ky ky ru ky ru ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ba ky kk ky ky ky mn ky ky ky ky ky bg ky ky ky ky ru ru ky ky ky hu ky ky ky ky ky ru ru ru ru ky ky kk ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ba ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky hbs_cyr ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky kk kk fr ru uk hbs_cyr ru ru ru ru en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr en en en en en ky ky de ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ky ru ky ky ky ru ky uk ky ky
Анонстор, маалымат жыйындары жана талкуулар
Жеке кабыл алууга жазылуу тартиби
Мамлекеттик бюджеттин аткарылышы тууралуу ар айлык отчёттор
Мамлекеттик бюджеттин аткарылышына жарым жылдык сереп
Жергиликтүү бюджеттердин аткарылышы тууралуу отчёттор
Эсептөө палатасынын аудитинин жыйынтыктары
Бюджеттин аткарылышына мониторинг жүргүзүү
Түрткү берүүчү (үлүштүк) гранттар
МТАС (маалыматтарды таркатуунун атайын стандарты)
Аукциондор боюнча жыйынтыктар жана отчёттор
Кредиттик макулдашуулардын электрондук китепканасы
Бухэсеп, финотчёт жана ички аудит
Бухгалтердик эсеп, финансылык отчёт
Бош кызмат орундары тууралуу жарыялар
Семинарлар жана квалификацияны жогорулатуу курстары
ЧУАнын долбоорлорун коомдук талкуулоо
Ченемдик укуктук актылардын долбоорлору
Коррупцияга каршы күрөшүү жаатындагы ченемдик укуктук актылар
Коррупцияга каршы күрөшүү жаатындагы ведомстволук пландар
МФБны башкаруунун коррупцияга каршы моделин киргизүү боюнча план
КР МФнын коррупция менен күрөшүү боюнча стамбулдук иш-аракеттер планы
Коррупцияга каршы күрөшүү жаатындагы чаралардын аткарылышы тууралуу отчёттор жана маалыматтар
Коррупцияга каршы күрөшүү жаатында ЖКИ менен меморандумдар
Жарандардын кайрылууларын кароонун жыйынтыктары
Коомдук кенештин иш планы
Жарандык коом менен иштешүү
« Апрель 2019 »
Башкы бет Жаңылыктар Басма сөз кызматы Анонстор, маалымат жыйындары жана талкуулар
Кыргыз Республикасынын Финансы министринин «Кыргыз Туусу» гезитине берген маеги — Жаңылыктар — Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги
Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги сунуштап жаткан бюджеттик жаңы система жана эки баскычтуу бюджет тууралуу министр А. Жапаровдун “Кыргыз Туусу” гезитине берген маеги
– Акыркы 20 жылдан бери чет мамлекеттерден насыяларды алып келип, жеп-ичип, утурумдук чыгымдарга жумшап келдик. Мунун арасына коррупция деген балээ да аябагандай аралашты. Биз сунуш кылган бюджеттик жаңы системада мындай нерселер түп-тамырынан бери өзгөрүлүүдө. Эгерде бир ишкананы же мектепти куруу боюнча чечим кабыл алсак, сөзсүз ал каражатты ошолорду бүтүрүүгө гана жумшоо принцибинде катуу туруу керек. Ар бир сом өз багытына, критерийлерине, өнүктүрүү жолуна жумшалуучу учур келип жетти. Быйылкы жылдагы дагы бир чоң жаңылыгыбыз – эки баскычтуу бюджетке өтүп жатабыз.
Кыргызстанда болуп өткөн эки революцияны саясатка да, коррупцияга да байланыштырып жүрөбүз. Ал туура дечи. Ошол эле учурда, анын финансы-экономикалык да себептери бар болчу. Анткени, союз мезгилинде Мос­ква биз үчүн чечим кабыл алып берчү.
