ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky cv ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ru hbs_cyr ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru bg ru ru ru cv bg ky ru ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
канткенде кыргыз тилин сактап кала алабыз?
Мамлекеттик тилди окутуунун айрым маселелери
Тил канчалык кең масштабда колдонулса, анын ар тараптан өнүгүшүнө ошончолук ыңгайлуу шарттар түзүлөрү маалым. Кыргыз тили сабактары бала бакчадан тартып жогорку окуу жайларына чейин окутулуп, көрнөк-жарнактар кыргызча илинип, окуу китептерин, усулдук көрсөтмөлөрдү жакшыртуу маселелеринин үстүндө иш жүргүзүлүп, жетишкендиктери арбын болгону менен тилибиздин колдонулуш чөйрөсүнүн чектелгендиги, көйгөйлөрү кыргыз тилинин келечегине кайдыгер эмес жарандарды түйшөлтүп келет.
Менин оюмча, кыргыз тилинин мамлекеттик тил катары коомубузда ала баштаган ордунда, окутулушунда жетишилген ийгиликтер:
o бала бакчадан тартып жогорку окуу жайларына чейин окуу программаларына кыргыз тили сабактары киргизилгендиги;
o "Манастаануу" курсунун окутулушу;
o Кыргыз тилин окутуу маселелерин көтөргөн ар түрдүү конференция-семинарлардын өткөрүлүшү;
o Кыргыз тилинде көрнөк-жарнактардын илиниши;
o Мамлекеттик тилдин кадырын көтөрүү, жайылтуу максатындагы ар кандай иш-чаралардын өткөрүлүшүнүн салтка айланышы ("Ырдайлы кыргыз ырларын" телеберүүсү, кыргыз ырларынын 3 айлыгын өткөрүү, тил жумалыктары ж.б.);
o Окутууда компьютердик технологиялардын колдонулушу;
o Жаштар үчүн кыргыз тилиндеги заманбап телеберүүлөрдүн чыгарылышы;
o Жаш аткаруучулардын кыргызча ырларды кеңири аткарышы, элдик ырларды жаштардын табитине ылайыктап аранжировкалоо;
o Кыргыз тилинде электрондук сөздүк, уюлдук сөздүктөрдүн чыгарылышы;
o Мамлекеттик тилдин бүгүнкүсүн, келечегин ойлогон энтузиаст адамдардын иш-аракети;
o Башка улут өкүлдөрү балдарын окутуу кыргыз тилинде жүргүзүлгөн мектептерде окутуусу.
o Өлкөбүздөгү башка улуттардын кыргыз тилин үйрөнүүгө мотивациясы жок, зарылдык түзүлгөн эмес;
o Кыргыз улутундагы кээ бир жаштар, ата-энелер эне тилине кошкөңүл мамиле кылат. Академик Б.М.Юнусалиев белгилегендей: "Уул-кыздарыбыз өз эне тилин билбей калса, өз элинен алыстап, бөлүнүп, чоочун болуп калат, бул - жашоосунда өтө коркунучтуу";
o Кыргыз улутундагы кээ бир жаштар, ата-энелер эне тилин билбейт, сөз маанисин түшүнгөнү менен баарлаша албайт, сөз байлыгы жарды, өз оюн кенен айта албайт, орусча ойлонуп анан кыргызча которуп сүйлөшөт;
o Бала бакчадагы бө -бөктөрдүн жаш өзгөчөлүгүнө ылайыкталган кыргыз тилиндеги обондуу ырлар, майрамдарды өткөрүү сценарийлери жокко эсе;
o Мектептерде класстан тышкаркы иш-чаралардын, класстык сааттардын, тарбиялык сааттардын сценарийлери нечен таланттуу мугалимдер тарабынан даярдалган болсо да китеп кылып чыгаруу, жайылтуу иши жок;
o Филологиялык окуу жайлардын "Кыргыз тили жана адабияты" адистиги боюнча окуу планында Манастаануу курсуна саат жетишсиз бөлүнгөн. (бардыгы - 70 саат, анын ичинен аудиториялык сааты - 38, өз алдынча иштөө - 32 саат). Ошондой эле жыйынтык көзөмөл формасы катары экзамен эмес, зачет алынат жана бул адистиктеги бүтүрүүчүгө "Манастаануу" курсу боюнча кесиптик даярдыгына коюлуучу талаптар киргизилген эмес;
o Филологиялык окуу жайлардын "Орус тили жана адабияты" адистигинин жана педагогикалык башка факультеттердин окуу пландарында "Манас таануу" курсу киргизилбеген;
o Окуу жайлардын материалдык-техникалык базасы начар (окуу бөлмөлөрү, окуу китептери, окуу фильмдери, көрсөтмө куралдар, окутуунун техникалык каражаттары);
o Кыргыз билим берүү академиясынын мугалимдердин квалификациясын жогорулатуу курстарынын программалары заман талабына ылайык курстар менен байытылбаган. (Мисалы: "Компьютердик сабаттуулук", "Маалыматтык-коммуникациялык технологиялар" курстары);
o Жарандык позициябыз начар;
o Кыргыз тили мугалимдеринин, окутуучуларынын компьютердик сабаттуулугу жок, болсо да жетишсиз;
o Жаштарыбыздын орус тилинде болобу, кыргыз тилинде болобу грамматикалык сабаттуулугу жок. (TV деги СМСтерден айрыкча байкалат);
o Көрнөк-жарнактарды кыргызчалатууда мүчүлүштүктөр арбын.
