be ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ru hu ru lez ky ru tt ru ky ru ru ky ru ky ru ky ky ky ru ky ru ru ky ky bg ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Эл сөз", 25.09.09 - 5-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Мамлекеттик тилдин 20 жылдыгына карата
Мамлекеттик тил комиссиясынын төрагасы:
"Казактар тилди өнүктүрүүгө 12 млрд. сом, ал эми биздики араң 5 млн. сом бөлөт"
- Ташбоо мырза, мына Мамлекеттик тил мыйзамынын кабыл алынганына 20 жылдын жүзү болуп, салтанаттуу түрдө белгиленди. Ушул убакыттын ичинде сиздин пикириңизде эне тилибиз эмнелерге жетишти?
- Мамлекеттик тилге чыныгы мамиле март төңкөрүшүнөн кийин гана жанданды. Ал эми ага чейинки 15 жылда мамлекеттик тилге болгон мамиле кагаз жүзүндө гана болуп келген. Ошончо мезгилдин ичинде бир нече токтомдор, бир нече мыйзамдар кабыл алынганы менен, алардын аткаруу механизмдери иштелип чыккан эмес. Кийинки мезгилде болсо, тил багытында жүргүзүп жаткан саясатта акырындан жандануу болуп жатат. Буга мисал, акыркы үч жылдын ичинде республикалык деңгээлде өтүп келаткан иш чаралар, илимий - практикалык конференциялар, чыгып жаткан китептер, сөздүктөр жана жигердүү уюштуруу маселелердин натыйжасында, мамлекеттик тил мыйзамынын иштешине араңдан зорго өбөлгө түзүү аракетинде болуп келатабыз. Азыркы күндө Бишкектин көчөлөрүндөгү 5 миңдей көрнөк - жарнактардын дээрлик бардыгы кыргызча илинип калгандыгы, жогоруда айтып өткөн мисалдарга түздөн - түз далил боло алат. Мурун ошолордун ичинен анда-санда гана чочугансып, кыргыз - тилиндеги жарнактар илинип калчу. Бирок, көчөдөгү көрнөк-жарнактарыбыз котормо жагынан аксап жатканын моюнга алышыбыз керек. Көпчүлүк мекемелерде, министрликте кыргыз тили боюнча атайын адистер кабыл алынды. ЖОЖдордо Мамлекеттик тил боюнча проректорлор пайда болду. Мурда шаарда жалгыз гана Кыргыз тилди үйрөнүү борбору болсо, учурда андай борборлордун саны отузга жетти. Чет мамлекеттерден келишкен волонтерлор биздин тилди үч, төрт айда үйрөнүп, салтыбыздан бери жакшы билип кетип жатышат. Эң негизгиси, каалоо болсо эле, бардыгы жогорку деңгээлге чыгарын турмуш өзү тастыктап коёт экен. Каалоо болуш үчүн биз зарылчылык түзүшүбүз керек. Зарылчылык дегенибиз мамлекеттик кызматкерлер мамлекеттик тилде сүйлөй да, жаза да билиши керек. Тилекке каршы, дүйнөдө жападан жалгыз биздин мамлекет гана өзүнүн мамлекеттик тилине кошуп, башка тилге расмий тил статусун берип, өзүнүн Баш мыйзамына киргизип алган. Ушул расмий тил, биздин мамлекеттик тилдин кеңири жайылышына кандайдыр бир деңгээлде кедергесин тийгизип жатат. Бул биздин айкөлдүгүбүз же мекенчилдик аң-сезимибиздин пастыгы.
- Ушул айткандарыңызга карата сизге бир катар каршы суроо бергим келип турат. 1) "Көчөдөгү көрнөк- жарнактарыбыз дээрлик бардыгы кыргыз тилинде"- деп айтканыңызга коомчулук ачык эле кошулбайт. Анткени, андай деңгээлге жетишке көп бар экени көрүнүп тургансыйт? 2) Чет элдиктер биздин тилди үч айда үйрөнсө, эмне үчүн өкмөт башчыбыз өмүр бою бул жакта жашап жүрүп үйрөнө албады? "Бир айда үйрөнөм" деп да сөз берип ийди эле. Буга тил комиссиясы кандай көз карашта?
