ky nl ru en ru ky tt ky ru ru ky ru ky ky ky ky ru ky mn ky fr ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky tt ru ru ky ky ru ru ru ru it ru pl nl en es en en en pl en en en en de sv en fr en de sv de de fr de fr fr fr en sv fr en it fr en en sv ja fr fr de de de fr fr es fr nb fr fr sv de en en fr en en sv ja de fr de de fr fr en es fr nb it fr fr de hbs_cyr ru ru uk hbs_cyr ru ru ru ru ky en hbs_cyr en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr de en ru ru ru ru ru
АРМЕНИЯДАГЫ БИЙЛИКТИН АЛМАШУУСУ ТЫШКЫ ФАКТОРГО БАЙЛАНЫШТУУБУ ЖЕ ИЧКИ ФАКТОРГОБУ? – politumma.info
Хельсинкидеги Орусия менен Американын саммити жана андан кийинки жагдайлар тууралуу
Конгантиевдин кылмыш иши токтотулду. Эми эмне болот?
Автор: plumma 05.07.2018 05.07.2018 Коом, Медиа
АРМЕНИЯДАГЫ БИЙЛИКТИН АЛМАШУУСУ ТЫШКЫ ФАКТОРГО БАЙЛАНЫШТУУБУ ЖЕ ИЧКИ ФАКТОРГОБУ?
Арменияда Россияга берилген өкмөткө каршы үч аптадан бери уланып келе жаткан демонстрацияларды токтотуу үчүн Армения парламенти 2018-жылы 8-майда оппозициячы Никол Пашинянды бир добуштан премьер-министр кылып шайлады. Армениядагы мындай саясий өзгөрүүнүн көлөмү кандай даражада? Бул, Россиянын Армениядагы таасирине чекит коюлушун түшүндүрөбү? Бул маселеде Батыштын т.а. Америка менен Европанын ролу барбы?
Бул окуяларды түшүндүрүү үчүн ушул нерселерди карап чыгабыз:
Армения – калкы төрт миллионго жеткен кичине мамлекет. Армения Советтер Союзу ыдырашы менен эгемендүүлүккө жетишкен. Республикалык партия Арменияны 1999-жылдан бери башкарып келет. Партиянын төрагасы Серж Саргсян нааразылыктардын натыйжасында иштен алынды. Бул партиянын азыркы төрагасы президент Серж Саргсян толук эки мөөнөт президент болду. Парламентте оппозициячыл партиялар бар экендигине карабастан, Саргсяндын башкаруусу диктатор жана Россияга малай катары кеңири таанылган. Өлкө конституциясында эки мөөнөт президент болууга жол берилбейт. Серж Саргсян бийликте калуу үчүн конституцияга өзгөртүү киргизди, өзгөртүүгө ылайык президенттик мансап символдук мансапка айланды жана амалий бийлик болсо премьер-министрдин колуна өттү. Серж Саргсян президенттигинин экинчи мөөнөтү бүтөрү менен премьер-министр болду. «Серж Саргсян башкаруудагы чеңгелин бекемдөө үчүн кадам шилтеди. Анын бийликте калышына каршы Ереванда миңдеген киши демонстрацияга чыкканына карабастан, Армения парламенти мурунку президент Серж Саргсянды премьер-министр кылып шайлады. Парламент 63 жаштагы Саргсяндын жаңы мансапты ээлешине ыраазы болду. Өткөн аптанын акырында Саргсяндын экинчи президенттик мөөнөтү бүткөндөн кийин аны премьер-министрликке колдоп 77 добуш берилген болсо, 17 каршы добуш берилди…». (Күн, 2018-жыл, 17-апрель). Саргсяндын премьер-министрликке дайындалышына каршы элдик каршылыктар күчөдү. Анткени, Саргсян президент болгон доор армяндар туш болгон экономикалык кыйынчылыктар жана элге мүмкүнчүлүктөр берилбегени менен өзгөчөлөнүп турат. Мунун биринчи себеби – бийликтеги коррупция. Андан тышкары, өлкөдө нефть, газ жана чийки сырьё сыяктуу табигый ресурстар аз. Оппозициячыл «Елк» партиясы бүткүл этибарын ушул нерселерге каратты. Кийин Арменияда нааразылыктар башталды. Бул нааразылык демонстрациялары оппозициячы Никол Пашинянда көөдөлөнгөн жаңы «элдик лидерди» майданга алып чыкты.
