de en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ko ky ky ko ky ky ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
КР Жогорку кеңешинин депутаты Гүлнара Дербишова:
"Коомдогу жат көрүнүштөр мектепте да чагылууда"
- Гүлнара Толубаевна, өткөн жумада ЖКнын сессиясында Республикабыздын жалпы аймактарында мектепке тартылбаган балдардын катары өсүп бара жатканына токтолуп, маселени кабыргасынан коюп, билим берүү тармагында иштеген кызматкерлер козголгон маселеге олуттуу карап, тийиштүү чараларды көрүүсүн өтүндүңүз. Бул маселеге кайрылып калышыңыздын негизги себептери эмнеден болду?
- Кечээ жакында Баткен облусунда болуп, бир катар мектептерди кыдырып, кышка болгон даярдыгы, билим берүүнүн сапаты боюнча таанышып чыктым. Мисалы, эң алыскы делген Кадыралы айыл өкмөтүндөгү мектепке келип, директорунан мектепке тартылбаган балдар барбы десем: "Жок, жүз пайыз эле келишет", - деп жашырып айтпай койгондой болду. Көчөгө чыгып, топтошкон ата-энелерге жолугуп калдым. Ал-жай сурашкан соң сурасам, жогорку көчөдө бир кыз бар, төрт жылдан бери мектепке барбайт дешти. Үйүнө барсак, чындап эле жакыр турмушта жашашат экен. Атасы оорукчан болгондуктан, аны карайсың деп апасы кызын мектепке жибербей коюптур. Быйыл жетинчи класста окуй турган кыз мектеп менен такыр эле коштошуптур.
Өз үйүмө алып келип ой жүгүртүүсүн байкап карасам, акыл-эси ордунда эле, жапжакшынакай кыз көрүндү. Ушундан улам мектеп жетекчилери мындай фактыларды жаап-жашырат экен деп ойлоп калдым да, райондук билим берүү жетекчилери менен сүйлөшсөм, алыскы айылдарда жогорудагыдай көрүнүштөр кездешип калып жатканын жашыра алышкан жок.
Экинчиден, парламентте бул маселени козгогонумдун дагы бир себеби, "Эл пикири" аттуу коомдук фондунун ушул маселе боюнча изилдөө жыйынтыктары болду. Аталган фонд ЮНИСЕФтин көмөгү астында Улуттук статистика комитети, Билим берүү жана илим министрлигинин катышында төрт облуста изилдөө жүргүзүшкөн.
Изилдөөчүлөр Кыргызстанда азыркы күндө 38 миң бала мектепке тартылбайт, ал эми 24 миңи ар кандай себептер менен окууга барышпайт деген жыйынтык чыгарышкан. Негизги себептерин үч багытка бөлүшүптүр: биринчиси - күзгү талаачылык жумуштарда үч айлап бармай жок; экинчиси - мугалим окуучуга орой мамиле жасайт, урат; үчүнчүсү - жакырчылык жана ден соолугуна байланыштуу көрүнүштөр. Дагы бир орчундуусу - мектептеги рэкетчилик. Бул айыл жерине караганда шаардык мектептерде өтө күч алган. Башкача айтканда шаардагы мектептердин 40% да рэкетчиликтин айынан балдар мектепке баруудан баш тартышат экен. Бычакташып бирин-бири өлтүргөн учурлар азыр жаңылык деле болбой калды көрүнөт. Бул коомубуздагы эң чоң трагедия. Ушунун баарын курулай фактылар менен отчет бере бербей, бирдиктүү, ийкемдүү, иш-чараларды иштеп чыгып, жойсок деген пикиримди жаңы министрге сунуш катары айттым. Дагы бир айта кетчү жагдай, коомдук изилдөө борборунун изилдөөсүнө караганда Түштүк жергесинде бешинчи күнү жума намазга кетишип, мектептер бош калган учурлар да болот экен. Мунун тегерегинде да терең ойлонуп, бир чечимге келүүбүз парз.
- Сиздин оюңузча, буга ким күнөөлүү деп ойлойсуз?
