el ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru lez ky ky ky ky ru ru ky ky ky ru ba ky ky ky ky tt ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ru ky ru ky ky ru ky ru ky ru ru ba ky ru ky ru ky ru uk ky bg ky ru kk ru ru ky ru ru ru ky ru ky ru lez ky ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Кереге kg", 05.10.11 - 15-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"Тишиң барда таш чайна..." дегендей, отуз эки тишти түгөл сактап, ден соолукту чыңдап алуу ар бир адамдын өз колунда. Биз бүгүн өспүрүм балдардын тиш оорусу алардын түрлөрү, ооруну алдын алуу жана кыйшык, орсок тиштер тууралуу кеп козгодук. Дарыгерлер акыркы убакта жаш балдардын тиш оорусу менен кайрылгандардын саны көбөйүп баратканын айтып, мындай көйгөйлөр кош бойлуу айымдардын начар саламаттыгынан келип чыгарын белгиледи.
Тиш үч бөлүктөн турат: кабы, тамыры жана мойуну. Тиштин кабы бүйлөнүн үстүнөн орун алат. Ал эң бышык эмаль менен капталган. Эмалда 95-97% органикалык эмес заттар жана 3-4% гана органикалык заттар камтылат. Эмалдын органикалык эмес заты негизинен микроэлементтерди - магний, цинк, жез, темир, фтор ж.б. камтыган гидроксипатин менен негизделет. Эмалдын органикалык заттары белоктор, липтидтер, углеводдордон турат. Тиштин тамырынын жана кабынын негизги бөлүгү дентинден - кальцийдин тузу менен сиңирилген сөөк затынан турат. Дентин 70% органикалык эмес заттарды камтыйт жана азыктандыруучу жипчелерден турат. 1мм 2 дентинде 75000ге чейин мындай майда каналдар жайгашкан.
Тиш организмдин негизги функцияларын аткарат: тамактанууда, дем алууда жана үндүн чыгышында да чоң мааниге ээ. Ооз көңдөйү тамак сиңирүүнүн алгачкы пункту болуп эсептелет. Тиштердин жардамы менен тамак-аш биринчи механикалык жана химиялык иштетилүүдөн өткөрүлөт. Начар чайналган, майдаланбаган тамак организмге терс таасир берип, ичегинин нормалдуу иштеши бузулуп ар кандай ооруларды алып келиши мүмкүн.
Адам баласынын тиши эки жолу өсүп чыгат. Биринчи сүт тиши чыгат. Анын чыгыш мөөнөтү баланын организминин өнүгүүсүнө жана жалпы ден соолугуна байланыштуу болот. Көбүнчө балдардын тиштери 6-8 айында чыга баштайт. Алгач кашка тиштер, кийин азуулар, андан соң майда азуу тиштер чыгат. 2 - 2,5 жашка чейин балага 20 сүт тиштери толугу менен чыгып бүтүшү керек. Экинчи ирет 5 - 6 жашында сүт тиштер кыймылдап түшөт. 14 жашка чейин сүт тиштер толугу менен түшүп, туруктуу тиштер чыгат. Кийинчерээк акыл азуу тиштери чыга баштайт. Болжолдоп айтканда 25-30% адамга бул тиштер чыкпай калышы мүмкүн. Чоң кишилерде 28 же 32 тиши болушу кажет. Үстүнкү жана астыңкы жаакта тиштер жаа формасында тизилген. Тиштерди бир-бирине тийгизгенде жогорку жаактын тиштери алдыңкы жаактын тиштеринин үчтөн бирин жаап туруусу абзел.
Жергиликтүү калктын 99%ы тиштин кариес оорусу менен жабыркашат. Бул оору тиштердин катуу катмарын бузат. Кариестин себепкерлери болуп: кош бойлуу аялдардын толук кандуу эмес тамактануусу, баланы туура эмес тамактандыруу жана жасалма тамактарды колдонуусу, бат-бат ооруга чалдыгуусу, колдонулган азыктарда жана сууларда А, В1, В6, Д2 витаминдеринин жетишсиздиги, организмге керек болгон микроэлементтердин жана минералдык заттардын жетишсиздиги. Белгилүү болгондой бир нече тиштин кариес оорусуна чалдыгуусу организмди алсыздандырат жана жалпы оорулардын пайда болушуна түрткү берет.
