ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru bxr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru tt ru ky ru ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky bg ky ru ky ky ru ru ru ky ru ky ru kk ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru tt ru ky ru ky ru
"Агым", 15.01.10 - 14-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Кыргызстанда он-он беш жылдан бери эле билим берүүнүн сапатын жакшыртуу, мектептердеги окуу программаларын заманга ылайыкташтыруу маселеси козголуп келет. 2003-жылы кыргыз өкмөтү айыл мектептериндеги билим берүүнүн сапатын жогорулатып, окуу программаларын жакшыртуу үчүн "Айыл мектеби" комплекстүү программасын ишке ашырууну атайын токтом менен бекиткен болчу. Бирок андан бери туура жети жыл өттү. Азыр 2010-жыл. Мектептерде баягы эле көрүнүш. Окуучулардын мектепке барайын, окуюн деген ниети, билим алууга дилгирлиги аз.
Супурасы курук мугалим супсак сабак өтөт
Азыр мектептердин окуу китептерин барактаган адамдын башы катат. Мисалы, учурда 3-4-класстардын математикасындагы айрым эсептерди, маселелерди окуучу эмес чоң киши чыгара албайт. Сабактардын басымдуу бөлүгү өтө татаалдашып кеткен. 10-11-класстын окуу программасы институттардын окуу программалары менен эле бирдей. Айылдык мектептерде кыргыз адабияты, кыргыз тили сабагын жеткиликтүү өтө албаган, текст, эрежелерди жаттатуудан башканы билбеген жаш мугалимдер жүздөп саналат. Окуучуга ар бир өтүлүп жаткан теманы кызыктуу, элестүү кылып өтүүгө, окуучунун сабакка болгон кызыгуусун ойготууга мугалимдин чамасы чарк. Теория менен практиканы айкалыштырып, ар бир окуучунун мээсине сиңирүүгө болгон аракет аз. Мисалы, адабият сабагынан "Манас" эпосу өтүлүп жатат дейли. Мугалим окуучуларга эпостун ар бир каарманынын сүрөттөрүн көрсөтүп, манасчылардын видео, аудиотасмаларын угузуп, көргөзүп, алар каармандарды элестете алгыдай сабак өтүшү керек. Тилекке каршы, бизде үстүртөн гана супсак сабактар өтүлүп, эпос каармандары тууралуу азыноолак кеп козголот. (Минтип отурсак Манастын ордуна Коңурбайды көрсөткөндөр болоруна кепилдик жок). Окуучу мындай тажатма сабакка көңүл бурбагандыктан, эсине эч нерсе сакталбайт. Ал эми алгебра, физика, химия, биология, георафия сабактары жалаң эсеп чыгаруу, формулаларды, окумуштуулардын өмүр баянын, жер аттарын жаттатуулар менен чектелет. Чынында бул сабактарды тажрыйбалуу педагог өтө кызыктуу кылып өтсө болот. Албетте, педагог мектептердеги шарттын жоктугун бетке кармары турган иш. Бирок, өз кесибин сүйүп, педагог деген наамды ардактаган, изденген, тажрыйбасы мол мугалим ар качан окутууну сиңимдүү, кызыктуу кыла алат.
Кеп мектептин рейтингинде элеби, же…
Окуучу кээде "апа, ата мен бул сабактан тажап кеттим" деп кейип калган учурлар болот. Буга кыргыз ата-энелер эч маани беришпейт. Мунун сабактары кандай болду экен деген ойдо мугалим менен баарлашып, сабакка катышып, анын өтүлүшүнө, мугалимдин тажрыйбасына маани берген ата-энелер жокко эсе. Мектеп бала үчүн экинчи үй экенин эске алгандар аз. Учурда баласынын билим алуусуна эмес, мектептин рейтингине, ал мектепте кайсы бир окумуштуунун иштешине, имаратынын жаңы-эскисине карап баласын ошол мектепке окууга киргизүү "мода" болуп баратат. Чынында мектеп рейтинги эмес, ал жердеги мугалимдер, окутуу методикасы, планы негизги ролду ойношу керек. Мындай сырты жалтырак, ичи калтырак мектептерде деле окутулган сабактардын жадатма, кызыксыз экендигин ал жерде окугандар жашырышпайт. Айрым мектептерде азыр өзүнүн иш-тажрыйбасын, билимин өстүрбөгөн, "сабатсыз" мугалимдер иштээри жашыруун эмес. Мындайлар белгилүү педагог Бектур Исаковдун китептерин окуп, сабактарына катышса, көздөрү ачылмак.
