be ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de fr fr fr sv en fr en tt ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Жибербеген тыйынды “жибердим” дебегиле...
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"Эмки шайлоо таза өтпөсө, Кыргызстанды бүлүндүрүп алышыбыз мүмкүн"
- Аскар Мааткабылович, парламенттик өлкө болдук дегенибизге үч жыл болду. Бул аралыкта парламенттин ишмердүүлүгүнө карата түрдүү сын пикирлер айтылып келет. Сиздин көз карашыңызда парламент өз милдетин татыктуу аткарып жатабы?
- Биз демократиялык мамлекетпиз деп жатпайбызбы. Демократия - партиялардын башкаруусу. Биз демократияны өз каалаганыбызды жасай берсек болот экен деп түшүнүп, чаржайыт сүйлөп калдык. Мамлекетти бир киши башкарган чыгыш менталитетине, башкаруунун бул формасы эркиндиктин чексиздиги болуп туюлду. Англиянын премьер-министри Уинстон Черчилль "Демократия - башкаруунун эң начар формасы, бирок адамзат мындан жакшысын ойлоп таппаптыр" деп айткан эмеспи. Эми парламенттик башкарууга өтүп, муну дагы жактырбай жатабыз. Бир киши башкарган учурду деле көрбөдүкпү. Парламенттик башкаруунун жакшы же жаман экенин таразалаш үчүн дагы убакыт керек. Демократияны мыйзамдын үстөмдүгү катары кабыл алышыбыз абзел. Бизде демократия бар. Бирок мыйзам иштебейт. Бул анархияга алып келип жатпайбы. Мыйзам алдында баарыбыз чөгөлөп, баш ийгендей болушубуз кажет. Мыйзам менен жашаганга көнүшүбүз керек. Мына жаманбы-жакшыбы президентибиз 6 жылга шайландыбы, мөөнөтү бүткөнчө иштеши шарт. Парламент деле ошондой. Парламенттин кандай иштегенин, өз милдетин канчалык деңгээлде аткарганын кийинки келген парламент иштеп баштаганда салыштырып айтса болот.
- Өлкө башчысынын тегерегинде да ар түрдүү пикирлер айтылып келет. Сиз президент кандай иштеп жатат деп ойлойсуз?
- Ачыгын айтканда, мурунку президенттерге караганда жеке кызыкчылыктар менен иш алып барган жок. Үй-бүлөсү мамлекеттик иштерге аралашкан жок. Өзү барган жеринде мөөнөтү бүтсө, мыйзам чегинде кызматын өткөрүп бере тургандыгын айтып келет. Ошондой эле, таза шайлоолорду камсыз кыларын убада кылууда. Бир топ экономикалык ири долбоорлорду жүзөгө ашыруу боюнча жакшы аракеттерди көрүп жатат. Эми президенттин алдында - идиреги бар мамлекетти алдыга сүйрөөчү билимдүү, демилгелүү булганбаган жаштардын башын кошуп, тазалануунун капсуласын коюп, коомду бир идеяга бириктирүү, анын багытын аныктоо саясатын жүргүзүү милдети турат. Эгер президентибиз тазалануунун капсуласын коюп кетсе, кийинки бийликке келгендер анын пайдубалын түптөсө, андан кийинкиси дубалын тургузуп, өнүгүүнү карай ырааттуу саясат жүзөгө ашмак.
- Учурда Кумтөр маселесинде Өкмөт менен парламент бир чечимге келе алышкан жок. Сиз маселе кандай өңүттө чечилсе, Кыргызстанга пайдалуу болот эле деп эсептейсиз?
- Менимче дагы сүйлөшүүлөр жүрүш керек. Меморандумдагы 50-50 пайыз дегендин дагы коомчулук жашы билбеген сырлары бар тура. 100 миллион доллар төлөшүбүз керек экен. Анын үстүнө акциянын баасы бир көтөрүлүп, бир төмөндөп турат. Ошондуктан, акция эч нерсеге жарабаган жөн гана кагаз болуп калышы мүмкүн. Кыргызстандын үлүшүн дагы көтөрүү зарыл деп ойлойм. Пайда алтын менен бөлүштүрүлсө өлкөбүзгө кыйла пайдалуу болмок. Бул жагынан парламенттин коюп жаткан талаптары туура. Өкмөт менен Центерранын ортосундагы сүйлөшүүлөр коомчулукта ачык талкууланса. Себеби кен байлыктарыбыз элдин, мамлекеттин кызыкчылыгына иштей тургандай болушу шарт. Кумтөр мамлекетибизге жакшы эле сабак болуп жатат. Алтын казылып алынгандан кийин, бизге уу калдыктары көмүлгөн жайлар эмес, ошол аймактын инфраструктурасы жакшырып, мектеп, бала бакча, оорукана, жол, суу маселелери чечилип, элдин жашоо-шартына ыңгайлуу шарт түзүлүшү абзел.
Мамлекеттин кызыкчылыгы корголбой калган бүдөмүк келишимдер түзүлө турган болсо, элдер көчөгө чыгып, нааразы болушат. Ысык-Көлдөгү элдердин митинг кылып жаткандары да, туура эмес түзүлгөн келишимдердин кесепетинен болуп жатат. Бул да болсо аргасыз кадам. Эгер келишим түзүүдө элдин, мамлекеттин кызыкчылыгы корголо турган болсо нааразычылык чыкмак эмес. Ошондуктан кемчилик-артыкчылыктардын баары ачык-айкын таразаланып, чечилиши кажет.
