ce en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt ru ky ky ky ky ky ky ky ru el ru ky ru ky ru ru ru ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru bg ky ru ky ru ky ru ky ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru av ru ru ru tt ru ky ru kk ru ky ru ky ru ru ru kk ru ru ru en ru
"Агым", 15.05.09 - 24-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Кыргыздын каада-салттарынын жашообузга тийгизген оң таасири менен катар терс жактары да жок эмес. Атаандашып той-аш өткөрүү, обужок ойлонуп табылган ысырапкорчулук, кийит кийгизүү ж.б. Төмөнкү жаш келиндин ажалына себеп окуя кудалардын кийит кийгизүүдөгү нааразычылыктарынан улам чыккан.
Эркин менен Салима окуу жайдагы жаштардын ичинен бири-бирине жарашкан жуптар эле. Татынакай Салима менен келишимдүү Эркин көчөгө сейилге чыкканда кылчайып карабаган жан калбаган, экөөнүн сүйүүсүнө суктанып, Салиманын курбусу болгонубузга биз дагы сыймыктанып, жетине албай калчубуз. Үч жылдан кийин эки жаштын үйлөнүү тоюна күбө болдук. Арадан бир жыл өтүп, көздөрү ботонукундай жайнаган Чүрөк аттуу кыздуу болушту. Чүрөк бир жашка толгондо биз окуу жайды аяктап, туш тарапка сапар тарттык. Эркин менен Салима да Чүрөгү менен Көлгө кетишти.
Турмуш жолунда ар бирибиз өз дараметибизге жараша арабабызды тартып, күндөр жылдарга алмашты. Бир жылы мени мугалимдердин билимин өркүндөтүү курсуна жөнөтүштү. Курстан бир кезде чогуу окуган курбуларга жолуктук. Алардын ичинде Эркин менен Салима да жүрдү. Баягы суктанткан түгөйлөрдүн чачтары куудай аппак, беттери бырыш, сүйлөгөн сөздөрү да орунсуз, өз курагынан он беш жашка кары көрүнүшүп, бизди ойго салды. Бактылуу түгөйлөрдү мүңкүрөткөн - чолпондой кызы Чүрөктүн өлүмү болуптур.
Чүрөк суйкайып бой жетип, мектепти бүтүп, жогорку окуу жайга өтөт. Чогуу окуган Тимур менен жакшы мамиледе болуп, анысы сүйүүгө өтөт. Арзышкан жаштар жыл айланбай үйлөнүшөт. Тянь-Шандык Тимур менен көлдүк Чүрөктүн үйлөнүү тоюн ата-энелери борбордогу ресторанда көңүлдөгүдөй өткөрүшөт. Келген меймандар чын ниеттен ак тилектерин айтып узашкан. Кудалар тартууга кайсы убакта барууну сүйлөшүп, жылуу коштошот. Белгиленген убакта Тимурдун ата-энеси тууган-туушкандары менен Көлдөгү кудасыныкына келип түшөт. Мугалим куда-кудагыйынын жупуну жашоосу Тимурдун апасы Айканга жаккан жок. Себеби, жолдошу Кубан жогорку кызматтарда иштеп, анын алдым-жуттумдугу менен тапканына манчыркап жашап көнгөн Айканга кудалары тең эместей туюлду. Куда күтүү Эркин менен Салима, туугандары тараптан колдон келишинче жакшы өттү. Кудаларды өргүтүүгө, тоого сейилдетүүгө, көл жээктетүүгө эки күн кетти. Чүрөктүн ата-энеси кызынын бактысы үчүн ашыгы менен аракеттеништи. Ата-эне байкуш өмүр бою акыркы деми чыккыча балам дейт эмеспи. Салт боюнча тартууга барганда күйөө баланы, кызды да төркүнүнө алып барыш керек болсо да, эмнегедир Айкан Чүрөктүн кош бойлуулугуна шылтап, уул-келинин үйгө таштап кетишкен. Кудалардын үйгө кайтуу мезгили жакындап, кийит кийгизүү аземи башталды.
