be ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ky ru ru ky ky ru ky ky bg ky ru ky ru uk ru ru ru ru ru ky ru kk ru ky ru ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Эл сөз", 16.10.09 - 11-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Эл ар качан элдин атын чыгарган эренин, калктын кадырын арттырган көсөмүн, кайталангыс өнөрлүү инсандарын көзү тирүүсүнө караганда, мезгилдин сынагынан өткөндөн кийин ого бетер даңазалап, туу тутуп, урпактарга, элге кызмат кылуунун үлгүсү катары ыйык тутуп, даанышман залкар деп атап келет. Бүгүкү биз эскере турган инсан
да кыргыздын чыгаан уулдарынын көрүнүктүүсү,
кайталангыс талант - Болот Бейшеналиев.
Болот аганын көзү тирүү болгондо быйыл
72 жашка толмок. Бирок, улуу таланттардын
өмүрү ченелүү гана болот турбайбы…
Баштан өткөн кыйын кырдаал, байкоосуз келген бакыт
Болот Бейшеналиев… Ысымы кыргыз-казакка гана эмес, алыскы бир катар союздук республикаларга чейин таанылган, кинематографияда өзүнүн ардактуу орду бар инсан. Ал 1937-жылы 25-июнда Кемин шаарчасында жарык дүйнөгө келген. Өмүрлүк жары Турсунай эженин айтуусунда, ал жашоодо текеберчиликти билбеген жөнөкөй адам болгон. Эң башкысы өмүрдү, табиятты абдан сүйчү. Айрыкча киного болгон сүйүүсү чексиз эле. Өз кесибине болгон сүйүүсүн тастыктап, ошонун артынан жер кыдырып, өмүрүнүн бир кыйласын орус калкынын арасында өткөргөн. "Канча жыл элимен алыс жүрдүм" деп өкүнбөстөн, тескерисинче башка улуттардын тасмаларына түшүп, ошолор менен иштешкенине кубанчу. Өзүнүн уулу Азиз да башка улуттар менен иштешип, ата кесибин улап, кино тармагында иштеп жүргөнүнө сыймыктанар эле.
Ичинде жүрөк өйүткөн арманы болгон-болбогону эч жанга белгисиз. Себеби залкар талант өзүнчө ойлонуп, жалгыздыкта жүргөндү жакшы көрчү. Балким Болот аганын айтылбас арманы болгон чыгар, жада калса жубайына да ачылып сырын айтчу эмес. Бир гана Үмүт деген классташына 2001-жылы 16-ноябрда жолугуп, "акыркы он жыл ичинде арманым жок жашадым" деп айткан экен.
Ал бакытты кино дүйнөсүнөн тапты
Ташкенттеги театралдык институтту аяктап келген жаш актер, башка жаш таланттар сымал эле кай жерге кызматка орношоорун билүү максатында министрдин кабинетине барат. Ал кезде Маданият министрлигин Күлүйпа Кондучалова жетектеп турган кез. Болот аганын борбордогу кыргыз драм театрында иштейм деген тилегин таш каап, Нарын шаардык театрына жиберилет. Бирок, тайманбаган курч мүнөзү менен облустук театрга баруудан баш тартып, министрге каяша сүйлөп кетип калат. Ошондо Маданият министри жанындагы секретарына сөз укпай кежирленип жаткан баланын Ташкенттен алына элек эки айлык стипендиясы берилбей тургандыгын, институтка кат жиберилип ишке алынбасын эскертет. Ачууга ууккан Болот министрликтен көңүлсүз чыккан соң, демин ичине катып кетип калат. Бирок жашоо аны менен бүтпөсү анык эмеспи, бир күнү кыргыз телевидениесине конкурс жарыяланып, өңү менен үнү мыкты болгондуктан комиссиянын тандоосуна арзыйт. Сүйүнгөнүнөн телевидениенин төрагасы Асанбек Токомбаевге