдан алып муунтуп отурат. Республиканы чегиртке каптап келатат. Бир катар маанилүү объектилер сатыкка чыкты. Суунун башындагы өлкө бүгүн сууга мукурап турат. Электр энергиясы мышык ыйлай турган абалда. Ушунун баарына ким күнөөлүү? Албетте, өкмөт. Мына карап көрүңүз, "Айыл банкын" менчиктештирүү саясаты жүрүп жатат. Ал сатылып кетсе, дыйкандардын колу-буту кесилген абалга келет эмеспи. Аны президент айылчарба тармагын колдоо, дыйкандардын турмушун оңдоо багытында түзгөн да. Эми кимдир бирөөлөргө "Айыл банк" керек болуп турат. Өкмөт Жалалабат, Ош жана Талас өрөөнүн каптап келаткан чегирткелер менен күрөшүүгө болгону 23 млн. сом бөлүп отурса, айылчарба министрлиги эмне кылсын?
- Калнур мырза, сиз кандай ойлойсуз?
К.О. - Коомдук парламент Жогорку Кеңешке алтернативдүү түзүлгөн коомдук уюм. Эч кандай саясаты да, максаты да жок. Эми жаз келди, баарыле эс алууга кетип жатышпайбы. Булар деле ошону кылды го.
- Эми жыйынтыктайлы. Кыргыздын эки парламенти бар экен. Кимисинин тараза ташы оор?
Ш.М. - Мен жана да айттым. Коомдук парламентте биртоп көрүнүктүү саясатчылар бар. Алар мурда мамкызматта иштешкен. Азыркы айрым өкмөт мүчөлөрү менен депутаттарга караганда өз тармагындагы проблемалар булардан качып кутулалбайт. Ошондуктан Коомдук парламенттин тараза ташы оорураак.
К.О - Ал жагынан алып караганда туура. Мен деле ушул ойдомун.
Массалык маалымат каражаттарында "оппозиция болбой калды, жоюлганы калды, ыдырап кетти" сыяктуу сөздөр чыгып келди. Бирок, 21-майда, "Достук" мейманканасында Коомдук парламенттин кезектеги жыйыны болуп өттү. Ал жерде Азимбек Бекназаровдон башка оппозициянын бардык анабашчылары чогулду. Өмүрбек Текебаев, Аликбек Жекшенкулов, Темир Сариев, Абдыганы Эркебаев, Мирослав Ниязов, Советбек Жамалдинов ("Асаба" партиясынын жаңы лидери), Асия Сасыкбаева ж.б. келди. Ал эми А.Бекназаровдун келбей калышынын жүйөөлүү себептери С.Жамалдиновдун билдирүүсүндө айтылды. "Эки күндөн бери бийлик бизге кыр көрсөтүп, А. Бекназаровду УККга чакырып, суракка алып атат. Бүгүн дагы суракта экен. Ошого байланыштуу гана келбей калды" деп билдирди.
"Коомдук парламент, оппозиция алсырап атат" дегенди жокко чыгарып, депутаттардын 43ү келип, конструктивдүү көп маселелер каралды. Ал жерде Мирослав Ниязов "Кыргызстандын өнүгүшүнүн жалпы структурасы" тууралуу доклады, Айылчы Сарыбаевдин "Азык-түлүк коопсуздугу" тууралуу доклады болду. Абдыганы Эркебаевдин "Кыргызстандын Түштүк регионунун өнүгүшү жана чегара" тууралуу доклады болду. Түптөгү окуялар боюнча С.Аргымбаевдин доклады, ошондой эле ЖОЖдорду менчиктештирүү боюнча Зульфия Мураттын доклады болду. "Массалык маалыматтар боюнча кабыл алынган мыйзам" тууралуу Жоомарт Сапарбаев "Атамекен" партиясынын атынан доклад жасады. Ушул 5 маселенин негизинде резолюция кабыл алынары айтылып, Коомдук парламенттин уюштуруу маселелерин караган экинчи бөлүмү жабык эшик артында өттү. ММКлар ж.б. чакырылган меймандар катышкан жок.
Эс алуу убактысы - жайкы сезондун келип атканына, элдердин эс алууга кеткенине байланыштуу Коомдук парламенттин ишин үзгүлтүккө учуратпоо максатында бир топ чечимдер кабыл алынды.