bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky myv ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru mn ru ky ru ky ru ky mn ru ru ky mn bg ky ru ky ru ky ru ky myv ky ru tt ru myv ru ky ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Эл сөз", 11.08.09 - 12-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Элибизден мурда аял кишиден элчи чыкты беле? Чыкса анда анын тарыхта орду барбы? Кыргыз санжырасында бар! - деген жоопту айтат. Бирок, азырынча анын илимий түрдө такталган тарыхы жок. Муну ошондуктан сенсация катары окурман журтунун назарына койдук. Балким, тарых окумуштуулары ага кызыгып көрүшөр.
Тарыхчылар тактай турган нерсе
Санжырачылар негизинен кыргыз урууларын үчкө бөлүп жүрөт. Оң, сол жана ичкилик дешет. Айрымдары аны оң,сол, ортоңку фланга деп да бөлүп жүргөндөр бар. "Фланга" дегендер жоокерчилик заманда: "оң" дечүлөр - оң канатка; "сол" дечүлөр - сол канатка; "ичкиликтер" дечүлөр-ортоңку канатка салгылашкан - деп чечмелешет.
Биз азыр колдонуп жүргөн кыргыз санжырасы - Чыңгыз хандын тушунан берки айтылып келе жаткан оозеки тарых. Ырас, Хам, Зам деген жер каймактаган замандагы элдин уруу-урууга тарап,улутка айланышы жөнүндөгү гипотезалар да кездешет. Бул улуттардын бири-бирине тектеш экенин илимий түрдө аныктоого мүмкүнчүлүк ачкан.
Кыргыз санжырачыларынын айрымдары Александр Македонскийдин Фергана өрөөнүндөгү чабуулу агрессивдүү болгон эмес - деп жазма тарыхта жазылып калган булактарда кездешет. Деги эле,анын Борбордук Азиядагы баскынчылыгы өтө жемиштүү болбой жай баракат болгон. Себеби,ошол кезде перс бийлигине көз каранды болгон сак уруулары укмуштуудай чоң каршылык көрсөткөн. Перстердин коомдук - саясий чөйрөсүнө сак элинин таасири болгонун, аны менен эсептешээрин гректин тарыхчылары биздин заманга чейинки тарыхына жазып калтырып кеткен.
Айталы, төмөндөгүдөй: сактардын аялдары эркекче кийинип жоо менен чабышат. Аттары кууса жетет,качса кутулат деген баасын берген. Борбордук Азияда ат үстүндө ойноо жагынан кыргызга эч бир улут жетпейт. Демек "сак" деген - бул кыргыз. Качканда тоо ташты аралап,таптырбай кеткенин да моюндарына алышкан. Себеби,капчыгайга качып киргенде эле,гректер чабуулун токтотушкан. Анткени жер удулун билбегендиктен алда кандай күтүлбөгөн кокустуктан чоочулашкан. Жер чалып,аярлап иш жасоого аргасыз болушкан.
Кыргыздар Александр Македонскийди - Искендер Зулкарнайн - деп аташкан. Мындан ары, анын кыргызча берилген энчилүү атын айтабыз. Жогоруда Фергана өрөөнүндөгү чабуулу жөнүндө айттык. Дал ушуга байланыштуу кыргыз санжырасында бир легенда айтылган. Бирок илимий түрдө аныктоону талап кылат. Минтип айтып жаткан себебибиз, тарыхтан ордун табуу үчүн атайын изилдөөнү талап кылат. Мисалы, Барсбек каганды - Атилла дешет. Балким, Айым эне деле башкача аталышы мүмкүн.
Уламыштагы элчи аял - Айым эне
Фергананы Искендер басып киргенде алга жылуусу жай баракат болгон. Анын үстүнө чабуул жайкы мезгилге туш келип,жоокерлердин арасында ич өткөк ылаңы жайылып кеткендиктен өргүүгө аргасыз болот.
Кыргыз уруулары чогулуп, Искендердин алдын тосуп элчиликке киши жибермек болушат. Бирок эч ким даабай,батына албай коюшат. Ошондо сол урууларынын бири мундуз уруусунан Акман аттуу кишинин аялы - Айым Искендерге элчиликке бармай болот. Жети төөгө Көкжаңгактын жаңгагын жүктөтүп, тартуу-табылга менен чакан элчилик жолго чыгат.
Жоо жайгашкан жерге чукулдап барганда,душмандын жоокери алдын тосот.
- Биз Искендерге келе жаткан элчибиз. Элчиликти Айым аттуу аял жетектеп келе жатат? - дешет кыргыз элчилери.