Айкан кудагыйга кийгизилген кийит (жакалуу пальто) жакпай, кызуу бойдон силкинип, кудалар менен да оңчулуктуу коштошпой жөнөдү. Кудадан кайтып келаткандардын кээси ырдап, кээси дагы жүз граммдашып, кээси уктап, ар кими өзүнчө алек. Кызуу Айкандын гана мээсин начар кийит, мугалим куданын эл катары жупуну жашоосу, кантип ушу баштан келин-уулду ажыраштыруу сыяктуу ойлор эзип келатты. Өз баласынын бактылуу жашоосу, келиндин боюндагы небересинин тагдыры, анын убал-сообу жөнүндө ойлогусу да келген жок. Байлыгы жагынан өздөрүнө тең кудалуу болушпаганына, сүйөм деп ээнбаштанып үйлөнгөн уулуна жини келип келатты. Кандай болсо да келинден эрте кутулуунун жолун издеди. Кудадан кайткандар жерине жетишип, аягы болуп Айкан менен Кубан түн кире үйүнө келишти. Жаркылдаган бала мүнөз Чүрөк эшик ачып, алдыларынан тосо чыкты. Какаарланган кайнене сыртын салып, жүгүнгөн келинин алкаганга да жараган жок. Кешик, кийит салынган баштыктар үйгө киргизилди. Айкан өзүнө жабылган жакалуу пальто менен Чүрөктү бет талаштыра уруп, "сенин жарыбаган ата-энеңдин мени сыйлап кийгизген кийити мына, пальтону алып көзүмө көрүнбөй жогол! Экинчи босогомду аттаба!" деп ажаанданды. Келинди каргап-шилеп, жер-жеберине жетип, баламдын башын айландырып алдың дегенге чейин барды. Айкандын жини кармаганда күйөөсү да, башкасы да үндөчү эмес. Байкабай турган кош бойлуу Чүрөк пальто менен бетке жеп, аз жерден кулабай теңселип туруп калды. Күйөөсү Тимурду жардам сурагандай жалооруган көзү менен карады. Апасына тик багып сөз айталбаган, кичинесинен жүрөк үшү алынган күйөөсүнөн, кайнатасынан эч кандай жардам болбоду.
Заманасы куурулган Чүрөктүн бут алдында асман кулап, бар дүйнөсү быт-чыт талкаланды. Кыялындагы жомоктогудай сүйгөнү, балдары менен жашоосу заматта көздөн кайым болду. Чүрөк күздүн күнкү салкында кийип жүргөн халаты менен үйдөн чыгып кетти. "Кетпе, жети түндө кайда барасың, боюңда да бар болсо…" дегенге эч ким жарабады. Ызага муунган Чүрөк коюу караңгы түндөн коркпой, чоң жолго чыкты. КамАЗ айдаган орто жаштагы киши жол четиндеги кош бойлуу келинди көрүп, машинесин токтотот. Келин араңдан зорго Көлгө барарын айтат. Шоопур жанында тыйыны жок Чүрөктү Балыкчыга жеткирип, мейманканага жайгаштырып кетет. Көз көрүнөө тагдыры талкаланган Чүрөктө кайдагы уйку. Таң заардан жолго чыгып, жакшы адамдардын жардамы менен ата-энесинин үйүнө жетет. Кечээ эле кудаларын узаткан ата-энеси халат менен, көзү тоодой шишик, өң-алеттен кеткен кызын көргөндө бир шойкомду сезишип, жүрөктөрү бырчаланды. "Ата, апа, мени кайненеме уят кылбай жакшы кийит кийгизсеңер болмок. Мына, силер кийгизген кийит…" деп босогону аттап кирип эле бетинен кулап, эсин жоготуп, тил-ооздон калат. Тез эле ооруканага жеткиришет. Ак халатчандар Чүрөктү аман алып калганга үч күн далбас урушту. Бирок, жаш, баео, таза наристе жүрөк кайгыны көтөрө албай, дүйнө салат. Үч күн, үч түн ата-энеси оорукананын алдында кудайга үнү жетип, кызынын өмүрүн тилеп турду.
