ru ky ky ky ky ky ky ky ky bg cv ky ru bg bg ru uk kk ky ru ky en ky en ky fr ky en ru en ky en ky fr ky en ky en ky fr ky ru ky ru ky ru ky ru ky ja ky zh ky it ky en ky fr ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky zh ky en ky en ky zh ky ru ky ru ky en ky en ky ru ky ja ky zh ky sl ky en ky en ky en ky en ky ru ky en ky fr ky en ky ky ky cv ru en ro en ky ru en ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky en ru ky ru en ru ru ru ru ky ky ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ru ru fr ru uk hbs_cyr ru ru ru ru en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr en en ru
Кыргызстандын алдыңкы көк бөрүчүлөрү күйөрмандары менен жолугат
Байге фонду 192 миң сом! Бишкекте дем алыш күнү жарым марафон өтөт
Депутат айдоочуларга салынган айып пулдун көлөмүн кайра кароо сунушун берди
Кашкар Жунушалиев Ноокенде уурдалып өлтүрүлгөн баланы унутуп калганда
Иракта футболчу Криштиану Роналдунун "эгизи" табылды. Видео
Акимиат Бабановду колдоо митинги боюнча сотко кайрылды
Шектүүлөр 12 жаштагы баланы эмнеге уурдашкан. Сурактын видеосу
Президент коңшулар менен болгон көйгөйлөрдүн чечилишинен кеп кылды
Таласта абактагы жалгыз кишини жаман шартта кармаган жетекчи иштен кетти
Көз жашын куюлтуп, жоогазын кучактаган Советбек Жумадыловдун таберик сүрөтү
Ышкырып, гүл сунуп, сүрөгөн жигиттер. Шевченконун Бишкекке келген видеосу
Ысык-Көл облусундагы 10 гектар жайыт жер мамлекетке кайтарылды
Мечит менен чиркөө кызматкерлери чогуу-чаран бак тигип, парк тазалайт
Жээнбеков спортчуларды куттуктап, Олимпиада оюндарына катышуу боюнча айтты
Руслан Казакбаев: Кыргызстандын маалыматтык коопсуздугуна шек келүүдө
100 миң доллар утурган жигит. Бишкекте кумар оюндары өткөн жайлар текшерилди. Видео
Ысык-Көл облусунда 475 түп бактарды эч кандай уруксаат кагазы жок кыйган жаран аныкталды
Депутаттар кыргыз-тажик чек арасындагы маселени жабык эшик артында карайт
Кыргызстанга келген Путинди Жээнбеков кантип узатты. Фотофакт
Россияда мигранттарды кызамыкка каршы эмдөө башталды
Россияда окуйм дегендерге маалымат. Бишкекке РФтеги ЖОЖ өкүлдөрү келет
Жер байлыгы алтын-күмүш болсо, эл байлыгы эмне? Салам берүү сабагынан
Кыргызстанда туруп Россиядагы окуу жайга тапшырса болот
Кыргыздын алгачкы оркестрди түзгөн Шубиндин атындагы мектепке 80 жыл толду
Бишкектеги аскер бөлүккө казак жоокеринин сүрөтүн илгендер жазаланды
Путиндин Кыргызстанга болгон сапары 5 мүнөттүк видеодо
Бишкектеги эки жаңы конушта жаңы сквер пайда болмокчу. Эскиз
Жээнбеков Кыргызстанда илимдин кайсы тармагын өнүктүрүү керектигин айтты
Москва мамлекеттик университети 6 ирет Бишкекте филиал ачууга аракет жасаган
Москва мамлекеттик университети 6 ирет Бишкекте филиал ачууга аракет жасаган
Москвада бизнес ачуу бир себептен улам оор. Кыргызстандык ишкердин тажрыйбасы
Путинди тосуу аземи жаңы форматта өтүп, таң каларлык болору айтылды
Россиялык жаштардын Кыргызстанга көз карашы өзгөрүүдө
Оолуксам 30 жаштамын... Окумуштуулар адам качан чоңоерун айтышты
Эр сайышка чыккан Улукбек: аравиялык шейх баламды үйрөтүп бер деп суранды
Панфилов паркында аттракциондон кыз кулап, ооруканага түштү
Аттракциондон кулаган кыз. Парк жетекчилиги окуянын чоо-жайын айтты
Ипподромдо жакалашкан күйөрмандар. Көк бөрүнүн финалындагы видео
Депутат Якутиядагы окуя боюнча Мамдумага кайрылууну сунуштады
Жээнбеков Казакстандын жаңы президенти Токаевди куттуктады
Дүйнөнүн 7 жолку чемпиону аталып, 2 «Нива» уткан: Жылына 4 млн сом тапкан өзгөндүк фермер
Бишкекте бет маңдай кагышкан Lexus менен Toyota. Видео
«Мага жайды чогуу казгыла»: Келинчегин, андан кийин өзүн өлтүргөн адамдын акыркы көз ирмемдери.