- Искендерден жооп болгончо күтө тургула,-деп чабарман жиберишет.
Искендер: "-Элчилерди,мага алып келгиле ", - деген сөз оозунан чыгат.Сыягы "аял кишиден элчи келе жатат" - деп, айтканына таң калган окшойт.
- Менин алдыма элчиликке аял киши келген эмес эле. Аял болсоң да,элчи катары кабыл алайын!- деп келип: -Кандай талабыңар, канча жоокериңер бар? - сыяктуу суроо узатат.
- Элим мени: "Сиз менен урушпай эле багынып берели" дешкенинен жиберди. Дүйнөнүн көп жерин багынткан атагыңыз, бизге ушундай чечимге келишибизге алып келди. Канча жоокериңер бар?"- дегениңизге "жети төөгө жүктөлгөн жаңгакты санасаңыз, жоокерлерибиздин саны чыгат?"- деп жооп берет.
Аял киши элчиликке келсе, аны сыйлабаганым болбос! Тартуу-табылганы алгыла да, төөдөгү жүктү түшүрүп санагыла - дейт Искендер.
Айымды элчи катары өргүтүп, сый -сыпаатын көрсөттүрөт. Кечке эки төөнүн жүгүн араң санап бүтөт. Санаган жаңгактарды жоокерлерине тараттырып берет. Жаңгакты жеген жоокерлердин ич өткөгү кан буугандай басылат.
Чамасы Искендер жаңгакты жеп көргөндө эле дарылык касиетин байкаган окшойт. Эртеси беш төөдөгү жаңгакты жүктөтүп, өз өлкөсүнө жөнөттүрөт.
Айымды өз чатырына чакырттырып, кабыл алат. "Элиңердин талабын канааттандырдым. Тынчтык жолу менен багынды деп эсептеймин", - деп Искендер чабуулун токтотуп, согуштук багытын башка жакка буруп кетет.
Айым элчиликтен келе жатып Ферганадан каза табат. Анткени анын боюнда болгон. Искендерге элчиликке бара жатканда: "Аял киши" - деп мени кандай кабыл алар болду экен" - деген чочулоо болсо,аны көргөндө сүрүнөн боюнан козголуп калат. Бирок анысын байкатпай, өзүн токтоо кармаган аракетинен анысын туйдурбайт. Бирок "ооруну жашырсаң өлүм ашкере кылат ", - демекчи, жолдо кан кетип, каза табат. Кыргыздар түп көтөрүлө келип каза тапкан жерине сөөгүн ак кепиндеп, жол боюндагы дөбөгө, көрүнө жерге коюшат.
Ушундан соң "Айым" атына "эне" деген сөз кошулуп айтылып, бүгүн да "Айым эне" дешет, ошол дөбөнү. "Айым эне дөбөсүнүн" легендасы эл оозунда дал ушундай айтылса, "грек жаңгагы" бүткүл дүйнөгө тараган жаңгак легендасы "беш төөнүн жүгү" - дешет кыргыздар. Ошентип, гректин жаңгагы кыргыздын Көк жаңгагынын эле жаңгагы - деп айтышат.
Эмнеси болсо да, "Айым эне дөбөсү" жана грек жаңгагынын легендаларынын ортосунда бири-бири менен логикалык байланышы бар. Тарых изилдөөчүлөрүбүз биздин заманга чейинки тарыхты казып, анын орду тарыхтан табыларына шек санабасак болот. Бул кыргызда бүгүн биз билген, күндөлүк турмушубузда көрүп жүргөн эжебиз Роза Отунбаева биринчи элчи болгонбу? кызыбыз же Айым эне 1-элчи болгонбу (?), - деген суроого туура жооп алмакбыз.
кыргыз тилиндеги гезит "Эл сөз"
"МЫНДАЙ ПАРЛАМЕНТТИН БАРЫНАН ЖОГУ ЖАКШЫ"
Ичтен моюнга алуу "ишаратыбы?"
Алишер Саиповду аткан адам аныкпы?
"Күйгөндөн айткан бир санат…"
Арысы Ташкен, бериси Баткенден ашпаган тышкы саясат
Кыргыз бийлигин алдаган "меморандум",
Орусия уюштурган тымызын "оюн"
укук коргоочу, "Кылым шамы" бейөкмөт уюмунун төрайымы.
Жогорку Кеңеш тарайбы же тарабайбы?
Келечек жаштардын колундабы же…
Жубай алсаң казактан, кутулбайсың азаптан
Стилиңизди гороскоптон аныктап алыңыз
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?