ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru kk ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ru ru ky ru ru ky ru ru ru kk ru ru ky ru ky ru ru bg ky ky ru ru ru ru ru uk ru uk ru en ru ky ky ru ru ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
мугалим жетишпеген жерде билим сапаты болобу?
"Педагог кадрларды даярдоо жолдорун жана
(Билим берүү реформасын жүргүзүү концепциясынан)
Мугалимдик кадрларды даярдоо ишин мектептин 5-6-класстарынын окуучулары менен мугалимдик кесипти түшүндүрүүдөн, үгүттөөдөн баштоо керек. Бул ишке мектеп жетекчилиги, мугалимдер, жергиликтүү бийликтин өкүлдөрү, ата-энелер катышууга тийиш. Окуучулар арасында мугалимдик кесипти даңазалаган кечелер, кароолор, сабактар, көргөзмөлөр өткөрүлүп, "Мугалим - мөмөлүү дарак", "Мугалимсиз улуттун, өлкөнүн келечеги жок", "Мугалим эң байыркы жана түбөлүктүү кесип" сыяктуу темалардагы кечелерди, кароолорду, көргөзмөлөрдү өткөрүп кесиптин беделин көтөрүп, окуучулардын кызыгуусун арттыруу аракеттерин жасоо зарыл. Бул иш чараларга бир убактарда мугалимден билим алып азыркы учурда мамлекеттик бийлик органдарында, мамлекеттик эмес уюмдарда, жеке ишкердикте үзүрлүү иштеп жатышкан түрдүү кесиптин ээлерин тартып алардын мугалимдик кесипке, мугалимге карата чын дилдеринен чыккан ыраазычылыктарын, каалоолорун окуучуларга тартуулоо өзгөчө маанилүү. Мектептерде жыл сайын ырааттуу түрдө кесип тандоо боюнча окуучулардан анкеталарды алып педагогдук кесипти тандаган окуучулардын тобун аныктап алар менен пландуу иш жүргүзүү зарыл. Жогорку окуу жайларынын педагогдук кесипке даярдаган факультеттери активдүү катышып, бул кесипти тандап жаткан окуучуларды жогорку окуу жайына чакырып экскурсия жасап, окуу жайы менен тааныштырып, мугалимдер, студенттер менен жолугушууларды уюштуруп, сүрөттөргө, видеотасмаларга тартып аларды белек катары берүү алардын мугалимдик кесипке кызыгуусун бекемдерине талаш жок.
Мугалимдик кесипти тандаган окуучулар мектепти бүтүп жатканда жогорку окуу жайынын өкүлдөрү окуу жайына киргендиги жөнүндөгү документти салтанаттуу тапшырышса, жогорку окуу жайы үчүн, мектеп үчүн, окуучу үчүн да мыкты иш болор эле деп эсептейм. Мугалимдик кесипти тандаган окуучуларга мектеп администрациясы, айыл өкмөттөрү, райондук, шаардык, облустук мекемелердин жетекчилери, жеке демөөрчүлөр колдоо көрсөтүшүп, стипендияларды уюштурушса кесипти үгүттөөнүн эң таасирдүү жолу болор эле.
Демөөрчүлүккө байланышкан бир окуяны айта кетсемби деп турам. 1997-жылы Аксы райондук билим берүү жана маданият бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп жүргөн учурум болчу. Бөлүмдүн кызматчылары менен болгон жыйыныбызда эң жакшы окуган жана үй шарты оор, материалдык колдоого муктаж окуучуларга аз да болсо стипендияларды уюштурууну өзүбүздөн баштап бул демилгени жалпы районго жайылтууга аракет жасап көрбөйлүбү деген ойго келдик да айына 30 сомдон берилүүчү билим берүү бөлүмүнүн эсебинен эки, мен өзүм эки, мугалимдердин профсоюзунун райондук комитетинин төрагасы эки стипендияны берип турууну чечтик. Мектептер сунуш кылган окуучуларга бул стипендияларыбызды бере баштадык. Эки ай өткөндөн кийин баштаган бул ишибиз жөнүндө ошол учурда Аксы районунун акими болуп иштеп турган Ибраимов Кеңешке билдирип, биздин ушул демилгени сиздер да колдоп койсоңуздар, жалпы районго жайылып кетер эле деген ойду билдирдик. Аким көп ойлонбостон туруп, абдан жакшы демилгени баштаптырсыңар, мен да бул демилгеге кошулуп үй шарты оор эки окуучуга айына 40 сомдон стипендия берип турайын деди да дароо эле бухгалтерин чакырып, "ай сайын менин айлыгымдан 80 сомду кармап райондук билим берүү бөлүмүнө тапшырып турасыз" деп сөздүн өн-жайын түшүндүрдү. "Бул жакшы демилгени силер өзүңөрдүн тармакта жайылтууга аракеттенгиле, мен болсо райондун бардык жетекчилери топтолгон жыйында бул демилге жөнүндө айтып аларды да колдоп коюуларын сунуштаймын" деп сөзүн жыйынтыктады.
