de ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Далысы жер жыттай элек Коррупция балбан менен кыргыз балбандарынын күрөшү
Кыргызың баскан жолун унутпай калсын, "Көкөтөйдүн ашынын" 1015-жылдыгын өткөзөбүз, ошол аш берген кездегидей кылып эле "Ала-Көлдөй чык, Ала-Тоодой эт" кылабыз, алигини ким токтотмок- арагы Аму дайра менен Ангарадай аксын, Абдыкеримов ал жагынан аянбас… мас болгону болсо көчмө "кыпызы" уюштуруш керек, ошол жерге жатсын, бизге каршы чыкканы болсо, "саясий заказ" менен жайлатабыз, аянмай болбосун, ачылалы, чачылалы, жайнаталы,кайнаталы, баш бербегени болсо, Воробьевге айтып Батукаевге жайлаталы… Жакып, Акбалта, Бакай, Кошой, Манас, Сары таз, Чубак, Сыргак, Алманбет, Бокмурун, Ажыбай, Эр Төштүк, Семетей, Күлчоро, Сейтек баатырлардын, мейличи, эстеликтерин деле орнотподук беле, Коңурбай, Жолой, Алооке, Толтой, Чынкожо, Канчоро, Көзкамандардын, анан да Чыйырды, Каныкей, Арууке, Айчүрөк, Кыз Сайкал, Кенжеке апалардын арбагы колдосун, ушул мааракебиз менен дүйнө элине эми бир көрүнүп алалы, көрсүн, кыргыз кандай калк экенин…баатыр экенибизди Манас бабабыз бир көрсөттү эле… андан бери көп өтүп кетиптир, бабабыз Манас эр болгон деп коюп парламенттеги катындарга бет тыттырып, заар тилин угуп жүрө бербей, өзүбүз да эркектана эмеспизби, дүйнө элине көрүнүп коелу, итчилигибизди карматып бири-бирибизди сатып турбайлы, душман көзүнө кокту-колотко бөлүнбөй биримдикте бололу, ачкөздөнүп алып-жутуп жибербейли, дале болсо, душман көзүнө токпейил бололу, тобо келтиргендей түр көрсөтөлү, анан, эң негизгиси эч кимден коркпой тургандай сүр көрсөтөлү…Кыргыздын чалдары чогулуп ушинтип маселе куруп турганы… сакалы жок ээгин сылап…
Болуптур, эми мааракени кай жерге уюштуруш керек деген суроо чоң талкууну жаратты. Каададагыдай эле Каркырада өткөзсөк болот эле, анын "майлуу жерин" Бакиев дегениң казактарга сатып жиберген эмеспи дешти.
Тиги Жети-Өгүздөгү Көк-Жайык жайлоосу жарап берер беле дешти. Ал кайдан жарамак, турист тозот элек деп боз үй, чатыр-патырын тигип, чочко багып жаткан кез. Сезон убагында аш эмес той берсеңер да жер жок деп акчанын кыныгын алып турган немелер ал жерге өткөздүрбөйт. Анын үстүнө чочкого аралаштырып маараке өткөргөнүбүз курусун… Бул жерге чет меймандар деле келип бербес ууланабыз деп, анткени, аскадан аска ашсаң эле аржагы "Кумтөр" болуп жатпайбы…
Соң-Көл деген сонун жер ошол жерге өткөзөлү дешти эле, болбойт дегендер чыкты. Анткени, араң турган Америкадан же Орусиядан келгендер "бул жериңерди мурун эмне бизге көрсөтпөй жүргөнсүңөр" деп түз эле аскер базасын орнотуп салбайбы, анан калса торпедо сыначу жай кылып алышы мүмкүн. Кой, балээден алыс бололу дешти. Береги эле Кочкордун кара талаасында өткөрсөк не болот? Аны да туура табышкан жок, анткени, балээ басып Усубалиев аксакал менен Жапаров иниси айтыша кетсе, атыша кетсе… болбойт дешти.
