ru cs ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru krc ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru
"Алиби", 05.12.08 - 5-бет: •
"Милиция эми документти эле эмес, чөнтөктү да текшерет"
- Темиркан мырза, мында турушкан милиция кызматкерлерине сиздин буйругуңуз майдай жакты көрүнөт. Эми алар көчөдөгүлөрдүн документтерин эле эмес, чөнтөктөрүнө да кол салыша берет экен да?
- Менин айтканым күндүз эмес, түнкүсүн жүргөндөргө гана тиешелүү, бирок бардыгынын эле чөнтөктөрүн текшере беришпейт. Кээ бир шектүү адамдар өздөрү эле билинип турат. Мына ошондуктан милиция кызматкерлери психолог болушу зарыл. Азыр түнкүсүн эч себеби жок эле урунарга тоо, урушарга жоо таппай ары-бери жүргөн жаштар көп. Себеби, биздин жаштар бири-бири менен таанышса же көптөн бери жолукпай көчөдөн кезигишип калса эле, "бир нерсе койбойсуңбу же тигини жуубайсыңбы?"- деп какшыктап калышат. Анан ичке бир нерсе баргандан кийин бири-биринин сөздөрүн көтөрө албай, баары эле "мен кыйынмын!"- деп чыга келет. Анан мушташат, күчтөрү жетпей баратканда, бычак менен сайып салган учурлар көп кездешип жатат. Акыркы убакта, түнкүсүн чөнтөгүнө бычак салып жүргөн жаштар аябай көбөйүп жатат.
Кеч киргенде айрым жаш кыздар алтын сөйкө, мончокторун көрсөтүп тагынып алышат. Анан аларды жулуп кеткендер, бычак такап, коркутуп-үркүтүп тартып алгандар көбөйүп жатат.
Ушундан улам, биз мыйзам чегинде алардын кайдан келгендигин билүү максатында сурап билишибиз керек. Студенттердин болсо өздөрүнүн билеттери бар. Айыл жергесинен акча табабыз деп Бишкекке келгендер көп.
- Алардын акчаларын ошол эле милиция кызматкерлери тартып албайт деп кепил боло аласызбы?
- Көчөдө жүргөн бардык патруль кызматкерлеринин төшүндө алардын өзүнө гана таандык номуру жана аты-жөнү жазылган. Эгер, ошондой фактылар катталса, ар бир райондук милиция бөлүмүнүн дежурдук бөлүгүнө же Бишкек ШИИБсине билдирсе болот. Аты-жөнүн көрө албай калышса деле, кайрыла беришсин. Себеби, биз кайсы милиция кызматкери кайсы райондо иштеп жүргөндүгү тууралуу маалымат бар, мындан тышкары аларды күнүгө катарга тизип, жетекчилиги ар бир аймаккка бөлүшөт, ошол учурда ким акча алганын көрсөтүп деле берсеңер болот. Ошонун негизинде аларды таап, тиешелүү чараларды көрөбүз. Керек болсо, андай милиция кызматкерлерине карата кылмыш ишин козгоп, темир тор артына да айдап жиберүүбүз мүмкүн.
- Демек, паспорттук режим киргизилбесе да, милиция кызматкерлери документ текшерүүгө укугу бар экен да?
- Буга мыйзам жол берет.
- Документ текшерүүнүн күч алышын кандай түшүнсөк болот? Же бул саясий абалдын курчушунан улам, ар кайсы саясий күчтөрдүн декабрь айында өтө турган нааразычылык акцияларына байланыштуубу?
- Жок, аларга байланыштуу эмес. Өзүбүз деле 16-24-декабрга чейин "Өспүрүм" деген рейд өткөргөнү жатканбыз.
Азыр Орусиянын аймагында түнкү клубдарды кечки саат 11лерде эле жаап жатышат. Шаар бийлиги да ушул маселенин үстүнөн иштеши керек, ошондо кылмыштуулук дагы азаймак. Мына эки ай мурда Фрунзе көчөсүнөн түнкү оюн автоматында күзөттө турган жигитти бычак менен сайып өлтүрүп кетишкен. Ошону жасаган адам табылып, камакка алынды.