Райондук Кеңештин төрагасы болуп абдан маданияттуу, жүзүнөн жылмаю кетпеген, мурда чоң чарбаларды жетектеп келген Абышев Абдыкерим иштечү. Жогорудагы демилге жөнүндө айтканыбызда, "мен акимге теңелем деп аракет кылбастан силердей эле айына 30 сомдон эки стипендия берип турайын" деп тамашага салып жылмайды. (Андагы 40 сомдун азыркы 150 сомдон кем эмес дарамети бар эле.) Кайсы окуучуларга берүү керектигин мектептер менен тактаганыбыздан кийин мектептерге барып райондун эки жетекчиси өздөрүнүн биринчи стипендияларын тапшырышты. Ушул кичинекей окуя, башталган демилгени район боюнча жайылып чоң кыймылга айланып кетишине старт берген болучу. Бул демилге жөнүндө түрдүү жыйындарда айтылып, райондук гезитке жазылып, радиодон да берилди. Аким бул демилгени кимдин кандай колдоп жаткандыгын көзөмөлгө алууну акимдиктин социалдык иштер боюнча бөлүмүнө тапшырды. Көп узабастан райондун жетекчилеринин, айыл өкмөтүнүн башчыларынын, мектеп директорлорунун бул демилгени колдоп стипендияларды белгилеп жаткандыгы жөнүндө маалыматтар түшө баштады. 3-4 айга чейин айлыктарын ала албай жүргөндүгүнө карабастан, мугалимдердин арасынан да бул кыймылды колдогондордун саны көбөйө баштаган.
Эмне үчүн мындан бир топ жыл мурун жасалган бул ишке токтолуп жатам? Себеби, так ушундай ишти азыр жасоонун учуру келип турат. Азыр андай стипендияларды педагогикалык кесипти тандаган окуучуларды колдоо аркылуу бул кесиптин беделин көтөрүү үчүн жасоо керек.
Президентибиз К.Бакиев Билим берүү реформасын жүргүзүүнүн Концепциясында: "Мугалимге өзгөчө көңүл буруу керек. Мектептердин кадрдык уюткусун сактап жана толуктоо зарыл", - деп белгиледи. Өлкө башчысы коомчулук алдына милдеттерди койду. Эми кадрдык уюткуну кантип сактап калабыз жана мамлекеттик стандартка ылайык билим берүү үчүн зарыл болгон педагогикалык кадрлар менен кантип толуктайбыз? - деген суроолорго ар бир мектептин директору, айыл округунун башчысы, райондун акими, шаардын мэрлери, райондук, шаардык билим берүү бөлүмүнүн башчылары ачык жана так жоопторду иштеп чыгуулары зарыл.
Райондук акимдиктердин, шаардык мэриялардын коллегияларында не деген чарбалык маселелер талкууланбайт, ал эми өлкөнүн, улуттун келечегинин пайдубалын куруп жаткан мугалимдер менен камсыз болуунун абалы жөнүндөгү маселенин талкууланып аны жакшыртуунун чаралары белгиленген фактыларга күбө боло элекпиз.
Президентибиз сунуш кылган концепция жарыялангандан бери 3 айдан ашык убакыт өттү, айыл округдары, район, шаарлардын жетекчилери өздөрүнүн аймактарында бул өзгөчө маанилүү маселени терең үйрөнүп анда коюлган милдеттерди аткаруу боюнча жүргүзүлгөн конкреттүү иштер байкалбайт.
Бизге ким жардам берер экен, демөөрчүлөрдү кайдан издесек экен деп колдоону дайыма сырттан күтүп олтура бербестен жогоруда Аксы районунда жасалган ишти эмне үчүн райондун, шаардын, облустун, республиканын деңгээлинде жасоого болбосун.
