bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ht ky ky ky ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky kk sah ky ru ky ru ky ru ky ru ba ru gd ky ru ky ky uk ru ky ky bg ky ru ky hbs_cyr kk ru ky ky ru ky ru ky ru ru ky ky ru kk ru ky ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"De-факто", 21.07.11 - 14-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"Кезинде, ээ бербеген ташкын болуп,
Кезинде, билик болуп бүлбүлдөгөм"
Бул адам - турган турпаты менен, ар бир клеткасына чейин жалаң сөздөрдөн токулуп, сөздөрдөн жаралгандай - болгондо да маржан сөздөр… Ал маржандар бүтүндөй эки-үч доордун, бүтүндөй бир нече кылымдардын кенемтесин калтырбай жык-жыйма өзүнө жыйган, сыйдырган, сыйкырдуу, жандуу, басып жүргөн зор китеп - жандуу энциклопедия! Эмесе, ондогон поэзия китептерин, жыйырмадай прозалык аңгемелер, романдар, даректүү китептерин, ондон ашык драмалык жана опералык чыгармаларын, элүүгө жакын дүйнөлүк классиктердин чыгармаларын, ыйык китептерин да маржан сөздөрү менен жараткан КРнын Эл жазуучусу Эрнис Турсунов менен маек.
- Эрнис агай! Бу, адам башына нелер келип, нелер кетпейт. Ата-бабалардын жыйган мурас, тажрыйба, нускааларын угуп-билип, сактап, эң бир кыйын согуш кезиндеги, репрессия кезиндеги балалыкты баштан өткөрүп, андан берки нечендеген саясый, турмуштук курч кырдаалдарды, чыгармачылык түйшүктөрдү баштан өткөрүп, өткөн-кеткен жана бүгүнкү күндүн баарын ала жүрүп атасыз, утушуңуз эмне?
- Адам баарын ала жүрүш керек, эстей жүрүш керек. Ансыз ал адам эмес. Шамал айдаган камгак. Камгактын тамыры жок, каякка жел жүрсө томолонуп кете берет. Менин апам 40 түтүн үйдөн тирүү калган жалгыз адам, 16-жылкы үркүн учурунда. Негизи, башында аталышы үркүн эмес, "кыргын" болчу. Кийин шылдыңдап "үркүп качкансыңар" деп атып ошондой аталып калды. Ошо кыргында кырып келатканда, бир кемпирдин ийинин кылыч менен шылый чабышат, ал секелек кызды калкалап баса жыгылат, ошентип, жалгыз апам аман калыптыр. Калганынын баарын атып-чаап салышкан. Мына ошол кыргын - ошол геноцид болгон падышалык Россиянын учурунда. Азыр жөн эле экилентип атышпайбы, бет тырмарлык кылып түштүктүкүн - саясый апыртма дейт мындайды.
- Ушу энелер жөнүндө сөз баштап калдык, өмүрдүн башаты - эне, кеңирирээк айтсаңыз апаңыз жөнүндө?
- Ошол чалажан кемпир "ким бар?", "ким бар?" деп кыңылдап, онтоп атса, өтүп бараткан башка, арттан келген качкындар атчан экен, угуп токтоп, кемпирди ала коюшуп кызды астынан сууруп чыгышат. Кансырап калган кемпир жаны үзүлөт, аны таштап, кызды куткарып алып кетишет. Кийинки жылы Үркүндөн ошолор менен кайта келип, Караколдогу жетим балдар үйүндө тарбияланып калат. Ошол жерден окуп, жетилип, арабча, татарча тилди, мандолина, гитара черткенди, бийлегенди үйрөнүп, Москвага окууга өтүп, алдыңкы кыздардан болуп чыга келет. Ташкенттен аспирантураны бүтөт. Шаарком, обкомдордо иштеп, жогорку окуу жайларда педагог да болот. Өзүнө тең кыргыздын бир мыкты жигитине турмушка чыгат - Нурдин Серкебаев деген, ал да Москвадан окуп, Кыргызмамбастын директору болуп иштейт. Тагдыры тайкы экен, кандуу репрессияга кабылып - 38-жылы атууга кетип Ата-Бейиттегилер менен бирге көмүлөт. Мени "Эл душманынын баласы" дедиртпес үчүн, апам атымды-изимди жашырып, документтеримди өзгөртүп, башка бир мыкты азаматка - Кененбай Турсуновго тие качып - мени калкалап, туулган жылымды да өзгөртүп Эрнис Турсунов деп каттаттырат да, өмүр бою ошол атка жамынтып аман-эсен сактап келген.
