ky ky ky hu ru ru cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky en ky en ky ky ky ru ru eu en
"Жаўы кылым", 15.05.08 - 7-бет: Учур...•
КГУСТАнын алдындагы Информация жана жаңы технологиялар институтунун алып барган иштери, ийгиликтерин буга чейин гезит беттеринен окуп, телерадиодон көрүп, угуп келгенбиз. Медалдын эки жүзү бар дегендей институттун башка жетишкендиктерине токтолбостон билим берүүдөгү жана сапаттуу адистерди туурунан учуруудагы ары түйшүктүү жана бир канча ийгиликтерди кучагына камтыган чет өлкөлүк алакалары туурасында Информация жана жаңы технологиялар институтунун директору, экономика илимдеринин доценти жана Эл аралык маалыматташтыруу академиясынын академиги Бейшенбек Укуев төмөндөгүлөрдү баяндап берди.
Эл достугу - сапаттуу билим булагы
- Бейшенбек Такырбашевич, сиздердин институттун океан ары жагындагы четөлкөлүк окуу жайлар менен байланышып иштөө-сүнүн негизги максаты эмнеде?
- Институтубуз быйылкы окуу жылында көптөгөн ийгиликтердин ээси болду десем жаңылышпайм. Алдыда боло турган жаңылыгыбызга токтоло кетсем. Кудай буйруса, 14- майда Германиядагы Цвикау шаарындагы Прикладдык илимдер университетинин ректору жана өзүбүздүн мурунку иштешип жүргөн адамдар келет. Алардын келишинин негизги себеби, жаштарды европалык стандартка ылайык окутканга 500 миң евро утуп алганбыз. Ушул утуп алган грантка ылайык иш жүргүзүп, жамаатыбыз иштей баштады. Күзүндө ушул багыт менен өзүнчө адистик ачып, жылыга алтымыштай студент кабыл алабыз. Алынган студенттерди Болондук окутуу процесине кирген университеттин программасы менен окутууга аракет кылып жатабыз. Биринчиден, бул эксперимент түрүндө болсо экинчиден, бардыгы ойдогудай болсо информатика жана информатикалык технологиялар боюнча базалык программа болот деп ойлойм. Ушул грантыбыздын келечеги 4 жыл болот. Гранттын негизинде окуган студенттерибиз жакшы окушса, 3-курстан баштап Германиядагы университеттен билим алып, дипломдуу болуп кайтышат. Биздин институтубуздун окутуу программасы менен германиялык университеттин программасы бирдей. Алардын окутуу программасын бизге киргизгенибиздин себеби, бул жактагы абдан жакшы окуган студенттерибиз Германияга барганда улап кете албай жатышат. Тагыраак айтканда 5-курсту бүтүп баргандар кайра 2-курстан окуп жатышат. Ошондуктан өзүбүз батыштын программасы менен окутуп, андан кийин гана таланттуу студенттерибизди ошол университетке жиберебиз го. Мына жакында эле беш студентибиз бир жыл окуп келишти. Биздин балдарды бир гана тил проблемасы кыйнап жатат. Азыркы учурда ал жакта биздин эки мугалимибиз окуп жатат.
Өз учурунда университетибиздин ректору Акымбек Абдыкалыкович, Кыргыз-Герман факультетинин деканы Апсамат Абдуллаев болуп Германиядагы университетке барып алардын окуу программасы менен таанышып келгенбиз. Алардын окутуу деңгээлинин өтө жогору экендигин баалап айтып кетсек да болот. Ошондуктан бизде алардын программасы менен окутуу биздин институт үчүн чоң жаңылык. Алардан бизге профессорлор келип балдарыбызга сабак берип, окутуп жатышат. Эки жаңы лабаротория ачалы деп турабыз. Биздеги болуп жаткан мындай саамалыктарды Болондук процесске өтүүнүн алгачкы кадамдары десек болот.
