bg ru ru hbs_cyr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru kk ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky bg ky be ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru
Шаардык кыз Даша кантип малдоктурга айланды?
Күн сайын эртең менен шаарда иштеген айылдыктар жүздөгөн маршруткаларга тыгылып, шаарды көздөй жөнөп жаткан учурда, шаардык Дарья тескерисинче, айылды көздөй жумушка жөнөйт.
Дарья Еремеева өзүнүн 25 жаш курагында Сокулук районунун "Студенческое" айылынын ири фермердик чарбасында башкы ветеринардык врач болуп иштейт жана өз ишин абдан сүйөт. Анын иш күнү карантин режиминдеги малды, андан соң калган таза малды оорулардын алгач белгилерин табуу максатында обход кылуу менен башталат.
"Ветеринардык кызматтагы жоопкерчиликсиздикке эч качан жол бербеш керек" деп эсептейт Дарья. -- Малды кароодо жана профилактикалык иштерди жүргүзүүдөгү кенедей эле шалаакылык ар кандай жугуштуу оорулардын келип чыгышына жана кеңири таралып кетишине алып келиши мүмкүн. Ал эми мал чарбачылык айылдыктардын негизги киреше булагы болгондуктан жана ошондон улам адамдар уй, ат, кой сыяктуу малдардын жанында дайыма жакын жүргөндүктөн ар дайым малдан адамга өтүүчү жугуштуу илдеттердин келип чыгыш тобокелчилиги бар".
"Бардык оорулар байланыш болгондон жугат жана малды андан сактап калуунун жолу жок. Кандай гана идеалдуу шарт түзүп бербегин малга, мисалы, короого оорулуу куш учуп кирет же болбосо жайытта жүргөндө башка оорулуу мал менен чогуу журөт, - деп мисалдарды келтирет Дарья. - Ошондуктан ветеринардык жана санитардык контролдун ченемдерин так аткаруу өтө маанилүү".
Жаштыгына карабай Дарья өзүнүн кесиби боюнча билими терең экени көрүнүп турат. Ал муну өзүнүн мындан бир нече жыл мурда бүтүргөн Кыргыз Агрардык академиясынын берген билиминин сапаттуулугу менен түшүндүрөт: "Тар адистиктеги - терапевт, хирург же эпидемиолог ветеринарларды даярдаган Россия жана башка чет өлкөлөрдөгү окуу жайларына караганда, биздин академияда кеңири профилдеги ветеринарларды даярдап чыгат. Ошондуктан биздин адистер ар дайым ар жерде талап болот десем жаңылышпайм. Бир гана бизге жетишпеген нерсе, бул студенттердин практика өтүү мүмкүнчүлүгү. Жеке өзүмдүн тажрыйбаман билем, ветеринар-студентке практика өтүүгө орун табуу өтө кыйын. А бирок бул өтө маанилүү эмеспи, себеби практика болочок адистин жеке гана теориялык билимдерин бекемдеп ишке ашыруу гана эмес, өзүнүн келечекте бул кесипте кала турганын же калбай турганын чечкенге жардам бере турган учур".
Дарьянын айтымында, мисалы, Студенческое айылы бир кездерде Скрябин атындагы айыл чарба институтунун окутуу чарбасы болчу экен. Ал жерде ар кайсы адистиктеги студенттер жыл бою практика өтөп келишкен. Андан тышкары, коңшу айылда мал чарба илим-изилдөө институту (КиргНИИЖ) да иштейт. Мындай илим, билим жана айыл чарбанын тыгыз байланышта болгону диплом алгандан кийин эле өз алдынча адис катары иштеп кете алган жогорку квалификациялуу адистерди даярдап чыгарганга чоң өбөлгө түзгөн. Тилекке каршы, азыр бардык эле фермердик чарбалар студенттерди практикага алганга макул боло беришпейт.
Дарья жолдуу экен - үчүнчү курста ал Ленинское айылындагы "Ветка" кооперативинде практика өтөп калды жана практиканын жетекчиси болуп, ветеринар болуп жарым кылымга жакын иштеп келген Варава Андрей Андреевич дайындалган. Дал ошол адам Дарьяга кесибине болгон сүймөнчүктүү сезимди жаратты. Ошол практика мезгилинде Дарья ушул боюнча айыл чарбасында калып иштей турганын чечти.
