hbs_cyr en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ky ru ky ru ru ru ky tyv ru ru ky ru ru ky ru ky ru mn ru bg ru ru ky ru ru ru ru ru ky ru ba ky ru en en ru ru ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Жети-Өгүз районундагы Д.Иманов атындагы орто мектебинин 90 жылдыгын утурлай
90 жашка чыккан кадыр-барктуу карыянын эл арасындагы орду, келечек муундарга берген таалим-тарбиясы, айткан насааты кандай болсо, токсон жашка чыккан мектептин кадыры дагы ошончолук болоорунда шек жок. Жети-Өгүз айылынын жаштарына, келечектеги муундарга таалим-тарбия берип келе жаткан билим очогу - Д.Иманов атындагы орто мектеби быйыл токсон жашка чыкты. Токсон жылда бир нече муунду уядан учуруп, эл керегине жараган далай-далай инсандарды тарбиялап, биздин айылдагы токсон жаштагы карыядай барк күткөн мектебибиздин тарыхы жөнүндө айтсак сөз түгөнгүс.
Аталган мектеп мындан туура токсон жыл мурун, тактап айтканда 1919-жылы Жети-Өгүздүн өрдөшүндөгү Талды-Булакта, Солтоной уулу Байкабылдын кыштоо тамында ачылган экен. Мектепти уюштурган алгачкы адам Иса Чомор уулу жана анын курбусу Эркинбаев Иманалы болгон. Алар Кара-Колдогу орус-тузем мектебинен билим алышып, алган билимин кайра жердештерине үйрөтүү, алардын сабатсыздыгын жоюу максатында айылга келип ушул мектепти уюштурушкан. Кыскасы, Жети-Өгүз айылынын Дүйшөнү ушул эки адам болгон экен. Биринчи мугалим Эркинбаев Иманалы ошол мектепте отуз сегиз жыл тынымсыз эмгектенип, 1958-жылы пенсияга чыккан. Совет өкмөтү анын сиңирген эмгегин жогору баалап, Ленин жана Эмгек Кызыл-Туу ордендери менен сыйлаган, "Эл агартуунун отличниги" деген наамга да татыктуу болгон.
Эл агартуунун ардагерлери Иса, Иманалы агайлар менен бирге биринчи айылдык коммунисттер Иманов Данаке, Садабаев Жакып, Шайымбетов Чүрөнбай, Тилеков Осмонаалы, Зенкеев Менде, Бокчиев Жаманбала, Ыбытаев Бекжан да караңгы элди билим алууга үндөп, стандарттуу мектеп куруу ишинде зор эмгек сиңиришкен. 1920-1921-жылдары ошолордун жетектөөлөрү менен элди отурукташтыруу башталып, мектеп тоо тараптан айылга көчүрүлүп келинет. Мектеп үчүн салынган атайын имарат болбогондуктан, ар кимдин жыгачтан салынган үйлөрүндө окуу жүргүзүлөт. Балдарынын көчүп-конуп шарты жок үйлөрдө окуп жүргөнүн көргөн айыл тургундары ашар жолу менен 1920-жылдан тартып мектептин курулушун башташат. Карапайым элдин мектеп салуу демилгесин колдогон Совет өкмөтү кошумча каражат берип, курулуш тездетилип, бир жылдын ичинде ал мектеп пайдаланууга берилет.
Стандарттуу мектеп салдыруу ишиндеги элдик демилгенин башкы уюштуруучусу жана шыктандыруучусу коммунист Иманов Данаке болгон. Жети-Өгүз айылынын эмгекчилери, мугалимдер жана окуучулар Улуу Октябрдын 50 жылдыгына карата жалындуу коммунисттин совет бийлигин чыңдоочу жана өзү туулуп өскөн айылына мектеп куруудагы эмгегин эске алып, Жети-Өгүз айылынын бир көчөсүнө жана мектептеги пионер отряддарынын бирине Данаке Имановдун атын ыйгаруу чечимин кабыл алышкан. Андан кийин ушул мектепке анын аты ыйгарылган.
Жети-Өгүз башталгыч мектеби 1925-1926-окуу жылында жаштар мектебине, (ШКМге) кийинчерээк колхоз жаштар мектебине айланат. ШКМдин алдында интернат ачылып ага кийим-кече, тамак-аш, төшөнчү өкмөт тарабынан акысыз берилип турган. ШКМ балдарга жети жылдык билим берген.
