bg ru ru hbs_cyr ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ru en ky be ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru
Аманкул Куттубаев - кыргыздын туңгуч режиссеру
Республиканын Эл артисти, Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты Аманкул Куттубаев - кыргыздын профессионалдык опера өнөрүнүн тарыхында театрга койгон оюндары менен ысымы алтын тамга менен жазылган залкар, анан дагы туңгуч режиссер катары калары шексиз. Келечекте актер, режиссер болом деген ой өзүнүн үч уктаса түшүнө да кирген эмес экен.
Молдонун ролун ойнойм деп катуу сынга кабылат
Аманкул "Эркин тоо" гезитинен "Музыкалык жана театр койчу төгөрөк (студия) ачылат" деген жарыяны окуп калып, ага өзү теңдүү курдаштары менен капыстан эле катышып калып, өтүп кетет. Ал театрдын сырын беш манжасындай билген тажрыйбага бай орус режиссеру, педагог актер Николай Николаевич Еленинден актерлук чеберчиликтен, этюддан, музыкалык сабаттан, гримденүүдөн, ымдоо-жаңдоодон, дүйнөлүк театрдын тарыхынан сабак алат. Аманкул алгачкы чыгармачылыгынын башатын Елениндин "Молдо Насирдин" аттуу үч көшөгөлүү комедиясындагы башкы каарман Молдо Насирдиндин образын ойноодон баштайт. Бул ролду аткаруусу өзүнүн айылындагылардын катуу сынына кабылтат. Айылдагы Көкүл аттуу молдо: "Эй, туугандар, шаарда "Маскарапоздордун" уюму уюшулуптур. Ага киргендер Кудайга шек келтиришип, Алла-Таалам сүйгөн молдо-сопуларды туурай баштаптыр. Акыр заман башталат деген ушул",- деп айтып чыгат. Дагы бир жарпандык Алымбай деген молдо болсо: "Куттубайдын томаягы мусулман дининен чыгып бузулуптур. Молдону туурайт деген эмне? Аны айылга жолотпогула. Кимде-ким аны үйүнө киргизип, тамак берип урматтаса, сыйласа Кудайга күнөөкөр болот. Эки дүйнөдө Алла-Тааланын алдында бети кара болуп, тигил дүйнөгө барганда тозоктун отуна түшөт. Аманкулдун кылган күнөөсү анын жети атасына чейин кесирин тийгизет. Эй, эл-журт, уулуңарды Куттубайдын уулундай болуудан сактагыла, шаарга жибербегиле",- деп Аманкулдун айылдаштарынын, ага-туугандарынын арасына чаң салат.
Бирок эрки бек, көздөгөн максатынан кайтпаган Аманкул студиядан окуусун улантып, М.Токобаевдин "Кайгылуу Каныкейинен" Алымкулдун, Фурмановдун "Козголоңунан" Карабайдын жана башкалардын ролдорун татыктуу ойноп, сахнага көрүүчүлөр күткөндөй деңгээлде алып чыгат. Музыкалык студиянын уюштуруучусу, режиссеру Н.Еленин улуттук жаш кадрлардан режиссердун жоктугун эске алып, Аманкулдун шыгын, жөндөмдүүлүгүн баамдап, режиссердук кесипте окута баштайт. Дээринде бар зээндүү Куттубаев педагогунун жардамы аркасында "Болот", "Кырманда", "Тобурчак" аттуу пьесаларын коет.
"Айчүрөк" операсы режиссер катары багын ачат
Аманкулдун келечекте залкар режиссердон боло турган шыгы акын Жусуп Турусбековдун 1916-жылкы Үркүнгө арналган "Ажал ордуна" аттуу музыкалуу драмасын койгондо айдан-ачык көрүнөт. Ал драмадагы каармандарды ар бир актердун аткаруучулук чеберчилигине жараша бөлүштүрүп, көрүүчүлөрдүн алкоолоруна алынат. Жаш режиссер Куттубаев Москвадагы А.В.Луначарский атындагы театр институтунун режиссердук факультетин бүтүп келери менен кыргыздын тунгуч операсы "Айчүрөктү" коюуга киришет. Операнын авторлору В.Власов, А.Молдобаев, В.Фере, дирижеру В.Целиковский, сүрөтчү Я.Штоффер, балетмейстер Н.Холфин, хормейстр П.Меркулов жана башкы каармандарды аткаруучу артисттер менен Аманкул бир жакадан баш, бир жеңден кол чыгарып эмгектенет. Бул аракетинин акыбети кайтып, эпикалык-баатырдык опера 1939-жылы Москвада өткөн Кыргыз искусствосу менен адабиятынын он күндүгүндө борбордун көрүүчүлөрү, атактуу өнөр ишмерлери тарабынан жогорку баасын алган. Операдагы башкы каармандын бири - Күлчоронун ролун А.Малдыбаев аткарып, көрүүчүлөрдүн алкоолоруна арзыйт. Ошентип, кыргыздын тунгуч операсы "Айчүрөк" 1969-жылдан бери сахнадан түшпөй коюлуп келүүдө.