Чүрөк кийит деген шылтоонун, каардуу кайнененин заар тилинин, кемсинтүүнүн курмандыгы болду. Бир заматта бапестеп баккан кызынан айрылып, ботодой боздогон ата-энесинин чачы кайгыдан агарды. Акыл-эстин тайкылыгынан, өзүмчүлдүктүн, кыргызчылыктын айынан чолпондой кыз жарыкчылык менен кош айтышты. Сүйүүсүнөн жаралган перзентин да өзү менен кошо ала кетти. Перзентин балким бул жарыкчылыкка бактысыз кылып таштагысы келбегендир…
Көптөн бери ысык тамак ичкен эмес элем. Өз үйүмдө отургандай алдымдагы даамдуу шорпону сугалактык менен иче баштадым. Абай кенен кесир тамак ичип алсын дедиби, мени карабоого аракет кылып, ал да тамагын ичкен киши болуп жан-жагына каранып отурду. Мен Абайга башымдан өткөргөндөрүмдү айтып бердим. Ал угуп болуп, биртоптон кийин:
- Жанагы Улара деген кыз жөнүндө сизде башка маалымат жокпу? - деди.
- Жок, мен ага жердеш катары ишендим эле.
- Макул, мен да сырттагы өз кишилерим аркылуу издетем. Бирок, ал ошончо акчаны уурдагандан кийин бул жерде калышы күмөн. Эң алды менен чогуу иштеген кыздарын табуу керек. Кыскасы, эки-үч күндөн кийин бир дайынын айтам. Шаарда болсо оңой эле табылат.
Абай кетеримде баштыкка биртоп тамак-аштарды салып колума карматты. Света сыртта күтүп отурган экен. Колумду артыма алдырып, ар бир эшикти ачкан сайын дубалды каратып, өзүм жаткан камерага алып келди. Абайга жолуккандан кийин кандайдыр бир жакшылыктын жышааны боло тургандай андан үмүттөнүп калдым. Түрмөдө күндүн өтүшү азап, кээде бир саат бир жылдай сезилип, жаныңды коерго жер таппай камерага батпай кетесиң. Эркиндик көзүңдөн учуп, таза аба, таза суу, каалагандай жүрүү сыяктуу нерселер көзүңдөн учат. Уктаган жакшы, бирок дайым эле уйку келе бербейт. Уктаганда жакшы түш көрүүгө аракет кыласың. Баарынан да түшүңдө эркиндикте жүргөнүңө кубанасың. Ага эч ким чек кое албайт.
Арадан бир жума өткөндөн кийин Мехмет келди. Дагы эле мага боору ооруп карайт. Мен аны ушунчалык жакшы көрүп кеттим. Кучагына боюм таштап, өпкүлөп-өпкүлөп алгым келди. Мен ошондо өмүрүмдө алгач жолу сүйүүгө кабылганымды сездим. Бектурганды жакшы көргөнүм менен, ага мынчалык элжиреген эмес элем. Өзүмдү кармана албай, колумду Мехметке сундум. Бирок мени жолугушууга алып келген Света карап турганын көрүп токтоп калдым. Мехмет менен жолугушуу бүткөндөн кийин Света мага:
- Мен сени аял катары түшүнөм. Эгер жанагы эркек менен көңүл ачкың келсе, бир түндүк жолугушуу уюштурса болот, - деди.
- Акча болсо баары болот. Кеп акчада.
- Мен сени менен жаткым келип атат деп ага кантип айтмак элем.
- Келесоосуң, аны сен кааласаң, ага мен айтам. Ошол да кеппи. Аял менен эркек бат-бат болуп турганы жакшы...
