bg ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"Тажиктер 22 жылдан бери Лейлектен күнүгө 120 миң куб газ, 10 тонна нефтини бекер алып келишкен... "
- Токон Болотбекович, Сарууда түзүлгөн кырдаал боюнча эмне айтасыз?
- Өткөн жумада Нарынга, Ысык-Көлгө барып келдим. Бирок Саруунун өзүнө барган жокмун. Караколдо коллегия өткөрүп, андан тышкары Сарууунун жаңы шайланган айыл өкмөтү Апенов Калысбек жана жаштардын атынан келген Доктурбек уулу Улан деген эки жигит менен жолуктум. Алар: "Куугунтуктоону токтоткула, камалгандардын баарын бошоткула, ушул талабыбызды өкмөт башчыга, өлкө башчысына жеткизип барыңыз" деп бир талабын айтышты. Мен ал талабын өкмөт башчыга айтаарымды билдирдим. Бирок: "Камалгандарды бошотуу, өкмөттүн компетенциясына кирбейт, ал соттун компетенциясы " деп өз пикиримди айттым. Кандай болгон күндө да, ар бир адам кандай мыйзам бузса, ошондой жооп берет. Экинчи талабы Кумтөрдөгү экологияны айтышты. Үчүнчүсү, былтыр Барскоондон бир адам, Саруудан бир адам көзүнөн жаракат алышкан. Мына ошолордун үй-бүлөсүнөн бирден адамды Кумтөргө кызматка коюу болчу. Бирок ал талап толугу менен аткарылган. Төртүнчүсү, Саруу айылынын үстүндө Жуку деген аталышта чоң суу агып өтөт, мына ошол жерге суу сактагыч куруп берүү болчу. Ал суу сактагыч курулуп калса: Дархан, Саруу жана Жаргылчак айылдарындагы жалпысынан 8 миңден ашык жерге суу өздөштүрүлөт экен. Бирок чоң суу сактагыч куруу үчүн жалпысынан 700 млн. сомдой керек экен. Анчалык чоң суу сактагычтын кереги жок экенин изилдешип, 100 млн. сомдон ашык акчага чаканырак суу сактагыч куруу маселеси чечилип калган. Бирок ортодо бир катар чатак окуялар болуп кетип, ал маселе токтоп турат. Анткени, "Центерра" жанагындай чатактардан улам айнып: "Ушундай болуп жатса, кантип курабыз? Талкалап салышпайт деп кепилдик бере аласызбы? Чыгымдарды ким төлөйт?"-деп менден сурашкандан, мен да абалды байкап: "Жок, кепилдик бере албайм" деген болчумун. Бирок ошого карабастан кайрадан сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатабыз. Өкмөттүн Кумтөр боюнча меморандуму парламентте өтпөдүбү. Демек, бул чечиле турган маселе. Албетте, ал суу сактагыч элге керек. Ал эми жол тосуп, чатак чыгарган бир ууч топко кереги жок. Алар элди да тажатып бүттү. Эл да андайлардын кызыкчылыктарын да жакшы түшүнүп турат.
- Бир ууч топ демекчи, аларды козутуп, түрткүлөп жаткан күчтөрдү ачык айта аласызбы?
- Ал күчтөр жакшы байкаган адамдарга белгилүү эле. Мисалы, айрым саясатчылар, партиянын жетекчилери да бар. Ошондой эле айрым депутаттар да барып: "Биз силерди колдойбуз, туура кылып жатасыңар" деп ачык айтып жүрүшпөйбү.
- Парламенттен колдоо тапкан Кумтөр боюнча жаңы меморандум боюнча эмне айтасыз?
- Менимче, туура эле чечим. Мен да бул маселеге жакындан кызыгып, сураштырып, өзүмчө иликтеп көрдүм. Эмне үчүн 50 х 50 пайыз? Эмнеге биздики 67 пайыз эмес деген суроолорго да жооп алдым. Көрсө, эски бийлик биздин Кумтөрдөгү 17 пайызды 86 млн. долларга "Центеррага" сатып жиберишкен экен. Анда алтындын бир унциясы 300-400 доллар болсо, азыр баасы өсүп 1300 доллар болуп турат. Ошондо биздин сатылып кеткен 17 пайыз акциябыздын бүгүнкү баасы 400 млн. доллар болуптур. Эми ал акча биз үчүн абдан чоң, табыш кыйын. Ушул себептен улам 67ге жетпей жатканыбызды айтышты. Менимче, бул туура эле маалымат болсо керек. Узак убакыттан ушул сыяктуу талаш-тартыштар болуп келатып, биздин өкмөт Кумтөрдөн ала турган 80 млн. доллардан кур жалак калды. Мен өкмөттүн жыйындарында салыктарды көбөйтүү боюнча сунуштарды айтып келгем. Ушул меморандум иштеп баштаса, анда Кыргызстан Кумтөрдөн жыл сайын 200 млн. доллар алат экен. Бул биз үчүн чоң акча. Эгер буга чейинки талаштар кайрадан күчөсө, анда 200 млн. доллардан да ажырайбызбы? Албетте, бул абдан ойго сала турган маселе!