Тээтетиги Алайда өткөзсөк кандай болот дешти эле, билгени айтты, э, кокуй, ал жерден Сатыбалдиев менен Жунусов мушташа кетсе, абийирибиз төгүлбөйбү, болбойт. Анын үстүнө Келдибеков да абакта жатат… той өтүп жатканда митинг башталып кетсе…
Анда Таластагы Кароолчокунун түбүнө өткөзөлү дегенди бирөө айта калды. Болбойт дешти, анткени, таластыктар "Зарылбек Рысалиев менен Өмүрбек Бабановду кайра ордуна койгула" деп туруп революция жасап жиберишсе…анан дагы Кароолчокунун түбүндө алтын бар дегенди тиги канадалыктарың угуп калса, аш-пашыңа карабай казып киришпейби…болбойт!
Аксынын Афлатум тарабында бир кенен жер боло турган эле, ошол жерге өткөзүүгө эмнеге болбосун? Болорун болот дечи, бирок, кайсы бир себептер менен Топчуке ачкачылык баштап жиберсе, уят болуп каларбыз, анын үстүнө "революциянын трактири" деген Бекназаров да ошол жерден, ал дагы бирдемени баштап жибериши мүмкүн, болбойт дешти…
Ой, талашып эмне кыласыңар, тигине Аксай менен Арпа дегениң жатпайбы керилип. Жатканы го жаткан, бирок, ал жерлердин суусу каат. Соодага каныгып бараткан кыргызыңдын жарымы сатам деп "Арашан", "Ак-Суу", "Жалал-Абад", "Артезиан", деген тер төкпөй эле сузуп алма сууларын Камаз-Камаз кылып жүктөнүп барып сатып, конкурент болуп кармашса, сууга чөгүп өлбөйбүзбү, кокуй! Аныңарды угузбагыла деди алдыны көрө билгендердин бири. Анын үстүнө ал жерге Аскар Салымбеков футбол боюнча Ата-Башынын чемпионатын өткөзөм, таланттарды таап "Дордойго" алам деп жатпайбы. Коррупция деген балбаныңарды ушул жерге алып келе турган болчу болсоңор, айтып эле коеюн, кылыч шилтеп колумду булгап олтурбайм, ыр менен атып өлтүрөм деп Шаке акын ачууланган турбайбы… болбойт. Шакени го эптеп көндүрөт элек, коркунуч башкада- ашты көрөм деген шылтоо менен кытайлар каптап келип "бул жер биздин тяншаныбыз, чаң-чуң" деп кетпей койсо, накта паччагыбыз чыкпайбы!
Акыр-аягы Суусамырга токтолушту. Ошол, тээ илгериден илгери Көкөтөйдүн ашын ушул Суусамырга өтөзөлү дешип, анан кайра айныган, "жери кууш, отун-потуну аз" деп. Азыр эмне электр деген бар…тезек бар…кууш болсо, куушуп оюн курбайбы…
…Жайдын толуп турган убагы, Ошто отуз алты градус, бу жерде болсо жыйырмадан бир аз өтүп салкын. "Керемет жер, асманда торгой безеленет, жерди коруп алып, торгоюн кармап алып капаска салып, анан "пылатыный" кылып элге угузсаң, атакөрү! Айланаңдагы кызыл-тазыл гүлдү айт, аңкыган жытын айт! Анан ошол гүлдүн баары 8-Мартта сеники болуп турса, эмне деген гана акча! Береги чогулган эл сага бир эле сомдон чогултуп берсе, тим эле…тим элеби?! Тиги желе-желе жылкы биздики болсо, кымыз сатып…" Бул жерге ашлямфу сатып келген бир эрди-катын кыргыз ушинтип "эгиз ойлоп" жатышпайбы…
Ошентип, белгиленген маал жетип, сурнай тартылып, добулбас кагылып, Ааламдын алты тарабынан келген эл менчикке чыга элек эки гектир жерди күрөш майданына калтырып тегерек тартып орун алышты. Аш шааниси кылып Элмирбек кошоктун обонуна салып бир ирет нөшөрлөтө төгүп кетти… Андан соң асмандан түшүп биякта жашап жаткан жылдыз-кыргыз ырчылар сөзү Кыялбектики, обону кимдики экени белгисиз ырлардан "фанерасы" менен бир сыйра каңкылдатып тыйтактап жадаткан соң, Көкөтөйдүн өмүрү, чыгармачылыгы боюнча а кезде тирүү Орозбек Айтымбетов, анан Чоюн Өмүралиев, Дастан Сарыгулов. Анарбек Усупбековдор квартет болуп, "Көкөтөй кедей-дыйкандын бүлөсүндө туулган…" деп баштап доклад окуп, аздан соң Көкөтөйүн орто жолго таштап, мындан миллион жыл мурунку Африкадагы кыргыздарга жете берип, негрлерди кыргыз кыла баштаганда, эл оңой эмес жадап калган. Дал ошол маалда оңдой берди болуп күрөштүн өзү башталмай болду деп жар чакырып турганы.