Билесиңби жеңе, мен ошону чындап кааладым. Өмүрүмдө андай дүүлүккөн эмес элем. Мехметти эстеген сайын бир орунда туралбай, жүрөгүм эзилип баратты. Света эки күндөн кийин эле Мехметке телефон чалып, андан акча өндүрүп экөөбүзгө бир түндүк жолугушуу уюштуруп берди. Мехмет кадимки түрктөргө окшобойт эле. Бир көргөн киши аны орус деп ойлойт. Ал да ушул жолугушууну каалагандай, эшиктен киргенимде эле өзүнө бек имерип кучактап өпкүлөп кирди. Мен да эч нерседен тартынбай анын кучагына кыналгандан кыналып, көкүрөгүнөн жыттап жаттым. Мурда бул иш Бектурган каалагандай болсо, азыр баары мен каалагандай болуп жатты. Ал мени энеден туума чечинтип көкүрөгүмөн, жүзүмөн өпкөн сайын жүрөгүмдүн түпкүрүндөгү бир да эркекке айтпаган сөздөрүмдү жалгыз Мехметке арнап, аны өз жанымдай көрүп жаттым…
Балким менин өмүрүмдөгү эң бактылуу түнүм ошол болсо керек. Мехметтен башкасынын баарын унутуп, ааламдын ажайып төрүндө жүргөндөй эстен тана сүйүү кумарына мас болдум. Ошондо алгач ирет сүйүүнүн кереметин сезип, темир тор менен курчалып автомат менен кайтарууга алган түрмө бейиштин төрүндөй сезилди. Ошондо акча, бийлик, байлык сүйүүнүн алдында түккө турбастыгына ынандым. Эгер эркимде болсо, өмүр бою Мехмет менен ошол жерде калууга даяр элем. Көптөн бери эркиндикти самап, тордолгон айнектен көк мелжиген асманды карап, чымчык болуп учуп кетүүнү кыялданып жүрсөм, эми бассам-турсам бир гана Мехметти ойлоп, анын элеси менен гана жашап калдым. "Аракет кылып жатам, сөзсүз бул жерден чыгарып кетем. Эч бир ойлонбо, сен күнөөсүзсүң" деген Мехметтин сөздөрү мага дем берди. Кадимкидей кубатыма келип, өз үйүмдө жүргөндөй шердене түштүм.
Эртеси камерага келгенде Катя мени көрүп:
- Гуля, сага айтчу жакшы кабар бар, - деп шашып калды.
- Сен издеген кыздын дайнын таптым.
- Кайда экен ал шуркуя?!
- Кыскасы, тергөөчүңө айт, ал бир жумадан кийин шаарга сөзсүз келет экен. Бирок келип эле кайра кетет имиш. Азизабы же Асиябы… бир курдаш кызы бар. Ал кызды мен тааныйм. Ал төрт жашар кызын ошонун колуна таштап кетиптир.
Бир жолу Улара телефондон Азизанын атын атап сүйлөшкөнүн эстедим.
- Дал өзү. Ал кыз кайда жашайт экен?
- Так дарегин мобу телефондогу аял билет. Мен ага эч нерсе айткан жокмун. Кечээ мени көргөнү келди.
Бул кабар мага огобетер кайрат берип, түрмөдөн чыгып кетериме ишенип калдым.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
ШАЙЛООГО 68 КҮН КАЛДЫ
Азаттык эйфориясынан армандуу сазга
"Опузадан коркконумдан президенттин уулу деп ойлогом"
Күрпсай, Ташкөмүр, Үчкоргон, Шамалдысай унутулдубу?
Фильтр тамеки, күл аралаш келген сөөк
Денеге кирген кене, табыптын шакшагы
"Акжол" үчүн 600 миң доллар берген эмесмин"
Түсү ийги кишинин жолу да тегизби?
Дан менен чар качан иргелет?