ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ce ky ru hu ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ky ru ky ru ky ru ky bg ru ru ru ky ru ky ru ky ru ru ky ky ru ba ky ru kk kk ru bg ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Аалам", 07.10.10 - 10-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Үч-Нура - киндик каным тамган жерим, асыл турагым
Шайлоо демекчи ,таза шайлоо-го жол ачтык деп тынбай рекламалап жаткан үлкөн партиясы баш, кичине эле бир нерсени байкаса тынчытчуудай партиясы төш, калгандары кошул-ташыл, айтор, кыргыздын кыйыры ызы-чуу. Парламенттеги жылуу-жумшак үстөлдөн көзү учкан азаматтар элден алганын элге, кээлери башка жактан кошуп, акчаларын самандай чачып жатышат. Кылкылдаган элди стадиондон стадионго чогултуп, тууларын булгалап, лидерлери шайлана элек жатып эле аргымак мингизип, эл алдына чыгарып дегендей, иши кылса шайлоонун шаңы өзгөчө.
Биз парламентке келсек жыргатабыз, кой үстүндө торгой жумурткалаган бейпил жашоо орнотобуз дебатышат. Кайсыл округ добушту мол берсе автомашина ыйгарабыз деп да жарыялап жиберишти, айтор добушка жетүүнүн азарты эми бир укмуш! Кечөө эле үлкөн кызматтарды ээлеп жүргөн, мамлекетке, элге бир тыйынча пайдасы тийбеген, көзгө көрүнгөн, жарк эткен иши жок (бирок өзүлөрүнө миллиондорду топтоп койгон), өңдөрү тааныш партия лидерлери бирде сүрдүү кабак менен, бир туруп жанды эриткен майин тил менен шайлоочу элди өлө тала алдап жаткандарына күйөт экенсиң. Уга келсең баарыныкы коендой окшош , Акаевин, Бакиевин шыбап келип (өзүлөрү ошолорго табакташ болуп, айт дегенде тайт болуп жүрүшкөндөрү менен иштери жок), анан эле "минута молчание" кылып ийишип, кечээки апрель алааматында шейит кеткен баатырларыбыз ушул лидерлердин командасында жүрүп курман болгондой түр көрсөтүшөт. Ошол кандары айыпсыз төгүлгөн жигиттерибиздин, элдин ой-максаттары,тилектери орундалып жатабы деген эч ким жок. Баягы эле 5-10 жыл мурунку таз кейпибизден суурулуп чыгалбай аткандайбыз. Эгемендүү болдук деген 20 жылдык жапайы капитализм доорунда бийлик, бийлиги болсо байлык дегендин кулуна айланышкан лидер сөрөйлөрүбүз кудай-арбактан,элдин ый - муңунан коркпогондору даана байкалып турат. Арийне, коркушпайт, анткени ушул жолду эчак өзүлөрүнө таптап, чаап алышкан, биринин да арты таза эмес, бири илинбей калса бири илинип, өзүлөрүнчө кумар айлампага баткан заман эчактан бери уланып келет. Алганы алып эле тим болуп калбайт, бирин бири чукумай, өнөкөт ит оорусу бар, кимиси алдуу болуп чыга келсе калганы жемсиз калган чөөттөрдөй куйрук кыпчый буйткага качып кирип, баш көтөрө албай калышат, ыймандын жоктугунан эмес, бийлиги бардан өлөөрчө коркушат. Акыркы шанстарын жан талаша колдонушат, актанышат, башка ылаажы жок.
Буларды уккан карапайым элдин башы маң, тилдеринен чаң чыга сүйлөп жатышса бир туруп ишене да түшүшөт (эритип жатышпайбы), карааны бурчтан айланып кетээр замат көрөөргө көздөрү жок, нетсе да булардын ширин тилин уга берип ооз-дору далай күйгөн менен баары бир ичинде бирди жарым Тазалары, Эл, Мекендин тагдырын ойлогондору да бардыр деген көр үмүткө жетеленишет…Анткени пенде тирүү турганда үмүттүн шооласы анын акыркы деми менен гана өчөт деген чын турбайбы. Айтор эгемен замандын эрке талтаң, жоопкерчилик, адамдык абийир уят дегенден үч күндөн кийин туулган саясатчыларынын айла-илелерин айта берсең армандын арты көрүнбөйт да, бүтпөйт. Эң коркунучтуусу - пайда-майнабы жок. УГУШПАЙТ. Элдин арга кеткендеги акыркы ылаажы алган күндө да алданбай, добуш берчү кабинага киргенде жок дегенде иргеп туруп, татыктуусун шайласа деген ой; бирок татыктуусу ким? Барбы десең ошондойлору? Өзүлөрүн өмүр бою депутат сезгендер азыр деле келе жатышат, жүткүнүп келе беришет, буларда уят-сыйыт дегенден ныпым калган эмес, аларга караганда алардын жөнөкөй элдин арасындагы үгүтчүлөрү уялышат. Булар эми азыр ар кайсыл партиянын артына жашынып алышкан, акырын гана бирөөлөрдүн желкесине минип алып, орус айткандай, бейишке кирип кеткилери бар, кандай болгон күндө да эбин табышат.