Нукура шаардын жашоочусунун айылдык ветеринар болуп иштегенине эмне түрткү болду? - деген суроого, ал - бала кезиндеги жан-жаныбарларга баш калкалаар жай жана лечебница ачуу кыялы алып келгенин айтат. "Дагы мени дайым талаалар өзүнө тартып турчу эле, кийинчерээк мен өзүмдүн жетекчимдин жардамы менен шаардык клиникада, чогуу окуган курбуларым сыяктуу ит-мышыктарды дарылап иштей албасымды билдим", - деп жылмаюу менен айтат Дарья.
Фермада иштөөдөн тышкары, Дарья Ерофеева жеке ветеринар катары да ар кайсы чарбаларга чакырык менен барат. Ошол айылдын тургуну Боронбай Карсимбековдун айтымында, ал Дашага жаш экенине карабастан, анын профессионалдуулугуна толук ишенет жана анын малды багуу боюнча берген сунуштарын дайым аткарып, кеңештерин капка салат: "Кенедей эле бир шек болсо эле биз дагы, кошуна айылдагылар дагы дароо Дашага чалабыз. Ал келип малды көрүп, тиешелүү анализдерди алып кетет. Эгерде кандайдыр бир инфекция чыгып калса, ал медиктерге дароо билдирип, малды союуга буйрутма чыгарып, анан дагы малды короого сойгонго уруксат бербей, атайын жайга (кушканага) жиберет. Мындай жагдайда биз чыгымга учурап турганыбыз менен дарылоого мындан көп чыгым болоорубузду түшүнүп турабыз. А эгерде, кудай анын бетин ары кылсын, үй-бүлөңдөн бирөө ооруп калсачы… Жок, финансы жагынан пайда көрөм деп жакындарындын ден соолугун тобокелге салган болбойт. Муну бизге Даша да дайым айтат".
Эмне үчүн ылаңдаган малды атайын жайда гана союу керек? Дарьянын айтымында, андай малды короого союп, анан калса, ичегилерин ачык жерге таштап же сууга салып агызып салгандан, споралары миндеген жылдар бою өлбөгөн сибирь кулгунасына чейинки өзгөчө коркунучтуу эпидемиялары (ылаңдары) келип чыгышы мүмкүн экенин элдин аң-сезимине жеткирүү керек. Мына ошондуктан малдын ден соолугун чыңдоо жана малдан алынган азык-түлүктөрдүн коопсуздугун камсыздоодо ветеринардык кызматтардын ролу өтө чоң жана маанилүү.
"Биздин Кыргызстаныбыз - тоолуу жайыттардын жана таза суунун өлкөсү. Бизде экологиялык таза продукция өндүрүп чыгарууга бардык шарттар бар, ал үчүн бир гана ветеринардык катуу көзөмөл жана алдын ала чараларды көрүү эрежелерин сактоо керек", - деп өзүнүн талашсыз көз карашын билдирет ал.
О, кудай! Айжан өмүрү мындай кордукка туш болгон эмес. Тамак жеп жаткан маалда Капар Алиевич тарапка карагысы да келбеди.
Мукактанып жатып зорго кечирим сураса, тиги керсейип араң дегенде ооз учунан жооп беримиш болду да, кызга көңүл бурбастан ары карап Артык менен сүйлөшүп отуруп алды.
Тамактан кийин танаписке чыгышып, каалагандар чакан оркестр ойногон жандуу музыка менен бийлеп жүрүштү. Айжан болсо курбусуна жакын барып, кантип уруксат сурап, үйүнө кетүүнүн амалын ойлой баштады.
Эки-экиден кучакташып бийлеп жаткандарды четкерээкте карап туруп жанына келген Капар Алиевичти байкабаптыр. Мурдараак байкаса ары басып кетет беле... Президент унчукпастан карап тура берди. Анын көз карашынан Айжандын бүткөн бою дүркүрөп чыкты. Кыз ээгин бекем кымтып, тура берди. Ушундай кыйноодон көрө ийне жуткан оңой болсо керек! Бирок акыры баары бир чыдабай кетип:
- Эмне, базарчыга окшогон кызды биринчи жолу көрдүңүзбү? - деп жиберди да, туура эмес сүйлөгөнүн сезип кызарып кетти.