- Ал киши ким болуптур?
- Ал киши Караколдо обкомдо бөлүм башчы, региондордо жалаң райкомдордун катчысы болуп иштеген. Улам бир жерге которуп турушкан. Согуш жылдары кадрдык офицер катары генерал Исхакбек Мониевдин карамагында Кытайдагы гоминдандарга каршы согушка катышкан чалгынчы кызматкер болгон. Жашыруун чалгынчылык кызматка жиберилгендиктен, ал кезде үй-бүлөсү - аялы да билген эмес. Кийин гана Жоомарт Бөкөнбаев иликтеп билип берип, эч кимге айтпа деген Сабира Телтаева - Турсуновага. Анткени ал күйөөсү дайынсыз кайдадыр жоголуп кеткен үчүн издеп, ыйлап-сыктап сураштырып жүргөн кези экен.
- Азыр Сиз өз атаңыздын айылында экенсиз?
- Ооба, Ата-Конушту эч качан унутпашыбыз керек. Бирок, мен баккан атамдын атын ошо бойдон алып жүрөм, аны урматтап, сыйлап, атын өчүрбөй. Мен үчүн акжолтой ат. Ал деле жакын эле жердеги айылдардан эле. Өз атам Нурдин Серкебаев Жусуп Абдракмановдун жакын инилери болот. Экөө чогуу кеткен репрессияга. Айылдын аты болсо Советтер Союзунун баатыры - Ата-Мекендик согуштун артиллеристи Жаркынбаевдин атында азыр. Кемпирим экөөбүз бул жакка жыл сайын жазда келип күздө кетебиз, ден соолукка карап. Келин-уулубуз жашайт. "Ак көрпө жайыл" келинибиз бар… Кудай кут кылсын. Неберелер бар.
- Азыр Сизге жубайыңыз Жамила эже "апа" болуп аткандай, Көл жээктеп басасыздарбы, түшүп, эс алып дегендей?
- Көлгө жетиш кыйын болуп калды. Мен атайы араба менен кыдырып карап чыктым, кандай болуп калды экен деп. Машина жүрө албайт. Жөө киши баса албайт, саз - тегерете. Жээгине, кумга да өтө албайсың, бүт тосуп алышкан. Караган, тикен, чөп басып эле жатат ал жерлерди. Кандай ач көздүк, кандай нысапсыздык, маданиятсыздык ушунун өзү...
Жамила эже сөзгө аралашты: - Байкең экөөбүз жаш кезде - ушул үйдүн астында, бийик тепкичтеринде отуруп алып эле, кечкисин көлдү карап ырахаттанчубуз. Бул жерден көлгө чейин ачык талаа эле, бош жатчу. Бакалар чардап-ырдап, чегирткелер сайрап, жым-жырттыкта укмуш эле. Азыр булар да калбай калды. Тээ-тиги жактан, жарыктык көлдүн үстүнөн топ-тоголок болуп, толгон ай томолонуп чыгып келатканы кандай керемет эле… анан, анын улам кетилип, кичирейген сайын сулуулугу артып, жаңы тууган айга айланып баратканына суктанып, көл үстүнө не бир түркүн чагылышканына күбө болчубуз… Кайталангыс сулуу кечтер эле. Азыр көл эмес эчтеке көрүнбөйт. Тегеректин баары тосулуп, бош жер калбады. Көл жээктеп басканга да бир таман жол калтырышпай тосуп алышкан. Саз жерлер эле калыптыр, адам баса албаган.
- Маданият демекчи, искусстводогу, адабияттагы, маданияттагы жетишкендиктер, ал-абал жөнүндө ой-пикириңиз?
- Кыргыз бул - дүйнөгө алты феноменди берген эл: Ч.Айтматов, Б.Миңжылкыев, Б.Бейшеналиева, А. Жумахматов, И.Ахунбаев, М. Рыскулов… Башка республикаларда мындай адамдар жок. Казакстанда - бир гана М. Ауэзов болгон феномен, тажиктерде - Мирзо Турсун Заде. Башка республикаларда жок. Орустарда гана бар. 20-30-40-жылдарда эле кыргыз эволюциялык өсүш жасаган. Алгачкы артисттери, алгачкы ырчылары, операларды койгон алгачкы жазуучулары менен эле 80ден ашык киши орден-медалдарга ээ болуп, Ленин орденин биринчилерден болуп алып, 9 мамлекеттик сыйлыкты алып, опера-балет театрын салдырып укмуш катуу, бат чыккан. "Ушул эл кантип багынсын" деп Сталин да таң калган, 1-декадага барып өнөрлөрүн көрсөткөн кыргыздын таланттарына. Ал кезде тап күрөшү жүрүп аткан учур эле. Не деген таланттар өткөн. Бирок бааларын алышкан жок. Канчалаган трагедиялар болду алардын турмушунда. Азыр унутулуп калды, көбү. Изилдеген киши жок. Жаштар билбейт. Бүгүн алардыкындай зор таланттар жок. Алардыкындай деңгээл болбой атат. Жаңыны жаратуу жок.
