krc ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ru xal ky kk ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Климаттын өзгөрүшү эмнеге алып келет?
Климаттын өзгөрүшү бүгүн талкуулоодон жашоого жана экономикалык өнүгүүгө чоң таасирин тийгизүүчү реалдуу проблемага айланган. Бул адамзаттын жашоосу үчүн, анын ичинде биздин республика үчүн да жаратылыш шарттары сыяктуу эле социалдык-экономикалык ишмердик үчүн да мүмкүн болчу катострофанын алдын-алуу үчүн зарыл чараларды көрүүнү талап кылган олуттуу жаңы чакырык.
Кыргызстанда климаттын өзгөрүшүнө байланышкан регресстик жагдайлар - айыл чарба өндүрүмдүүлүгүнүн төмөндөшү, экстремалдык метеорологиялык көрүнүштөр коркунучунун өсүшү, суунун тартыштыгы, экосистеманын бузулушу жана калктын ден-соолугуна карата терс таасирдин өсүшү байкала баштады. Температуранын экстремалдык мааниси өндүрүш обьектилеринин, суу-жылуулук системаларынын жана энерго камсыздоонун нормалдуу иштөөсүнө коркунуч келтирет. Ошондой эле айыл чарба өсүмдүктөрүнүн өсүшүнө, биотүрдүүлүккө терс таасирин тийгизет. Бул терс процесстер тереңдеп кетсе бүт экономикага системалуу коркунуч пайда болот дешет адистер. Климаттын өзгөрүшү акыр аягында адам турмушун жакшыртууга жасалган бардык-күч аракеттерди жокко чыгарып коё алат. Баарынан республикабыздагы мөңгүлөрдүн абалы өзгөчө тынчсызданууну жаратууда. Кыргызстандын мөңгүлөрү - суу ресурстарынын зор запасы глобалдуу тең салмактуулукту кармоого, Кыргыз Республикасынын гана эмес, бүтүндөй Борбордук Азия аймагынын коопсуздугу жана туруктуу өнүгүүсү үчүн маанилүү.
Кыргызстандын аймагында 8208 мөңгү бар жана жалпы муз аянты 8076, 9 кв.км.ди түзөт. Бүгүнкү күндө мөңгү аянттары 20%га азайды. Мындай шартта 2100-жылы республиканын аймагында мөңгүлөр калбай калуусунун реалдуу коркунучу бар. Мөңгүлөрдүн жок болушу 2100-жылы бүт жогорку агымдын эки эседен ашыкка кыскарышына алып келет. Ушундан улам энергетикалык коопсуздукту камсыздоо үчүн жагымсыз кесепеттер келип чыгат. Андыктан климаттык өзгөрүүлөргө карата ыңгайлашуу боюнча улуттук планды иштеп чыгуу жана ишке ашыруу зарылдыгы өтө актуалдуу болууда. Жүргүзүлүп жаткан илимий изилдөөлөргө ылайык 19-кылымдын экинчи жарымында башталып, акыркы 30 жылда мөңгү аянттарынын активдүү түрдө кыскаруусу жүрүүдө. Ошол эле учурда мөңгүлөрдүн калыңдыгы да жукарууда.
Улуттук эксперттердин баамында климаттын өзгөрүшү республиканын биотүрдүүлүгүнүн да өзгөрүшүнө алып келет. Чөлдөрдүн жана талаалардын алкагы байкаларлык кеңейүүсү болжолдонууда. Талаалардын жогорку алкактары 400гө,чөлдүкү 250, токойшалба 150гө, субальпы 100 метрге көтөрүлүшү кутүлүүдө. Жер алкактарынын жылышуусу темпуратуранын көтөрүлүшүнө табыгый адаптацияга ээ жана жаңы пайда болгон алкакка өтүп кетүүгө жөндөмдүү омурткасыз жана омурткалуу айбанаттардын жоголушуна алып келбейт. Жер кыртышынын белгилүү бир түрлөрүнө жайланышууга көнгөн консервативдүү омурткасыз айбанаттардын гана түрлөрүнүн жоголушун шарттайт . Ошондой эле айрым бир өсүмдүк менен азыктанчу айбанаттардын эгерде алкактар жылышканда экосистемадан кайсы бир өсүмдүктөр жок болуп кетсе кошо жок болушу мүмкүн. Температуранын көтөрүлүшү менен байланышкан бош жерлердин өсүшү сугаттын көбөйүшүнүн айынан пайда болгон суу эрозиясы менен шартталган жерлердин деградациясынын өсүшүн тереңдетет. Сугат аймагында бир эле сугарууда ар гектарынан 10-15тен 20 тоннага чейин жердин эң күрдүү бөлүгү жуулуп кетет. Келечекте бул азык-түлүктүн жетиштүүлүгүн камсыз кылууда проблемаларды түзүшү мүмкүн. Андыктан фермер-дыйкандарыбыз сугат эрежелерин так сактоого аракеттениши керек. Ошондой эле сугаттын илимий негиздеги сунуш-жолдомолорун ар бир дыйканга жеткирүү багытында максаттуу иштер жүрүшү бүгүн өтө маанилүү экендиги талашсыз.
