ky ru bg ru ky ru ru ru ky ky ky ky ky uk ky be tt hbs_cyr ky krc cv ky ky ky kk ky hbs_cyr ky en kk el ky ky el ky ky el ky el ky ky el ky el ky el ky el ky el ky el ky el ky ky el ky el ky el ky en el ky el ky el ky ru en ky ky tt es en es fr es ru ky ky ky mhr ky ru es et nb tr ja lt es fr tr en ru hbs_cyr ru ky ky ky tt cv ru ru ky ky mk kk kk el ru kk ru ru hbs_cyr hbs_cyr hbs_cyr fr en fr en en fr en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr en
ЖОЛ (Э.Эрматовдун “Сыр сандык” китебинен үзүндү)
Дарегибиз: Кыргыз Республикасы Бишкек шаары Ж. Бөкөнбаев көч. 182
Биз Алла Тааланын чексиз жолунда баратабыз. Бүткүл аалам жаралгандан бери тынымсыз кыймылда. Биз дагы, адамдар, олтурсак да, жатсак да кыймылдын кучагындабыз. Кыймыл токтогондо жашоо да токтойт. Бул улуу жолдо бирөөгө күн эрте батса, бирөөгө кеч батат…
Кээде: «Эй, жолуңдан адашыпсың!»– деп шылдың болдум. Деги жолдун көзүн карап басуу – бул Кудайды таануу, чындыкты билүү, дилди, ниетти туура кылуу деген түшүнүк экен.
«Кудайдын жолунда жүргөн адам эч нерседен кем болбойт» деген сөздү өмүрүмдө көп уктум. Бирок маанисин анча түшүнө бербейт элем. Көрсө, Кудай Таалага баруучу жолдун боюнда түмөн-түркүн азгырыктар көп болот турбайбы? Адам баласы шайтанга алданып, ошол азгырыктарды жеңалбай жүрүп өмүрүн өткөрүп иет турбайбы? Эми гана аны сезгениңде, актыктын жолуна кирейин дегениңде белиң бекчейип, көзүң чекчейип, күч-кубатың жок олтуруп калат турбайсыңбы? Бул бири кем дүйнө экендигин туйганыңда, Кудай Тааланын жолу эсиңе келет экен. Бул жан дүйнөңдү ыпластыктан сактап калчу жол экен. Ошондуктан бул жолдогу адамдын мартабасы улук болот экен. Бүгүнкү күндө Кудайдын жолу эмне экендигин сезип-туйбагандар эбак ал жолду танып кетишкен. Замандын туусу биз болобуз, акыркы акыйкат биздин чөнтөктө деп корстон болушуп басып жүрүшөт. Ылайым, Кудайым ошолорго да ынсап берсе экен.
«Жолум жабылып калды, жолум болбой жатат, жолум байланыптыр» деген сөздү көп угабыз. Туура, пенде болгондон ки йин мындай кесепеттен куру калбайт. Жолду ачып алыш үчүн эмне кылуу керек? Эң негизгиси ыйманың таза болсун, ой-пикириң таза болсун, анан көкүрөк дилиң таза болсун, тээ түпкү башатың таза болсун… Анан ар дайым ниетиңди түз кыл! Биз, пенделер, өзүбүздүн жолубузду өзүбүз тосуп алабыз. Жок жерден кесир сүйлөйбүз, ар кандай ушак-айың сөзгө аралашабыз, жок жерден кимдир бирөөлөрдү жек көрөбүз. Кудай Тааланын кыл дегенин кылбай, кылба деп тыюу салган нерселерин кылабыз. Ошентип бүтүндөй рухубузду булгагандан кийин, айла жок, Жараткан жолубузду тосуп салат. Өзүбүзгө өзүбүз бөгөт коёбуз.
Андан кантип кутулуу керек? Кандай кылсак жолубуз кайрадан та-заланат? Бул үчүн адегенде Алла Тааладан жалбарып кечирим суроо керек. Кылган күнөөлөрдү моюнга алып тооба келтирүү керек. Кең пейил болууга аракет кыл. Эч кимден жакшылыгыңды аяба. Бей-бечараларга кайыр-садага бер. Намаз оку. Аккан суудай шар бол. «Колу ачыктын – жолу ачык» деген кыргыздын улуу сөзүн турмушуңда колдон.
