ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky be ky ky ky ky ky ky ru ky ky kk ky ky ky ru ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ru hu ru ru ru mn ky ru ru ru ky ru ru ru ky ru ru ky ky bg ky ru ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru be ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Ачык саясат", 05.06.09 - 15-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Редакциядан: Байдыкем күндөлүк жазбаптыр. Архив дегенди ойлогон да эмес окшойт. Бардыгы ырында калыптыр. Өзү өтө урматтаган Кара Молдо аксакал менен Саякбай Каралаев карыяга арнаган эскерүүлөрү бар экен. Аны радио үчүн даярдап, ал залкарлардын кайсы бир юбилейлеринде окуп берген окшойт. Биз төмөндө түкүрүгү түймө алтын, орок жаак, от тил Байдыкебиздин "Залкар манасчы" аттуу эскермесин сиздерге сунуш этебиз.
Мен Саякбай аксакалды мурун бир канча ирет көрүп, "Манасты" айтканын угуп жүрсөм да, кийинчерээк таанышып, учураштык. Бул таанышуу 1957-жылдын жаз айларынын биринде болгон. Ошондон баштап бара-бара бири-бирибизге үйүр алышып, ата-баладай болуп кеттик.
Сакем чымырынан келген, өңү кара-тору, буурул муруту бар, көргөн көзгө көчөдө көп чалдын бириндей эле абышка болгон. Анын кулк-мүнөзүн,куйкум, тамаша сөздөрүн, көп кишиге айта бербеген көмүскө сырын, билгендерге ал сакадай бою сары алтын Шаршенден кийинки куудулдай сезилчү.
Сакем сүйлөгөн сөздөрүнө туз кошуп, калемпир, мурчун сээп, аралаштырып сүйлөөр эле. Бирде бала кыял, тамашакөй, бирде токтоо, акылман санжырачыдай көрүнчү.
Мен Сакем менен командировкаларда бир топ болгонмун, эл аралап жүргөнмүн. Биз көбүнчө Фрунзе шаарында кездешер элек. Ал киши Байдылда дебей Борис Борисович деп эркелете сүйлөөр эле. Мен да ал кишини Саке дебей, Саша дед, Саша деп айтаар элем.
Сакем "Чоң казаттан" айтканда, же "Тайторуну чапканда", эл тым-тырс боло калып, айрымдары көздөрүнө жаш алып, анан бир кезде "Өлбө, Саке өлбөлөп" манасчыга алкыштарын жаадырышчу. Өзгөчө Сакем "Тайторуну чапканда" элди да ыйлатып, өзү да ыйлап, элди да шердентип, өзү шерденип, эл менен камыр-жумур аралашып кетчү.
- "Манастан" айтып жатканда, мага Манас өзү баш болгон Бакай, Кошой, Алмамбет, Чубак, Сыргак, аялы касиеттүү Каныкей, келини Айчүрөк, балдары Семетей,Сейтек, Алымсарык, Кулансарыкка чейин, чоролоруна чейин көз алдыма элестеп турат, - деп айтаар эле кайран киши.
Сакемдин көп кылык-жоруктары, күлкүлүү сөздөрү бүгүнкүдөй эсимде сакталуу. Эмесе, ошолордун ичинен иргеп ыймандуусун бир-экини айта кетейин.
Бир жолу мен Сакеме:
- Ээ Сашка, сиз мага күндөн күнгө эле жакын болуп баратасыз, өз атамдан айырмаңыз жоктой сезилет. Сизди жок дегенде алган аялыма өкүл ата коюп алайын, - десем, мага күлмүңдөп карап:
- Эй, уулум, Борис Борисович! Ушу сенин сүйлөгөн сөздөрүң чыйрак байкасам. Сен менин балам болуп жүрбөгүн, - деди.
- Кандайча балаңыз болом? Жөнү жок сөздү айтпаңыз, - десем.
- Борис, анда кулак тосуп, кунт коюп угуп тургун, - деди.
Отузунчу жылдарда бекен, эсимде жок... айтор киликтивизация (коллективизация) убагында, бир топ артисттер менен Таласка кинсирт (концерт) коюп барганбыз. Ошондо мурду барбагай келген сары келин мага келип, учурашып: - Саке, сизди көрүүгө зар элек, кечээ кечинде Тайторуну чаап, тамаша сөздөрүңүзгө элди аябай ыраазы кылдыңыз, - деп калды.
Анда мен турамбы: - Алдаа айланайын келин жаным ай, кинсирт бүткөндөн кийин күүгүм талаш жолукпай кайда жүрдүң? Ээнирек жерде эрмек болуп, каалаган суроолоруңду орундап, капчыгыңды толтурбайт белем, - деп шап билектен алдым.
Мына ушул жерге келгенде Сакемди мен да тамашалап:
- Билектен алсаңыз иш бүткөн турбайбы... Ошол келин менин апам болгон. Сиз балдарыңызга Чубак, Сыргак деп атактуу аттарды койдуңуз, бирок алардан атактуу адамдар чыгаарын ким билсин. Кыргызда "курама темир курч болот"- деген макалды жакшы билесиз. Дале болсо аталык атагыңызды мен чыгарам. Эми сиз менин атамсыз, мындан ары Сарногоев болбой, Каралаев Байдылда Саякбаевич болуп жазылам. Сиздин айткан "Манасыңыз" Советтер Союзуна гана эмес, чет тилинде да чыгып жатат. Биринчиден сиздей манасчы аталуу болом, экинчиден акчага кенелем, алганымды алам, кие турганымды кием. Байдылда Саякбаевич деп артымдан ээрчип жүргөн кошоматчыларым көбөйөт. Кыскасы Байдылда бала сиздики, калганы кассаңыз баштап меники, сиз бар, ырысым бар, - десем, Сакем айтканымды чын көрдү окшойт. Мени олурая карап:
- Болду эми Борис, көп ачуумду келтирбе. Сенин айылыңа барган да эмесмин, кинсирт койгон да эмесмин, энеңди көргөн да эмесмин, ак билектен алып аймалаган да эмесмин. Жок жерден жалаага калчу мен эмес, мени ата кылып алчу сен эмес, ак никелүү аялымдан, төрөлгөн балдарымдан ажыратып, ак эмгегимден тапкан акчамды чачуу мен эмес. Кудай өз балдарым менен өз кемпиримди аман кылсын, - деп мурутун жанып, мени карап мурчуюп койду.
