el ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Кыз алакачуу тыйылса ким, эмне утат?
Учурда кыз алакачуу темасы коомдо кызуу талкууланып аткан кербези. Жогорку Кеңеш жашы жете элек кызды алакачкан адамды 10 жылга чейин эркинен ажыратуу боюнча мыйзам долбоорун үчүнчү окууда жактырды. Эми бул мыйзамга президент кол койсо, кыз алакачкан жигит бир нече жылга эркинен ажыратылат. Бул жакшыбы же жаманбы? Бул боюнча эки ача пикирдеги 78 жаштагы пенсионер Батмакан Алымбекова (Б.А.) менен "Тынчтык үйү" коомдук фондунун жетекчиси Гүлсана Кангелдиеваны (Г.К.) талкууга чакырдык.
"Жаңы Агым": - Жакында Жогорку Кеңеште кыз алакачкан жигитти 7 жылдан 10 жылга чейин эркинен ажыратуу мыйзамын кабыл алуу демилгеси көтөрүлдү. Бул мыйзамдын кабыл алынышы туурабы?
Б.А: - Мен бул мыйзамдын кабыл алынышына каршымын. Ар бир ата-эне эптеп акча чогултуп, уулубуз үйлөнсө той берип куда күтөбүз деп ак тилеги менен даярданат. Анан эле той болор күнү уулуңар кыз алакачты деп 10-20 миң сомун шыпырып алып, баланы 7 жылдан 10 жылга соттоп жиберсе ансыз да өп-чап жашап жатышкан айылдык үй-бүлөнүн көргөн күнү не болот? Кыз алакачыптыр деп эле баланы күнөөлөөдөн мурун кыздын баскан-жүргөнүн да териштириш керектир. Муну айткан себебим, азыр курбу кыздары менен алакачууну атайы уюштуруп, өч алып же акча тапкан кыздар да бар экенин угуп, көрүп жүрөбүз. Ошондуктан кыз үчүн күйпөлөктөй бербей балдардын да тагдырын ойлош керек. Албетте, бирөөнүн жаш кызын чыркыратып машинеге сала качкан зөөкүр жигиттер бар. Бирок ага ата-эне алакач деп үйрөткөн жок да.
Г.К: - Негизи мыйзам мыйзам бузуучулар үчүн жазылат. Албетте сиздин айтканыңызга толук кошулам. Бирок жакында эле Көлдө алакачуудан улам үч кыз өз жанын кыйды. Акыркы жанын кыйган кыздын күйөөсү эки жолу аял алган молдо экен. Мунун өзү акыркы жылдары биз ээнбаш калк болуп баратканыбызды көрсөтүп атпайбы. Дагы бир маселе, азыр эркектерден кыздар көп. Бул кыз балдардын көп төрөлүшүнөн эмес, эркектердин эрте бузулуп, ичимдик, баңгизатына берилип кетишинен улам болуп атат. Кылмыштуулук боюнча статистиканы алып карасак үй-бүлө куруп, турмуш баштоочу 20-25 жаштагы жигиттердин көбү ар кандай кылмыштан улам түрмөгө түшүп калган же көз жумган. Ошондуктан кыздардан мурун эркек баланы бала бакча, мектептен жакшы тарбиялашыбыз керек. Ошол эле депутат Айнуру Алтыбаева да кезинде үй-бүлөлүк зомбулукту көрүп, балдарын жалгыз өзү тарбиялап өстүргөн. Ал башынан көп нерсе өтүп, баарын түшүнгөн үчүн муну алып чыгып атат. Анан Өзүбек ажыдай эле "кырктан ашкан бойдок эркектер көп. Алар кыздар бузула электе аялдыкка алыш керек" дей бериш туура эмес. А кырктан ашкыча ал эркек эмне үчүн бойдок жүргөнүн неге сурабайбыз?
Б.А: - Эркектердин аз болушу сиз айткан себептерден да болушу мүмкүн. Балким жигиттерибизде да айып бардыр. Бирок колунан эч нерсе келбесе да бой көтөрүп атып "кара далы" атыгып, өзүнөн улууларга экинчи аял болгондор деле көп. Алакачууну токтотолу десек, азыр кыргыз балдарын чанып кытай, корей, орус, немиске тийип, ал жактан мазакталгандарды көрүп эле атпайбызбы. Ошентип башка улуттун өкүлүнө үй малайы болгуча кыздарыбыз кыргыз жигиттерине эле турмушка чыкканы оң. "Мени алакачты" деп милицияга чуркабай, "сенин көзүң түшкөн, сени аяп отуруп калган мен жакшымын" деп эле тагдырга ыраазы болсо биздей очор-бачар болуп калышмак. Кыргыздар бекеринен "дарак бир жерден көгөрөт", "таш түшкөн жеринде оор" деген эмес да.
