bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ru kk ru ky ru ky ru ky ru ba ru ru ru ky bg ky ru ky ru ky ru ru ru ky ru ru ky ru ru ky ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Эл сөзү", 13.04.10 - 4-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Жаңы бийлик өткөндөн жыйынтык чыгарабы?
Адамзаттын тарыхы тынымсыз күрөш менен жазылып келет. Жер шарында революциячыл кармаш саясий-социалдык маселелерден тарта техникалык прогресске чейин өз кучагына каттап келгенин адамзаттын өнүгүү процесстери аныктап берди. Мындай таймашуулар, тирешүүлөр жашоонун бузулгус бир мыйзамы экендигин тануу мүмкүн эмес. Демек, мындан Кыргызстан да кыйгап өтпөдү. Ал түгүл 19 жылдын ичинде өлкөбүздө үч ирет төңкөрүш болуп өттү, бирок биз революцияны ишке ашырган менен, ушул мезгилге чейин өлкөбүздө жалаң бир үй-бүлөлүк бийликтин үстөмдүгү жүрүп келди. Биз эмне үчүн ушул кырдаалга тушуктук? Мунун себеби эмнеде?
Эзилген эл революцияны ишке ашырды, бирок алар өз эркиндигине, теңдигине ээ болбой, мамлекет жана анын бийлиги өзүнчө, эл экинчи жээкте калып отурат. Бийлик башындагылар бүтүндөй элдик байлыкты өздөрүнө жана үй-бүлөсүнө энчилеп, ал гана эмес мамлекеттик стратегиялык маанилүү тармактарды өздөрүнө энчилеп алуу жолуна түштү. Территориялык бүтүндүүлүгүбүзгө доо кетип, калктын каршылыгына карабастан Үзөңгү-Кууш, Каркыраны эски бийлик коңшу өлкөлөргө "белекке" кармата беришти. Ал эми түштүк чөлкөмүндө ээн калган айыл-кыштактарыбыз чек аралар али күнчө демилитрация жасабагандыктан "басылып" алынууда.
Элибиз биринчи революцияны 1991-жылы ишке ашырды. Азуусун айга бүлөгөн, дүйнөнү титиретип СССР деген улуу державадан бөлүнүп чыгуу кан төгүүсүз өткөнүнө кудайга шүгүрчүлүк кылса болот. Чындыкты айтуу керек. Ушул оор кырдаалда экс-президент А. Акаев өлкөнүн эгемендүүлүгү үчүн эмгеги зор болгондугун тарых тандырбайт. Тилекке каршы, А. Акаев акырындык менен мансап кумарына берилип, бүтүндөй мамлекеттик байлыкты үй-бүлөсүнө жана балдыздарына менчиктештирди. Ошону менен катар бүтүндөй бийлик бутактарын "мыйзамдаштыруу" менен басып алууга өттү. Нааразы болгон кыргыз эли 2005-жылы 24-мартта А. Акаевдин "мурдагы сүймөнчүлүгү" К. Бакиевди такка отургузду. Ошентип, өлкөдө экинчи революция эл тарабынан ишке ашырылган болчу.
К. Бакиев экс-президент А. Акаевдин учурунда райондун акими, облустун губернатору, премьер-министр кызматына чейин көтөрүлдү. Ал буга ак эмгеги менен жеттиби, же акчанын күчү менен чечтиби аны учурунда изилдеп көрөрбүз, бирок элдин күчү аркылуу бийликке жана бир туугандары аралашпасын, үй-бүлөлүк башкарууга өтпөсүн зар какшап, калдайган калың журттун алдында бардыгын мыйзам чегинде иштейм деп убадасын берди. Мында да бийлик кан төгүүсүз алынган эле.
Арадан ай өткөн жок, У. Барктабасовдун адамдары ушул жол менен Ак үйдү басып алганда, күч структурасынын жардамы менен аларды сүрүп чыгарып, эми мындай аракеттерге жол бербесин, керек десе өз мансабын сактап калуу үчүн "Ак үйдү автомат менен коргорун" ачыкка чыгарды. Карап көрөлү, Ата Мекенди эмес, Ак үйдү коргорун жалпы дүйнөгө жар салды.