- Болуптур Саке, мен Каралаев болуп жазылбай эле коеюн, жок дегенде өкүл ата болуп бербейсизби, - десем.
- Борис Борисович, болсо болоюн, кыргыздын ыймандуу кыз-келиндеринин бардыгы менин кыздарым, келиндерим. Сен дагы бөйрөктөн шыйрак чыгарып, дагы Каралаев болуп жазылам деп жүрбөгүн. Мүдүндүн (Мидиндин дегени) кешигин ичкен баласың ээ, Борис. Ошол Мүдүн кесиптешиңден бир жолу сөзгө сынгам.
- Кандайча болуп сындыңыз? - десем.
- Бардыгы жаңкы кара кемпирдин кылганы...- деди.
- Мен жаңы үйгө көчүп, менин эски үйүмдү Жазуучулар союзу Мүдүнгө бергенин жакшы билесиң. Ошол эски үйдө көп жылдан берки эт, чучук, казы, карта илип сүрсүткөн арканым унута кала бериптир.
- Эт илчү эски аркан эски журтта калыптыр, Мүдүн көрүнсө айткын, апкелип берсин дегенинен, бир күнү көчөдө баратып Мүдүнгө жолугуп калдым:
- Энеңдин эт илген арканы сенин үйүңдө калыптыр, апкелип бергин, - десем, анда Мүдүн жобурай баштады:
- Айланайын Саке, арканыңыздын калып калганы абдан жакшы болуптур. Жармач жашаганымды өзүңүз жакшы билесиз. "Көкөдөн отун артат", - деген макалды да жакшы билесиз, а сизден отун эмес, сизден аркан... аркан эмес эле майлуу эт, казы, карта, чучук, уйдун сары жүрмөсү, койдун куйкалаган керчөөсү артып калыптыр. Арканыңыз сизден канча жаш кичүү экенин билбейм, көп жылдан бери чүйгүн даамдардын бардыгы боюна сиңип бүтүптүр. Келиниңиз экөөбүз күн сайын төрт элиден ченеп кесип алып казанга кайнатып, тамакка жытын чыгарып, бала-чакабыз менен жыргап эле калдык. Базардан эт сатып алганды койдук. Буюрса быйылкы кыштан келиниңиз экөөбүз колубузду ачпай эле чыгабыз го. Кыскасы, күндө "Беш бармак" жегенсип түнү бою май кылгырып, ысуулап чыгабыз. Аркандын калганын алып кете көрбөңүз деп турса болобу...
Мүдүндүн бул сөзүнө аябай күлдүм. Ичимден кемпириме ачуум келип:
- Мээнетиңди алайын Мүдүн, бул сөзүңдү киши укпасын. Саякбай карыганда тыйынга турбас арканын доолап Мүдүнгө барыптыр деп элге шылдың болбоюн, оозуңдан чыгарба, - дедим.
Сакем Мидиндин ырларын, куйкум сөздөрүн жогору баалар эле.
- Кекиртек жагынан кетпесе, тирүү акындардан Мүдүндүн алдына эч ким чыга алмак эмес. Атың өчкөн арак кылбадыбы бардыгын, дале кеч эмес... деп айтчу.
Көрсө талантты талант таасын көрүп, даана түшүнөт турбайбы. Сакем менин байкашымча өмүрү калп айтпаган, кекирейген кишини жактырбаган, түшүнгөн кишисине оюндагысын болгонун болгондой төгүп салган, өзүнө тилеген тилекти Ата-Журтка, элге тилеген айкөл карыялардан эле.
Улуу адамдарды улуу адамдарга салыштырып баалаган учурлар байыртан болуп келген. Сакемди ХХ кылымдын Гомери деп абдан туура баалашкан. Сакем жакында 95 жашка толот. Ал эми анын айткан "Манасы", кыргыз эли менен бирге кылымдарды карытып жашай бермекчи.
Баштап бүткөн баянымдын акырында, Сакеме арнаган эскерүү ырымды окуп
Залкар тоо бирок тең келбейт,
Сапаттуу эмгек - ишине.
Айкөл "Манас" бүт баткан,
Алтымыш жаштан ашса да,
Айта элек аны бүтүрө...
(Сакемдин тирүү кезинде жазылган
кыргыз тилиндеги гезит "Алиби"
email • архив • редакция
Темирдин темирдигин ким сынайт?
"Таза шайлообу" же "каза шайлообу"?
БЭКтин белин Б.Жээнбеков сындырдыбы?
Т. Жаманбаеванын чүмбөтү акыры сыйрылыш керек эле...
ЖКнын депутаты, СДПК фракциясы:
"Бөрк ал десе-баш алгандар" айыпка тартылабы?
"Багы жок элдин баатыры ким?
Кыргызстан "чоң оюндун" тең катышуучусубу?
Биз президенттик шайлоого барбайбыз
"Кылым жолуна" кыр көрсөткөндөр кимдер?
Ак-Суудагы ачкачылык акциясы токтоду
Мыйзамдын чийки жери барбы, жыйынтык чыгарылбай калды…
Эй, Россия, Россия, бир боор энем!
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?