Режиссер гана эмес, драматург катары таанылып
Куттубаев "Айчүрөктөн" кийин В.Власов, А.Малдыбаев, В.Ференин "Патриоттор", "Манас", "Токтогул", А.Аманбаев, С.Германовдун "Айдар менен Айша", М.Раухвергердин "Көкүл" аттуу жана башка операларды коет. Булар да көрүүчүлөрдүн сүймөнчүгүнө ээ болот. Аманкул көрармандарга режиссер гана эмес, драматург катары да таанылат. 30-жылдардын башында "Колхоз душмандары", К.Маликов менен "Жаңыл", "Биз баягы эмеспиз" аттуу пьесалардын "Патриоттор" операсынын либреттосун жазып, булардын бардыгы театрга коюлат.
Бексултан ЖАКИЕВ, КР Эл жазуучусу:
"Аманкул агайдын билгендери кагазга түшпөй кете берди"
Кыргыз Эл жазуучусу Бексултан ­Жакиев маркум Аманкул агайдын иш билгилиги, кыргыз театрынын түбүн түптөгөн өнөрпоз адис катары көптү билгени тилекке каршы кагаз бетине түшпөй, өзү менен кошо кеткенин айтып кейийт:
- Мен Аманкул Куттубаевди опера музыкалык драма театрларынын режиссеру катары студент кездерден билип, а кишинин койгон спектаклдерин көрүп жүрөм. Агай кыргыздын классикалык операларынын бардыгын сахнада койду. Агайдын тарбиясын алган бир топ адамдарыбыз болду. Мен Аманкул Куттубаев менен бирге иштешип калдым. Маданият министрлигинде башкы редактор болуп турганда ал киши штаттан тышкары редактор эле. Ал кезде пенсияда болчу. Пьесаларды окуганда, спектаклдерди кабыл алганда, ал турсун композиторлордун, обончулардын жаңы чыгармаларын министр баш болуп кабыл алчубуз. Мына ошолорду кабыл алганда ал кишинин талабы, талдоолору мыкты эле. Чыныгы профессионал катары тигил же бул чыгарманын жетишкен жагын, кемчиликтерин ачык айтып, ак сүйлөчү. Аманкул агайды өтө жогору баалаганым, театрыбыз тээ 20-жылдан уюшулгандан тартып кимдер иштеген, ким театрга кантип келген, качан келген бүт баарын төкпөй-чачпай, ийне-жибине чейин билгенин айтып берчү. Мен аябай кызыгар элем. Анан " Аманкул Куттубаевич, сиз мага кобурап бергенден көрө жазбайсызбы?" - десем: "Ой, ким жазып отурат?" - деди. "Агай, менде иштеген редакторлордун бирөөнү күнүгө десеңиз күнүгө, түшкө чейин десеңиз түшкө чейин берип турайын, сиз үйүңүзгө алып барып айтып берип туруңуз, алар жазсын, кийин элге калыш керек",- десем: "Ой, эми аны ким айтып отурат",- деп болбой койгон. Ошондо мен кейип: "Билгендериңиз аябай көп экен, ушулардын баарын айтып бербей тигил дүйнөгө кетип калсаңыз күнөөлүү болуп каласыз",- деген элем. Чынында эле агай ошолорду айтпай, бул дүйнө менен коштошуп кетти. Көрсө, адам баласы бул дүйнөдөн кетпей тургандай мамиле кылат экенбиз.
Баткендик Кубанычбек 16 жылдан бери Дубайда шейх Кудратилло болуп жашайт
Буга чейин гезитибизге Дубайда Кудратилло деген кыргыз шейх бар экендиги жазылган. Дубайда болгонубузда ал кыргыз шейхти таап жолуктук. Өз аты-жөнү Кубанычбек Төрөбаев. Дубайда көп жылдан бери жашайт. Кыргыздын Дубайга көп каттачу аткаминер, ишкер, чиновниктери жакшы таанышат. Дубайдагы кыргыздардын айтымында, Дубайды жакшы билип, тааныш, байланыштары көп болгондуктан, Кубанычбек Төрөбаевге жардам сурап кайрылышат. Атүгүл алардын өтүнүчтөрү менен аэропорттон тосуп алып, жайгаштырып койгон учурлары көп болот. Дубай шейхинин өзү менен жолуктуруп, сүйлөштүргөнгө кудурети жетерин айтышат. Кандайча шейх атыгып жүргөндүгүн өзү айтып берди.
