be ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky hbs_cyr ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky bg ky ky ru hu ru mn ru ru ru ky kk ru ky ru ky ru ky ky ru ky bg ky ru ky ru tt ru ky ru ky ru ky ru ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Апта", 23.06.09 - 14-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Шахмат - стол оюндарынын падышасы
Мээси кыйын иштеген адамдарга тиешелүү болгон спорттун бир түрү шахмат. Шахмат адамды акылдуулукка гана үйрөтпөстөн, сабырдуулук, ар бир кадамын ойлонуп туруп иш кылууга жөндөмдүү кылып, тарбия берүүдө да ролу чоң. Өзүнүн алтымыш төрт чакмагына бир топ мезгилди камтыган шахмат тууралуу билгиңиз келсе, бул макалага көз салыңыз.
Шахмат оюну мындан эки миң жыл мурун Индияда жаралган. Ал кезде азыркы учурдагы шахмат эмес "чатуранга" деген оюн болуп, ошонун негизинен келип чыккан. Чатуранганын аянты 9х9 см түзүү менен катар төрт гана күчтүү фигураларга ээ болуп, ошол кездеги Индия жоокерлеринин катарлаш турган бөлүктөрүн сүрөттөгөн. Шахматтын бабасы болгон чатуранганын дагы бир өзгөчөлүгү катары анда жуптук түгөйдө болуп жалпысынан төрт адам ойношкон. Жол жүрүүдө атайын сөөктөрдү ыргытышып, ошонун жыйынтыгы менен фигураларды жылдырышкан. Фигуралардагы айырмачылыктар хан, турка, ат учурдагы эле жол менен жүрсө, азыркыдай мүмкүнчүлүккө ээ болгон ферз фигурасы тактай бетинен такыр көрүнгөн эмес.
VI кылымдын баш ченинде чатуранга оюну Азиянын борбору менен чыгыш тарабына таркала баштайт. Иранга жетип стол оюндарынын падышасы болуп, ирандыктар аркылуу арабдарга таралат. Шахмат ойноону арабдар да өздөштүрүп, оюнду бир топ популярдуулукка жеткизишкен. Испания аркылуу Португалияга, андан Италияга, ошентип отуруп бүткүл Европага сүңгүп кирген. Ар жерде ойнолуп, ар кандай өзгөрүүлөргө дуушар болуп отуруп, учурдагы шахматка айланган. Арабдарда "шатрандж", перстерде "шатранг" деген атка ээ болгон оюн, тажиктерге келгенде шахмат деген аталышка ээ болуп калган. Шахмат сөзүн которгондо "бийди жазалоо, жеңүү" деген түшүндүрмөнү берет.
Шахматтын өнүгүп кетүүсүнө бир топ тоскоолдуктар да болгон. Христиан чиркөөлөрүнүн өкүлдөрү тарабынан шахматты кумар оюну деп аны жоготууга аракеттерди жасашкан. 1161-жылы католик Дамианонун Александр II ге жиберген катында, шахматты шайтандын оюну деп аны жок кылууну өтүнгөн. 1208-жылы франциялык эпископ Аид Сюлли шахмат ойногонго жана аны сактоого катуу тыюу салган. Ошондой эле шахматты жок кылуучулардын катарында Ян Гус, Каземир II, Людовик IХ жана Эдуард IV да болушкан. 1393-жылы Регенбург соборунун өкүлдөрү тарабынан шахмат ойноого тыюу салуу алынып салынган.
Шахматты жогорку темпте өнүктүрүү үчүн 819-жылы Арабиялык халифа Ал Мамун биринчи жолу Джабира Ал Куфи, Абдылжафар Ансари, Зайраба Хатана аттуу шахматчыларды чакырып, турнир өткөргөн. Ошондон тарта шахмат боюнча ар түрдүү турнирлерди уюштуруу адатка айланган. XIX кылымда убакыт менен ойноо сунушу киргизилип, кумдан жасалган сааттарды колдоно башташкан. 1851-жылы эл аралык турнир өткөрүлүп расмий наам жоктугуна байланыштуу Адольф Андерсен расмий эмес чемпион болуп калган.