1934-жылы ШКМдин интернаты Саруу айылына көчүрүлөт да, Жети-Өгүздө башталгыч мектеби калат. ШКМде окугандардан кийин советтик, партиялык көп кызматкерлер, окумуштуулар, илимдин докторлору, профессорлор чыккан. Кыргыз элине жакшы таанымал белгилүү окумуштуу Абдулхай Алдашев, Кыргызстан илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти, профессор Кадыр Шатемиров, академик Асылбек Алтымышбаев сыяктуу бир топ белгилүү адамдар ушул мектептин тарбиялануучулары болгон.
1934-жылы мектеп толук эмес орто мектепке айланып, 1937-жылы жыйырма төрт окуучуну бүтүрүп чыгарган. Ошол жылы мектепте баардыгы эки жүз жетимиш окуучу болуп, анын бир жүз алтысы кыздар болгон. Ушундан улам кыздардын билим алайын деген кызыкчылыгы артып, мектепке көп бара баштаганын көрүүгө болот. Ал эми 1940-жылы мектеп орто мектепке айланган. Бирок ошол жылдары каардуу согуш башталып, 1947-жылга чейин 10-классты бүтүрүп чыккандар болгон эмес. Анын үстүнө адистер жетиштүү болбогондуктан 10-классты окуп жаткан он үч окуучу биринчи чейректен кийин Пржевальскийдеги С.М.Киров атындагы орто мектебине барып окуп, орто билимге ээ болушкан. Жети-Өгүз орто мектебинин тарыхында биринчи жолу 10-классты 1947-жылы он беш окуучу бүтүрүп чыккан.
Ушундай узун тарыхы бар мектептин летописи да өмүр бою мектепте иштеген, мыкты агартуучу Осмон Эсенкановдун демилгеси менен түзүлгөн. Анда мектептин басып өткөн жолу, ар түркүн сандар менен диаграммалардын өзүнчө бир бай комплекси бар. Аны ачканда эле айылдын биринчи мугалимдери Иса Чомор уулу менен Иманаалы Эркинбай уулунун, ушул мектепти курдурган, айылдын атактуу уулу Данаке Имановдун сүрөтүн көрөбүз. Андан кийин ирээти менен мектептин биринчи окуучуларынын, аны бүтүрүп чыккандардын, мектепте ар түркүн мезгилдеги иштеген мугалимдердин сүрөтү коюлган. Мектепке С.М.Кировдун ысмы коюлган мезгил да анын сүрөттөрү менен жабдылган.
Фотохроника-летопистин эмоционалдуу жагы. Мындан тышкары анда социолог-окумуштуулар үчүн керек боло турган ар түркүн сандар менен диаграммалардын өзүнчө бир бай комплекси бар. Маселен, 1937-жылдан баштап 1968-жылга чейинки окуучулардын санынын өсүш диаграммасы орун алган. 1947-жылдан 1967-жылга чейинки жогорку окуу жайларын бүтүргөндөрдүн жана окуп жаткандардын диаграммасы да камтылган. Мектеп өзү учуруп чыгарган ар бир балапандын тагдырын, кайда, эмне кылып жүргөнүн изилдеп чыккан. Ушуга окшогон диаграммалар чоң эмгекти, көп машакатты, убаракерчиликти талап кылары шексиз.
Биз летопистин автору маркум О.Эсенкановдун эмгегине суктанбай кое албайбыз. Агайдын бул ишке жан дили менен берилип, чарчоо дегенди унутуп иштеши чыныгы педагогдо гана жолугуучу асыл касиет. Азыркы мугалимдерди дагы ушул агайдай эмгекчил, иштин көзүн билген педагог болууга чакыраар элем.
Бул жазылган летопись бүгүнкү окуп жаткан окуучулар үчүн чоң тарых. Ошол айтылган жылдардан бери канчалаган директорлор алмашылып, эмне деген тарыхтын барактары жазылды. Токсон жылдан бери мектепти Жапаров Бакас, Эсенканов Осмон, Жылкыбаев Апыш, Токбаев, Осмонакунов Токтосун, Мамырбаев Шералы, Иманов Элбек, Жунушев Рыскелди, Баякунов Курманбек, Байжумашев Өмүр, Термеев Качкын, Ордобаева Чынара, Айманов Кудайберген, Садиев Азизбектер жетектеп, мектептин оту менен кирип, күлү менен чыгып келишкен.
