ky ky el cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky be ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru tt ru ky ky ru ru ru ru ky ky ky ky ky ky ru ru ru ru ru ky en ru
"De-факто", 20.03.08 - 9-бет: Кыргыз сенсациялар сериалынан...•
"Күрмөнтү тоосун тешип, 200 төөгө артылган алтынга жеткени калдык"
-Аман, мындан бир жыл мурда Күрмөнтүдөн жолуктук эле. Казынага аз калдык деп тоону күжүлдөп тешип аткансыңар. Бир нерсенин учугу көрүнөбү?
- Биз ошол бойдон декабрдын ызгаары түшкөнчө казып, анан ишти убактылуу токтотконбуз. Азыр Кыргыз илимдер академиясы менен биргеликте казуу иштерине кайрадан кириштик. Академиянын вице-президенти В.Плоских өзү көз болуп атат. Иштер жаман эмес. Мен былтыркы сөзүмдү кайрале кайталайм, буюруп издегенибиз табылып калса, анда өлкө тышкы карызынан эле кутулмак тургай ал жердеги байлык менен өлкөнүн экономикасын туруктуу көтөрүп кетүүгө болот. Андан тышкары, ал уламыштын арты менен туристтик иштерди жандантып алсак болот. Ал жерде жок эле дегенде 5 млрд. доллардан ашык (балким 10 миллиардга чейин) байлык жатат.
-Казына дагы канча казылгандан кийин табылат деп ойлойсуз? Дегеле ошончолук казына бар экенине канчалык ишенесиз?
- Биз бул ишти илимий жактан иликтеп бүткөндөн кийин кадимкидей кыргызча салт менен мал союп, кан чыгарып, анан баштаганбыз. Мен бул жерде казына бар экенине толук ишенем. Катылган байлык чылгый алтын же күмүштөн эле эмес, андан да кымбат турат. Эмне дегенде алар мумизматика, б.а. чебер зергерлердин колунан жасалган байлык түрүндө жатат. Эл, мамлекет бул жерге абдан терең маани берип, улуттун байлыгы катары сактап калууга кам көрүшү керек. Эмне дегенде байлык чыгып калса дагы бир нерсени ойлоп таап, бөйрөктөн шыйрак чыгарып, баягы "Кумтөрдүн" абалын кийип калбасак дейм. Бул байлыкты алганга жана жумшаганга бүт кыргыз эли күбө болушу керек. Менин кооптонуп сарсанаа болгонум эле ушул. Иштин 80%ы бүтүп калды. Ушуну менен СССР кезинен бери ал жерди 7-жолу казып аракет кылынышы. Биз ошондон берки документтерди, болжолдоп атышкан белгилердин баарысын таптык. Каза баштаганда ошого дал келди. 1952-жылы СССР КГБсы белгилеген үңкүрдүн оозу , 1977-жылкы геофизикалык изилдөөлөрдүн айткандары иш жүзүндө туура чыкты. Демек, апрель ичи биз бул ишке же бар же жок деп чекит коебуз.
-Аман мырза, сиз ал жерде 5 млрддан ашык байлык жатат дедиңиз. Ал сумманы эмненин негизинде болжоп жатасыз?
- Бул жердин уламышы жомок эмес. Тарых барактарында такталган. Ал үңкүргө байлыкты 200 төөгө жүктөп алып келишкен. Ар бир төө жок эле дегенде 200 кгдан жүк көтөрсө ошондо жалпы 35 тоннадан ашык байлык катылган. Ал эми алтын менен күмүштүн баасы бүгүн канча болуп атканын өзүңөр жакшы билесиңер. Мындай тарыхы бар байлыкты Америка, ж.б. өлкөлөрдө чоң аукционго коюп сатса болот. Биздин ушундай аракетибизге эл да түшүнүп, туура мамиле кылса жакшы болот эле. Өкмөттөн алган уруксат кагазыбыз турса болбой, Түп районунун экология кызматы келип, бизди айып төлөгүлө деп кыйнашты. Алар менен соттошуп жүрүп утуп да алдык. Бизде бүт документтер бар. Баягы Таластагы Кароолдөбөдөй кылган жокпуз.
-Күрмөнтүдөгү бул байлыкка байланыштуу уламыш кандайча айтылат?
