bg ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de ky ky ky ky ky krc ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"Көчөдөгү сүйүүгө көз тийип өлөт"
Бул канаттуу сөз айтылуу акын Рамис Рыскуловдун калемине таандык
Бул макаланы жазаар алды өтө көпкө ойлондум. Мүмкүн ким бирөөнүн аяр сезимине доо кетирип аламбы деп. Кечирип койгула!!!
"Сүйүү", "Ашыктар күнү", "Ыйык Валентин күнү"... Базар, көчө, дүкөн- күркөнүн бети кыпкызыл жүрөкчөлөр... Жаңы кыргыздар да даярданып жатышат. Эмнени белек кылсам? Мүмкүн өзүмдү белек кылаармын?.. дегенге чейин барган жаштардын күтүүсүн бир саам сыйлайсың. 1990- жылдардан бери Батыш Европадан, кыргыз жашоосуна баш баккан бул майрамды коомчулук ар кандай сынга алат.
Ким бирөөлөр бул күндү өтө жакшы көрүшөт. "Кандай гана сонун күн, жок дегенде өмүрүңдө бир жолу өзүңдү ким бирөөгө керектүү сезип... Белек алып... Кубанасың. Күтүп...",- десе, айрымдар "Өмүрдүн ар бир күнүн сүйүү менен өткөрсө болот, бул улуу сезимди сөзсүз эле бир күнгө сыйдыра калбай. Бул майрам кыргыздардын дүйнөсүнө жат",- деп бурк этет. Арада "Ыйык Валентини" эмнеси ботом дегени да көп. Көрсө, Валентин- таттуу токоч, момпосуй же кызыл- тазыл шарлар эмес тура. Ал эмне эмес, ким? деген суроого жооп берет экен.
Валентин- Римдин Терни шаарында жашаган чиркөө кызматкери,христиан кечили болгон. Ал жаш, ак көңүл, жапакеч, романтикага берилген, дарыгерлик билими да бар адам эле. Ал адамдык мыкты сапаттарга эгедер болуу менен бардык адамдарга, өзгөчө сүйүшкөндөргө кол сунуп жардам кылганды жакшы көрчү деп баяндалат. Ал эми "Ыйык Валентин күнүнүн" жаралыш тарыхы уламышка караганда 269-жыл Рим императору Клавдийдин дооруна туш келет. Дүйнөнү өзүнө каратууну кыялданган Рим императору алдындагы жоокерлердин санын кескин көбөйтүү үчүн, алардын үй- бүлө куруусуна каршы мыйзам кабыл алган. Валентин ошол доорго туш болгон ашыктардын жашыруун никесин кыйып, императордун чыгарган буйругуна каршы иш кылып келген. Бирок ал жашыруундук көпкө созулган эмес, ал түрмөгө камалган. Анан Клавдий анын башын алууга буйрук берген. Ошентип христиандар Валентинди ыйыктардын катарына кошуп, бара- бара ал күн, "Ыйык Валентин күнү" тактап айтканда бүткүл дүйнөдөгү ашыктардын күнүнө айланган делет.
Бирок кеп анда эмес. Кеп башкада окурманым. Дегеним, сөздүн түпкү түшүндүрмөсүнө келсек, "МАЙРАМ"- негизинде адамзатка залалын тийгизбегенде гана ал чыныгы майрам деп аталат экен. Башкача айтканда, майрам келе жатканда дагы... майрам болуп жатканда жана өтүп кеткенден кийин дагы адамга, адамдын абийирине, адамдын тагдырына тескери залалын тийгизбөөгө тийиш.
Ал эми бул майрам кыргыз коомуна эмне берди? Ооба, ошол күн себеп болуп ким бирөө бактысын таап жатса, бактылуу болсун!!! Ак никелешкен кыргыз кыздары менен уулдарынан куралган кичинекей мамлекетте жаралган таза наристелерге, "АЛТЫН МУУНга" зар болуп турат го коомчулук бүгүн. Бирок... Мен башканы кеп кылгым келет. Белгилүү себептерден улам маектештеримдин атын өзгөртүп, окуу жайды да айта алган жокмун.
Бул материалды даярдоо алдында борбор калаадагы белгилүү бир ЖОЖдын №4 жатаканасына баш бактым. Студенттерге барганымдын себеби, каарман табуу болчу. Ошол жерде жашаган 23 жаштагы кыз мага курбусунун тагдырын айтып олтурду. Мен ага жолуктурчу деп жабышып алдым. Эртеси үйүнө бардык... Анчалык чоң эмес үй. Жаңы тирлик... Бизди узун бойлуу, сулуусунан келген жаш келин тосуп алды. Көпкө сүйлөштүк.
