bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru cs ky ru hu ru ru ru ky ru ru ky ru ru ru ru ru ru ky ky ru ky ru ky bg ky ky ru ba ru ky ru ru ru ky ky tt ru ky ru ky ru ky kk ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Форум", 12.10.10 - 6-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
коррупциянын күчөшүнө алып келет"
Ири бизнести колдогон күчтөрдүн парламенттик шайлоодо жеңиши өлкө экономикасына кандай таасир тийгизет?
- Бул боюнча мурунку убактан эч нерсе өзгөрбөйт. Бизде 2008-жылдан баштап эле экономикабыз ылдый түшүп атпайбы. Кытайдан өткөн реэкспорт товарлар азайып, Бажы союзу түзүлүп, ошого карата майда соодагерлер дагы кыйналып атпайбы. Дагы эле ошол жол менен кете берет.
- Бирок 2010-жылдын башында кичине өзгөрүү, оңолуунун белгилери пайда болбоду эле. Себеби Казакстанда, Орусияда жылыш болгону Кыргызстанга пайда боло баштаган. Бирок апрель окуялары, июндагы окуялар жана Бажы союзунун түзүлүшү кайра баарын артка тартып кетпедиби. Бизнести колдогон күчтөрдүн келиши оң жагына таасир тийгизиши мүмкүнбү? Мисалы, Орусиядан көбүрөк инвестиция болушу мүмкүнбү?
- Эң негизги таасир бүгүнкү күндө менин оюмча, инвестицияга, майда соодага, биздин экономиканын түзүлүшүнө эң чоң таасир кылып атканы - бул коррупциянын көлөмү, көмүскө экономиканын көлөмү. Ошону азайтмайынча эч нерсе өзгөрбөйт, мындан ары турумушубуз оңолбойт. Мындан ары кайра иштетүү ишканалары ачылбайт, эч өнүгүү болбойт. Азыркы учурда шайлоонун жыйынтыгы боюнча эски күчтөр келгенден кийин кайра эле көмүскө экономика ошол бойдон калат, мурункудай эле системалар түзүлөт. Сиз айткан туура, жылдын башында аз-маз жылыштар болуп, Казакстан, Орусия кризистен чыгып, астыга жыла баштабадыбы, элде акча пайда болуп, алар дагы соода-сатыкка, сатып алууга мүмкүнчүлүктөрү пайда болгон. Ошол дагы биздин Кыргызстандын экспортуна таасир эткен эле. Бирок апрелден кийин чек аралар жабылды, чек ара жабылгандан сырткары, ичибизде экономиканын түзүлүшүн көрүп жатасыздар, ошону менен биз тартыштыкка түшүп калдык. Эми азыр октябрда кандай коалиция түзүлөт, кандай өкмөт болот, бул акылга сыйбаган нерсе, бул кандай болоорун азыр элестете албайм.
- "Ата Мекен" менен КСДП алдыга чыкканда кандай өзгөрмөк эле?
- "Ата Мекен", КСДП биринчи көмүскө экономика менен коррупцияны кескин түрдө кыскартабыз, ошого карата чечкиндүү кадамдарды кылабыз, ачык, баарына түшүнүктүү экономиканы түзөбүз деп чыккан эле. Ошол гана чоң инвестицияларды, кытай, түрк, арабдардын инвесторлору келишине чоң көмөк болот эле.
- Сиз атап өткөн инвесторлордун арасында Орусиянын инвесторлору жок, бул эмнени билдирет. "Ата Мекен", КСДП Орусия менен мамилеси начар болгондуктан, демек, Орусия менен экономикалык байланыштар дагы үзгүлтүккө учурайт беле?
- Эми андай деле айтса болот. Бирок Орусия өзүнүн өнүгүү деңгээли менен башка өлкөлөргө чоң инвестиция кыла турган өлкө эмес бүгүнкү учурда. Ал өзү жаңы технологияларды башка жактан тартып жатат, ал өзү Бажы союзун түзүп, импортко бөгөт коюп, ички чыгарылган продукциясынын өнүгүүсүн каалап жатат. Чет өлкөдөн инвесторлор Орусияга келсин деп Бажы союзун түзгөнүнүн максаты ошол да. Ошол эле учурда бизге берилген жардам, же ГЭСтерге, өнүгүү фондуна берген акча бул бардыгы саясат да, бул чыныгы инвесторлук эмес.
- Бажы союзуна Кыргызстан эми киреби, же кирбейби?
- Мен жакын арада, 1-2 жылдын ичинде биз кааласак да кире албайбыз деп ойлойм. Себеби дүйнөлүк соода уюмунун арасында бизде милдеттемелерибиз бар.