"Ишенген кожоң сууга акса, алды-артыңдан тал карма" - дегендей ишенген К. Бакиев, А. Акаев үй-бүлөсү "мыйзамсыз менчиктештирген" мүлктү кайрадан мамлекеттештирүүнүн ордуна, рейдердик жол менен өзүнүн жеке менчиги кылып алууга өттү. Эми үй-бүлөсүн башкарууга кландык башкаруу кошулду. Бийлик булактары дээрлик бакиевдерге эмес, бакиевдердин үй-бүлөсүнө жана бир туугандарына добуш берген элек. Буга мисал, "биздин президент-Бакиев" деген жарнамалар боло алат. Мында биз кайсы Бакиевге добуш беребиз - деген суроолорубуз жоопсуз калды. Ошентип, биз үй-бүлөлүк жана кландык "Бакиевңина" диктатурасынын түбүн бекемдеп бергенбиз. Бакиевдер бул үй-бүлөлүк жана кландык бийликти мыйзамдаштырууну алдын-ала ойлонуп коюшкан көрүнөт. Бийликти басып алуу 2003-жылдагы Конституция боюнча мамлекеттик ири кылмыш болорун эске алышып, кийин өздөрүн актоого жана мыйзам алдында жоопкерчиликтен кутулуу максатында К. Бакиев кабыл алган жаңы Баш мыйзамда бул берене атайын алынып салынган көрүнөт.
Бүтүндөй жоопкерчиликтен колу-жолун бошоткон К. Бакиев "мамлекет - бул мен" принцибине өттү. Натыйжада, мамлекетибиздин территориалдык бүтүндүүлүгүн сактаган жок, өзүм билемдикке салып, элибиздин тарыхына байланыштуу Каркыра менен катар 4 пансионат 49 гектар жери менен Казакстанга 49 жыл мөөнөтүндө ижарага берилип, бул аймакта келечектеги "анклав" түзүлдү. Бүтүндөй стратегиялык маанилүү тармактарды менчикке сатып, кирешелүү тармактарды уулу Максимдин жүүт досторунун колуна өткөрүп берсе, мыйзамсыз жаңы бийлик структурасын түздү. Менчикке өткөн тармактарда жаңы тарифтер киргизилип, кымбатчылык өз апогейине жетти. Бул кыргыз элинин жашоо деңгээлин кескин начарлатты. Натыйжада, өлкөдө революциялык кырдаал курч мүнөзгө жеткен эле.
Элдик стихиялуу мүнөздө нааразылык толкундоолор башталды, бирок бийлик жана анын саясий технологдорду өлкөдөгү кырдаалга туура саясий баа бере алышкан жок. Толкундоолор токтолбосо, Өзбекстандагы Анжыян окуясындагыдай калкты куралдуу күчтүн жардамы менен басып, элдик эркин сындырып коюу жолун тандап алды. Тынч митингдерди өткөрүүгө тыюу гана салбастан, тартип сакчыларын калкка каршы колдоно баштады. Калктын каардануусу чегинен чыкты. Бийлик өзүнүн зордук-зомбулугун күчөтүп, 6-апрелде түнү менен оппозиция лидерлерин камакка алып, катуу жазалоо операциясын баштады. 7-апрелде эл башкаруусуз калганы менен үй-бүлөлүк жана кландык бийликке каршы стихиялык мүнөздө күрөшкө жөнөттү, бирок козголоң бүтүндөй аймакта уюшкандын мүнөзгө өтүп, бийлик өлкөнү мурдагыдай башкара албай калган эле.
Бийлик Ак үйдү колго кармап туруу үчүн "атайын мергенчилерди" куралсыз элге каршы ок атууга буйрук берип, "өзгөчө кырдаал" абалын киргизди. Ак үйдү курчаган элдин арасында элге ок аткан "тартип сакчыларынан" тартылып алынган саналуу адамдар болгондугу анык, бирок алар такай аскердик-согуштук машыгуу өтүшпөгөндүгүн жана жетиштүү санда ок-дарылары болгондуктан, колдогу курал-жарактар жөн эле сүр көрсөткөндөн башкага жараган жок.
