kk ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ru ru ky ky ru ru ru ky ky ru ky uk ru ky ky ru ru ky bg ky ky ru ky ru ky ru ky ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Асман пресс", 10.11.11 - 11-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Мени угуп койгула, эй төбөлдөр!
КР Президенти Отунбаева Р.И. мырза айымга.
КР Жогорку кеңешинин төрагасы Келдибеков А.К. мырзага.
КР Өкмөт башчысы Атамбаев А.Ш. мырзага.
Урматтуу КР мамлекет башчылары!
Кайрылып жатканымдын себеби,улуу кыргыз элинин тарыхый мурастарына, каада-салттарыбызга кайдыгерлик кылбай, аздектүү мамиле жасасак, бери дегенде 6000 жылдык такталган тарыхыбызды урматтасак дегеним.Кыргыз элинин көз карашы (идеологиясы) бул биздин улуу тарыхыбыз, Манасыбыз,Теңирчилик дүйнө таануубуз, кыргыз тилибиз, уруучулук түзүлүшүбүз, үрп -адатыбыз, каада -салтыбыз, комузубуз, көөнөрбөс мурастарыбыз. Мына буларды колдобогондор кыргыздын душмандары, тексиз кыргыздар. Мурунку СССР курамына кирген мамлекеттердин биздикиндей улуу тарыхы жок.Тарыхта тастыкталган маалыматтардын негизинде түрктөр VII,тажик эли VIII, ал эми өзүбек менен казак (казах) элдери XV кылымдардан бери эле пайда болгон. Бул элдердин илгерки тарыхы кыргыз элинин тарыхы аркылуу гана чыгат. Мен кай жерде болсо да далилдеп берүүгө даярмын.
Эми сөздүн ток этер жерине кайрылайын, Ала -Тоо аянтына коюлган Манас бабабыздын жана Чыңгыз агабыздын айкелдери тууралу болмок.
Артыбыздагы тарыхыбызга бир аз үңүлүп карап, Манас бабабыз качан жана кайсыл доордо болгон деген суроону койсок, анда Манас эпосубуздан эле көрүнүп турат. Манас бабабыздын коло доорунда болгондугу, аталык доордун гүлдөп өсүп турган мезгилинде биздин бабабыз колону өндүрүшүп, муздак абалында (бекем, катуу касиетинде болот) ургулашып (согуп, орусча ковка) буюм-тайымдарды жасашкан. Манаста мындай деген жери бар:"Эр Манастын сыр найза, учун соккон колодон, өткүр-бекем курч кылып, ичине болот сологон, сабын алган кайыңдан, сыртын каптап тарамыш, бир Теңирге сыйынган, чымын консо чыңк эткен, чырпык тийсе кадимки чагылгандай чарт эткен!" Колону соккондугу, (ургулап иштеткендиги орусча ковка) болотту сологондугу (толтуруу же орусча набивка) айтылып жатпайбы. Болотту ал убакта биздин бабалар асмандан түшкөн ок жылдыздарынын(метеорит) таштарынан болот өндүрүү ыкмаларын билишип, согуш куралдарын жасашчу экен. Кыргыздын куралдары, өткүр, сынбас жана дат баспаган болгон (Ю.С.Худяков"Сабля багыра"Вооружение и военное искуство средневековых кыргызов).
Манастын аты менен аталган жер, суу, тоолордун, шаарлардын аттары дүйнө жүзүндө көп, булардын баарын мен кайталабай эле коеюн. Бул аталыштар ошол аталык доордон бери эле аталып келе жаткандыгы тууралу негиздүү көп далилдер бар.
Манастын Ала-Тоо аянтындагы ачылыш аземинде, азыркы убактагы КР өкмөт башчысы мырза Атамбаев А.Ш минтип айтты, Манастын айтканы деп, "Кулаалы таптап куш кылдым, Курама (элди) жыйып журт кылдым", биз кыргыз эли 40 элден жаралган курама элбиз деп, бул туура эмес. Эмесе мырза Атамбаев А.Ш. айткан жогорудагы ойдун туура эмес экендигин жана Манастын айтпагандыгын мен далилдеп берейин. "Курама эл" деген түшүнүктү Манаска Акбалта бабабыз айткан, Кошой бабабызга арнап, Манас Теңир (Алла) тоого барар астында. Мен Манас эпосундагы үзүндүнү жазып кетейин. "Азган тозгон кыргызды, Эптеп жүрүп эл кылып, Кулаалы багып куш кылып, Курама жыйып журт кылып, Тели куш багып куш кылып, Тентиген элди жыйып журт кылып, Катагандан кан Кошой, Коргонун таштан салды - дейт (Кошой коргон тууралу болуп жатат), Азган - тозгон ал элге, Абам Кошой карыя, Башчы болуп калды -дейт".(С.Каралаев. 1 китеп,328-б.11590 сап). Ушул себептен Ала-Тоо аянтында жазылып турган курама журт тууралу түшүнүктүн ордуна, Кыргыз элинин улуулугун даңазалаган чакырыкты жазышыбыз керек.