Алгач тиштин эмалы бузулат, башкача айтканда эмалдын бетинде "меловой так" пайда болот. Бул процесс учурунда эч кандай оору болбогондуктан көп деле сезилбейт. Эгерде колдонулган азыктардын курамында фосфор тузу, витаминдерге бай азыктарды фосфор жана кальцийди камтыган даяр препораттарды колдонсо ооруну токтотуп калууга мүмкүн. Мындай учурда курамында фтор, стронций, фосфат болгон паста менен тишти тазалоо керек.
Эгерде тиштин оорусу өрчүй баштаса, анда микроптордун таасири менен тиштин ткандары бузулуп, тиште кемтик пайда болот. Бул абалда - муздак, ысык, туздуу жана таттуу азыктарды жегенде оору катуулайт. Мындай абалда тишке пломба салуу менен тишти бузулуусунан сактап калса болот. Эгерде убагында доктурга кайрылбаса тиштин бузулушу өрчүй берет, дентин аркылуу микроптор тиштин пульпасына барат жана аны сезгендирип - пульпит, аны убагында дарылабаса сөөктүн үстү сезгенип - периадантит оорусуна алып келет. Натыйжада адам тиштен айрылууга дуушар болот.
Маралбек Давлеткулов, "Маралбек" кик-бокс клубунун машыктыруучусу:
"Македонияга барыш үчүн бир адамга
2000 доллар керек экен…"
"Кетсин! Кетсин!"- деп кыйкырып жүрүп, саясаттан башканы унутуп калгандайбыз. Баарыбыздын караганыбыз эле сыналгыда чагылдырылып жаткан ак үй, көк үй алдындагы митингдер менен депутаттардын талаш-тартыш, мушташтары. Анык эр уруштарды экинчи, үчүнчү, алтургай андан кийинки планга калтырып, спортко болгон сезимдерибиз өчүп калгандай. Бир кездердеги кик-бокс аркылуу өлкөнүн желегин желбиреткен азаматыбыз Маралбек Давлеткулов менен маек куруп, кик-бокстагы өксүктөр менен катар ийгиликтер туурасында сөз кылдык.
- Маралбек мырза, эмнегедир кик-боксчуларыбыз илгеркидей жыйынтыктарды көрсөтө албай жатышат. Кик-бокстун дагы аброюу түшүп калгандай. Себеп эмнеде?
-Муун алмашуу жүрдү. Мурдакы мыкты мушкерлер спорттук карьерасын аяктады. Ал эми жаңы чыгып келе жаткан жаш спортчулар болсо эми гана ийгиликтерди багынта башташты.
-Жаш кик-боксчулардын чеберчилигине кандай баа бересиз?
-Кыргызстанда мыкты мушкерлерибиз көп. Себеби, биздин кик-бокс мектеби мыкты спортчуларды даярдап чыккан. Машыктыруучулук базасы да жакшы өнүккөн. Күчтүүлүгүбүздү дүйнөнүн бардык элдери билет. Биздин курам мелдештерге катышып жүргөндө баары коркуп турчу. Азыркы муунда деле мыкты спортчулар бар. Бирок, аларга шарттарды түзүү зарыл. Илгеркидей деңгээлге жетиш үчүн кайра-кайра эл аралык мелдештерге алып чыгып, чоң рингде жаңы атаандаштар менен тажрыйба алмашыш керек. Ошондо гана чеберчилик өсөт. Азыр өзүбүздүн казаныбызда гана кайнап турабыз. Башка мелдештерге катышмай аз, Кыргызстандын же Өзбекстандын биринчилиги менен чектелүү болбойт. Балдарды дүйнөлүк деңгээлдеги турнирлерге алып барыш керек. Ошондо гана мурдакыдай деңгээлге жетебиз.
-Коңшу өлкөлөрдүн мелдештеринде биздин кик-боксчуларыбыз кандай көрсөткүчтү багындырууда?
