hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru uk ba ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky tt ru ru ky ru ky ru ky lez ky ru ru ky bg ky bg ru ky ky ky ru ky ru ky tt ru ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru tt ru
"Фабула", 01.07.11 - 15-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Таш-Дөбөлүк Байөмүр Кең-Суу кыштоосунда кой кайтарып жүргөн эле... "Кырсык каш-кабактын ортосунда" дегендей, ал таягына сүйөнүп, жандыктарына көз болуп турду. Ушу маалда кайдан-жайдандыр бир карышкыр булаң этип чыга калып, балтырын бурдап өтсө болобу!.. Чоочуганынан чок басып алгансып, кыйкырып да жиберди. Карышкыр капкан балтыр эттен кара кочкул кан кетти... Байөмүр чокоюнун кончун макиси менен тилип жиберип, оттукташы менен кийизди күйгүздү. Кан аккан балтырына чыркырата басты... Көйнөгүн айрып, балтырын бекем таңды.. Аксаңдай басып, тушалуу атына жетип, койлорун айдап, үйүнө оролду. Жараатынын кан-сөлүн жууп, чүпүрөк жаңыртып, кайрадан таңып коюшту. Ал он чакты күнү үйүнөн чыкпай жатып, андан соң, жарааты карттанып, сопсоо кишидей эле басып кетти.
Бирок кызык кырк күнү чамасы өткөндөн кийин башталды. Бечара Байөмүр кутуруп ооруду. А көрсө, аны баягыда кутурган карышкыр капкан экен да... Жакындары Жумгал журтунун баш-аягына чапкылашты. Кыйын деген молдо, бакшы, табыптарды биринен-сала бирин апкелишти. Дале, бу кутурган кишинин дартына даба табылган жок. Эч айла-амал калбады. Байөмүрдүн эки көзү чоктой кызарып, ууртунан шилекейи агып, эки ийинин кажып, оорусу күндөн-күнгө күчөй берди. Сөгүнүп-сагынып, бакырып-өкүрдү. Киши көрсө эле, тап берип, качырды... Тууган-туушкандарынын айлалары түгөндү. Акыры, аны боз үйдүн керегесине колу-бутун матап, байлап салышты. Бечара Байөмүрдөн ал кетти... Кайбирде кош таноосунан кан кетти.
Бир күнү аксакалдар ийри отуруп, түз кеп сүйлөштү:
- Жогорку Базар-Турук айылында Кылыч Молдо аттуу касиеттүү киши бар... Кумгандагы кара сууну дубалап окуса, суу айранга айланып, уюп калат экен... Бир айла болсо, ошо молдодон болор дешти.
Кыштын күнү. Байөмүрдүн уулу Жумалы а кбоз жоргосун минди. Кар калың. Ал жоргосуна кар жиретип, чыйыр салдырып, Кылыч Молдонун айылына баратты. Аңгыча, асмандан түшкөнсүп, алдынан Куйручук чыкты. Жумалы ага саламын арнады.
- Ии, кичине молдо, каякка баратасың? - деди олуя, бу кичипейил жигиттин саламына алик алган соң.
Жумалы каякка, эмне жумуштап баратканын, көкүрөгүндөгү көйгөйүн айтты.
Куйручук бир саамга ойлоно түшүп, Жумалыга собол таштады:
- Ой, кичине молдо! Атаңа Кылыч Молдодон да ылаажы болбойт! Мен айыктырып берейин атаңды, алдагы ак боз жоргоңду мага бересиңби?
- Берейин Куке! Жорго сизден айлансын! - Жумалы сүйүнүп кетти.
- Анда, азыр үйүңө кете бергин. Бүгүн алтүндө атаңа бүркүтүмдү жиберем. Кудай буйруса, атаңа шыбаа табылат. Мен Чоң-Дөбөдөгү Нусуп уулунун айылында болом... - Куйручук ушу сөздү айтып, атын камчыланды.