1883-жылы англиялык Вилсон аттуу чебер тарабынан убакыт бирдиги иштелип чыгып, кырк жолу жүрүү эки саат акыл калчоого ылайык келген. Ушул мезгилде эл аралык турнирлер өткөрүлүп, 1886-жылы биринчи дүйнө чемпиондугун Вильгельм Стейниц Йоганн Цукертортаны жеңип чемпиондук наамга ээ болгон.
Өмүр менен өлүмдү аныктаган шахмат
1770-жылы венгерлик Вольфганг фон Кемпелен шахматтык аппарат жасап чыккан. Шахматтын столуна кейиптеш болгон аппарат, заманбап компьютер шахматынын бабасы болуп, Наполеон Бонопарт, Бенджамин Франклин сыяктуу адамдарды жеңип алган. Акылдуу аппараттын сыры арадан элүү жыл өткөн соң ачылган. Анын сыры аппараттын астында шахматты мыкты өздөштүргөн адам отуруп жүргөн.
Испаниянын тургуну Педро Арбуес тирүү шахматты ойлоп тапкан. Столдун үстүндө ойношкон эки оюнчунун кимиси фигураны жесе, ошол замат шахмат талаасында жүргөн адам өлтүрүлгөн. Мында фигуралык милдеттин ролун, өлүм жазасына тартылган адамдар аткарган.
Шахмат доскасындагы эң күчтүү фигура Ферз шахмат оюну пайда болгондо диагонал менен гана жол жүргөн. Кийинчерээк Ферздин мүмкүндүгү өсүп, шахмат бетиндеги эң күчтүү фигурага айланган.
1906-жылы Нюренбергде саат менен ойнолуучу эң кызыктуу турнир болуп өткөн. Саат менен ойногон шахматчылардын бир мүнөт артта калганы 1 маркадан төлөөгө мажбур болушкан. Мелдештин аягына чейин карызга батып кеткен шахматчылар, мындай тартипти алып салууну туура көргөн.
Шахматта ар кандай оюн тартиби бар. Алардын бири саат менен ойногон шахматчылар фигураны кайсы кол менен жылдырышса, саатты да ошол кол менен басуусу шарт.
Эл аралык шахмат федерациясы ФИДЕ Эл аралык олимпиадалык комитеттин курамына кирсе да, олимпиадалык оюндардын программасына киргизилген эмес. Бирок шахматтын эки жылда бир өтүүчү атайын олимпиадасы бар.
1993-2006-жылдын аралыгында шахмат дүйнөсүндө атайын башкарма жоктугунан улам бир топ башаламандыктар көп болгон. ФИДЕнин уруксатына ээ болбогон эле клубдар өз ара мелдештерди өткөрүп, дүйнө чемпиондорун аныктап турушкан. Мындай турнирлердин жыйынтыгында шахматтын дүйнө чемпиондору толуп кетишкен. Шахматтын башаламан чемпиондору 2006-жылкы расмий мелдештен соң аныкталып, расмий түрдө Крамник-Топалов беттешинин жеңүүчүсү чемпион болуп табылган.
Кыргыз Республикасынын билим берүү мыйзамына жаңы өзгөрүүлөр менен толуктоолор киргизилди. Мындан ары мыйзамга ылайык спорт менен алектенип келген Олимпиадалык оюндардын, дүйнөлүк чемпионаттардын жана Азия оюндарынын жеңүүчүлөрү, дене тарбия жана спорт адистиги боюнча даярдоочу окуу-жайларга жана муниципалдык орто кесиптик менен жогорку кесиптик билим берүүчү мекемелерге сынаксыз кирүүгө жеңилдик алышты. Мыйзам расмий түрдө жарыяланган күндөн тарта ишке кирет.