- Бардык жүктү мектепке, мугалимге үйүп салган болбойт. Мектепке тартылбаган балдарга эң биринчи кезекте ата-эне күнөөлүү. Айрым ата-энелер балдарын мектеп жашынан эле жумушчу күч катары пайдаланып, базарларга отургузуп коюуда. Бир жагынан алып карасак, ата-эне менен окуучунун мектепке болгон ишеничи, таасири азайып бараткандай. Аталган изилдөөдө айрым окуучулар мектептеги сабактар кызыксыз жана оор деп жооп беришкен. Мында ата-эне менен бирге эле мектептин да таасирин күчөтүш керек деп ойлойм. Мектеп балага жагымдуу чөйрө, шарт түзмөйүнчө бала окуудан кача бериши мүмкүн. Ата-эне, мугалим балага тирөөч боло албай, балдар сырттан, көчөдөн тирөөч издеп калгандай да ой калтырууда. Ошондуктан коомдо болгон нерселердин баары мектеп турмушунда да чагылып жатат. Айрым окуучулар 9-классты бүткөн соң, теxникумдарга да барбай, мектеп менен коштошууда. Төрт облуста 12% окуучу аттестатын, күбөлүгүн алганга келген эмес. Алар документсиз эле базарларга, күнүмдүк жалданма иштерге өтүп кетишкен. Муну жергиликтүү бийлик, билим берүү бөлүмдөрү көзөмөлгө алууга тийиш.
- Эми ушул курч турган көйгөйлөрдү канткенде чече алабыз?
- "Эл пикири" коомдук фондусунун изилдөө борборунун жыйынтыгын дагы бир карап чыгып, мекемелер аралык жумушчу топ түзсөк. Ага билим берүү жана илим министрлиги менен бирдикте, адилет, ички иштер министрликтери да тартылып, мектепте орун алган өксүктөрдү өз коллегияларында карап чыгышса. Андан соң парламенттик угуу өткөрүлүп, өкмөттө каралып, 3-5 жылдык атайын Улуттук программа кабыл алышыбыз парз деп ойлойм. Анткени кийинки 4-5 жылда жаңы муундарыбызды жоголуу коркунучу күтүп турат десек аша чапкандык болбос. Албетте, коюлган маселе өтө көйгөйлүү. Бирок аны биргелешип чечүүгө болот. Бул туурасында Билим берүү, илим жана маданият, маалымат саясаты комитетинде да тиешелүү чаралар көрүлгөнү турат.
Изилдөө көрсөткөндөй, мектепке тартылбаган балдардын саны расмий статистикага караганда өтө эле төмөн. Башталгыч жана негизги билим берүүгө тартылбаган балдардын саны республика боюнча 38,2 миңди түзсө, окуп жүрүп таштап койгондордун саны - 23,5 миңге жетет.
"Эл пикири" коомдук фондунун изилдөөсүнөн.
Биз балдарды мектепке тартуу үчүн бардык мүмкүнчүлүктөрдү жумшайбыз. Мисалы, балдардын үйүнө барып ата-энелери менен кеңешебиз, ичкен үй-бүлөлөрдү уяткарабыз. Бирок коомчулукта билимге, мектепке, мугалимге болгон мамиле төмөндөп кеткендиктен, мугалимдин ата-эне менен сүйлөшкөнүнөн бир жыйынтык чыгат деп кантип ишенсе болот?
Ысык-Көл облусундагы мектеп директорунун "Эл пикири" коомдук фондунун изилдөөсүндө айткан пикиринен.
Мектеп программасы өтө оор. Балдар эс алганга, ойногонго убакыт таппайт. Жада калса мектептен сыртка чыгып таза аба жутканга да мүмкүнчүлүк жок. Мындай шартта балдар псиxологиялык жактан жабыркап, ден соолугу начарлайт. Муну көргөн ата-энелер балдарын мектептен оолактатышы мүмкүн.
Ошондуктан окуу программасын кайра карап чыгуу керек.
