bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky bg ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru mt ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky be ky ru tt tt ky ru ky ru ru ky ky ky ky ky ky ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Көк Асаба", 30.06.09 - 8-9-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Түркөй адамдар үстөмдүк кылганына аргасызбыз
Бактыбек МАКСҮТОВ, "Айкөл Манас баяны" фондунун төрагасы
"Кичине улуттун шору - өзүнүн улуу дөөлөттөрүн, бай мурастарын башкаларга өз деңгээлинде жеткире албаганында. Улуу элдин улуулугу - кичине нерсесин башкаларга зор кылып көрсөтө алганында" деген экен бир даанышман.
Ата-бабадан баа жеткис байлык катары бизге мураска калган "Манас" эпосу дүйнөдө көлөмү, мазмуну, маңызы жагынан теңдешсиз чыгарма экенин баарыбыз эле биле бербейбиз. Ал дүйнөгө атагы чыккан гректердин "Илиада" менен "Одиссеясын" кошкондогудан 20 эсе, индустардын "Махабхаратынан" 2,5 эсе, фарсы тилинде чыккан "Шах-намеден" 5 эсе, карел-фин эпосу "Калеваладан", армян эпосу "Давид Сасунскийден" алда канча чоң.
Илгери "Манасты" аш-тойлордо, эл көп чогулган жерлерде, айрым учурда калк башына кыйынчылык түшүп турган оор мезгилде, оору-сыркоо каптаганда, малга жут келгенде айтчу экен. 1916-жылы болгон улуу үркүндө манасчы Сагымбай Орозбаков Кытайга тентип барган элдин алдында "Манасты" айтып, баштарына иш түшүп, тентип, темселеп жүргөн элге күч-кубат, дем берип, кумарын жазып, алардын эл-жерге болгон кусалыгын таратып, кыйын-кысталыш, айласыз абалда калган элди жашоо үчүн күрөшүүгө үндөгөн экен.
Кыргыз элинин биримдиги, ынтымагы жөнүндө сөз болгондо, эл ичи толкуп, ар кандай жагымсыз жагдайларга туш болгондо гана "Манас" эпосу эсибизге түшүп, оозубуздан эпостон жаттап алган учкул сөздөр куюла баштайт.
"Бөлүнсөң бөрү жеп кетет,
Бөлүнүп кетти кыргыз деп,
Бөлөк элге кеп кетет" -
деп эпосто айтылгандай, элди ынтымакка, биримдикке чакырууда, эл-жерди коргоодо эпостун мааниси өтө зор. "Манастын" эң негизги идеясы калайык калкты биримдикке чакырат, жаштарды ажал менен өлүмдөн коркпой, нечен кан төгүлгөн кармаштарды, кызыл кыргын согуштарды баштан кечирип, кылымдардан бери ата-бабалардан мураска калган эл-жерди коргоого, сактоого үндөйт. Ал эми эпостогу адамдардын, элдердин ортосундагы достук мамиле, махабат темасы, кыргыздын кылымдарды карыткан үрп-адаттары, каада-салттары, улуттук оюндары ж.б. чети оюлбаган эле кенч эмеспи. Ошондуктан кыргыздын ар бир атуулу эпосту окуп үйрөнүү менен башкаларга да үйрөтүүгө милдеттүү болуп калганы дурус болор эле.
Дүйнөдө жүздөгөн улут жашаса, кыргыздан башка эч бирөөндө жарым миллион сапты жатка айткан бирөө болгон эмес. Мындай өзгөчөлүктү, кайталанбас талантты, айтып бүткүс кереметтүү касиетти Алла Таала кыргызга гана ыроологон экен. "Манас" эпосун дүйнө элдерине кеңири тааныштыруунун аракетин жасоо керек. Мындан кыргыз эли, кыргыз мамлекети утушка гана ээ болот. Манас кыргызды таанытат, кыргыз Манасты таанытат.
Кызыл тоону кыян жууп,
Кырман качат, сак болгун.
Кырдан качат, сак болгун.
Кыйган качат, сак болгун.
Кылган качат, сак болгун.
Азамат жигиттердин калайык-калк алдындагы зор милдетин, тоодой кыйынчылык башка түшүп турса да солк этип койбогон эрдигин, аял затынын үйбүлө алдындагы аруулугун, тазалыгын сынай турган курч болот бычактын мизиндей мезгилде жашап жатабыз. Бирок баары эле бул чоң сынактан шар өтүп кете алышпады.