Калысчылыкка сала келгенде, сайда калган саясаттын кычык-кыбыр маселелерине өзүм да кээде түшүнбөй кетем. Бир жагында ушунун баарына аралашып өзүм деле жүргөнсүйм. Чарчаган, жадаган учурларда айыл, атам келет оюма...Карып калды кайран киши... Айылга барайын дейм... Башканы билбейм, мен бушайман болгондо, баары жоктун баарынан тажаганда дайым АЙЫЛЫМ эске түшөт, зыпылдап жетип бара калганда гана эс алып калам. Ооба, айылым көз алдыма тартылаар замат айылдаштарым эсиме түшөт. Өткөн күндөрдүн тизмеги көз алдыман чубуруп өтө баштайт, балалык баео күндөрүмдүн курбуларым менен куушуп ойноп жүргөн учурларым жадымдан кетпейт.
Биздин өрөөндүн жаратылышы өзгөчө көркөм, шаркырап аккан өзөндүн суусу, ар бир коктудан аккан тунук булактан куралып, кечүү бербес сүрдүү, ак тармалданган, кадыресе өкүм добушу, сүрдүү жүрүшү менен агып отуруп Нарын дарыясына кошулат. Айылымдын Үч-Нура деп аталышынын жөнү да ушунда болсо керек, себеби, үч чоң өндүр аркылуу үч бөлөк: Чет-Нура, Орто-Нура, Баш-Нура суулары агып түшөт.
Эл, жер жөнүндө таттуу сезимимди ойготуп, андан өзүмчө рахат алып, сапар тартып баратып Нарын шаарына кире бериштеги күн чыгышты көздөй бурулганымды да сезбей калыптырмын.
Мына, менин куттуу айылымдын босогосуна келип калдым. Бул айылды "Орто-Саз" айылы деп аташат. Чакан айылда чарбаны түптөп, эли-журтуна ак кызматын өтөгөн айылдаштарым менен жалпы журтчулук сыймыктанса болот.
Эликбаев Аалы деген атабыз өмүр бою ушул чакан айылда жашап, иштеп, эң жогорку даражалуу сыйлык "Социалисттик Эмгектин Баатыры" деген наамга татыган экен. Дегеле, айыл даңазасын ушул жердин суусун ичип, абасынан дем алган ар бир адам көтөрүп жүрөөрү белгилүү иш деңизчи, бирок айрымдарынын эмгеги өзгөчө урматтоого татыйт. Улууларга урмат, кичүүлөргө сый көрсөтүп, өмүр бою колхоздун мал чарбасында өтөлгөлүү кызмат өтөгөн Мамыров Зарлык байке аргасыздан эсиңе түшөт, мына ушул сыяктуу ак, адил адамдардын катары арбый берсе деген тилек болот сезимимде. Өткөн жылдары бир жакшы жаңылыктарды угуп, кубангам. Себеби, ушул айылдын мектеби заманыбыздын залкар адамдарынын бири, илимдин доктору, жердешим Жолдош Саламатовдун ысмын алып жүрөт. Мына, элинин калыс баасы, бул адам көп жылдар бою жаштарга сабак берип, илим жаатында үзүрлүү эмгектенип келатат.
Ар бир айылдын биринчи мугалими - Дүйшөнү болот эмеспи, ошол сыңары, "Байтерек" айылында Бекмуратов Мамбетакунду билбеген айылдаштары жок болсо керек. Бул адам коомубузда оор мезгилде, алгачкы мугалимдерден болуп жаштарга арип таанытып, сабатын жоюу максатында чоң эмгектерди жасаган. Бул кишинин колунан билим алган окуучуларынын алды илимпоз болуп, көпчүлүгү эли-жерине кызмат өтөгөн белдүү ишкерлерден болушкан. Ушул айылдан КРнын эл артисти Асек Жумабаев, таланттуу акын Абдрасул Кылычев, КРнын эмгек сиңирген мугалими Мукай Кылычевдер эли, жери үчүн үзүрлүү эмгек кылышкан улуу муундагы агаларыбыз эле.