Москвадан калганын борбор калаадан бөлүштүрчүбүз. Ал эми жергиликтүү бийликтегилер эч нерсе чече алышчу эмес. Ошол эле борбордон башкаруу системасын акыркы 20 жыл ичинде өзүбүз да практикалап келдик. Айталы, алыс­кы Алайда же Ак-Талаада 300 миң сомдук акча менен суу түтүгүн же чакан базар, болбосо мончо куруу сыяктуу бир айылдын маселесин чечип койсо болот. Тилекке каршы, элеттеги айылдын ошого да каражатынын жоктугунан кат жазып алып, Бишкекке келишет. Ал эми Бишкектеги Финансы министрлиги андай 200-300 миң сом өлчөмүндөгү акчаны бөлүү маселесин карабайт. Эгерде ал 20 млн. сомдук ири долбоор болсо кеп башка. Мисалы, алыскы Алайга борбордогу чиновниктер барбаганы аз келгенсип, “мен айтмайынча чечпегиле”, – деп саясий чечимди да өздөрүнө алып алышкан. Кыргызстанда 453 айыл өкмөтү, аларга караган 2500 айыл бар. Булардын дээрлик баары кабат-кабат көйгөйлөрүн кат аркылуу борборго жиберип келишет. Ортоңку бийлик органдары болсо саясий чечимге ээ эместигинен, жер-жерлерге жардам бере албай калышкан. Аймактардагы көйгөйлөр ушинтип жылдап жыйнала берип, суу ташкынындай агызчу абалга келип жеткен. Бишкекке “агып толо берген ошол ташкын суу” 2005-жылдагы март революциясынын чыгышынын себептеринин бири болгон. Мен муну анализ жасагандан кийин, 2006-жылы эки баскычтуу бюджетке өтүүнү катуу кармандым. Эки бас­кычтуу бюджетке өткөндөн кийин жергиликтүү жетекчилер: “өзүмө келгенде өгүздөй күчүм бар” – деп, алар үч эсе көп бюджет чогултушту. Жер-жерлерде көйгөйлөр чечиле баштады.
2007-жылы мени финансы минис­тринен алып салышты. Ал учурдагы бийлик: “Бизге Жапаровдун эки баскычтуу бюджетинин кереги жок. Жергиликтүү жетекчилер көйгөйлөрүн өздөрү чечип алышса бизге баш ийбей калышат экен”, – дешип, кайрадан Бишкектен чечим кабыл алууга өтүшкөнү белгилүү эмес беле. Ошентип, алар үч бас­кычтуу бюджетке өтүп алышты. Ушунун натыйжасында толгон көйгөйлөр баштагысындай толкуп чыгып, апрель революциясынын чыгышынын себептеринин бирине айланды. Эми бүгүнкү күндө эки баскычтуу бюджеттин артыкчылыгын, прогрессивдүү жактарын мамлекет башчысы да, Өкмөт да туура көрүп отурат. Буйруса, жакында парламент да колдоп берет деген ишенимде турабыз.
2006-жылы дагы бир нерсени аягына чейин иштебей калганбыз. Биз жергиликтүү бюджетке түшө турган кирешелердин булактарын аз ачып бериптирбиз. Быйыл муну кес­кин түрдө өзгөрттүк. Айталы, жер жана кыймылсыз мүлктүн салыктары 100 пайыз өздөрүндө калтырылат. Соода-сатыктан, жеке кирешеден, пайдадан алынуучу салыктардын 50 пайызы да жергиликтүү бюджетке калтырылууда. Кыскартып айтканда салык булактарынын баарын тактап, аныктап бердик. Болгону алар чогултуп алуулары керек. “Салыкты канчалык арбын чогултсаңар, ошонун баары силердики”, – деп жатабыз. Учурда 453  айыл өкмөтүнүн 60ка жакыны кадимкидей ирденип алышты. Калганына биз дотация берүүдөбүз. Биз: “Өз аймагыңарда салыгыңарды арбытып, ишканаларды ачкыла. Ушул кадам менен бара берсек ар жыл сайын 30-50гө чейинки айыл өкмөт дотациядан чыгарылып турат”, – деп  жатабыз. Жакынкы беш жылдын ичинде айыл өкмөттөрдүн 50 пайызы дотациядан чы­гып кетүүгө толук мүмкүнчүлүктөрү бар. Болгону табигый шарты катаал Чаткал, Чоң-Алай, Ат-Башы ж.б. сыяктуу тоолуу аймактарга дотация­дан жардам берүүнү калтырабыз. Ошондо 453 айыл өкмөтүнүн ордуна 220га жакын айыл өкмөтүн дотация менен багуу мамлекет үчүн кыйла эле жеңил болуп жатпайбы. Муну менен биз жергиликтүү бийлик жетекчилерине финансылык ресурстары менен кошо чоң жоопкерчиликти да жүктөйбүз. Ошентип, Бишкекте отурган Өкмөт үчүн аймактарды өнүктүрүүнүн жол, электр энергиясы, суу чыгаруу сыяктуу орчундуу пландарын ишке ашыруу  калтырылышы керек. Ал эми аймактарга өздөрүнүн күчү жете турган чакан маселелерин жер-жерлерден чечип алуу мүмкүнчүлүктөрүн берүүдөбүз. Бул ирет алган багытыбыздан кайра кайтпай тургандай мыйзамдардын баарын даярдап койдук. Учурда бул боюнча Өкмөттүн 15ке жакын тиешелүү токтому чыгары күтүлүп жатат. Ошондой эле республикалык бюджет менен биргеликте биз айтып жаткан маселеге тиешелүү мыйзамдын 15ке жакынына өзгөртүү, толуктоолорду киргизүү менен парламенттин талкуусуна коюп жатабыз. Муну ишибиздин орчундуу экинчи жаңылыгы деп айта алам.