Бишкекте "Тазалыктын" кызматкерин машина 20 метрге ыргыта сүзүп, ал каза болду
Бишкек: жолдун боюн каптаган кызыл жалын менен кара түтүн. Өрттүн видеосу
Кокон ханы Кудаяр хандын чеби деп аталган тарыхий жана табышмактуу  коргон Баткен районунун Кан айылында жайгашкан. Жергиликтүү калк  чептин курулганына  200 жылга чамалап калса керек деген божомолдорун айтып келет. Курулушка миңдеген адамдар иштеген деп тарых барактарында жазылуу.
Чеп  курулган убакта ал жерде аккан суунун жоктугунан улам хан кол алдындагылардын баарын төмөнкү  өзөндө  аккан сууга чейин катар тизип, керектелүүчү сууну колмо кол узатуу менен челектеп алдырып турган. Тактап айтканда  Нары Тунук-Суу айылынан Коргонго чейинки аралыкта эки катар адамдар тизилип туруп,  биринчи катарда бош чака түшүп кетип турса,  экинчи катардагыларга чакаларга толтурулган суу чыгып турган. “Эгерде чаканы төгүп же жалкоолонсо ал адамды эч нерсеге карабай туруп, дубалдын ичине тирүүлөй, курулуп жаткан дубалдын үстүнө  узунунан жаткызып, ылай менен кошо чаптап салууга буйрук берген”,- деген кептер айтылат. Бул сөздө  чындыктын  бар экендигин дубалдын ураган жерлеринен  адам сөөктөрүнүн  табылгандыгы далилдеп турат.
Чептин ар бир жеринде мылтык сала турган көзөнөктөр бар. Атайын душмандан коргонуш үчүн курулган коргон экендигинин далили. Мындан сырткары чептин ичинен жерди оюп жасаган тандырлар жана бышкан кирпичтен курулган үйлөр кездешет. Коргонго киргенде аскер кароолдо тура турган “вышка” да бар.
Кудаяр хан чеби – тоолуу, кууш капчыгайда дарыяны бойлой дөңсөө жерде атайын тегиздеп салынган чеп. Бул чептен төмөндү көзөмөлдөп турууга ыңгайлуу болгон экен.
Чеп курулуп бүткөн соң Кан айылында  бир канча мал союлуп, чоң казандарга эт кайнап, калың эл чогулуп, оюн-күлкү, шаан-шөкөт менен чепти пайдаланууга берүү салтанаты белгиленип, бул салтанатка Кудаяр хандын өзү да келип катышкан деп айтылат.
Кан чеби табышмак бойдон калууда
Чеп тууралуу  тарых илимдеринин кандидаты Абдинаби Кадыровдон  толугураак маалымат алууга аракет жасадык.