Нааразылык демонстрацияларына негизинен Саргсян доорунда экономикалык кырдаалдын бузулушу түрткү болду. Постсоветтик мамлекеттер катары Армениядагы бийлик да административдик жана финансылык коррупцияга малынган, мамлекеттик органдардагы паракорлук адамдардын айласын кетирген даражада күчөгөн. Турмуштагы кыйынчылыктар себептүү эл бийликке абдан нааразы. Адамдар Саргсян президенттигинин экинчи мөөнөтү бүтүшүн күтүп күн санап турганда капыстан ал премьер-министрлик мансабына келди. Адамдар анын башкаруусуна каршы козголду. Кырдаал Саргсяндын отставкасы жана оппозициячы Пашиняндын премьер-министрлик мансабына келиши менен аяктады. Экономикалык маселе, ошону менен бирге, демократияга алакадар маселелер маанилүү болгондуктан жаңы премьер-министр Пашинян өкмөттү түзгөндөн кийин парламенттик шайлоолорду өткөрүү зарылдыгын жана «бардык тармакта кеңири көлөмдүү реформаларды өткөрүүгө киришүү зарылдыгын баса белгиледи. Пашинян «Арменияны демократиялаштырууга», мыйзам үстөмдүгүн бекемдөөгө, жеке экономикалык кызыкчылыктарды өкмөттөн бөлүүгө жана инвестициялык чөйрөнү түптөн жакшылоого убада берди». (Армения, 2018-жыл, 14-апрель).
Мына ушулардан Армениядагы саясий өзгөрүүлөр алгач жергиликтүү факторлор себептүү пайда болгону көрүнүп турат.
а) Америка демонстрациялар маалында Армениядагы кырдаалды тыкыр күзөтүп жатканын жарыялады. Көрүнүп тургандай, ал Арменияда өз таасирини кеңейтүү мүмкүнчүлүктөрүн үйрөнүүдө. Пашинян премьер-министрликке дайындалгандан кийин «АКШ тышкы иштер министрлигинин басма сөз өкүлү Хизер Нойерт шейшемби күнү берген билдирүүсүндө: «Кошмо Штаттар Армениянын жаңы премьер-министри Никол Пашинянды премьер-министрликке шайланганы менен куттуктайт», – деди. Ал дагы: «Биз эки өлкө ортосунда ортоктош мааниге ээ болгон түрдүү тармактарда, анын катарында, соода-сатыкты кеңейтүү, демократия жана мыйзам үстөмдүгүн колдоп-кубаттоо үстүндө иштөөнү, эл аралык жана регионалдык коопсуздукту коргоо жаатында жаңы өкмөт жана Армения калкы менен түздөн-түз иш баштоону ынтызарлык менен күтүп жатабыз», – деп кошумчалады». (Армения кабарлары, 2018-жыл, 9-май).
б) Европага келсек, «Европа Союзунун тышкы иштер жана коопсуздук саясаты боюнча өкүлү Федерика Могерини Армения премьер-министри Никол Пашинян менен телефон аркылуу сүйлөштү. Европа Союзу жарыялаган билдирүүдө Могерини Пашинянды мүмкүнчүлүктөгү эң жакын убакыт ичинде Брюсселге келүүгө чакырды. Билдирүүдө мындай делет: «Европа Союзунун жогорку өкүлү, Европа комиссиясы төрагасынын орун басары Федерика Могерини кече түштөн кийин Никол Пашинян менен телефон аркылуу сүйлөшүп, аны Армениянын жаңы премьер-министри болуп шайланганы менен куттуктады. Ал Европа Союзу менен Армения ортосундагы кызматташтыктын маанисине басым жасап, Пашинян менен жолугушууга ынтызарлыгын билдирди. Жогорку өкүл премьер-министрди мүмкүнчүлүктөгү эң жакын убакыт ичинде Брюсселге келүүгө чакырды». (ARMENPRESS, 2018-жыл, 9-май).
