ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky mhr ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt ky mn mn tt mn ky ba ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ru hu ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru cs ru ru ky ky bg ky ru ky ru ky ru ru ru mhr ky ru ky ru ky ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Аргумент kg", 30.09.10 - 13-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Бул дүйнөдө биз жашайбыз аз гана
Шарап ичип, кыз сүйбөсөк наздана.
Күнөө болоор, акыр кетээр болгон соң,
Баарын талдап баш оорутпа башкага.
Бүткүл дүйнөгө таанымал перс-тажик поэзиясынын классиги, окумуштуу, математик, астроном, акын жана философ. Толук аты -Гияс ад-Дин Абуль Фатх Омар ибн Ибрагим хайям Нишапури. Омар Хаям болгону жетимиш беш жыл гана жашаган. Ооба анын өмүрү текке кеткен жок. Өзүнүн оордун так дааналап, изин өчпөс кылып салып кетти. Ал 1048-жылы Нишапурда төрөлгөн деген маалымат бар. Окумуштуу кайда жашаган деген ой баарыбызга келиши мүмкүн. Алгач Нишапурда, андан кийин ошол мезгилдеги окумуштуулар шаары же илимдин ири борбору болуп саналган Балхш, Самарканд деген сыяктуу чоң-чоң шаарларда жашаган. 1068-жылы Самаркандда "Алгебра жана аллукабаланын маселелерин далилдөө жөнүндө" деген көлөмдүү трактатын жазган. 1074-жылы "Увклиддин" китебинин "Оор пастуллаттарына карата түшүндүрмөлөр" деген китебин жазган. Ал эми эң эле оозго алымдуу эмгеги, 1079-жылы календарь түзгөн. 11-кылымдын акыркы жылдары, Исфакан башкаруучусу алмашып, обсерватория жабылат. Омар Хаям меккеге ажылыкка жөнөйт.
Омар Хаям врач болуп иштегенби?
Өткөргөн өмүрүнүн бир жылдарында врач да болуп иштеген. Анда да жаны жай албай "Бытянын жалпылыгы жөнүндө" фарси тилинде трактат жазат. Бул да окумуштуунун алгылыктуу аракеттеринин бири.
Диний таңуулоолорду жек көргөн
Омар Хаямдын чыгармачылыгы, орто Азия жана Иран элдеринин, жалпы адамзаттын маданиятынын тарыхындагы кереметтүү көрүнүш. Анын физика, математика,астрономия тармактарындагы ачылыштары дүйнөнүн көп тилдерине которулган жана тарыхый мааниси бар. Анын ырлары "жылаан сыяктуу арбап" бүгүнкү күнгө чейин сөзүнүн кыска, тактыгы, образдуулугу, сүрөттөө каражатынын жөнөкөйлүгү, жана ийкемдүү ритмдер менен окурмандарды багындырып келүүдө. Омор Хаямдын философиясы аны Кайра жаралуу доорунун гуманисттерине жакындатат. Ал коомдогу ар кандай чектен чыккан тартиптерди, диний таңуулоолорду жек көргөн. Бирок көбүнесе Омор Хаям пессимистик ой-толгоолорго дуушар болуп, ошол учурдагы, орто кылымдагы чыгыш фанатизмине берилип кеткен деген да маалымат калган. Динге болгон көз карашына токтоло кетсек, айрым изилдөөчүлөрдүн далилдөөлөрүнө караганда, кудайдын ыйыктыгына, шарият эрежелерине каяша мазмунда жазылган акындын көпчүлүк ырларынын жазылыш себеби, курандагы диний постулаттарды жаңылыш чечмелеген ислам схоласттарына, башкача айтканда калам окуусуна алардын түшүндүрмөлөрүн шылдыңдоо максатында пайда болгон. Бул дүйнө убактылуу, түбөлүктүү эч нерсе жок . Түбөлүктүү жашоо, жан жыргатаар турмуш өлгөндөн кийин гана башталат деп келген.