- Биринчи суроого жооп. Чындыгында коомчулук жарнактар боюнча айтылганга макул болбошу мүмкүн. Бирок, кыргыздар бүткөн ишке сын айтканды жакшы көрөбүз. Анын ичинде силердин гезит дагы "бүткөн ишке" сынды көп айтат. Негизи, жарнактарды которуу иштери шаардын мэринин милдети. Бирок, алар ишти жакшы алып бара албай жатканынан, биз бүгүнкү күндө котормолорду бекер которуп берип, күнүнө 10, 14 ирет шаарда илинген жарнактарды текшерип рейд жүргүзөбүз. Жалпы котормолордун 70 пайызын тил комиссиясы которот. 30 пайызын башка мекемелер же уюмдар которушуп, алардыкынан одоно каталар кетип жатат. Таңкалычтуусу ошолордун бардыгын кылып жаткандар кыргыздар, башка улуттар жок. Демек, кыргыз тилинин кеңири жайылышына бут тосуп жаткандар, "киргиздер" десек да болот.
Ал эми өкмөт башчыбыз тилди "бир айда үйрөнөм"- деп сөз бергени менен, мына бир жыл өттү, үйрөнө алган жок. "Убактым тар"- дейт. Бирок, турмуш -тиричилик сөздөрүн үйрөнүп калыптыр, "эл алдына чыгып сүйлөгөнгө дагы убакыт керек"- дейт. Биз дагы ошону күтүп жатабыз.
- Мамлекеттик иш кагаздарды 2010- жылдан тарта толугу менен мамлекеттик тилге өткөрүү маселеси каралды эле. Бирок, эми анын мөөнөтү 2015- жылга созулуп кеткени айтылууда. Убакытты созуунун артында эмне жатат?
- Ал программа иш жүзүнө ашкан жок. Себеби, ал программанын аткаруу механизмдери иштелип чыккан эмес. Мамлекеттик деңгээлдеги программаны аткаруу үчүн анын артында килейген суммадагы акча булактары болушу керек. Ошондуктан ачык айтышыбыз керек, 2010- жылы мамлекеттик иш кагаздар кыргыз тилине өтө албайт. Бирок, 2015- жылга чейин өтөт деп айтууга негиз бар. Буга мисал катары бүгүнкү күндө беш облусубуздун мамлекеттик иш кагаздары мамлекеттик тилге толугу менен өтүп бүттү. Бизди кыйнаган эле Бишкек шаары менен Чүй областы калды. Ысык- Көлдүн жарымы өттү.
Дагы айта турган маселе бюджеттен биздин тил комиссиясына бөлүнгөн акча абдан аз. 5 эле миллион сом. Мисалы, казактар өз тилин өнүктүрүүгө биздин сом менен эсептегенде 12 млрд. сом бөлүшөт. Же алар бизден 120 эсе көп бөлүшөт.
- Тил комиссиясы толук кандуу иш жүргүзүш үчүн канча каражат талап кылынат?
- 18 миллиондон кемибеш керек. Мамлекеттик тил комиссиясына эң алгач 250 миң сом болчу. Төрт жолу жоюлуп, төрт жолу түзүлдү. Башында беш эле адам иштесе, азыр 14 адам иштейт.
- Мааракеге өкмөттөн өзүнчө акча бөлүндүбү?
- Мааракеге өзүнчө акча бөлүнгөн жок. Өзүбүздүн эле акчага өткөзүп жатабыз. Бир гана президенттин фондунан 800 миң сом кыргыз тилинин орфографиялык сөздүгүн чыгарганга бөлүндү. Ошол акчага биз беш миң нускада аталган китепти чыгардык.
- ЮНЕСКО биздин тилди акыркы 50 жыл аралыгында жок болот деп изилдеп чыгышты эле. Тил комиссиясы муну жокко чыгаруу ниетинде кандай жооп кылды?