- Мен бир үйдүн жалгыз кызымын. Апам аябай сулуу аял. Эрке өстүм. Жашоону эч кандай жамандыксыз, жарык, жакшы элестетчүмүн. Мени мектептен да, кийин окуу жайдан да балдар бура бастырчу эмес.Мен өзүмдү ханышадай кабылдаган убактарым да көп болгон. Бир саам, өзүмдү бал куюлган чыныга окшоштурсам, ал эми балдар ал чыныга аарыдай эле жабышып калышчу.
Ал эми мен Муратты өзүм жакшы көрчүмүн. Ал мен окуган факультетке жаңы гана окутуучу болуп келген. Үйлөнө элек, деп укчубуз. Мен аябай жакшы көрдүм. Сүйүүмдү билдиргим келчү. Шылтоо издедим, анан 14- февралды күтүп жүрүп, ал күн келгенде аны жактырганымды, ал үчүн күн- түн уйку көрбөй калганымды безеленип кат жаздым. Башкалар ага жеткирди. Жооп берген жок. Кийин телефон номерин билип алып башка- башка телефондордон маяк бере берчүмүн. Акыры сүйлөштүк. Анда- санда жолугуп калчубуз. Бир ирээт ал туулган күнүндө мени достору менен үйүнө чакырды. Мен досторуна тамак жасаганыма сүйүнүп, өзүмдү анын аялындай алып жүрдүм. Аябай ичишти. Мен бир аз вино таттым. Түндөн оой сүйрөлүп барып ар кайсынысы ар кай жерде эки- экиден укташты. Мен болсо Мураттын бөлмөсүнө барып, жанына өзүм жатып алдым... Эртең менен түндө болгон окуяны көз алдыма элестетип... Ошондо да менин ичимде азыркыдай өкүнүч болгон эмес. Анткени мен ага өзүмдү БЕЛЕК кылууга даяр элем. Ага кийин көпкө телефон чалып жүрдүм, окуу жайдан бир- эки жолу жанына барсам кагып салып, басып кетти. Ошол түндөн кийин бир да жолу сүйлөшпөдүк. Бир айдан кийин гана боюмда болгонун билдим. Албетте, биринчи эле келе калган ой БАЛАНЫ КАНТИП АЛДЫРАМ?.. Акыры ал да чечилди, мен курсактагы балееден кутулдум.
Бирок азыр ошонун азабын тартып атам. Андан көп өтпөй эле турмушка чыктым. Эдил мени эч нерсеге карабай алып алган. Быйыл жашаганыбызга 3 жыл болуп барат, бирок балалуу боло албай жатабыз. Дарыгерлер биринчи бойдон алдыруунун кесепети деп түшүндүрүштү. Эдил эч нерсени билбейт. А менин ичим эзилет...
"Сүйүү бул- ашыктар бири- бирин кароо эмес, экөө биригип бир багытты кароо" деп айтылат го. Анын сыңары бул тагдыр. Бул азыркынын чыныгы картинасы. Ашынган эркиндик, азоо сезим, себеп болгон "СҮЙҮҮ күнү"... Мүмкүн мындай тагдырлар аздыр, мүмкүн көптүр?
Ал эми адистер улам барган сайын сексуалдык катнашка барган өспүрүмдөрдүн көбөйүшүнөн кооптонушууда. Бишкек шаарынын Саламаттыкты сактоо департаментинин медициналык жардам көрсөтүү уюмунун башкы адиси Раиса Асылбашованын "Саресеп" маалымат порталына берген маегине таянсак, акыркы жылдары бойдон алдырган 14 жаштагы секелектер да катталып жатат. Негизинен бойдон алдырууга көбүнчө 18ден 24 жашка чейинки кыздар барат. Өзгөчө соңку жылдары алдын алуу, түшүндүрүү иштери күчөтүлгөн багытта жүргөндүктөн бойдон алдыруу фактысы төмөндөөдө деп баалашат адистер. Бирок өлкөнүн борборуна ар дубандан келген кыз- уландар али да маалыматсыз калууда.
