kk ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ru ky ky av mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ky ru ky ru ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru ru ky ru ky ru ru ky ky bg hbs_cyr ru ky ru ru ky ru ky ru ky ru ru ru ru ky ky ru ky ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Форум", 30.07.10 - 11-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"ЫСЫК- КӨЛ, КАСИЕТТҮҮ ЭНЕМ МЕНИН!"
Дүйнө жүзүндө эң чоң мейкиндикти ээлеп, бир ууртам сууга, бир тутам көк чөпкө зар кылган Африка континентиндеги Сахара, Монголиянын Гоби, Түркмөнстандын Кара-Кум деген чөлдөрү бар. Же болбосо, "тү" деген түкүрүгүң жерге муз болуп түшкөн өтө суук аймактар кезигет. Ал эми биз болсок, кудайга шүгүр дейлик, Теңирим "жер бөлүштүргөндө" өзүнө арнап алып койгон дачадай (элибиз аңыз кылып жүргөндөй), жылдын төрт мезгилин тартуулаган керемет, ажайып кооз жерди кылымдар бою мекендеп келебиз. Жаш келиндей келбээрсиген, аруу жандай таптаза, айтылуу Соң-Көл, Чатыр-Көл, Сары-Челек касиетин жомоктоп айтып бүткүс, жер соорусу, асыл берметибиз - Ысык-Көлүбүзчү?!
"Улуу Жибек жолунан" орун алып, сан кылымдык тарыхы бар бул ыйык көлүбүздүн жаралуу санжырасынын аягына окумуштуу археолог-суучулдар чекит коё элек. Алардын айтымдарында, биздин түпкү аталарыбыз гунн, усун урууларынын замандарында көлдүн астында калып кеткен гүлдөгөн шаарлар болгон. Алигиче алар урунган темир казан-тулгалар, зер буюм-тайым, идиштердин, тыйындардын, эмгек куралдарынын, жоо-жарактарынын суу астынан табылып жатканы буга күбө. ...Жаратылыштын адамдын акылына сыйбаган ар кандай кубулуштарынын натыйжасында пайда болгон бул ыйык көлүбүзгө дастандын сюжети боюнча Алтайдан Ала-Тоого келе жаткан жолунда АЙКӨЛ МАНАС бабабыз да сыйынып, тооп кылып өткөн!.. Ысык - Көлгө мөңгүдөн эрип түшкөн 80ден ашуун өзөн суулардын чоң-кичинеси куят. Бирок көлдөн булактай суу сыртка агып чыкпайт. Туздуу болуп, анан кышында тоңбогонунун сыры ошондондур? Башынан табият менен таттуу мамиледе жашаган байыркы бабаларыбыз көлдү ыйыктап, ага аягын да малбай, сыйынып келишкен экен. Замандар ооп, кылымдар тогошуп, укум-тукум алмашып отуруп, кыргыз элибиздин СССРдин тутумундагы "он беш" бир туугандын бири болгон мезгилинде саламаттыкты чыңдоочу ажайып кооз, керемет көлүбүз Бүткүл союздук курорттук зона деп саналып, жайкы сезондо 1,5-2 миллион эс алуучуларды кабыл алып, элдер келип-кетип турушкан. Көлдүн тереңинде "согуштук сыр" деп эсептелген "Торпедо" да жайгашкан деген каңшаар кептер эл арасында айтыла калчу. "Азуусун айга жанып", түбөлүккө жашай берчүдөй болгон эсил кайран СССР империясы кулап, элибиз эгемендикке жеткен күндөн (ага чейин деле) ыйык көл - Ысык-Көлүбүз өзүбүздүн элдин менчиги, мамлекетибиздин сыймыгы! Ошого жараша бул Кут жылоологон жерибизде даанышман, коомдук ишмер, залкар жазуучубуз Чыңгыз Айтматов атабыздын демилгеси менен уюшулган ( 1978-жылы болсо керек эле, дүйнөнүн ар тарабынан ошол мезгилдин мен кыйын деген коомдук ишмерлери, акын-жазуучулары чогулуп, прогрессивдүү адамзаттын мындан аркы өнүгүү жолу иликтенген болчу) "ЫСЫК - КӨЛ ФОРУМУнан" бери карай мамлекеттер аралык ар кандай иш-чаралар, нечендеген илимий симпозиум, маданий фестиваль, конкурстар, саясий форумдар, кеңешме-саммиттер