Кудай анын бетин нары кылсын, жаак талытып айттырбай эле, аки-чүкү дедирбей эле Эл аралык балбан эсептелген Коррупция баатыр деген сүрдүү каапырың талтаңдай келип оротого чыкты да ,адамдарды тегерете бир карап, анан олтуруп алды. Денеси бүт чулу темирденби, же чоюнданбы, а балким таштандыр, жаралганы чын окшоду… кебетеси адамга окшогону менен дене-пенеси эттен эмес. Азырынча ортого чыкпай ар-ар жерде жата калып, тура калып секирип терин чыгарып жаткан биздин балбандардан тер жыттанса, Коррупция балбандан темир, чоюн, жез, күмүш, алтын, алмаз, ырызиңке, каучук, газ, көмүр, бензин, солярка, арак, вино, героин, нашаа, анан…акча жыттанып турат экен. Анткен менен "көзү саздын буткулдай, көрүнгөндү жуткудай" эмес, "каалгадай кашка тиши" деле көрүнбөйт, кадимки адамдардай эле жан экен. Бу Коррупция балбаның биздин жерге келип-кетип жүргөнүнө көп болду. Бөтөнчө кийинки жыйырма жыл ичинде ушул жерге биротоло байыр алгандай болот. Ошондон бери кыргыздын менменсинген далай балбанынын башынан аттап келет эмеспи! А бирок, кыргыз балбандарынын жалтана турган түрү жок, бүгүн болбосо, эртең көтөрүп урабыз деп жүрүп келет…мыктылардын баары парламентке чогулуп, ал маселени чагып жаткан кези, "жыгылган күрөшкө тойбойт" дегенди бабалар бекер чыгарыптырбы, аны турмушка пайдаланыш керек да салтты бузбай… пайдаланып жатышат балбандарыбыз…
Ошол кыргыз балбандарына келсең, Акаев, Жумагулов, Чынгышев, Нанаев, Силаев, Танаев, Чудинов, Сааданбеков, Жункеев, Кулов, Бакиев, Сыдыков, Рустанбеков, Шаршеналиев, Ногоев, Гаипкулов, Калыев, Бекназаров, Өмүркулов, Түлеев, Сулайманов, Жапаров, Сатыбалдиевдер Жантөрөсү менен, Келдибеков, Ташиев, Ногоев, Сыйданов, Чолпонбаев, Жакшылыков, Кулмырзаев, Малабаев, Мадылбеков, Мурзалиев, Рахманов, Кулматов, Ташбаев, Раев, Султановдор, Турапов, Осмонов сыяктуу айтылуу балбандар даяр турушат, алардын ар бири кезек менен өз салмактарында Кыргызстандын чемпиону болушкан. Айта кетели, Акаев менен Бакиев "биздин келгенибиз, бир аз уятыраак болуп калат го" деп телеграмма жөнөткөн экен, уюштуруучу топтогу "атасын өлтүргөнгө энесин алып берип жүргөн" чалдар, "уялбай-этпей эле келе бергиле, ишене тургандардын алдыңкы сабында силерсиңер, тажрыйбаңар чоң эмеспи" деп чакыртышкан. Жете келишиптир. Келбегендердин ичинде Жаныш менен Максим экен. Баары жыгылгандан кийин келип намыс алып беребиз дегендей кылышыптыр…Балкыбеков, Ширшов, Елисеевдер да кайсы бир себептер менен келбеди.
