ky ky el ru ru cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ru
"Алиби", 23.04.08 - 11-бет: Эки сїйлєгєн бийлик эрендери же "Сулайман-Тоо" асма жолунан алгачкы сїртїмдєр...•
ЧОКУ ЭЛЕ КӨРСӨ ЖОЛ САЛГАН, ЧОҢ ТЕНТЕК ЧЫКТЫ КЫРГЫЗДАН
Байыркы Рим менен теңдеш ордолуу Оштун чок ортосунда бой тиреп заңгыраган Сулайман тоо, анын туу чокусундагы байыркы бабабыз Бабырдын үйү канчалаган кылымдарга күбө болуп, канчалаган падышалардын, алардын жан-жөкөрлөрүнүн, карапайым букараларынын пендечилик тагдырына, тарыхына күбө болбоду. Ошончо кылымдан бери табийгат берген турпатын турган турушунда, кылын кыйшайтпай, ташын таратпай сактап келген Сулайман тоо жыйырма биринчи кылымдын алгачкы сааттарынан баштап эле цивилизациянын айбаттуу чабуулуна кабылды.
2006-жылдын 8-сентябрында Кыргыз Республикасынын ошол кездеги премьер-министри Ф.Кулов "Сулайман Тоо" улуттук тарыхый-археологиялык музей комплексин коргоо жана пайдалануу жөнүндө" №638-токтомго кол коюп, анын экинчи пунктуна ылайык айлана-чөйрөнү коргоо жана маданият боюнча мамлекеттик органдардын макулдугусуз бул жерде кандай гана курулуш иштери болбосун баштоого, жүргүзүүгө тыюу салынган.
Мыйзамды сыйлап, логиканы кармансак 8-сентябрдан тартып Сулайман-Тоонун чокусу эмес, токтомдо бекитилген анын аймагына, б.а. тоонун этегине да балка-чотун кармаган бир дагы курулушчу басып келүүгө тийиш эмес эле.
Бирок, мыйзамы мылжың биздин өлкөдө премьер-министринин токтомун ким тоотуп коймок эле?
12.10.2006-жылы ошол эле Ф.Куловдун өкмөтүнүн алдындагы Жаратылышты коргоо жана токой чарбасы боюнча мамлекеттик агенттигинин Ош аймактык башкармасынын башчысы Ж.Баатыров баатыр "Сателлит-2005" ачык акционердик коомунун төрагасы А.Мырзаматов мырзага көлдөлөңүнөн жайылып мындай кат (№04/231) жөнөтөт: "Ош аймактык жаратылышты коргоо башкармасы "Сателлит-2005" ААКына курулуш иштери башталгыча долбоордун мамлекеттик экологиялык экспертизасын бизден өткөрүү шарты менен Г.Айтиев атындагы көркөм сүрөт окуу жайынан "Сулайман Тоонун" чокусуна (Бабырдын үйүнө) чейин тартылуучу асма жолду долбоорлорго жана курууга макулдугун берет".
Бул деген "биз өлкө премьер-министринин буйругун уруп ойнобойбуз жана өз билгенибизди жасай беребиз" - деген тоң моюндук экенин буламык жеген бешиктеги бала деле түшүнүп турбайбы. Себеби, Сулайман Тоо сыяктуу ыйык жерлердин, тарыхый эстеликтердин тагдырын канчалык баатыр болсо да бир Баатыров эмес коомчулук, республиканын эли чечсе бүгүнкүдөй ахыбалга кептелбейт элек да.
Асма жолдун алапайын кетирип, ары-бери калчагандардын ана башында-макулдук берүү вазыйпасын моюнга илген республикабыздын маданият министирлиги, министр мырза өзү экендиги кандай өкүнүчтүү.
2007-жылдын 19-январында Ош шаарынын мэри Ж.Исаковдун наамына багышталган №04-5/79-кат жөнөтүлгөн. Көрсө, бул кат ошол эле Ж.Исаковдун министрге кайрылып 18.01.2007-жылы жазылган 18/07-11-номерлүү өтүнүч катына жооп экен. Жоо кууп келаткандай жазылган бул жоопко караганда "Сателлит-2005" ААКы, Ош шаардык мэриясы жана республиканын маданият министрлигинин бул маселени чечүүчү адамдары эчак эле көк чай үстүндө бир бүтүмгө келип койгондору, ал эми ортодогу кат алышуулар жөн гана көз жазгырылса экендиги көрүнүп турбайбы. Болбосо, бүтүндөй кыргыз элинин оюн онго, санаасын санга бөлүп, Ош шаарынын мэри Ж.Сатыбалдиев экөөнү баррикаданын эки тарабына бөлүп таштаган бул маселени министр С.Раев мырза көздү ачып жумгуча чечип салганына башкаларды билбейм, менин көзүм жетпей, акылым айран болуп.