Кыргыз коомуна дагы бир таасирдүү багыт диндин көзү менен карай турган болсок, шариятта никесиздердин сүйүүсүнө жол берилбейт. Турмуш курардан мурун кыз менен жигит туугандары аркылуу бир гана жолу жолугууга тийиш. Жактырышса үйлөнүшөт, жактырышпаса айла жок. Ислам боюнча сүйүү аял-күйөөнүн гана ортосунда болушу шарт.
"Негизинде бир гана ислам дини эмес, башка диндер да бул күндү майрам катары кабыл кылбайт, майрамдоого тыюу салат",- дейт дин таануучу Кадыр Маликов.
"Эгер ким бирөөнү жаман жолдон кайтаргың келсе, ага башка мыкты жолду сунушта",- дегенди эстесек, мүмкүн жок дегенде Өзбекстан сыяктуу 14- февралды "Сүйүү күнү" эмес такыр башка кыргыз дүйнөсүнө жакын майрам менен алмаштырууга болоттур. Дегеним, коңшу өзбек туугандар бул күнгө караманча тыюу салып, "Ыйык Валентин күнү" жөнүндө жергиликтүү массалык маалымат каражаттарынан бир дагы маалымат берилбесин дегенине көп болду. Тактап айтканда алар "Ыйык Валентин күнүн" Чыңгызхандын тукуму болгон, бир кездерде Түштүк жана Борбор Азияда маданий жактан бай империяны негиздеген Бабурдун күнү деп аташкан.
Бул тууралуу азыр кыргыз мыктылары баш катыра элек. Бирок арада жаштар менен тыгыз иш алып барган бир катар уюмдар бар. Алардын бири Кыргызстандагы "Адеп- Башаты" коомдук фондунун өкүлү Жумадыл Мамаджановдун айтуусунда жаштар күйүп турган жүрөктөрүндөгү сүйүүнү ата- энеге, мекенге, кудайга арноону үйрөнүүсү шарт.
-Канчалык бир деңгээлде кыргыз коомун байырлап алган бул күндү бир күндө эле жашообуздан алып сала албайбыз. Бул түшүнүктү алып салуу үчүн жаштарды жакшы багытка үндөгөн маалымат менен камсыздап, туура түшүнүк берүүбүз керек. Т.а. көз карашты өзгөртүү үчүн атайын бир муун өсүп чыгышы зарыл. Азыр деле жаштардын баары бузулуп кеткен жок, арада өтө мыкты максаттарга умтулган жаштар бар. Тилекке каршы көп эмес. Ал эми бул күндүн өзүнө келсек, "Ыйык Валентин" дегендин өзү туура эмес, мусулмандар үчүн Куран китеби, Кааба ыйык деп саналат. Мейли мусулманчылыкты албаганда деле, кыргыздар баары бир өз баалуулуктарына жараша максаттуу жашашы керек го. Максатсыз гана болуп тим калбастан, адам баласына зыян алып келе турган бул күндү сөз кылуунун зарылчылыгы жоктур.
Жогорудагы материалдарды топтоп олтуруп, Калыгул бай уулунун "... Такыясын колго алып, кыз жигитти кубалаар,- деген сабын эстеп, атаңгөрү ай ушул биздин доордун кыздарын сүрөттөгөн го дейсиң. Ал эми кыргыздын көрүнүктүү акыны, тамсилчи жана агартуучу Тоголок Молдонун (Байымбет Абдырахманов):
Акыл менен иш кылат,
Көкүрөк туюк болгон соң,
Көргөн менен не пайда,
Көзүң тамдын тешиги... деген ыры, залкар жазуучу Чыңгыз Айтматовдун "Кылым карытаар бир күн" чыгармасындагы МАҢКУРТТУН образы менен үндөшө келип, али да биздин замандын Жоламандарын көз алдыга тартат.
"Кызга кырк үйдөн тыюу", "Жаш жигит ок болот, карыганда токтолот, жалгабаса кудайым жабыгып жүрүп жок болот", "Кыз боозуп энесин коркутат", "Кыз жаманы кыроо, уул жаманы уйгак", "Кыз энеден үлгү албаса чоркок болот, уул атадан үлгү албаса коркок болот" деген өңдүү турмуштун жаргылчагынан жанчылып чыккан кыргыз сөздөрүчү? Кыргыздын тээ абалтан эле тарбияга маани берип, бузулбай, бүлүнбөй, чачылбай жашаганынын далилдеп жатпайбы.
Анда эмнеге? Куудулдар айтмакчы "Негрдин кызы карала, орустун кызы сарала, КЫРГЫЗдын кызы торала" болуп жатат ыя?