Экология жана туруктуу өнүгүү: жылдын окуясы - РИО+20
2012-жылдын 20-22-июнунда Бразилиянын Рио-де-Жанейро шаарында акыркы жыйырма жыл ичиндеги эң ири экологиялык окуя - РИО+20 саммити болуп өттү. Бириккен Улуттар Уюмунун туруктуу өнүгүү боюнча конференциясы эл аралык коомчулукта мына ушундай ат алган. Анын ишине дүйнөнүн 100дөн ашык өлкөлөрүнүн мамлекет жана өкмөт башчылары, жарандык жана жеке сектордон, эл аралык уюмдарынан 40 миңден ашык өкүлдөр катышты.
Туруктуу өнүгүү деген эмне? Бул биринчи кезекте жаратылыш ресурсатарын келечек муундарга сактап, ошол эле учурда бүгүнкү муундун да керектөөсүн канааттандырган жашоо дегендик. Демек, жаратылыш байлыгын сарамжал пайдаланып, "жашыл экономиканын", кайрадан жаралчу энергия булактарын түзүүнүн жакшы тажрыйбаларын дүйнөгө жайылтуу маселеси бүгүнкүнүн күн тартибиндеги маселелерден. Биздин кеменгер ата-бабаларыбыз өз урпактарына табият менен таттуу болуу, сарамжалдуулук осуятын калтырган. Бирок илим жана технологиялар дүркүрөп өсүп, адамзат анын жетишкендиктерине маашырланып бүтө электе табият бизге өз мыйзамын таңуулап, "дердеңдебей, көзүңдү ач!" деген ишартын алдыбызга таштап койду. Бүгүн жалпы адамзат табият астында баары бир алсыз экенин сезип, мындан аркы жашоо-тирилигин табият менен таламдаш болуп жүргүзүүгө баш коюп жаткан чак. РИО+20 саммити жөнөкөй айтканда мына ушуга багытталган. Кыргызстан бүтүн дүйнөнүн бир бөлүгү. Аскасы асман тиреген тоолорубуздун, жашыл тулаң токойлорубуз, топурагы алтын асыл жерибиз толуп-ташып сакталып туруусу биздин элибиз үчүн гана эмес, жалпы адамзат үчүн маанилүү. Суусуз жандуу эч нерсе жашабайт. Тоолор суунун башаты жана түгөнбөс кенчи. Жер үстүндөгү бардык кыбыраган тирилик жер эне менен түз киндиктеш болгондуктан планетанын кайсы жеринде болбосун табиятка тийген терс таасирлер ал жалпы адамзаттын шоруна айланчу кыянатчылык. Андыктан курчап турган чөйрөгө өз балаңдай күйүп мамиле кылганга адамдын аң-сезими жетсе анда биз жер үстүндөгү жашообуздун коопсуздугуна да, жыргалчылыгына да жетише алабыз. Бул үчүн жалпы адамзат биргелешип, бир максатта иш алып барышы керек.
РИО+20 саммитинин соңунда "Биз каалаган келечек" аттуу жыйынтыктоочу документ кабыл алынды. Аталган документ 283 параграфка бөлүнүп, 6 тематикалык бөлүктөн турат. Документте мындан 20 жыл мурда, 1992-жылы Рио-де-Жанейродо өткөн Жер планетасы жолугушуусунан кийин дүйнө коомчулугу тарабынан эмне иштер жасалганы жана алдыдагы милдеттер камтылган.
