el en hbs_cyr ru ky tt en sv fr de de fr fr fr fr en en uk kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ky ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
- Болот мырза, кыргыз эли эки революцияны баштан кечирди. Ортодо от чыгып, оор жоготууларга да дуушар болдук. Ушул эки революцияны тең элибиз эртеңки күнгө үмүт артып жасашкандай болгон, тилекке каршы ал үмүттү заматта суу сепкендей эле өчүрүп салышты. Эки революцияда тең жалаң ээр талашмайлар, жер-жерлерге бөлүнмөй, партиялардын папке талаштары өңдүү көрүнүштөр орун алды. Эми өлкөдө кандайдыр бир жылыштар бар, оң натыйжалар болот деп ишеним арта аласызбы?
- Революциядан кийин заматта оң натыйжа болот деп күтпөй эле койгон оң. Кыргызстан тез эле өнүккөн мамлекетке айланат, өлкөбүздө өсүштөр болот деп күткөндүн өзү да туура эмес. Анткени он беш жыл Аскар Акаев мамлекетти талап-тоноп таш-талканын чыгарса, андан кийин Курманбек Бакиев келип беш жыл элдин жонунан кайыш тилди. Кайра эле мурунку терс көрүнүштөрдөн арыла албай, эски рельс менен кеттик. Бул маселеге сергек карашыбыз керек. Президент болуп келгендер "мен келдим, мына эми заматта оңдоп ийем" деп элдин кулагына кесме илип, куру чеченденбеши керек болчу. Кайсы бир белгилүү дүйнөлүк окумуштуу "мага бар болгону ишенич, дем бергилечи, мен ааламдын баарын айлантып салам" дептир. Ошол ишенич, дем дегендин өзүн карапайым элдин, революциянын арты менен келишкен президенттер эч эстерине алышкан жок. Мен бул жерде ишенич деп Кыргызстандын бүтүндүгүн жана биримдигин айтып жатам. Бөдөнөдөй бөгүп жаткан жашыруун топтор, бузуку күчтөр кыргыз элине кыянатчылык жасап, түндүк-түштүк деген илдетти калктын калың катмарына жайылтышты. Жер-жерлерге бөлүнүүчүлүк, жердешчилик - биздин башкы душманыбыз. Атамбаев азыр санжыра деген нерсеге катуу тыюу салышы керек. Бир дагы кыргыз гезиттерине санжыра деген немени чыгарганга болбойт деп айткан оң. Түндүк-түштүк деген сөздөр кеңири колдонулбашы зарыл. Муну менен тарыхчылар алектене берсин. Бул окумуштуулардын иши. Жердешчилик, түндүк жана түштүк деген балекетти ашказандан жараны хирургиялык жол менен кесип салгандай эле алып салган жакшы. Ансыз да азыр айланабызды коркунучтар чулгап, күтүүсүз жерден жарала турган согуштардын босогосунда турабыз. Эгер бирикпесек, бир муштумга айланбасак, анда бир балекетке кабылдык дей бер.
- Болот мырза, убагында Курманбек Бакиев бийликке келери менен сиз Президенттин кеңешчиси кызматына дайындалдыңыз. Бул кызматка барыштын сизге зарылчылыгы бар беле?
- Мага ал жерде Президенттин кеңешчиси деген кызматтын чындыгында анчейин деле зарылчылыгы жок болчу. Жыйырма жылдан бери жандүйнөмдө жашап жана жазып келе жаткан романыма дагы кандайдыр бир боекторду табуу керек эле. Ак үй, бийлик, биздин чиновниктердин кылык-жоруктары деген түшүнүктү толук аңдап кармаганга ыңгайлуу учур жаралып калганы үчүн, анан бир чети өздөрү сунуштап жатышкан соң баргам. Бакиевдин бийлиги кетерине эки жыл жетпей 2008-жылы 1-мартта өз арызымды жаздым да, кеңешчиликтен кетип калдым.
- Анан Ак үйгө баргандын чыгармачылыгыңызга чындап эле пайдасы тийдиби?
- Албетте, пайдасы абдан тийди. Чоңдордун кылыктары менен былыктарын жакшы билем. Ошол ашыкча билип алганым менин арманым болууда. Бийик жерде жана бийликте отургандардын ал-абалын көргөнүм романыма эң жакшы өзөк болуп берди. Роман кокту-колотко бөлүнгөн мекендештерибизге арналат. Эмнегедир чыгармам аркылуу ачуу чындыкты айткым келди. Роман "ЗОНА KG" деп аталат. Ынтымакка келбей ыдырай берсек, бир зонага айланабыз да калабыз деген ойлор чыгарманын ичинде камтылат. Антиутопияга айланган бул коркунучтуу чыгармамды адамдардын аң-сезимин селт эттирейин деген тейде жаздым.