Стол тениси боюнча курама командалар катышкан II Эл аралык мелдеш жыйынтыкталды. ШКУнун саммитине карата өткөрүлгөн мелдеш 13-18-июнга чейин Орусиянын Свердлов облусунда болуп, ага Кыргызстандан өспүрүмдөр менен чоңдор курама командасы катышып келишти. Жигиттерден түзүлгөн курама командабыздан барган спортчуларыбыз Казакстан менен Орусиянын тажрыйбалуу тенисчилеринен жеңилүүгө дуушар болушса, өспүрүмдөр курамынан барган Руслан Каптагаев менен Марлен Алимкулов эки коло жана бир күмүш медал менен кайтышты. Мында түгөйлүк жупта ойношкон Руслан менен Марлен коло байгени багынтышса, жеке эсеп үчүн болгон экинчи оюнда Руслан күмүш медалдын ээси болду.
Германиянын Гельзенкирхендинде WBA жана IBF титулдарынын чемпиону Владимир Кличко менен өзбөк коңшуларыбыздын сыймыгы Руслан Чагаев күч сынашты. Таймаштын алгачы мүнөттөрүнөн эле Кличко Русланды жанына кое бербей джеб менен соккулап, өзбекстандык боксчунун ашмалтайын чыгарды. Алтынчы раундда кашы канга боелгон Чагаев каршылашы Кличко менен өжөрлөнүп тирешип жатты. Акыры тогузунчу раунд менен онунчу раундун ортосундагы тыныгууда Чагаевдин дарманын байкашкан тарапкерлери, боксту токтотууга аргасыз болушуп, Владимир Кличко техникалык нокаут менен жеңиштүү болду.
"Баш кесердин" акыркы ирет баш кесүүсү
"Баш кесер" кличкалуу орто салмактагы америкалык боксчу Бернард Хопкинс өзүнүн спорттук карьерасындагы акыркы таймашын келе жаткан жылы өткөрүүсү маалымдалууда. Рингде далайдын башын кесип келген мушкердин бул жолку олжосу WBC титулунун чемпиону Карл Фрох менен IBF версиясынын жеңүүчүсү полшалык Томаш Адамек болуусу каралууда. Бул ирет "Баш кесердин" баш кесмеги иштейби жокбу аны убакыт көрсөтөөр.
Тумшук канап, көз чыгабы?
Эрежесиз мушташтын эң популярдуу багытынын бири болгон сегиз бурчтуктун (UFC) кезекте боло турган таймаштары аныкталды. Мында эрежесиз мушташтардын жылдызы, легендарлуу Ренди Кутюр менен бразилиялык мушкер Антонио Родриго Ногейронун токмоктошуусу күтүлүүдө. Бул мушташ 29-август күнү сегизбурчтуктун 102-мелдешинде болоору аныкталды.
Футбол боюнча Европа чемпионатынын өспүрүмдөр ортосундагы оюндарынын экинчи туру башталды. В тайпасында топ талашкан Германия курама командасы Финляндия дарбазачыларына эки гол киргизүү менен алдыга карай жылышса, Англия курама командасы Испаниялык футболчулардын эки голун коё берүүгө дуушар болду.
Глен Джонсонго көз арткан "Челси"
"Портсмут" футболдук клубунун коргоочусу Глен Джонсонго Англиялык "Челси" клубу көз артууда. Клубдун мыкты коргоочусу Глен Джонсонго бул кезге чейин келишими 17,5 миллион фунтту түзгөн сунуш "Ливерпул" клубунан да түшкөн. Бул сунуштар тууралуу "Портсмут" клубунун жетекчисинин милдетин аткаруучу Питер Сторри: футболчу кайсы клубда ойношту өзү чечет, анын үстүнө Глен дайыма чемпиондор лигасында жана Англия курама командасында ойноп келүүнү самаган, андыктан ага ким кымбат акча төлөп, эңсеген мелдештеринде ойноого мүмкүндүк түзүп берсе ошол клубда ойноорун эскертти. Коргоочу менен болгон келишим канча сумманы түзөөрү ушул аптада аныкталмакчы.
кыргыз тилиндеги гезит "Апта"
email • архив • редакция
"ЧОКУ БОЛОТ ТООЛОРДУН БИЙИК ЖЕРИ..."
Маймыл болуп кетебиз го?
"Жаңы заман орнотууга Атамбаевдин эрки да, күчү да, жетет"
Кадамжайда эл байлыгы сатылууда
Шахмат - стол оюндарынын падышасы
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?