С.Раев мырза так ушул каты менен, "Сателлит-2005" ААКына асма көпүрө салууга макулдугун берип отурат.
Ушул күндөн баштап "Сателлит-2005" ААКтын тегирмени күжүлдөп иштей баштайт. Анын барасын айландырууга жөнөкөй пенделерди мындай кой, андагы мамкатчы А.Мадумаров өзү шымалана киришиптир. Анын Ош шаардык мэриясынан алган маалыматы боюнча асма жолдун курулушу шаар куруу илиминин дүйнөлүк жаңы ыкмаларын колдонуу менен жүргүзүлүп, ал бүткөрүлсө Сулайман-Тоонун сырткы келбети адам суктанарлык абалга келмекчи. Алдын ала эсептөөлөр боюнча асма жолдун курулуш баасы 1,6 миллион америка долларын түзүп, аны Ислам өнүктүрүү банкы инвесторлук кылып, көтөрүүгө макул болуптур. Асма жол маселесин талкулоо учурунда Израиль, Япония, Польша, Италия, Франция жана башка өлкөлөрдүн тарыхый-археологиялык баалуулуктар жайгашкан жерлерге асма жолдорду куруу тажрыйбасы изилденип чыгыптыр.
Дагы бир жаңылык, Кыргыз Республикасынын маданият министрлиги асма жол курууга макулдугун 20.11.2006-жылы эле 09-9/3104-каты менен билдирген экен.
Эгер асма жолду курууга уруксат берилсе, "Сателлит-2005" ААКы аны үч айдын ичинде бүтүрүүгө даяр. Асма жол курулушуна Ош шаардык мэриясы гана эмес, шаарда жашаган улгайган адамдар менен Сулайман тоосуна келген мусулман зыяратчылар, ал гана эмес ар кайсы өлкөлөрдөн, континенттерден келген туристтер да өлө кызыкдар экен.
Мамкатчыбыз мына ушинтип төгүлүп, чачылып келип өлкө башчыбыз К.Бакиевге кайрылыптыр:
Урматтуу Курманбек Салиевич! - дептир ал, - ушул долбоорду туура көрсөңүз анын автору болуп, биринчи ташын коюп берүүңүздү, Ош шаарын- Кыргызстандын руханий борборуна айлантууңузду суранабыз.
Өзгөчө маанилүү бул долбоор бүт республика мусулмандарынын колдоосуна сөзсүз ээ болот жана кыргыз элинин экономика менен жан-дүйнөсүн өстүрүүгө багытталган сиздин иш-аракеттериңизди колдоочулардын санын өстүрөт.
Мамкатчынын 21.02.2007-жылы президентке арнаган бул тилектерин ишке ашырууга ЮНЕСКО тоскоолдук кылып койду.
14.05.2007-жылы ошол эле С.Раев республиканын вице-премьер министри Нур уулу Досболго төмөндөгүдөй билдирүү жиберет.
Учурда ЮНЕСКОнун бүткүл дүйнөлүк мурас борборунун директору Франческо Бандарининин Кыргыз Республикасынын маданият жана маалымат министринин атына жазылган каты колубузга тийип отурат. Ага ылайык "Сулайман Тоо" музей коругу Бүткүл дүйнөлүк мурас комитетинин 2007-жылдын июнь айында Жаңы Зеландияда өтүүчү 31-сессиясында каралмай болду. Ошол себептен, долбоордун (асма жолдун) документтери ал жөнүндө маалыматтар 2007-жылдын Парижге, ЮНЕСКОнун штабквартирасына жөнөтүлдү. (14-майда жооп берип жатса, кайдагы 8-июнь?)
Ошондой эле, биз ЮНЕСКОнун иштери боюнча Кыргыз Республикасынын улуттук комиссиясынын 03.05.07-ж. жазылган асма жолдун курулушун болтурбоо зарылчылыгын белгилеген №43 сандуу катын да алдык.
Министрлик Улуттук Илимдер Академиясынын тарых институту менен бирдикте ЮНЕСКОнун желеги астында Норвегиянын мурас фонду бөлүп берген каражаттарга Сулайман Тоону ЮНЕСКОнун бүткүл дүйнөлүк мурастардын тизмесине киргизүү боюнча документтерди даярдоодо зор иштерди жасады. Министрлик өзүнүн эң башкы милдети катары Сулайман Тоону бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине киргизүү деп эсептейт жана асма жолдун курулушуна каршы экендигин билдирет.