- Бул эстелик боюнча тарыхый маалыматтарга таянсак, Кокон хандыгынын чеби 18-кылымдын аягы, 19-кылымдын орто ченинде Кытайдын чек арасына жакын бийик дөңсөөгө тургузулган. Дубалдардын бийиктиги 2,7 метрге (алгачкы бийиктиги 3,2 метр), туурасы 1 метрге жетет. Бажыкана чептин айланасындагы көчмөн калктан зекет чогултуучу жер катары кызмат кылган. Кийинчерээк орус армиясы ээлик кылып, кыргыздардын көтөрүлүштөрүн басуу үчүн горнизонго айланткан.  Кыргызстан Орусияга кошулгандан кийин бул чеп пайдаланылбай калган.
Чептин негизги  жогорку бөлүгү 4,9 гектар аянтты ээлейт. Ал эми экинчи коргон 1 гектар аянтты тегеректеп тургузулган. Эки коргон тең пакса менен урулуп, бурчтарында, көрүнөө жерлеринде цилиндр формасындагы жайлар, кароолканалар, кызмат бөлмөлөрү курулган. Эки коргондун бири-бирине өтмө жолу да туташ салынган. Дубалдын 1-1,5 метр бийиктигинде мылтык учу эркин баткандай көзөнөктөр жайгашкан. Кандай болгон учурда да бул чептин атайын коргонуу үчүн курулгандыгын ал курулуштун өзгөчөлүгү жана жайгашкан орду толук далилдеп турат. Анткени тоо арасындагы албууттанган дарыяны бойлой кеткен жалгыз аяк жол бир топ татаал жана кооптуу болгондугуна карабастан Сохтон Кара-Тегинге карай маанилүү жападан жалгыз гана жол болгон. Бул жол Ооганстан, Иран, Пакистанга чейин жетип, андан ары Индияга чейин барган. Кудаяр хан чебинин дагы бир аталышы – Кан чеби. Себеби аталган чеп Дара айыл-өкмөтүнө караштуу Кан айылында жайгашкан. Андыктан Кокон хандарынын бири Кудаяр курганы тууралуу маалымат бир аз жаңылыштык болушу мүмкүн. Бирок бул маалымат тактала элек. Эгерде ушул маалыматка токтолсок, анда чепти ким курганы белгисиз боюнча калат. Анын «элден зекет жыйноо үчүн курулган» дегендиги бир аз чындыкка жатпайт. Анткени 18-кылымдын аягы, 19-кылымдын башында бул жерлерде эл сейрек отурукташкан. Кыскасын айтканда, Кан чеби дагы деле табышмак бойдон калууда.
Кудаяр хан (1829–1879) – Кокон хандыгын 1845–58, 1862–63, 1865–75-ж. бийлеген хан. Таластагы саруулардын айылында атасы Шералы Базар баатырдын  үйүндө  жашап жүргөн мезгилде туулган. Апасы Жаркын айым  аксылык Саруу бийи Токтоназардын кызы болгон. 1842-ж. атасы Шералы ордодогу белгилүү мамлекеттик ишмер Нүзүптүн жардамы менен хан көтөрүлгөндөн кийин Коконго келген. 1844-ж. Шералы хан ордодогу козголоңчулар тарабынан өлтүрүлгөндөн кийин 14 жаштагы Кудаяр балакай кылып алган Мусулманкулдун эркине баш ийип, Кокон хандыгына хан көтөрүлгөн. Ордодогу ыйкы-тыйкы, так талашуунун капшабынан ал үч жолу тактыдан куулган. Кыргыздардын жээни Кудаяр хан алгач таекелерине жан тартып жүрсө да, ордо турмушуна көнгөн сайын кыргыз бийлерин кысымга алып, эзүүнү  күчөткөнү  элетке кадыры кеткен. Натыйжада, ага каршы 1873-ж. Фергана  өрөөнүндө  кыргыздар башында турган элдик кыймыл башталган. 1875-ж. 22-июлда Кудаяр хан акыркы жолу тактыны таштап, орустардын ээлигиндеги Ташкенге келген. Орус бийликтери аны  үй-бүлөсү, жакындары менен Оренбург шаарына жөнөтүп жиберишкен. 1877-жылдарга чейин Оренбургда жашаган Кудаяр Бухара эмирлиги аркылуу Ооганстанга качып өтүп, Меккеге зыярат кылат. 50 жашка толгон Кудаяр Меккеден Багдад аркылуу Түркстанга кайтып келе жатып, Ооганстандын Мазари-Шариф деген жеринде каза болуп, ошол жердеги көрүстөнгө  коюлган. Кудаяр хан башкарган мезгилде хандык  – феодалдык эзүү  күчөп, ич ара чабыштар, кошуна хандыктар, Россия менен уруштар күчөгөн экен.