– Акылбек Үсөнбекович, жер-жерлерге акча жеткенче орто жолдо коррупциялык схемалар иштеп кетчү эле. Бул жагын кантип жатасыздар?
– Мына ошол сиз айткан коррупция азгырыгы иштеп кетпеши үчүн, үчүнчү жаңылыкты киргизип, жеп-ичип жиберүүнү нөлгө түшүрөлү деген аракеттебиз. Бюджет дароо 12 айга бөлүштүрүлүп жазылып, казыначылыкка өткөрүлүп берилет. Казыначылык акчаны күнүгө керектүү дарегине жиберет. Айталы, алыскы Баткендин бир
айылында ар бир айдын 3үндө  айлык акы алышы керек болсо, ошол күнү саат 15.00дө тийиштүү акча ал жакта сөзсүз болушу керек. Борбордон акча жөнөтүү чечими кабыл алынып, кнопка басылдыбы, бүттү, акча айныксыз жетиши кажет. Ал үчүн азыркы заманбап технологиялардын баарын колдонуп, алдым-жуттумчулукка жол бербегидей системаны 1-апрелден баштап киргизгени турабыз.
Былтыркы жылы республика 15 млрд. сомго товар сатып алыптыр. Өзүбүздүн мал эти сатылбай турса, Россиядан тушёнканы, дыйкандарыбыз пахтасын кайда сатууну билбей жатса бинт менен кебезди Шанхайдан ташып келдик. Ушу кезге чейин бул процессти  сураган бир киши болгон жок. Мындай артка кетүүнү токтотуу механизмдерин иштеп чыгып, электрондук сатып алууларга өтүүдөбүз. Электрондук сатып алууларга өткөндө бир күндүк майда фирмалар бизге кире алышпайт. Себеби, алар мамлекеттик сатып алууларга катышуу боюнча атайын каттоодон өтүшү керек. Фирма боюнча бардык маалыматтарды мамлекеттик каттоо кызматынан, салык, бажы кызматтарынан жана соцфонддон алабыз. Ал фирма кимге тиешелүү экенин электрондук сис­тема анализдеп, аныктап чыгат. Копмьютер аркылуу программалуу чечим кабыл алып көрсөтүп турат. Жогорку Кеңештин “Ар Намыс” фракциясында бул боюнча атайын иликтөө жүргүзүп, анын эки томдугун фракциянын сайтына илгенбиз. Жогорудагы көмүскө көрүнүштөрдөн улам, орточо эсеп менен алганда 15 млрд. сомдун 3 млрд. сому керектөөчүлөргө жетпей бирөөлөрдүн чөнтөгүнө түшүп келген. Бул да болсо биздин министрликтин кызматкерлеринин  коррупцияга каршы күрөшүүгө кошкон салымы жана акчаны көбөйтүүгө болгон механизмдеринин бири десек болот. Бирдиктүү казыначылык эсеп системасын киргизип алсак, биз коммерциялык банктарга көз каранды болбой калабыз. Казынабыз өзүнөн өзү банк катары да иштей баштайт.
– Эми ушул жаңы механизмдердин баары 1-апрелден кийин дароо эле киргизилеби?
– Ооба, артка жол жок. Себеби, мен бул механизмдерди 2007-жылы эле максаттуу коюп, ал эми 2009-жылдын 1-январынан баштап, бул система ишке кирип калмак болчу. Электрондук тендердин артыкчылыгы ушунда. Ар бир мекеме тендерди өзү жарыялап, өзү сатып алат. Бирок, акча которууга келгенде журналисттердин эмгеги аркылуу бүт Кыргызстандын эли көрүп, маалымат алып тургандай шартты түздүк. Болбосо, буга чейин акчасы же техникасы жок фирмалар тендерди утуп алып, андан кийин гана чет мамлекеттен товар издеп жөнөйт. Жаңы талап боюнча адегенде товарды Кыргызстанга жеткиргенден кийин гана Финансы министрлиги акча которуп бергендей кылып жатабыз. Бардык министрликтердин ишине коюулуучу талап ушундай.
– Өкмөт айыл чарбасын колдоого 1 млрд. сом бөлүп, кичи насыя түрүндө дыйкандарга бериле баштады. Быйылкы жылы ушул жер-жерлерге толук жетеби?