-1218-жылы Чыңгызхандын аскери Жетисууга чейин, демек, алды бизге чейин жеткен. Ошол кезде ушул көл жээгинде каракытайлар жашаган. 1208-жылы каракытайларга Иртыштан наймандар качып келип кошулган. Наймандар- дини боюнча христиандар. Наймандардын ханы Кушлук каракытайлардын ханы Бурхандын кызын алган. Алсырап турган каракытайларга Кушлук башчылык кылган. Күрмөнтүдөгү байлык биздин оюбузча эки жерде катылып жатат. Бири жалаң алтын, экинчисинде көбүнчөсү күмүш. Алтыны каракытайларга таандык болсо керек. Анткени, алар мусулмандардан 50 жыл бою салык алып келген. Алар бир эле Хорезмден 30 миңден динар жана 90 миң түтүн мусулмандардын ар бир үйүнөн жылына бир динардан алып турчу. Ал алтын динардын сыйымдуулугун биз 850-проба деп болжоп жатабыз. Алтын катылган үңкүрдө 15 тоннадай алтын катылган. Ал эми күмүш казына биздин оюбузча христиандарга тиешелүү болгон. Чыңгызхандан коркушкан Иртыш боюндагылар байлыктарынын бир канчасын Кушлук аркылуу бекиткенге аракет кылышкан. Ошентип Түп боюндагылар байлыктарын Чыңгызхандан жашырып, чогуулап катышкан.
-Силер казып аткан учурда жар басып калып, бир кызматкериңер каза болгон дешет. Ошол чынбы?
-Жок, ал жалган. Күрмөнтүлүктөр- менин жердештерим. Аларды сыйлайм, бирок ошентип апыртып коюшту. Эч кандай андай окуя болгон жок.
-Казуу иштерине каражатты кайдан алып атасыңар?
-Өкмөттөн бир тыйын алган жокпуз. Былтыр ишти жаңы баштап, өкмөттөн уруксат кагаз аларда биз өзүбүздүн эсебибизден казабыз деп жазгам. Мындай уникалдуу иш үчүн, мамлекет үчүн биз чоң тобокелдикке барып атабыз. Мен былтыр апама катталган шаардагы үйүмдү сатып, ушул жерге жумшадым. Баш-аягы 45 миң доллар чыгым кетти. Дагы 10 миң долларлык каражат болсо иштин аягына чыгабыз деп болжоп атам. Бизге ишенген бизнесмен жигиттер да демөөрчүлүк кылып жатышат. Казып аткандардын арасында бир дагы чет элдиктер жок. Жалаң өзүбүздүн жарандар. Демек, байлык табылып калса эч кандай чыр-чатаксыз бүтүш керек. Кийинчерээк каражаттан кыйналып, өкмөттөн 400 миң сом сурасак "казына издегенге акча каралыш керек" деген статья жок деп бербей коюшкан. Анын үстүнө илимпоздор ынанышканы менен өкмөт чынын айтсам, биз жасап жаткан ишке ишенбей коюшту. Эл да ишенбей жатат. Бирок, биз- адистер бул жерден сөзсүз бир нерсе табылаарына терең ишенебиз.
-Бүгүн техниканын өнүккөн заманы, балким казбай туруп эле алтын бар же жок экенин аныктап алса болот беле?
-Туура, болмок. Бирок андай геофизикалык изилдөөгө аппарат сурасак, ал үчүн 12 миң доллар чыгым кетет экен. Андай акчаны өкмөт бөлгөн жок.
-Сиздин болжолуңузда казына дагы канча метр тереңдиктен кийин чыгыш керек?
- Мен эми аны айтпай эле коеюн. Ал- техникалык коопсуздукка байланышкан иш. Бирок ал боюнча менин так болжолум бар.
-Табылбай калса, ал жерди туристтер келчү комплекске айлантабыз. Эмне дегенде ал жерге байланыштуу кызык уламыш бар. Тарыхы бар. Экинчиден, 80 метр тереңдикте үңкүр табылды. Ал жерди ачык асман алдындагы музей кылып койсо болот.
P.S. Эмки саныбызда ушул теманы иликтеп кенен токтолобуз.
Суроо салган Баястан АСКАРОВ
10-класстын окуучусун сабап, дааратканага таштап кетишкен
№83 мектепте 10-класстын окуучусу Самарбеков Рустамды балдар сабап, туалетке таштап кетип калышкан. Ал эсин жоготуп, үчүнчү күн дегенде ооруканада эсине келип, апасын араң тааныган. Азыр учурда Республикалык оорукананын нейротравматология бөлүмүндө жатат.
Бул окуя 14-март күнү Бишкектеги №83 мектептин короосунда болгон. Ал күнү Рустам күндөгүдөй эле эртең менен сабагына кеткен. Ал такыр сабак калтырчу эмес, класстагы алдыңкы окуучулардын бири. Сабактан чыгып бараткан жеринен үч бала жолунан тосуп чыгып сабай баштаган.
