ky ru bg ru ky ky ru hu ru kk ru ky ky ru ky ru ru ky ru ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky bg ky ru ky ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru uk ru ky ru ky ru tt ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ky kk ky ky ky ky ky ky ru ru
газета "De-факто" на кыргызском языке • №05, 09.06.11. • "Агым" гезити, кыргызча... •
email • архив • редакция
Ачуу душман, аны чогуу жеңгиле,
Саламаттыкты сактоо министри Сабыр Жумабековго суроо бериңиз
Марат СУЛТАНОВ, ЖК депутаты:
"Шайлоодо түндүк-түштүк фактору болбойт десем, калпычы болуп калам"
Байтемир Ибраев, мурдагы башпрокурор:
"Снайперлер чет өлкөдөн жалданбай
эле өзүбүздүкү болуп чыкты"
Хансарайыңды көрсөтчү, ким экениңди айтайын
Бишкек шаарынын мэри Иса Өмүркулов:
"Түлеевден үлгү алсам, анда жерлердин калганын сатышым керек"
Туу жөнүндө же ыйык жерге өрт койгон келесоолук
"Атыр жыттуу абасы Ала-Тоомдун,
Ысык кезде сагынтып көздөн учаар"
Тигүү цехин ачуунун машакаттары
Бактылуу эне, бактылуу ырчы Майрам Дүйшекеева
18 жаш. Кыйылган кыз өмүрү
7-апрелде каза болгон Таалайбектин арбагы тынч ала элек
Уйку бузган азанчылар, тегин билбеген дааватчылар...
"Дааватчыларыңар келет үйлөргө, түрлөрү суук, сасык"
"Курулуш кудайынын" ээси - Рахатбек Ирсалиев
Ынтымак болсо ырыс жылоолойт
Былтыркы түштүктөгү жай айларындагы трагедияга эртең бир жыл толот. Бийлик талашкан бакиевчилер, автономия сураган өзбек лидерлери, аларга кыпчылган сепаратисттер улутуна карабай 446 адамдын канына сабын болушту. Бул оор трагедиянын чыгуу себеби эмнеде дешип азыр теледе "филосовчулук" кылып жаткандар арбын. Ошолордун көбү түштүктө ок атылып, киши өлүп атса, "окко учуп өлүп калбайын, андан көрө барбайын" дешип мурундарын Бишкекке тыгып жатып алышкан. Эми болсо оозун көбүртүп сүйлөгөн жарма патриоттор көбөйдү. Ушул бир жыл аралыгында түштүк трагедиясынын тегерегинде сүйлөп-эткендердин жалпы панорамасын карасак - баары сүттөн ак, баары баатыр болуп чыга келишти.
Түштүктө акыбал жайында деп айтууга болбойт, сестенген Акүй түштүккө эки миңдей милиционерлерди кошумча жөнөттү. Себеби элди козуткан Батыров баш болгон өзбек лидерлеринин бири да жоопко тартылган жок. Бакиевчилер болсо тайрандап, кыргыздан сологон миллиондору менен чет жакта сайрандап жашап атышат. Эл аралык комиссиянын отчет-докладында бир жактуулук көрүнүп, комиссиянын жетекчиси Киммо Кильюненди парламент Кыргызстанга кирбесин деп тыюу салды. Ага удаа Т.Мамытов жетектеген парламенттик комиссиянын доклады да трагедиянын чыгыш-жүрүшү боюнча тике күнөөлүүлөрдү так кесе айтып бере алышпай, эки күн катар парламентте "тытышып" жөн болушту.
Уруш-тозок көктөн түшүп келбейт. Аны адамдар жасайт. Кыргыз бийлиги акыркы жылы кедеринен кеткенче начарлап турганын, кашаба кан жытын алыстан сезгендей эле, кыргыздар бийлик талаштан башы чыкпай турганынан пайдаланып, кыргыз өлкөсүндөгү өзбек лидерлери К.Батыров, Ж.Салахудинов, И.Абдрасулов өңдүүлөр учурдан пайдаланып, кашкайган сепаратисттик, улутчулдук ураандарды көтөрүп чыгышты. К.Батыров андан мурдарак парламенттин трибунасында туруп, Кыргызстандагы өзбектерге автономия куруп берүүнү, өзбек тилине расмий статус берүү керектигин айткан болчу. Кыргыз бийлиги ошондо эле мындай адамдардын чагымчылдыгын алдын алып, мамлекет бейпилдиги үчүн убагында чара көрө албай калды. Тескерисинче, шайлоо алдына колго алам дедиби, чайлашып кеткендери да болду. Айталы, күнөө тагылганына алты күн болсо да К.Батыровду камабай, парламентте айтылгандай аны ИИМ замминистри колтуктап барып, Өзбекстандын чегинен ары узатып жибергени, башкы чекистибиз К.Дүйшөбаев М.Суталиновду аттап-тондоп узатып койгону айтылды эле, күнөөсүн моюнга алган бирөө жок.
Бул тирешүү-кыргында эки улуттун - өзбектердин да, кыргыздардын да карапайым улан-жигиттери каза тапты. "Баланча чоңдун баласы окко учуптур" деген сөздү уктуңарбы, жок. Мындайда бай адамдар, бийлик көксөгөн сепаратисттер карапайым адамдарды өз максаттарына курал катары колдонушат. Тарыхта мунун миңдеген мисалдары бар. Ош, Жалал-Абад трагедиясында да жөнөкөй катардагы адамдар набыт кетти. Экономиканын начарлыгынан уруш чыкты деген - болбогон сөз. Кыргызстандын түштүгүндөгү өзбектердин турмушу ошол эле кыргыздардыкына салыштырмалуу өйдө болуп келген. Кафе-ресторандарды ачып, бизнес кылып, бардар, бакубат жашаган тыңчыкмалары көп болчу. Кыргыз бийлиги да, жергиликтүү калк да эч качан аларга ыдык көрсөткөн эмес.
Тажикстан калкынын 20%ын өзбектер түзөт. Бирок аларда автономия сураган жери жок. Ал эми бизде өзбек драмтеатры, К.Батыровдун "саясый штабы" болгон Жалал-Абаддагы өзбек университети, акыркы он беш жылда саны эки эсеге өскөн таза өзбек тилиндеги мектептер салынды. ОШ ТВнын "жаагын басып", жалаң улутчулдук берүүлөрдү уюштурган "Мезон-ТВ", "ДДД" теле, радиосу ээн-жайкын өз идеологияларын карапайым элдин мээсине куюп турду. Мунун баарын кыргыз бийлик төбөлдөрү көрүп турушту, бирок унчугушкан эмес. Улуттук азчылыкты ыдыктоо болуп калат деп саксактап турушчу. Трагедиянын бир жылдыгы милиционерлердин бекем көзөмөл коштоосу менен тынч эле өтөт. Азыр түштүктө 300дөн ашык үй-бүлө жаңы кабат үйлөргө киришти. Күзгө чейин дагы 2 миң бүлө үйлүү болот. Кубандырганы - ошол үйлөрдө өзбеги да, кыргызы да аралаш жашап, бир эшиктен киришип, бири-бирин ызааттап турушканы.