Бул көйгөйлөрдү чечүүдө төмөнкүдөй иштерди аткаруу жакшы натыйжаларын берет деген ойдомун:
o Мамлекеттик тилге мамлекеттик көз караш, мамлекеттик саясат, каржылоо болушу;
o Окуу программаларын, окуу стандарттарын кайра карап чыгуу, жакшыртуу;
o Адистерди даярдоо, адистигин жогорулатуу курстарынын ишин жакшыртуу, жаңы мазмундагы курстар, программалар менен байытуу, компьютердик сабаттуулукка даярдоочу курстарды киргизүү;
o Котормочулар менен тыгыз иш алып баруу, бала бакчадан баштап ЖОЖдорго чейинки керектүү котормолорду аткаруу ишин жөнгө салуу;
o Ар бир мекемеде кыргыз тили адисине штат бөлдүрүү, иш кагаздарын кыргызчалатуу;
o "Кыргыз Республикасынын билим берүү уюмдарынын педагогикалык жана жетекчи кызматкерлерин аттестациялоо жөнүндөгү" Жобосуна ЖОЖдун ага окутуучу квалификациясын мектеп мугалиминин жогорку категориясына теңдөө жана тескерисинче, жогорку категориядагы мугалим квалификациясын ЖОЖдун ага окутуучусу квалификациясына теңдөө пунктун киргизүү. Бул биринчиден, тажрыйба алмашууга көмөкчү болот, экинчиден, билим берүүнүн үзгүлтүксүздүгүн камсыз кылууга салымын кошот, үчүнчүдөн, адистердин жетишсиздигин жоюуга жардам берет;
o Лингафондук кабинеттерди жабдуу, аудио-видео курстарды, компьютердик окуу программаларын, электрондук окуу китептерин, сөздүктөрдү түзүүгө мамлекеттик каржылоо жүргүзүү;
o Жогорку жана орто кесиптик окуу жайларында бардык адистиктер үчүн жыйынтыктоочу мамлекеттик аттестациянын тизмесине "Кыргызстан тарыхы" дисциплинасы менен катар "Кыргыз тили" сабагы боюнча да мамлекеттик экзаменди киргизүү;
o Педагогикалык окуу жайлардын филологиялык факультеттеринин окуу программасына "Маалыматтык-коммуникациялык технологиялар" сабагын киргизүү, сааттын өлчөмүн көбөйтүү.
o Филологиялык окуу жайлардын "Кыргыз тили жана адабияты" адистиги боюнча окуу планында "Манастаануу" курсуна бөлүнгөн сааттын өлчөмүн көбөйтүү жана жыйынтык көзөмөл формасы катары зачет эмес экзаменди аныктоо;
o Педагогикалык окуу жайлардын филологиялык эмес факультеттеринин жана орус тили жана адабияты адистигинин окуу программаларына Манастаануу курсун киргизүү;
o Кыргыз тилинин коомдо кеңири колдонулушуна шарттарды түзүү: иш кагаздарын кыргыз тилинде жүргүзүү; кызматка кабыл алууда кыргыз тилинен сынак алуу; кыргыз тилин билгендиги үчүн маянасына кошумча төлөм киргизүү ж.б.
