ky ky ky el cs ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru eu en
"Жаўы кылым", 26.06.08 - 8-бет: Финансы министрлигинде...•
24-июнда Жогорку Кеңештин Экономика, бюджет жана финансы боюнча комитети өз жыйынында "2008-жылга Кыргыз Республикасынын республикалык бюджети жөнүндө" КР Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө" мыйзам долбоорун жактырды. Бул долбоор боюнча баяндаманы финансы министри Тажикан Калимбетова жасады.
Республикалык бюджеттин параметрлерине сунуш кылынган өзгөртүүлөр өлкөдөгү экономикалык кырдаалдын өзгөрүшүнө негизделген. Бюджет мартта кабыл алынган, ал эми бүгүн болсо барыдан мурда мыйзамдарды аткаруу, президенттин мамлекеттик жана муниципалдык кызматкерлердин эмгек акысын жогорулатуу жана педагогикалык стаж үчүн аткаруу барактары боюнча төлөмдөр бөлүгү менен байланышкан зарыл өзгөртүүлөр келип чыкты. Республикалык бюджеттин атайын каражаттарды эске албаганда чыгымдардын өсүшү 1,5 млрд. сомду, ал эми атайын каражаттар менен кошо алганда 2,4 млрд. сомду түзөт. Республикалык бюджеттин кошумча чыгымдары 2,6 млрд. сомду түздү, ошол эле учурда бардык министрликтер менен ведомстволордун чыгымдары 1,2 млрд. сомго кыскартылган.
Бул кыскартуулар "Бюджеттик укуктун негизги принциптери жөнүндө" мыйзамга ылайык жүзөгө ашырылган. Президенттин администрациясынан, өкмөт менен парламенттин аппаратынан баштап областтык, райондук администрацияларга чейин 20%га кыскартылды. Ошондой эле транспорттук чыгымдар, башка кызматтарга чыгымдар, капиталдык ремонтко чыгымдар, автомашиналарды сатып алууга чыгымдар, иш сапарларына чыгымдар да кыскартылды.
Ошондой эле мурда каралбаган, эгин сатып алууга 300 млн. сом, айыл, суу чарба жана кайра иштетүү өнөр жай министрлиги аркылуу тракторлорду сатып алууга 200 млн. сом, 2003-жылга мугалимдерге педагогикалык стаж үчүн кошумча төлөөгө 218 млн. сом кошумча киргизилүүдө. Ош областында жылдын башталышында болуп өткөн жер титирөөлөрдөн жапа чеккен мектептердин курулушун аяктоого 194 млн. сом, педагогикалык стаж үчүн аткаруу барактары боюнча сот чечимин аткарууга 50 млн. сом каралууда. Бул каражаттар аткаруу барактары боюнча биринчи кварталдын аягында толук төлөнүп берилди. Өзгөртүүлөр киргизилген учурда аткаруу барактары үчүн төлөп берүүгө бул сумма 300 млн. сомго чейин көбөйтүлмөкчү.
Калк үчүн жылуулук энергиясын субцидиялоого каражаттар мазутка баалардын өсүшүнөн улам 200 млн. сомго көбөйтүлмөкчү. Дотациялуу айыл өкмөттөрүнө коммуналдык кызматтар үчүн сумма 37 млн. сомго, райондук билим берүү мекемелеринин эмгек акыларынын формасын тактоого байланыштуу жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына гранттар 28 млн. сомго көбөйтүлөт. Башкы прокуратуранын кызматкерлерине 23,8 млн. сом, Курчап турган чөйрөнү коргоо боюнча мамлекеттик агенттиктин кызматкерлерине эмгек акыларга 39 млн. сом каралды.
1,8 млн. сом өлчөмүндөгү кошумча каражаттар юстиция министрлигине жана салыктар жана жыйымдар боюнча мамлекеттик комитетке "Бирдиктүү терезе" принципи боюнча каттоо системасын түзүү үчүн каралган.
Литердик каттамдарды финансылоого бюджеттик ассигнованиени 20 млн. сомго, насос станцияларына сугат сууну берүү үчүн коммуналдык кызматтарга суу чарба департаментине 28 млн. сомго көбөйтүү сунушталууда.
Жазаларды аткаруу башкы башкармалыгын ассигнованиялоого 10 млн. сомго көбөйтүлдү, ал жазык-аткаруу инспекциясынын кошумча штаттык бирдиктерин киргизүүгө жана кармоого жумшалмакчы.
Парламенттин эл аралык иштер жана парламенттер аралык кызматташтык боюнча комитети Кыргызстан менен Эл аралык өнүктүрүү ассоциациясынын ортосундагы "Бишкек жана Ош шаарларынын шаардык инфраструктуралары" долбоору боюнча финансылоо жөнүндө макулдашууну ратификациялоону жактырды. Бул маселени талкуулоодо комитеттин жыйынында министр Т.Калимбетова баяндама жасады.
