ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ru mn ky ky ky ky mn ky sah ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky tt ky ky ru ky ky mn ky av ky ky ky ky kk xal ky ky kk uz ru ky ru ky ky tt ky hbs_cyr ky ky ky ru ky tt kk ky ky ky ba ky ky ky ky ky mn ky ru ru ru
"Агым", 06.06.08 - 17-бет: Эс-экран..•
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Сарногойдун Байдылда, саматып турган санжырга
1993-жылдын июнь айы болсо керек эле. Белгилүү этнограф Амантур Акматалиев экөөбүз жамбашы сынып сыркоолоп жаткан Байдылда Сарногоевдин абалын сураганы үйүнө бардык. Сынык бутун кроваттын аягына асып коюп чалкасынан жаткан экен. Колунда өзүнө окшоп таңылмалуу комузу бар. Дың-дың эттирип:
- Уктуңарбы, мен да таңылуу, комузум да таңылуу, эки майып ушинтип эрмектешип жатабыз - деди тамашасын таштабай. Саламдашып, ал-жайды сурашкандан кийин үн жазгычымды бурап, Байдыкеме суроо узаттым.
- Байдыке, жатканыңызга он ай болуптур. Отуруп жазганга оңутуңуз жок экен, кагазга түшүрбөгөн менен көңүл жоолугуңузга түйүп аткан ырларыңыз бар чыгар?
- "Үрөнөөк катын үч ай, жакшына катын жарым ай" деп коет го кыргызда. Анан мобул эчки беш ай, кой алты айдын жүзүн карап тууйт экен. Мен кой менен эчкинин арасында өстүм, буларды жакшы билем. Эртең менен Таластын жилик какшаткан муздак суусун кечип, ошол эчкилерди бийик бетке айдап чыгып кайра келем. Кечинде кайра айдап түшүшүм керек. Ал оңбогурлар кол булгаганга келбейт экен. Айла жок, баягы муздак сууну кайра кечесиң, шыйрагыңды какшатып. Аңгыча энем: "Ээ, Байдыш, эчкилерди айдап кел!" дейт. Анан минтип койчумун:
Эчки айдап кел деп жалынган
Бирок беркилерин төлдөтүп көргөн эмесмин. Жылкы он айдын жүзүн көрүп, уй тогуз айдын жүзүн көрүп, төө он бир айга чейин көтөрүп тууйт деп казактардан уккам. Эмне үчүн муну айтып атам? Менин жатканыма он ай болду. Былтыр боюна бүткөн бээ деле тууп койгондой болду (күлөт). Эми ушул казактардын төөсүн күтүп атам, он бир же он эки айда төрөйт деген. Буюрса, жылыш бар. Аманчылык болсо басып кетемби деген үмүт чоң. Өзүмдү өзүм шердентип, анан өзүңөргө окшогон жоро-жолдоштор келип турат. Бу, Амантурум дайыма мага канат-куйрук болуп жакшы сөздөрүн айтып кетет кезек-кезек. Инилер бар өзүңө окшогон. Кыскасы, киши менен киши экен да. Анан чалкаман жатамын. Оң жамбаш, сол жамбаш менен жаталекмин. Кудай жалгап ушул аркам он ай чыдап берди. Оюлуп кетет деп укчу элем, бул оюлган да жок. Же кемпирим жакшы карайбы? Ушундай болсо керек. Анан ушул бирдеме-сирдеме жазайын дейм. Бүгүн оорубайт го деп кичине кыймылдайын десем, бутум ооруй баштайт. Ооруганда ойлогонум башыман учуп кетет. Анан кайра чалкаман жатам, ошондо оорубай калат. Чалкаман жатып жазалбайт экем. Же болбосо тиги Аалы Токомбаев аксакалдын, Абдрашит Бердибаевдин секретарлары бар эле. Качкынбай Осмоналиев досумду: "Сен Абдрашит Бердибаевге секретарь болуп жүрдүң эле. Мобул бутум айыкканча жалыйнаңды төлөп берейин, мага деле секретарь болсоңчу?" деп тамашалайын дедим эле. Жатканда жазылбайт экен, ручкадагы сыя кайра артынан кетип калат өңдөнөт.
