uk ky el cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky sah ky ru ky mn ky ky ru ky ky ky ky ky ru ky ru ky ky ky ky ru ba tt ru ky ky ru ru ru ru ky ky ky ky ky ky ru ru ru ru ru ky en ru
"De-факто", 15.04.08 - 7-бет: Кєз айнек...•
"Соттор адилеттин эмес, кылмышкердин кулу"
-Сотуң калыс болбосо, кылмышың алыс болбойбу?
-Кыргыздын жакшы макалы бар эмеспи "туура бийде тууган жок, тууганчыл бийде ыйман жок" деген. Азыркы учурда бизде соттор болобу, бийлик төбөлдөрү болобу, баарынын мааниси менен сапаты бирдей болуп калды окшойт. Жогорку бийликте акыйкат болбосо соттордо акыйкаттыктын, адилеттүүлүктүн күнү жаркырабайт. Бийликтин көзүн карап жүрүп ошонун айынан сотторго, сот системасына тиешелүү болгон "адилет адамы" деген аттын таптакыр эле жоголуп кетиши, кылмыштуулуктун азайышына болгон элдик ишенимге коюлган чекит десек деле болот. Өлкөдө резонанстуу ызы-чуу иштер көп эле болуп жатпайбы. Алардын басымдуу көпчүлүгү мыйзамдын, Конституциянын негизинде эмес, саясий кызыкчылыктардын аркасында чечилип жатат. Ошонун айынан элдер сотторго, бийликке ишенбей калды. Бийликтин бир бутагы катары соттор жогоркулардын көзүн карап мыйзам үстүндө иштей албай жатат. Минте берсе соттордун деле кереги жок болуп, кылмышкерлердин сотторуна айланып калышат.
"Ишенчээк иттигибизден итибиз чөп жебей жатат"
-Эмне үчүн кыргыз курулганга эмес кырылганга кыйын?
-Курулганга ар бирибиз эле умтулабыз. Бирок, кыргыз "минтип курат элем" деп ашыкча оозду көптүрүп бош сүйлөгөнгө уста көрүнөбүз. Биз көбүнчө акмактарга ишенебиз. Ушунчалык ишенчээктигибизден биринчи эле мен мыктымын деп төшүн каккан чиновниктерге ишенет экенбиз. Эми акчасы бар, эл үчүн иштейт го деп. Мисалы, падышанын алдамчы экенин, "кидал" экенин билебиз, баары бир болбой ишенип "сен жакшы" дегендер көп чыгып жатпайбы. Буга окшогон аферлор Акүйдө толтура, ошолорго ишенип жүрүп экономикабыз, жашоо турмушубуз кыйын болуп кетти. Акүйдөгүлөр болсо элдин чучугун чагып жеп, май-көл турмуш болуп калгансып жыргап жатышат. Ошентип жатса деле "биздин уул жакшы иштеп жатат" деп аларга жан тарткан аңкоо кыргызбайлар чекесинен саналат. Ошол ишенчээк мүнөзүбүздөн бирөөгө жемибизди жегизип, кыргыз кыргызга кор болуп, шору кайнап жаткан үчүн бүт баары кыйроодо.
Клара АЖЫБЕКОВА, Коммунисттер партиясынын лидери:
"Акүйдөн ылдыйкылардын баары апапакай"
-Ак үй "аппагым" десе "капкара" аким ак болуп калабы?
-А эмне үчүн аким гана аппак болуп калат? Биз көбүнчө акты кара, караны ак деп келебиз. Өзгөчө Акүй үчүн аппагы болуп отургандар көп, бирок эл билет андайлардын капкара экенин. Мен ошондой Акүй үчүн аппак, а эл үчүн капкара болуп жүргөн бир министрди билем. Сыртынан бойтоюп жоош жүргөн министр. Адамгерчиликтүү, иш билги, эл деп жүргөн адам экен деп ойлоп сыйлап жүргөм. Көрсө ал ичи тар, көралбас, коррупционер экен. Мага таарынбасын, коррупционер экенин өз көзүм менен көргөм. Өткөн шайлоолордо бир депутаттын штаб башчысы болуп уятсыз иштерди жасап, адамдарды акчага сатып алып, аймактык штабдарга акча сунган, пиарларды жасаган. Бир үйбүлөнүн ишине кийлигишип бут тосууларды кылган. Ал министр атын айтпасак да түшүнүктүү, тышкы саясатты тейлемиш болуп отурат. Ушундай иштерди жасап Акүйдүн апапакай баласына айланып, билинбей олтурат.
"Баа баш бербей, кутурду"
-Баа кутурса баарын кабабы?