Коррупция балбан отурат калыбынан кебелбей. Элдин чыдамы кетип баратканын көргөн уюштуруучу топ Акаев балбанды чыгарышты.
Аны көргөн Коррупция балбан ордунан шашпай туруп күтүп калды. Акаев балбан шамдагай жакындады, секирип-секирип, башын нары-бери чулгутуп, өзүн жаакка чапкылап алды, бир ирет жалтыр башын да чаап өттү. Маңдайында оңой эмес балбан турганын барк албай, мурун далай ирет жыгылганын эстебей жылмаңдап жүрбөйбү, эр экен!
Эки балбан тоорушуп турду. Коррупция балбандын ыкмасы ушул экен, Акаев балбанга колун сунуп күтүп калды. Ал көп күттүргөн жок, шап колдон алып ийинге салып чапмай болуп эңкейе берип, тигини көтөрүп чапмак турсун өзү сүрдүгүп-сүрдүгүп барып туруп кетти. Нараактан аялынын "аны жеңе албайсың, майып боло элегиңде жыгылып бер" деген заар үнү чыкты. Кайра качырмакчы болгон Акаев балбан токтой калды. Дал ошондо Коррупция балбан аны оң колдон алып ийинге салып чапты эле, Акаев балбандын жамбаш тарабынан бир үн чыкты да жерге сулк жатты. Аны көп жаткырбай көтөрүп барып катынынын жанына ташташты.
Экинчи болуп Бакиев балбан чыкты. Мурунтан эле Коррупция балбандын кейпин көрүп корко жүрчү бу Бакиев балбаның Акаев балбандай болуп секирбей эле Коррупция балбанды түз качырды, бостап жүрөт. Коррупция эч шашкан жок, Бакиев балбанды бир карап алып көз ачып-жумганча жамбашка алып чаап салып жатпайбы! Бакиев балбандан бир үн чыкты дейсиң… адам жамбашы тарабынан ушундай жүрөк түшүрчү үн чыкканын дүйнө эли эзели уга элек экен таң калышты, жакасын кармап селдечен арабдар жүрсө, кепкачан шведдер кытмыр жылмайды… Алардын бир жигити Коррупция балбанга өч неме экен, аны көздөй жулунду эле, делегация башы токтотуп койду. Ошол жерде олтурган Шаке акындын мээсинен Бакиев жерге чабылганда дароо эки сап жарала калып жатпайбы "ошол орою суук немени, оосуртуп жерге урду эми…" деген.
Эми Чынгышев балбан чыкты. Бу дагы көзгө толумдуу оңой эмес балбандардын бири, "келесоо эмес, жалкоо эмес"… Акырын баса Коррупция балбанга жакындай келип шапа-шупа буттан алып жата калып ыргытмай болду эле, Коррупция балбаның андайдын далайын көргөн эмеспи, Чынгышев балбанды чыркыртып туруп чалкадан салып, башынан аттады. Эси оой түшкөн балбанын эки кыргыз чуркай келип сүйрөп кетти…
Ортого Танаев балбан чыкканда элдин баары ураалап жиберишти. Анткени, орустан Поддубный, Медвидь, Карелин сыяктуу балбандар чыккан, орусташып кеткен Мамиашвилиси да бар. Бу "бир тууган агабыздын" баласы Танаев балбан деле оңой эмес, ушул керекке жарап кыргыздын намысын алып бериши мүмкүн дешти да. Танаев балбаның жерге кирсин, Коррупция балбанды көрүп эле буту-колу калтырап туруп берди, мурун деле ушинтчү. Ал чыкканда кубанган эл мурункусун унутуптур да… Коррупция турмакпы, Танаев балбанды торой чалып түртүп койсо, анысы оңкодон сайылып жатпайбы. Улуу орус элинин өкүлдөрү жер карады. Петербургдан бери темселеп эмне келет десең?! Бордюжанын кызарганын айтпа! Путин укса, орустарды коргойбуз деп аскерин киригизип жиберсе эмне болот?!