Байдыкең калды көрүнбөй, - деп элиңиз эңсеп атат.
- Иши кылып анча-мынча ойлорду кээде блокнотко белгилеп коюп, көпчүлүгүн мээме бышырып атам. Бутумдун сынган күнү эртеси эле жазгам, уйкашы болсо эле болду да деп.
Соо болуп качан басамын.
Кыскасы ушул, айланайын, Жолочу сен кезек-кезек келип, ырларымды радиодон берип калчу элең. Аманчылык болсо баардыгы ойдогудай болот.
- Мен дагы анча-мынча ыр жаза коюп жүрчү эмес белем. Сиз жөнүндө оюн-чыны аралаш ыр жаздым эле.
Жатып алып аялыма кеңештим,
Жакшы акынды коноктоого не жетсин.
Салакасы аракка эле тийбесе,
Сабиз, чөп-чар... калат теңи үйдө эттин.
Курган өмүр мезгил жылса турабы,
Кужуңдашпай кумардан аз чыгалы.
Себет менен баштыгыңды даярда,
Сен дүкөнгө, мен базарга жылалы.
Семиришип бал татыган тосуңа,
Сени тиктейт жоро-жолдош, кошуна.
Түкүрүп кет наристемдин оозуна.
Ошол наристелердин, неберелердин, чөбүрөлөрдүн оозуна түкүрчү акынсыз. Анын үстүнө биздин чоң касиеттүү акындарыбыз Мидин менен Райканды көрүп, чогуу жүрүп калган кишисиз. Ошол Мидикем жөнүндө ыр жазганда да сиз жөнүндө эскерип кеттим эле.
Ыктытканда тиеби деп кереги,
Ыстаканың башка жаздап аярлап.
Арагың да, ырың дагы кемитпей, - деп.
Маңдайыңызда ырларыңыздын үтүр, чекитине чейин жат билген Амантур аксакалыбыз отурат. "Көчөдөн көрө албай калдым, үйүнө барып көрөйүн" деп атайын эңсеп мени менен келди.
- Козудан артык көргүн деп,
Тарс кагып эшик ачтырбай
Шып кирип келди Качкынбай,
Сеп этип алып арактан,
Семиз тоок экен өтө деп.
Көп сөзгө кирди Качыкем,
Короздун төшүн жеке жеп.
Телмире карап сырт жактан,
Топтошуп жесир калдык деп,
Тооктор жатты какылдап - дептирсиз. Байдыке, бул тамаша кандайча чыгып калды?
- Бул эми бир айылда айтылган тамаша болсо керек эле. Баягы жылы эки аял алабыз деп чыгышпадыбы. Ошентип кыргыздын тукумун көбөйткөнү жүрүшөт. Эми тоок менен адам бирдей эмес да. Көп аял алгандан илгерки ата-бабага мүйүз деле чыккан эмес. Көбөйсөк ошондо эле жерге батпай кетпейт белек. Бир депутат айтат, элге билгизбей, Конституцияга киргизбей кыла бербейлиби, кыларыбызды деп. Эми ал адамдын өзүнүн иши да. Андай эркиндик айбандардан короз менен айгырда гана калды. Үйүрүндөгү бээлер айгырдын аялы да. Он сегиз, жыйырма тоок болсо да ичинде бир короз жүрөт. Короз "кукук" дегенде 18-20 тоок ошол замат чуркап келишет экен. Өздөрүнүн тили да, каяктан мен түшүнөм. Анан бул кочкор, бука байкуштар биздей болуп калды да. Короодо, сарайда ээн-эркин жүрүшө албайт бечералар! Оо атаңдын көрү десең! Ал жөнүндө жазыла элек, чыга электери да бар. Кыскасы, бизге бир эле аялды кут кылсынчы азыр. Ошону кут кылып эле, койчо төлдөй беришсин.
ActionTeaser.ru - тизерная реклама