Мейли жүз жыл, мейли миң жыл жашагын,
Бирок, чындык көр алдында жатаарың.
Падыша бол, кайырчы бол бары бир,
Өлүм үчүн бирдей сенин катарың.
Билесиңби, таңда короз муңканып,
Эмнеликтен үнүн созот муңканып.
Таң күзгүсүн тиктеп короз кайгырат,
Дагы бир түн кеткение жылт агып.
Акын чыныгы турмушту чын дили менен сүйүп, анын кайгылуу жактарына каршы турган.
Эч кимди кайдыгер калтырбаган поэзиясы
Омор Хаямдын рубаилери - орто кылымдагы Чыгыш поэзиясынын классикасы, бүгүнкү күнгө дейре өзүнүн накыл сөздөрү менен эч кимди кайдыгер калтырбаса керек. Поэзияны мыкты билген күйөрман же филолог адистерди мындай коёлу, поэзиядан анча мынча кабары бар бүгүнкү окурмандын ичинде Омор Хаямдын ысымын укпаган, ырын окубагандар чанда кездешет же такыр жок деп айтса болот. Акындын өмүрдүн кыскалыгы, бүгүн көргөн эртең жок армандуулугу, алдамчылыгы, чексиз жана түбөлүктүү аалам алкагында адамдын алсыздыгы, бечаралыгы жана ушуну менен катар ушул бир келген өмүрдү колдон келишинче татыктуу, ырахаттуу жашап өтүү жөнүндөгү төрт саптары бешик той үлпөтүнөн тартып маркумду эскерүү кечелерине чейин жатка айтылып турмушубузга жандуу арлашып келе жатат. Кеменгер ойчул, улуу акындын турмуштун өзүндөй карама-каршылыктуу, миң кырлуу, терең философиялуу ырларына карата көз караштар дайыма ар тараптуу болуп келген жана боло берет. А түгүл аны өтө эле тайыздатып, бир жактуу түшүнүп, өздөрүнүн жан бакты "филосрфиясына" табылгыс авторитеттүү далил кылып алгандар да жок эмес.
Акылдан азап тарткан акын
Омар Хаямды түшүнүү үчүн, биринчи ирээтте ал жашаган коомду түшүнүү керек, акын менен коомдун өз ара мамилесин түшүнүү керек. Омар Хаям диний бийлик катуу үстөмдүк кылып турган орто кылымда жашап өткөн. Бийлик төбөлдөрү карапайым элди "кыңк" эттирбей
башкаруу үчүн динди абдан ыктуу пайдаланышкан. Эртеңки тозоктон, дин тартибинин алдында күнөөкөр болуудан коркуп, сабатсыздыктын караңгы туманында, кулчулукта эзилген карапайым замандаштарын акын караңгылыктын уйкусунан кантип ойготуп, акыйкаттын жүзүн кантип таанытмак?
Бул жалгандын туткунунда келатасың баш уруп,
Ойнодуң го так текедей кулагыңды жапырып.
Айтып жатып тил тешилди ичип кал деп шарптан,
Кетсең бүттү бул дүйнөдөн, келбейт сени чакырып, - дейт акын поэзиянын тили менен замандашына кайрылып. Ушуга мазмундаш ырларынын дээрлик бардыгында, биринчи ирээтте коомдук түзүлүшкө каяша, козголоңчул идея жатаары бышык.
"Бул заманда пайдасыз" деп, зыян көрүп акылды,
Болгон жыргал наадан менен келесоого тартылды.
Куйгулачы! Баш кеңгиреп, мен келесоо болоюн,
Балким тагдыр мээрим кылып, оңоп коёр шартымды.