Г.К: - Бүгүнкү күндө айыл жеринде бети-башы көгала болуп жүргөн келиндер көп. Алар эч жерге арыздана алышпайт. Алардын көбү алакачуу жолу менен же ата-энеси сүйлөшүп баш кошкондор. Башкасын айтпайын, Караколдогу өз жанын кыйган кыз институтта мыкты окучу экен. Аны наркоман балага алакачып барышкан. А эмнеге татынакай, тарбиялуу кыз наркоман эркекке аял болушу керек? Наркоманды керек болсо дарыгерлер да оңдой албай атышат. Ушундай жагдайларды элге ачыктап, туура түшүндүрүшүбүз керек болуп атат. А жанагы мыйзам кабыл алынса ээнбаштык кылгандардын тизгини бир аз тартылат эле. Мыйзам бекисе кыз алакачкан балдардын бардыгына эле 7-10 жыл бериле калбайт да. Кыз катуу токмок жесе, кордолсо же өлүмгө учураса белгилүү мөөнөткө эркинен ажыратылат. Сиз айткандай алакачылып, күйөөсү менен жашап аткандар да көп. Бирок жолдошунун түшүнбөстүгүнөн майып болуп, төрөбөй калгандар канча? Бул жагын да эске алышыбыз керек го.
Б.А: - Чет өлкөдө окуп, иштеп, жакшы акча тапкан кыздарга сөз жок. Бирок иштеп укмуш акча табам деп сыртка кетип, сойкулук кылып жүргөндөрдү кантебиз? Кыргызстанда эле күйөөгө чыкпай, никесиз төрөп, баласын таштандыга ыргыткандар жашыруун деле болбой калбадыбы. Андай ыргытылган наристелерди иттер жегенин гезит-журналдардан окуп эле атабыз. Ушундан көрө кыздар жаман да болсо күйөөсү менен жашаганы жакшы эмеспи. Кыз алакачуу кыргыздын менталитетинде жок деп кыйкырабыз. А никесиз төрөп, наристесин итке жем кылуу кыргыздын менталитетинде бар беле? Алакачууга таптакыр тыюу салынса сойкулук накта ошондо өркүндөп, араң жүргөн кыздарга кудай берет. Мени эч ким албаса эмне кылайын деген шылтоо табылат. Ансыз деле өз оюн эркекке ачык айта албай "кара далы" болуп жүргөн кыздарыбыз бештин бири болуп калды.
Г.К: - Азыр кыз алакачуу мыйзам долбоору талкууланып атат. Мыйзам бекиген күнү деле ал жүз пайыз иштеп кетеринен күмөнүм бар. Анткени ошол эле укук коргоо системасында коррупция күчтүү. Канчалаган арыздар кайра алынып, зөөкүрлөр жазасыз калып атат. Мына жакында эле бир айылдагы кызды жети бала зордуктап, аягында кыз күнөөлүү болуп калды. Кыздын ата-энеси балдардан акча алып, кызын башка жакка жөнөтүп отуруп калды. Муну кыргыздын менталитети дейбизби же эмне дейбиз? Сиз айткандай баланы ыргытуу, никесиз төрөө кадыресе эле көнүмүш адат болуп баратат. Бул албетте, тиешелүү мыйзамдын жоктугунан. Экинчиден, үй-бүлө институту иштебей калды. Атасы таштап кетип, энеси дагы бир эрге тийип балдар көчөдө, чал-кемпирдин колунда калып атат. Андай балдарды алакачууда күнөөлөй да албайсың.
"Жаңы Агым": - Алакачууга тыюу салдык дейли. Анда уялчаак, тартынчаак кыз-уландар, өңү серт кыз-эркек кантип турмуш курушу керек?
Г.К: - Азыр ар кандай кулактандыруу, тааныштыруу агенттиктери бар. Албетте, бул кыргыз менталитетине туура келбейт. Менимче, бул ишти азыркы Жаштар министрлиги колго алса жакшы болмок. Анын үстүнө азыр гезит-журналдарда, теледе, радиодо деле үлгүлүү жаштар, жаш үй-бүлөлөр тууралуу маалымат бербей эле өлтүрүү, зордуктоо, талап-тоноо сыяктуу негативдүү нерселерди көп берип атабыз. Бул да элге тескери таасир берип атат.
Б.А: - Ооба, бул чоң көйгөй. Бирок адам өң-түсүнөн сырткары сөзү, адамгерчилиги, кылган иши, мамилеси менен да бирөөгө жага алат. Жоош, уялчаак жаштарды ата-эне, тууган-туушканы кошуп койсо болот. Андай үй-бүлөлөр деле бар.