Эгерде ар бир айыл округунун башчысы, райондук, шаардык, облустук жетекчилер, бардык деңгээлдеги депутаттар педагогикалык кесипти тандаган ар бир окуучуга жок дегенде айына 100 сом өлчөмүндөгү стипендия берип турган болсо жана бул кыймылга өлкөнүн келечегине кайдыгер карабаган бизнесмендер, ишкерлер, коомдун түрдүү катмарынын өкүлдөрү да кошулушса миллиондогон сом акча каражаты окуучуларга стипендия түрүндө берилип, алардын педагогикалык кесипти тандоосуна зор түрткү берип, кесиптин беделин көтөрүүгө жасалган конкреттүү кадам болуп калар эле.
Келгиле, ушундай кыймылды баштайлы. "Көп түкүрсө көл болот" дегендей мындай аракетибиз педагогикалык кадрлар маселесин чече албаса да, бул проблемага жалпы коомчулуктун көңүлүн буруп маселенин чечилишине оң таасирин сөзсүз тийгизеринде талаш жок. Өзүм болсо педагогикалык кесипти тандаган бир окуучуга ай сайын 100 сом стипендия берип турууга даяр экенимди билдиремин жана аны баштаймын.
Өлкө башчысы, Кыргыз Республикасынын өкмөтү тарабынан мугалимдердин айлык акысын кескин көтөрүп, социалдык жактан коргоо боюнча чукул чараларды көрмөйүнчө, мугалимдик кесипке үгүттөө иши куру чакырыкка айланып калышы мүмкүн. Ушул жана башка таасирдүү жолдорду пайдаланып мугалимдик кесипке окуучуларды даярдоо ишин азыртан колго алып бийлик органдары, жалпы коомчулук бул ишке жүзүн бурбаса жакынкы келечекте эле азыркыдан да оор кырдаалга кабылышыбыз айдан ачык болуп турат. Анткени азыркы учурда эле көптөгөн мектептерде иштеген мугалимдердин 30-40 пайызы пенсия жашындагылар болуп калышты, бул процесс азыркыдай улана бере турган болсо 5-6 жылдан кийин эле мектептер негизинен пенсионерлерден турган мекемелерге айланат, мугалимдин жоктугунан көптөгөн предметтер окутулбай мектепти жабуу маселеси күн тартибине коюлушу мүмкүн.
Жаңы 2009-2010-окуу жылы башталды. Жалал-Абад шаарындагы Б.Осмонов атындагы №5 гимназия мектебинде окуу жылынын башталышында информатика, физика, тарых, математика, музыка, сүрөт, чийүү предметтери боюнча 8 мугалим жетишпейт, ал эми Сузак районунун №9 Мичурин атындагы орто мектебинде химия, информатика, математика, музыка, сүрөт, башталгыч класстардын 9 мугалими жоктугунан сабактар өтүлбөй калууда. Экономисттердин математиканы башталгыч класстын мугалиминин музыка, сүрөт, кыргыз тили сабактарын, орус тилчилердин тарых, география сабактарын окутуп жатышы кадыресе көрүнүшкө айланып калды. Шаардагы жана шаарга жакын турган материалдык-техникалык базасы жакшы деп эсептелген эки мектептеги абалды мисал катары келтирдим. Педагогикалык кадрлар менен камсыз болуусу булардан да оор болгон мектептер ондоп (жүздөп эле болбосо) саналат.
Азыркы учурда мугалимдик кесиптин кадыр-баркы кетип бүткөндүктөн окуучулардын арасында бул кесиптин ээси болууну каалагандар жокко эсе. Мектепти бүткөндөн кийин кайсы кесиптин ээси болгуң келет деген суроого Жалал-Абад шаарынын 10-11-класстарынын 211 окуучусунун бири да "мугалим болгум келет" деп жооп берген эмес. Ал эми Курманбек баатыр атындагы Кыргыз-Түрк балдар лицейинин 9-11-класстарынын 150 окуучусунан 5 гана окуучу лицейлерде мугалим болууну каалаган. Ушулардан улам республикабызда атайын мугалим кадрларды даярдоочу университетти тезинен уюштуруу учурдун өктөм талабы. Мугалим кадрларын даярдоочу ушул университетте иштеген окутуучуларга престиждүү деп эсептелген университеттерде иштегендерден кем эмес айлык акыларды берип, студенттерге окуу жана жашоо үчүн мыкты шарттар уюштурулса, жаштарды бул кесипке тартуунун дагы бир эң таасирдүү жолу болуп калаар эле.