Айрымдары кырдан кырды ашып, аскага жармашып, үстүнө чыгам деп чыга албай кулап, ага болбой кайра тырмышып, эптеп чыгып, таманын ташка тилдирсе да аска-зоону аралап, жарадар болгон кайберендин артынан сая кууган адис мергендей жашоо үчүн күрөшүп жатышат. Экинчи бирөөлөрү таштак жерди көп басып, такасы жок ташыркаган ат минип, алыскы жолдо баратып, агыны катуу дарыяга туш келип, андан кечүү таап өтө албай, баш чайкап туруп калган жалгыз жолоочу сыяктуу бүгүнкү чалкеш заманда айласы алты кетип, эртеңки келечегине үмүтсүз карап, алакан жайып отуруп калышты.
Акыркы 10-15 жылдан бери элдин жашоо турмушу начарлап, тынчтык мезгилинде эле кыргыз элинин салт-санаасына туура келбеген бир топ жагымсыз жашоого туш болдук. Кээ бир адамдардын пейили бузулду, нанга жетпеген үйбүлөлөр көбөйдү. Ууру-кески, аракечтик, кылмышкерлер ашынды. Начар үйбүлөдө өсүп, тарбия-таалим көрбөгөн кээ бир кыздар сойкулук менен күн көрүп, күндөн күнгө башка жаштарды да өздөрүнүн катарына көбүрөөк тарта баштады. Ата-энени сыйлоо, улууну урматтоо акырындык менен унутулууда. Адамдардын, ага-туугандын ортосундагы кылымдардан бери калыптанып калган сый мамиле бузулуп, Батыштын ыплас маданияты үстөмдүк жүргүзө баштады. Ата-эне балага, бала ата-энеге карабай калды. Ата-эне баладан аянмак беле, бир аз пенсиясы өзүнө жетпей жатса кантсин. Бала ата-энеге берейин дейт, өз баласынан артпай атпайбы!
Мектептин 7-классын бүтүп-бүтпөй, СельПТУ, ГорПТУларга жебирилип, аны да жарытып окубай, армиясына кетип, андан келгенден кийин күлү додо болбой, же бир жерге туруктуу иштебей жүргөн айрым шылуун жигиттердин бүгүнкү күндө күнү тууп, башаламан заманга жараша улуп-жулуп, далайын алдап сызга отургузуп, айрымдарынан чыркыратып туруп зөөкүрлүк менен тартып алып, дүнүйө топтоп, үч тамгадан турган жапайы айбандын атын жөндөп жазганга кудурети жетпесе да, чоң фирмаларды ээлеп, атына адамдын тили келбеген чет элдик машиналардын улам бирин минип, сайрандап, бул дүйнөгө өзү жалгыз жаралгансып, өзгөчө чалчактап жүргөндөр бар. Араларында акча үчүн, дүнүйө үчүн, өз башынын кызыкчылыгы үчүн эл-жерин алмаштырып жиберүүдөн кайра тартпаган "кыраандар" да жок эмес. Аларга кыргыз тилин өнүктүрүү, улутубуздун маданиятын, үрп-адатын, каада-салтын даңазалоо, элибиздин келечеги жөнүндө кеп козгосоңуз, айтканыңызды уккусу келбей, "курсактын айласын араң таап, жаныбызды эптеп багып жүрөбүз" деп, заматта бечара болуп, байкуш адамдын кейпин кие түшөт. Жаман курсакты уй дагы тойгузуп, жалгыз башты айбаны да, жармачы да, жакшысы да, жаманы да багып жүрбөйбү!
"Кул бий болор, уй пул болор" деген Калыгул Бай уулунун айтканы эми келди го деген ой туулат. Билимдүүлөргө, даанышмандарга, момун адамдарга байлыктын, бийликтин күчү менен кыр көрсөтүп, айрым билимсиздер (диплом жөнүндө айтылган жок), тарбия-таалими жоктор, көргөн-өскөнү жаман, түркөй адамдар үстөмдүк кылып турганын көрүп, үндөбөстөн басып кетүүгө аргасыз болосуң.
