ru cs ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky mhr tt ru ky ky ru ru ru ru ky ky ky ky ky ky ru ru ru ru ru ky en ru
"Асман пресс", 22.01.09 - 11-бет: •
Неля Юсупова, Мирсаид Миррахимовдун өмүрлүк жубайы:
"Дагы чогуу жашайбыз деп ыйлап,
Атактуу кардиолог, дүйнөлүк атак-даңкка ээ болгон Кыргызстандагы улуттук кардиология жана терапия борборунун негиздеген Мирсаид Мирхамидович 81 жаштан 82 жашка карап калганда арабыздан өтүп кетти. Кыргызстанда Мирсаид Мирхамидовичтей тубаса кардиологдун жаралары күмөн дейт Мирсаид аганын өмүрлүк жубайы Неля апа көзүнөн жашын чуурутуп. Аттиң, дагы беш жыл жашаса мамлекетибиз үчүн да экөөбүз үчүн дагы жакшы болмок. Иш деп жүрүп, окуу китептерин кыргызча жазам деген тилегине да жетпей калды. Пенсияга чыксам жазам деп лекцияларын чогултуп папкаларга салып иреттеп, мемуар жазам дечү. Китеп канасындагы китептерди да иш бөлмөсүндөгү китеп текчесин да өзү иреттеген боюнча турат. Неля апа Мирсаид Мирхамидовичтин түн ичинде тынчымды албай иштей берейин деп кофе, чайнегинен өйдө камдап, иш бөлмөсүндөгү текчеге коюп алганын көрсөтүп, көпкө чейин жашыды. Каза болгонуна кээде ишенгим да келбей кетет. Жумушка кетип кайра келип калчудай эле туюлат деп оор улутунуп алып, мен берген суроолорго жооп берип, эскерүүгө өттү.
Мирсаид Мирхамидович эмне деген гана бийиктиктерди багындырды. Кыргызстандын эле эмес, башка мамлекеттердин дагы академиги болду. Алсак, Россиянын медициналык илимдер академиясынын , Кыргыз улуттук илимдер академиясынын, Нью-Йорк академиясынын академиги болду. Ошондой эле Социалисттик эмгектин баатыры, эки жолку Ленин орденин ээси. I жана III даражадагы "Манас" ордендери менен сыйланган. Ага катар Кыргыз Республикасынын президентинин "Илимге кошкон зор салымы үчүн" алтын медалы, Эларалык Е.И. Чазов атындагы "Кардиологияга кошкон көрүнүктүү салымы үчүн" алтын медалы жана "Тынчтыкты коргогондугу үчүн" алтын медалынын ээси.Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген врачы жана башка наамдарга жана ардак грамоталарга ээ болгон.
Дагы беш жыл жашайт деген үмүтүм бар болчу
- Аны эч качан каза болуп калат, мен жалгыз калам деп ойлогон эмесмин. Дартынан айыгып кетет, дагы беш жыл жашайбыз деген үмүтүм зор болчу. Анткени, 80 жаштан ашкандан кийин пенсияга чыкса, ар дайым жанымда болот. Беш жыл кайда болбосун чогуу барып, уул-кыздарыбыздын, неберелерибиздин чайын ичип, чөбөрөлөрүбүздү эркелетип жашоонун ырахатын көрүп, жашайбыз деп ойлогом. Таттуу тилегимдин баарын четке кагып, шум ажал арабыздан алып кетти. Негедир бир жолу "Мен каза болуп калсам, сөөгүмдү атамдын сөөгү узаган опера балеттен узаткыла"-деди. Мирсаид Мирхамидович, кайдагыны айтпаңыз. Сиз айыгасыз. Дагы чогуу жашайбыз деп калган сөзүн ыйлап айттырбай койгом. Өлүмгө кыйчу жан эмес эле.
Май айынан баштап ооруп калды. беш ай төшөктө жатып калды. Мирсаиддин өлүмүнө жаш кезиндеги туура эмес жасалып калган операция себеп болду. Врачтар апендицит экенин билбей, ичин ачып, майын алып эле жаап коюшуптур. Кийин апендицити жарылып, катар-катар операция болуп, ичегилери жабышып калыптыр. 8 жылдан кийин температура болуп, мурда операция болгон жери кызарып, ириң чыгып калчу. Врачтар "ичиңизде тампон же бинт калып калды" дешти. Кайра операция кылып, ичинен тампон алып чыгышкан. Кийин дагы 80 жылдыгынын алдында операция болду. Операция ийгиликтүү болуп, 80 жылдыгын өткөздүк. Бир топ чет мамлекеттерде болдук.