кирсе: "Жакында Маданият министрлиги тарабынан Ташкенттен келген бүтүрүүчүлөрдү ишке алынбасын деген буйрук келди" дейт. Айласы куруп, ойлонуп олтуруп, Ленин заводуна барат. Ал жактан иштин оор экендигин, дене-бою олбурлуу адам иштебесе, жумушчу-формовщикке жарабастыгын айтышат. Бир жылга жакын бош жүрүп калгандыктан, жарты тыйыны жок ачка калып, жол киреси жок жөө басып калган учурлары болду. Бир күнү Дзержинский бульвары менен "Ала-Тоо" кино театры тарапты көздөй баратса, алдынан мурдатан тааныш кинооператор Сагындык Макекадыров жолугуп: "ой, сен ушинтип эле бош жүрө бересиңби? Киностудия министрликтен өзүнчө бөлүнүп чыгып "Кыргызфильм" аталды. Ал жерге барсаң, Бекеш Абдылдаев азыр ассистенттиктен режиссерлукка өткөн. Эч болбосо ассистент кылып алгыла деп ошол кишиге кирбейсиңби!"-дейт. Эртеси киностудияга кирип Бекеш Абдылдаевге жолукса, ал режиссер Мелис Убукеевдин кабинетине алып кирет. Болотту карап туруп: "сиздин атыңыз ким?" "Болот". "Сиз бүгүндөн тартып менде иштейсиз, ошону менен бирге киного тартыласыз" - дебеспи! Таң калган Болот Бейшеналиев, "маданият министрлиги эч жерде ишке алынбасын деген"-деп жаңыдан ооз ачып келатканда: "ооба, сиз жөнүндө уккам, бул маселени өзүм колго алам" - дейт. Көрсө, кинорежиссер М.Убукеев анда дипломдук иши катары реалист жазуучу Мукай Элебаевдин "Узак жол" чыгармасы боюнча "Тайгак кечүү" тасмасын экрандаштырганы жаткан экен. Ушул тасма кыргыз киносунун тарыхында "Кыргызфильм" киностудиясы тарабынан жаралган алгачкы картиналардын бири катары катталып калган. Анда Болот Бейшеналиев боз үй ээсинин ролун аткарган.
Биринчи ийгилиги "Биринчи мугалим"
Б.Бейшеналиевдин кинодогу өмүрү ушундайча башталган. Ошол эле 1964-жылдын күз айларында "Мосфильм" киностудиясынан келген режиссер А.Михалков-Кончаловский жазуучу Чыңгыз Айтматовдун "Биринчи мугалим" повестин экрандаштыра баштайт. Кинопробадан өтүп, бир эле учурда, алгачкы "Тайгак кечүү" менен бирге, А.Михалков-Кончаловскийдин киносунда Дүйшөндүн образын жаратат.
"Биринчи мугалим" - актердун тагдыр жолундагы таалайын ачкан тасма. Болоттун кинодогу бактысын Дүйшөн алып келген. Мугалимдин элеси ушунчалык ынанымдуу ачылып берилгендиктенби, актерду көчөдөн көрө калган адамдар "Дүйшөндү көрдүм" деп далай айтышкан. Ч.Айтматовдун чыгармасын экрандан көрүшкөн көпчүлүк кинорежиссерлор кино дүйнөсүнө таланттуу артист келгендигин жаземдебей билишкен. Ушундан улам, актерго кызыгуусу пайда болгон режиссерлор тынымсыз, удаама-удаа өз кинолорунда аткарып беришин өтүнгөн чакыруу-сунуштар көбөйүп, алардын айрымдарына катышууга убактысы жетишсиз болуп, кай бирлерине тартылбай да калганы бар. Ч.Айтматовдун повести Б.Бейшеналиевдин кино дүйнөсүнө сүңгүп киришине чоң себеп болуу менен бакыт-ийгилик алып келген. Өмүрүндө баш-аягы 105 фильмге тартылган. Эң акыркысы 2001-жылы "Томого" тасмасында карыянын ролун ойногон. Андан сырткары Муратбек Рыскуловдун 90 жылдыгы белгиленгенде "Король Лир" спекталинде королдун образын жараткан.