Эми Манастын айкелинде кетирилген мүчүлүштүктөр туралуу жазайын:
1. Манас айкелинде көйнөк дамбалчан, кийген зоот кийимдери жок.Колунда кармаган найзасы, камчысы, аттын тизгини жок, эси ооп, оң колун жайып, калмактын баатыры Нескарадан качып бара жаткандай болуп калыптыр.
2. Кыргыз элинде илгертеден келе жаткан салт бар, мурут, сакал кою туралуу. Эркек 40 жашка чыкканда мурут койгон, 60 жашка чыкканда атасы жок болсо чокчо сакал койгон. Манас 50-52 жаштар чамасында бул жалган дүйнөдөн кайткан. Манас айкелинде сакалчан, вахабистерге окшошуп калган. Манас Теңирге сыйынган. Манастын антынан үзүндү жазып кетейин: "Аткарбасам антымды, Төшү түктүү жер урсун, Көкө Теңир өзү урсун". Манас кудай же аллах урсун деген жок да. Ал убакта аллах, кудай деген түшүнүк болгон эмес. Манас эпосундагы мусулманчылыкты, кийин биздин Манасчыларды калпа, эшен, молдолор коркутуу жолу менен айттырышкан. Буга далилдер көп. Хусейн Карасаев өзүнүн "Карасай" сөздүгүнүн 718-бетинде жараткандын аталышын мындай дейт, "Теңир- кыргыздыкы, кудай - фарсыныкы, алла - арабдыкы.
3. Манас эпосунда, Манас мындай деп сүрөттөлөт: Маңдайы жазы башы кууш, Бар боюнда турат тууш, Кирпиги жалың көзү чок, Адамда мындай шумдук жок. Астыңкы ээрди албайып, Үстүңкү ээрди далбайып, Ал муруту сеңирдей, Айбаты албарс темирдей, Муруну тоонун кырдачтай, Муруту чөлдүн камыштай, Көзү көлдүн буткулдай, Каарданып караса, Көрүнгөндү жуткудай" (СО,2.148). Манастын айкелинде мен мындай сүрөттөлүштү көрө албадым.Чынында Манастын бетин жашырып торчолоп жаап коюш керек (сокральный). Себеби ар бир көргөн адам Манастын келбетин өзүнүн ички дүйнөсүндөгү сезими менен кабыл алышы керек.
4. Манастын минген аты Аккула тууралу Сагымбай Орозбаков (1.20) мындай деп сүрөттөгөн: Өңү кула, кара жал, Өзгөчө сонун бу бир мал. Чаткаягы чаткалдай, Жүрүп кетсе чатына, Жүктүү төө баткандай. Желип кетсе жүрүшү, Жебенин огун аткандай, Куюшкандын кошконго, Он бир карыш казанды, Ойноп - күлүп аскандай. Болжолу жок чоңдугу, Бооруна карандын, Момолой ийин казгандай, Таноосуна - мурдуна, Кирер болсо жөргөлөп, Азыркы жүргөн адамдар, Кийими менен баткандай. Камыш кулак сом туяк, Балтыры өгүз белиндей, Басканы сырттын желиндей". Манастын айкелинде минип турган атынан, мындай сүрөттөлүштү көрө албадым. Айкелде Манасты кунанга олтургузушуп коюшкан. Аттын мүчөлөрү туура эмес көрсөтүлгөн, негедир африкада жашаган керик жаныбардын (носорогдун) мүчөлөрүнө окшош болуп калган.
5. Аттын жүгөнү, токуму кыргыздыкы эмес. Жүгөнүнүн мурунтугу,чекелдириги, сакалдырыгы жок, ооздугу баатырлардын минген аттарынын жүгөндөрүнүн ооздугуна болгон талаптарына туура келбейт. Мындай жүгөндү кыргыздар эшегине да салышпайт. Аттын токуму бар ээри жок, көмөлдүрүгү, тизгини үзүк, чылбыры, басмайылдары жок.