Экөөбүздүн мамиле түзүшүбүзгө болбой калган чогулуш себеп болгон
- Согуштан кийинки 1947-жылдары 10-классты аяктаган соң, мединституттун дарылоо факультетине студент болуп калдым. Жаш болсом дагы чымырканып окуп, Сталиндик стипендия алчумун. Согуштун таасириненби ал кезде азыркыдай студенттер арасында окуусун таштап коет деген түшүнүк жок болчу. Төртүнчү курста эгзаменге оппонент болуп, агайыбызга кошулуп, Мирсаид Мирхамидович кошо кирди. Ошондо биринчи жолу Мирсаидди көрдүм. Ага чейин Мирсаид Мирхамидовичти жаш болсо дагы көптү билген, талапты катуу койгон адис деп укчумун. Күтүлбөгөн жерден экзаменге кирип калганда бардык студенттер калчылдап, өздөрүн жоготуп коюшту. Старостабыз Мирсаиддин алдына "Сиз эгзаменге катышпай эле коюңузчу. Биз сизден сүрдөп жатабыз" деген записканы таштады. Мирсаид Мирхамидович эч нерсе дебестен аудиториядан чыгып кетти. Балким, ошондо Сталиндик стипендия алган эки эркек бир кыздын ичинен мага көңүлү түшкөнбү. Тагдыр бизди ошондо жолуктурса керек деп ойлоп коем. Андан кийин тагдыр буйруп, Мирсаид Мирхамидович бөлүм башчылык кылган бөлүмгө ординатурга профессор Вольскийдин сунушу менен кирип калдым. Экөөбүз чогуу иштеп жүрсөк дагы ашыкча сүйлөшчү эмеспиз. Экөөбүздүн ортобуздагы сөз жалаң эле оорукчандар тууралуу болчу.
Бир жолу экөөбүз тең чогулушка келдик. Эки саатка чукул күттүк. Бизден башка эч ким келген жок. Экөөбүз тең фойенин эки четинде сүйлөшпөй тура бердик. Бир убакта Мирсаид Мирхамидовичтин тынчы кетип, ары-бери баса баштады. Жаныма келип, "Жарыяны окубай калсак керек. Бүгүн чогулуш болбойт окшойт. Кете берели"-деди. Эшикке чыкканда "Кайсы жакка барасыз?" деди. Мен дарегимди айттым. Ал "Экөөбүздүн жолубуз бир турбайбы, мен дагы ошол жакта жашайм"- деди. Көрсө, Токтогул көчөсү менен азыркы Үсөнбаев көчөсүнүн берки жагында мен, Аркы бетинде ал жашачу экен. Үйдүн жанына жеткенде "Жакшы барыңыз. Мен үйгө жетип калдым" дедим. Ал "Азыр убакыт эрте эле го. Макул десеңиз экөөбүз Ала-Тоо кинотеатрынан кино көрүп келели" деген сунушун айтты. Мен дагы эмнегедир жок деген жокмун. Ошентип экөөбүздүн достук мамилебизге болбой калган чогулуш себеп болду. Мен дагы акырындык менен Мирсаид Мирхамидовичти жакшы көрүп, жолукчу убакытты күтө баштадым. Экөөбүз кино, концерттерге жумуштан кийин байма-бай барып турдук. Кээде экөөбүз коридордон концертке баралыбы деп сүйлөшүп калганыбызды уккан жетекчилерибиз дагы ичтеринен экөө үйлөнүп алса болот эле дешчү экен. Экөөбүздүн турмуш курушубузга дагы иштешкендерибиз чоң салымын кошту десем болот.
Достугубузга эки жыл болгондо Мирсаид Мирхамидович "Турмуш куралы деген сунуш" айтты. Мен азыр турмушка чыксам ишим калып калат. Агамдын да балдарына жардам бере албай калам. Турмуш курганга убактым жок деп жооп бердим. Бирок, бир жылдан кийин анын ата-энеси келип, колумду сурап, 1955-жылы май айынын аягында үйлөндүк.
Атам да негедир Мирсаидди абдан жакшы көрчү. Кээде студенттер үйгө жеткирип келсе "Бул ким?" дечү. Мирсаид жеткирип келсе унчукчу эмес. Көрсө, атам да ичинен Мирсаиддин адамгерчилигин жактырып, баалап жүрүптүр.
