ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru krc ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru ky ky ru bg ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ky ru ky bg ky ru ky ru ky ky ru ky ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ru ce ru kk ru ky ru ru ru kk ru ru tt ru ru ru
"Агым", 05.06.09 - 9-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Орто азияны согуш карааны араладыбы?
Ырайымсыз өзбек бийлиги, сырттан байкап турган Америка
Баткен коогалаңынын башталганына ушул жылдын август айында 10 жыл толот. Удаасы менен эки жылдык кол салуудан 55 азаматыбыздан айрылганбыз. Ошондо жергебизге келген сакалчандардын саны жөнүндө маалыматты бир гана туткунга түшкөн генерал маркум Анарбек Шамкеев 600-700 чамасында деп болжолдогон. Себеби, ал 57 күн туткунда болуп, Абдулазиз Юлдашев, Жума Намангани сыяктуу талаа командирлеринин колунда турган.
Deutsche Welle ("Немецкая волна") кабарчысынын маалыматына ылайык, кыркка жакын боевик апрелдин соңунда Ооганстандан Тажикстанга өткөнү ырасталган. Алардын Баткенге келе жатканын кабарчыга Ооган полиция кызматкери айтып берген. Deutsche Welle кабарчысынын андан аркы маалыматы да өтө кызыктуу. Сыр сактоону суранган ооган чегара кызматкери Тахир Юлдашевдин 100дөй мыкты куралданган тандалма жоокери 2009-жылдын мартында Гильменд аймагынан Кундуз провинциясына өтүп, бир канча майда топторго бөлүнүп кетишкенин ырастайт. Андан ары Deutsche Welle кабарчысы Ахмед Дурани 2009-жылдын башында Ооганстан менен Пакистандагы Өзбек Ислам кыймылынын (ИДУ) катарына Өзбекстандан көптөгөн жаштар келип кошулганын маалымдайт.
Алар менен кошо Кыргызстан, Тажикстан, Россиянын да жарандары кошулуп барышкан. Бирок көпчүлүгү Фергана өрөөнүнүн жаштары. Ал эми Өзбек Ислам кыймылынын мүчөлөрү жолдун алыстыгына карабай Өзбекстанга келип, туугандары менен жолугушуп кетет. Аларды Ооганстандагы жергиликтүү өзбектер узатып жүрүшөт. Көрүнүп тургандай, Өзбек Ислам кыймылы (ИДУ) бар. Ал Ооганстан менен Пакистанда жашап, өз ишмердүүлүгүн жүргүзүп жатат. Буга чейин Өзбекстанда бир катар террордук аракеттерди жасашкан. Алардын эң эле кайгылуусу - Баткен коогалаңы менен 2005-жылдагы Анжиян окуясы.
Өзбек Ислам кыймылынын Баткенге келүүдөгү максаты жөнүндө ар кандай божомолдор бар. Бирок, моджехед, бандиттик түзүлүш же жалпы террорчулардын максатын же табиятына ой жүгүртсөң, таңгалыштуу учурларга кездешесиң. 18-25 жаштагы он гүлүнөн бир гүлү ачыла элек жигиттер өз ыктыяры менен Ооганстанга жөө барып, Ислам кыймылынын катарына кошулат. Ал жерде азап менен машыгуудан өтүп, катаал шарттагы жашоону баштан кечирет. Анан эле командир тапшырмасы менен көрсөтүлгөн жерге барып, "Аллоху Акбар" деп денесине байланган жардыргычты басып, өзү да өлөт. Эгер ошол жан кечти (Шахид) анын баарын Ислам үчүн, же өзү айткандай, "Аллоху Акбар" деп кудай жолунда жасаса, буга ишенүү кыйын. Деги эле террордук топтордун аракеттери динге байланышкан фанатизм эмес экендиги акыркы мезгилде түшүнүктүү болуп калды.
