ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru myv ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ru ru ru ru ru ru ky ru ky ky ru ky bg ky ru ky tt ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru myv ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ba ky ru ky ru tt ru ky ru ru ru ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Агым", 17.06.11 - 18-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"Кызым - Шумкар, уулум - Кыргый"
Гезитибиздин мурунку санында жеткинчектердин республикалык олимпиадага даярдоочу мектеби балдар арасында шахматтык мелдеш өткөрүп, анын жеңүүчүлөрү кимдер болгонун жарыялаган элек. Биз бүгүн 12 жаштан 14 жашка чейинки кыздар арасында алтын медаль жеңип алган Алиса ОЛЖОБАЙ жана 10 жаштан 12 жашка чейинкилер арасында коло медалга татыган анын иниси Эвр ОЛЖОБАЙ туурасында кеп козгогубуз келет. Экөөнүн атасы Олжобай ШАКИР балдарын кантип шахматка тарбиялаган, кеп нугу ошондо.
- Шахматка кантип кызыгып калдыңар эле?
Алиса: - Эки жарым жашымда го. Атам адегенде шахматтык фигуралардын аталыштарын жаттаткан. Шахмат эң биринчи Индиядан чыгып, башка өлкөлөргө кандай тараганы жөнүндө айтып бергени эсимде. Кийин пешка, пил, ат, тур, ферзь, король кандай жүрүш керектигин үйрөткөнүн билем. Анан Эвр экөөбүзгө шахмат жөнүндө жомокторду айтып берчү. Ошентип эле шахмат акыл оюну экенине кызыгып калганбыз. А бир күнү Казакстандан Данияр деген байкем түнүчүндө келип калып, аны менен шахмат ойноп утуп алдым. Ошондо кичинекей болуп туруп деле чоңдорду утуп алса болот турбайбы деп калгам. Атам да байкемди утуп алганыма аябай сүйүнүп, ар кимге мактанган…
Эвр: - Алиса, токточу… мен деле бирдеңке айтайын. Шахматты мен керек болсо Алисадан эрте үйрөнгөм.
Алиса: - Эй, калп айтпачы, мен сенден мурда үйрөнбөдүм беле, атаман сурасаң.
Олжобай: - Ооба, Эвр Алисага караганда эртерээк үйрөнгөн. Себеби мындай болуп калды да, Алиса шахматты биртоп өздөштүргөн кезде Эвр экиге чыгып калган. Анан кызым экөөбүздүн ойноп аткан шахматыбызды Эвр чачып ийгенде айласыздан баламды алдыма алып отурчумун, ошентип уулум кызымдан да эрте үйрөнүп алган.
Эвр: - И-ии… көрдүңбү? Сенден эрте үйрөнгөм… Мен деле кенедейимде чоңдорду утчумун. Көчөгө шахматты көтөрүп чыгып алып, 6-7-класстагы мен кыйынмын деген орус балдарды өчүрчүмүн. Кийин ал эмес Алиса экөөбүз атамды ута баштаганбыз.
Алиса: - Атам ошондо чычалачу, ээ?
Эвр: - Азыр деле утуп алсаң чычалайт. Айрыкча Геннадий Михайлович 2011-жылы январдан баштап (Г.М.Тен Алиса менен Эврдин машыктыруучусу - З.А.) үйүбүзгө келип шахматтын теориясын үйрөткөндөн кийин атам бизди кээде эле утуп албаса…
- Эң биринчи жолку шахматтык мелдешке качан катыштыңар эле?
Эвр: - Ушул жылы эле 16-январда, анан 16-17-18-февраль, 4-апрель, анан май айында катышып, Чүй облусу боюнча мелдеште Алиса экөөбүз тең 2-орунду жеңип, күмүш медаль алганбыз. Анан Нооруз күнү да Пригородныйда чоң кишилер менен ойноп, Алиса экөөбүз биринчи орунду, атам үчүнчү орунду жеңип, үйгө көп акча апкелгенбиз. Финалдык оюнда атам экөөбүз беттешип калып, мен атамды жеңип алгам.
- Шахмат силерди дагы эмнеси менен кызыктырат?