Бир жолу Мирсаид Мирхамидовичти көлгө жөнөтүп калды. Кара басып, авиа котастрофа болуптур деп угуп калдык.Жетекчим үйүнө барып, Мирсаид тууралуу маалыматтын бар же жок экенин кылдаттык менен билип келчи деп жиберди. Үйүнө бардым. Апасы мени жылуу тосуп алып, "Ал командировкадан келе элек. Келсе айтып коелу дешти". Көрсө, ошондо апасы мени жактырып калыптыр. Мирсаидди иш деп жүрө берип, үйлөнбөй калат деп коркчу экен. Мени көргөндөн кийин "Неляга үйлөн. Жакшы кыз экен. Мага жакты" дептир.
Аны түшүнбөй бир жолу ыйлагам
- Мирсаид экөөбүз жаңы үйлөнгөн мезгил эле. Мирсаид маңдайымда келе жатыптыр. Жанымдан эч бир сөз айтпай түптүз өтүп кетип калды. Үйгө келип алып, токтоно албай көпкө чейин ыйладым. Кайненем шишиген көзүмдү көрүп, эмнеге ыйладың деп санаркай баштады. Мен болсо Мирсаид мени көрбөй өтүп кеткенин айттым. Кечинде Мирсаид жумуштан келгенде апам "Неляны эмнеге капа кылдың?"-деди. Ал болсо "Капа кылган эмесмин"-деди. Маңдайында келе жатканымды байкабай кеткенин айтсам "Качан?" деп таң калды. Көрсө, ал киши ар дайым ойлонуп жүрчү экен. Кийин иштешкендери же жакшы тааныштардан "Учурашпай өтүп кетти" деген сөздөрдү укканымда ой менен алпурушуп жүрүп, алдында келе жаткан адамды байкабай калаарын билдим.
Биринчи кыздуу болуп калганбыз. Мирсаид ооруп, электр грелканы басып уктап калыптыр. Каңшаарды өрдөгөн жаман жыт кайдан чыкты деп эшикке чыксак Мирсаид "грелка замкания болуп, төшөк, матрац, одеалдар күйүп кетиптир" деп жайып жатыптыр.
Коньки тепкенди жакшы көрчү
- Жаш кезибизде балдарды ээрчитип алып, коньки тепкенди жакшы көрчү. Мен коньки тепкенден коркуп, өздөштүрө алган жокмун. Кыздар, балдарыбызды дем алыш күндөрү алып барып, чогуу коньки тебишчү. Колдору, беттери тоңсо дагы коньки тепкенден ырахат алганы мага сезилип турчу. Балдарым дагы дем алыш күндөрдү чыдамсыздык менен күтүшчү. Мирсаид бошой калса, неберелери менен шахмат, бильярд ойногонду дагы жакшы көрчү. Бильярды мыкты ойночу.
- Мирсаид экөөбүз эки кыздуу, бир уулдуу болдук. Экөөбүз тең врач болгондуктанбы кыз, эркекке эмес, балдарыбыздын ден соолугу чың болушуна көңүл бурчубуз. Уулумду төрөгөндө көп досторубуз телефон чалып, куттукташты. Ошодо эркектер эркек баланы баалайт турбайбы деп калганбыз.
Балдарыбыздын баары медик. Назира педиатр, доцент, медицина илимдеринин кандидаты болду. Элмира ревматолог, медицина илимдеринин кандидаты. Эркин кардиолог. Уулум клиникалык жана илимий билимди атактуу россиялык кардиолог Е.И. Чазовдун жетекчилиги астында Москвадагы бүткүл союздук кардиологиялык илимий борбордон алды. Балдарды кыйнабай эле бул жактан эле окутпайсыңбы десем да билимди мыктап алсын деп койчу. Кудайга шүгүр, медицина илимиинин доктору, профессор, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген врачы деген наамдарга ээ болду.
Мен татар кызымын. Мирсаид кыргыз аралаш өзбек. Келиним Ира орус. Жээндерим немиске, түрккө, корейге турмушка чыгышты. эки неберем кыргыз кыздарга үйлөнүштү. Биздин үй-бүлөдө башка улутка турмушка чыкпайсың деген сөз жок. Көңүлү табышып калса, турмуш курганга макулдугубузду беребиз.
Мирсаид мага сөз менен айтып бүткүс жар болду
- Мирсаид Мирхамидович абдан токтоо, сабырлуу, адамгерчиликтүү, эч кимге катуу айтпаган адам эле. Оорусу жанын кыйнап турса дагы кыйналып жатканын билгизчү эмес. Мени да эч бир айымга алмаштырган жок. Турмуш курганда дагы бир жаман сөзүн уккан жокмун. Башка эркектердей болуп, эч бир айымга көз арткан жок. Ошол мамилеси үчүн да эки дүйнөдө тең ыраазымын. Кыскасы, мага сөз менен айтып бүткүс түгөй болду.