Өз сөзүндө ал учурда республиканын маанилүү шаарлары Бишкек менен Оштун калкы токтоосуз өсүп жаткандыгын, ал эми алардын инфраструктуралары калктын алда канча аз санына эсептелгендигин белгиледи. Мына ошондуктан мындай долбоорду жүзөгө ашыруу өз убагында жүрүүдө, себеби анын натыйжасында ондогон жаңы райондор зарыл инфраструктура менен камсыз болушмакчы. Бул долбоорду жүзөгө ашыруу үчүн Бүткүл дүйнөлүк банк гранттык негизде 12 млн. доллар бөлгөн.
Өкмөттүн 2006-жылдын аягындагы расмий суроо-талабы боюнча бул долбоор Өлкөгө жардам берүү стратегиясына киргизилген. А мунун алдында Президент К.Бакиев Бишкек менен Ош шаарларынын жаңы конуштарын өнүктүрүү боюнча долбоорду колдоо мүмкүнчүлүгү жөнүндө Бүткүл дүйнөлүк банкка кат менен кайрылган.
Долбоор КР өкмөтү тарабынан 1,2 млн. доллар өлчөмүндө кошумча финансыланат, Бишкек менен Ош шаарларынын муниципалитеттери 1,1 млн. доллар, жаңы конуштарга катышуучулар тарабынан 50 миң доллар суммасында кошумча финансыланмакчы. Долбоордун жалпы суммасы 14,3 млн. доллар.
Долбоор төрт жылга эсептелген. Аткаруучу агенттик болуп Жамааттарды өнүктүрүү жана инвестициялоо агенттиги саналат. Долбоордун каражаттары Бишкек менен Ош шаарларынын муниципалитеттери үчүн гранттык негизде жеткиликтүү болот.
Ири инфраструктуралык долбоорчолорду жүзөгө ашыруудан башка аталган шаарлардын ар бир жаңы конушу белгиленген жоболорду сактаган учурда жаңы конуштардын проблемаларын чечүү үчүн анча чоң эмес грант алуу укугуна ээ болушмакчы. Бул долбоорчолор аталган шаарлардын жаңы конуштарынын аймактык коомдук өз алдынча башкаруулары аркылуу жашоочулардын өздөрү тарабынан аныкталмакчы жана жүзөгө ашырылмакчы.
Долбоорду жүзөгө ашыруунун алгачкы жылына Бишкектин 12 жаңы конушу: "Ак-Өргө", "Арча-Бешик", Калыс-Ордо", "Касым", "Ак-Тилек", "Дордой", "Кара-Жыгач", "Алтын-Ордо", "Жаңы Кыргызстан", "Ак-Ордо", "Жеңиш", "Тынчтык" конуштары кирмекчи.
Ош шаары боюнча сегиз жаңы конуштан үч жаңы конуш: "Калинин", "Достук" жана "Туран" тандап алынган.
Учурда Бишкектин 11 жаңы конушу үчүн долбоордук-сметалык документтерин даярдоо (жолдордун курулушу) башталды. Ал эми "Кара-Жыгач" жаңы конушунда ирригациялык системанын курулушу, ошондой эле ичүүчү сууну каттоонун индивидуалдуу приборлорун коюу пландаштырылууда. Ошол эле "Кара-Жыгач" жана "Алтын-Ордо" жаңы конуштарында "Контррезервуар" суу топтолуучу башкы курулушту реаблитациялоону жүзөгө ашыруу пландаштырууда.
Ош шаарында "Калинин", "Достук" жана "Туран" жаңы конуштарында курулуштарга жана алардын ичинен суу түтүктөрүн тартуу, ошондой эле жаңы конуштарды ичүүчү суу менен камсыз кылуу үчүн жабдууларды куруу жүзөгө ашырылмакчы.
Өз сөзүнүн аягында финансы министри жыл сайын Бишкек шаарынын жеке үй курулган конуштарындагы объектилерди финансылоо үчүн республикалык бюджеттен суу менен жабдуу, электр менен жабдуу, билим берүү, жолдорду куруу, телефондоштуруу, санитардык тазалоо сыяктуу багыттарга каражаттар бөлүнүп жаткандыгын баса көрсөттү. Анын үстүнө бул сумма жыл сайын көбөйүүдө.
Финансылык жардамдын көлөмү көбөйтүлмөкчү
Финансы министри Тажикан Калимбетованын Бүткүл дүйнөлүк банктын аткаруучу директору Мишель Мордасини жана Эл аралык валюта фондунун аткаруучу директору Томас Мозер менен жолугушуусунда мына ушундай маалымат жарыяланды.