Жумалы жанагы ордунда саал ыргылжың боло түшүп, ой бешигинде термелди... "Кой, касиеттүү киши эмеспи! Тилин алайынчы!" деген бүтүмгө келип, Базар-Турукка барбай, кайра үйүнө кайтты. Жолдон Куйручукка жолукканын эч кимге айтпады. Ал тек гана кабагын бүркөп, "Кылыч Молдо үйүндө жок экен" деп койду өзүн жумшаган абышкаларга.
Түн бир оокум. Керегеге маталган оорулуу адамды кайтарган беш-алты киши түндөй түнөрүп отурушту.
- Жумалы, сен чарчадың... Там үйгө барып, тук этип ал, айланайын! - дешти абышкалар. Жумалы там үйгө кирип, бүкүлү бойдон ичик жамынып, кыңкайды.
Өткөн-кеткенден кеп урушуп, уйкудан өздөрүн алаксыткан жаңкы абышкалар анда-санда кутурган кишиге көз кырын таштап коюшат.
Жаны кыйналган Байөмүр башын керегеге жөлөп, шылкыйып уйкуга узады. Чайкайнамдай убакыт өтүп-өтпөй, ал катуу чоочуп ойгонду. Боз үйдөгүлөрдү селт эттирип, кыйкырык салды:
- Тигине!.. Мени капкан карышкырды бир бүркүт илип, көтөрүп кетти!
Абышкалар бу сөзгө түшүнүшкөн жок. Жөөлүп атат деп ойлошту. Бир аздан соң, кутурган киши боз үйдүн ичин тегерете тиктеп, куду сопсоо чагындай сүйлөдү:
- Мени чечкиле! Кудай кааласа, айыктым! Киши болдум!..
Байөмүрдүн колу-бутун чечип жиберишти. Жумалыны түрткүлөп ойготушту. Уулу боз үйгө баш бакса, атасы төрдө малдаш токунуп, кудайга жалынып отуруптур... Жумалынын көзүндө жылдыздар жайнады. Ошондо гана ал жанагы аксакалдарга, дүрбөп келип жатышкан коңшу-колоңдорго эртеңменен Базар-Турукка баратып, жолдо Куйручуккка жолукканын саймедиреди.
Олуянын "ал түндө атаңа бүркүтүмдү жиберемин!" деген укмуштуу сөзүн да айтып берди.
Үй ичиндеги кары-жаш бир ооздон чуулдап жиберишти:
- Кокуй, Куйручукка чапкыла! Байөмүрдүн айыкканын айткыла!
Эки жигит Чоң-Дөбөгө чабышты. Олуяны заматта табышты. Жерге жарык жаңыдан чачылганда, жүзү жаркыган Куйручук да келип калды. Түлөөгө бата жасалды.
Төрдө чай ууртап отурган кереметтүү киши Жумалыга кайрылды:
- Ой, кичине молдо! Эми убада боюнча мага ак боз жоргоңду бересиңби?
- Макул Куке! Алыңыз! - Жумалы такалбай шар кетти.
- Убадага бек жигит экенсиң! - деди Куйручук. - Пейилиңе ыраазымын! Жоргону жайкалтып минген сага окшогон жаштарга жарашат. Ак боз жоргоң өзүңдө эле калсын! Мага, кечинде бир ирик апкелип бер!
Кудай сүйгөн Куйручук түлөөнүн этинен ооз тийип, айылына аттанып кетти.
Жиберген жигиттери Слондон тил угуп жаман сөз алып келгенден кийин "энеңдурайын сала сасыган чочко орус" деп кабелтең улантып тилдеп Слонду өлүм жазасына буйруп салган. Бирок ал үлгүрбөй калды…
Слондун ар бир кадамы Машаевге белгилүү болчу. Ал маалыматтарды Болсун даярдайт. Машаевдин бу ишенимдүү жигити Слонду андан кем жаман көрбөйт. Бир ирет Машаевге айтып атпайбы "азыр эле барып Слонду атып салбайлыбы" деп. Машаев кой деген эмес, анын ордуна кезеги келгенде деп койгон.
Болсун отпускада болчу. Ошол күнү кечки саат сегиздерде телефон чалды да аздан соң милийса имаратынан эки көчө өткөн бир тар көчөдөн кара көз айнекчен, агыш шым, көгүш көйнөк кийген Машаевди машинасына салып кетти.