Мындан көп жылдар мурун ал кездеги комосол курактагы жаштардын кумири болгон чарбанын алдыңкы механизатору, көптөгөн мамлекеттик сыйлыктардын ээси, жергиликтүү Советтин көп жолку депутаты Мамырканов Асанакун менен дидарлашып жолуккум келди. Мезгил өз өкүмүн жүргүзөт тура, бир кездеги жалын жүрөк жаш курактагы эмгек азаматы бүгүн ардактуу пенсияда, чакан өздүк чарбасы менен алектенип, жумуштап кеткени мага жолугууга мүмкүнчүлүк түзбөдү.
Ак элечек апаларыбыздан Көксаева Осуйпа баатыр энебиздин эле эмгеги канчалык, элине жараган уул-кыздарды тарбиялап айлыбыздын Каныкейи аталып отурат. Жапыз кыраңдан чыга бергенде Чет-Нура айылынын этегинде Кызыл үй көзүмө урунат. Кызыл үй демекчи, канча заманды башынан кечирбеди, тээ илгери, илгери Совет доору жаңыдан башталганда эле курулган дешет. Жалпы сабатсыздыкты жоюу иши ушул Кызыл үйдөн башталыптыр, Кызыл үйдөн тамга таанып, жалпы кыргыз журтчулугунун алгачкы интеллигенциясын түзгөндөрдүн тизмеси да бар менин көңүлүмдө, шарты келгенде алар менен да узун сабак маек курармын. Чет-Нура айылына келгенде өз доорунун айтылуу чечени Ашымбай чоң атамдын эл арасында калган сөздөрү жадымдан өткөрүп, өзүмдүн карачечекей чоң атам болгонуна сыймыктана түшөм. Ал кишини эскерсем эле чоң аталарым Сооданбектин элеси келет, ал киши да сөздүн кунун билген, чукугандай сөз тапкан жөө чечен киши эле раматылык. "Аккан арыктан суу агат" дегендей, ал карыянын уулу Жали Сооданбек таланттуу кинорежиссер, Кыргыз эл артисти деген ардактуу наамдын ээси.
Эл арасында кеп боло калганда талант багытында бул жердин суусунда бар деп коюшат, ал сөздүн жөнү бар. Үч-Нурадан кыргыз журтчулугунун сыймыгы болгон философ акын, кара күүнүн дарканы кадимки Арстанбек Буйлаш уулу чыккан. Ак-Булуң айылында бир нече мыкты күүлөрдүн автору, кино актер Асанбек Кыдырназаров туулуп өскөн. Чет-Нура айылынан Кыргыз эл акыны Эсенгул Ибраев, кыргыз маданиятына эмгек сиңирген ишмер, акын агабыз Байтемир Асаналиев, кыргыз улуттук Жазуучулар союзунун мүчөсү, акын Эсентур Кылычев, Орто-Нура айылынан мыкты өндүрүшчү, кыргыз улуттук Жазуучулар союзунун мүчөсү, акын Керимбек Кадыракуновдор менен бүгүнкү муундар сыймыктанышат.
Эсимде, айыл жыйындарында эл кадырына, сыйына татыган ата-энелер чыгып сүйлөшөөр эле. Балалык сезимимде алар мага ыйык сезилишчү, биздин көчөдө жашап турган эжебиз Нуркан Жумакадыровдун мыкты чабан деп айтаар элек, эс тартканда билдим, ал киши биздин өрөөн боюнча жалгыз Ленин ордендүү аял экенин, мына ал адам бүгүнкү күнгө чейин сиңдилерине өрнөк.
Эл арасында аброю бийик адамдарды, маданияты жогору карыяларды айыл жеринен көп эле жолуктурабыз. Бирок мен билгенден санжыра, кыргыз улутунун тарыхын билген адамдар сейрек кездешет. Эртеден кечке кеп азыгы түгөнбөгөн өткөндөрдү жатка билген мыкты санжырачы Султанбай ата мени абдан таңгалтаар эле, өкүнгөнүм өрнөктүү сөздөрү жазылып калбады.
Азыр барганда деле Карагул агайым бир чети атам менен саламдашканда кадимкидей кубат алам. Үч-Нура айылынын маданиятынын, социалдык экономикалык жактан өсүшүнүн, маданий, турак жайларынын өнүгүшүнө зор салымын кошкон, чейрек кылым чарбаны жетектеген Ленин ордендүү Бектенов Бейшеналыны зор толкундануу менен эскерүүгө болот. Бүгүнкү күндө жаш муундарды тарбиялап окутуп жаткан мектептин аты бул кишинин ысымы менен аталат. Бул өмүрдөн өтүп кетсе да айылдаштары эмгегин унутпай, мектепке ысымын беришкен. Бул эл тарабынан эмгекти баалоо эмей эмине.