Алиса: - Эсептөөлөрдү эске тутууңа жакшы, анан актер болушуң керек. Мисалы, бирөө менен ойноп атканда кайсы бир фигураңды "жертвага" берип коюп, "ах!" деп чочумуш болуп койсоң, тиги так ошол фигураңды жеп алат. Ал фигура болсо "отравленный" экенин кээси ойлонбой, өзүнүн фигурасы камалып же вилкага илинип калат. А бизди тренерибиз психолог, актер да болгула деген.
- Демек, шахматчы болуш үчүн куулукка да үйрөнүш керек экен да…
Эвр: - Ал ошон үчүн акыл оюну да. Мисалга, футболист жакшы ойнош үчүн буттун булчуңун өстүрсө, шахматчы мээ булчуңун өстүрүш керек. Акылың канчалык өссө, шахматта ошончолук кыйын болосуң. Мен мисалы, Алисанын актерлугуна алданбайм, ал мага алданбайт. Башкаларга болсо шахмат ойноп атканда башыңды чайкап, жаңылгансып өкүнүп койсоң, алданып калышат.
- Мелдеш болуп атканда эмнеден коркосуңар?
Эвр: - Мен өзүмдүн шашмалыгымдан аябай корком. Башында ким менен ойноп атсам, ошондон коркчумун. Көрсө, өзүңдөн жаман коркунуч жок экен, көп учурда шашканымдан эле уттуруп коюп жүрөм.
- А сен эмнеден коркосуң, Алиса?
Алиса: - Мен да шашкандан корком. Андан да коркунучтуусу - пешкалар. Себеби атаандашыңдын пешкалары кирип келсе кысыла баштайсың. Анан пешканын жаман жери - сенин доскаңдын аягына келсе ферзь болуп алат, же кааласа ат, тур, пилге айланат. Башка фигуралар антпейт.
- Алиса, тергеме атың (псевдоним) эмне үчүн Шумкар?
Алиса: - Бул атам койгон ат. "Шумкар менен кыргый кыраан куш, силердин да шахматта кыраан куштай көзүңөр курч болсун" деген атам.
Эвр: - Мен бүркүт болом десем атам "жок, сен азыр кичинекейсиң, кыргый эле бол" деп койгон…
Олжобай: - Азырынча экөө тең кичинекей. Алиса 12де, Эвр 10до болгон үчүн кызым - Шумкар, балам - Кыргый болсун дегем, кийин кимиси бүркүттөй кыраан куш болуп чыга келерин да көрө жатабыз...
- Шахмат жаатында эми өзүңүз да кеп салып берсеңиз…
- Республикадагы шахмат чөйрөсүнө аралашканыбызга 5-6 ай болуп калды. Адегенде эле экөө тең өзү теңдүүлөргө шумкар менен кыргыйдай тийип, көп ийгилик жаратышты. Арийне менин айтайын дегеним башка, Кыргызстанда шахматты өнүктүрүү таптакыр жолго коюлбаганына көп эле жолу өз көзүм менен күбө болдум. Кыйын ойногон далай балдар бар, бирок эң өкүнүчтүүсү, аларга стимул жок экен. Шахмат федерациясы болсо эки жаатка бөлүнүп алып экөө эки башка турнирлерди өткөрүп келатты эле, жакында федерацияга жаңы президент шайланып, эки жак ынтымакташчудай болуп турат. Ошондой болсо да жеңүүчү балдардын көңүлүн сууткан көрүнүштөр көп экен.
- Атайы бир система жок үчүн федерация тарабынан кайсы оюнчулар Азиялык жана эл аралык мелдештерге барып келүүгө татыктуу экенине анча маани берилбей, кайсы баланын ата-энесинде акча болсо, ошолорго жол ачык экени шахмат чөйрөсүндөгүлөргө белгилүү. Бул маселе коомчулукта ачык талкууланып, жогору жактагылар шахматка көңүл бурмайын, бизде шахматчыларды өстүрүш кыйын. Менимче, Кыргызстан азырынча футбол менен дүйнөгө тааныла албайт, ал эми жеке мушташтардан дүйнөлүк мелдешке чыккандар босогодо калбаган сыйлыктарды алып келип атышат. Ошол сыяктуу эле шахмат индивидуалдуу оюн болгондуктан, ага көңүл буруп, дүйнөлүк деңгээлдеги шахматчыларды чыгарсак болот. Анүчүн республикалык шахматтык мелдештерди жогорку деңгээлде деп айтпайын, жадагалса ортоңку деңгээлде уюштурууга да көнбөппүз. Алыс барбай эле 2-июндан 7-июнга чейинки уюшулган шахматтык мелдештин жыйынтыгы чыгаардагы интриганы айтып берсем жакаңды уучтайсың.