Болсундун Бишкекте эне-атасы сатып берген бир бөлмөлүү квартирасы боло турган. Кез-кези менен өзү келип турат. Калган убакта бек. Машаев экөө ошол квартирага келишти,үрүл-бүрүл болуп калган убакта кайра чыгышты. Машинеге түшүшкөн жок, жөө басышты шашпай. Ар биринде асынма сумка. Кебетелери да жанагыдан башкача - Машаев узун чачтуу, сакал-муруттуу, башында көгүш кепка. Болсун да муруттуу, а да көгүш кепкачан. Жарым сааттай жөө басып шаардын тоо тараптагы заңгыраган үйлөрдү аралай басышты. Үйлөрдө свет жаркыраганы менен көчөдө ошол үйлөрдөн түшкөн эле жарык, өзүнчө жарыгы жок. Бир маалда эң четки эки кабат заңгыраган үйдүн тушуна келип аны курчаган бакты айлана басып арт жагына чыгышты. Кебетеси үч метрдей дубал. Эки жигит сумкаларынан ичке болгону менен бышык аркандарды алып чыгышып дубалдын кырына ыргытышты эле, аркандардын учтарындагы кайыктын якорчосуна окшогон арсайган темирлер илинип калды. Эми аркан чыкпайт, илинген темирин кол менен чыгармайын. Экөө аркан менен тартылып дубалга чыгып, аркан темирин эми бери жагына илип өздөрү ичкери түшүштү. Парк сыяктуу түркүн бак тигилген жер экен. Эки этаждын сандаган терезелеринин кай бири күйүп турса кай бири караңгы. Бир терезеден музыка жаңырат.
Эки мент эми глушителдүү тапанчаларын белендей кармап эңкейе басып бир караңгы терезенин тушуна келип азга турушту. Киши бою терезе ачык болчу, экөө ичкери киришти…
Бул үйдү Слон эки ай мурун сатып алган. Ал оңбогондой акчаны Слондун бүтүндөй жигиттери чыгарган, түбү тонолгондордун акчасы эмеспи. Слонго бул үй аябагандай жакты. Бардык шарты бар, саунасынан эле үчөө,короодо килейген бассейн, бөлмөлөрдө сан жок. Бул үйдө Слон үч күндөн бери эч жакка чыкпай чардап жаткан, ооба кадимкидей эле чардап жаткан: тамак менен ичкиликтин айтып болгус түрү, аягы суюк кыздардын да айтып болгус түрү, кааласа атайын залдан кино көрөт, музыка угат. Жанагы кыздардын арасында эки кыргыз кыз да бар. Слон аларды атайын алдырган бутумду жууп турат деп. Алар үч күндөн бери бу айбандын бутун жууйт, кордогон сөзүн угат. Качып кеталбайт, акчасын көп күндүк кылып төлөп коюшкан. Азыр болсо бөлмөнүн бир бурчунда тыгылышат.
Слон саунадан чыгып килейген бөлмөдөгү дале килейген керебетте оонап жаткан жалаң турсийчен, төрт кыз төрт жагынан буту-колун ушалап тигинин буйругун күтүшөт…
Бул убакта эки мент Слондун үйүн жигиттеринен тазалап жатышкан. Баш-аягы жети жигитти тындым кылышты аркайсы бөлмөлөрдөн. Алардын эчкимиси үн чыгарганга да үлгүрүшкөн жок. Экөө короону бүтүндөй тинтип чыгышты, эчким калбаптыр. Бирөөлөр келип кол салса эмне болот деп санааркабай жатышкан да. Анткени эч ким көздөрүнө илинбей калган. Бул маанай алакөөдөндөргө гана келет. Баса, жанагы жантаслим болгон жети жигиттин бири Кыдыр эмес беле, Болсундун информатору болчу. Көп жыл мурун колу канга булганып түрмөгө тоок өлтүргөндөй мөөнөткө кесилип бат эле чыгып келген аны бу ирет тирүү коюшкан жок.