- Эгер кирсе, анда Кыргызстандын майда соодасы үчүн, азыр көрүп жатасыз, "Дордой" иш жүзүндө мурдагы өзүнүн таасирин жоготту. Ушуга байланыштуу бажы маселелерин, Казакстан жана Орусия менен экономикалык мамилелеринен Кыргызстан ушул кырдаалдан чыгышы үчүн кандай түзүшү керек?
- Бир түшүнүк керек, биз Бажы союзуна кирген учурда дагы соода, "Дордой", кытайлык реэкспорт товарларын, ошонун баары ансыз деле жоюлат. Кирсек дагы, кирбесек дагы ал кыскарып атат.
- Анын ордун эмне басышы керек?
- Анын ордуна жаңы экономикалык түзүлүш болуш керек. Түзүлүшүндө бизге негизги айыл чарба, кайра иштеп чыгаруу ишканаларды ачуу, тигүү секторун, куруучу материалдарды өнүктүрүшүбүз керек. Бизде андан башка жол жок. Туризмди да өнүктүрүш керек. Кызмат кылууну, башка экономикабызды, алтынды айтпай эле коёлу. Бирок абдан чоң, эки, же үч эсе бюджетти көтөрүү бул көмүскө экономиканы ачыкка чыгаруу.
Шайлоодогу маалыматтык согуш жана "ымыркай демократия"
Кыргызстандагы парламенттик шайлоо алдында расмий Москва Орусиячыл партияларды ачык сүрөөнгө алды. АКШ жана батыштагы ири маалымат каражаттары да бул маселеге кайрылып, алгачкы жолу таза, демократиялык шайлоо өтүп жатканын айтышууда.
Кыргызстандын маалыматтык айдыңында өзгөчө Орусиянын маалымат каражаттарынын таасири күч. Борбор шаар Бишкекте да орусча чыккан маалымат каражаттары көп жана алардын арасында орусиячыл маанайдагылары бар.
Орусия жай айларынан бери ошол маалымат каражаттары аркылуу Кыргызстанда бүгүн өтүп аткан парламенттик шайлоого таасир берүү аракетин кылууда. Кремлдин маалыматтык чабуулу Орусия президенти Дмитрий Медведевдин Кыргызстанга парламенттик башкаруу жарашпасын айткан алгачкы күндөн тарта уланып келет. Ал турсун орус президенти бир курдай парламенттик система Кыргызстанды кыйроого алып келиши ыктымалдыгын айткан.
Үгүт иштери башталгандан бери Кремль Кыргызстанда өзүнө кол бала издеп, шайлоого аттанган айрым саясий партиялардын лидерлери Москвада болушту. Д.Медведев "Ар-намыс" партиясынын лидери Феликс Кулов менен жолукканы, Кремль бул партияны ачык сүрөөнгө ала баштады. Кремлге баш ийген Орусиянын биринчи каналы жана НТВ теле каналы баш болгон медиа гиганттар "Ар-намыс" партиясын мактап-жактап, "Ата Мекен", Социал-демократтар партияларын каралаган маалыматтарды таркатышты.
Кремль төбөлдөрү колдогон партиялар негизинен Кыргызстанда күчтүү президенттик башкарууга кайтабыз, Орусия менен бирге болобуз дегендер. Ал эми өлкөдө парламенттик системанын курулушуна салым кошкон партияларга Москва сыртын салып турат.
Стамбул университетинин ага окутуучусу, саясий илимдердин доктору, Борбор Азиядагы саясий процесстерди иликтеген адис Хакан Гүнештин айтымында, азыр Кыргызстанда бир дагы партия Орусияга каяша айтканга чамасы жетпейт. Андыктан бүгүнкү шайлоодо кайсы партия жеңип чыкса да Москва менен эсептешкенге аргасыз. Ал эми өлкөдөгү батышчыл күчтөр азырынча жакшы ирдене элек, муну алар өздөрү да түшүнүп турат:
- Кыргызстанда батышчыл күчтөрдүн активдүүлүгү анча байкалбайт. Азыркы тапта ал жакта баары тең Орусия менен тыгыз алака түзүү аракетинде. Украинадагыдай Батыш же Орусияга ыктагандардын кармашы болбойт жана бул фактор шайлоо жыйынтыктарына анча таасир эте албайт. Кыргызстанда абал бир аз башкачараак. Менин оюмча, шайлоодо бир да партия мандаттардын көбүнө ээ боло албайт. Коалиция түзүүгө аргасыз болушат. Бирок ошол коалиция оңой түзүлөбү? Маселе мына ушунда.