- Кубанычбек мырза, Дубайга келгениңизге канча болду? Кантип шейх болуп калдыңыз?
- Бул жакта 16 жылдан бери жашайм. Өзүм Баткендин Самаркандек айылынан болом. Дубайдагы Ислам университетинен билим алуу үчүн келип, ошондон бери ушул жердемин. Шейх атына конгонум жөнүндө айтсам, Дубайдын Мухаммад Абду Аль Назари деген муфтий шейхи бар. Аны менен мурдатан тааныштыгым бар эле. 2000-жылы катуу ооруп калып, бул жердин дарыгерлери жардам бералбай койгондо аны Бишкекке алып барып, профессор Сабырбек Жумабековго дарылаткам. Операция ийгиликтүү болуп, толугу менен оорусунан айыгып кеткен. Анан ал мага ыраазылык иретинде өзүнө өкүл бала кылып алган. Шейх Мухаммад Абду менен жакын ымалада болуп кеткениме байланыштуу мени көптөр шейх Кудратилло деп кайрылышат. Арабча Кудратилло деген ысым берип коюшкан шейх деп расмий эмес түрдө аталып жүрөм.
- Сизди Дубайдагы бутуна турган кыргыздардын бири дешет. Эмне иш кыласыз?
- Негизги ишим Дубайда спорттун кикбокс, тайбокс, бокс ж.б. бир катар мушташуу түрлөрүнөн үйрөткөн спорт залга байланышкан. Жергиликтүү араб менен биргеликте ушул спорт залды ачканбыз. Өзүм Гонконгго барып, Винг-Чун Кунг-Фуну үйрөнүп келгенден кийин Дубайдагы орустардын спорт мектебинде сабак берип жүрдүм. Андан сырткары бир катар арабдарга Винг-Чун Кунг-Фуну үйрөтүп келдим. Кийинчерээк өзүм өнөктөш менен биргеликте спорт залды ачтым. Спорт залдын ичин 100 миң долларлык машыгуучу жабдыктар менен камсыз кылдык. Ишибиз жакшы болуп атат. Учурда 300дөн ашык адам биздин залдын туруктуу кардары катары келип машыгып, дене булчуңдарын чыңап турушат. Айына бир адамга 120 доллар. Залды ижарага алганбыз. Жылына 200 миң доллар төлөйбүз. Эркектер менен аялдардыкы өз-өзүнчө. Ошондой эле аялдар үчүн аэробика, фитнес, сауна, массаж бар. Каалагандар спорт залдын аймагында жайгашкан бассейнге түшө алышат. Менин Матазим Акматов жана Икрам Абдырахманов деген эки шакиртим бар. Залды ошолор иштетишет. Мен үстүртөн көз салып турам. Буюрса жакынкы күндөрү ушундай эле спорт залды Бишкекке ачканы турабыз. Мындан сырткары, нефти, газ тармагында орус, арабдар менен бизнес кылам.
- Үй-бүлөнүз жөнүндө айтсаңыз...
- Жубайым, 4 балам бар. Эки балам мектеп окуучулары. Жубайым үй кожейкеси.
- Бул жактагы кыргыздардын басымдуу көпчүлүгү батирлерде турушат экен. Сиз да батирде турасызбы?
- Ооба, Дубайдагы эң бийик имарат делген Дубай Буржунун жанында батирде жашайм. Андан сырткары эки үйдү алдын ала сатып алгам. Учурда ал үйлөр курулуп атат.
- Сиздин алдыда спорт жаатында чоң пландарыңыз бар экенин уктук. Эмне болгон план?
- Ушул жылдын майында кикбокс, тайбокс ж.б. түрлөрүнүн арасында Кыргызстан менен Дубайдын ортосунда мелдеш уюштуруп атам. Максатым, эки тарапты жакындаштырып, эки элдин спортчуларын тааныштыруу. Андан жүрүп олтуруп, Дубай менен Кыргызстандын экономикалык кызматташтыгын арттыруу. Кыргызстанга инвестициялардын тартылуусуна салым кошуу. Ал эми июнь айында ушундай эле мелдеш футбол боюнча өткөрүлөт. Келчү спортчулардын чыгымдарын баарын өзүм көтөрөм. Ал мелдешке Дубайдын шейхтери да катышат.
about | A Free CSS Template by RamblingSoul