Мындан сырткары эң жакшы жаңылыгыбыздын дагы бири өзүңөргө белгилүү болгондой информациялык технологиялар боюнча Кыргыз-Индия борборун ачып алганбыз. Индия өкмөтү бизге бөлгөн 1 млн. доллар каражатына ачылган бул борборубуз жеке эле Кыргызстанда эле эмес жалпы Орто Азия өлкөлөрүнүн ичинен технологиясы жагынан да, программасы жагынан да алдыңкы деңгээлде деп ойлойм. Бул тууралуу массалык маалымат каражаттарына маалымдаганбыз, буга токтолбой эле койсок болот. Бирок, айта кетчү нерсебиз биздин он мугалимибиз Индиядан стажировкадан өтүп келишти. Алар менен тыгыз байланышта иштөөнүн негизинде бул борбордо алардын профессионал мугалимдери студенттерибизге, магистрлерибизге жана аспиранттарыбызга билим беришүүдө. Келечекте Кыргыз- Индия борборун өзүнчө факультет кылып ачабыз. Мында окугандарга 3, 6 айлык жана 1 жылдык курстар азыраак болуп калат экен. Эгерде 4 же 5 жылда базалык билим алышса эл керегине жараган адис болуп чыга алышат. Ошол себептен Индиядагы Ганди атындагы университет менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүдөбүз. Кудай буйруса, факультет ачалы деген оюбуз күзүндө ишке ашат. Мындан сырткары кытайлык университет менен биргеликте бизде Кыргыз-Кытай окутуу борборун ачтык. Алар бизге бир лингафон кабинетин жана бир компютердик класс ачышты. Жаңы технологиянын формалдуу жактары көп болгондуктан, иштетүү кыйын экен. Ушуну иштетүү максатында Кытай элчилиги менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүдөбүз.
Жакында эле биздин институтта жакшы маанай жарата турган ачылыш болду. Илимдер академиясынын тил изилдөө институтунун жамааты менен бирге иш алып баруу максатында борбор ачтык. Борборубуз Илимдер академиясына жана биздин балдарыбызга дагы пайдалуу деп ойлойм. Биринчиден, илим менен билимди жакындатып, илимдин туу чокусунда турган окумуштууларыбызды окуу процессине тартсак экинчиден, алардын жардамы менен балдарыбыз компьютердик тил аркылуу кыргыз тилин тагыраак айтканда расмий тилибизди жана чет тилиндерин өздөштүрүп, жаңы изилдөөлөрдү ачууга мүмкүнчүлүк түзүлөт. Ошондуктан лингвистика жана жаңы технологиялар аркылуу түзүлгөн "Изилдөө жана окутуу борбору" деп атап, ачуу аземи 25 апрелде болду. Мындан сырткары Франциянын Ница шаарындагы Софья Анти полис университетинин жана биздин окуу жайдын эки тараптуу долбоорлорунун негизинде окутуу планын алып келдик. Бул планды биздин окумуштуулар жамааты карап чыгып Билим жана илим министрлигине жиберип, алар бизге макулдугун бере турган болсо Информатика жана коммуникациялык технология адистигин алар менен биргеликте окутууну карап жатабыз.
- Бейшенбек Такырбашевич, чет өлкөлөрдө окуган студенттериңиз же стажировкада жүргөн мугалимдериңиз институттун эмгегин актабай ошол жактарда калып калышса кандай болот?
- Биринчиден, биз жаштарыбызды жиберүүнүн алдында алар менен келишим түзөбүз. Экинчиден, жаштарыбыз ошол жактан кандайдыр бир мүмкүнчүлүк таап окууларын улантабыз деп калышса биз ага макулбуз. Себеби, алар элибизге эртеби, кечпи өзүнүн пайдасын тийгизет. Мындан сырткары стажировкадан кайткандарга айлык акыларын көбөйтүп, жакшы шарттарды түзүп берип жатабыз. Ошол себептен алар башка жактарга кетпейт деп ишенем.
- Чет өлкөлөрдөн окуп келген студенттер менен бул жакта окугандардын билим деңгээлинен айырмасы болсо керек?..
- Абдан туура, ал жактан келген биздин студенттерибиз сабактарына катышып, практикадан өтүп, зачет-экзамендерин берип кайтышты. Албетте алардын билим деңгээли да, көз карашы маданияты да бир топ эле өзгөрүп, башкаларга үлгү болуп берди. Алар тилди жакшы билгендиктен, жакшы окугандыктан батыш элинин маданиятын, жашоосун көрүп бир жыл жашап кайтышты. Барып келген беш студентибиздин ичинен эки баланы Цвикау шаарындагы университети кайра чакырып алышты. Аларга: "Эмне себептен экөөнү кайра чакырдыңар? Биз булардан башка жакшы окуган студенттерибизди жиберели"- деген сунушубузга "Биз, эгерде жакшы окуп өзүңөрдү көргөзө алсаңар, чыгымын төлөп кайра чакыртып алууга мүмкүнчүлүгүбүз бар дегенбиз. Алар биз койгон талаптарга жооп беришти"- дешти германиялыктар.