- Менин сизге жакындашым жакпай турабы? - Капар Алиевич араң байкалгандай мыйыгынан жылмайды.
Айжан анын кемселинин жылтырак топчуларын тиктеди. Иши кылып эле бу кишинин өзүнө тарта арбаган капкара көздөрүнөн көзүн ала качып, карабоого тырышты.
- А эмне үчүн жакындашыңыз жакпай калмак эле, жагып эле…
"Оо кокуй, эмне деп далдырап салдым, жагат деп салдым го..." Айжан кызарып, бети албырып жанын коерго жер таппай калды. Баятан Президент кетти деп эркинирээк отуруп, жаны жай алып эки бокал шампан да ичип алган да. Капар Алиевич ушул жашка келгени Айжандай кыялы чорт кызды көрбөсө керек... Бирок кыздын оймоктой ооздору, керемет көздөрү аны өзүнө тартып турду. Канчалык ит кыялын көрсөткөн сайын кызды ошончолук каалап баратты. Колундагы бокалдан шампанды шашпай уурттап-татып, Капар Алиевич таттуу кыялдарга берилип алды. Мындай кыз төшөктө да укмуш болуш керек...
Каалоосу күчөп бараткандыктан, Капар Алиевич кыздын башка кылыктарын эстен чыгарып, аны менен жалгыз калууну эңседи.
- Сизди бүгүн үйүңүзгө жеткирип коюуга уруксат этиңиз, -деди Президент.
Капар Алиевич жакындап чыканагынан коомай эле кармагандай болгон. Бирок анын алаканы тийген жери алоолонуп күйүп баратты, тим эле темирди кызытып туруп эн баскандай болду. "Мага эмне болду? Эмеле бу кишини жек көрүп атпадым беле? А бирок анын колу акырын тийсе эле, бүткөн боюм дүркүрөп, жандүйнөм балкып баратат да. Айжан кайра өзүн урушту. "Эч качан, эч качан! Угуп атасыңбы, жаныңа жолотпойсуң. Мындай байлар кыздарды колкаптай алмаштырарын унутпа" деп өзүнө өзү бекем убада берди.
Коноктор тарап калган маалда Атырды бетинен өөп, акырын коштошту дагы Айжан сыртка чуркап чыкты. Такси кармап тез көздөн кайым болоюн дегенде лөкүйгөн чоң жигит аркасынан жетип келди.
- Чоң кыз, сизди бул жакта күтүп атышат, -деп чоң кара Лексусту көрсөттү.
Машинадан Президент түштү дагы, өзү эшикти ачып күтүп калса болобу:
- Үйүңүзгө жеткирип коюшум керек, Атыр да сарсанаа болот. Алыс да жашайт экенсиз.
Айжан арга жок машинага отурду. Аңгыча Президент өзү рулга отуруп айдап жөнөдү.
- Улгайып калган кишини түнгө чейин иштетмек белем, кеч калганда өзүм эле айдайм дайым.
Президент машинаны айдап баратты. Беш мүнөтчө унчукпай барышты, анан президент Айжанды күзгүдөн карап сүйлөп кирди:
- Менин сизге сунушум бар, мага абдан жагып калдыңыз. Жакшы мейманканага барып ушул түндү чогуу өткөрсөк кандай дейсиз?
Айжан башка чапкандай болду. Анан өзүн кармады дагы, сылык гана машинаны токтотууну өтүндү.
Президент өзү да ошону ойлоп аткан, машинаны жол жээкке токтотуп анан шашпай сүйлөшөлү деп болжоду. Машина токтору менен Айжан мына накта базарчы аялдай айкырып кирди, ажаандык деген кандай болорун эми чындап көрсөтүп, керек болсо бетин тытып туруп машинаны тарс жаап кетүүнү ойлоп турду:
- Мени таптакыр эле макоо деп ойлойсузбу? Мени эмне сиз жайган торго оңой эле түшөт деп турасызбы? Капар Алиевич, бул эмне дегениңиз? Же эмне башкаларчылап алдыңызда бөжөңдөп баш ийип, белимди бүкпөгөнүм үчүн мени жазалайын дедиңизби?