- Өлкө башчысы коррупция менен күрөшүү талабын катуу койгон менен өлкөбүз дале болсо коррупциянын сазынан чыга албай жатат. Деги эле коррупцияны кантип жойсо болот?
- Албетте, коррупцияны түп-тамырынан бери жок кылып жиберүү мүмкүн эмес. Бирок анын деңгээлин азайтса болот. Ал үчүн жогоруда айткандай, биринчи кезекте мыйзам иштеш керек. Мыйзам иштебеген жерде өзүм билемдик өкүм сүрүп, ар ким өз каалаганын жасай берет. Ошондуктан бийлик бутактары мыйзам чегинде өз милдеттерин так аткарса, коррупциянын кыртышы кете баштайт. Бул моралдык жагы. Чиновник моралдык жактан таза иштеш үчүн, анын даражасын көтөрүү керек. Айлыктарын көбөйтүп, үй берип дегендей. Башкача айтканда, мамлекет - мугалимдердин, врачтардын, милициянын, деги эле мамлекеттик кызматкерлердин социалдык маселелерин чечип берүүсү милдет. Ал үчүн экономиканы көтөрүү зарыл. Учурда көмүскө экономика дале болсо күчтүү. Ошол көмүскө экономиканы ачыкка чыгарып, казынага түшчү каражаттын көлөмүн арттыруу аркылуу мамлекеттик кызматкерлердин социалдык көйгөйлөрүн чечип, аларга жеке кызыкчылыкка алдырбагандай шарт түзүп берүү менен, ага да канааттанбай напсисин агыткандарды мыйзам чегинде катуу жазалоо аркылуу коррупцияны азайтса болот.
- Учурда элдин баары кийинки парламенттик шайлоо катышууга даярдык көрүшүүдө. Сиз дагы өзүнчө кайсы бир партияны жетектеп шайлоого катышаарыңыз кеп болуп жатат...
- Жыйырма эки жыл бою чоң-кичине дебей жакшы эле сүйлөдүк. Эми эмгек кылып, сөздөн ишке өтчү мезгил келди го дейм. Мен дагы кайдыгер карап турбайын деп "Прогрессивдүү демилгелер фондун" түзүп, "Акыл тирек" деп - демилгелүү, акылдуу, интеллектуалдык деңгээли бийик, илим-билимдүү жаштарды топтоп, таза жаңы саясий элитаны түзүүгө аракет кылып жатам. Алар өздөрүнүн идеяларын, өлкөнү, экономиканы алдыга жылдыруу боюнча жакшы-максат демилгелерин жүзөгө ашырыш үчүн бийликте болушу керек. Ал үчүн шайлоого катышып, мыйзам жолу менен иш жүргүзүш зарыл. Андыктан "Эмгек" аттуу ишкерлер түзгөн партияны жандандырып жатабыз. Баардык ийгилик эмгек аркылуу жаралат эмеспи. Эмгек -фермерлердин, илимий, чыгармачылык жана башка кайсы тармактагы ийгилик болсун өз ичине камтыйт. Баары эмгектен жаралат.
- Келе жаткан шайлоо таза өтөрүнө ишенесизби?
- Эмки шайлоо таза өтпөсө, Кыргызстанды бүлүндүрүп алышыбыз мүмкүн. Мурункудай эле жасалма жол менен шайлоону бурмалоо өкүм сүрө турган болсо, Кыргызстанда тазалануу болбойт. Кир ыкмалар менен "кир" адамдар бийликке келет. Мына Кара-Сууда өткөн жергиликтүү шайлоодо тапанча менен атышуу болду. Эгер келе жаткан парламенттик шайлоо таза өткөрүлбөсө, автомат менен атышкандар чыгат. Андыктан ким жеңсе дагы, таза шайлоо аркылуу шайланып келиш керек. Президент, БШК, саясатчылар, карапайым эл, жалпы Кыргызстандын жарандары таза шайлоо өткөргөнгө милдеттүү болушубуз керек.
- Жеке өзүңүзгө байланыштуу суроо, Өкмөт башчысы "Дордой" базары салыкты аз төлөйт" деген сын айтты. Чын эле ошондойбу?
- "Дордой" базары аркылуу Кыргызстандын бюджетине жылына 4,5 миллиард сом каражат түшөт. Бул Кумтөрдөн түшүп жаткан каражатка барабар. "Дордой ассоциация" жылына 100 миллион сом салык төлөйт. Кытайдан жана башка мамлекеттерден ишкерлер ташып келген товарлардын растоможкасынан эле 3 миллиард 900 миллион сом түшөт экен. Бул жерден товар саткандар патент менен 360 миллион сом төгүшөт. Салыкчылар жакшы иштешсе мунун көлөмү дагы өсөт. Анткени салыкчылар ишкерлер, соода-сатык кылгандар менен сүйлөшүп алып, алардын акчасын чөнтөгүнө салып алып, ишти көмүскө бүтүрүп коюшат экен. Мына ушундай нерселер жөнгө салынса, бюджетке түшчү каражаттын көлөмү көбөймөк. Учурда "Дордой" аркылуу 1 миллионго жакын адам тиричилик кылат. Башкача айтканда, товар ташып келгендерден баштап, соода-сатык жүргүзгөндөр, тачка түрткөндөр, ашпозчулук кылгандар жана башка көптөгөн адамдар үй-бүлөлөрүн багып жатышат. Андыктан "Дордой" жөн эле базар эмес, бул социалдык мегадолбоор.
Маектешкен Алмаз ТЕМИРБЕК уулу