Ошол эле мезгилде жашоодогу бардык ырахатты жыйыштырып салып, өмүр бою илим-билимдин артынан түшүп, элиме эмгек сиңирем деп, чачы куудай болгончо иштеп, бирок, жаккан отуну, пайдаланган жарыгы, ысык суу менен муздак суусунун акчасын төлөй албай, байбичеси менен баштарын катырышып, айлалары алты кетип турган айрым момун, илимдин, искусствонун, маданияттын залкар ишмерлеринин жашоо турмушун көрүп, ушундай заманга сен жеткирип койгонсуп, өзүңдү күнөөлүдөй сезип, бушайман болосуң. Ансыз да көңүлү чөгүп турганда, ыңгайсыз абалда калтырбайын деп көзүңдү ала качканга мажбурсуң. Алла Таалага тобо кылып, "артын бере көр" деп Кудайдан тилек кыласың.
Кылымдан кылымга кала турган илим менен билимдин, маданияттын жана искусствонун улуу ишмерлери унутулуп, максым, бозо, темир-тезек саткандардын "колу келип", күнү тууп, "колунда талканы бар бала сүйгүнчүктүү" дегендей, атак-даңкы даңазаланып, сый-урматка бөлөнүп, мамлекеттик сыйлыктарга ээ болуп келе жатат. Акыры адал эмгек, тамак акы, маңдай тер менен байыгандардын келечеги кең болуп, жыйган-тергендеринин убай-урматын көрөрүн да эсибизден чыгарып жибердик.
Бүгүнкү күндө жакырдыкка дуушар болуп, жашоосу өтпөй калган айрымдар, жүрүм-турумун, баскан-турганын оңдоонун ордуна, өзүнүн кылган күнөөсүн өзү сезбей, "жакшы тарбия берген жоксуң" деп ата-энесине, "карабай койду" деп өкмөткө, "жардам бербей койду" деп тууган-туушкандарына, ал эле эмес "мени элден кем жаратып, элге берген шыбагадан кур койдуң" деп Кудайга нааразы болуп, тил тийгизгендер да пайда болууда.
Калайык калктын нечендеген жылдар бою тапкан-ташыганы, жыйган-тергени бир ууч адамдардын кулкунуна кетти. Чексиз бийликтин, ченемсиз байлыктын, арам оокаттын аягы эмне менен бүтөрүн мурда жомоктордон угуп жүрсөк, эми өз көзүбүз менен көрдүк. Элибиздин салт-санаасына туура келбеген, адамдын оозу батып даап сүйлөй албаган, үрөйдү учурган жосунсуз жоруктар да пайда болууда. Талап-тоноонун, зордук-зомбулуктун, кылмыштуулуктун түркүн түстөрүн кинолордон көрүп жүрсөк, эми кадам сайын кездешүүдө. Аларга каршы күрөшүүчү тиешелүү кызматтар алсыздыгын сездирип, элдин үрөйү учуп, тынчы кете баштады.
Бир эле улутта, же бир эле үйбүлөдө бир нече динди кармоо - бул өлкөнүн келечеги үчүн өтө опурталдуу. Мезгил өтүп, замандар алмашып, бир топ убакыттан кийин, акырында бүгүнкү күндө жасалып жаткан жосунсуз жоруктар оркоюп чыгып, кандуу окуяларды, орду толгус жоготууларды пайда кылышы мүмкүн экенин сезип, жеткиликтүү маани берип, өз учурунда чара колдонгонубуз дурус болор эле.Өзгөчө баса белгилеп айта кетчү нерсе, тили бурулган, дили бузулган, динин өгөйлөгөн адамдан кыргызга эч жакшылык келбесин турмуш ырастап отурат. Ушул жагына этият мамиле жасап, сак болбосок, акыры жер муштап, кокуйлап каларыбыз айдан ачык көрүнүп турат.
Мен жогорудагы көйгөйлүү маселелерди жаңылык катары бекеринен айтып жаткан жокмун. Муну баарыбыз тең көрүп-билип турабыз. Менин айтайын дегеним башка. Албетте, бүгүнкү жашоо турмушубуздагы жогокудай жагымсыз жоруктардын болушунун көптөгөн себептери бар. Анын бирден бир жана негизги себеби - адамдарда татыктуу тарбия-таалимдин жоктугу. Ошондуктан, бүгүнкү жаштарга ар тараптуу, татыктуу тарбия-таалим берүүгө көбүрөөк көңүл бөлсөк, жогорудагы айтылгандардан тезирээк арылып, жашообуз жакшы жагына багыт алып, кыргыздын нарк-насили оңолуп, турмуш өз нугуна түшүп калар беле деген ой келет.
Тулпар тоону кыян жууп,
Тул болосуң, сак болгун.
Күң болосуң, сак болгун.
Пул болосуң, сак болгун.
Кул болосуң, сак болгун!
