ru cs ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt ru ky ky ru ru ru ru ky ky ky ky ky ky ru ru ru ru ru ky en ru
"Асман пресс", 19.02.09 - 13-бет: •
Алдыда 23-февраль Ата мекенди коргоочулардын күнү турат. Бул күнү биз кечээки эле Афган жана Баткен согушуна катышкан жоокерлердин эрдигин дагы эстебей кое албайбыз. Анткени алар биздин, кыргыздын жоокерлери. Алар Ата мекен үчүн кайсы учур болбосун антына бек турган патриоттор. Эгерде эртеңки күнү дагы Мекенибизге коркунуч туулса, биринчилерден болуп курал көтөрүп, элибизди коргоого коркпостон чакыра тургандар да ошол патриоттор десек дагы жаңылышпайбыз. Кыскасы, алар согушту көрүп келгендер. Апааттын кандай болоорун өз жон териси менен сезип, кан кечип, жанындагы жоокердин кантип курман болгондугун көрүп келгендер. Бүгүн биз советтик жоокерди эстегибиз келди. Алардын катарында афганчы жоокерлердин башын бириктирип, патриоттук духта келаткан генерал А.Чотбаев, А.Таштанбеков экендигин баса белгилеп коелу.
Акбөкөн Таштанбеков, Афганистан согушунун ардагерлери жана ушул сыяктуу кагышууларга катышкандардын саясий партиясынын төрагасы:
"Мекен коопсуздугуна коркунуч келсе, алдыңкы катарга афганчылар гана чыгат"
- Акбөкөн мырза, Кыргызстанда азыр партиялардын саны көп эмеспи. Аларды катарында сиз жетектеген Афганчылардын партиясы бар. Айтсаңыз, ошол жоон топ партиялардын арасында сиздердин партия эмнеси менен өзгөчөлөнөт? Дагы бир кошумча суроо: маселен, табиятынан эле партиялар үч гана типке бөлүнөт экен. Бирөө ачык эле бийликчил, экинчиси орточул, үчүнчүсү элдик деп. Ушул негизден алганда сиздердин партия кайсыл тибине кирет?
- Кыл чайнап, кан кечип, Өмүр-Өлүм-Мекендин ортосунда чымындай жанын чарк айланткан афганчы эч качан жасалмалуулукка бара албайт. Биринчиден, ага көкүрөк-көөдөнү жол бербейт. Афганчы кандай күндү башынан өткөрбөсүн, элин-жерин сатпай, кашык каны калганча күрөшүп, керек болсо жанын берген адам. Турмуш чындыгында өлүм менен өмүрдүн улуулугун жон териси менен сезген адам ал-афганчы. Биздин партиянын негизги бир өзгөчөлүгү- афганчылардын улуту жок. Орусу, казагы, дунганы, өзбеги, кыргызы баары бөлүнбөгөн бир тууган. Экинчиден, аларда "Сен түштүктүксүң, мен түндүктүкмүн" деген бөлүнүп-жарылуу да жок. Кайда жүрбөсүн, ким менен табакташ болбосун "афганчымын" деп баш көтөрө айта алат. Аларда "бир тууганмын" деген бир гана сөз бар. Андан башка сөздү айта албайт... Ошондуктан алар интернационал.
Азыр бардык партиялардын максаты бийликке гана барыш. Өкмөт башчылык деген кызматка көз арткандар ушул тапта жулунушууда. "Жок андай эмес" деп эч кимиси айта алышпайт. Антип айтканга эрктери да жетпейт болуш керек. Партиялык тизмеге жол ачылганда, мен-мендеген партиялардын лидерлери, катардагы мүчөлөрү орун талашып, кырылышкан фактылар болбодубу. Мен ачыгын айтайын, өзүмдүн партиялаштарыма абдан эле ыраазы болдум. Эч бири орундарга жулунушкан жок. Бийликке умтулбаган карапайым мүнөздөрүн көрүп, аз да болсо жүрөк жылыды. Алар таза жүрөктөгү гана адамдар болооруна дагы бир жолу ынандым. Өзүңүздөр жакшы билгендей, айрым саясатчыларыбыз амбициясы менен элди көчөгө алып чыгып, бийлик менен кызмат үчүн эсептешкен модага айланып кетпедиби. Мунун кедергиси кандай болот деп чынында бир жан чынында баш катырбады. Кызмат керек болсо эле кыйкырып чыгыш керек деген түшүнүктү коомго алып келишкенин алардын абиирлери азыр сезеби?
