el ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ky ru ky ru ky ru ru ru ru ru ce ru ba ru ky ru sah ru ky ru ky ru ru ru mn ru ky ru mn ru ky ru ky ru av ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Агым", 07.10.11 - 4-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Не экономика, а сплошная филология.
Кыргыз өкмөтү өзүнөн өзү чөгөлөп жаткан "төөнү" миниш үчүн эмне кылышы керек? Те 50-жылдарда андагы тоо-кен комбинаты, азыркы КХМЗ курган Быстровка чакан ГЭСин ишканага кайтарып бериши зарыл. Анткени ГЭС баягы калың канталамайда таланып, бийлик табындагылардын колунан колго өтүп жүрөт. Кыргыз өкмөтү 10 жылдан бери "алып берем" убадасынан ашалбай койду. Андан бери канча премьер-министр алмашты, эки революция болду, үчүнчү президент келди, төртүнчүсү даярданып жатат. Бирок ишканадагы кырдаал илгерилеген жок. Илгерилебесе, бул уникалдуу завод жок болуп кетүү коркунучу бар.
Биз ушундай кырдаалда жашап атырбыз. 20 жылдан ашып кетти. Акаев алдым-жуттумдарды Манастын арбагы урат деген. Урган жок. Кайра өзүн баш кылып ургаалдаштырды. Бакиев көңкү көчмөндөрчө жашасак, турмушубуз бутуна турат деген. Турган жок. Көчмөндөрчө жашап, казнаны көңтөрдү. Калкынын канын суудай агызып көчүп кетти. Белоруссияга. Сиз туурасыз. Анын идеологдору ирип-чирип байыды. Көчпөй-этпей эле ушул жерде жүрүшөт. Ирип-чиригени аз келгенсип, эми айдоого жүргөн элди башкарабыз деп ат салышып атыр. Мисалы, Алмазбек Атамбаев менен. Ал туура. Ага эч кимдин кусаматчылыгы жок. Арийне, мени айраң таң калтырганы: Акаев Манастын арбагы менен элди алдачу. Буларың, айрыкча Алмазбек Шаршенович, Манасыңды да, Кудайыңды да кошуп көрүнгөн жерге көтөрүп чаап атат. Мындан башка эпитет табууга мүмкүн эмес. Не дегенде, Манас да, Кудай да көкүрөктө сакталып, көмүскө дем-күч берер дух деп ойлойм. Кудайдын сүрөтүн тарта албаган сыяктуу эле Манастын сүрөтүн тартууга мүмкүн эмес. Ал - дух, элдин эңсеген кыялынан да ашып кеткен жомок. А Атамбаев айтып атыр: Манастын эстелигин орноттук (анын шайлоо алдында кантип чампалап орнотулганынан кабарыбыз бар), эми асмандан бекер акча жаап, байкер турмуш орнойт маанисинде. Болсун! Бирок турмуш чындыгы башканы айтууда.
Социалдык анестезия деген түшүнүк бар. Саясаттын тилине салганда, карапайым аң-сезимге чай кайнатып, өз мүдөөсүнүн үдөөсүнө чыгуу. Биздин шартта эптеп бийлик кармоо. Алмазбек Шаршеновичтин кийинки аракеттери андан башканы айттырбайт. Мен бийликке келгени экономикабыз дүркүрөп өсүп кетти дейт. Эмне болуп өсүп кетти? Эмгек өндүрүмдүүлүгүнөн эмес, ал оозуңан отуз эки айлансын, турмуш кунунун, тарифтердин, инфляциянын кутургандай кымбаттаганынан. Салык Бакиев заманынан алда канча көп чогулду дейт. Албетте көп чогулат. Турмуш куну кутургандай кымбаттап атса. Кайда барат? Бажы жыйымдарын бажарып салдык дейт. Албетте бажарат. Кийген кийимдерибизден баштап ичкен тамактарыбызга чейин Кытайдын ийнесинде отурсак. Карыз алгандан коркпош керек, АКШнын карызы ички дүң продукциясынан небак ашып кеткен дейт. Крылов акылдуу киши экен, эй, кандек, пилге теңелбе деп атпайбы. АКШ эмнеге карыз болуп атат? Дүйнөнү башкарам деп. Ал карызын араб өлкөлөрүн бирин, эсеби маселең, эртең Иранды "чаап алып" басып коет. Ооба, Манастын тукуму экенибиз ырас, бирок кимди "чабууга" чамабыз жетет?