Бала кезим, окуучулук курагым ушул мектеп менен тыгыз байланышта. Эсимде, ошондогу улуу кишилердин "Колхозго өз балабыз башкарма болуп келди" дегендерине маани деле берчү эмесмин. Бирок колхоздун чоң көчөсүнө асфальт төшөтүп, жол оңолгондон улам Нарынбек Мүсүркановдун башкарма экенин билип-туйганым бар. Азыр да айылга барганда эскилиги жетип, жыртылып бараткан жолду көргөн сайын ал иштин авторун сыймыктануу менен эстеп турам.
Эмнегедир агартуу тармагында иштеген айылдаштарымды көп эскерем. Өмүр бою ден-соолугун, күчүн, иш тажрыйбасын өспүрүмдөргө арнаган "Ийри-Суу" айылынан Жоошбаев Кадыке агайыбыз бар эле. Математикадан сабак берчү. Райондук олимпиада болуп калса сөзсүз математика боюнча мектебибиз алдыда болчу. Ал эми Ашымбаев Асанакунду балдар эле эмес, жалпы өрөөн барк-тап, ал кишинин кадырлап сыйлап турушаар эле. Менин билишимче, Улуу ата мекендик согуштун ардагери, айылдын эң алгачкы мугалими болсо керек эле. Ал кишини колунан сабак алган окуучулары чарбанын бардык тармактарынын белдүү азаматтары болду.
Кийинчерээк республикабыздын мыктылары арасында жигердүү иштерман жаш адам катары менин дагы бир айылдашым - Таабалдиев Эсенкадыр тааныла баштады, ысымы гезит беттеринен түшпөй, бир катар сыйлыктардын ээси болду. Эмгектин алдыңкылары жөнүндө кеп болсо анын ысымы менен сыймыктанаар элек.
Менин эстей турган, айылымдын мыкты адамдары жөнүндө айта турган сөзүм көп, бирок гезиттин мүмкүнчүлүгүнө, шартка жараша алардын айрымдарына гана токтолууга туура келди. Аманчылык болсо дагы кезеги келчү мезгил болоор…
Айылдын түтүнү да дары деп кайсыл бир орошон акын айткандай, айыл көңүлдөгү сар-санааңды унуткарат, кирдей түшкөн дилиңди кадимкидей тазартат, айыктырат.
Кемел аба (Ашыралиев) айткандай, август этектээр менен эле Нарынга кыш түшөт, кыш эмей эмне, эл от жага баштайт. Кышы узак, жайы кыска Нарында кыйналып болсо да эл жашайт, сөөктөн өтүп зыркыраткан суугуна карабай турмуш тирлик өткөрөт, бала чоңойтушат. Бул жерде тил безеленткен депутатыкка талапкер азаматтар Нарынга барып жумалап жүрүп көрүшсүн десең барышпайт, барышса да бир күнгө барат да, жылт этип бир көрүнүп коюп кайра кете беришет. Нарындыктар биз өзүбүздү өзүбүз эле үгүттөп, көнүп калганбыз да, депутат керек болгон соң аргасыз шайлайбыз.
Айылга барган сайын туугандарга, элге жолугам, сурай электе эле көздөрү менен эле айтып коюшат алдыда эмне болоорун, ой ушуларың дагы алдайт деп билип эле турушат, бирок баары бир шайлап коюшат, билип турам, … дегендей, билип туруп алданышат, дайыма эле ошондой. Анан беш жыл бою ар ким баягы эле өз оокатына тытынмай, шайлоо эске түшө калганда "ой тигинттиңер эле, минттиңер эле, кана убадаңар?" деп сурай койсоң өзүлөрү уялып, тескери бастырып кеткени бар. Эмнеси болсо да шайлообуздун тынч, ыр-чыры жок өткөнү кыргыз элиме утук. Ылайым эле элдин мүдөөсү ишке ашсын. Нечен балдардын кандарына жуулуп келген жаңы заманда, жаңы бийликтин тушунда Кыргызстан алдыңкы мамлекеттердин катарына кошулгай эле, жашообуз оңолуп, бакубат турмуштун башталышына кыргыздын катардагы жараны катары мен да тилектешмин, менин да үмүтүм чоң.
кыргыз тилиндеги гезит "Аалам"
email • архив • редакция
Чындык акыры жеңет, буга карт тарых күбө
Үгүт иштери аякташына 3 күн калгандагы саясый мерчем
Адам феномени же "Акшумкар" саясий
Кайың барбы кыргыз балта чаппаган, кырлар барбы кыргыз буту баспаган
Равшанчикке келген "сүйүү" каттары
Кожоюндукка каршы комитеттин баштыгы Баурбек Жээнбековго
Үч-Нура - киндик каным тамган жерим, асыл турагым
Эр жигит эл четинде, жоо бетинде…
Ак терек, көк терек,
"Бетеге кетет, бел калат,
Бектер кетет, эл калат"
кээде "САЛБЫРЫН" деп да аташат
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?