be cs ru ky ky ky tt ky ky ky ky be ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ru ru en
"Ачык саясат", 20.02.09 - 13-бет: •
Кыргызстандын элинин басымдуу көпчүлүгү айыл чарбасы менен оокат кылып жатат. Ал эми айыл чарбасын азыркы учурда иштетүү өтө кыйын болууда. Эмне үчүн дегенде солярка, жер семирткич, техника, запчасттар абдан кымбаттады. Акыркы үч жылда алардын баасы 2-3 эсе кымбаттаса, тескерисинче акчанын күчү 4-5 эсе азайды.
Биз ага карабай, бизди ким бакмак эле деп, жеке менчик чарбалар "өзүм дегенде, өгүздөй иштеп" бала-чакабызды эптеп багып жатабыз. Ушундай шартта эгин эгүү, мал багуу деле жарытылуу таза киреше бербей, жер салыгын араң төлөп жатканыбызда "өлгөнгө көмгөн кылып", эскирген там-ташты, короо-сарайды, шаардагы чоң дүкөндөр, тойканалар менен казинолорго жакындатып, айыл чарбасындагы мүлккө очойто салык салынып жатканы айыл чарбасын, айылдагы дыйкандар менен мал баккандардын "айласын алты кетирип", паракорлорлук менен "коррупцияны" гана күчөтөт. Бизге, айылдык дыйкандарга биз түшүнгөн, негизинен таза киреше гана (чистый прибыль) байланган, биз кыйналбай төлөй ала турган, бир эле жалпы салык салынса жакшы болот эле. Бул салык каражаттары деле өздөрү эле үчүн иштеген мамлекеттик мекемелер менен кызматкерлерге жумшалат. Алар азыр өздүк наркы 2 эле сомдук справкалардын бланкын 15-30 сомдон, беш мүнөттө толтура коюп 50-100 сомдон сатып жатышат. Анын үстүнө, алар ал иш үчүн биз төлөгөн салыктардын эсебинен дагы айлык алып жатышпайбы. Андан тышкары, справканы алыш үчүн эки-үч жолу барып да, убара болосуң. Бул мүлккө болгон салыктардан чогулган каражаттар деле элди кыйнаган "кызматкерлердин" эле чөнтөгүнө түшүп жоголот. Мындай чоң өлчөмдөгү мүлк салыгын Америка менен Япониянын айылдыктары эле төлөй алышы мүмкүн.
Ошондуктан, мүлккө болгон салыкты 2-3 жылга токтотуп, кайра карап чыгуу керек. Анткени, шаарда машине толгону менен жашоо абдан кымбаттап жана кыйындап баратат. Биздин жарыбаган мүлкүбүзгө очойто салынып жаткан салыктар жүз миңдеген айылдык үй-бүлөлөрдүн турмушун дагы аябай начарлата турган болду. Бүткүл дүйнөлүк кризистин таасиринен эл көп кыйналбай чыгыш үчүн астын-ала айылдыктарга, айыл- чарбасына салыктардын өлчөмүн мүмкүн болушунча азайтып, элге жардамы жок мамлекеттик мекемелерди тезинен кыскартыш керек.
Атка минерлерге ишеништин кереги жок
Президентибиз чиновниктерге кайрылгандын ордуна көзөмөлдү күчөтсө болмок. Себеби бийликтеги акимиби, башкасыбы- 3 жылдан бери беттери калыңдап, оозеки отчеттордун үстүндө гана иштеп калышты.
Кызматтан шыпырылган И.Айдаралиев айыл чарбасына министр болуп келгенде айтты го, "жалаң калп маалымат чогултуу менен алек болушат экен" деп. Калп маалымат жөнөтүүнү ал биздин райондо Акаевдин убагында аким болуп турганда эле жасашчы да, кантип эле билбей калсын. Анан Бакиевдин заманында Талас менен Жалал-Абадда губернатор болду, анда чын маалымат берип турушуптурбу. Ошентип калп айтып отурушуп, жалган маалымат менен жыргатып отуруп мамлекетти, элди ушул күнгө алып келишти да. Акаевдин убагында "Алга Кыргызстанга" кирип, Бакиевдин заманында "Ак жолго" кире качкандар да ушулар. Түз сүйлөп, түз жүргөндөр Коммунист болобу, "Ата Мекен" болобу-ошонусунда эле калышты. "Алга Кыргызстанын" көрдүк эле, эми "Ак жолунун" кабыл алган мыйзамдарынын эмне болуп жаткандарын көрүп жатабыз го.
