bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk mhr ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Рысбек Абдылдаев, Америкадагы "biotechnology" институтунун ректору:
"Эгер жыйынтык чыкпаса эмнеге келдик?"
- Рысбек мырза, "Мекендештер" форумуна катышкандардын ак сакалы экенсиз. Мекениңизге кандай колдоо көрсөтүүнү максат кылып келдиңиз?
- Биз мекендештер мекенибизге кайдыгер карай албайбыз. Мамлекетибиздеги оор абал бизди тынчсыздандырат. Кантип Кыргызстанды оңдосок, кайсыл жагынан салым кошсок деген изги тилек менен жол арытып келдик. Элдин саламаттыгына салымымды кошоюн деп Америкадагы "biotechnology" институтунан эл аралык деңгээлдеги эки долбоордун негизинде келдим. Анткени, бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун статистикасы мени түйшөлттү. Бири - инсульт, инфаркт боюнча Кыргызстан дүйнөдөгү эң алдыңкы орундарда турат деген маалымат, экинчиси- СПИДдин жайылышы, кошуна мамлекеттерден кем болбогону санааркатты. Мына ушул эки ойго салчу маселеге бөгөт коюуга шарт түзөлү деп болгон аракетибизди жумшап, эл аралык деңгээлдеги долбоорлор менен иштеп жатабыз. Инсульт, инфаркттын болушунун себебин иликтегенибизде турмуштун кыйынчылыгы, жетип- жетпеген жашоо, үй-бүлөдөгү ызы-чуулар, медицинанын начарлыгынын кесепетинен мисалга алып жаткан дарттардын өрчүшүнө шарт түзүлүүдө.
Мына ушундай жагдайды изилдөө үчүн окумуштуулар атайын жаныбарларга эксперимент жасашкан. Эненин мээримин толук алган жаныбардын ден-соолугу чың болгон. Ал эми энесине тоскоолдук жаралып, баласына мээримин төгүүгө шарт түзүлбөгөн жаныбардын балдарында түрдүү дарттар аныкталган. Көрсө, биз маани бербегенибиз менен көп оорулар эненин мээримин, мамлекеттин камкордугуна алынбагандан улам болуп жатат. Мени түйшөлткөнү, эптүүсү эки жеп, эпсизи ачка калып жаткан заманда психологиялык жактан да соккуга дуушар болгон, ден-соолугунда да чоң көйгөй жаралган муун өсүп келе жатат. Эгер учурунда тийиштүү чара колдоно албасак, бул нерсе ген аркылуу балдарына кетип, кыргыздын генофондуна кооптуу маселе жаралат. Азыр чара көрүп калбасак эртең кеч болуп, дарыны бекер берген күндө да пайдасы аз болуп, орчундуу маселе жаралып калышы мүмкүн. Ушул сферада иштеп аткандан кийин колумдан келишинче элимдин ден -соолугуна пайда келтирсем деп үч жылдан бери Колифорниядагы "biotechnology" деген чоң институтта иштеп, инфаркт, инсультту алдын ала аныктаган биохимиялык механизмдер менен иштеген долбоорду Кыргызстандын Миррахимов атындагы улуттук борборго жана Россия, Казакстанга алып келүүгө көмөктөштүм. Россия менен Кыргызстан ишти жолго салып, жакшыдан үмүт арттырганы менен Казакстан жолго салалбай жатат. Анткени, аларда адистердин сапаты төмөн болгонунан ишти жөндөй албай жатышат. Кыргызстандагы адистердин күчтүүлүгүнө бир эсе сыймыктансам, эл аралык деңгээлдеги конференцияларда англис тилинде доклад жасаган академик, профессорлорубузга ыраазы болуп, ишке кирген долбоорлорго үмүт артып отурам. Мындан ары колдо бар алтындын баркын жок кылбай жөн эле доомат койгондон, каралагандан алыс бололучу. Болгону алардын тынч жашоосун каалабаган интрига менен күн көргөндөр тоскоолдук жаратып жатат.