- Сөзүңүзгө аралжы, демек сиздер мындай адаттан алыссыздар...
- Эгер Ата-Журттун башына каран күн түшүп, Мекен коопсуздугуна коркунуч келсе, алдыңкы катарга афганчылар гана чыгаарын Кыргызстандын карт тарыхындагы окуялар бир эмес бир нече жолу тастыктагандыгын бүгүн эч ким тана албайт болуш керек. Бирок, бизди ушундай кыйын кырдаалдарда гана эстешээри албетте, өкүнүчтүү.
Эки лидердин келишпестигинен тутанган Афган согушуна кимдер барды эле? Айыл-кыштактардагы дыйкандын, кетменчинин, орокчунун карапайым балдары барып, алтындай өмүрүн, күлгүн жаштыгын согушка беришти. Канча деген жубайлар жашын муздак жаздыкка тамчылатып жалгыз калды, мотурайган балдар атасыз калышты, медерим деп сыздаган энелер калды. Азыр ал согуш ким үчүн болду деп териштирбейбиз. Биз, афганчылар, буйрукка, Мекен алдында берген антыбызга баш ийгенбиз. Биздин улуулугубуз мына ушунда.
Эсиңерде барбы, 1990-жылдагы Өзгөн окуясында, төшүнө медалдарын тагынып, афганчылар гана тынчтык жарчысы болуп, эки улуттун ортосунда жүрүшпөдүбү. Эрдик медалын тагынган жоокерди көрүп, анын сөзүнө кулак төшөп, ачуу зилдерин баскан учурлары болгон. Ал жаңжалдын бетин азыр ары кылсын. Эстеп айтууга дагы ооз барбайт. Ошондо автобус, такси айдап, ат минип элди ынтымакка чакырган афган жоокерлерин бүгүн кантип эстебей кое алабыз. Ал кагылышта дагы көп адамдарыбыз көз жумду.
- Жаңылбасак, кийнки Баткен согушуна да биринчилерден болуп афганчы жоокерлер чакырылбады беле?
- Ооба. Чынында, ошол Баткен согушунда жоокердин Мекен, Ата-Журт алдындагы жоопкерчилигин, мекендештерим афганчылардан биринчи сездим. Өлкө башчысы Жарлыгында афган согушуна барган жоокерлерди биринчи айтып, чакырык жасады эле го. Ошол Жарлык чыкканда эле афганчы жоокер эгини бышып, жыйылбай, баласы багылбай калганына карабай элин-жерин коргогонго аттанганы азыр да көз алдымда. Кана айткылачы, Баткен согушунда кайсыл партия алааматка автомат кармап, Мекен коргогонго чыкты эле. Партиялар бийлик башын катып калса, кызмат, папке талашта гана алдыга чыгып жулунуп калышат. Ошол учурдагы афганчы жоокерлердин духун эч бир сөз менен жеткире албайсың. Кайда болсун бул эрдиктерди афганчылар баш көтөрө бүгүн айта алабыз. Ошондо мамлекетке керектүү обьектилерди, суу сактагычтарды, станцияларды жалаң гана афганчылар кайтарышкан. Андан ары "Үзөңгү-Кууш" маселесине келсек. Партиянын атынан ал учурларда Жогорку Кеңешке келген депутат катары эмнелерди айта алам. Жер-жерлерге жолугушууга барганда "депутаттар кыргыздын ырыскысы болгон жерин сатканга добуш бербесин" деген элдин суроо-талаптары болгон. Партиялаштарым ошондо "Сен депутат эмес, жоокерсиң. Жоокер деген элин-жерин жоодон, баскынчыдан сактаган адам. Кыргыздын жерин сатканга добушуңду бербейсиң" деген катуу буйруктарын билдиришкен эле. Бул дагы биздин партиянын позициясы да. Ошондо Текебаев экөөбүз гана Үзөңгү-Кууштун кытайларга сатылышына каршы добушубузду коркпостон бергенбиз. Ал эми ошол күнү "ооруп" же себепсиз, жоопкерчиликтен качып, добушун бербей койгондор азыр бийликтин бир учун чоюп олтурушат. Кеп сен келбей койсоң эле балээден кутуласың эмес. Ошол учурда элдин, келечек муундун тагдырын ойлоп туруп, коркоктук, мококтук кылганда кеп жатат. Добуш бербей, калыс болуп койгондон Үзөңгү-Кууштун тагдыры чечилип калгандыгын замандаштарыбыз түшүнүшөт болду бекен. Бул жерден да афганчылар жалпы кыргыз элинин алдында жүзү жарык бойдон калды деп эсептейм. Менин да адамдык абийирим таза экенин айтып өткүм келет. Элдик революция, Аксы окуясы дал ушул Үзөңгү-Кууш маселесинен келип чыккандыгын бүгүн саясатчыларыбыздын бардыгы моюндарына алып жатышпайбы.