Тагдыр жолубузду Алла Таала асманда чийген. Ошол улуу кудурет күчтүн амири менен жашап жүрөбүз. Адашып кетпес үчүн адам баласы ар дайым жакасын кармап, Кудайга шүгүрчүлүк айтып, Жа-ратканга тооп кылып жашаганы оң. Жолго чыгаардан мурун пайгамбарым Мухаммед алейхиссалам ар дайым эки ракат сапар намазын куп чыкчу экен. Жолубуздун жакшы-жаман болушу Алладан. Биз мына ушинтип жашабасак, нарк-насилибизди жерге тепсеп, көктө чийилген тагдыр жолубузга өзүбүз доо кетирип алабыз.
Байыркы кытай даанышманы Лао-Цзы «жол» (дао) деген түшүнүктү бүтүндөй дүйнөнү таң калтырган философиялык агымга айландырган. Төрөлүү, жашоо, өлүм, кайра жаралуунун баары чеги жок кыйма-чийме жол экен. Жер менен жылдыз дардын, Адам менен Кудайдын, бу дүйнө менен тиги дүйнөнүн байланышы бизге билинбеген сан-санаксыз жолдор менен биригет тура. Адам баласы чексиздиктин жолунда жарыкка келип, ошол жолдо өмүр суусу түгөнөт тура. Демек, «жолдон улуу нерсе жок» деген сөз кыргызда тегин жерден чыккан эмес.
«Менин башатым кайсыл жолдон башталды, кайсыл жерге токтоймун?» деген суроо эң кыйын суроо. Ушул эки суроонун ортосунда адамдын өмүрү өтөт. Кеп мына ушул эки аралык, эки чекти адам кандайча басып өттү, ошондо гана анын ким экендиги билинет.
Чыгармачылыкка киришкенден бери өзүм менен өзүм күрөшүп, өз жолумду табаар бекенмин деп келатам. Бирөөнүн мурда салган жалгыз аяк чыйырымды, жолумду тапканым жакшы. Өз жолуңду табуу аябай машакаттуу, анын артынан сая түшүп тынымсыз изденүү керек. Ал жол көшөрүп көк бет болуп өжөрлөнүү менен гана келет. Адабиятта да, илимде да, жашоодо да ошондой.
Алла Таала жараткан дүйнө кандай болсо, аны так ошондой кабыл алууну үйрөнүү керек. Айланаңдагы адамдардан эч нерсени талап кылба. Жакшы жагын өзүңө ал, жаман жагына көз жумуп кой. Ошондо эч кимге сенин зыяның тийбейт. Жан дүйнөң учкан куштай эркин болот. Эч кимдин колдоосуна да, мактоосуна да, таяныч сүрөөсүнө да муктаж болбой каласың. Анан Алла Таала тагдырыңа чийген өзүңдүн жолуң менен кетесиң. Адам болом деген кишиге мындан ашкан бакыт барбы?
Менин салган жолум жан дүйнөмдүн жарык нуру болуш керек.Маңдай теримдин тамчылары күнү-түнү өзүм менен,  аалам менен болгон күрөш. Менин бүткүл аракетим мына ошол жолдо калганда анын акыбети кайтат. Ансыз ал жолдун кунары качып, көзүм өткөндөн кийин тирүү жан баспай чөп чыгып кеткен жолго айланат. Жашап өткөнүң билинбей жоголгон жол бейоопа өткөн өмүр эмей эмне?