Эми кезек Слонго келди. Жана саунадан чыккандан кийин орустугун кылып килейген стакан менен таза арактан бирди басып, эми туш тараптан денесин жыргата кыздарга ушалатып жаткан неме жыргалдын улуу төрүндө болчу. Кирип келген эки маскачанды көргөн да жок, көзү сүзүлүү эле. Тиги экөө жүрөгү түшкөн кыздарды тобу менен айдап бир бөлмөгө киргизишти, чыксаңар өлдүңөр дегенди айтышты эле аларың дымып беришти. Кайра келишсе Слон дале магдырап жатыптыр, кыздардын ушалабай калганын да сезбейт, жыргалдын уйкусунабы жа уйкунун жыргалынабы кетип бараткан окшойт.
Болсун чалкадан жаткан аны түз эле жаак тушка тээп калды эле тиги өйдө боло бергенде эми бир тепти. Слондун жыргаган денеси жан чыдагыс ооруп кетти, онтоп жиберди.
- Тур, чочко! - деди Болсун.
Слон керебеттен түшүп бүрүшө турду. Жанагы ааламга батпачудай болгон эңгезердей денеси кичирейе түштү, бечара боло калды. Эсине даана келип өлүмдү эстеди, жаны чыга жаздады.
- Кыргыз деген ким болот, билесиңби?! - Машаев Слонду табарсыкка келиштире бир тепти. Ал бир бакырып алып бүк түштү. Аздан соң бир колу менен табарсыгын басып, экинчи колу менен башын калкалай корголой турду.
- Кыргыз деген ким болот?! - деди Машаев дагы.
Слон кыргызыңды "киргиз" дечү да Машаевдин суроосуна жооп берем деп киргиз… деп айтмакчы болду эле Машаевдин буту дал ээкке тийди:
- Киргиз эмес сука, кыргыз болобуз!
Кулап түшкөн Слон дагы бир аз онтой жатып ордунан турду. Бүрүшүп жаткысы бар, тургузган Болсун.
- Ии, ким болот кыргыз деген? - Машаевдин үнү бу ирет акырыныраак чыкты.
- Кыргыз деген жакшы адамдар… - Бу орусуң орусча сүйлөгөнү менен тумшукка бирди жегенден кийин "кыргыз" деген сөздү дапдаана айтат экен.
- Жакшы болсо, кана, буттардан өпчү.
Слон колдоруна тапанча алган бу эки неменин буттарын кезеги менен өөп турду:
- Мени өлтүрбөгүлө… баарын берем… акча толуп атат… - Улам бир жансоога, жалыныч сөзүн айтып буттарды өбө берди…
Машаевдин көптөн бери кайнап жүргөн кеги бийлеп кетти: Слонду чалкадан түшүрө тээп туруп тапанчасы менен анын табарсык тушуна басып - басып алды:
- Кыргыз деген ушундай болот, чочко!
Сегиз бандиттин - беш орус, эки кавказдык, бир кыргыздын өлүмү бүтүндөй өлкөнү дуу кылып турду. Милийса катуу изилдөөгө алды. Иш деген президенттин жеке көзөмөлүндө дешти. Орусиядан жардамын таңуулагандар келишти. Аткандар табылган жок. "Кыргызды сыйлаш керек!" деген гана компьютерден чыккан кагаз табылды…
Машаев менен Болсун дале ишинде. Мыкты жигиттер!
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
- Карамушкина "Финляндияда кыргыз калпагын белекке берип жатып, "муну мончодо кийсе болот" - деди...
Айтматовдун наамына каршылар - кыргызга каршылар
"Кечирим" деген улуу нерсе, бирок…"
ПАРЛАМЕНТ ЧАРЧАДЫ… КЫРГЫЗБЫЗ ДЕП
Жогорку Кеңештин ишмердүүлүгүнө кандай баа бересиз?
35 миң доллар болсо, биздин
кыздардын баасы 750 эле сом…"
КРнын эмгек сиңирген артисти:
Гүлсарат - болгон ат
КӨРАЛБАСТЫК халатты эмес, ишти булгайт
"ГАВАИНИН" САБАКТАРЫ... ӨРАЛБАСТЫК халатты эмес, ишти булгайт