Талас району, Көк-Ой айылы, айдоочу
"Ачык саясат" гезитинин №7 (43), жума, 30-январь 2009-жылдагы санынын 9-бетинде Топчубек Тургуналиевдин "Усубалиев Канабадды, Акаев Үзөнгү-Куушту, Бакиев Каркыраны карматты" деген аталыштагы маеги чыкты. Макалада менин ичимдеги бук болуп жаткан маселенин баарын Топчукем так, таамай жазыптыр. Ушундай мазмуундуу, маанилүү маселени ачык айтып чыкканын окуп, ыраазы болдум.
Бирок, Аскар Акаев Үзөнгү-Куушту бергенден мурун элге, парламентке маанилүү маселе катары коюп, Пик "Победадагы" мөңгүлүү чокуга алмашканын, "ааламдагы суунун таңсыктыгы XXI кылымда башталаарын күн мурунтан билип, акылы менен туюп туруп алмашкан экен"- деген ой келет.
Ал эми Турдакун Усубалиев авабыз Канабадды кармата салган деген маселе абдан туура жазылган. Оштук туугандар өз жерибизде, өз элибизде жашап туруп, ары-бери өтө албай, кор болуп, акыры жадап бүткөндө адырма-адыр жол салып алып Ошко каттачу болдук. Өзбекстанга берип жиберген жерде Кара-Дыйкан деген кыргыздын бир айылы калып калды эле, ошол Өзбек республикасына өтүп кеткен кыргыздардын тагдыры эмне болду? Аны ойлогон эч ким жок. Кайсы өлкө өзүнүн элин жери менен кошуп бөлөк мамлекетке берчү эле? Жалал-Абад тараптан Өзгөнгө бара жатканда Жазы суусунун сол жагындагы Кыргыздын тоолорунун чокусуна Өзбек туугандар үй салып, ээлей баштады. Кулунчак- Анагызыл деген кыргыздын айылы суу сактагычтын астында калды. Суу көбөйгөндө Куршаб, Мырза Аке айылында жашоочулардын үйүнөн суу чыккан, ага жардам кылган киши болгон эмес.
Өзүбүзчө мамлекет болгонубузга жакында 20 жыл толот. Ушул убакка чейин кыргыздын мыйзамсыз өтүп кеткен жерлерин кайра алуу жөнүндө маселе парламентке коюлуп, чечүүгө аракет көрбөдүк. Дегенле, чек ара маселеси Төлөгөн Касымбеков авабызга окшогон, Топчубек Тургуналиевдей тарыхты жакшы билген, кыргыз элине жан дилин берген, Ош чөлкөмдө туулуп өскөн, Ата-Бабасынын тарыхын, өзбек менен кыргыздын чек арасын так билген карыяларыбыздын тирүүсүндө өкмөт тарабынан чечилсе абдан жакшы болмок. Чек араны так билген адамдын ошол комиссияда болушу ал маселени чечүүгө чоң жардамы тиймек. Ал эми чек ара маселеси боюнча түзүлгөн азыркы комиссиянын кыйраткан иши жок. Өзбектердин палоосу кекиртегине тыгылып отурушат.
Эгерде чек ара маселеси так чечилбей, кийинки муундарга мындай опурталдуу ишти "силер чечесиңер" деп таштап койсок, ал акылсыздык болот.
Топчукемдин кыргыз элинин жүрөгүн өйүп жүргөн маселени кабыргасынан коюп, ачык айтып чыгышына таазим этсе болот.
Эми Курманбек Бакиевдин Парламентке маселе коюп, Казакстанга Каркыраны бергенин, Ысык-Көлдүн жээгиндеги эс алуу жайларды 49 жылга берип жибергенин эч качан "туура чечим" деп кабыл алууга болбойт.
Тарыхта кыргыздын кыргыз болуп сакталышына Бакай атадай акылман, Манастай баатыр, Каныкейдей, Курманжан Даткадай энелерибиздин акылзаада касиети чоң өбөлгө болгон. Кечээ эле көздөрү өткөн Чынгыз атабыздай, Салижан авабыздай акылмандардын айткан- жазган сөздөрүн эстен чыгарбаганыбыз абзел.
Сабырдуулуктун да чеги бар. Эл башчыларынын кетирген каталыгын кыргызга күйүп-бышкан атуулдары эч убакта кечирбейт.
Кара кылды как жарган калыс, ыйманы жактан таза, табияты тунук кыргыз элинде жигиттерибиз бар, ошолорго ишеничибиз зор жана аларды колдойбуз.