Бул башка тоолуу өлкөлөр сыяктуу эле Кыргызстан үчүн да маанилүү. Дүйнөнүн бардык бурчунда мөңгүлөр эрип, муз аянттары азайып жатканы жана бул курчап турган чөйрөгө жана адамдын жашоосуна терс таасирин тийгизээри айтылып, тоо экэсистемаларын жана биотүрдүүлүктү сактоо үчүн күч-аракеттерди күчөтүү белгиленген. Буга байланыштуу эл аралык коомчулукка өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдөгү тоолуу райондордун туруктуу өнүгүүсүнө колдоо көрсөтүү чакырыгы ташталган. Башкача айтканда тоолук элдин жашоо-турмушуна колдоо кылып, жаратылыш байлыгыбызды жок кылбай бакканга өтүүбүздү шарттоо аракети көрүлөт. Кыргыз намыскөй, кеменгер калк. Тоолорубуз, токой-суубуз бул биринчи кезекте биздин бешенеге жазылган байлык. Аны сактай жана барктай билүү биздин колдон келчү иш.
Климаттын өзгөрүшү жөнүндө көп айтылууда. Муну биз өз турмушубузда сезип жатабызбы? Биз Жалал-Абад облусунун тургуну, биздин кадырлуу аксакалыбыз Ниязмамат Бековго табият көрүнүштөрү боюнча жеке баамыңыз кандай болуп жатат? деген суроо менен кайрылдык.
- Быйыл буйруса 70 жаштын ашын ичип жатам. Өмүрүм элет турмушу, багбанчылык, айыл чарба тирилиги менен өтүп келе жатат. Бүгүнкү күндө климаттын өзгөрүүсүн, анын себептерин көп айтып жатышат. Мунун жүйөөлүү жагын кабыл алып, баарыбыз даяр болгонубуз деле дурус болот деген ойдомун. Мына, өткөн жылда кыргыздын чыгаан уулдарынын бири урматтуу Дастан Сарыгулов баш болуп кыш кыска болот, жаз эрте келет деген кепти айтып коюшту эле, а жашай келгенде кандай узак, катуу кышты баштан кечирдик. Туура алты ай кыш болду. Түштүктө жем-чөп тартыштыктан бечара малдарыбыз кыргынга учурап жут болду. Эгер ошол кырдаалда Сары-Өзөн Чүйдүн элине рахмат, алардан келген колдоолор болбогондо кандай абалда калат элек, ошондо келген чөптөрдүн күчү менен гана калган малды аман алып калдык. Бардыгы бир Алла Тааламдын буйругунан жана ар бирибиз кандай абалга болсо да жакшы даяр болсок дегим келет. Акыркы жылдары жыл мезгилдеринин мүнөзү боюнча мурдагыга окшобогон өзгөрүүлөрдү баарыбыз эле сезип жатсак керек. Аба-ырайынын өзгөрүүсү көп жылдап байкалаарын билген адам катары бир эки гана мисалды айтсам болот го деп турам. Кадимки Семеренко сортундагы алма бар эмеспи, ошол алманын жалбырагы күбүлбөй кармалып, кеч түшкөн жылы менин баамымда кыш узагыраак болот экен. Ошондой эле мына быйыл эле сентябрь айынын аягы,октябрь айынын башында өз көзүм менен көрүп баамдаган жагдай - алма гүлдөп, баш алып түйүлгөнү. Демек, алдыдагы кыш дагы узагыраак болот дегенге жөнүм бардай. Анткени жер шарында ар бир өсүмдүк болобу, жан-жаныбар болобу табияттын кубулушуна ылайыкташып жашайт, бул мыйзам ченемдүү көрүнүш. Табият кубулуштарынын бардыгы биз - адамзаттын аракеттеринин акыбетинен деген окумуштууларыбыздын айткандарынын жөнү бардай. Жер-суу, кен байлыктарды жана бардык жаратылыш ресурстарын эсеби жок колдонуп жатып, табияттын тең салмактуулугун бузуп жаткандайбыз. Адам баласы ашыкча кеткен жокпузбу, кайра жер-энеге кайтарым кандай болуп жатат деген суроого жооп бергидей болсок деген оюм бар.
кыргыз тилиндеги гезит "Айыл деми"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?