"Жаңы Агым": - Союз доорунда тыюу салынганы менен ошол кезде деле алакачып үйлөнгөндөр көп болгон. Анан неге азыр эле мыйзам кабыл алалы деп чыга калдык?
Г.К: - Ооба, болгон. Бирок соттолуп кеткендер болгон эмес. Анткени бири-бирин жактыргандар алакачты кылып кызды келинчек кылып алган. Мисалы, менин кайната-кайненем, мен өзүм деле алакачуу менен турмуш кургам. Бирок бизде мурдатан сезим болгон. А азыр болсо ата-жотосу тааныбаган кызды эле машинеге тыгып, малча алып кетип атышпайбы. Адам такыр үмүтү үзүлгөндө гана жанын кыят. Жана мен айткан үч кыз үмүтү үзүлүп, алакачкан адамы менен жашагысы келбеген үчүн өлүп алышты. А минтип бирөөнүн өмүрү менен ойноого ким укук берди бизге? Мыйзамды катуулатпасак мындай жапайычылык күчөй берет. Мисалы, Кытайда уурулук үчүн колу кесилгендер эл арасында көп эле жүрөт. Бирок колун көргөндөр анын ууру экенин билишет. Азыр айылдыктар Кытайдагыдай тартип, мыйзам болсо деп өздөрү айтып атышат. Нарында бир үйдүн жалгыз баласы кыз алакачып барып жашап калат. Кийин ал кыздын сойку экени билинип, жалгыз бала муунуп алды. Бул да алакачуунун кесепети.
Б.А: - Бул мисалды жакшы айтып кеттиңиз. Бир таанышыбыздын баласы шаардан келин алып келсе анысы сойку болуп чыкты. Бала уялганынан Россияга тигини таштаган боюнча качып кетти. Сиз айткан бала өлүп алыптыр. Эмне, андай балдарга убал эмеспи? Ошондуктан алакачуудан мурун Кытайдагыдай сойкулукка барган кыздарга атайын катуу мыйзам керек. Кыз алакачылган күнү да акылы болсо жаман эркекти жакшы эр кылып алат.
Г.К: - Эже, ошо кыздын миң өмүрү жок да. Кыз, эркек экөө тең бул өмүрдө бирдей жашашы керек. Бирөөнүн кызына бирөөнүн жаман баласын сен жакшы кыл, таяк жесең да, өлүп калсаң да чогуу жаша дегенге кандай укугубуз бар?
Б.А: - Баш кошкон экөөнү эч ким аралга алпарып таштаган жок. Аларга ата-энелери, туугандары көз салып турат да. Элдин ичинде болот. Ошол эле жаман деген балдарга турмушка чыгып, сойкулукка барбай, сатылбай жашаганга аракет жок болуп атпайбы. Жакшы кыздарды окутабыз деп, алакачтырбай атып бузуп атабыз өзүбүз. Шаарга жибербей түзүк кыздарды алып калалы деп атам.
Г.К: - Ооба, айылда азыр бир жакшы кызды беш-алты жигит алакачкысы келет. Атургай тиги түзүк кыз, бул жаман кыз деп өң-түсүнө карашат. А өң-түс деген бир нече жылга эле да. Анан жаман делип иргелген кыздар эмне кылсын? Айла жок ар кандай жолдорго кетип атат. Сойку да ошолордон чыгып атат.
"Жаңы Агым": - Азыр алакачып үйлөнгөндөргө караганда сүйлөшүп жүрүп баш кошкондор көп ажырашып атышпайбы. Буга не дейсиздер?
Б.А: - Сүйлөшүп алгандар аялын өлтүрүп коюп атышат.
Г.К: - Ооба, ар бир үйдө ар кандай түшүнбөстүктөр болот. Ажырашуунун көп болушу эркектердин турмуштан бат сынып кетишинен улам болуп атат. Эркек намыскөй болот. Үй-бүлөсүн каржылай албай калса намыстанып ичип кетет. Союз доорунда эркектер жок эле дегенде иш менен камсыз болушкан. Бара-бара мамлекет үй берген. Азыр андай шарт жок, билим-илимдүү, түшүнүктүү үй-бүлөлөр көр оокаттын айынан урап калып атат. Алакачып үйлөнгөндөрдүн ажырашпай калып атышканы бир чети намыстануудан улам, экинчиден, алар бири-бирине татыктуу аял, эркек болуп калып атышат. Бирок билинбегени менен мындай үй-бүлөлөрдө аялга миң азап үйүлгөн.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?