Бул саптарда "акылдан азап тарткан акындын трагедиясы, өзөктү өрттөп айтылган кежир каяшасы, кекээр какшыгы байкалат. Дүйнөнүн түбүнө ким жеткен. "Мен баарын билем" деп акылы тайкы адамдар эле айтпаса, эч ким айта албас. Омар Хаямдын ырларында ошондой эле бул дүйнөнүн сырларынын чексиздиги, адам акылын талытаар түпсүздүгү, тизгин бербес кежирдиги жөнүндө ойлор арбын учурайт.
Поэзиясында шарапты жана сүйүүнү, турмуш жыргалчылыктарын, даңазалаган акын турмушунда өз башынан түйшүктүү өмүр кечирип, карапайым пенде көтөрө алгыс ой азабын тарткан. Ал өмүр бою көрө албастык, көөдөн сокур наадандык, амалдууга дос, ак жүрөккө кас адилетсиздик үчүн алп урушуп күрөшүп өткөн. Өмүрүнүн акыркы он, он беш жылын Омар Хаям эч ким менен жолугушпай, жалгыздап Нишапурда күн өткөргөн. Китептерди көп окуп, адамдарга жолугушуудан качат. Тарыхчылардын айтымына караганда, ал өмүрүнүн акыркы сааттарында Ибн Синанын (Авиценна) "Айыктыруу китебин" окуган. Ал бул философиялык жыйнактын " Биримдик жана жалпылык" деген бөлүмүнө чейин окуп, тиш чукугучун ачылган барактын үстүнө коюп, акырын турат да, Кудайга сыйынат. Бир нече мүнөттөн соң көз жумат.
Бул дүйнөдө биз жашайбыз аз гана,
Шарап ичип, кыз сүйбөсөк наздана.
Күнөө болоор. Акыр кетээр болгон соң,
Баарын талдап баш оорутпа башкага.
Куй шарапты идишиңе, ыр ырда,
Булбул үнү кошо жүрсүн ырыңда.
Ырсыз ичсең, шарап үнсүз куюлуп-
Жаткан өңдүү, жагымы жок чынында.
Мейли жүз жыл, мейли миң жыл жашагын,
Бирок, чындык көр алдында жатаарың.
Падыша бол, кайырчы бол, баары бир,
Өлүм үчүн бирдей сенин катарың.
Жүрөк мээри селкиси үчүн жанбаса,
Анын күнү жан сактамай-далбаса.
Мен эсептейм текке кеткен күндөр деп,
Чын сүйүүдөн пайдаланып калбаса.
Көп-көп сүйлөп дөөлөтүнө чиренген,
Көңдөй челек эшектерди билем мен.
Даңктуу болсоң сойлойт алар астыңа,
Кулдун күчү аларды антип жиберген.
Мезгил тынбайт. Санаа тартып бекерге,
Капа болбо келээр менен кетээрге.
Көзүң барда зарп кылгының байлыкты,
Жыпжылаңач кетээриң чын кетээрде.
Эки жүз жыл, мейли миңге жашагын,
Бил денеңди кумурскалар татаарын.
Падыша бол, кайырчы бол самтырап,
Өлүм үчүн бирдей сенин катарың.
О досум, келгенибиз бу дүйнөгө,
Атактын, дүнүйөнүн кереги не?
Жашап кал аял сүйүп, шарап ичип,
Билинбей өтөт өмүр көз ирмемде.
Мен келгенден-толуп дүйнө калдыбы?
Мен өлгөндөн-өчүп жанбай жарыгы.
Бул дүйнөгө неге келдим, не кеттим?
Түшүнүүчү адам да жок аныгы…
кыргыз тилиндеги гезит "Аргумент kg"
email • архив • редакция
Ишенбай АБДУРАЗАКОВ, коомдук ишмер:
"Мамлекет балдак таянгандай көрүнөт"
Орозов "багын" Пакистандан тапты
Тоң моюндуктун да "точкасы" болот
"А" жана "Б" пландарына Камчыбек Ташиевдин кайтарган жообу:
"Арстан шаар" - Сингапур
"Манас" эпосун идеология катары бийик тутунсак…
күлкү тартуулаган адам ким?
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?