Ал эми экинчи чоң долбоор тууралуу айтсам, дүйнөнү каптаган СПИД оорусу боюнча жүрүп жатат. Бул долбоорго багыт алганымды айтам, буга чейин СПИДге деп 100 миллионго жакын акча бөлүнүп келсе да, ноокаттагы СПИДге чалдыккан балдарга жетпей калып жатат. Көп мамлекеттер СПИДдин түрүнөн түшүнүгү жок. биздин компания 200 млн доллардан ашык грант бөлүп, американын эң күчтүү лобораториясынан Кыргызстанга СПИД кандай жол менен келгенин, аны кандай дары-дармектер менен дарыласа болоорун иликтешти. Көрсө бизге СПИД Африканын Камеронунан жана Россиядан келиптир. Эки вирус кошулганда СПИДдин башка түрү пайда болуп, вирустар мутация болуп, мурда колдонулган дарылар эффект бербей калат экен. Россия, Казакстандан мурун оозунуп иликтетип, дартты өрчүтпөй колго алалы деп эл аралык деңгээлдеги проектер менен келсек да, кашайып бул долбоорлорубуз да саясатташып жатат. Медициналык көйгөйгө укук коргоо органдары да кийлигишип, адистер прокуратура, эсеп палатасынан чочулап көп нерсени ачык айтуудан кооптонуп жатышат. Ар кимибиз өз ишибизди жасап, тишибиз өтпөгөн тармакка аралашпай эле койсок болот эле. Макул укук коргоо органдарынын асыла бергенинен, койгон дооматтарынан улам ал мыкты адистерди кызматтан алалы. Анда биз ким менен иштешебиз? Айтканды аткарган иштин өтөөсүнө чыгып иштеген адис керек да. Алардын милдетин ким аткарат?
Азыр билгени-билбегени, түшүнгөнү-түшүнбөгөнү да аралашып, медицинаны тытып жатат. Депутаттар да проблеманы түшүнбөгөндөн кийин кийлигишпей эле койбойбу. Конституциялык милдетин аткарып, мыйзам жазышып, Кыргызстандын элинин кызыкчылыгын коргобойбу. Өкүнүчтүүсү эл өкүлү дегендерибиз мамлекетти алдыга сүрөгөнүн кой ойду-тоону сүйлөп отурушат. Бири базар жөнүндө сүйлөсө, экинчиси жеңил машина тууралуу айтат. Башка мамлекеттин акылы башынан ашайын деген, интеллектуалдык деңгээли жогору парламенттерге салыштырып, булардын деңгээлдеринин өтө төмөндүгүнөн уяласың. Дагы кыйратып коюшкансып, кабагын бүркөп үтүрөйүп элди коркутам менен убара. Депутат деген латын тилинен алганда "элчи" дегенди билдирет. Булар керсейбей тескерисинче элдин элчиси болуп, бийлик менен элдин ортосундагы көпүрө болушу керек. Булар көпүрөлүк милдетти аткарганды кой, элди иритип-чиритип жатат.
Биз депутат түгүл министрге да жыргаган эмеспиз. Министр деген латын тилинен кыргызчага которгондо "малай" болуп которулат. Министрлер мүнөз күтүп, өздөрүн түшпөс хандай элестеткендин ордуна элге малай болуп иштеши керек. Эгер Тышкы иштер министри мыкты иштесе, дүйнө жүзүндөгү кыргыздардын 0,5 пайызы келген форумга 4 кабат толо эксперттеринин баары келип, ар бирибиз менен баарлашып, ишин илгерилетип албайт беле. Биз менен тыгыз иштесе биздин эмес, алардын аты чыгат эле го. Бул жерге Тышкы иштер министри Руслан Казакбаев келди. Жарытылуу деле иш болгон жок. Келгенге жараша майнап чыгаргыдай маселелерди бүтүрсө болмок. ТИМдин кызматкерлери сабатсыздыкка алдырып бул форумду пайдалана албай койду.
- Форумда сиз күткөн маселелер көтөрүлдүбү?
- Мен өзү сындайын деп эмес, мамлекетиме пайда келтирейин деген максатта келген элем. Тилекке каршы, Кыргызстандагы абал ойдогудай эмес экен. Парламент өкмөттүн кетишин талап кылууда. Эгер өкмөт кете турган болсо, анда эмнеге келдик? Биз үчүн ар бир мүнөт кымбат. Баштаган иштерибиздин аягына чыкпаса убактыбызды алып эмнеге чакырышты? Биз мамлекеттен бир нерсе сурап эмес, пайда келтирели деп келдик го. Тигил жакта күтүп аткандарга кандай жыйынтык айтып барабыз? Корогон убакыттан, болгон сүйлөшүүлөрдөн жыйынтык чыгыш керек го. Бөлүнүп-жарылгандан бири-бирибизге ор казгандан качан өйдө болобуз. Сырттан караган кишиге Кыргызстан ызылдаган жапайы аарылардын уюгуна айланып алгандай эле туюлат. Ачыгын айтыш керек "Замандаш" партиясынын форуму менен Роза Отунбаеванын "Мекендештер" деген форумунун түпкү максаты бир. Башкасын кой, ушул форумду бир жерге өткөрүү үчүн да тил табыша алышкан жок да. Ошон үчүн сырттан келгендер ыңгайсыз абалда калдык. Кимисине бараарыбызды билбей. Мен жашаган Америкада адамдарды динине, улутуна , иштеген ишине карап, бөлүп-жарып, кемсинтүүгө эч кимдин акысы жок. Мыйзам жол бербейт. А бизде болсо саясый упай топтоо үчүн улутту кой, регионго, урууга, кокту-колотко бөлүнүп жатышат. Дагы бөлүнгүбүз келип, бир тууган бир тууганынан шек санап турат. Бирок, андан ары бөлүнүүгө жик жок үчүн кайда урунаарыбызды билбей, айлабызды таппай жатабыз. Чыңгыз Төрөкуловичден бир сапар Кыргыздардан башка дагы кайсыл элдер бөлүнөт десем, "кыргыздар бул жагынан алдына эч киши салбайт" деп күлгөн. Эгер Кыргызстанды сактап калуу үчүн чечим чыгарып, мындай аракеттерди токтотпосок, азабын өзүбүз эле тартып, мамлекеттүүлүгүбүзгө шек келтиребиз.