«Чеп» жоголуп кетүү  коркунучунда
Жергебизде жайгашкан баалуу, тарыхый чептин азыркы акыбалы жөнүндө  билүү максатында биз аталган чеп жайгашкан Кан айылынын башчысы Манас Шадыбековдон маалымат алдык. Анын айтымында Кудаяр хандын чебин сактап калуу, аны тарыхый жерлердин катарына кошуу жана туристтерди кызыктырууга мындан көп жыл мурда жакшы эле көңүл бурулган экен. СССР убагында Баткенде исполком болуп иштеп турган Бусурманкул Ходжаевдин демилгеси жана буйругу менен бул тарыхый жерди көрктөндүрүү  иштери жүргөн. Ошол кезде жалпы эл жапа тырмак бак тигип, суу чыгарып иштетишкен. Бул жумуштун аткарылышына айылдагы Ормонов Заил жана Шадыбеков Саитбурхан аттуу кишилердин эмгеги зор.
“Ошол тигилген өрүк, жаңгак, терек көчөттөрү азыр чоңойуп, калың бакка айланган.  Болжол менен 400 түптөй бак-дарак бар”,- дейт айыл башчы. “Бүгүнкү күндө ал жерди айылдын тургундары Таалай Амиралиев жана Арзымат Ормоновдор ижарага алып, бак-дарактарды сугарып карап турушат”,- деп кошумчалады.
“Ал эми чептин жыл өткөн сайын урап, жаан чачында дубалдары жибип түшүп жатканына айылдыктар тынчсызданат. Союз убагында биздин аймакка чепти көрүү үчүн келген туристтер болоор эле. Акыркы учурда туристтер жокко эсе. Ошондуктан биздин мындай тарыхый, баалуу мурастарыбызды сактап калуу  аракетин көрүүгө мамлекет көңүл бура турган убак келип жетти деп ойлойм”,-  дейт М.Шадыбеков.
скачать dle 11.0фильмы бесплатно
ДАРАКТЫ КАЙСЫЛ УЧУРДА ЖЕЛИМ КАПТАЙТ?
КИТЕПКАНА МЕНЕН МУЗЕЙ ҮЧҮН МАРАФОН ӨТТҮ
ТАБЫШМАКТУУ ӨЛҮМ ЖАНА ТАКТАЛБАЙ ЖАТКАН ЖАГДАЙЛАР
ТАШКЕНТТИН МИҢДЕГЕН ЖАРАНДАРЫ КАРИМОВДУ КИЧИ МЕКЕНИНЕ УЗАТТЫ
Кара-Токой, Боз-Адыр айылдарында суу жетишсиз
№12 (127) 16-июля 2018 года
«    Апрель 2019    »
18+ © 2016 -
Любое копирование, в т.ч. отдельных частей текстов или изображений, публикация и републикация, перепечатка или любое другое распространение информации, в какой бы форме и каким бы техническим способом оно не осуществлялось, строго запрещается без предварительного письменного согласия со стороны редакции. Во время цитирования информации подписчиками ссылки обязательны. Допускается цитирование материалов сайта без получения предварительного согласия, но в объеме не более одного абзаца и с обязательной прямой, открытой для поисковых систем гиперссылкой на сайт не ниже, чем во втором абзаце текста.