- Милиция кызматкерлеринин ушундай кылмыштар менен күрөшүүгө саны жетиштүүбү?
- Кыргыз бийлиги сырткы душмандар менен күрөшө турган чегарачыларды, Коргоо министрлигинин өкүлдөрүн көбөйткөндүн ордуна ички душман менен күрөшкөн кызыл шапкечендерди көбөйтүүдө деп адистер өздөрүнүн нааразычылыгын билдирип келишет. Буга эмне дейсиз?
- Алыс кетпей мобу КМШ алкагын эле алсак, анда милиционерлердин эң эле аз саны Кыргызстанда. Армениянын калкы 2 млн. 800 миң адамды түзөт. Анда 27 миң милиция кызматкерлери бар. Краснодарскийде 40 миң кызыл шапкечен бар.
- Юрист катары айтсаңыз, Ноокаттагы 32 адамдын алды 8, арты 20 жылга чейинки жаза мөөнөтүнө кесилишти. Мамлекетибизди гумандуу өлкөлөрдүн катарына киргизип, анан Райакимчиликти басып алууга аракет кылышкандарды сот 20 жылга кесип жибергендерди адилет чечим деп эсептейсизби? Себеби, ошол эле 24-мартта Ак үйдү басып алып, бийликке келгендерди жана Барктабасовчулардын 17-майда кайрадан басып алууга аракет жасашканын эч ким танбайт. Бирок, алардын бири да камакка алынып, мындай жазаларды алган жок...
- Эми муну биз эмес, сот чечет да, бирок ыйык Орозо айт майрамында милиция кызматкерлерине таш ыргытып, погондорун, формаларын айрыгандар кимге жагат? Аларга карата прокуратура массалык башаламандык уюштурду, милиция кызматкерине каршылык көрсөттү деген айыптар менен иш козгогон. 17-майдагы барктабасовчулардын көбү азыр качып жүрүшпөйбү. Ал эми, 24-марттагылар...
Субанов милиционерлерди кылмышка түртүүдө
Бириккен оппозициялык күчтөрдүн курултайынын болоруна бир күн калганда ИИМдин жетекчилиги атчандар армиясын, МАИ жана автомат менен куралданган кайгуул - күзөт кызматынын баш-аягы 500дөн ашык кызматкерлерин "Ала-Тоо" аянтына чогултту.
Мындайды кызыл шапкечендердин тили менен алганда "развод", саясий тилге салганда декабрь айындагы нааразычылык акцияларына карата "демонстрация сил" деп түшүнсөк болчудай.
ИИМдин басма сөз кызматынын ага инспектору Олжобай Казабаевдин айтымында, бул иш-чаранын негизги максаты - МАИ, кайгуул жана күзөт кызматынын милиционерлеринин өткөн айдагы оперативдик ишмердүүлүгүнүн жыйынтыгын чыгаруу болуп саналат.
"Мындан тышкары, дайынсыз жоголгон жана кайсы бир кылмышты жасагандыгы үчүн издөөдө жүргөндөрдү табууда кесиптештерибизге ориентировканы берүүдөбүз"- дейт подполковник Казабаев.
Аңгыча, Ички иштер министринин орун басары, генерал-майор Темиркан Субанов менен Бишкек милициясынын начальниги Таалай Дегембаев каз-катар тизилген кызыл шапкечендерге сөз сүйлөй башташты.
Темиркан мырза "Шаар аймагында кылмыштуулук күч алууда. Ошондуктан, түнкүсүн жүргөн жаштардын документтерин эле эмес, керек болгон учурда чөнтөктөрүн да текшергиле"- десе боло.