Америкага асылганды коюп, андан бери эле Грецияны алалы. Бизге окшогон байыркы калк. Көлөмү жаатынан "Манаска" жетпесе дагы "Илиада", "Одиссея" өңдүү дүйнөгө дүң эпостору бар. Баса, айтарым, "Манастан" да дүң. Адамзат тарыхына илимдин, искусствонун мүрөл үлгүлөрүн тартуулаган. Ушу тапта карыз сазына белчеден батып, чыгалбай атыр. Карыз сураса, дүйнөлүк банкирлер жериңди сат, портторуңду сат, элиңди эпсиз бакканды токтот сыяктуу талаптарды коюуда. Бизде анын жышааны жокпу? Тескерисинче, ашынып барат. Эчтеме өндүрбөгөн өлкөлөр ошондой болот. Акаев сыяктуу эле, Бакиев сыяктуу эле Алмазбек Шаршеновичтин таманга май сүйкөгөн "стратегиясын" оку: кытайлар бизге жол курат, кен казат, ГЭСтерди Россия курат, армиябызды, милийсабызды ОБСЕ техника менен жабдыйт, Кудай буйруса, буйрубаса Атамбаев же Бабанов күнөөлүү эмес, баланча өлкөдөн түкүнчө грант же кредит келсе айылды таза суу менен камсыз кылат ж.б. Эртеңки күнү сиз менен биз, биздин укум-тукум төлөй турган карызды "Манастын арбагы колдоп атат" деп алакан жайдырганы андан бешбетер кызык. Алайлык жазуучу айткандай, өлөсүң да! Орустун улуу ойчулу Василий Розанов "Экономика эмей эле карандай филология" деп катуу жаңылат, биздики эпос, "Манас" сыяктуу, "Эр Төштүк" сыяктуу.
Сиз туурасыз. А.Атамбаев врачтардын, мугалимдердин айлыгын көбөйттү, пенсияны жогорулатты. Ошого жараша турмуш куну андан алда канча өскөндүгүн эсепке албайлы, тереңдебейли. Баарыбызга белгилүү, жарым миллиондон ашуун пенсионерлерибиз, эмгек майыптары бар. Расмий маалыматты карайлы: 4001 сомдон 5000 сомго чейинки пенсия алгандардын саны - 13 935. Калгандары 800-1000 сомдун тегерегинде. А күнүмдүк жан багуунун орточо баасычы? Менде статмаалымат жок, бирок бери дегенде 6-6,5 миң сомду түзөрүн жонтерим менен сезип жүрөм.
Мага бөлүнгөн гезит көлөмү чектелүү экендигине карабай сөзгө ала качтырып жибердим. Менин айтайын дегеним, мурдагы, азыркы, кийинки кыргыз бийлигинин экономикалык документтеринде өз өндүрүшүбүздү өнүктүрөлү деген аракетти мындай кой, ниеттин жоктугу. Тескерисинче улут экономикасынын уңгусун түзгөн ишканаларды майдалап сатуу, банкрот кылууга багытталгандай саясат жүрүп атыр. Башкача айтканда, Россиянын "гайдарариясынын" дагы бир начар көчүрмөсү. Мисалдар көп. Мен анын ичинен Кеминдин Орловка кыштагындагы "Кыргыз химия-металлургия заводу" (КХМЗ) ачык акционерлер коомунун азыркы кооптуу абалына абай салдырайын деп турумун.
Адистер айтымында, бул Борбор Азия чөлкөмүндө жок, эң бир уникалдуу ишкана. Андай ишкананы атүгүл Казакстан миллиондорду жумшап, куралбай жатат дешет. Маселең, Казакстан өндүрүш технологиясын сатып алуу үчүн эле 60 млн. доллар бөлүптүр. Канча кыйынсынып кырданганыбыз менен бизге совет өкмөтү куруп бериптир. КМШ боюнча сейрек кездешүүчү жер кендерин иштеткен алты завод болсо, ошонун бирөө экен. Чыгарган продукциясы түгөл экспортко кетет. Болгондо да Япония, АКШ, Канада, Германия өңдүү өнүккөн өлкөлөргө. А экспорт дегенибиз биздин экономиканын эң талылуу, эң оорулуу жери. Сатканыбызга караганда сырттан сатып алганыбыз 15-20 эсе көп. Сатканыбыз даяр товар эмес, чийки зат. Алар товар кылып, бизге 2-3 эсе кымбат сатып атыр. Жалаң импорт ийнесинде отурган мамлекет күнкордуктан кутулбастыгын тарых тастыктаган, Кыргызстандын жыйырма жылдан берки тажрыйбасы аны аябай бекемдеп келет. Ушул жаатынан алганда деле КХМЗны кыргыйдай таптап алсак болмок.
Бул бир. Экинчиден, инновация жаатынан таптакыр эле артта калдык. Мүмкүн Африка өлкөлөрүнөн да. Азыркы заманда өлкө экономикасы технологиялык инновациясыз өнүгө да, жөнүгө да албасын эске туткандар сейрек. Менимче, ошол "сейректердин" алдыңкы катарына КХМЗ ААКсын кошсо болмок. Алар азыр айрым кыргыздардын түшүнө кирелек ишти жасап, дүйнөлүк экономиканын эң ылдам өнүгүп бараткан тармагы - күндөн энергетика алуунун үстүндө иштеп атат. Атүгүл анын дүйнөлүк рыногуна кирип калды. Эсеби маселең, ушул жылдын июнь айында "upgrade" тибиндеги мульти-кристалл кремнийин сатуу тууралуу күндөн энергетика өндүрүү боюнча Европадагы эң ири ишкана - Норвегиянын REC компаниясы менен узак мөөнөттүү келишим түздү. Ал келишим өндүрүш көлөмүн 70 тоннага чейин көбөйтөт. Бул бакубат совет мезгилинде өндүрүлгөндөн 14 эсе көп деген кеп. Элди жогорку адистиктеги 500 жумушчу орун менен камсыз кылат, мамлекетке 100 млн. сом салык ж.б. төлөмдөрдү берет.