Маданият жаатында атаандаштык деген нерсе ар убак өмүр сүрөрү көнүмүш көрүнүштөрдөн. Бирок, Болот ага бир сахнада иштеген, кино жаатында бири-биринен кем калышпаган залкар таланттар Сүймөнкул Чокморов, Советбек Жумадылов менен болгон мамилеси көңүл сүйгөн, жакын санаалаш достордой экен. ошол жылдары "Караш-караш окуясы" көркөм тасмасына Бактыгулдун образын жаратууга камынып жүргөн. Адеп Сүймөнкул менен таанышканда сүрөтчү деп билет. Дароо Бактыгулдун ролуна төп келерин, ал тургай дал өзү болуп каларын баамдап, Чокморовду киного тартылуусун сунуштайт. Ошентип өзү аткарчу ролду Сүймөнкулга берип, актерлук чеберчиликти үйрөтүп, кино жаатындагы сырларды ачып, кеңешин берген дешет.
Эл артистибиз кинематографияга арнаган отуз жети жылдык өмүрүндө Орто Азиядан казактардын Н.Жантурини менен ата-баладай мамиледе болуп келген болсо, "Мосфильмде" иштеген жылдарында орустун Ю.Никулин, В.Тихонов, Е.Леонов, Н.Михалков өңдүү залкарлары менен жолдору биригип, алар менен сый мамиледе болуп келген. Коңшулаш өлкөлөрдүн кино режиссерлору менен иштешкен талант өзүнүн кинодогу өмүр жолунда жүздөн ашуун тасмага түшкөн. Он алты жыл "Мосфильмде" иштеп, мейли башкы роль болсун, мейли эпизоддук ролдордо болсун, айтор, кинодо тынымсыз эмгектенип, экранда эсте калчу сандаган элестерди жаратканга үлгүргөн. Дегиңкиси, мындай бакыт, ар түрдүү муундагы ар кыл элдин залкарлары менен бирге болуу бактысы бардыгынын эле маңдайына жазыла бербестиги бештен белгилүү.
1960-80-жылдардагы кыргыз киносу союздук, эл аралык деңгээлде жогору бааланып, "кыргыз керемети" деген сыйлуу атка эгедер болуп келгендиги жалпыга жакшы маалым. Дал ошол жылдарда Москва, Ленинград өңдүү ири шаарлардан терең билим алып келишкен М.Убукеев, Т.Океев, Б.Шамшиев, Г.Базаров сыяктуу режиссерлорубуздун "кыргыз кереметинин" пайдубалын түптөөдө, анын өнүгүп-өсүшүндө кошкон салымдары зор. Ушул режиссерлорубуз менен эле бирге актердук ардактуу кесипке келишкен Болот менен Сүймөнкулдун так ошол маалда кошулуп калышы улуттук кино өнөрүбүздүн зоболосун жогорку тепкичке көтөрүп, улут катары көптөгөн мамлекеттерге таанылышына себепкер боло алды. Болот өзү кинематографиядагы ийгиликтердин жаралган ал дооруна туш келип калганына ар убак сыймыктанчу.