Атти-и-иң! Мурдагы эки революцияда Акүй кан төгүүсүз элдин колуна өтсө, бакиевдер башка убадаларын аткарбаса да, "Акүйдү автомат менен коргойм" деген антын так аткарды. 2010-жылдын 7-апрелинде түш ченге жакын Акүйдү курчоого алган элге каршы атылган октордон кыргыз эли күлгүн курактагы 81 уулунан ажырады. Бийлик өз эллине каршы ок аттырып чоң каылмыш жасады. Кан төгүлгөн соң нары кайнаган калк "өмүр, же өлүм" деп айыгышкан мүнөздө Ак үйдү 8-апрелде штурмалап, бийликти кулатты. Революция болуп өттү, бирок бул күрөш өз маңызын сактап калабы? Жаңы бийлик биринчи, экинчи революциянын терс жыйынтык-биринчи революция аздыр-көптүр элибиздин эгемендүүлүгүн камсыз кылды. Ал эми экинчи революция боюнча элибиз "бул революция эмес, жөн эле сарай төңкөрүшү болгон" - деп таамай аныктама чыгарганы бекеринен эмес.
Революция - бул коомдук түзүлүштү түп-тамырынан бери өзгөртүү, тактап айтканда, саясий-экономикалык жана идеологиялык багыттардын толугу менен кыйратып, жаңы жана башка мүдөөлөр боюнча иш-аракеттерге өтүү менен байланыштырылат. Демек, коомдук-экономикалык башка формация менен алмаштыруу болуп саналат. Бул жактан алганда, 1991-жылдагы саясий окуялар революциянын таламына жооп берет, себеби өлкөбүз социалисттик түзүлүштөн капиталисттик түзүлүшкө, болгондо да рыноктук экономиканын чүмбөтүндө жапайы капитализмдеги өтүү менен айкалышып отурат.
Ал эми 2005-жылдын 24-мартында кыргыз эли экинчи революцияны ишке ашырган. Тилекке каршы, бул бийлик алмашуунун фирмасы революциянын, а мазмуну "сарай төңкөрүшүнөн" көтөрүлө алган жок. Революциянын талаптары ишке ашпастан, тетирисинче, экс-президент А. Акаевдин үй-бүлөлүк бийлиги К. Бакиевдин учурунда бекемделип, үй-бүлөлүк-кландык-диктатуралык бийлик өкүм сүрдү. Эл буга чыдаган жок, үчүнчү революция 2010-жылдын 6-8-апрелинде ишке ашырылды.
Ушул жерде эске алынуучу нерсе, бул үч революциянын кыймылдаткыч күчү-жалпы кыргыз эли болсо, мурдагы эки революцияда да мурдагы эки бийликке нааразы болгон оппозиция ээ болуп отурат. Мында да элдин көкүрөгүн өйүгөн бир гана ой-эми чыныгы элдик бийлик орнойбу, же дагы амбициясы күчтүү дагы бир бирөөлөр бийликти ээлеп калабы деген коркунуч пайда болду. "Сүткө күйгөн ооз айранды үйлөп ичет" - дегендей жаңы бийликке карапайым калк ишенип-ишенбей, калктын толкундоолору али басаңдаган жок. Жаңы бийлик ээлерине ишенбөөчүлүк кайдан пайда болду? Ага элдин айрым ишенбөөчүлүгүнүн пайда болушунун себебине кайрылалы.
