de ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de de fr fr fr sv en fr ja fr mk ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky myv ky ky ky ky ky ky ky kk ky ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Арзыбек Кожошев, Каржы министринин орун басары:
соо ден соолугун майып
- Арзыбек мырза, алгач бюджет маселесинин киреше, чыгаша, деги эле жалпы ахыбалы тууралуу айтып берсеңиз?
- 2013-жылдын бюджетинин киреше бөлүгү 89 млрд. 300 млн. сомдун тегерегинде. Ал эми чыгаша бөлүгү 106 млрд. 243 млн. сомду түзүп турат. Ошондо бюджеттин тартыштыгы 16,9 млрд. сом. Бул көрсөткүч салыштырмалуу абдан чоң. Себеби, мындан 5-10 жыл мурун мындай тартыштык жок болчу. Мына ушунун өзү бүгүнкү күндүн бюджетинин жалпы ахыбалын көрсөтүп турат. Экономикалык көрсөткүчтү кагазга жазып, пландаганыбыз менен, аныбыз иш жүзүндө, турмуштун, саясаттын оош-кыйышына байланыштуу аткарылбай калып жатат. Бюджетте бекитилген киреше булактардын аткарылышы да начар болуп калууда. Мисалы, июнь айынын жыйынтыгы менен бажы-салык кызматы боюнча 800 млн. сом аткарылбай калды. Мындай көрсөткүч бюджеттин чыгаша бөлүгүн көбөйтүүдө. Ошондуктан биз биринчи кезекте - пенсия, пособия, маяна, медикамент сыяктуу бюджетте корголгон статьяларга беребиз. Андан кийин ремонт, командировкага акча ж.б. статьялар берилет. Жети-Өгүз менен Жалал-Абад болуп өткөн нааразычылык окуялары биздин бюджетке негизинен тескери таасирин тийгизди.
- Жашыруун болбосо, канча млн. сарпталганын айтсаңыз?
- Жашыра турган деле эч нерсе жок. Күч түзүмдөрүнө жалпысынан 30 млн. сомго жакын кошумча акча бердик. Эгер андай жагымсыз окуялар болбогондо, бул акча бюджетке кошумча катары түшмөк. Башка өнүккөн өлкөлөрдө өнүгүү (өндүрүш ж.б.)маселесине көп акча каралат. Бизде болсо, өндүрүшкө болгону 15-20 пайыз гана каралат. Ушул себептен биз бюджеттин 70-80 пайызын пенсия, пособия деген статьялар менен жеп коюп жатабыз. Өнүккөн мамлекеттерде болсо, бул көрсөткүч тескерисинче. Эмне себептен ушундай. Анткени, бизде бюджетке кошумча акча алып келе турган өндүрүш жокко эсе.
- Буга кошумча болуп ички жана тышкы карызыбыз кендирди кесип келатат. Карыз маселесинен кеп кылалы...
- Карызыбыз кудайга шүгүр экенин жашыра албайбыз. Бүгүнкү күндө тышкы карызыбыздын көлөмү 3 млрд. доллар. Ички карызыбыз 10 млрд. сом. Орточо эсеп менен алганда, карыздан кутулууга жыл сайын 4 млрд . сом бөлүнөт. Айрым учурда мындан аз каралып калат. Негизи биз Баш мыйзамда социалдык мамлекет экенибизди белгилеп кеткенден кийин, бюджет маселесинин биринчи сатьялары ички, тышкы карыздарды жабууга эмес, дал ошол социалдык маселелерди аткарууга багытталат. Мисалы, бюджеттин 51 пайызы социалдык (ошол эле пенсия, пособия, маданият, элге билим берүү, спорт, жаштар маселеси ж.б.) багытка кетет.
- Пенсия, пособияга оңбогондой акча каралат да. Анткени аны алган адамдардын да саны оголе арбын эмеспи...