Кандай болбосун мектептин ишин алга жылдырган эмгек жамаат болот эмеспи. Эмгек жамааттын бир жакадан баш, бир жеңден кол чыгарган биримдиги болбосо, кандай иш жасаба, ал алга жылбайт. Учурунда мектептен иштеп кеткен, азыр биз сыймыктанган ардагер мугалимдерибиз - Айманбетов Кадыр, Дөөлөтбаев Кеңеш, Далиев Эшен, Байсеркеев Бектурган, Асанбеков Асек, Үсөнова Сылыйкан, Жумалиева Гүлүйпа, Ажыбекова Бүбүш, Эшимбекова Гүлсүн, Орозбаева Аный, Шаршембиева Советкан, Ажыбеков Абдылда, Абдиева Кеңешкан, Жамантаева Саадат, Бочоноева Анаш, Түнгатарова Шайыр, Усубалиева Акылыйма, Усубалиева Гүлүйпа, Эшимбекова Дөкөн, Иргебаев Нуркалый, Асанбаев Акен, Касмалиев Кемел, Акбаева Таттыкан, Дүйшеева Рыскан, Сулайманкулова Людмила, Кулчунова Айчүрөк, Ибрагимова Күлүйпа жана ардактуу эс алууга чыкканына карабай жаш муундарды тарбиялап келе жаткан Бекбоева Жамийла, Бекчороева Эркин, Байсымакова Айша, Мукашев Токтомуш, Токтосунова Текин, Үсөнова Бактыгүл, Дүйшеева Замира, Намазалиева Турсунбүбү, Жумабаева Рая. "Атын атаса куту сүйүнөт" дегендей, бул мугалимдер жаш муундарды тарбиялоодо мыкты педагог экендигин көрсөтө алышкан. Көзү өтүп кеткен ардагер мугалимдердин да учурунда булардын катарында өз орду болгон. Мисалы, Койчиев Сатар, Аманканов Ишемби, Сейдылдаева Үмүткан, Сыдыков Буланбек, Кожомкулов Нурдин, Узакова Зайракан, Токтогулов Кыдыр, Аманбаев Уран, Эшенова Турум, Чериков Кыды, Малаев Бакас, Рысалиев Нурдин, Абдыбеков Токтогул, Исмаилов Чабалдай, Ажыбеков Шакир, Мусакожоев Курманбай, Нарынбаева Рабига, Байжарыков Самыйбек, Чынгышбаев Калый, Исмаилов Касым, Жунушев Берди, Төрөгелдиева Дарика, Сагынбаев Дүйшөбек, Жунушева Токтобүбү, Мусаева Дилде, Ибрагимов Давлет, Бектуров Бакыт, Өмүрова Токтобүбү, Исмаилов Касым сыяктуу педагогдор учурунда жаштарга таалим-тарбия берүүдө чоң салымдарын кошушкан.
Жогоруда аты аталган педагогдордон таалим-тарбия алган айылдын бир топ атуулдары учурда мамлекеттик кызматтарда иштеп, туулуп-өскөн жеринин атагын чыгарып келишет. Алардын бири - көп жылдардан бери жетекчилик кызматтарда иштеп келген, генерал Дубанаев Садырбек, КР Индиядагы элчилигинде тилмеч Кыдыралиев Сактанбек, профессор Жеңиш Чыманов, БГУда ага окутуучу Байсеркеев Кубаныбек, Бишкекте прокуратурада башчы Масыбаев Төлөнбай, Жумабаев Искендер ИПЭСтин башчысы, Жумабаева Гүлнура Облустук мугалимдердин билимин өркүндөтүүчү институтунун директорунун орун басары, КМУнун ага окутуучусу Ибраева Индира, АРИС программасынын координатору Иманбеков Тилек, Ысык-Көл районунун акиминин орун басары Моңолдоров Дамир, Акматалиев Темирбек, Султан Каримов, Иманкожоев Черик, Султанкожоев Бактыбек, шаардык №4 ооруканасынын башкы дарыгери Байсеркеев Замирбек, Мырзабеков Ишенбек, Октябрь райондук ички иштер бөлүмүнүн башчысы Мүсүралиев Ырысбек.