Эч нерсени билбей калганча сабап, мобилдик телефонун алып, Рустамды туалетке таштап кетип калышкан. Ал жерде 2 жарым сааттай эсин билбей жатып калыптыр. Достору көрүп калып поликлиникага алып барышат. Дарыгерлер биринчи жардам көрсөтүп, жырылып кеткен оозун тигишет. Поликлиникада иштеген Рустамдын тууганы аны таанып калып, апасына кабар берет.
- Мен жетип келип, баламдын кебетесин көрүп коркуп кеттим. Оозу жырылып кетиптир, бети-башы канжалаган. Мени тааныбайт. Үч күн эсин билбей жатты. Башынан травма алыптыр. Азырынча жыйынтыгы чыга элек. Менин жапжакшынакай баламды оорукчан кылып, колума тапшырып жатат. Кантип күйбөй коесуң? Менин жалгыз балам ушул. Ошол балдардын бирөөсү да басып келген жок, эми ошолорго чара көрүшсө экен. Азыр арыз жазып бердик, Биринчи май РИИБиси ишти алды. Азыр башынын жыйынтыгын күтүп жатышат. Бул окуя мектептин короосунда болуп атат. Биз охранниктерге акча төлөйбүз го. Ошолор эмне үчүн карабайт? Үйүбүз мектептен 30 метр эле ары турат, эгер абалы жакшыраак болгондо өзү үйгө эптеп жетмек да. Таштап коюшпай, үйгө чуркап келгенде абалы мынчалык болбойт эле го. Чала өлүк кылып баламды туалетке таштап баса беришкен.
- Сабактан суранып чыгып, үйгө жөнөгөм. Мектептин алдынан аларга жолугуп калдым. Анан эле катуу бир нерсе менен урду окшойт. Ошондон баштап эч нерсени билбейм. Төрт бала экен. Экөө- өзүбүздүн эле мектептин окуучулары, бирөө- бүтүп кеткен бала, бирөөсүнүн атын билбейм. Дамир, Руслан, Шабдан деген балдар.
- Мурда жогорку класстын окуучулары "салык" салышчу беле?
- Мектепте андайлар болот эле. Бирок мен алар менен такыр ишим жок болчу.
- Эмне себептен уруп баштаганын билесиңби?
- Жок, менин эсимде эч нерсе калбаптыр. Эсиме келсем эле дос балам жетелеп баратыптыр. Кайра өчүптүрмүн. Ооруканада бетимди тигип аткан жерди бир аз билем, андан кийин дагы өчүп калыпмын.
- Мүмкүн алар сенден акча сурагандыр, же кыз талаштыңарбы?
- Жок, андай болгон эмес. Алар менен такыр мамилем жок болчу.
- Директордун айтымында, 11-класстагы экөө милициялардын тизмесинде турган балдар экен. Берки экөөнү өздөрүнө "крыша" кылып жүргөн окшойт. Классташ кыздары айтат, булар воллейболдон, КВНден аларды утуп алышкан экен. Классын бул даярдап жүрчү да. Мүмкүн ошону көралбай сабаганбы? Бирөөсү айтат, алар менен учурашпай койгон, ошого сабаган дейт. Биз да азыр так билбейбиз. Эми тергөө иши жүрсө такталат болуш керек.
- Мен өзүм ооруканага барып, Рустамды көрүп келдим. Жакшы окучу, тартиби да жакшы. Анан эмне үчүн балдар уруп атканын билбейм. Мектепти бүтүп кеткен балдар уруптур. Мектептин короосунда урган болсо, окуя чак түштө болуп атат, ойноп жүргөн кичинекей кыздар охранниктерге келип айтмак да. Эч ким көрбөптүр. Ата-энеси менен да сүйлөштүм "Бирөөгө карыз бекен? Же кыз талашканбы?" деп сурап көрдүм, андай деле болбоптур. Эми тергөө аныктайт го себебин. Мектепте негизи "Ишеним почтасы" орнотулган. Эгер окуучулар оюн ачык айта албаса, кат жазып салып койсо болот. Көбүнчө жакшы окугандарды көралышпайт го, мүмкүн ошон үчүн мушташкандыр.
► Бул айылда негизинен кыргыз гезиттери
электрондук тиркеме түрүндө жарыяланат.
► Архивге, емейлге жана редакцияга шилтемелер
ошол гезиттин башбарагында берилген.
► Жеке макала жарыялоого буйрутмалар кабыл алынат.
► На сайте публикуются в основном кыргызскоязычные газеты в виде электронных подшивок данных газет.
► Ссылки на архивы, емейл и данные о редакции
указаны на главной странице конкретной газеты.
► Принимаются заказы на публикацию частных статей.
Алган материалга шилтеме бериңиз!
◄ © J.Janyzak, Kyrgyzstan ►
Ссылки на взятые статьи обязательны!