Мектепте жайкы каникулдан сырткары кышкы, жазгы, күзгү каникулдар бар. Бирок, каникул убагында ата-энелер балдарын эс алууга, жаратылышка алып чыгуунун ордуна аларды "пайдаланып" калууга ашыгышат. Айылда окуучулар каникулда кара жумушка салынса, шаарларда соода кылышат же ата-энелерине жардам беришет. Бул убакта окуучу физикалык жактан чарчаганы аз келгенсип, ата-энесинин көр жемесин да угат. Бул анын аң-сезимине тескери таасир берип, эс алуудан кийинки окуусунун начарлашына алып келет.
Окуучунун керектүү витаминдерди өз убагында, организм талап кылган өлчөмдө кабыл алышы да билим алууда маанилүү. Мээ жакшы иштеп турушу үчүн бала жер-жемиш, эт-сүт азыктарын, балыкты аз болгондо жумасына бир-эки жолу кабыл алып туруусу керек. Кыргызстандын түндүгүндө окуучулар жер-жемишти аз жешет. Балыкты таптакыр жебегендер бар. Түштүктө болсо эт аз желет. Айрым үй-бүлөлөрдө айлап эт желбейт. Организмдеги витаминдин жетишсиздигинен окууну начар өздөштүргөн баласын башкалардыкына салыштырып "келесоо, кем акыл" атагандар бар. Мындай орой мамиле баланын психикасын бузуп, ого бетер чөгүү, басынуу башталат. Тилекке каршы, азыр балдарын каргоо жагынан кыргыздар алдыга ат салдырбаганы өкүнтөт.
Кайсы мектепте окууга эс алуу айкалышат?
Учурда мектептеги каникулдар ар кандай себептер менен ар башка убакытта боло берет. Бир жумада балдар алты күн окушуп, ар сабак 45 мүнөттөн. Бир күндө беш-алты сабак болот. Психологдордун айтымында, окуучулар үчүн бул өтө оор. Ушундан улам башталгыч класстарда сабакты 25-30 мүнөттөн кылуу сунуштары көтөрүлүп келет. Муну эске алып айрым чет өлкөлөрдө күз мезгилдеринде беш күндүк окуу кылышкан. Австрияда окуучулар алты жума окуп, бир жума эс алышат. АКШда жекшемби, бейшембиде окуу болбогон мектептер бар. Жогорудагыдай системада иштеген мектептерде билим алууга болгон ынтызарлык жогорулаганы байкалган. Демек, биз да илгерки алты саат класска камап окутуу салтын жоюп, сабактардын убактысын азайтып, анын жарымын өз алдынча даярданууга, сүрөт тартуу, музыка, кол эмгек сыяктуу кызыктуу ийримдерге бөлүү зарыл. Менимче, мектептердеги сабактар эң узак болгондо төрт саат гана болгону туура.
Жазалай берүү жакшы натыйжа бербейт
Кыргызстанда начар окуган окуучуну мугалим сабак бүткүчө бурчка тургузуп коймой "салты" дагы деле бар. Мектепте бурчка турганы аз келгенсип, үйдөн ал бала атасынан кежигеге жейт. Мындан ата-эне да, окуучу да, мугалим да эч нерсе утпайт. Бала окуусуна жетише албай турганда бул ага өтө катуу сокку болоорун биоритмологдордун изилдөөлөрү көрсөткөн. Жогорудагылардын баарын таразалап көрүп, билим берүү системасын калыпка салбасак, окуучулардын деңгээли төмөндөөдөн арылбайт.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Эгемендүү, бирок эркин эмес
Кытай кыргыз ГЭСине кызыгар бекен?
Суу башы болгонубуз кайсы?
Жайлоо - белет алгандай театр беле?!
Жерде мунай, асманда Кудай!
"Илим чөйрөсүнө да жаңылануу саясаты зарыл"
Кызыл шапкечендер оңолмоюн коом оңолбойт
Каргайын десем жалгызсың, каргабайын десем…
Бара берсемби же пара берсемби?
Билимдин билиги чындап жануудабы?
Сыйлык да, сыймык да "Агымда"
"Ак калпак дайыма жанымда жүрөт"
КР эмгек сиңирген артисти Расул МАМАТКУЛОВ:
"Артисттерге аракеч болуу оңой"
Махабат рыцарынын туулган күнү
Адам өмүрүн кыйган зилзала, кылтакка илинген баңги "королу" жана талашка түшкөн Чернобыль апааты
Эсен болуп эстей жүр
Виталий мыкты европалык боксчу
Оорунун уяты жок, дарты катуусу гана бар
Канайымдардын тактысы жана бактысы
Аптадагы күндөрдүн лаззатка таасирлери