Дүйнөлүк деңгээлдеги саясат таануучулар, аскердик баяндамачылар дүйнөлүк үчүнчү согуш 2001-жылдын 11-сентябрында Америкада жүз берген кайгылуу окуядан кийин башталганын айтышкан. Азыр терроризм аны жасагандардын мүдөөлөрүнө дал келбей, ири өлкөлөрдүн максаттарын ишке ашырууга кызмат кылып жатканы эч кимди шектендирбейт. Муну Ирактагы, Ооганстандагы согуштардан ачык көрсөк болот. Террордук аракет согуш отун тутандыруунун шылтоосуна, же ири өлкөлөрдүн кызыккан аймагына ээлик кылуусунун куралына айланды десек болчудай. 1939-жылы Гитлер согуш баштоо үчүн шылтоо таппай немец аскерлерине поляктардын кийимин кийгизип, Германиянын чегарасына чабуул жасаткан. Ошону менен экинчи дүйнөлүк согуш башталган. Андыктан, 11-сентябрда Америкадагы кош мунараларды жардыруу да тегин жерден болгон эмес. Аны арабдар жасабаганын россиялык, европалык адистер бир канча жолу далилдеп беришти. Ошол окуянын шылтоосу аркылуу АКШ Ирак менен Ооганстанга кирди. Азия өлкөлөрүнө аскердик базаларын жайгаштырды. "Америка ылайым Усама бен Ладен табылбаса деп кудайга жалынат" деген анекдот тегин жерден чыкпагандыр. Ушундай болгон соң талибдердин да жок болушун каалабайт. Анткени, талибдер түп тамырынан жок болсо, Ооганстанга тынчтык орнойт. Эгер ушул өңүттөн алып карасак, Ханабаддагы окуя тегин жерден чыккан жок. Буга чейин Өзбекстандагы террордук окуялардын баары кыргыз-өзбек чегарасында эмес, өзбек шаарларынын чордонунда жүз берчү. Бул ирет окуя Кыргызстан менен чектешкен жайда болду. Кол салуу болору менен өзбек бийлиги билдирүүсүн мурда эле камдап койгонбу, бандиттер Кыргызстандын аймагынан кирген деп ырасташты. Муну менен расмий Ташкент "Кыргызстан биздин душмандарды атайын өткөрүп жатат, алар турганда чегарабыз тынч болбойт" деген сөздү көмүскө болсо да айтып алды. Азыр эларалык көптөгөн саясат таануучулар Ханабаддагы окуяга Өзбек Ислам кыймылынын тиешеси бар деп чыкты. Муну Deutsche Welle маалымат агенттиги да ырастайт.
Эгер тигилердин келе жатканы ырас болсо, анда биз дагы эле Өзбекстандын алдында күнөөлүү болуп кала беребиз. Баткен коогалаңында алар Кыргызстан менен салгылашкан. Анда Ислам кыймылынын согушчандары Өзбекстанга өтөбүз деген максаты болгон менен өтүшкөн эмес. Болбосо Өзбекстанга өтүүгө мүмкүнчүлүктөрү толтура болчу. Азыр деле Өзбекстандын чеги бекем эмес. Кирем деген киши каалаган жеринен өтүп кетсе болот. Деги эле Фергана өрөөнүндө чегараны толук кайтарып, көзөмөл жүргүзүү татаал. Эгер бул ирет согушчандар Кыргызстандан байкатпай өтүп Ханабаддагыдай өзбек чегараларына кол салчу болсо, эки өлкөнүн ортосунда татаал кырдаал түзүлөт. Согушчандар эч качан баары чогулуп, бир жерге кол салбайт. Алар майда топторго бөлүнүп жардыруу жасайт же түнкүсүн атышат. Бул абдан кооптуу. Өзбектер Кыргызстан согушчандарды канатында калкалап жүрөт деген ой менен кыргыз айылдарын бомбалап салышы толук ыктымал. Эгер Анжиян окуясын эстесек, өзбек бийлигинин ырайымсыздыгы эске келет. Өз элин түнү бою аткылаганы аз келгенсип, Анжиянда вертолеттон ири калибрлүү пулемет менен элдерди боо түшүрүп атып, бир тобун Сырдарыяга чөктүрүп, Кыргызстандын чегине чейин ок менен кууп келгени эмнени каңуулайт. Ошондо 500дөн ашуун киши жанын сактап, Кыргызстанга өтө качып кутулган. Бул окуяны ошол качкындар айтып, үч миңден ашуун кишини өзбек бийлиги кырып салды деп ырасташкан.