o Окутуунун ар түрдүү усулдук ыкмаларын, технологияларын кеңири, өз орду менен, максаттуу колдонуу, тил үйрөнүүгө кызыкдарлыгын ойготуу;
o Окутуучунун коммуникативдик көндүмдөрү, жогорку коммуникативдик маданияты (чыгармачылык жөндөмү, материалды так, түшүнүктүү, уккулуктуу, таасирдүү баяндашы, сүйлөө тону, дикциясы, сөз байлыгынын тереңдиги, талапты кое билүүсү, талаш-тартышсыз иштей билүүсү);
o Окутуучулардын, мугалимдердин жалпы эле кыргызмын деген жарандын атуулдук позициясынын болушу, "Ааламга сыярлык ой жүгүрт, өз ордуңда иш аткар" деген Бүткүл дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун девизи сыяктуу принцип менен аракеттенген кыргыз тилинин күйөрмандарынын көбөйүшү;
o Жаштардын атуулдук сезимин ойготуу, тил тагдырына кайдыгер карабоого тарбиялоо;
o XXI кылым - маалымат булактары өнүккөн, илимий ачылыштардын, жаңы технологиялардын заманы. Кыргыз тилин окутуунун көйгөйлөрүн чечүү, мамлекеттик тил катары кеңири колдонулушун камсыз кылуу үчүн маалыматтык-коммуникациялык технологияларды кеңири колдонуу, кыргыз тилин үйрөтүүчү ар кандай компьютердик программаларды, мультимедиалык, аудио-видео курстарды, электрондук окуу китептерин түзүү зарыл.
Кыргыз экономикалык университетинде кыргыз тилин талапка ылайык окутуу үчүн инновациялык технологиялар лабораториясын, илимий-методикалык борборду, тестирлөө борборун, заманбап мультимедиалык компьютер класстарын, электрондук китепкананы колдонобуз. Экономикадагы прикладдык информатика факультети келип чыккан суроолор менен бул факультеттин окутуучуларына, алдыңкы студенттерине кайрылууга, кесиптик жардам алууга чоң өбөлгө. Студенттер менен биргелешип түзүлгөн ар кандай схема, таблица, диаграммалар, "Кыргызстандын ыйык жерлери", "Алыкул Осмонов", "Кыргыз элинин улуттук майрамдары", "Ысык-Көл - кыргыз бермети" ж.б. слайддар окутуу процессин кызыктуу, натыйжалуу жүргүзүүгө салымын кошууда. Менеджмент жана туризм факультетинин СК 21-тобунун студенти Жаныбек уулу Стал жана Кыргыз архитектуралык курулуш институтунун студенти Евгений Багрецов менен бирдикте банк терминдеринин орусча-англисче сөздүгүн кыргызча которуп, электрондук сөздүк түзүү иши башталды.
Университеттин мамлекеттик жана расмий тилдер кафедрасынын окутуучулары маалыматтык-коммуникациялык технологиялар менен бирге окутуучунун жандуу кеби, сабакты өтүүдөгү ыкмалары маанилүү бойдон каларын белгилөө менен окутуунун түшүндүрмө - иллюстративдүү, компьютердик, таяныч схемалар, оюн, коммуникативдүү окутуу, проблемалык окутуу, кызматташтык педагогикасы технологияларын, сынчыл ойлом элементтерин, интерактивдүү усулдарды кеңири колдонушат. Окутуунун ар түрдүү ыкмалары студенттердин билим деңгээлин жогорулатууда таасирин тийгизбей койбойт. Стандарттык түрдөгү сабактарды эле өтүү - алардын билим сапатынын төмөндөшүнө, көңүлкоштукка, демилгенин жоктугуна, кол шилтөөчүлүккө, окуу процессине болгон ынтызарлыктын жоголушуна, таланттуу студенттердин басылып калышына алып келет. Ар түрдүү усулдук ыкмалардын ар биринин өзүнүн күчтүү жактары бар. Кайсыл ыкманы колдонуу керектигин, кайсыл ыкма натыйжалуу экендигин окутуунун, сабактын максатына, окуучунун, студенттин билим деңгээли, өздөштүрүү мүмкүнчүлүгүнө жараша тандап алуу окутуучунун чеберчилигине, чыгармачылыгына, жоопкерчилик мамилесине байланыштуу болот.