өткөрүлүп жүрбөйбү. Тереңдиги боюнча Азиядагы көлдөрдүн ичинен Байкалдан (Байкөл) кийинки 2-орунда турган көлүбүздүн ( 703 м) Бүткүл дүйнөлүк Туристтик Борбордун бирине айлануучу айкын, кең келечеги бар! Анткени нарзан менен радонго каныккан таза суусу, куму менен баткагы, жанга жагымдуу токой менен тоонун өсүмдүктөрүнөн келип турган аңкыган атыр жыттуу абасы нечен дартка даба-шыпаа болуп, адамды сергитип, кубаттандыруучу күчкө ээ. Көлдү тегерете курчап турган тоолорубуздагы жаныбарлар менен өсүмдүктөр дүйнөсүнүн кайталангыстыгын бир көргөн адам өмүрүндө унутпайт! Тоо этегинде көлдү жээктей жашаган мээнеткеч, кең пейил элимдин өстүргөн экологиялык жактан таза, түркүн жер-жемиштеринин даамы оозуңдан кетпейт! Бейиштин төрүндөй, кунсуз-баасыз байлыгыбыз - керемет көлүбүздү кимдер гана ырга салбаган?... Суктанбаган?... "Канча жолдош күтсө да, бир сырдуу Ысык-Көлдөй дос-жолдош таппаган" кадимки, акындардын алпы - Алыкулга чыгармачылык жигер, чоң шык, илхам жараткан, дем берген ушул көлүбүз эмеспи?! Кара сөздүн атасы, улутубуздун улуу, нагыз чыгаан уулу Чыңгыз Айтматов алыста жүргөн убагында Мекенин сагынып, көлүн сагынып, өзү поэзиядан окчун болсо да,
... "Алыс кетсем, куса болуп,
Сагындым мен толкун көркүн!"...-деп ыр жазып, ага белгилүү композитор Муратбек Бегалиев агабыз обон жаратып, бул шедевр чыгарма канчабыздын көңүл кушун көкөлөтүп жүрөт?! Ошондой эле, сүйүктүү жазуучубуздун Ысык-Көлгө таасирленүү менен жазылган жана ага байланышкан чыгармалары да бир топ эмеспи? Алсак, "Кызыл жоолук жалжалым", "Ак кеме", "Кыямат", "Кызыл алма", "Фудзиямада кадыр түн" драмасы, "Келгин куштун ыйы" аңгемеси ("Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт" ыраакы чыгыш элдеринин легендасынын негизинде жаралган эмгегин Кусейин Карасаев атабыздын жазуучунун чыгармачылыгы, анын бийик адамгерчилиги жөнүндөгү радиого берген эскерме-маегинде бул повестти Ч.Айтматов көлдө кайыкчан бир нече күн отуруп алып жазгандыгын айтып бергени бар эле).
Казак кызы, кыргыз келини, журтубузга ак кызмат өтөп, төкмө акындык өнөрү менен элибиздин намысын талашып, (казактын акындары менен айтышканда), жарыкчылыктан эрте кеткен Майра Керим кызы да көлүбүздүн ыйыктыгына таазим этип:
... "Ысык-Көл, касиеттүү энем менин,
Түбүңө канча тарых чөгөрбөдүң?.
Чыгардың манасчынын берендерин!"...-деп, эт-жүрөгү эзилип, ырдап кетти.
Баарыбызга маалым болгондой, быйылкы жаздан бери жерибизде эки жолу "бороон" болуп өттү. Бул өлкөбүздүн жарандарынын, кандаштарыбыздын кымбат өмүрлөрүн кыйып кеткен эң оор, өтө кейиштүү, айттырбай келген апаат-мүшкүл иштер алыс-жакынкы чет өлкөлүктөрдүн да жүрөктөрүнүн үшүн алып, көл жээгиндеги элибиз күткөн жайкы туристтик сезон үзгүлтүккө учурап отурат. "Пайгамбар баарына азыр" (ыраазы) деген сөз бар эмеспи элибизде? Колдо бар нерсебизге топук кылып, кадырлуу калың журтубуздун амандыгын, мамлекетибиздин бүтүндүгүн, жерибиздин тынчтыгын Теңирден тилеп туруучу чакта турабыз, баарыбыз! Жаңы бийликке келип жаткан эл жакшылары ыйман-ынсабы менен журт башкарып, руханий, саясий, экономикалык кризистердин түйүндөрү акырындап чечилсе, жерибизге жаратмандык, өсүп-өнүү, Оомат келсе, өз ара ынтымагыбыз бекем болсо, элибиздин ырыскысы куюлуучу "чөйчөгү" да толоору анык!