Залкар талант өмүрүнүн акыркы жылдарында "Талант жана тасма" аттуу китебин жарыкка чыгарган. Анда өзүнүн баштан кечирген күндөрү менен бирге түбөлүк сүйүүсүн ачык жазган. Кыргыз элинин ак куусу Таттыбүбү Турсунбаева менен Ташкентте окуп жүргөндө таанышып, кыз-жигит болуп калышат. Бири-бирине ашык болгон жаштардын махабатына бузукулар кол салып, экөөнүн турмушу эки башка уланса да, Болот ага өмүрүнүн акырына чейин Таттыбүбүнү сүйүп жашаганы жашыруун сыр болбосо керек. Бейшеналиев Москвада жашап жүргөн кезде Турсунай эженин үй-бүлөсү менен Болот аганын апасы жакшы мамиледе болчу. Бири-бириникине коноктоп барып калганда Болот аганын бир тууган жеңеси туугандарынын кыздарына "кыргызда кыз толуп туруп Болотту орус кызга тарттырып жибересиңерби, бирөөңөр таанышып, сүйлөшсөңөр боло"-деп калат. Кыздар "ошондой талантуу жигит бизди карамак беле"-деп таанышып, сүйлөшүүгө батына алышкан эмес. Кийин таланттуу актер апасынын өтүнүчү менен кыргыз жергесине кайтып келип, 1984-жылы кино үйүндө иштеп жүргөндө Турсунай эже менен таанышкан. Көңүлдөрү төп келген соң 1990-жылы баш кошуп, 11 жыл бирге өмүр сүрүшкөн.
2001-жылдын 17-ноябрь күнү Кыргыз киносунун 60 жылдык маараке тою белгиленип, киночулар "Бета гюрмет" ресторанында сайран куруп аткан учур. Ал жерге Болот Бейшеналиев жубайы жок эле өзү барат. Майрам аягына чыгып, ресторандагылар жай-жайына тарап кете беришет. Болот ага болсо стол үстүндө олтурган тейден оо дүйнө узап кеткенин эч ким байкабай калганы өкүнүчтүү. Аны ресторандын кызматкерлери көрүп, "мас болуп жатып калган го" деген ой менен таксиге салып, чөнтөгүндөгү адрес жазган баракчасынан улам "Чыгыш-5" районундагы үйүнө жөнөтүшөт. Таксист аталган жерге жеткенде кардарынын көз жумганын билип, жансыз жаткан Болот аганын чөнтөгүнөн телефондор жазылган китепчесинен анын тааныштарына телефон чалат да, сөөктү алып кетүүсүн айтат. Эртең менен жакшынакай узатып ийген, кечинде жолдошунун сөөгүн кучактап зар какшаган Турсунай эже арманга уугуп кала берген. Эч оорубай, жүгүрүп иштеп жүргөн калыбында оо дүйнө сапар алганы жакындарына табышмак катары кала берди. Таланттын көзү өткөндөн кийин жакындары анын жазган ырларын китеп кылып чыгарып, Москвага чейин барып кесиптештерине таркатып келишкен. Китептеги ырлары үй-бүлөсүнө, балдарына, досторуна, кесиптештерине арналган чыгармалар болгон.
кыргыз тилиндеги гезит "Эл сөз"
Урунганы ток болду, эки колу жок болду
Акүйдүн максаты - ляппайчы оппозиция түзүү
Эки колунан айрылып, азапка баткан Самат
"ал мектеп эч нерсеге жараксыз. Ал жерде
келечектеги кылмышкерлер даярдалып жатат"
Шералы Сыдыков атындагы спорт мектептин жетекчиси:
"Министр ошол Алтуханы таап, элге көргөзсүн"
Өлгөндөр баркталмайын, тирүүлөр даңкталбайт
Таластык атка минерлердин обу жок оолугуусу
Азимбек БЕКНАЗАРОВ, БЭКтин штаб башчысы:
"Президент оппозицияны тааныйбы, тааныбайбы, бирок маселелерди чечиши керек"
Балыкчыдагы баш аламандык же чыпалак чыры...
"ЗА ДЕМОКРАТИЮ И СВОБОДУ ВСТАНЕМ ГРУДЬЮ!"
"Адилет" соттун чечими, мыйзам
Искусство дүйнөсүнүн миң түркүн сырлары...
"Ар улуттун акчасын чогултуудан рахат алам"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?