Мектеп менен жогорку окуу жайынын ортосунда мугалим жөнүндөгү "көк бөрү" оюну дагы эле уланууда. Мектептер жогорку окуу жайларынан бүтүп келгендердин көпчүлүгү начар иштеп жатат дешсе, жогорку окуу жайынын өкүлдөрү, жок, алар мектепти начар бүтүп келгендер болчу, кайра өзүңөргө барышты деген дооматтар бири-бирине карата алигиче айтылып жүрөт. Кырдаалдын мындай экендигине таң калуунун кереги жок, себеби өлкөбүздүн билим берүү тармагы ырааттуу бир системага бириккен эмес. Райшаардык билим берүү мекемелери, атайын орто, кесиптик-техникалык жана жогорку билим берүү тармактары ар кимиси өз алдынча жашап, өз кызыкчылыктарын, проблемаларын өз алдынча чечүүгө аракеттенип келе жатышат. Облустук деңгээлде булардын башын бириктирип, иштерин координациялап тура турган уюм жок.
Бул бир жагы, экинчиден, мектепти жогорку балл менен бүтүшкөн окуучулардын бардыгы "престиждүү" деп эсептелген юрист, экономист, банк кызматкери сыяктуу адистиктерди тандашат да, төмөн балл алгандары педагогикалык кесипке киришет. Дагы бир жагы, рыноктук шартта жашай баштагандан бери материалдык деңгээлине жараша коомубуз негизинен үч катмарга бөлүндү, алар: байлар, орто деңгээлдегилер жана жарды жашаган үй-бүлөлөр.
Жогорку окуу жайларына кирүү негизинен контракттык негизде болгондуктан престиждүү делинген адистиктердин кымбат экенине карабастан аларга так ошол байлардын балдары гана кирүү мүмкүнчүлүгүнө ээ. Жогорку мамлекеттик кызматта иштеген чиновниктердин жана байлардын балдары мугалимдик кесипке жакын жолобойт.
Кандай болгон учурда да мугалимдик кесипти тандап келип, келечекте мугалим болууга даярданып жатышкан студенттерге ар тараптуу колдоо көрсөтүү ата-энелердин, билим берүү мекемелеринин, бийлик органдарынын жана жалпы коомчулуктун милдети болууга тийиш. Педагогикалык кадрларды даярдоо системасын азыркы учурдун шартына ылайыктап түп-тамырынан өзгөртүү зарыл. Өз чөнтөктөрүнөн акча төлөп контракт жолу менен жогорку окуу жайын бүтүргөндөрдү жолдомо берүү менен мугалим жетишпей жаткан мектептерге эч ким жөнөтө албайт. Ошондуктан билим берүү министрлиги жок дегенде өкмөттүн эсебинен бюджеттик группаларда окуп бүтүргөндөрдү жолдомо берүү менен мектептерге жиберүүнү чечүүсү зарыл. Ал үчүн бюджеттик группаларда окууну баштаган ар бир студент менен окуу жайды бүткөндөн кийин кайсы районго (ал гана эмес мектебин көргөзүп) жиберилери, жөнөтүлгөн жакка барбаса мамлекет тарабынан кеткен чыгымдарды жок дегенде үч эселентип кайра бюджетке кайтараары жөнүндө келишим түзүлүүгө тийиш. Министрлик тарабынан жыл сайын жетишпеген педкадрларга өтүнүч кат (заявка) топтоо мектептердин педкадрлар менен камсыз болуусунун абалын билүү үчүн гана керек.
"Кутбилим", жањы саны... • кыргызча... o
email • архив • редакция
Ага Хан фонду кенже балдарды колдойт
белдүү педагог 80 жашка толду
"Паракор мугалимдин лекция окуганга укугу жок"
Шапы Назаралиева, ардагер мугалим:
Тарбия берүү - жалпы элдик иш
КРнын Жогорку Кеңешинин депутаты, профессор Ибрагим Жунусов:
"Жаштарды өзүбүздүн маданиятыбыздын таасиринде тарбиялоого тийишпиз"
новые методы и способы оценивания
Free Teaching Methodology Service
Ушундай аталыштагы семинар И.Арабаев атындагы КМУда болуп өттү.