Акыйкатка жетүүнүн, Кудай Тааланы таануунун оңой жолу бар бекен? Эгер оңой жолу болсо анда неге жолубузга миллиондогон азгырыктарды жайнатып: «Келе!» – деп көз ымдатып койгон? «Мага жеткиң келсе, ошол азгырыктардын баарын жеңип өтчү, көрөйүн», – деп бизди Алла Таала сынап олтурат. Биз бул жолдо сөзсүз адашуу-буз керек. Башыбыз маң болуп жол таппай далбасташыбыз керек. Элге-журтка шылдың болуп, азап тартышыбыз керек. Адашкан адам, жол издеген адам акыры жүрүп издегенин табат. Оңой жол менен жүрүп максат-муратына жеткендер өтө сейрек. Гаутама Будда, Иса менен Муса, Мухаммед пайгамбарлар да көп азап тартып жүрүп, Ку-дай Тааланын ак жолуна түшүшкөн. Алардын алдында биз кимбиз?
Демек, жашасын адашуунун күч-кубаты!
Байыркы Фираундар ойлоп тапкан лабиринтте улуу философия жатабы деп ойлоймун. Анын дал ортосунда акыйкат казынасы жайланган. Ошого темселеп адашып жүрүп жетишиң керек. Ал акыйкат казынасын таап алуу үчүн лабиринтке кирген адамдын бир өмүрү кетет. Адашып калсаң сөөгүң сөпөт болот. Акыйкат казынасын тапкан адам Алла Тааланы туят, дүйнөнү туят, өлбөстүктү туят. Лабиринтте мына ушундай сыр жатабы деп ойлоймун.
Лао-Цзынын айткан мындай бир сөзү бар: «Жакшы бала атасы өлгөндөн кийин, анын баскан жолун үч жыл таанып үйрөнөт. Андан кийин гана өз жолун издей баштайт». Биз бул насаат сөздү элес ала бербейт экенбиз. Ошонун айынан жеке үй-бүлөдө, коомдо канча трагедия болуп жатат. Бабалар баштаган улуу көчтү танууга болбойт.
«Жолоочунун жолдо болгону жакшы». Биз күн сайын өмүр менен өлүм деген сапардабыз. Жүрөктүн эрки менен, сүйүү менен, ишеним менен жашасак гана адамдык озуйпабызды ак өтөп, сапарыбызды байсалдуу кылабыз. Көкүрөк-дилибиз Алла Тааланын бизге берген аяндарын түз кабыл алганда гана жолубуздан адашпайбыз.
Жолго чыкканда шашылба, даяр тамакты таштап кетпе! Бир нерсем бүтпөй калды эле деп үйгө илинбе. Бара жаткан максатыңды аныктап ал. Ниетиңди ак, түз кыл. Булар ар бир жолоочу кыйшаюусуз аткара турган жолдун улуу мыйзамы.
Каякка барары белгисиз туңгуюк жол адамдын үрөйүн учуруп, төбө чачын тик тургузуп коркутат. Белгисиз жакка кадам таштоого жүрөгүң даабайт. Белгисиз жол сага азазилдей сезилет. Тобокелге башыңды сайгың келбейт. Жүрөгүң менен секирик жасап, жан дүй-нөңдү бычак мизине коюп сынап алуудан коркосуң. Адам табиятынан ошондой. Белгисиз жолго жүрөгүндө жалы бар тобокелчил, эр жүрөк палвандар гана барат. Чыгармачылык улуу секириктер да мына ошондой тобокелчил адамдар тарабынан жасалат. Мурда белгисиз жолдорду ачып алат.
Жолдо жүрүп адамдар менен тааныштым, аалам менен сырдаштым. Жолдо жүрүп күтүлбөгөн ырларыма жолуктум. Өмүрүмдүнкөбү жолдо өттү. Ошондуктан жолду жакшы көрөм. Жол менин жандүйнөмдү толтуруп турган керемет кубулуш.
Прозапроа, Э.Эрматов "Сыр сандык"
Жеңишбек Жумакадыр “КЫРГЫЗ ТИЛИМ МИНИП КАЛДЫ АРАБА”
ЭНЕ ЖӨНҮНДӨ СӨЗ (Э.Эрматовдун «Сыр сандык» китебинен үзүндү)
Кыргыз тилин үйрөнүү үчүн видео сабактар
Кыргыз тилин жеңил үйрөнүү боюнча видео сабактар (EASY KYRGYZ LANGUAGE)