-Акыркы ирет Москва мэринин кубогуна катышып келдик. Апрелде өткөн беттештерде Кыргызстандан барган спортчуларыбыз жакшы жыйынтыктарды көрсөтө алышты. Сталбек Дарканбаев, Рашид Аманкулов аттуу балдарыбыз биринчи орунду алды. А жаш балдардын арасынан 2-3-орундарды камсыздаган жигиттер көп болду. Жеке өзүмдүн клубумдан беш баланы алпарсам, алардын төртөөсү байгелүү орундарга жетишти. Эки күмүш, эки колону тагынышты.
- Канча баланы тарбиялап жатасыз?
-Азыркы күндө 150нүн тегерегинде балдарды машыктырып келем. Арасында жакшы жыйынтыктарды көрсөткөн спортчулар да бар. Машыктыруучу болуп иштеген он жыл ичинде жыйырмага жакын спорт чеберлерин даярдадым.
-Алардын арасынан криминалга аралашып кеткендери жокпу?
-Жок мен аларды аскердик тартипте даярдагам. Колума келген күндөн тарта жакшы жолдо жүрүшүн талап кылып, жакшы окууга өтүшүнө колдон келген жардамымды аяган эмесмин. Алардын көпчүлүгү Ички иштер министрлигинин академиясында, Улуттук университеттерде билим алышат. Окууну аяктагандары да бар. Криминалга аралашканы жок. Курама командага кирген беш балам бар. Алардын баары 21-октябрда Македонияда өтүүчү дүйнө чемпионатына катышат.
-Дүйнө чемпионатына барсаңыздар каржылоо маселеси чечилдиби?
-Азыр федерация менен иш алпарып жатабыз. Документтерди чогултуп, виза бастыртып дегендей. Федерация менен сүйлөшүп мамлекет тараптан жардам алууга аракет жасоодобуз. Демөөрчүлөрдү да караштыруудабыз. Дүйнө кубогуна барганыбызда "Бигсер" дүкөнүнөн өз акчабызга форма сатып алган болчубуз. Көпчүлүк учурда өз каражатыбыз менен катышып келебиз. А дүйнө биринчилигине барыш үчүн ар бир адамга эки миң доллардан керектелет экен. Азырынча табыла элек.
-Шайлоо шарапатында көптөгөн саясатчыларыбыз спортчуларды тегерегине чогултуп, жансакчы жана башка кызматтарды берип, "саясий курал" катары иштетип калышат. Бул маселе боюнча сизге кайрылгандар болдубу?
-Андай сунуштар буга чейин деле көп болгон. Бирок, ар дайым баш тартып келем. Анткени менден тарбия алган балдар мыкты спортчу болгону менен жаш балдар. 18-20 жаштагы жигиттер. Алардын дагы ата-энеси бар. Жоопкерчилик күч. Анүстүнө азыркы кырдаал да башкача. Эгерде балдарымдын бирөөсү барып, аралашып, жамандыкка кабылса жоопкерчиликти мен тартам. Ошондуктан мен балдарымдын мындай иштерге катышуусуна бөгөт коем. Спортчу спорт менен гана алектениш керек.
-А айрым спортчулардын саясатка аралашып кеткенине кандай карайсыз?
-Спорт менен саясат айкалышпаш керек. Спорт өзүнчө, саясат өзүнчө турушу зарыл. Ал эми жанагинтип саясатка аралашып кеткендердин өздөрүнүн кызыкчылыгы, көз караштары бар да.
-Биз көпчүлүк учурда спортчуларыбыз эл аралык абройлуу мелдештен жеңип келгенде гана ураалап кыйкырып калабыз. Ошондон тартып спортчуга көңүл бөлүнөт. Мамлекет дагы, колунда бар бизнесмендер дагы машинасын берип, батирин тапшырып дегендей… Ушул спортчуларыбызга мелдешке барарга чейин эле жардам берип шарттарын түзүп берсек, балким жеңүүчүлөрүбүз көп болобу деген ойго такаласың. Бул маселе сизди ойлондурабы?
-Негизинен спортту мамлекеттик деңгээлге коюш керек. Эгерде өкмөт көңүл буруп, каржыласа анда жакшы спортчуларыбыз көп чыгат. Азыр машыккысы келген балдар көп. Мыкты машыктыруучулар да бар. Бийликтегилер көңүл бурбаса кайра-кайра эле демөөрчүлөрдү издей бергенден деле натыйжа чыга бербейт. Аз каражат болсо да мамлекет колдоп турса анда өнүгүү болот. Азыр көпчүлүк мелдештерге да бара албай жатабыз. Барсак дагы өзүбүз тапкан каражаттар аркылуу гана.