Кытай ойчулу Конфуций: "Мен угам, анан унутуп калам, мен көрөм, анан эстеп калам, мен жасайм, анан түшүнөм" деп белгилегендей, интерактивдүү ыкмаларды колдонуу менен студенттер бири-бири менен окутуучу, маалымат менен өз ара аракеттенишет. Окутуучу бул учурда даяр билим бербестен, өз алдынча изденүүгө түрткү берет, алардын демилгесине шарт түзөт. Өз ара аракеттенишүүдө студенттин өз күчүнө ишенүүсү, сүйлөө маданияты, чечендик өнөрү калыптанат. Жазуу иштери тил жатыктырууга, сабаттуу жазууга, тилди үйрөнүүгө, жекече таасирлерин жана ойлорун билдирүүгө көмөк көрсөтөт.
o Тексттин аталышына, окуялардын өнүгүшүнө божомол жүргүзүү;
o Негизги терминдерди, тааныш эмес сөздөрдү, эмнени билерин белгилеп окуу. "Билем, билдим, билгим келет" таблицасын толтуруу;
o Текстти тыным жасоо менен окуу (тыным учурунда студенттер тексттеги ойду андан ары улантышат, эмнеге андай деп ойлоорун түшүндүрүшөт);
o "Чынжырча" түрүндө тексттеги ойду, мазмунду андан ары улантып жазуу. Берилген текстти толуктап жазуу, кеңейтүү. Кызыктуу тексттерди студенттердин өздөрү таап келүүсү;
o Текстти бөлүктөргө бөлүү, ал бөлүктөрдүн аталышын, өз ара байланышын аныктоо. Маанилүү ойлорду жана эсте калган образдарды жазып алуу. Жуп-жубу менен иштөө. Топтордо иштөө, талкуулоо;
o "Оозеки тегерек стол" стратегиясы ("чынжырча" түрүндө кайталоо);
o Бири-бирине суроо берүү. Бири-бирин баалоо, комментарийлөө;
o Венн диаграммасы. Кластер. Эки бөлүктүү күндөлүк. Синквейн. РАФТ;
o Т-схемасы. "Ооба" жана "жок" деген ынандырган же танган аргументтерге далил келтирүү. Ротация (орун алмашуу) ыкмасы менен пикир алмашуу;
o Чаташкан логикалык чынжырларды ордуна коюу;
o Жөн гана кайра айтып берүүгө багыттаган фактологиялык суроолорду эмес, ой жүгүртүүгө түрткөн концептуалдуу суроолорду берүү;
o Реферат, дилбаян, баяндама, эссе, кат жазуу. Текстти улантып жазуу;
o Диалог түзүү. Бир тамга менен башталган сөздөрдөн текст түзүү;
o Көп чекиттин ордуна керектүү тамганы, сөздү, сөз айкашын коюу, сөздөрдү топко бөлүштүрүү көнүгүүлөрү.
Демек, тилибизди сактап калууда, өнүктүрүүдө, кеңири жайылтууда, тил үйрөнүүчүлөрдүн кызыгуусун, тилге болгон керектөөсүн, зарылдыгын ойготууда окутуучулардын, ар бир тиешеси бар кызмат адамдарынын ролу талашсыз. Жоопкерчиликтүү мамиле кылып, ар кимибиз кызмат, билим деңгээлибизге жараша сапаттуу иштерди аткарсак, ишибиз өз жемишин сөзсүз берери да чын.
Бирок мамлекеттик деңгээлдеги саясат, каржылоо жүргүзбөсөк, маалыматтык-коммуникациялык технологияларды кеңири пайдаланбасак, тилибизди кең масштабда колдонууга, ар тараптан өнүктүрүүгө ыңгайлуу шарттарды түзбөсөк кыргыз тилибиздин көйгөйлөрү кала берет.
Кыргыз экономикалык университетинин мамлекеттик жана расмий тилдер кафедрасынын ага окутуучусу
"Кутбилим", жањы саны... • кыргызча... o
email • архив • редакция
Кыргызстан укуктук жолго кайтып келди
Кандуу тополоңдо жабыр тарткан мугалимдер жардамга муктаж
АБИТУРИЕНТ, ЧАМДА, КЕЛЕЧЕГИҢЕ ЖОЛ ТАНДА!
Бардык башаттын булагы - мугалим
Окутуу жана тарбиялоо процессиндеги социалдык-педагогикалык кубулуштардын мааниси
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?