"Эл - тараза" эмеспи. Элдик козголоң бийликтин да, оппозициянын да жетекчилигисиз стихиялык мүнөздө башталган. Эл эски бийликти кулатты, оппозиция бийликке жаңы келди. Тилекке каршы, кечээ "ээрип кеткен сары кардай" элге акараат келтиришкен качкандар "келгин куштай" учурунда учуп келишкен, мансап-портфелди бөлүштүрүүгө негизги күчкө айланды. Оппозициянын азыркы "жамийлалары" майлуу-сүттүү жерлерди элей баштады. Мунун эртеңки терс жыйынтыгы каяка алып барарын алдын-ала айтып коелу, бул кан төгүлгөн кармашта курман болгон адамдарыбыз каны-жанын ошол "келгин куштарыбыз" үчүн төгүштү беле? Жаңы бийликтин жаңылыштыгы бул чыныгы элдик революцияны бар болгону "сарай төңкөрүшүнүн" деңгээлине түшүрбөйбү? Бул биздин эмес, жалпы кыргыз элинин жаңы бийликке койгон талабы болуп отурат. Бул талаптар бийликтин иш багытын аныктайт да, ошол эл менен кошо бийликке каршы күрөшкөн таза адамдарды жана кадрларды кызматка коюу маселесин козгоп отурушат.
Жаңы бийлик К. Бакиевдин үй-бүлөлүк жана кландык бийлигинин акыркы үч жылын жана анын менчик партиясы "Ак жолду", жана ал партия аркылуу түзүлгөн ЖКти легитимсиз деп таанууну, анын негизинде ушул мөөнөттөгү мыйзамдарды жокко чыгарып, "белекке" берилген жерлерди жана ижарага берилген аймактарды кайрып алуу чечимин кабыл алууну көтөрүп отурат.
Чыныгы революцияда (революция - төңкөрүш эмеспи) мыйзамды сактоо маселеси ар дайым экинчи планда каларын дүйнө тарыхы тастыктап келет. Демек, өзүнүн жеке мансабы үчүн элдин канын төккөн бакиевдерге бул боюнча кылмыш ишин козгоп, катуу чара көрүлүүгө тийиш. Ал эми ага чейинки күнөө-кылмыштарын кийин жаңы бийлик тескеп, кошумча жаза чараларын көрөрүнө убакыты бар экендигин эскертип жатышат.
Өлкөдө курч кырдаалдын күчөшүнө себепкер болгон, кымбатчылыктын ана башы болгон Д. Үсөнов энергобарондор Балкыбеков, Шариповдорду баш кылып, Мамлекеттик мүлк фондусу Турдумамбетовду төш кылып, мамлекеттик стратегиялык багыттагы тармактарды менчиктештирүүгө салым кошкондорду жана анты арзан баада сатып алган "Чакан ГЭСтин" жетекчилеринин үстүнөн кылмыш ишин козгоону жана алардын үй-мүлкүн конфискациялоону "Царское селодогу" ак-сарайлардын аймагын ченеп, нормалдан ашык аянттарын үйсүз-жайсыз жаштарга бөлүп берүүнү калыстык деп эсептешет. Ал үчүн 1991-жылдан азыркы күнгө чейинки ири чиновниктердин менчиктерин мамлекетке кайрып берүү талабы аткарылмайынча күрөш күч ала берет сыяктанат.
Азыркы учурда кырдаал оор. Элдин пикиринде бул талаптар аткарылбаса, мурдагы ири чиновниктер жазага тартылмайынча азыркы жаңы бийлик деле көрүнөт. Жаңы бийлик элдин талабын аткарабы, же кырдалы курч мүнөздө кала береби? Жаң бийлик буга кандай реакция жасайт? Болбосо, бардык убадалар мансап менен "портфелге" алмашалыбы?Жогорудагыларды эске алып, жаңы бийлик мындан жыйынтык чыгарабы? Баарын учур тастыктап берет. Күтө туралы!
кыргыз тилиндеги гезит "Эл сөзү"
email • архив • редакция
...Курманбек Бакиев "6-7-апрелде атылган окко жана төгүлгөн канга күнөөлүү эмесмин"- деп...
Канкорлор жазасын алыш керек!
Жаңы бийлик өткөндөн жыйынтык чыгарабы?
БИЗ КҮТКӨН КҮН ДА КЕЛДИ
Кыргыз эли баатырларын унутпайт!
"Бакиевдерди элге салып беришсин!"
Эл эркиндиги үчүн курман болгондор
"Жакшы көргөн адамым канчалык капа кылып, көңүлүмдү калтырбасын, баары бир…"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?