Президент И.Каримов Анжиян окуясы боюнча дүйнөлүк коомчулуктун нааразылыгына түкүрүп койгон эмес. Ал турсун терс пикир айтканы үчүн Американын базасын көчүккө тээп чыгарган. Андыктан азыркы чегарадагы окуяларга маани бербей коюуга болбойт. Эгемендүүлүк башталгандан бери эле кыргыз-өзбек алакасы салкын экени жашыруун эмес. Камбарата курулушу пайда болгондон бери ого бетер солгундай түштү.
Чегарадагы кооптуу окуялардын токтоочу түрү жок. 2-июнда Кадамжай районунда эки аскер кызматкерин Өзбекстандын Вуадил постунда өзбек чегарачылары колдорун кайрышып, өздөрүнүн аймагына алып өтүп бир нече саат барымтада кармашкан. Буга жооп кылып биздин чегарачылар да алардын эки аскерин барымтага алып, анан туткундарды айырбаштап алышкан.
Эмне болгон күндө да абал күндөн-күнгө курчуп, "согуштун шылтоосу террор" деген сөз көпчүлүктү зааркантып турган кези. Эгерим Фергана өрөөнүндө согуш оту тутанбасын. Эгер башталчу болсо, анын кесепетин болжолдоп да айтуу мүмкүн эмес. Эки көлдүн суусу кошулуп балыктары бирин-бири жуткандай эле кеп болот. Бирок, согуш отун баштоого кызыкдар күчтөрдүн бар экени дайын болуп калды.
Азыр согушчандардын Баткенди көздөй келе жатканы жөнүндө бир нече көзкараштар бар. (Алар боюнча 7-беттеги маекте кенен айтылды). Негизинен, жанкечтилердин аракети өтө опурталдуу. Эгер алар чын эле Баткенди көздөй багыт алса, биздин чегарачылар сак болуусу керек. Өткөн коогалаңда 18 жаштагы жигиттерибиздин окко учканын эстен чыгарбашыбыз зарыл. Согушчандар келет деген кабар бар. Бирок, муз каптаган ашуулар жакын арада ачылбайт. Алар президенттик шайлоого жакын калганда ачылат. Бул жагы да кооптуу.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
"Түз жолдон чыгарган азгырыкка
Өлкө башчысы Карзайдын сунушун кабыл алабы?
Дооронбек Садырбаев оппозициянын эле эмес, элдин да адамы
"Кара эчкиге жан кайгы, касапчыга Пи Ар кайгы"
Алик Орозов, "Демократиялык ордо союзу" кыймылынын төрагасы:
"Өз мүчөсүн коргобогон ШОС, ОДКБнын кимге кереги бар?"
Ырайымсыз өзбек бийлиги, сырттан байкап турган Америка
Өчөйгөн экономикага курсак курулдагы үйүр
"… Чыныгы эркекти убакыт көрсөтөт"
Мирлан САМЫЙКОЖО уулу, жаш акын:
"Акын сөрөй ода ырын жазбаса …"
Климаттын өзгөрүсүнөн Ала-Тоо Кара-Тоо болобу?
"Эки канатымды, үй-бүлөмдү тирөөч кылып келатам"
"Суу сыйлаган зор болор..."
Майып - дарттан эмес, адамдын өзүнө кайдыгерлигинен болот
Издейм сени, арасынан элдерди
Ак терек - көк терек
"Элдин баасы - менин ырыскым"