6. Айкелдеги Манастын калканы кичинекей калканча. Кылычынын сабы узун, жапондордун нинзаларынын кылычы. Бул калканча, кылыч менен илгери кулдар (гладияторлор, жапондун нинзалары согушкан). Коло доордун орто ченинде кылыч болгон эмес, кийин кыска 40 см. жакын кылычтарды колдонушкан, себеби колодон узун кылыч жасоого мүмкүн болгон эмес. Манастын айкелинде, Манас колдонгон башка куралдары: ай балтасы, найзасы ж.б куралдары жок. Же Манас качып бара жатып калтырып кеткен го деген да ойго келесиң.
7. Айкелдин сапаты начар жасалган, ирик кум шыбак менен шыбап койгондой.
Чыңгыз Айтматовдун айкели туралуу да мүчүлүштүктөр көп кеткен: Жазуучу экени билинбей калган, колунда кармаган эч нерсеси жок бешмантынан башка жок дегенде китеп, калем сап болуш керек эле да. Кийген кийими бырышкан, денеси жаштардыкындай, турпаты башы менен келишпейт, башында баш кийими жок (кулдардын баш кийими болбойт). Айкелдерди койгондо, кыргыздар илгертеден бери адамдын жүзүн күнгө караткан. Себеби, жараткан Теңир (Кудай, Аллах) күн жакта, алардын мээрими жаратылышка, жан - жаныбарларга, адамдарга Күн аркалуу тийет деп түшүнүшкөн. Күн жок болсо жашоо токтойт да. Ч.Айтматовду күнгө далысын салдырышып, Манас бабасына- сен кайда качып бара жатасың деп айтып тургандай кылып койушкан. Алыстан Ч.Айтматовду карасаңар көзүңө бир байкуштай көрүнгөнсүйт, бул туура эмес. Ч.Айтматов алп, азыркы убактын экинчи Манасы.
Урматтуу бийлик башында тургандар, силерден өтүнөөрүм,бул эки айкелди шашпай, элдин талкуусуна коюп кайрадан оңойлук. Менин сунушум Манас менен Чыңгызды жөө, минген аттары жок, ээрчишип келе жаткан ага - инидей кылып айкелдерин коюш керек. Манаска хандын, Чыңгызга кыргыздын кийимдерин кийгизип койсок жакшы болот эле. Манастын айкелин кай жерден көрсөң да, кылыч менен жан алгычтай кылып коюшат, бул туура эмес. Манас хан болгон, зоот кийимдерин согушта эле кийген. Айкелди оңдоо үчүн кете турган чыгымдар көп деле болбойт. Коррупция деген балээ менен кармашсак, акча деген бизде көп.
Мындан ары ушундай мүчүлүштүктөрдү кетирбеш үчүн, жаныңарга тектүү, кыргыздын тарыхын, санжырасын, каада салттарын, мурастарын түшүнгөн билермандардан кеңешчи кылып алсаңар жакшы болот эле. Эгерде менин жардамым керек боло турган болсо, кыргыз элимдин улуулугун даңазалаш үчүн, мен маянасы жок эле иштеп берүүгө даярмын.
Манас бабабыздын айкелин Маскөө шаарына койобуз деп жатабыз, туура көрсөңөр элден чыккан билермандар менен акылдашсаңар деп силерге кайрыламын. Кыргыздын улуулугун, көз карашын (идеологиясын) даңазалаган Манас бабабыздын айкелин башка элдерге күлкү болбой тургандай кылып орнотолук Маскөөгө.
"Манас Ордо"коомунун, кыргыздын сол канат
урууларынын жана кытай уруусунун төрагасы,
техника илимдеринин кандидаты. Анарбек Усупбаев
кыргыз тилиндеги гезит "Асман пресс"
email • архив • редакция
Кыяз Молдокасымов, тарых илимдеринин кандидаты:
"Атамбаев менен Мадумаров сүйлөшсө, анда жакшы"
Ташиев премьер болобу же пример болобу?
"Афганистандан коалициялык аскерлерди чыгаруу актуалдуу маселе"
Сагынбек Абдрахманов, С. Чокморов фондунун төрагасы:
"Чокморовдун комплекси руханий ордо болот"
Атамбаев Россиянын айтканын кылганы жатабы же
Путин Атамбаевди колдоого аргасыз болдубу?
"Бек байке мени жаман көрүп жүрдү"
Акундун пикетчи небереси, Мусабековдун Акзыйнаты жана Исаковдун Асманынын тили
Мени угуп койгула, эй төбөлдөр!
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?