Ошондой эле кыргыз жана эл аралык медицинада аты чыккан мыкты инсандар менен иштешип калдым. Ошондой эле Исхак Раззаковдун жубайы доцент Ибраимова менен чогуу иштештим. Көптөгөн мыкты адамдардан сабак алдым. Жакшы инсандар менен табакташ болдум.Ушундай жакшы күндөрдү ыроологон тагдырыма, залкар инсан менен өмүрлөш кылган кудайыма ыраазымын.
Чынын айтсам, пикири келишпес адамдарын билчү эмесмин. Мирсаид эч качан иши менен үй-бүлөсүн аралаштырчу эмес. Жумушумда мындай тоскоолдуктар, түшүнбөстүктөр болуп жатат деп тынчыбызды алчу эмес. Ошон үчүн пикир келишпес адамдары бар экенин билбейм. Балким, ишине байланыштуу айрым маселелерде көз карашы келишпеген адамдары болсо болгондур, бирок, ким экенин билбейм.
Ал искусствону баалаган инсан эле
- Мирсаид Мирхамидовичтин атасы улуттук музыканттардын алгачкы оркестрин башкарган дирижер болгон.1936-жылы ачылган кыргыз мамлекеттик филармониясынын биринчи директор, опера жана балет театрынын ачылышына да зор салымын кошкон мыкты инсан болгондуктанбы кыз-жигит болуп жүргөн учурда көп пластинкаларды досунун үйүндө укчубуз. Алгач мен музыкага анчалык деле маани берип, кызыкчу эмесмин. Бара-бара музыка укканга көнүп, билбегенимди Мирсаидден үйрөнүп, опера балеттердин маанисин түшүнүп көрө баштадым. Азыр дачада биз уккан пластинкалар 200дөп саналат. Аскар Акаевдин учурунда чакыруу кагазы көп берилип, экөөбүз барып операларды көрүп, рухий жан дүйнөбүздү байытчубуз. Мирсаид искусствону балаган, жан дүйнөсү бай инсан эле. Сүрөттөрдү дагы абдан баалачу. Белекке келген ар бир сүрөттү илишимди талап кылчу.
Ал абдан аракетчил, изденген, мээнеткеч адам эле. Самолетто да, машинеде кетип жатса да китеп окуп бир да мүнөтүн текке кетирчү эмес. 45 жашында англис тилин өздөштүргөн. Шакирттеринен дагы англис тилин билүүсүн талап кылып, өзү жетектеген институтта кызматкерлери англис тилин үйрөнүшү үчүн штат ачтырган. 120дан ашык доктор, илимдин кандидаттарын өстүрдү. Мирсаид ооруп жатканда дагы шакирттери күнү-түнү кезектешип карашты. Атасындай көргөн камкордугу үчүн ыраазымын. Мирсаид аягына чыкпай кеткен иштерин эми шакирттери улантат деген ниеттемин.
Бийликтегилер айткан керезин аткарганы үчүн ыраазымын
- Өмүрлүк жарым каза болгондо Биринчи вице-премер министр Искендербек Айдаралиев жана Эльмира Ибраимовалар келип, көңүл айтышып, "Кандай керез айтты. Сөөгүн кайдан узатабыз, кеңешели"- дешти. Мен болсо Мирсаид Мирхамидовичтин "сөөгүмдү опера балеттен узаткыла" деген сөзүн айттым. Алар дагы жок дешпей Мирсаид Мирхамидовичтин айтканын аткарышты. Мамлекеттик жетекчилердин баарына ыраазыбыз. Баары көңүл айтышып, болгон жардамдарын көрсөтүштү.
► Бул айылда негизинен кыргыз гезиттери
электрондук тиркеме түрүндө жарыяланат.
► Архивге, емейлге жана редакцияга шилтемелер
ошол гезиттин башбарагында берилген.
► Жеке макала жарыялоого буйрутмалар кабыл алынат.
► На сайте публикуются в основном кыргызскоязычные газеты в виде электронных подшивок данных газет.
► Ссылки на архивы, емейл и данные о редакции
указаны на главной странице конкретной газеты.
► Принимаются заказы на публикацию частных статей.
Алган материалга шилтеме бериңиз!
◄ © J.Janyzak, Kyrgyzstan ►
Ссылки на взятые статьи обязательны!