Түзүлгөн кырдаалда бир аз ой толгоп, акыл калчагыдай абал жаралып, эң башкысы - көлүбүзгө, анын келечегине кам көрүүчү учур болуп тургансыйт. Мурда-кийин салынган көп сандаган пансионаттардын тазалоочу каражаттары өз жайындабы? Инфраструктуралар азыркы талапка жооп береби? (Ажатканадан бери эске алынганбы, же айрымдар айткандай, эс алуучулар көлгө заара ушатып жүрүшөбү? Анда эле көл энебиздин кусуру урбайбы, жамы-журтту?!) Талааны сугаргандан калган майнап суулар көлгө куйбайбы? Анткени айдоо аянттарына Союз мезгилинен бери минералдык, органикалык жер семирткичтер колдонулуп жүрөт да. Тоодогу токойлорубуз кыйылып кетип жаткан жокпу? "Кызыл китепке" кирген жаныбарларыбыз, аркар-кулжа, марал-бугу, жапайы эчки-теке, кийиктер анча-мынча акча төлөп койгон аңчы-мергендердин окторунан тукум курут болуп кетпедиби? Көлдү байырлаган балыктардын саны-запасы браконьерлердин "жардамы менен" "соолуган" жок бекен? Жалпы экосистемасы өз калыбындабы? Ушундай баш оорутма суроолор жергиликтүү элибиздин, өзүн-өзү башкаруучу айыл өкмөтү сыяктуу органдардын, республикалык министрликтердин көңүл жаздымынан чыгып кеткен жокпу?!
Дегинкиси, биз базар мамилелеринин арааны жүрүп турган убакта жашап жатпайбызбы? Айтайын дегеним, "узун сомдун", "жашыл акчалардын" артынан түшүп алып, бизден кийинки муундардын шыбагасына тийүүчү ыйык көлүбүздүн керемет кооздугун, касиетин, тазалыгын өз калыбында жеткирбей койбосок экен!-деген эле санааркоо. Себеби акыркы мезгилде чет өлкөлүк "пайдакечтердин" айынан, мисалга, Мексика булуңундагы океандын астындагы нефть чыгаруучу бургулагычтын иштен чыгышынын кесепети жаратылышка орду толгус зыян (экономикасына келген миллиарддаган доллар чыгымдарын айтпаганда) кылып, деңиз жандыктары - киттерден тарта майдасына чейин кырылып, жээкке чыгып калганын дүйнөлүк ММК жар салууда! Адамзаттын жаратылышка варвардык-жырткычтык менен жасаган мамилелеринин натыйжасы Жер бетинде тирүүлүктү камсыздап турган таза суулардын запасын азайтып, топурак кыртышын жарактан чыгарып, дүйнөнүн калктарына оор азаптарды алып келүүчү кургакчылыктардын, же баарын ойрондоп кетүүчү суу ташкындарынын, кыйраткыч катуу шамалдардын башкы себепчилери, күнөөкөрлөрү болуп жатпайбы?! Андай глобалдык катаклизмдерден бизди Теңир өзү сактасын! Айтылган жерде "балээ" жок! Тфү, тфү дейли. Касиеттүү Ала-Тообуздун жаркыраган Куту, көгүлтүр бермети, жер соорусу - Ысык-Көлүбүз, кыргызымдын чаалыкпас чалкар деңизи соолубай, булганбай, ыйык бойдон кылымдарды карытсын!!!
Ал эми кереметтүү көлүбүздүн жээгиндеги "топурагынан" жаралган "кулундары", ушул жерде "киндик кесип, кир жууган", ысымдары элибизге аттын кашкасындай белгилүү кымбаттуу аталарыбыз, азиз инсандар - залкар манасчылар, терең ойчулдар, таамай сынчылар, таланттуу акын-жазуучулар, "жүрөктүн инженери" - дабагери, мукам аваздуу ырчылар, колдорунан көөрү төгүлгөн зергер-усталар, "күмүш ийне, жез оймоктуу" уздар, түрдүү өнөрдүн ээлери жөнүндүгү түгөнбөгөн узун сабак санжыра, (тарыхчы, фольклорист, библиограф, этнограф, прикладдык искусство иликтөөчүлөрдүн зор эмгегин талап кылган) Улуу сөздөрдүн учугу али толугу менен "чубала" элек!
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
"Каттоодон баш тартууга жол берилбейт"
Кыргызстан донолордон чоң жардам алат, бирок кайрадан карызы көбөйөт...
Кыргыз Республикасынын ИИМ министри:
"Бүгүн криминалдардын "крышасы" жок!"
"Мурда 600 миңге чейин болсо,
азыр 6 миллион сомдон ашты"
"ЫСЫК- КӨЛ, КАСИЕТТҮҮ ЭНЕМ МЕНИН!"
Манастын бар экенине ишенем!
"Мага ыймандуу, жароокер кыздар жагат"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?