"Көк асабанын" буга чейинки сандарында тил, улут боюнча макалаларым жарык көргөн. Тил, улут, "Манас", таалим-тарбия - бул бүгүн эле көтөрө койгон маселе эмес. Эки ооз сөз менен бардыгын түшүндүрүп, ичиңдеги бугуңду айтып, ойдогу максатыңа жетүүгө да мүмкүн эмес. Бул төртөөнүн ар бири маанилүү маселелерди козгоп, улуу башталыштардын учугун улап, мезгил өткөн сайын өзүнүн маани-маңызын жогорулата турган, чексиз дайрадай, өтө залкар иш.
Бүгүнкү күндө эл башына түшүп турган кыйынчылыктан пайдаланып, элге күйүп-бышып, жонубуздан аяр сылап, калп эле жан тартымыш болуп, ит жеминдей бир аз акча-тыйынга өсүп келе жаткан жаш муундарды азгырып, нечен кылымдардан бери келе жаткан каада-салтыбыздан ажыратып, ыймандуулуктан кол жуудуруп, акырындык менен батынып ооз барып айталгыс бир шумдукка туш кыла турган чет элдик айрым бир күчтөрдүн билгизбей-сездирбей жасап жаткан аракеттерин туйбай жатабыз. Алардын жымылдатып жасаган ыплас иштери менен аракетинин натыйжасы бир жылда же он жылда эле көрүнө койбойт. Акырындык менен өзүнө оп тартып жүрүп олтуруп, 50-60 жылдан кийин же андан азбы же көппү, убакыттын ары-берисинде бүтүндөй бир уюткулуу журт ажыдаардын алкымына кандай барып калганыбызды сезбей, кийинки урпактар ошондо жер тепкилешип, өкүттө калбасын деген сары санаа ойду айтпай коюуга атуулдук парзыбыз чыдатпады.
Мезгил өтөт, жашоо улана берет, ач курсак тоюнат, жыртык бүтөлөт. А тилди өнүктүрүп-өстүрүү, улуттун уңгусун улантуу, "Манас" баш болгон баа жеткис байлыктарыбызды, ата-бабаларыбыздан мураска калган улуттук дөөлөттөрүбүздү, рухий мурастарыбызды, кылымдардан бери келе жаткан үрп-адатыбызды, каада-салттарыбызды сактап калуу - бул узак убакытты, зор мээнетти, кажыбаган кайратты, чоң жоопкерчиликти талап кыла турган өтө кыйын нерсе. Ошондуктан кыргыздын ар бир атуулу убакытты уттурбай, кайдыгерликке алдырбай, атуулдук ар-намысты жогору коюп, кыргыз элинин келечеги үчүн бир жеңден кол, бир жакадан баш чыгарып, ары сыймыктуу, ары жоопкерчиликтүү милдетти моюнга илип, колубуздан келишинче аракеттенүүбүз зарыл болуп турат. Өзүбүз күйбөсөк, бөлөк бирөө келип кыргызга күйбөй турганын бөркүбүздөй көрөлү.
18-25- июнга чейин 11 адамдан турган кыргыз делегациясы Түркиянын Ван облусундагы Улуу Памир айылындагы кыргыздардын жыл сайын өтүүчү Кыргыз маданият күндөрү майрамына барып, өнөрлөрүн тартуулап, ошону менен бирге Караман шаарындагы тил майрамына да катышып келишти. Жергиликтүү кыргыздар биздин өнөрчүлөрдү чоң сүйүнүч, толкундануу, боор тартуу менен кабыл алышты. Делегация курамында КРнын президентине караштуу Тил комиссиясынын төрагасы Ташбоо Жумагулов, Кыргыз-Түрк Манас университетинин профессору Кадыралы Коңкобаев, КРнын эмгек сиңирген артисти, төкмө акын Замирбек Үсөнбаев, "Аалам кыргыздары" журналынын негиздөөчүсү Акылбек Атабаев, КРнын эмгек сиңирген артисти Роза Аманова, төкмө акын Жеңишбек Токтобеков, "Саамал" фольклордук ансамблинин жетекчиси Асылбек Насирдинов, филология илимдеринин кандидаты Айшат Ботобекова, КРнын УИАсынын Түштүк бөлүмүнүн координатору Гүлайым Базаралиева, Р.Аманованын шакирти Элзар Өскөнбаева болду. Кийинки саныбызда өнөрчүлөрдүн бул сапары боюнча кеңири маалыматты окуй аласыздар.
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?