Министрдин орун басары өзүнүн бул сөзү менен кол алдындагы милиция кызматкерлерин кылмыштуулук менен күрөшүүгө эмес, кылмыш жасоого түртүп жаткандыгын өзү да ойлонбосо керек. Себеби, милиция кызматкерлеринин кечкисин көчөдө жүргөн эле жаштарды кармап, чөнтөктөрүнө кол салып жаткандыгы Кылмыш-Жаза Кодексинин "Тоноо" деген 167-статьясынын 1 жана 2 - пунктуна туура келет. Тагыраак айтканда, биринчи пунктта "адамдардын тобу башка бирөөнүн мүлкүн ачыктан-ачык эле тартып алышса, анда аларга ири суммадагы айып же эки жылга чейин эркинен ажыратылат"-деп так жана даана айтылган. Аталган статьянын экинчи пунктуна көз чаптырсак, "белгилүү бир топ алдын-ала сүйлөшүп алып, башка бирөөнүн мүлкүн тартып алса, анда алар үч жылдан беш жылга чейин түрмөгө кесилишет" деген жери бар. Тилекке каршы, ошол эле катардагы кызыл шапкечендердин көбү өздөрүнүн жетекчиси аларды мындай кылмышка түртүп жаткандыгын анча аңдап түшүнүшкөн жок болуш керек. Темиркан мырза буларды окуп, "Милиция кызматкерлеринин аракети бул статьяга туура келбейт. Мен муну айткым келген эмес"- деп нааразы болушу толук мүмкүн. Бирок, министрдин орун басары "Ош" базарына граждандык кийимчен барып, айрымдардын айтканын угуп көрсө, көчөдө документ текшерген милиционерлерди айрымдар "законные карманники" деп атап алышканын өз кулагы менен укмак. Алардын айрымдары Темиркан Субанов чөнтөктөргө кол сала бергиле деп айта электе эле, ичип алгандардын документттерин текшеримиш болуп, колдорун чөнтөктөргө сойлотуп, сотка, акчаларын тартып алышууну адатка айлантып алышкан. Ичип алгандар эле болсо сабак болот деп, мейли дейт элек, бирок, алар ар кайсы облустан келип, эптеп өлбөстүн күнүн көрүп жүргөндөрдүн ырыскысын тартып алганына жаның кашая түшөт да. "Документиң кана, жок болсо, бөлүмгө алып барып, текшеребиз"- дегенди укканда эле маңыроо байкуштар аларды кызыл шапкечендер жеп жиберчүдөй болуп, бир нерсе берип кутулушат.
Эгер эртеңки күнү "мобу эки милиционер менин баламдын чөнтөгүн аңтарып, 20 миң сом акчасын тартып алышыптыр"- деп бирөө-жарым арыз менен кайрылса, ошол милиция кызматкерлеринин "акча алган жокпуз"-деп сот алдында далилдеп бере алаарына менин көзүм жетпейт. Министрдин орун басарынын айтканын аткарабыз деп иштен эле айдалса жакшы, алар эркинен ажыратылбайт деп ким кепилдик бере алат? Мына, аз күн мурда эле кароол кызматынын эки кызматкери эки жаш баланы коркутуп-үркүтүп акчаларын тартып алышкандыгы үчүн кармалып, камакка алынды. Балким, алар да бир жетекчисинин мыйзамсыз буйругун ишке ашыра коем деп, башкалардын чөнтөктөрүнө кол салып, акчасын алышкан.
Азыр кол алдындагы милиция кызматкерлерин коргоого ИИМ жетекчилигинин кудурети жетпейт. Кеп жогоруда кармалган эки милиция кызматкери жөнүндө эмес, кеп эки ай мурда номуру жок, чүмбөттөлгөн Джип үлгүсүндөгү депутаттын машинесин токтоткондугу үчүн, убактылуу иштен айдалган МАИнин ага лейтенанты Мадазимов тууралуу болуп жатат. Ал мыйзамды бузбай туруп, өз жетекчилиги тарабынан иштен четтетилип жаткандан кийин, катардагы сержанттар тууралуу айтпай эле койгонубуз оң окшойт.
Ошол эле Аксы окуясында ат деп буйрук бергендер эмес, аткан адамдар "крайний" болбодубу. Ушуга окшогон тарыхта так калтырган окуяларды эстей жүргөнүбүз ашыктык кылбас. Андыктан, укук коргоо органдары бирөөнүн укугун кордобой, өздөрүнө өздөрү сак жүрүп, бийликте тургандардын айткандарын эмес, мыйзамдын талаптарын кулактарына түйө жүрүшсө деген эле ой.
"Развод" бүткөндөн кийин шаардын чок ортосунан Ички иштер министринин орун басарын кепке тарттым.