-Азыр баанын кутуруп турган кези. Өлкөдө баары кымбаттап кетти. Бул карапайым эл үчүн чоң кыйынчылыкты пайда кылды. Мындай экономикалык ыргак менен элдин жашоосун жыргал турмуштун жолуна сала албайбыз. Мамлекет үчүн дагы кыйынчылыкты жаратып, көп жагынан аксатат. Маселен, өкмөт элден түшкөн киреше менен мамлекеттин казынасын кармап турат. Эгер элдер үчүн кирешесиз тармактар көп болсо анда андан баш тартат. Казына капчыгы жукарат. Баанын кымбатташы биринчи эле элди кыйнайт, эл кыйналса өкмөткө кыйынчылыкты туудурат. Ошондуктан анти-монополиялык комитет, өкмөт, бийлик өкүлдөрү тезинен бул маселеге батыл киришиши керек.
"Азаматтар шумпайларга бийлигин уурдатты"
-Кошоматы көп элдин азаматы кор болобу?
-Баардык өлкөлөрдө, элдердин басымдуу көпчүлүгү адилеттүү, чындыкты айткан, чечкиндүү, тарыхый улуу иштерди жасаган азаматтары менен сыймыктанат. Тилекке каршы, "кой аксагы менен жүз" дегендей элдин арасында дүжүрлөр, кошоматчылар, кара санатайлар, шылуун шумпайлар бар. Элдик азаматтын кадырын булгап анын жүзүн карайткан, анын эл үчүн жасайм деген максаттарын уурдап алгандар өлкөбүзгө толуп кетти. Элдик революцияны жасаган чыныгы күчтөр бүгүн бийликке келбей, кайсы бир кошоматчы акмактарга алданып, өздөрүнүн чыныгы максаттарын ишке ашыра албай калды. Өз максаттарын, тилектерин шумпайларга уурдатып коюшту. Шумпайлар башкарган күндө дагы бул убактылуу деп эсептейм. Себеби эл көпкө чейин кыйынчылыктарга чыдай албайт. Бир күнү болбосо бир күнү элдин чечкиндүү катмары, адилеттүүлүктү самагандар ошол шылуун-шумпайлардын заманын курутуп, өз азаматтарын бийликке алып келет. Элдин уучу андан куру эмес.
"Үлбүрөгөн бийлик жалп этип өчөт"
-Бийлиги жок өкмөт билиги жок чыракка окшошпу?
-Жеңижок атабыздын айткан бир сөзү бар "бийлиги калыс болбосо убара болот эл карып" деген. Эл болгон жерде сөзсүз бийлик болот. Баягы "скрипач скрипканы өзү эле ойнойт, бирок дирижерго муктаж" дегендей эл бийликке, бийлик элге муктаж. Бүгүнкү Кыргызстандын бийлигинин аты бар, бирок заты жок. Сүйлөгөнү бир, кылганы башка. Бирин бири сыйлабайт, укпайт, айткан убадаларга турбайт, ушак таратат. Анан кожоңо карап түздөнөсүң да. Ошол үчүн бийликтин кадыры жогунан элдин арасында алдамай, коррупция күчөп жатат. Жогорку бийликти эле айтканда президентке бир кезде "Камбарата ГЭСин өзүбүз эле куралы" десем "жок, күчүбүз жетпейт" деген, анан кайра курабыз деди. "Партия түзбөйм" деп сессияда айтып, кайра эле түзүп албадыбы. Анан ошондой бийликке ким ишенет. Элдин ишеничинен кеткен бийлик, албетте, үлбүрөп күйгөн чыракка окшош, ал бир күнү жалп этип өчүп да калышы толук мүмкүн.
Дүйнө кезип кеткен кыргыз спортчулары
СССР дуулдап турган кезде Светлана Кыргызстандын кыздар арасында шахмат боюнча чемпиону болуп аты чыккан. Агасы Сергей мектеп жашындагы балдардын "Белое ладье" шахмат командасында ойночу, агасын ээрчиген тестиер кыз бара-бара шахматка кызыгуусу артылып кыздар тобуна кирген. Машыктыруучусу Галина Отюцкаянын жетекчилиги алдында эл аралык жана дүйнөлүк турнирлерге катышып жеңүүчү катары табылган. 1984-жылы 15 жашында кыздар арасында өткөн шахмат боюнча мелдеште СССРдин чемпиондугун утуп, кыргыздын атын дүңгүрөттү. Бул ийгилигинен соң дароо эле шахмат боюнча СССР курама командасына кабыл алынган. Бир аз гана катачылыктарынан улам 1985-жылы февраль айында СССР спорт комитети көрсөтүлгөн 160 рубль стипендиясынан кол жуудурган. Мындан соң болгону 9-класста окуган Светлана "шахмат кумарчысына" айланууну гана чечип, максатынан тайбай машыктыруучусунун жанынан чыкпай үйрөнүп, бош убактысында шаардык Т.Петросян атындагы шахмат клубуна барып жүрүп 17 жашында мыкты шахмат чеберине айланган. Жеңиштеринен улам спорт комитети мамлекеттин 10 мыкты шахматчылардын катарына кошуп, шаардын мэри төрт бөлмөлүү үй менен сыйлаган. Спорт комитети тарабынан СССР спартакиадаларына башчылык кылууга, аймактык, шаардык турнирлерге көзөмөл болуу укуктарын берген. Акыркы ийгиликтерин машыктыруучусу Натан Рафаилович Зильберман менен биргеликте ишке ашырып келген. Союз ыдырап кеткенден кийин 1993-жылы Светлана да өз мекенинен Россиянын Ростов шаарына көчүп кеткен. Кантсе да СССР курама командасынын оюнчусу, КМШ мамлекеттердин кыздар арасындагы шахмат боюнча мыкты чебери, дүйнө чемпионатында "коло" медалдын ээси Светлананы кыргызстандык оюнчу катары таанышаары белгилүү. Светлана да Эрнесто сыяктуу 2577 упайы менен дүйнөлүк 15 шахматчынын катарына кошулуунун астында турат.