Деген менен Москвага ишеним артып, Кремлдин колдоосу менен бийликке келебиз дегендер чоң жаңылышы да ыктымал. Конфликтолог Жаргылбек Касаболотовдун пикиринде, Кыргызстандагы парламенттик шайлоого Орусия эле эмес башка ири мамлекеттер да таасир этүү аракетин кылышты. Андыктан Москванын колдоосуна ээ болгондор гана бийликке келет деген жаңылыш түшүнүк:
- Кыргызстандын ички иштерине кийлигишүү аракети аябай эле активдүү болуп атат. Бул жалаң эле Орусиянын аракети эмес. Биз менен өнөктөш көп эле мамлекеттерден чыккан күчтөр биздин ички ишибизге аралашууга аракет кылып атышат. Анан, биздин шайлоого аттанган саясатчылардын Москвага улам-улам каттап атышканы, чет жакка улам-улам каттап ошолордун көңүлүн алалы деген аракети бир нерсени көрсөтүп турат. Бизде өзүбүздүн элибиз саясий жактан жетилип калды бир топ. Ал эми биздин саясатчылар жетилбей, дагы эле ошол эски стереотиптер менен ой жүгүртүп атышат. Биринчи кезекте кыргыз элинин көңүлүн алыш керек. Кыргыз элинин каалоосун, позициясын билгенден кийин, бийликке келгенден кийин гана башкалар менен байланышса болот. Азыр башкалар менен миң сүйлөшкөн күндө да кыргыз эли кимди өткөрбөйм десе, ошону өткөрбөй коёт. Эл менен эсептешпеген саясатчы эмне болору эгемендик алгандан бери эле эки жолу далилденди.
- Кыргызстандагы саясатка Батыш да киришип калдыбы?
Экономика илимдеринин кандидаты Төлөнбек Абдыровдун баамында, азыр кыргызстандыктар дүйнөнүн кайсы бөлүгү мыкты өнүгүп атканын, кайсыл баалуулуктар өлкөнү өнүгүүгө түртөрүн жакшы билип калышты. Андыктан бүгүнкү шайлоодо өнүккөн демократиялык коомдордун жолуна түшөбүз дегендер көбүрөөк добуш алуулары ыктымал:
- Кээ бир саясатчылар жанагыдай ыкмаларды колдонуп атышпайбы. Тиги Орусияга бара коюп, жетекчилери менен жолуга коюп,
АКШ президенти Б.Обама жана Кыргыз Республикасынын Президенти Р.Отунбаева. АКШ, Нью-Йорк, 24-сентябрь.
Бири-бири менен жарышып атышат. Бирөөсү президент менен, бирөөсү администрация башчысы менен жолугуп атышат. Орусия менен чогуу болобуз, саясатты чогуу жүргүзөбүз депчи. Бирок менин оюмча, биздин элди мындай ыкмалар менен таң калтыра албайсың, ойлорун деле бура албайсың. Анткени азыр элибиздин көбү ойлонуп, талдап атат. Жашоо, дүйнө кайда баратканын көрүп атышат.
Батыш менен АКШ Кыргызстандын парламенттик башкарууга өткөнүн колдоого алып, өлкөнүн бул багытта өнүгүшү үчүн каржылык жана кеп-кеңештик жардамдар берилери айтылууда. Президент Роза Отунбаева менен АКШ президенти Барак Обама жолукканда да Кыргызстандын жаңы багыты колдоого алынган.
Орусия жактырбаганы менен Европа өлкөлөрү да Кыргызстандагы парламентаризмди сүрөөнгө алышууда. АКШнын CNN каналы баштаган дүйнөлүк ири маалымат каражаттары да Кыргызстанда парламенттик өлкө курулуп, жаңы парламент бийликке келатканын айтышууда. Ошентсе да Батыштыкына караганда Орусиянын маалымат каражаттары Кыргызстанда таасирлүү. Анын үстүнө Кыргызстан экономикалык жактан да Орусияга көбүрөөк көз каранды. Бирок батыш менен АКШ катуураак киришип, ири каржылык колдоолор болсо өлкөдө парламентаризм бекемделип калуусуна ишеним чоң. Ал эми бийликке парламентаризмди жактагандар келеби, же күчтүү президенттик башкарууну каалагандар келеби, эртең белгилүү болот.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
БАКИЕВДЕРДИН "БАТАЛЬОНУ" КАЙРАДАН БИЙЛИКТЕ
коррупциянын күчөшүнө алып келет"
Түлеевди суроолор боюнча кайра…
Төбө чачың тик турат…
Кара-Кече: кечээ, бүгүн жана эртең
"Сен кыргыздын ырларын бузуп
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?