-Машыгуучу залдын абалы менен да тааныштык. Керектүү шаймандар көзгө урунбайт. Анан дүйнө биринчилигине жөнөп жатасыздар. Башка элдер көрсө "Кыргызстандын курамасы ушул залда машыгып, биринчиликтерди багынтып жатат экен, кантип…" деген суроо туулбайбы?
-Өткөндө Кыргызстандын биринчилиги өтүп жатканда америкалык бир адам келип мелдешти баштан-аяк көрүп отуруптур. Спортко кызыккан киши экен. Чемпионатта он эки салмак ченинин жетөөсүнөн менин балдарым чемпион болушту. Анан мага келип, "Сенин балдарың күчтүү экен. Кантип машыктырасың? Залыңа барайын" - деп калды. Анан "Мейли келсеңиз келиңиз" деп дарегин бергем. Бир күнү келип, залды карап "Маралбек, бул залда сен кантип машыктырасың? Бир гантелиң, сого турган "грушаң" жок" деп таң калды. Анан айттым, биз эч нерседен бир нерсе чыгарабыз деп. Ушундай шартта машыгып, мелдештерге катышабыз. Америкадагыдай шарт түзүлгөн эмес дедим. Биз тоого чыгабыз, таш ыргытабыз, анык кыргызча машыгууларды өткөрөбүз. Ушундай машыгуулардын натыйжасында жеңишке жетебиз деп айттым.
-Кик-бокстун келгенине аз гана болду. Эмне үчүн спорттун бул түрү кыргыздарга бат сиңип кетти деп ойлойсуз? Тез эле дүйнө чемпиону аталгандар чыгышты?
- Мен ойлойм тукумдан көз карандыбыз го деп. Башынан эле ата-бабаларыбыз мушташка жакын, эли-жерин коргоодо күчкө көп басым жасашкан адамдардан болгон. Ошондо эле мушташ өнөрлөрүнө кызыгып, түрдүү машыгууларды жасап турушкан. Уруш, согуш көп болуп, дайыма машыгуу менен алектенишкен да.
-Өзүбүздүн жан дүйнөгө жакын күрөш, көк-бөрү, кик-бокс сыяктуу спорт түрлөрүнө көңүл буруп, каржылоону көбөйтсөк балким дүйнөлүк спорт аренасында чоң ийгиликтерди багынтаттырбыз. Хоккей, футбол сыяктуу оюндарга колдоо көрсөткөн менен натыйжа чыгышы кыйын. Анткени Европа өлкөлөрү футболду катырса, Канада, Орусия сыяктуу мамлекеттер хоккейди эзишет. Ушундан улам биз деле өзүбүзгө ылайык спорт түрүнө ыктасак кандай болот?
-Ооба өзүбүзгө ылайык келген спорт түрлөрүн өнүктүрүп, колдоого алсак болот. Бирок, басым гана жасалыш керек. Ошондо өнүгүү болот. Ошол эле учурда башка спорт түрлөрүн да унутпашыбыз зарыл. Алардан деле өздөрүнүн чемпиондору чыгат. Ар бир спортто өзүнүн таланты бар. Спорттун баардык түрүнө бирдей көңүл бурулса, анда сөзсүз дүйнөнү дүңгүрөткөн чемпиондор чыгат.
кыргыз тилиндеги гезит "Кереге kg"
email • архив • редакция
кыргыз саясатындагы акыркы романтик
Өмүрбек Текебаев президенттикке талапкерлигин алдырып салды.
Анын мындай кадамын кандай баалайсыз?
Шайлоо жаңжалы кимге кызык?
Алмазбек Атамбаев - кыргыз саясатындагы акыркы романтик
экинчи турга чыгуу мүмкүнчүлүгү бар..."
Бүркүт болгусу келген бака
Эсепсиз суроо элде бар
"Кыргыз элинин намысы үчүн чыгып атам"
"Мени Отунбаева сактап калды"
Океания тараптан пайдалуу келишим...
Аляска Америкага кантип сатылган?
"Чыгыш базарында" "соодасы кызыган" кыргыздар!
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?