Кыргыз өкмөтү өзүнөн өзү чөгөлөп жаткан "төөнү" миниш үчүн эмне кылышы керек? Те 50-жылдарда андагы тоо-кен комбинаты, азыркы КХМЗ курган Быстровка чакан ГЭСин ишканага кайтарып бериши зарыл. Анткени ГЭС баягы калың канталамайда таланып, бийлик табындагылардын колунан колго өтүп жүрөт. Кыргыз өкмөтү 10 жылдан бери "алып берем" убадасынан ашалбай койду. Андан бери канча премьер-министр алмашты, эки революция болду, үчүнчү президент келди, төртүнчүсү даярданып жатат. Бирок ишканадагы кырдаал илгерилеген жок. Илгерилебесе, бул уникалдуу завод жок болуп кетүү коркунучу бар. Анткени КХМЗ ААКсы туруктуу электр энергиясына көзгө сүртөр дарыдай муктаж. Электр энергиясынын анча-мынча эле өзгөрүшү өрт чыгарышы ыктымал. Анын аягы эмне менен бүтөрүн билесиз: адам өмүрүн алат, жогорку технологиядагы өндүрүш жабдыктарын иштен чыгарат. Электр энергиясынын бир ирмемге өзгөрүшүнөн болгон авария бир мештен орто эсеп менен 50 миң долларды алып жыгылат, а андай мештен заводдо 70и бар.
Ушул жылдын 18-мартында президент Роза Отунбаева Быстровка кичи ГЭСин КХМЗ ААКсына сатуу же узак мөөнөткө (25-30 жыл) концессияга берүү тууралуу өкмөткө тапшырган. Ал 15-апрелге чейин чечилмек. Ага шыктанган эмгек жамааты өндүрүш көлөмүн көбөйтүү үчүн дүйнөлүк алдыңкы ишканалар менен келишим түзүп, кремний иштете турган 40 техника каражаттарына заказ берип жиберген. Анын алгачкы партиясы 10-октябрда келмек. Баса белгилеп кете турган жагдай, мындай ири долбоор жарым өткөргүч өндүрүшүнүн тарыхында болгон эмес!
Экинчиден, кыргыз өкмөтү ушинтип тил эмизгенден нары узабаса, б.а., Быстровка кичи ГЭСинен туруктуу, сапаттуу электр энергиясы менен камсыз кылбаса, Россия инвесторлору Кыргызстан менен иштешүүдөн баш тартышы мүмкүн. Анда дүйнөлүк тажрыйбага бай мульти-кристалл өндүрүшүн коңшу Кытайга көчүрөт. Кытай келсе экен дегенде эки көзү төрт болуп туру. Анын үстүнө Уйгур автоном аймагында эле үч ГЭС курулуп бүттү.
Кыргыз өндүрүшчүлөрү өкмөткө кат үстүнө кат жаадыргандан башка аргасы жок аңкайып отурат. Германия, АКШ, Япония, Кытай, Индия өңдүү өнүккөн өлкөлөр күндөн энергия алуу өндүрүшүн өжөрлүк менен өнүктүрүп жатат. Ага акчаны аяган жок, салык ж.б. жеңилдиктерди берүүдө.
Дегинкиси, биздин чоңдордун оозунан "өндүрүш", "товар чыгаруу" деген сөз качан чыгат? Же жалаң эле "Манас" айтып өтүп кетебизби? Минтип отурсак "Манасты" эгемендиктин урандысында айтып калып жүрбөйлү?
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
"Атамбаев президент болуп калса, Кыргызстандын жазуучулары үчүн алтын доор келет"
АКМ айтканындай эле акпы?
"Атамбаев президент болуп калса, Кыргызстандын жазуучулары үчүн алтын доор келет"
Не экономика, а сплошная филология.
Депутаттар эмнеге эфирге чыкканга куштар же адашкан "кетсинизм"
Мыйзам да Күн сымал, баарыга текши карайт
Башкы прокурор Аида САЛЯНОВА:
"Рыкунованын айткандары кылдат текшерилет"
Фантастика, кыска метраждуу тасма жана "куткаруучулар"
Түрк ааламына түгөл таанымал Түгөлбай Казаков
ОҢКОДОН ТҮШҮРГӨН ОДОНО РЕКЛАМАЛАР
Ээси келсе бээсин бер
Сот реформасын соолуткан кимдер?
Айланайын келиндер, боюңарда барда абайлагыла…
Адвокаттын баары эле акыйкат эмес
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?