2005-ж. 24-марттагы окуяны дагы бир жолу көз ирмемге салып көрөлүчү. 15 жыл аралыгында Аскар Акаевдин айланасында эмне деген гана адамдар кошомат кылып жүрүшпөдү. Ажонун алдында "өлөм" деп антын бергендер да болгон. А турмуш чындыгы бир нерсени тастыктап койду окшойт. Айткылачы, ошондо Акүйдү акырына чейин ким коргоп калды эле? Өмүрүн тобокелге салып афганчы генерал Абдыгул Чотбаев калбадыбы. Бул жоокер боордошумдун, бир тууганымдын эрдигин баалап койгум келет. Анын эрдигин мен-мендеген революционерлер деле баалайт болуш керек. Солдаттарынын артына жашынбай Акаев үчүн болгон ур-токмокту жалгыз афганчы Чотбаев эле жебедиби. Ал, биринчи кезекте, президентти саткан жок. Антына туруп, башка келтек жеп, канжалап, Акүйдөн чыккан адамдардын акырында чыкпадыбы. Ноябрь айындагы кырдаалда эстесек деле эмне болду. Жергиликтүү бийлик өкүлдөрү, милиция баштап эл тарапка өтүп кеткен учурлар болуп кетти. Кээ бирөөлөрү эки жакка бут салып, оңтойлуу жагдайды күтүп олтурушту. Бул ачуу чындык. Ал тургай Бакиевдин айланасындагылар да аны сатып кетүүгө даяр эле турушкан. Ошондо деле Акүйдүн темир торунун алдында президент Бакиевди коргоп Бакыт деген афганчы жигит турганын көпчүлүк билбей калды болушу керек. Бакыт Бакиевдин жардамчысы болчу. Бүт баардыгы каска-маска кийип турса, жалгыз Бакыт каска-маскасы жок эле алдыңкы катарда турду го. Аны кийин Темир Сариев дагы өз сөзүндө айткан. Мына ошондой Бакытка окшогон жоокерлердин алдыңкы катарда турганы баш-аламандыкка жол бердирткен жок деп ойлойм. Эгер кокус Акүйдүн дарбазасы ачылып кеткенде, Аксы окуясы бул жакта калмак. Төштөрүн тосуп, ошол жерде мен-мендеген афганчылар турду. Ток этер жерин айта турган болсом, биздин партия бийликчил, орточул, элчил партиялардын бир да тибине кирбейт. Афганчыл деген гана типтеги партияга кирет.
► Бул айылда негизинен кыргыз гезиттери
электрондук тиркеме түрүндө жарыяланат.
► Архивге, емейлге жана редакцияга шилтемелер
ошол гезиттин башбарагында берилген.
► Жеке макала жарыялоого буйрутмалар кабыл алынат.
► На сайте публикуются в основном кыргызскоязычные газеты в виде электронных подшивок данных газет.
► Ссылки на архивы, емейл и данные о редакции
указаны на главной странице конкретной газеты.
► Принимаются заказы на публикацию частных статей.
Алган материалга шилтеме бериңиз!
◄ © J.Janyzak, Kyrgyzstan ►
Ссылки на взятые статьи обязательны!