- Жаңыны жаратканга жакшы шарт, стимул болбой аткандыр? Анткени, чыныгы талантка дайым көмөк керек, жок дегенде моралдык жактан, а бизде азыр барбы - ошо кездеги совет өкмөтү алгач баарын колдоп, көтөрмөлөп, "бол, иште, жарат, сен аябай керексиң, сенин чыгармаң аябай керек!" деген мезгилдей?
- Азыр, эч ким - эч кимге, мамлекетке да кереги жок. Өзүңө-өзүң гана керексиң. Кыргызга керек. Урпактарга баалуу мурас катары керек. Улут үчүн, патриоттук сезимдер, элдин руханий деңгээли үчүн керек. Кыргызда "Манас" баш болгон улуу эпосторубуз, дастандар, күүлөрүбүз, ырларыбыз, жомокторубуз, уламыш-болмуштарыбыз, не бир башка элде жок кол өнөрчүлүк, устачылык, ж.б. өнөрлөрүбүздүн баары ушундай учурларда, элге эң керектүү учурларда, ички муктаждыктардан улам пайда болгон. Ички руханий муктаждык бул - улуу нерсе! Башкы стимул - дайым ошол! Калганынын баары - жасалма! Бирок ошол - өзүңө, элиңе керек нерсени жогорку сапатта, жаңыча, түбөлүктүү кылып жаратышың керек. Ата-баларыбыздай! Аны жаңы бир тепкичке көтөрүп жаратышыбыз керек! Андай нерсе жок болуп атат. Азыр жаратмандар менен аткаруучуларды айырмалай албаган чиновниктер, адамдар пайда болду, ошолордун көзүн ачыш керек. Жаратман башка, аткаруучу башка. Бирок экөө тең күчтүү болуш керек.
- Рахмат аңгемеңизге, көп жашаңыздар, жакшы китептериңизди көбүрөөк чыгара бериңиз.
Жашадым мен өзүмдүн күнүм менен,
Жалыны жерге атылып дүрүлдөгөн.
Кезинде, октон качкан коен болуп,
Кезинде, жолборс болуп күрүлдөгөм.
Ырдадым мен өзүмдүн үнүм менен,
Ыргагы кышкы ызгаарга күбүлбөгөн.
Кезинде, ээ бербеген ташкын болуп,
Кезинде, билик болуп бүлбүлдөгөм.
Жар сүйдүм жүрөктөгү сүйүүм менен,
Жан барбы жар сүйгөндө сүйүнбөгөн!
Кезинде, бычак тийсе чарт жарылып,
Кезинде, чоюн болуп ийилбегем.
Өрт болуп күйдүм ар кыл курагымда,
Өз үнүм, өз мүнөзүм турар ырда!
кыргыз тилиндеги гезит "De-факто"
email • архив • редакция
Таш боз үйлөр өлкөсү
А.Атамбаев шайлоого барбай, өкмөт башчы бойдон калабы?
Аракты таштап намазга өткөн Бектур Асанов
Камчыбек Ташиев, Жогорку Кеңештеги "Ата-Журт" фракциясынын лидери:
"Коррупциянын тамырын чабууга президенттин азыркы ыйгарым укуктары жетиштүү"
Түштүк дубандарда ай сайын Өзбекстандын 100 миң даана гезити сатылат
Төрөттү өз үйүндө кабыл алып,
наристени 52 миң сомго саткан
Дастан Сарыгулов, коомдук ишмер:
"Кыргыз сөөк, көр, анан кудай талашып калды..."
Таш боз үйлөрдүн өлкөсүндөгү кыргыздар
Президент Отунбаеванын уулу Атай туристтерди чек арадан тосуп алды
"Кезинде, ээ бербеген ташкын болуп,
Кезинде, билик болуп бүлбүлдөгөм"
же Чоро Думанаевдей чоң талант эмнеге бир бөлмө жатаканада жашайт?
Чечен лидери кыргызды конокко чакырды…
№4 төрөтканада дагы бир өлүм
Мактанчаак, ак кол жигиттерден качкан Элина
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?