02.06.07-жылы ЮНЕСКОнун бүткүл дүйнөлүк мурас борборунун директору Франческо Бандаринин наамына төмөндөгүдөй кат жөнөтүлгөн.
КР Маданият жана маалымат министрлиги ЮНЕСКОнун жардамын жана аны менен кызматташууну бийлик баалайт.
Сиздин 23.04.2007-жылдагы Сулайман Тоо маданий ландшафт (Ыйык-Тоо), Кыргызстан объектисинде асма жол куруу долбоору жөнүндө катыңызга жооп иретинде 15.05.2007-ж. №03-5/907-кат жөнөтүп, анда асма жолдун курулушу токтотулгандыгын билдирген элек. Ошол эле убакта сиздин колуңузга Ош шаардык мэриясынын асма жолду колдоп берүү өтүнүчүн билдирген каты да (16.05.07-ж. №259/07-11) тийип отурат.
Ушул себептерден улам Ош шаарында ыйык тоону сактап калуу боюнча ыкчам чараларды көрүүнүн зарылдыгы жана асма жолду куруудан келип чыгуучу натыйжалар жөнүндө түшүндүрүү иштери жүргүзүлдү.
Тарыхый-маданий жана табигый музей-коругу болгон Сулайман Тоонун кайтарууга алынган аймагы бирден-бир мамлекеттин менчиги болуу эсептелинет. КР Маданият жана маалымат министрлиги тарыхый-маданий мурастарды Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн атынан коргоочу жана пайдалануучу мамлекеттик башкаруу органы катары Сулайман Тоонун кайтарууга алынган чегинде курулуш иштерин жүргүзүүгө тыюу салып отурат.
Ыйык Сулайман Тоосунун дүйнөлүк зор баалуулугун жана аны маданий-тарыхый мурас катары сактап калуунун өтө маанилүүлүгүн жете түшүнүүнүн натыйжасында Кыргызстан Сулайман Тоо - маданий ландшафт (Ыйык Тоо) объектисин бүткүл дүйнөлүк мурастардын тизмесине көргөзүүдө. Бул деген мамлекет анын сакталышы үчүн жоопкерчиликти өз мойнуна алат деген сөз. Сулайман Тоо бүткүл дүйнөлүк мурастардын арасынан өзүнүн татыктуу ордун табат деп ишенебиз!
Ушуну менен Сулайман тоосуна асма жол курууга чекит коюлду деп ойлойсузбу? Албетте, жок.
21.07.2007-жылы Ош шаарында С.Раев башында турган Сулайман-Тоо тарыхый-маданий жана табигый музей-коругунун сакталышын камсыз кылуу боюнча атайын комиссиянын көчмө отуруму болуп, анда каралган бир маселе улуттук тарыхый-маданий жана табигый музей коруктун өзгөчө кайтарууга алынган чегинде "Ош-Ордо" этнографиялык маданий борборун жана "Сулайман Тоо" асма жолун куру болгон. Бул маселе комиссия тарабынан толугу менен жактырылгандыгы маданият министринин орун басары Т.Ж.Обозованын (ал комиссиянын мүчөсү дагы) президент администрациясына 22.08.07-ж. жазган баян катында (№03-4/605) көрсөтүлүп отурат.
Ош шаардык мэриясынын 22.08.2007-жылдагы №1607-токтомунун негизинде "Сателлит-2005" ААКына узундугу 391 метр келген "Сулайман Тоо" асма жолун жана "Ош-Ордо" этнографиялык маданий борборун куруу үчүн өзгөчө кайтарууга алынган аянтчадан 4734,2 кв.м., Бабырдын үйүнүн жанынан адамдарды отургузуу, түшүрүү үчүн 350 кв.м., кайрылуу-түшүрүү үчүн 350 кв.м. жер аянтчасы мөөнөтсүз пайдаланууга берилди. Асма жолдун куруп бүтүү мөөнөтү 22.12.2009-жыл.
Бүгүн биз бул макалабызда Сулайман Тоого курулуп баштаган асма жолдун максатка ылайыктуулугу же ылайыксыздыгы тууралуу маселе көтөргөн жокпуз. Мүмкүн бул курулуш мезгилдин талабы чыгаар.
Бизди өзгөчө кызыктырганы, макаланын жазылышына түрткү болгон маселелер ошол кездеги Мамлекеттик катчы, бүгүнкү күндөгү "Ак жолчул" спикер А.Мадумаровдун алып учма фантазиясы, маданият министри С.Раевдин оомо позициясы болуп отурат. Арга жоктон деги бул адамдардын тутунган позициясы "барбы" деген суроолорго кептелет экенсиң. Же бүгүнкү Кыргызстан ушундай бийлик өкүлдөрүсүз оокат кылалбай калганбы?