в) Россияга келсек, Пашинян 2018-жылы 8-майда парламентте премьер-министр болуп шайлангандан кийин «Россия президенти Владимир Путин ага куттуктоо телеграммасын жөнөттү. Путин телеграммада Пашинян Россия менен Армения ортосундагы кызматташтык алакаларын о.э. Көз карандысыз Мамлекеттердин Шериктештиги, Евроазия Экономикалык Союзу жана Жамааттык Коопсуздук Келишими Уюму алкагында эки өлкө ортосундагы кызматташтыкты бекемдешин билдирди… Пашинян мындан мурун анын өлкөсү менен Россия ортосундагы аскерий жана стратегиялык кызматташтык Армения мамлекетинин коопсуздугунун негизи болуп эсептелишин билдирген. Ал парламентте өткөн атайын жыйында Россия менен стратегиялык кызматташтык мамилелери Армениянын биринчи даражадагы маселеси болуп каларын кошумчалады. Пашинян анын өлкөсү Жамааттык Коопсуздук Келишими Уюмунан жана Евроазия Экономикалык Союзунан чыкпашын айтты. Белгилүү болгондой, бул союзга Россия, Казакстан, Белорусия, Армения жана Кыргызстан кирет». (Русиял Явм, 2018-жыл, 8-май).
Россиянын Армениядагы тынчсызданууларын жоюу үчүн «Пашинян мындай деди: «Арменияда башталган саясий жараян геосаясий мазмунга ээ эмес». Ал: «Биз өз аракетибизде Кошмо Штаттар же Европа кызыкчылыктарына таянбайбыз, Армения жана анын калкынын кызыкчылыктарына таянабыз», – деп билдирди. О.э. ал: «Биздин демонстрацияларыбыз Россияга каршы багытталбаган. Андан тышкары, демонстрациялар Украинадагы окуяларга окшобойт», – деп сөзүн улантты». (DARAJ, 2018-жыл, 1-май).
Мындан көрүнүп тургандай, Россиянын Арменияда өз таасирин сактап калуу мүмкүнчүлүгү дале бар. Ошондуктан, Россия президенти Пашинянды Сочиде жолугушууга чакырды. Алардын ортосунда болуп өткөн ушул биринчи жолугушууда «Армения жаңы премьер-министри Никол Пашинян Россия президенти Владимир Путинге Россия менен аскерий тармакта алакаларды дагы да өнүктүрүүнү көздөп жатканын жана эки өлкө ортосунда стратегиялык алакалардын маанилүүлүгүнө эч ким күмөн санабастыгын айтты». (Рейтер, 2018-жыл, 14-май).
Пашинян мындай деди: ««Ишенемин, Армения менен Россия алакалары стратегиялык жактан маанилүү экенине Арменияда эч ким күмөн санабаган жана күмөн санабайт. Биз саясий, экономикалык жана соода-сатык алакаларына жаңы күч багыштайбыз». Армения жетекчиси Россиянын Армениядагы соңку саясий кризис маалындагы туруктуу позициясын Армения калкы жогору баалап жатканын өзгөчө баса белгилеп өттү». (Русиял Явм, 2018-жыл, 14-май).