Руслан Маджинов эркин күрөш боюнча Кыргызстандын бир нече жолку чемпиону болуп эл аралык спорттун чебери катары белгилүү. 1998-жылы Тегеранда өткөн дүйнө чемпионатында төртүнчү орунду, Ташкен шаарында болгон Азия оюндарында ирандык балбанга болбогон упай менен алдырып "коло" медалды тагынган. 36 жаштагы Руслан кыргыз күрөшүнө өзүнүн көп өмүрүн арнап, чоң эс алуудан кийин гана Америкага спорт чөйрөсүнөн тышкаркы эле жумуштары менен кеткен. Бирок, анын бактысы спорттобу, айтор, кээде Американын машыгуу залдарынын бирине барып машыктыруучуларынын көзүн ачкан. Америка спорт ышкыбоздору Вашингтонго чакыртып, Русланды килем үстүндө сынап көрүшкөн. Чындыгында Русландын ал жерде көрсөткөн ыкмалары америкалыктардын оозун ачырган. Вашингтондон чыккан дүйнөнүн жана олимпиада чемпиону Дабин Гейбл Вашингтон спортчуларына лекция окуп жатып Руслан тууралуу кулагы чалып калган. Көп өтпөй Русланга жолугуп күрөш ыкмаларын көргөн. Америка күрөшүндө болуп көрбөгөн Русландын ыкмаларына көзү түшүп, дароо эле Американын курама командасына жолдомо берген. Руслан 60кг салмакта Американын атынан бир нече мамлекеттин балбандары менен күч сынашып жеңүүчү табылып, Вашингтон күрөшүнүн атын чыгарган. Учурда Вашингтон шаарында жашап, жаш спортчуларды тарбиялап, Кыргызстанды вашингтондуктарга даңазалап, кыргыз баласы катары ал жакта жүрөт.
Канттын "Абдыш-Ата" футбол командасынын мыкты оюнчусу, Кыргызстан футбол курама командасынын жарым коргоочусу Эсенкул уулу Чолпон өз командасынан кетип, Түркиянын "Гиресунспор" клубу менен ойноо үчүн келишим түзгөнүнө аз гана убакыт болду. Буга чейин ал Кипрдин "Генчлбирлиги" футбол командасы менен 3 айга түзгөн келишими бүтүп, Трабзондуктардын көзүнө түшүп калган. "Генчлбирлиги" командасынын алгачкы сыноо беттештеринде Чолпондун таамай топ узатууларынан улам атаандаштарын 4:1 эсебинде утуп алышкан. Анын ийгиликтеринен кийин эми Трабзондун "Гиресунспор" клубу Түркиянын чемпиондугу бүткүчө дагы 3 ай мөөнөтүн узартуусу боюнча келишимге макул экендиктерин айтышып, керек болсо 5 жылдык контракттан да баш тартышпасын сунуш кылышкан. Буга чейин аталган клуб ошол эле "Абдыш-Атанын" оюнчусу Алмаз Мирзалиевди да чакырып, бирок Алмаз оюн учурунда бутунан жаракат алып контрактык келишимин түзө албай калган. Ал эми өткөн жылы аталган кыргыз командасынын бирден бир мыкты чабуулчусу Антон Землянухин да "Гиресунспор" клубу менен 5 жылдык контракт келишимин түзгөн. Азыр Чолпондун түрк футболунда чолпону жанып кетүүгө чоң мүмкүнчүлүктөрү бар. Анткени кыргызстандык жаш футболчунун беттеш учурундагы ийгиликтери түрк футболуна чоң ачылыш жасабаса да, жандануунун жаңы кадамдары байкалып калган.
► Бул айылда негизинен кыргыз гезиттери
электрондук тиркеме түрүндө жарыяланат.
► Архивге, емейлге жана редакцияга шилтемелер
ошол гезиттин башбарагында берилген.
► Жеке макала жарыялоого буйрутмалар кабыл алынат.
► На сайте публикуются в основном кыргызскоязычные газеты в виде электронных подшивок данных газет.
► Ссылки на архивы, емейл и данные о редакции
указаны на главной странице конкретной газеты.
► Принимаются заказы на публикацию частных статей.
Алган материалга шилтеме бериңиз!
◄ © J.Janyzak, Kyrgyzstan ►
Ссылки на взятые статьи обязательны!