Ал-ал болуп ортого Сыдыков балбан чыкты. "Карап турсам, бириң жарабадың, бөрү карыса бир койлук алы бар" дейт, кана батаңарды берип койгула" деп бата сурады. Эл "оомийин" кылып жиберишти. Чет элдиктер түшүнбөй калышты. Бу Сыдыков балбан Совет доорунан бери эле Коррупция балбандан жыгылып келет, бу жолу деле жыгыларын билет. Бирок, анысын билдирбеске аракет кылып, эл көзүнө илгерки Кошойдой көрүнгүсү келип жатпайбы. Кошой кандай экенин Шаке айтып берген: "Кысыталак Кошойдун, кызыры тийген оңолгон, кыйыгы тийген жоголгон. Каадасы тийген оңолгон, каргышы тийген жоголгон." Көрдүңөрбү, Кошой болуш болбойт… адам ою реалдуулугуңду тебелеп кетет, таптап салат! Коррупция балбан Сыдыков балбанды көрүп азга жылмайган болду да бет маңдай басып келип, анын карт бөрү экенине карабай камгак кылып таштады. Сыдыков балбанды көтөрүп кетишти. Жерге жаткызганда айтып жатпайбы карылык кебин "эмдиги жолу чалкадан салбасам элеби" деп. Ал сөзү жат болуп калыптыр да…
"Бычакка саптык бир кыргыз калбай калганбы" деген бир чалдын өкүттөсүн нараакта тер чыгарып жатып угуп калган Бекназаров балбан жулуна чыкты ортого, "деле ушуну…элдин намысын мен албасам, ким алат". Беназаров балбандын "дытыбы", "чытызыбы" же казактардын "эсистосубу"… айтор бир трактир деген аты бар экен, тыртырап баратат, тигиндейде турган Коррупция балбанды камгагына теңебей, анын балбан экенин кенебей. Келди да тигинин сунулган колун бир көрүп эле эстен танды. Анткени, Коррупция балбан каадасынча колун берип туруп, көз ачып-жумганча жамбашка салып урбадыбы! Бекназаров балбан жерге катуу тийип, жер жердигинен көтөрүп турду окшойт. Беш-алтоо аны көтөрүп кетишти. Эки сааттан кийин эсине келген Бекназаров айтып турганы: "Эмдиги жолу эсебин табам!" деп.
Бир жараса ушул жарайт. Тепкедейинен Коррупция менен кармашып жеңдирип келген дечи, эми кабыргасы катып дегендей, Американын абасын жутуп дегендей…деп Жээнбековду ортого чыгарышты. Бу бала сакадай бою сары алтын болуп көрүндү, Чоюн алптай сезилди. "Элим, журтум" деп бата сурап секирип-секирип коет… Какый ай, анысы алдамчы көрүнүш экен. Коррупция аны камгак кыла көтөрүп жерге бир урду эле, тигиниң тыртайып жатып берди, көтөрүп кетишти.
Карылар кеңеше калды. Көпкө талашып-тартышып акыры күрөштү токтотушту. Балбандардын мыктылары жыгылып жатса, беркилер кайдан жыкмак?! Карылар жана бир ирет кеңешти: бу Коррупция балбанга атуулдук берип өз бала кылып алса эмне болот? Эмне, жарандыгыбызды алып, Кыргызстандын атынан мелдештерге барат, көтөрүп чапкан ал болсо, көтөрүлүп турган биз болобуз! Олимпиадаларда туубузду желбиретип турса, сыймык да! Саралиновго боору ооругандар ошол акылга токтошту…
Алаңгыча эл экиге бөлүнө карсылдашып калганы, "Чоң казат" баштап салганы! Себеби ошол экен: алты күнгө чабылчу ат чабышка "Бабанов түрктөрдүн атын өздүк кылып кошуп жибериптир" деп Текебаев чыр баштаган экен, чабыш ошондон чыгыптырр…ал өзүнчө кеп…чет элдиктер тарай баштады… бу да өзүнчө кеп…