- Экс президент Роза Отунбаева колунан келишинче бийлик менен мекендештерди жакындатуу максатында бир топ үлкөн кызматкерлерди чакырды. Кыска болсо да түзүлгөн диалогдон маселе чечилдиби?
- Биз мамлекеттик резиденцияда отурабыз. Президенттен бийлик, байлык сурабайм. Бул жерге Кыргызстанга пайда келтирем деген, мамлекетинин кызыкчылыгын жогору койгон эл келди. Келип учурашып койсо мен кошуналык милдетимди аткардым дейт элем. Менин кошунамдын үйүнө алыстан баласы келип калса, акыбал жайын сурап учурашып чыгып кетем. Биз мигрант эмеспиз. Биз бийликтин, парламенттин мамилесин көрүп кызыкдай абалда калдык. Президенттин администрация башчысы эскиче тердеп-тепшип келип, президентин кайрылуусун окуду. Парламенттик республикада жашап жатканыбызданбы спикер келип, жумушка абдан шашып аткандай түр көрсөтүп, сөзүн сүйлөп алып чыкканча шашты. Мындай оюндарды токтотуш керек. Эгер минте турган болсо келбей деле коюшса болмок. Азыр заман өнүккөн, эски адаттардын баарын ташташ керек. Жок дегенде мекеним, элим, жерим деп күйүп аткан кыргыздардын жүрөгүн суутпашы керек. Мамлекетте мындай абал калыптанганы менен кыргыздын уучу куру эмес. Жаштарынын деңгээли жогору. Кайда болушса да Кыргызстандын атын чыгарып, ак иштеп жатышат.
Жогорку бийлик тууралуу сөз болуп калды. Эми мен да бир сунушумду айтайын. Мен иштеп аткан Колифорниядагы компанияга Медведев барып, жетекчилик менен жолугуп кайтты. Мен да каалайт элем, мамлекет башчылары бул жактагы интригадан эле башы чыкпай отура бербей, ошол жакка барып жаштарды чогултуп, чогуу-чаран иш кылса, сөзсүз жакшы жыйынтыгын бермек. Анткени, мени кубандырганы башына акылы батпаган жаштарыбыз көп. Азыр ошол минстрлердин жакшы иштебегенинин кесепетинен америкада төрөлгөн кыргыздын баласы мекенине келе албай азабын тартып жатат.
- "Көч бара-бара түзөлөт" демекчи форум максатына жеттиби?
- Албетте, жакшы демилгелер көтөрүлдү. Менин чочулаганым, көтөрүлгөн демилге, сунушталган программанын баары демилге бойдон эле калабы деп турам. Аткени, аткарган, жасаган жагынан эмес, сүйлөгөн жагынан чеченбиз го. Эгер бул жолкусу жакшы жыйынтык бербесе, экинчиси жыйынтык бербейт. Япондордо "көйнөгүңдүн биринчи топчусун кыйшык топчулап алсаң, аягына чейин кыйшык топчуланат" деген жакшы макал бар. Анын сыңары ак жакадагы топчуну туура топчулап, биздин демилгелерден жыйынтыктуу пикир чыгарбаса, кийинки чакыруулар суу кечпей калат. Бу сапар мага форум эмей эле конференциядай эле таасир калтырды. Келээрибиз менен бул тармак боюнча мынча долбоор сунушталды. Сиз кайсынысына кошумча кошосуз десе, биз да колубуздан келишинче билген тармагыбызды мыктылап, долбоордун кемтигин толтуруп берет элек го. Андай болгон жок. Биринчи кадам чогултуу дегендей эле болду. Эгер айткандарыбыз суу кечпей бизди келгениңерге ырахмат, жакшы баргыла деп узатып, баштаган иштен майнап чыкпай турган болсо, эң эле катуу тарынганыбыз эмкиде келбей коёбуз. Бирок, биздин ордубузга башкалар келет, андан да жыйынтык чыкпай калат. Андай болсо өздөрүнүн да, башкалардын да тынчын алып эмне кылышат деген суроо жаралат.
кыргыз тилиндеги гезит "Арена kg"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?