Россиянын Арменияда өз таасирин сактап калуу мүмкүнчүлүгүн бир нерсе бекемдөөдө, ал да болсо «Армян түйүнү». Ушул «Армян түйүнү» себептүү оппозиция Россияга далын сала албайт. Т.а. Армения мусулмандардын курчоосунда турат жана ар дайым ушул исламий курчоодон тынчсызданып жашайт. Армениянын бир тараптагы кошунасы – Азербайжан. Мындан тышкары, Армения менен Азербайжан ортосунда Тоолуу Карабах жаңжалы турат. Армениянын дагы бир тараптагы кошунасы – Түркия. Армяндар жыйырманчы кылымдын башындагы кыргынга Түркияны айыптап келет. Дагы бир тараптан Арменияга Иран кошуна. Туура, Армения географиялык жактан Россия менен түздөн-түз байланышпаган. Анткени, Арменияны Россиядан Грузия бөлүп турат, Россиянын түштүгү исламий бөлүнүү жаңжалдарына толо, мисалы Чеченстанда болгондой. Бирок, Армения географиялык жактан Россия менен түздөн-түз байланышпаган болсо да, бирок эл аралык жактан ага эң жакын күчтүү мамлекет – бул Россия. Ошондуктан, армяндар мусулман кошуундарына каршы күрөштө өздөрүн коопсуз сезишет. О.э. Арменияны көз карандысыздыкты алгандан бери турмуштук маанилүү каражаттар менен колдоп-кубаттап келе жаткан мамлекет да – ушул Россия. Мисалы, Тоолуу Карабах жаңжалында Россия аны аскерий жактан колдоп-кубаттаган. Ошону менен бирге, Россия колдоп жаткан турмуштук каражаттардын дагы бир жагы – карыздар, чексиз жардамдар, мунай жана газ. Анткени, Армениянын экономикасы алсыз. Ал жардамдарга жана армяндардын чет элден салып жаткан акчаларына таянып калган. Армения Россияны исламий коркунучтан сактап турган кубат деп билишет. Ошондуктан, Россиянын бул өлкөдөгү аскерий базалары жана Россия менен стратегиялык кызматташтык – Армениянын тышкы саясатындагы негиз десе болот. «Русиял Явм» 2018-жылы 24-апрелде жарыялаган кабарда нааразылык демонстрациялары учурунда айрым демонстранттар Россиядан Армениядагы аскерий базасын чыгарууну талап кылышкан болсо да, бул нерсе ошол аң-сезимсиз демонстранттардын чектелген талабы гана болду. Алар оппозициячы Пашинян Россиянын аскерий таасири сакталып калышын колдоп-кубаттаган билдирүүлөрүнүн артында кандай максат турганын түшүнүшпөйт.
Корутунду катары ушуну айтабыз, Армениядагы нааразылык демонстрациялары оппозиция бийликти алууга багытталган жергиликтүү сыпатка ээ. Мурунку башкаруу Россияга жакын эле. Анткени, Саркисян Россиянын эң ишенген кишилеринин бири болгон. Пашинян оппозициядан болуп, Саркисян Россияга андан да жакын болчу. Бирок, ага карабастан демонстрациянын күчтүү толкуну Россияны алыстагы арпадан жакындагы саман артык деп билүүгө үндөдү! Натыйжада, Россия нааразылык толкунун тизгиндеп, оппозицияга макул болду. Себеби, ал Батыш Армениядагы Россия таасирин жарып кире албашына кадыржам. Мунун себептерин жогоруда айтып өттүк. Бирок, ошого карабастан Батыш, өзгөчө, Америка Арменияны Россияга жөн гана таштап койбойт. Анткени, бул нерсе колонизатор мамлекеттер түрдүү ыплас ыкмалар жардамында алып барган күрөштөрүнөн маалым.
« Америка менен Түндүк Корея лидерлеринин саммити тууралуу
Малайзияда шайлоо тууралуу »
Добавить комментарий Отменить ответ
Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *
8  −   =  3
Zul Hijja1439 - Muharram 1440
Архивы Выберите месяц Август 2018 Июль 2018 Июнь 2018 Май 2018 Апрель 2018 Сентябрь 2017 Август 2017 Июль 2017 Июнь 2017 Март 2017 Ноябрь 2016 Сентябрь 2016 Август 2016 Июль 2016 Июнь 2016 Май 2016 Апрель 2016 Март 2016 Февраль 2016 Январь 2016 Декабрь 2015 Ноябрь 2015 Октябрь 2015 Сентябрь 2015 Июль 2015 Июнь 2015 Май 2015 Апрель 2015 Март 2015 Февраль 2015 Ноябрь 2014 Октябрь 2014 Август 2014 Июль 2014 Июнь 2014 Май 2014 Апрель 2014
© POLITUMMA.INFO - Саясий, аналитикалык сайт
создано с помощью Parabola & WordPress.