Ата-энелердин атынан, Бишкек шаары, "Эл пикири" изилдөөсүнөн.
Как создать "живой" учебник
25 февраля "Второй проект образования" Азиатского Банка Развития в конференц-зале Министерства образования и науки с привлечением ведущего международного консультанта АБР по разработке и изданию учебников господина Тони Рида (Великобритания) провел круглый стол на тему: "Разработка, издание и распространение учебников для общеобразовательных школ: стратегия и планирование".
В работе круглого стола приняли участие - руководство и сотрудники Министерства образования и науки КР, представители офиса Постоянного представительства Азиатского Банка Развития, ответственные сотрудники Кыргызской академии образования, сотрудники "Второго проекта образования" АБР, представители издательских центров Кыргызстана, авторы ряда учебников, национальные консультанты по учебным материалам.
В ходе работы круглого стола были рассмотрены следующие вопросы: "Общие проблемы и вопросы, связанные с реформой куррикулума и учебных программ в странах бывшего СССР", "Приблизительные затраты, связанные с разработкой куррикулума для учебников и обучающих материалов", "Каков минимальный профиль учебников и обучающих материалов, необходимый для реализации целей куррикулума и учебных программ? Как разработать такой минимальный профиль?", "Кто оплатит? Государство, доноры, родители, другие. Плюсы и минусы закупок учебников родителями, схемы аренды учебников, бесплатного обеспечения учебниками", "Стандартные стратегии по снижению стоимости учебников и обучающих материалов", "Использование учебников и обучающих материалов в классе", "Кто пишет? Кто издает? - плюсы и минусы государственного и частного секторов в данном вопросе", "Монополия или выбор? Виды отбора, кто выбирает? - плюсы и минусы: возможности выбора, создание одобренного списка МОН", "Улучшение местного авторства и издательства для лучшей приспособленности к новым требованиям к учебникам и обучающим материалам".
Международный консультант Тони Рид, в прошлом автор соответствующих учебников, проработавший в системе издания учебников в открытой и содержательной форме рассказал, как правильно подходить к вопросам издания и разработки учебников для общеобразовательных школ, остановился на всех вышеуказанных вопросах. Он отметил, что содержание учебников для общеобразовательных школ в Кыргызской Республике отличается большим объемом и трудновоспринимаемым для учеников содержанием. Также отметил, что разработанные учебники для общеобразовательных школ обязательно должны быть альтернативными, чтобы школы, учителя, ученики могли выбрать наиболее приемлемый для себя вариант. В написании учебников большая роль должна принадлежать учителям-практикам. В то же время учителя при разработке и написании учебников должны ориентироваться на компетентностно-личностный подход, а не на знаниевый (заучивание фактов, дат и цифр).
Тони Рид рассказал о положительном опыте работы по обеспечению учебниками, в частности действия механизма аренды учебников в таких постсоветских странах, как Армения, Узбекистан и Молдова, где успешно работает система аренды учебников, тем самым школьники полностью обеспечены учебниками по всем общеобразовательным предметам. В этиx республикаx денежные средства, поступающие с аренды учебников, аккумулированы в специальных общественных фондах, которые контролируются и подотчетны родительским комитетам и школам. Администрации общеобразовательных школ ежегодно проводят анализ и определяют, какие учебники и в каких экземплярах выпускать. Он также отметил, что необходимо пересмотреть систему поощрения (увеличения зарплаты) учителей, чтобы учитель постоянно занимался самообразованием и самосовершенствованием.
Участники круглого стола полностью поддержали международного эксперта и выразили мнение о необходимости введения системы аренды учебников для общеобразовательных школ Кыргызской Республики. Ведь 100 процентное обеспечение школ учебниками требует немалых финансовых затрат со стороны государства, которые наша республика попросту не потянет, а деньги доноров, предусмотренные на такие цели, не бесконечны.
Данный семинар проведен в рамках реализации компонента "Учебные материалы" "Второго проекта образования" Азиатского Банка Развития.
М. Осмоналиева, координатор по повышению информированности общественности "Второго проекта образования" Азиатского Банка Развития.