Европада биздин адистикти окугандар азыраак, ошол себептен алар Орто Азиянын таланттуу балдарын өздөрүнө чакырып жатышат. Алар ошол жактан бардыгын билип кайтышса кийин Кыргызстанга кайтканда өзүнүн эли үчүн пайдасын тийгизет деп ойлойм. Мындан сырткары жаштарыбыз бирин көрүп бири өсүп, күн менен түндү билбей компьютерде иштеген жаштарыбыз да бар. Биздин институттун окутуучулары жыл ичинде мектептерди кыдырып, таланттуу окуучуларды тандап алабыз. Аларга мен чыгармачылыгына жана окууларына ийгиликтерди каалап, профессионал адистерден болуусуна тилектешмин.
ГЕНДЕРДИК САЯСАТТЫН КЕРЕГИ ЖОК
Ошто 1-майдан тартып 3 күнгө созулган "Борбордук Азиядагы ММКларда балдардын жана аялдардын укуктарын чагылдыруу" деп аталган атайын журналисттер үчүн окуу семинарында гендердик саясат боюнча талкуулар жүрүп, кабарчылар бул багытта түрдүү материал даярдашты. Ошондогу жазылган макаланы окурмандарга сунуштайбыз.
Акыркы кезде Кыргызстанда гендердик теңчилик деген маселе күч алып баратканы менен анын кереги жок, ал батыштын саясаты, бизге мүнөздүү эмес деп караманча каршы тургандар да бар. Бирок, аны менен иши жоктордун ичинде колдогондор деле жок эмес. Айрым серепчилердин пикиринде эгер батыштыкы делген гендердик теңчилик саясатына кыргыз үй-бүлөсүн калыптандырып салып көрсөк, тап-такыр туура келбейт. Үй-бүлөдөгү гендердик маселеге тактап айтканда аял-эркек мамилесине кандайдыр бир уюмдар таасир эте албайт, кайра "кырды-бычак" абалына алып келип коёт.
Мындай пикирди саясатчы Керим Макеев билдирди. Анын оюнда азыркы Кыргызстанды аралап жүргөн гендердик проблема боюнча иштеп жаткандарды Батыш саясаты деп билүү керек жана ал үй-бүлөдөгү аял-эркек тең-укуктуулугун түзөбүз дегендер кайра тынч жашап жаткан үй-бүлөнүн ыркын кетирет, керек болсо ажыраштырып жиберүүгө да жол түзүп берет. "Себеби-дейт, К.Макеев-бул нерсе кыргызга мүнөздүү эмес ал саясаттын негизинде аялдар эртеңки күнү эрине "мени европалыктардай кийинт, сен деле кир жуу, нан жап, анткени тең укуктуу турбайбызбы"-деген сыяктуу мындан да башка нерселер менен чыкса, эркектин жини келе баштайт, күчөй берсе акыры ажырагууга алып келет"-дейт. Мындан башка анын айтуусунда гендер саясаты Батыштан келгиче биздин кыз-келин, аялдарыбыздын укуктары жок болуп эле, өмүр бою мүңкүрөп жашаган эмес. Биздин өзүбүздүн ислам динине да тиешеси жок болгон эскиден келаткан менталитетибиз бар. Үй-бүлөдөгү аял-эркек мамилесине кандайдыр бир уюмдар таасир этет деп аял киши айта турган болсо, мүмкүн андайлардын көпчүлүгүнүн эри жок, бош ооздор болушу мүмкүн.
Бирок мындай пикирлерге бейөкмөт "Кыргыз Республикасынын аялдар конгрессинин" Ош облусундагы филиалынын башчысы Карамат Абдуллаева каршы оюн билдирет: "гендердик саясат - үй-бүлөгө таасирин тийгизет. Аял-эркек тең укуктуулугу болуш керектигин айтканы менен аялдарды "сен жолдошуңдан өйдө бол, аны менен тең тайлаш"-деп үйрөткөн жок да. Кайра эркек менен туура мамиле кылууга багыттайт. Ушул иш боюнча мамлекет эч кандай деле жумуш жасаган жок, муну жалаң бейөкмөт уюмдар аялдарга укуктук, консультатциялык жардамдарды, семинар, тренингдерди жасап келет"-дейт.
Чындыгында гендердик саясаттын - жеке үй-бүлөдө эле эмес, мисалы мамлекеттик органдарда аялдардын жумушка тартылуусу, карыган кемпирлердин кароосуз калгандары, кыздардын турмушка чыкпай калуулары, ажырашуунун көбөйүп бара жатышы тууралуу жана башка толгон токой проблемаларын коомчулук талкуулап келет.
Ош мамлекеттик университетинин журналистика адистигинин студенти Ж.Акаев: "мамлекеттик органдарга акыркы кезде аялдардын көбүрөөк тартыла баштагандыгы көрүнүп турат. Ага мисал, биринчи жолу Кыргызстанда Жогорку Кеңештен аялдар үчүн 30 пайыз квота бөлүнүшүн, министрлердин аялдардан болушунун көбөйүп баратышын айтууга болот"-деген пикирин билдирет.
Бул боюнча дагы кошумчалап кетсек, Ош шаарынын миграция жана жумуштуулук боюнча комитетине көбүнчө аялдар кайрылып, түрдүү кеңештерди, материалдык-моралдык жардамдарды алышат. Ошондой эле ал жерде иштеген 11 адам болсо, анын 8ин аялдар түзөт. Мындай маалыматты комитеттин жумуштуулук саясаты бөлүмүнүн башчылыгынын милдетин аткаруучу Темир Арапов билдирди. Андан сырткары мекемелерде мурда аялдар иштебейт беле, иштейт эле болчу. Анда Кыргызстандагы мамлекеттик ишканаларда эмгектенген аялдар тууралуу гендер маселесин көтөрсө кандай болот?
Жогоруда айткан кароосуз калган карылар тууралуу Кыргызстандагы "Элдер достугу" ассамблеясынын этникалык Орус улутундагыларды колдоо коомунун кызматкери Екатерина Слободенюктун билдирүүсүндө гендердик проблема бардык жерде бар деп айтууга болот. "Мисалы-дейт ал-азыркы турмуштун айрым оорчулуктарына чыдабай, айрыкча орус улутундагы балдар туурасында айтайын, Россияга кете баштаган балдардын карыган энелерине эч ким жардам бербей калды. Керек болсо балдары да. Айрым кары кемпирлерди жалгыздык курчап алган. Ушуга окшогон проблемалар бар да. Аларды кандайдыр бир жеңил жолдор менен чечүүгө Россиянын Оштогу консулдугунун жардамы менен аракет кылуудабыз"-дейт. Демек жардам бар, аларга көңүл бурулууда экен.
Кайсыл коом болбосун өзүнө жараша проблемалары жана менталитети болот. Гендердик саясат Батыштыкыбы же өзүбүздүкүбү айтор арабызда бул нерсе жашап жатат. Ал менен алектенген уюмдардын жеке адамдын үй-бүлөсүнө кандай таасир этет ар бир инсан өзү талдап, баам салаар.
Грек-рим стилиндеги күрөшчү Канат Бегалиев Кыргызстандын курама командасына 16-олимпиадалык лицензияны алып келди. Улуттук олимпиадалык комитеттин башкы катчысы Канат Аманкуловдун билдирүүсүнө караганда, спортчу Римде болуп өткөн лицензиялык чемпионатта 67 кг'га чейинки салмак категориясында коло медалга ээ болгон.
Бишкекте Советтер Союзунун Баатыры Иван Панфиловдун элесине арналган грек-рим күрөшү боюнча Эл аралык турнир болуп өттү. Ага Казакстан, Өзбекстан, Тажикстан жана Кыргызстандын 130 күрөшчүсү катышты. Эки күнгө созулган мелдештин жыйынтыгында мекендештерибиз эки алтын (55 кг'га чейинки салмак категориясында Рустам Кушуров, 120 кг'дан өйдө салмакта Мурат Расонов), эки күмүш (Евгений Дубягин, Эркин Моолдобаев), бир коло медалга (Алтынбек Көчөров) ээ болушкан.
Кыргызстандык спортчу Валентина Шевченко Утрех шаарында болуп өткөн профессионалдык урушта Голландиянын тай боксу боюнча чемпионкасы менен беттешип, жеңишке жетише алды. Бул тууралуу "24.kg" маалымат агенттигине КР Тай бокс федерациясынын президенти Елена Шевченко билдирген. Анын айтымында беттешүүнүн башында эле атаандаш агрессивдүү маанайда экендиги көрүнгөн, а бирок Валентина Шевченконун сологойлугу ага жеңишке жетишүүсүнө чоң жардам көрсөттү. Өз кезегинде Валентина бул жеңишине абдан кубангандыгын билдирген, анткени бул урушта ал атаандашы менен гана беттешпестен, спортчубуздун эң мыкты урушуу ыкмасы - бэкфист тыюу салынган Европалык тай бокс системасы менен да беттешти десек да болот.