Ал эми бөлөк мамлекеттерге берилип кеткен жерди кайра алуу керек деген сунушумду айтам жана БЭКтин улуттук кеңешинин мүчөсү, Саясый куугунтукка каршы комитеттин төрагасы Топчубек Тургуналиевдин "Ачык саясат" газетасындагы "Кыргыз калкынын кызыкчылыгы качан корголот?"деген аталыштагы көйгөй маселелер менен мен макулмун жана толук колдойм.
Мээни чакпай, суроолоруңду президентке бербейсиңби...
Американын жаңы президенти Барак Обама шайланганы анын күйөрмандарынын "бали, жарады, мыкты экен!"- деген алкоолору ооздорунан түшпөй калды. Кыргызстанда да аны кайра-кайра үлгү катары көрсөтүп келишүүдө… Ушул учурда казактын бир мыкты жигитинин суроо салганы оюма келе түштү. Ал суроо сен экөөбүздүн мээбизде да болушу мүмкүн. Анда эмесе "Эмне үчүн?" - кебин баштайын. Бул кыргыздарга аябай жагат болуш керек.
Себеби, сен экөөбүздүн көкүрөгүбүздө тумчугуп, америкалыктардын президент шайлоосуна суктанып да, ич күйүп да, ыраазы болуп да, бир кумардан канып да жаткан суроо десем жарашаар.
Эмне үчүн Америка Ак үйүндө суктангандай ырааттуулук менен Ээси алмашып турат? Эмне үчүн ал узак жылдар бою тырышып отуруп албайт? Эмне үчүн Буш өзүнүн укугун дагы келерки мөөнөткө узартып алган жок? Ага эмне оор беле, ал бийликте эле да?
Эмне үчүн АКШнын президенти - республикачы да, Конгресси дээрлик демократтар (партиялык таандыгы боюнча)?
Эмне үчүн АКШнын Президенти кезектеги указга кол коердон мурда анын текстин Минессот жана Алабама штаттарынын "кежир" депутаттары менен "эмнегедир макулдашат"? Алар тарабынан Буштун мыйзам чыгаруу демилгеси дароо эле кабыл алынбайт? Талкууланат…, дагы көптөгөн конгрессмендер каршы пикир айтуудан тайманбайт, керек болсо анын проектиси такыр эле четке кагылат?!
Эмне үчүн АКШда бир партиялуу Конгресс жана Сенат жок? Эмне, бул өлкөдө улут аралык макулдашуу жана коомдо стабилдүүлүк жокпу? Жалпы эл тарабынан тандалган лидер жокпу?
Эмне үчүн аякта "Джоржтаун" (Вашингтондун чет жакасы) бар да, "Жорж Жол" жок? Бул партия эртең "Жорж Жол" же "Барак Жол" болуп өзгөрөбү?
Эмне үчүн аякта АКШ элдеринин ассамблеясы жок? Эмне үчүн ал жакта "Эгемен Америка" же "Америка правдасы" аталып, күн-түн дебей АКШ президентин мактаган жана мамлекеттин эсебинен май байлаган гезиттер жок? Эмне үчүн президенттик шайлоо алдында "Нью-Йорк таймс" же ММКнын редакторлоруна каршы "президенттин ар намысын түшүргөндүгү" үчүн кылмыш иштери козголбойт?
Эмне үчүн президенттин жактоочусу гана эмес, анын ашынган оппоненти да эч нерсе болбогондой сааттап теледебаттарда отура берет жана аягында бири-биринин колдорун жылуу кысышат? Эмне үчүн учурдагы президент өзүнүн чыныгы конкуренттерин куугунтуктабайт, түрмөгө отургузбайт да, алар менен ымалалашып, кучакташып жүрөт? Финансы кризиси боюнча кеңеш алышат?
Эмне үчүн АКШнын президентине кандидаттардын бүгүнкү жана өткөн жашоосу жөнүндө, алардын болгон "минус", "плюстарынан" эл каалашынча кабардар? Эмне үчүн Клинтон Монико менен мамилесинен улам президенттик кызматынан импичмент аркылуу ажырап кала жаздаган? Эмне үчүн "Уотергейт" Никсонду жазалаган?
Эмне үчүн АКШ президентинин иниси агасына караштуу ЦРУну, баласы БШКны же Борбордук телевидениени башкарбайт? Деги эле, ал жакта президентке баш ийген ТВлар барбы?
Деги, эмне эле жер астындагы нефтиге бай АКШ өздөрүнүкүн иштетпейт да, башкалардыкын самогон сыяктуу көзүн кызарта айдайт? Бензин бизде канча турса, америка империалисттеринде деле ошондой баада, керек болсо бизден да арзан. Ал эми пенсия менен маяна аларда бизге караганда канчалаган эсе жогору.
Мени бежирете бербей, биздегилерди өзүң санап ал.