Эки ири эл аралык финансы институттарынын аткаруучу директорлору Бишкекке жумушчу сапары менен келишкен. Алар кредиттик портфель менен таанышууга жана республика өкмөтү менен эки тараптуу кызматташуунун андан аркы стратегиясын талкуулоого ниеттенишүүдө.
Жолугушууда Т.Калимбетова конокторго Кыргызстандагы учурдагы финансы-экономикалык абал жөнүндө айтып берди. Өлкөнүн өкмөтүнүн алдында кабыл алынган Өлкөнү өнүктүрүү стратегиясына (ӨӨС) ылайык жакынкы үч жылда бюджеттик каражаттарды пайдалануунун натыйжалуулугун жана ачыктыгын жогорулатуу милдети турат. ӨӨСга ылайык бардык мамлекеттик мекемелер өз каражаттарын үч жылга прогноздоого тийиш, бул сөзсүз бюджеттик каражаттардын чыгаша бөлүгүн оптималдаштырат.
Министр ошондой эле долбоорлорду жүзөгө ашыруу боюнча бөлүмдөрдү кыскартууну сунуш кылды, себеби алардын көпчүлүгү кайталоочу функцияларды аткарып жатышат. Андан тышкары Т.Калимбетова меймандарды Кыргызстанга азык-түлүктүк кризисти жоюуда жардам көрсөтүүнү суранды, атап айтканда ал өлкөнүн калкы үчүн азыктык эгиндин запастарын көбөйтүү зарылдыгына басым жасады. Республиканын калкын дан менен толук камсыздоо үчүн 300 миң тонна буудай керек, аны сатып алууга 77 млн. доллар кетет.
Өлкөнүн бюджети үчүн 2003-жылдан бери топтолуп келген педагогикалык стаж үчүн төлөмдөр кошумча жүк болуп калды. Мугалимдерге карыздарды жабуу үчүн 4 млрд. сом керектелет.
Мына ушундай проблемаларды айтуу менен катар финансы министри экономиканын реалдуу секторун, агроөнөр жай комплексин өнүктүрүү зарыл. Бул максаттарга жетишүү үчүн үнөмдөө жана баарыдан мурда бюджеттик каражаттарды максаттуу пайдалануу зарыл.
Т.Калимбетованын пикири боюнча биздин республика көптөгөн эл аралык уюмдарга мүчөлүктөн баш тартышы, бул тармактагы кызматташуунун приоритеттерин аныкташы зарыл. Себеби бүгүнкү күндө өлкөбүздүн мүчөлүк акылар боюнча карыздары 1 млрд. сомдон ашуун.
Өз кезегинде Мишель Мордасини келечекте Эл аралык өнүктүрүү ассоциациясынын фондун көбөйтүүнүн эсебинен Кыргызстанга финансылык жардамдын көлөмүнүн көбөйтүлө тургандыгын белгиледи. Бүткүл дүйнөлүк банк үчүн артыкчылыктуу кызматташуу чөйрөлөрү болуп энергетика секторунун жана инфраструктураны өнүктүрүү саналат. Эки инсититуттун жетекчиси алар эки тараптуу кызматташуунун андан аркы стратегиясын иштеп чыгууга кызыкдарлыгын да билдиришти.
Европалык банктын 59 долбоору бар
Финансы министри Тажикан Калимбетова Европа реконструкция жана өнүктүрүү банкынын Борбордук Азия боюнча департаментинин директору Масар Хомма менен жолугушту. Тараптар аталган банк менен биздин өлкөнүн ортосундагы эки тараптуу кызматташуунун маселелерин талкуулашты.
Биздин республика 1992-жылы июнунда аталган банктын мүчөсү болуп клаган. Учурда биздин өлкөдө банктын 202 млн. евро суммадагы 59 долбоору жүзөгө ашырылууда. Ал программалар телекоммуникацияларды, энергетиканы, банк секторун, жаратылыш ресурстарын, курулушту жана туризм чөйрөсүн өнүктүрүүгө багытталган.
Атап айтканда мамлекеттик сектордогу долбоорлор электр берүү линиялар тармагын жакшыртууга, телекоммуникация тармагын модернизациялоого жана айыл чарба компанияларын реструкташтырууга багытталган. Жеке менчик сектордогу долбоорлор алтын кендерин иштетүүнү камтыйт.
Банк үчүн мындан башка да инфраструктураны колдоо артыкчылыктуу болуп калууда. Кеп мамлекеттик эмес инфраструктуралык долбоорлор жөнүндө жүрүп жатат.
Бет министрликтин басма сөз кызматынын маалыматтары боюнча даярдалды