- Бизде пенсия жана пособия алган адамдардын саны 1 миллиондон ашык. Пенсияга бир жылда 12 млрд, пособияга 5-6 млрд. сомдун тегерегинде каралат. Персоналдык пенсияга 200 млн. сомдон ашык акча бөлүнөт. Бул өтө чоң жана жагымсыз көрүнүш. Элдин санын азыр (мигранттарды эске албай) реалдуу эсептей келсек, 4 млн. Анын 1 млн. пенсия пособия деп мамлекетти карап олтурса, бул жаман көрсөткүч. Жөлөк пул алгандардын дарегин жакшыртышыбыз зарыл болуп турат. Анткени, көп эле жерде врачтарга пара берип, соо ден соолугун майып кылып жаздырып алышып, Кудайдан коркпой мамлекеттин акчасын ай сайын алып келаткандар да арбын. Мына ушул жагын катуу текшерип, талапка ылайык иретке салбасак болбойт.
- Ички жана тышкы инвестициянын, грант түрүндө келип жаткан акча көлөмү кандай? Айрымдар бул маселени киреше катары деп эсептеп жүрүшөт го...
- Тышкы инвестициянын быйылкы жылдагы көрсөткүчү 20 млрд. 220 млн. сом. Мунун ичинен 14,7 пайызы насыя түрүндө. 25 пайызы грант түрүндө. Ал эми биздин министрлик өздүк булактан (мисалы, ар кандай чоң долбоорлорго өздүк салым катары) 866 млн. сом кошобуз.
- 2014-жылга бюджеттик көрсөткүчтүн көлөмү кандай?
- Азыр ушул маселенин үстүндө кызуу иштер жүрүп жатат. Жалпылай айтканда, быйыл бюджетибиз 118 млрд. болсо, эмдиги жылы 125 млрд. сомго барат. Бул чыгаша бөлүгү, киреше бөлүгү болсо 110 млрд. сомдун тегерегинде болот. Азырынча болжолдуу көрсөткүч. Социалдык багытка каралган акча 50 пайыздан кем болбойт. Быйылкы жылга караганда өзгөчөлүгү бюджеттин көлөмүнө карата мамлекеттик жана муниципиалдык кызматкерлердин айлык-маяналарын көтөрөбүз. Ошондой эле өзгөчө көңүлдү Чек ара маселесине бөлөлү деген ниетибиз бар. Анткени, бул багытта көйгөйлөр абдан арбын. Мына ошол көйгөлөрдү четинен жоюшубуз зарыл. Чынын айтканда, Чек араны чек арачылар коргобойт, ошол чек арада жашаган жергиликтүү эл коргойт. Чек ара боюнча атайын мыйзам чыккан, ошол мыйзамдын негизинде чек арада жайгашкан аймактарга өзгөчө статус беришибиз керек. Керек болсо, курал дагы берсек ашыкча болбойт. Бирок адамдар куралдын жоопкерчилигин, милдетин алышы абзел.
- Бюджеттин аткарылышын көзөмөлдөгөн, кемчиликтерин жоюп, иретке салып турган (каржы тармагы боюнча ) тиешелүү мыйзамдар жетиштүүбү?
- Бизде чынында көптөгөн жакшы мыйзамдар жана ашыкча да мыйзамдар бар. Мисалы, айрым мыйзамдар бюджеттик булактары жок эле бекип калган. Кээ бир мыйзамдарды жокко чыгаруу керек.
- Мисалы, "пайковый" деген бар да. Күч тармагында иштеп кеткен ардагерлер мамлекетти: " ай сайын төлөнүп келген пайковыйды" 2005-жылдан бери төлөбөйсүңөр" - деген доомат менен 2006-жылы жылы сотко берип, ошондон бери тынымсыз соттошуп келатат. "Пайковыйга" жыл сайын 200-300 млн. (ар бир министрликте ар кандай каралган) сом каралат. Азыр биз ардактуу аксакалдарыбыздан сотто утулуп калсак, анда жалпы республика боюнча сотко берген аксакалдарга бюджеттен 450 млн. сом төлөп беришибиз керек. Айрым аксакалдар соттошуп жатып өтүп да кетишти. Биз бул акчаны Жогорку соттун чечими чыкса, төлөп берерибизди билдиргенбиз. Эгер сотко бербеген жалпы 15 миң ардагерди кошсок, анда 2-3 млрд. сом төлөөгө туура келет. Негизи биз, ардагерлердин пенсиясын азайтпай, көбөйтүп, бирок ушул "пайковый" деген социалдык статьяны жоюшубуз керек. Бул совет мезгилинен калган мыйзам. Муну Россия, Казакстан эчак жоюп салган. Бул мыйзамды жокко чыгаруу маселеси 2010-жылы парламентте каралып, бирок депутаттар бул саясий маселе болгондуктан колдобой койгон.