– Өткөн жылы 1 млрд. сомдун болгону 465 млн. сому гана фермерлерге жетиптир. Быйылкы жылы биз бул насыяны Өкмөт башчысынан жана парламенттен уруксат алып, эртерээк бере баштадык. Тактап айтсак, азыркы учурда  200 млн. сомду “Айыл банкка”,  дагы 200 млн. сомду РСК банкына жибердик.  Быйылкы жылы Финансы министрлигинен түз эле өнүктүрүү фонду аркылуу бюджеттик ссуда кылып, нөл пайызы менен акчаны банк­тарга койдуртуп бердик. Болгону банктар өз чыгымдарын кошуп, 7 пайыз менен берет. 1 млрд. сомдун 500 млн. сому мал чарбасына, калган 500 млн. сому өсүмдүктөрдү өстүрүүгө которулат. Андан тышкары, ар бир айыл өкмөтүнө орточо 1 млн. сомдон берели, акчабыз болсо 2 млн. сом кошолу деп жатабыз. Себеби, колунда жок дыйкан чаканкредит компаниялары аркылуу болсо да насыя алуусуна шарт түзүп берүүдөбүз. Жылдын аягына чейин 1 млрд. сомдук насыяга дагы 1 млрд. сом насыя кошулат деген планыбыз бар. Себеби, чаканкредиттик компанияларга: “Силер 7 пайыз менен бере албасаңар да, 15-20 пайыз менен бергиле. Өкмөт анын 10 пайызга жакынын субъсидиялай турган болууда”, – дедик.
Бүгүнкү күндө мамлекет элге социалдык жардам катары 16,5 млрд. сом берүүдө. Айталы, жөлөкпул үчүн эле 5,8 млрд. сом берип жатабыз.
Буйруса, үстүбүздөгү жылы айыл чарбасына бир топ колдоолорду пландаштырдык. Мисалы, катаал шарттуу тоолуу аймактарга барып иштегендерге 10 пайыздуу, жакынкы Чүй же Оштун тегерегиндеги аймактарда эмгектенгендерге 5 пайыздуу субсидия берели деген план бар. Быйыл жалпысынан айыл чарбасына 3 млрд. сомдун тегерегиндеги акчалай колдоо көрсөтүүгө дареметибиз жетет. Мен Финансы министри катары: “Болуптур, айыл чарбасынан акча аябайлы. Быйыл этти, жашылча-жемиштерди эки-үч эсе көп өндүрөлү. Бирок, аны кайсы жакка алып барып сатасыңар? Мына, ушул жазда картөшкөнү дүңүнөн 3 сомдон сата албай дыйкандар банкротко учурады, капусталары дөбө-дөбө болуп чирий баштады”, – деп жатам. Азырынча бул соболума тийиштүү министрликтерден жооп боло элек. Эгерде, чет мамлекеттерге жөнөтөлү десек, кайра иштетүү керек. Ал үчүн тийиштүү лабораториядан сертификат алуу зарыл. Айыл чарба тармагын жолго коюп алган мамлекеттердин баары алдын ала эсеп жүргүзүү менен иштейт. Кытай мамлекетинде чегирткени жок кылууга ким күрөш жүргүзөт?  – деп сурасаң, саясий бюросунан бир жетекчиси кол көтөрүп, маселени чечүүнү өз мойнуна биротоло алат. Ал эми бизде айыл чарбасына ким жооп берет? –деп сурасаң  бир топ жетекчилер “Мен!” – дешет. Анын ичинен сүттү өндүрүп, банкрот кылбай сатууну мойнуңа аласыңбы? – деп, талапты катуу койсоң, эч кимиси үндөбөйт...
Гезитке 2012-жылдын 28-февралында басылып чыкты
* — Милдеттүү толтуруу керек
← Пресс - конференция по проекту республиканского бюджета на 2012 год и предварительного исполнения республиканского бюджета за январь 2012 года
Кыргыз Республикасынын финансы министри А.Жапаровдун «Кыргыз Туусу» гезитине берген маеги →
Дареги: 720040, Бишкек ш., Эркиндик саябаны, 58
Электрондук кайрылууларды кабыл алуу: minfin@minfin.kg, тел. (+ 996 312) 625074
Ишеним телефону: (+ 996 312) 66 42 35
Кыргызстандын жарандары Финансы министрлигине minfin@minfin.kg электрондук почта боюнча кайрыла алышат, келген кайрылууларды карап чыгуу мөөнөтү кат жүзүндө (электрондук) кайрылуулар катталган күндөн баштап 14 күндү түзөт.
Сайт 2013-жылы ТФ "МФБПО" долбоорунун жардамы менен иштелип чыккан