"Аганы көрүп ини өсөт" дегендей, бул жол башчы болгон улуу муундун артынан калбай азыркы муундагы бүтүрүүчүлөр дагы өсүп келе жатат. Жумалиев Аман, Кийизбаева Чолпон, Аманбаев Сейитбек, Төрөгелдиев Азамат, Аманбаева Айчүрөк, Сагынбаева Элиза, Алсеитов Чынгыз, Апылов Тилек сыяктуу мамлекеттик, коомдук, жеке ишкерлер жол башчы болуп келишет. Бул балдарды көргөн кийинки муун дагы алардын жолун жолдоп, бизди уят кылбайт деген тилегибиз бар.
Заманбап билим берүү биздин милдет
Мектеп алыскы тоолуу аймакта жайгашканына карабай, балдарга татыктуу тарбия берүү үчүн бир топ иштерди жасап, эл аралык уюмдар, программалар менен иштешип келет. Учурда АРИС программасы боюнча инклюзивдик окутуу каралууда. Ушул программанын негизинде англис тил мугалими Байболотова Айнура, математика мугалими Кадыркулова Айнагүл эки классттык комплект жабдышкан. АРИС программасы аркылуу компьютердик бир класс жабдылып, азыркы убакта окуучулар 12 компьютер менен сабак окуп жатышат. Мектептин мурунку директору Садиев Азизбек Айылдык билим берүү долбоору менен иштешкен. Кыргыз тил мугалими Калжиева Миранын өз күчү менен кыргыз тил кабинети ачылган. АДК ден соолук комитети тарабынан жакындан жардам катары бир телевизор, DVD жана спорттук сетка берилген. Кыргыз улуттук университетинин профессору Жеңиш Чыманов кыргыз тили жана адабияты мугалимдери үчүн дайыма методикалык жардам көрсөтүп келет.
Айылдык балдарга чет тилин мыкты үйрөтүү максатында 1999-жылдан бери чет мамлекеттерден волонтерлор келип иштеп кетишет. Азыркы таптагы волонтер Холо Хутайдын жеке демилгеси менен чет тил предмети боюнча куррикулумдун долбоору түзүлдү. Мурунку волонтер Маршал Каллиндин жардамы менен дагы бир чет тили кабинети ачылган.
Мектепте көп жыл иштеп, көзү өтүп кеткен маркум Абдиева Нурийла эжейдин балдары аркылуу чет тил кабинети жабдылып, азыркы убакта окуучулар тарабынан колдонулуп келе жатат. Бул эжейдин балдарынын жолун жолдогон башка мугалимдердин балдары дагы көзү өтүп кеткен мугалимдердин атынан атайын класстарды алып заманбап жабдып берип, мектепке чоң жардам көрсөтүшүүдө. Азыр мектептин 90 жылдыгына карата Исмаилов Чабалдай агайдын балдары аркылуу бир кабинет, Дубанаев Садырбек агабыз атындагы бир кабинет, мугалимдердин өз күчү менен көргөзмө куралдары жана мектепти жазалгалоо иштери жүрүп жатат.
Учурда мектепте баардыгы 85 мугалим иштейт. Жогорку билимдүүсү - 61, орто кесиптик - 15, 1-4 класска чейинки мугалимдер 19, 5-класстан 11-класска чейинки мугалимдер 45, пенсия курагындагылар - 11, жогорку категория 42, 1-категория 9, 2-категория 10, стажы беш жылдан аз 14, стажы 5-10 жыл 11, 11-15 жылдык стажы барлар 5, 15 жылдан көп 46. Мектепте жалпы 904 окуучу билим алууда. Анын 101 окуучусу отличник, 97 кыздар, 287 ударник, анын 170 кыздар.
"Кутбилим", жањы саны... • кыргызча... o
email • архив • редакция
Билим гана экстремисттик мүдөөнү жок кылат
Болочок спортсмендерге мүмкүнчүлүк түзүлдү
Налоговое бремя как катализатор коррупции
Кыргызстандагы дин: ыймандуулукка жолбу же экстремизмдин куралыбы?..
Өзүң ким да, диниң ким?!.
"Байлык үңкүрүнүн" дайыны табылар бекен?
Нурдай жанган Нуржамал Ибраева
В НАЧАЛЕ ЖИЗНИ ШКОЛУ ПОМНЮ Я
Мектебим - алтын бешигим
Итоги конкурса сочинений на тему: "Победа 45-го - великий подвиг советского народа"
национальный университет - колыбель чемпионов
Комсомолдук үйлөнүү тою кайра жаралууда
Free Teaching Methodology Service