- Демек, романдын прототиптери Ак үйдүн адамдарынан экен да?
- Мен прототип дегенден аябай качам. Кимдир бирөөнү сөөмөй кезеп көрсөткөндөн да алысмын. Романда эсиң барда этегиңди жап деген идея коңгуроо болуп кагылат. Жалпыбыздын арманыбыз - азыркы күн менен гана күн көрүп жаткандыгыбызда. Эртең эмне болобуз, эч ойлонбойбуз. Бардыгыбыз жабылып алып балдардын жашынмак оюнун ойноп жатабыз. Жашынмакты коопсуз жайда эмес коркунучтуу жагдайда ойноп аткандыктан акыр аягы кандай трагедия менен бүтөт, аны этибар албайбыз. Ойнолгон жер өтө тар жана кооптуу. Бирок оюн дале уланууда...
- Бир кезде үйүңүздө өрт чыгып, ал жердеги болгон-толгон архивиңиз, биртоп жылдык тарыхы бар байлыгыңыз заматта күлгө айланганын жакшы билебиз...
- Кыргызстанда адам кырсыкка кабылса, ага мамлекет эч кандай коопсуздукту камсыз кыла албайт. Адам кырсыкка учурады, ал-абалын сурап, компенсация беришеби? Мынакей, азыр өзүң айткандай бир кезде үйүмдү өрт чалды. Мага бөксөмдү толтургандын ордуна кылмыш ишин козгошту. Кантип компенсация беришмек эле, эгер үйүмө коюлган өрттүн өзөгүнө президент Бакиевдин бир тууганынын катыштыгы бар болуп атса.
- Эмне себептен күнөөнү алардан издеп атасыз? Буга далилдерди келтире аласызбы?
- Азыр ушул иш боюнча менде так далилдер бар. Бул иш тергөө иштеринде тургандыктан азырынча ачык айтпайм. Менин мурунку аялым ошол кездеги Бакиевдердин эң жакын адамы, Ички иштер министрлигин жетектеген адамга тууганчылык жайы бар болчу. Атын айтпасам да ал киши жалпыга жакшы тааныш. Анын жер тилкеме илгертен көз артып жүргөнүн жакшы билчүмүн. Анан үйгө өрт коюшту. Ошол кезде арызданганыма карабай тергөө иштери илең-салаң жүргүзүлдү. Жарым жылдай жалгыз чуркап атып ишти иликтөөнү аягына чыгара албадым. Илгертен келген бардык байлыгым, документтер, кинодогу жетишкендиктеримди камтыган нечен фотосүрөттөр, самурайлардан белекке келген кылыч, айтор, руханий байлык деп эсептеп музей кылам деген мүлктөрүмөн ажырадым. Күлгө айланды.
- Сизге атак-даңк жана аброй алып келген алгачкы "Караш-караш" фильмиңиздеги каармандар алигиче коомдо дооран сүрүп келишет. Эркин мамлекеттин ичинде ата-бабасынан калган тоо-таштарды сатып, чайкоочулук менен жан сакташкан Күчүковдордун жер жайнап чыкканы эмнеси?
- Ар бир элде Күчүковго окшогондор болуп келген жана боло да берет. Күчүковдор дал бүгүнкү күндө ээрде отургандардын жанынан калбай жандаган, жеке өзүнө гана пайда көздөп, эртеңки күн деген эсинде жок макулуктар. Алар эл башкаргандарды мактап-жактаганды, ичи-койнуна киргенди мыктап өздөштүрүшкөн. Жагалданган саясаты менен эл башкаргандарды да, мамлекетти да жардан алыс түртүп ийишет. Ал эми Бактыгулга окшогон эр жүрөктөр элибизге эрк берсин, кайрат берсин, миңдеген жылдарды карыткан элдердин ишенимин жоготпой алдыга жетелесин деп түзүлгөн образ.
- Азыр Аскар Акаев элибизге кайра кайтып келсин деп эңсегендерге эмне кепти айта аласыз?