- Коррупция кайсыл жерде акча көп болсо, ошол жерде гүлдөйт эмеспи. Бул жагынан алып караганда, Каржы министрлигинде коррупциянын тамыры терең жана калың экени эч кимге деле жашыруун эмес да. Ушул маселе боюнча эмне айта аласыз?
- Туура, мен биздин министрлик таза, коррупциядан алыс деп айта албайм. Анткени, акыркы эки жылдан бери казыналык системада, министрликтин өзүндө бир катар коррупциялык схемалар ачыкка чыгып, бул боюнча кылмыш иштери козголгон. 3 миллион сом айлык боюнча кылмыш иши бар. Бирок азырынча бир да иш сотко жете элек. Кыскасы, коррупция чынында сиз айткандай акча көп жерде, көп болуп жатат. Ошондуктан, бардык маселе, өзгөчө бюджеттин аткарылышы, чыгаша киреше,чыгаша бөлүгү, тендер, сынак маселелери боюнча жалпы маалыматтар ачык болушу абзел. Канча ачык болсо, коррупция ошончо ачык болот. Мисалы, ушул мен айткан маалыматтар биздин министрликтин сайтында (буга кошумча кайсы министрлик, агенттерге канча акча бөлүнгөнү да )ачык көрсөтүлүп турат. Каалагандарга ачып караганга толук шарттарды түзгөнбүз.
- Министрликтин ички көйгөлөрү да көп болсо керек...
- Абдан көп болбосо да, бир катар көйгөйлөрүбүз бар. Башкасынан мурда мен айлык -маянанын аздыгын айтат элем. Башка министрликтерге салыштырмалуу биз көп иштейбиз. Ишенбесеңиз, кечки саат алтыдан кийин келсеңиз да биз иштеп жаткан болобуз. Себеби, иш ошончо көп. Бирок ошого жараша айлык төлөнсө жакшы болмок. Себеби, жакшы кадрлар айлыктын аздыгынан жеке секторлорго кетип калып жатышат. Негизги, көйгөйлөрдүн бири мына ушул.
- Каржы, бюджет маселеси боюнча жетиштүү эле кеп кылдык. Сөз соңунда, бир нече жылдан бери сиз жетектеп келаткан Грек-рим күрөшү боюнча федерациясынын иши боюнча да учкай кеп кылбасак болбос...
- Мен өзүм кичинемден классикалык күрөш менен машыгып, атактуу балбаныбыз Раадбек Санатбаев менен бирге өскөм. Ошондуктан күрөш маселесин, жалпы эле федерациянын ички ишин жакшы билем. 2009-жылдан баштап аталган федерацияны колдон келишинче жетектеп келатам. Андан бери Данияр Көбөнов, Канат Бегалиев сыяктуу балбандарыбыз бир топ бийиктиктерди багынтты. Алардын артынан бир топ жаштарыбыз дагы бир нече мамлекеттерде өткөн эл аралык мелдештерде бир топ ийгиликтерге жетишип келатат. Бирок эң өкүнүчтүүсү, бизде негизинен каражат аз. Мисалы, Иранда 80 млн. калк болсо, алар бир эле күрөш федерациясына 100 млн. доллар бөлөт. Бизде 5 млн. калк. Биздин федерацияга жалпы жонунан (айрыкча Пекин оломпидасынан кийин саныбыз кескин өстү) 10 миң адам мүчө. Жылына 15 миң доллар каралат. Бул акча бюджеттен каралат, андан тышкары демөөрчүлөр, өзүбүз дагы колдон келишинче ортого акча чогултабыз. Бизде азыр, спорттун 30 түрү ойнолууда. Ошолордун ичинен мүмкүнчүлүгү көбү, жеңишке жакыны күрөш. Ошондуктан күрөштөн акчаны аябашыбыз зарыл. Федерациянын негизги көйгөйү - бизде имарат жок. Андан тышкары, өзүбүздүн машыккан залыбыз жок, ар кайсы жакта машыгып жүрүшөт. Ошондой эле кыйын, тажрыйбалуу машыктыруучуларыбыздын айлыгын көтөрүп беришибиз зарыл.