Капар Алиевич кызды колдон кармайын деди эле Айжан колун катуу силкти.
- Сиз абдан жаңылышасыз. Сизди кемсинтейин же жүгүнтөйүн деген оюм да жок. Мен чын эле сиз менен өзүнчө отуруп сүйлөшөйүн дегем. Сизди ушунчалык жактырып калдым.
- Билем, мен силердей байларды. Мени бир күндүк кыз деп ойлоп атасызбы?! Мен эч качан абийиримди булгабайм. Чакырса эле мейманканага барып жата калат деп ойлоп атасызбы? Көнгөнсүз да ээ, кыздарды күн сайын сатып алып…
- Айжан, коюңуз эми, катуу кетпеңиз, чын эле мага жагып калдыңыз.
- Мени 30дан ашса эле, эри жок болсо эле эчак бузулган кыз деп ойлойсузбу?
- Жок, ойлогон жокмун антип. Болгону көз караштарыбыз айтып турат го, бири бирибизге жагып атканыбызды.
- Жагып аткан болсо дароо эле мейманканага барыш керекпи? Мени ушинтип кемсинткениңизди кечире албайм. Эркектер ушундай зөөкүрсүңөр, сизге окшогон байлар айрыкча... Мени да бир зөөкүр ала качып кетип бактыма балта чапкан… Эрден чыккан кыз атыгып жүрөм, мына!?
Айжан башында болгон жини менен болушунча кыйкырып аткан, эми болсо көзүнүн жашы онталаа болуп, жашка муунуп сүйлөй албай калды.
Капар Алиевич оозунан келмеси түшүп жалдырап кызды тиктеп отурганда эшикти шарт ачып машинадан секирип түштү. Бурулуп акыркы сөзүн айтты:
- Көзүмө көрүнбөңүз экинчи, жек көрөм силердей байларды. Башка кыздарды сатып алып, жатып-туруп жашай бериңиз. Мага болсо жолобоңуз.
Капар Алиевич нес болуп отуруп калды. Артынан да чуркаган жок. Айжан болсо көчөнүн аркы өйүзүндө токтоп турган таксиге түшүп көздөн кайым болду.
Президент машинада калган бойдон ошол жерден жылбай отура берди. Эчак түн ортосу болду, бирок үйүнө шашкан жок. Күтүп алар деле киши жок үйүндө. Акыркы он жыл бою жашоосу ушул, жумуш - үй, жумуш - үй. Бирок жумасына бир жолу достору менен сөзсүз саунага барышат, көнүл ачмай…Башынан далай кыз-келиндер өттү... Төшөк кумары дегенде баарын унутуп, далай кумарга батып жашап келатат. Төшөк кумары анан акча кумары. Мурдарак байыган сайын өзүн бактылуу сезчү. Бирок ­кийинчерээк миллиондору көбөйгөн сайын ого бетер жалгызсырап, ого бетер бактысыз болуп бараткандай сезилет. Президент ошентип өз жашоосун ойлонуп отурду. Көз алдына өзүнүн сулуулары тартылды. Ой чиркин, далай сулууну көрдү го. Кумарлуу түндөрдү өткөрөт дагы бир айга жетпей кызыгы тарайт, бат эле муздап калат. Себеби, жүрөгү каалабайт. Президенттин көз алдына айылдан келгендеги карапайымдыгы кете элек Айжандын элеси тартылды. Жада калса бетине упа койбойт экен, анча-мынча сепкили да көрүнүп турат, андан деле тартынбайт экен. Жасалма эчтекеси жок!! Президент артынан кууп жетип кечирим сурагысы келип, ичи туз куйгандай ачышты. Өзүн өзү сөгүп, рулду муштуму менен уруп-уруп алды. Неге дароо төшөктү ойлодуң? Эмнеге? Бир досунун сөзүн эстеп кетти. Классташы бар, бала кезден дос. Дайым урушат, аял дегенди төшөк аркылуу караба деп. "Төшөккө жатпай деле сүйгөндү үйрөн" деп ошол классташынын айтканы кулагына жаңырды.