- Азыркы күндүн азабынын автору дал ушул Акаев. Ал эл ичиндеги жарды жашоо менен кызылкулактыктын өкүм сүрүшүнө сценарий жазып берди. Анын системасынан азыр да арылалбай азап чегип атабыз. Ал М.Горбачев менен Б.Ельциндин "талкала жана таш-талканын чыгар" деген саясатынын эң күжүрмөн улантуучуларынын бири. Орусия азыр ошол калк башына бүлгүн салган Ельциндин сазынан акырындап суурулуп чыгып, оң жолго түшүүдө.
- Беларусь президенти Александр Лукашенко Курманбек Бакиевге "Элдердин достугу" орденин тапшырганын басма сөз каражаттары айтып-жазып чыгышты. Чындап эле ал элдердин достугун чыңдагыдай эмгек сиңире алдыбы? Бул сыйлыкты Лукашенко ойлонуп туруп бердиби же өзүңүз айткандай экс-президент менен жашынмак ойноп атып кармата салдыбы?
- Мунун канчалык деңгээлде чындыгы бар экенинен кабарым жок. Эгер орден берсе, Лукашенконун бийлиги муну ойлонбой туруп берген. Бул жерде жеке мамиле гана турат. Чыңгыз Айтматовго Азербайжан мамлекети сыйлык тапшырганда, аны туура кабылдагам. Анткени Айтматов дүйнөлүк залкар жазуучу. Ал ага толук татыктуу. Ал эми Бакиев Белоруссиянын жана дүйнөлүк коомчулуктун алдында кандай чоң кызмат өтөгөнүн эч билбейт экем. Эгер жеке өз турмушумду буга кошуп туруп айта турган болсом, анда Бакиевге менин бир кездеги үй-жайымды өрттөшкөнгө колуна кол, бутуна бут болуп берген анын иниси менен эң жакын адамдарынын жасаганы үчүн бердиби Лукашенко? Мындан башка эмне кепти айтат элем?
- Кыргызстан Бажы биримдигине киребиз деп чамынып атабыз. Чындап эле Кыргызстан өз алдынча ой жоруп, өз жолун салгандан айбыккан мамлекетке айландыбы?
- Бул жерде кыргыз өзүн бага алабы же бага албайбы, ириде мамлекетибиздин өз алдынчалыгы туурасында акыл калчаганыбыз оң. Биздин мамлекеттин 23 жылдык өмүрү чынында эле барып турган шермендечилик деп айтсак жарашат. Дүйнө алдында кандай гана маскара болдук?! Биз көрсө өз үйүбүздү тартипке сала албайт экенбиз. Руханий жактан ачка калган улут келечек урпактардын ырыскысын ашап жатат.
Эми ошол үй ичинде мамлекеттин кино тармагына өмүрүн арнаган адам эмне үчүн азыр өз эли үчүн эч кандай чара таба албай чабалактайт? Эмне үчүн бир канча жылдан бери Шамшиев үйүндө бош отуруп, жандүйнөсүндө жабыркоо жүрүп жатат? Кайсы айыбым үчүн? Айыптуу болсом айтышсын. Акаевине, Бакиевине, Отунбаевасына, Атамбаевине кандай себептер менен жакпай калдым?! Үйдө отурган Шамшиевдин пенсиясын да кесип салганга кандай себептер түрткү болду?!
- Алып жаткан пенсияңыздан өкмөт өөнөйбүз деп кыркыптырбы?
- Ооба. Так өлчөмүн айтпай-ак коеюн. Мурда алып жаткан пенсиядан кандайдыр бир пайызын кайра алып салышыптыр. Өзүңөр жакшы билесиңер, Отунбаева 80 миң сомдон ашык пенсия алат. Ал эми Шамшиев он беш миңден бир аз өйдө акча алат. Отунбаева эли ооруп турганда кайсы эмгеги үчүн ошончо акча алат? Же Шамшиев Отунбаевачалык кыргыз элине эмгек өтөй алган эмес беле? Дүйнө элине кыргыздын ажайып кооз жерлери менен айкөлдүгүн көрсөтөм деп күч үрөп, анан "кыргыз кереметин" түзүүчүлөрүнүн көч башында турган Болот Шамшиев деген ысымды алар таптакыр унутуп калыштыбы?!
Мындай кайдыгерликтин арааны жүрүп жатат. Атургай алп жазуучубуз Чыңгыз Айтматовдун деле ысымы акырындап акылдан чыгып бараткандай. Минтип отурса биздин көчүбүз кай жерге барып токтойт деген суроо туулат.
Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар