cs en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky fr ky ru ky ru ky ky kk ky ru ru ru ru ky ky ru ky ru ky xal ru ru ru ky ru ru ky bg ky ky ru ru ru ru ru ky ru ru ru ky ru ky ru ru ru ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Кытай менен аярлап мамиле түзбөсөк, мамлекеттен ажырап калабыз
Акыркы убактарда биздин өкмөт Кытай мамлекети менен абдан жакшы алака түзө баштады. Кошуначылыгыбыз күн-ай өткөн сайын артып, туугандыкка айланып, соодабыз укмуштай жүрүп, ал эле эмес үйүбүзгө киргизип, кыздарыбызды берип, күйөө бала кылып, жээн балдарды караан тутунуп калдык. Кошуначылыгы артып, көп эле өлкөлөр бизге жардамын аябай берип жатат. Бирок кытайлардын тракторуна, автобусуна, жада калса милицияга, куралдуу күчтөргө, ӨКМга (МЧС), чек арачыларга берип жаткан жардамына аябай эле жибип кеткендейбиз. Биз тарап карап турабызбы, "Манастан Чубак кем бекен" дегендей, колдон келгенин аябадык, "биссимилда" дегенде эле жерибизден баштадык, "мегиле кошуналар, жээндер силерден жер айлансын" деген таризде. Ал эми "бекер аш" капканга гана салынаарын эсибизден чыгарып койгондойбуз. Аз жерден Максим Бакиевдин колдоосу менен керилген "Арпа" жайлообузду да берип коё жаздадык. Бирок бул жагынан кудай чоң сактады окшойт.
Өкүнүчтүүсү артыбызды бир кылчайып карабадык, иш кылаардын астында ойлонбодук. Эгерде бир жарым миллиард калктын 2 пайызы эле кирип келсе эмне кылабыз? Ушинтип "жашоо керемет" деп коюп, учадан устукан алып жатып шорубуз шорподой кайнабаса эле болду. Акыры жүрүп кытайларга кайын-журт эмес эле, кайын-кул болуп калбайбызбы? Бул маселе боюнча эч кимибиз ойлонгон жокпуз, ансыз деле Кыргызстанга товарлары аз келгенсип, өзүлөрү кошо келип сатып, кыкеңдерди базардан түртүп чыгарып келатат. Ал эми Кытайдын саясаты эчактан бери белгилүү, алардын максаты экономика аркылуу эле баардык жерди согушсуз, тынч жана акырын басып алуу.
Мына Германияда түрк туугандарыбыз тынч эле мамлекетине бирден кирип отуруп, азыр саны беш миллиондон ашты. Алар Германиянын жарандыгын алгандан кийин, эми парламенттик шайлоого катышууга уруксат бергиле деп чыр салып жатышат. Бизде дагы дуңган туугандарды жакшы эле сыйлап, өз элибиздей көрдүк эле, акыры тең укукка ээ болуп алышып, эми кыргыздардан кул жумшап, талаачылыгын иштетип, мансап күтүүдө. Мансап күткөндөн кийин алар дагы саясатка толук кандуу катышып, Кыргыз парламентине депутаттыкка шайланышып, ал тургай Токмок шаардык кеңешинде да он төрт дуңган депутат болушуп, көпчүлүктү түзүшкөн. Бир убакта "Бишкек шаарынан бизге жер бергиле, биз дуңган маданият ортомчулугун салабыз" деп, бир далай өкмөттү убара кылган.
Ал эми өзбек туугандарыбызга болсо баардык шарттарды түзүп, май-талкандуу жерлерди берип койсок, өзбек туугандардын лидерлери мансапка, дүнүйөгө тойгондон кийин, "эми бизге автономия бергиле" деп талап кылып, биздин мамлекетти бөлгөнгө аракет кылышты. Жок жерден согуш чыгарышып, эки эл канга боёлду... Алланын амири менен араңдап токтоттук, болбогондо Орто Азия чөлкөмүндө согуш чыгып кетмек. Ал эми кытай туугандарга аярлап мамиле кылбасак, өтө опурталдуу кырдаалга алып келээри бышык. Алар бир эле секундда сел болуп каптап кетет, өзүбүз кантип келгенин билбей калабыз.
Дагы бир айта кетчү нерсе, кытайдын бир жаранын чакырыш үчүн Кыргызстан консулдугуна 250 америкалык доллар бермейинче эч качан визалык колдоо көргөзүлбөйт. Көрсө, УККнын балдарына ар бир жаранга текшерүү жүргүзгөндүгү үчүн жүз элүү доллар, өзүлөрүнө жүз доллар калат имиш. Ал эми бир жылга Кыргызстанга жумуш иштегенге уруксат алса, миграция министрлиги миң долларды чапчып жыгылат. Бул министрлик жылына 10-15 миллионду билгизбей сугунуп коёт. Ошондуктан, миграция министрлигинен бошогон инсандар акчанын күчү менен кайра эле майлуу кызматка орношуп жатпайбы.
Жалаң кытайга кеткен-келген товарлардан МАИ жана УККнын, Бажынын кызматкерлерине акча берип жатып, кыргызды коррупцияга көндүргөн да ушу кытай туугандар. Жылына беш-алты миллиард доллардын товары Кыргызстанга кирет, бирок, каттоодо 600 миллион долларды, бажыдан чогулткан акчаны гана көргөзүп коюшат, калганы чөнтөккө түшөт. Буга мамлекет башчылары өзүлөрү жол берип жатканын ачык эле айтып жатып эл деле тажады го.
Кытай туугандарга темир жол салдырып, анан анын акысына Нарындагы "Жетим-Тоо" темир кенин жана "Сандык" калай кенин ордуна берип, эмне жинди болдук беле?! Ал жерде 10 триллион доллардын кени жатат. Кыргызстандын байлыгын чачыратканга, душманчылыкка даап жаткандары таң калыштуу. Ансыз деле азыркы тапта Кытай жаранынын саны 50 миңден ашып кетти. Ушинтип отуруп 500 миңге жеткирсек, аларга мамлекет тарабынан толук укук берүүгө муктаж болобуз. Өлкөбүзгө ансыз да кытай теле-радио программасы кирди, ресторандары, ишканалары бар, ал эми тоо-кен өндүшүндө канчасы иштеп жүрүшөт, акырындык менен баардык өндүрүштү алып, кыргыздын потенциалын өзүлөрүнө каратып келе жатышат. Мисалы, азыр он пайызын ээлесе, эртең элүү пайызга жеткизишсе, анда Кыргызстанды толук ээлегени ошол болот. Биз алардан анча-мынча салык жыйнаганыбыз гана болбосо, "параны" хоббисине айланткан очойгон кээ бир кызматкерлердин гана күнү тууп жатат.
Дал ушундай иштердин негизинен кытайлар кура турган темир жолго биз каршы турушубуз керек. Кытайлар өз элине ок аткан күндөрдү беш колдой билебиз, уйгур элине кыргын салып, коркутуу менен башкарып жатканын көрбөй жатабызбы эмне? Өз элине ок аткан мамлекет, эмгектенбей туруп жеп-ичкенди гана билген кыргызга жакшылык кылмак беле! Кашык кармаганды жакшы билебиз, кийин колубузду мурдубузга жеткире албай калбайбызбы?..
Кара-кече көмүр мафиясы же элдин тозогу
Апрель революциясынан кийин мамлекеттик башкаруу системасында аз да болсо өзгөрүүлөр болуп жатат деп айтсак туура болчудай. Быйылкы жылы энергетика тармагына көз карандысыз мониторинг жүргүзгөнүмдө, 2010-жылы Бишкек ТЭЦинен 120 миң тонна көмүр алынган. Бул "Кара-Кече" пайда болуп, ишке киришкенден берки эң чоң өлчөмдөгү көрсөткүч болуп эсептелет. Өзүбүздөгү көмүр өндүрүштөрүн көтөрүүнү максат кылып, КР ЖКнын жана өкмөтүнүн киришүүсү менен быйылкы 2011-жылга Бишкек ТЭЦи 220 миң тонна көмүр алганы турат. Бирок, башкы маселе көмүрдүн баасында болуп жатат. Анткени, коңшу Казакстандын Республикасынан да көмүр алынып келип, баасы биздикинен алда канча арзан, бир тоннасы 2 100 сомдон сатылат жана сапаты да бир далай өйдө. Ошол эле убакта бизден өндүрүлгөн көмүр кымбат бааланып, сапаты жана коллориясы аябай начар болууда. Себеби, Кара-Кеченин породасы менен ташын көмүргө кошуп жүктөшүп, арабыздагы анча-мынча желмогуздай болгон кыкеңдер таштан дагы акча жасап, пайда көрүп жатышканда болуп жатпайбы. Дал ушундай тетири иштердин кесепетинен ТЭЦтин тегирмендеринин тетиктери жарактан чыгып жатпайбы. Өз мамлекетибизде өндүрүлүп жаткан көмүрдүн баасы эмне үчүн кымбат болуп жатканын жакшылап изилдеп көрсөк, дагы эле баягы "чоң" атангандардын сасык иштери калкып чыгууда. Көнгөн адаттарына айланган коррупциясын койо алышпай, мамлекеттин бюджетин чайнабай бүкүлөй жутушуп, өзгөчө ыкмаларын пайдалануу менен кенен-кесири эле уурдап жатышкандарынын айынан болуп жаткан иштер сыяктанат.
2000-жылдары Каракол ТЭЦи белгисиз фирма аркылуу "Кара-Кече" көмүрүн тоннасын 1 700 сом менен алып турушкан. Биз "Караколго өзүбүз эле жеткирип берелик, бирок, баасын тоннасына 700 сом эле бергиле" десек, болбой койгон. Себеби, тиги ортодогу миң сомго жеке кызыкчылыктары бар болчу, мына ушундай жөнөкөй эле ыкма менен уурдагандыктан, көмүр жылдан жылга акырындык менен кымбаттап, элдин жана мамлекеттин каражатын уурдап келе жатышат.
Отко салсаң күйбөгөн көмүрдү эл дароо эле "Кара-Каченики" экенин таанып бүтүшсө керек. Анткени, "Кара-Кеченин" майда көмүрү эч күйбөйт, бирок, ага газ же болбосо мазут кошсо көмүр тап берет имиш. Анан ошо күйбөгөн көмүрдү ТЭЦке тоннасын 2 400 сомдон сатып жатканына таң каласың. Бул иш эптеп эле жыртыгын бүтөгөндүккө барабар болуп жатпайбы. Мунун башкы себебин, ортодогу чоң суммадагы акчага кызыкдар болуп, чогуу-чараң жеп ичкендер өзүлөрү ушундай кадамдарга барууга мажбур кылышып, кайрадан канатына калкалап, тийгизбей, балапандай коргоп жатат деп билсек дурус болчудай. Мындай терс көрүнүштөр мамлекетти жана карапайым элди кызылдай эле көз көрүнөө тоногондук болуп эсептелет. Көмүр өндүрүүчүлөр мамлекеттин акчасын жегендери аз келгенсип, элге накталай акчага сатып жаткан көмүрдүн эсеби жок болуп, баардыгы жең ичинен кетүүдө. Соцфондго дайыма карыз болушуп, Жумгалдын пенсионерлери кээде акча албай калууларынын кесепетинен кембагалдыкты баштарынан өткөрүшүүдө.
Көмүр өндүрүүчүлөр менчик болгону менен аларды дайыма мамлекет каржылайт. Көмүрдү ТЭЦке жеткире албай жатышып, миллиондорду алдына ала котортуп алышат да, көмүр деп эптеп таш-паш аралашкан бирдемени кармата салышат. Дал ошондуктан, көмүрдүн сапаты абдан начар.
22 жылдан бери миллиардаган акчаларды уурдап келе жаткан "Кара-Кечеге" тиешеси бар фирмалардын башчыларына мамлекет тарабынан бир дагы чара көрүлгөн жок жана көрүлбөй келет. Мындай, өзгөчө ири суммадагы акчаларды жеп-жуткан уурулар тууралуу канчалаган гезит беттеринде жарыяланды. Бирок, бирөөсүн дагы үстүнөн териштирүү болуп, жазаланган жок. Тескерисинче, кайрадан аларды жогорку кызматтарга көтөрүп келишүүдө. Бул мамлекеттик чоң кызматтарда өз ставкасы бар адамдардын да аралаштыгы бар экендигинин далили. Баягы эле кайран жакыр кыргыздар көмүр алып жакканга каражаты жок, үшүп-тоңуп, эптеп бир электр плиткасы менен кыштан чыгып жатпайбы. Элдин катмарынын он пайызы гана көмүр алганга кудурети жетет, калгандарына үч уктаса түшүнө кирбей деле калды.
Ушундай оор жакырчылык жагдайдын пайда болушуна ким жол берди деген суроо туулбай койбойт экен. Ал эми анализдеп чыксаң, баягы эле мамлекет башчылары паракорлуктун айынан ушундай кымбатчылыкка жол берген. Мындай кыянатчылыкты жасап жаткандар бөтөндөр эмес эле, өзүбүздүн жүзүкара, эл душманы болгондор, өз элине кыянаттык кылгандар, кыпкыргыз эле көмүр өндүрүүчүлөрүбүз. Жогоруда белгилегендей, буларга бир чара көрүлбөйт, себеби, капчыктары өтө эле калың.
Жергиликтүү аким менен губернатордун да Нарын областы боюнча чоңураак сугуна турган жери бир гана "Кара-Кече" экен. Алардын токочу "Кара-Кече" болгондуктан, кайтарганы да көмүр кени, ойлогону "канткенде көмүрдөн көбүрөк акча алыш керек".
Криминалдардын өнүгүү чөйрөсүнө айланган да көмүр кени, алар дагы катуу көзөмөл жүргүзүп, өзүнчө ээлик кылышат. "Тем более" азыркы тапта кримчөйрөдө өтө ири өлчөмдөгү каражаттын ээлери, алар күчтүү куралданган, техникалык жактан жабдууланган, чоңдорду жана күч органдарын колго алып коюшкан. Мисалга алсак, бир эле Дыйкан айлында алтымыштан ашкан кубаттуу, ири көлөмдөгү жүк ташуучу автоунаалары бар. Кыштын кычырап турган кезинде алардан озуп көмүр жүктөгөнгө кезек тийбей, Жумгалдан башка жерден барган айдоочулар кезекти бир базарлап күтүүгө мажбур болушат. Мындай тозокту жойгонго акимдердин күчү дагы жетпей калган, себеби, алар өзүлөрү кошо жеп-ичишип, баары менен тең ата болуп, күч органдарынын болсо колдору пара алгандан бошобойт.
Жумгал эли ушунчалык момун эл экен, көз алдында көмүрдү уурдап жатса, бир унчугуп койбойт жана эч кандай талап дагы кылбайт. Бирок, арасындагы сатылган дүжүрлөр кышкысын бекер көмүр алып турат. Ошондой эле, анда-санда согумдан кем калбайт жана балдары көмүр кенинде кошо табакташ болуп жүрүшөт. Уурдалган көмүрдөн түшкөн каражатты, уурдалбаган көмүрдүн көлөмүнө кошуу менен көмүрдүн баасын кымбаттатып жатышпайбы. Ошондуктан, мурунку антимонополия коюп берген баасын жең ичинен коюлган баа деп эсептесе болот. Акаев-бакиев убагындагы баа болгондуктан, көмүрдүн баасын кайра карап чыгып, арзандатышып, карапайым элге көмүр жакканга шарт түзүп бериш керек. Эл такыр эле сатып алалбай калган көмүрдүн кереги барбы же дагы деле бир ууч коррупционерлердин колун карап жүрө беребизби? Канчалаган карыган бечаралар күн мурунтан сууктун айынан өз өмүрлөрү менен кош айтышышат, убалы кимге? Суук үйдө төрөлгөн наристенин ден-соолугу начар болуп, Нарын областында өлүмдүн саны өсүүдө, жолдор оңдолбой элдин жашоосу жакырчылыкка түшүп кеткен, буга өкмөт эмне үчүн көңүл бурбайт? ТЭЦке алынуучу көмүрдүн акчасын алдын ала которбой, кампасына көмүр киргенде жана сапатын текшергенде гана которуулары абзел. Сооданын эрежеси ушундай тартипте болуш керек, көмүр жеткириш керек же болбосо айдоочулар өз акчасына эле сатып алып, ТЭЦке өзүлөрү жеткизип эсептешип алышат. Ошондо даана базар экономикасы жана конкуренция башталат жана сапаттуу көмүр ташылаарына тыянак түзүлөт. Эгерде акчасын алдын ала берсеңер, анда көмүрчүлөр өзүлөрүнүн кызыкчылыгын көздөшүп, ТЭЦке да бир далай кыянаттык кылышат. Баардык цивилизациялуу өлкөлөрдө соода кылганда биринчи товар, анан акча дешет го. А бизде, кыргыздарда баарысы тескери, кантип акчаны жеп-жутуп ийүү механизмин издешет.
Кесек көмүрдүн баасы карьерде 400-500 сомго гана туура келет. Ал эми майда штиб деген көмүрдүн баасы 200 сомдон ашпаш керек. Бишкекке жол киреси 700-800 сомдон ашпаш керек. Ошондо жол кирени кошкондо бир тонна көмүр 1 200-1 300 сомго гана айланат. Мына ошондо калыстык орноп, элге да көмүр алганга жакшы шарт түзүлөт. Ошондой эле свет уурдагандары да токтойт, туугандар!
Бетти даярдаган укук коргоочу,
ActionTeaser.ru - ???????? ???????
кыргыз тилиндеги гезит "Эл сөзү"
email • архив • редакция
Элдик Курултай - түркөйлүктүн эмес, айкөлдүктүн, адилеттиктин жолу
"120 баштуу гидра ЖКнын депутаттарын жоопко тартчу
По данным Бишкекского городского
на службе у... Америки?
Чыныгы жүз деле бар да...
КРЕСТОВЫЙ ПОХОД АМЕРИКАНСКОЙ ВООРУЖЕННОЙ ДЕМОКРАТИИ ПОД МАСКОЙ "ЗОРРО", или ДЕЙСТВИТЕЛЬНО АМЕРИКАНЦЫ ДЕМОКРАТЫ?.
Без президента, и без парламента
Кытай менен аярлап мамиле түзбөсөк, мамлекеттен ажырап калабыз
"Акундун аялы ичип кеткенине күнөөлүүмүнбү?"
ШАЙТАНДАГАН СОТ КОЛДОЙТ . . . !
Адам-бомба, адам-курал, ата-энесин тааныбас…