- Кытай менен Кореянын ортосунда "Фуйе" - деген жер бар. 1730- жылдары Эне-Сайдан ооп кетишкен кыргыздар. Ал жерде 2 миң киши жашайт экен. Ошончонун ичинен 11 адам гана турмуш тиричилик деңгээлде (14,15 эле сөз билишет экен) кыргызча билишет. Мен ал жерде болуп келгем. Айыл өкмөтүнө калпак кийгизип, баарлашып келгем. Алар өздөрүн кыргызбыз деп эсептешет. ЮНЕСКО ошол кыргыздардын тилин жоголо турган тил - деп дүйнөгө таратып жиберген. Мен ал маалыматты тараткан кишини сотко береримди расмий маалымдаганда, ал киши мага "сотко бербе"- деп жалдырап келген болчу. Ошол жаман атты биздин эл үчүн "бир уйдун мүйүзү сынса, миң уйдун мүйүзү зыркырайт " болду.
- Жалдырап келсе эле, сиз, ал миллиондогон адамдарды моралдык жактан согуп жаткан "душман" кишини жөн койдуңузбу?
- "Мен гезит-журналдардан окугам, ошолорду сотко бер"- дейт. Ал журналдар Америкадан БУУнун эксперттери чыгарган журналдар экен. Мен аларды сотко берүүгө чамам келбеди.
- Жок, дегенде ЮНЕСКОдон төгүндөп жазып коюуну талап кылган жоксуңарбы?
- Ал мындан үч, төрт жыл мурун чыккан жыйынтык болуп калды. Бүт дүйнө боюнча социликтөө жүргүзүшүптүр. Эми аларды сотко бербей эле өзүбүз менен өзүбүз кыргызча сүйлөшө берсек, бирөө бизди кой дейби…
- Жер-Суунун аттары боюнча эмне айта аласыз? Маселе козголуп эле, ишке ашпай калууда. Бизде орус тилиндеги айылдар, райондор көп?
- Бул пикирге толук кошулам, чынында биз бул маселеде абдан эле аксап келатабыз. Биз жер-суунун аттарынын туура жазылышын гана көзөмөлдөйбүз жана сунуш кыла алабыз. Негизинен мындай чечимдерге саясый эрк керек. Саясый эрк болсо эле, каражат табылат. Чечимди өкмөт өзү кабыл алат. Казактар миңдеген орус атындагы айылдарын казакча которушту. Алардын экономикасы жана мекенчилдик сезимдери күчтүү экен. Ар бир чоң шаарларына баатырларынын эстеликтерин орнотушуп, жаштарын мекенчил кылып тарбиялашууда.
кыргыз тилиндеги гезит "Эл сөз"
"АЙТИБАЙ ТАГАЕВДИН МЫНДАЙ АРАКЕТИ
БИЗДИ ПАРЛАМЕНТТЕН СҮРҮП ЧЫГАРУУ"
Чыдамкай кыргыз чырак заманга чыдай берет, бирок...
"Тузу жок саясат", же саясаты жок мамлекет
Мамлекеттик тил комиссиясынын төрагасы:
"Казактар тилди өнүктүрүүгө 12 млрд. сом, ал эми биздики араң 5 млн. сом бөлөт"
Мамлекеттик тилдин 20 жылдыгына карата
"Улуу Биримдик" партиясынын төрагасы
"Көлдөн чыккан мансапкорлордун, жугундукорлордун, кошоматчылардын айынан бүтүндөй көл элинин кадыры сынып турат"
Губернатор район акиминен акча талап кылганбы?
Акаев-Бакиев: Моралдык деградациябы же мүлк талашпы?..
"А" менен "Б"нын айырмасы, оңолдукпу же тонолдукпу?..
Карысы бардын ырысы барбы же…
Г.И.Бройдону боройлоткон кимдер же, тарыхты бурмалоодон качан арылабыз?
Мамлекеттик тилдин 20 жылдыгына карата
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?