- Ал эмне болгон интрига эле?
- Сыйлыктар тапшырылат деп калган убакта уюштуруучулардын бири жеңүүчү балдардын ата-энелерин өзүнчө бөлүп, күбүр-шыбыр болуп калды. Алардын арасында мен да бар болчумун. Бир убакта уюштуруучу топтун мүчөсү, белгилүү машыктыруучу Бактыгүл Тиленбаева "кечирип коюңуздар, бүгүнкү жеңүүчүлөргө таркатылчу медалдар даяр эмес. Ал эми акчалай сыйлыктар менен дипломдор таркатылат" деген "суук" кабар айтып калды. Ошол жерден жиним келип, баардык жетекчилери чогулуп тургандыктан, бул укмушту басма сөзгө маалымдайм дегенимде баары бөжөңдөп, медалдарды азыр эле даярдай коёбуз деп чуркап калышты. Себеби күн мурунтан мелдештин жобосу жарыяланып, шарттары айтылгандан кийин, демек иш да ошол жобонун негизинде болуш керек да. Мына ушул сыяктуу кыргызчылык аябай орун алышына ата-энелер да көнүп бүтүптүр. Алар уюштуруучулар эмне десе баарына эле макул боло бергенине таңгалдым. Анан калса ушул күнгө чейин шахмат федерациясынын маалымат кызматы жок экенине күйдүм. Мелдештер болсо да анын жыйынтыгы коомчулукка жарыяланбаса эмнеси мелдеш? Кантип анан коомчулукта шахматка болгон кызыгуу жаралсын. А кызыгуу жаралбагандан кийин шахматты кимдер колдогусу келет? Федерацияга караганда жеке өзүм Эмил Өмүракунов, Дамир Курманалиев деген ишкерлердин демөөрчүлүгү менен эки жолу мектептер аралык мелдеш өткөрүп, шахматтык клуб ачкан мектептерге жардам бергенге жетиштик. А булар жардамды мамлекеттен күтүп эле, мамлекеттен бөлүнгөн акчаларды да туура эмес пайдаланган үчүн жанагынтип бир федерация экиге бөлүнүп жүрөт да.
- Өзүңүз шахматты түшүнгөн киши катары федерацияга басма сөз катчысы болуп алсаңыз деле болгудай.
- Муну федерациянын вице-президенти Таалай Иманалиев деле сунуштады, бирок баш тарттым. Себеби уулум менен кызым шахмат чөйрөсүндө жүргөн үчүн ылайык көргөн жокмун. Бирок федерацияга маалымат кызматы абдан зарыл экендигин аларга айттым. Болбосо канча мелдештер уюшулуп келатат, шахмат чөйрөсү өз казанында эле кайнап жаткандай. Мына жакында да Чолпон-Атада эл аралык мелдеш болот, анын кандай өтөөрүн көрөбүз го.
Зайырбек АЖЫМАТОВ, сүрөттөр автордуку
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
КТРК кимдин куурчагы, АКШнынбы же Россиянынбы?
Айылчы САРЫБАЕВ, экономика илиминин доктору, профессор:
"Телефонгейттерди" Өмүрбек Абдрахманов уюштуруп жүргөнбү?
Чыңгыз агабызды чын эле унуттукпу?
мал туягын санаган малчылар
Атамбаев мырза, Деңиз Сулайманов деген "машаяктын" демин баса аласызбы?
Үмүттүү Кыргызстандын үч эмдери
Кыргызга кызмат кылган Полина айым
Жүрү дос, балык уулап келбейлиби?
"Кызым - Шумкар, уулум - Кыргый"
Кудай берген кутту качырбайлы
108 жашка чыккан байбичелер бизде көппү?
"Мага эле тийип албайсыңбы дедим"
Ак көйнөк, аялдын жаны жана ашказандын эңсегени
Күйбөгөн от, карызга өткөн үлпөт той
Тырышып жүрүп тактыга чыккан
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?