- Тажикстандын учурдагы Кыргызстанга болгон "салкын" мамилеси бизге канчалык пайдалуу да, канчалык зыяндуу?
- Биз коңшу мамлекеттен пайда да, зыян да издеген жерибиз жок. Болгону ынтымак болсо болду. Элге тынч жашоо керек да. Тажикстандын делегаты жакында бизге келип кетишпедиби. Сүйлөшүүнү мен жүргүздүм. Алар бул жолу жол маселесин көп айтышкан жок. Биринчи кезекте чек арадагы бекеттерди ачууну суранышты. Анткени, биз бекеттерибизди жаап койдук эле, Тажикстанда азык-түлүк, күйүүчү май бир топ кымбаттап, миллиондогон суммадагы зыян тартып жатышканын айтышты. Бирок биз бекеттерди азыр ачпай турганыбызды айттык. Себеби, ал чек арадагы абалды атышуу болгонго чейинки туруктуу абалга алып келүү талабын койдук. Чогулуп турган ашыкча аскер күчтөрүн эки тарап тең алып кетүү маселесин сүйлөштүк. Бирок бир катар кооптуу жерлерди биргелешип кайтаруу маселесин макулдаштык. Анан алар салып жаткан жолубузду токтоткула дешти. Биз жолду эч качан токтотпой турганыбызды билдирдик. Анткени, ал жер өзүбүздүн жер да. Кыргыз айылы Көк-Таштан Ак-Сайга чейин 8 чакырым аралыктагы жол салып жатканыбызды кайталап айттык. Алар: "Силер салып жаткан жолдун орто жеринде биздин Тажикстандын жаранынын 7 сотых жери бар. Ошол менчик жерди да тебелеп-тепсеп, тракторлоруңар түртүп жатат " деген доомат коюшту. Бирок ал 7 сотых деле талаш-тартыш. Анткени ал жер тажик улутундагы адамга 2009-жылы катталыптыр. Ал киши учурда жок, көзү өтүп кетиптир. Аялы, баласы болсо тажик улутундагы кыргыз жарандары. Кыргызстандан пенсия - пособие алып, күн көрүшөт. Ошондуктан тажиктердики деп толук айтуу кыйын. Ал талашка түшкөн жер тилкесин комиссия түзүп чечүү чечимине токтодук. Ага чейин салынып жаткан жолду ал жер тилкесине 5-10 метр бери жылдырып коюп, сала беребиз. Азыр ал жолдун 4 чакырымы салынып келип чоң үч аскага (баары бириккенде 1300 метр болот) такалды. Азыр ал асканы жардыруу иштерине даярдык жүрүп жатат. Жалпысынан Көк-Таш-Ак-Сай-Тамдык айылындагы көйгөйлөрдү чечүүгө 30 млн. сом каралаган. Анын жарымына жакынбы, же андан ашыгы ошол жолго сарпталат. Биз болсо, тажиктерге 11-январдагы атышуудан улам келип чыккан чыгымдарды төлөп берүү талабын коюп, жалпы ноталарга жооп беришин талап кылдык.
- Тажиктер биздеги Ворух анклавына жол ачып берүү талабын койгону чынбы?
- Талап эмес, сунуш айтышты. Ак-Сай айылынын сыртынан Хожолудан Ворухка чейин (аралыгы 10 чакырымдай) өзүнчө жол сурашты. Бирок биз аны четке кактык. Себеби, чатакка чейин Көк-Таш-Ак-Сай-Тамдык-Хожолу жолун колдонуп келгенибизди айтып, мындан ары да ошол эле жолду колдонорубузду, эч кандай жаңы жолго уруксат бербесибизди билдирдик. Эгер жергиликтүү элге тоскоол кылышпаса, ал жолду колдоно беришет. Кокус тоскоолдук кылышса, ал жолду да жаап коёбуз.
- Баткен районундагы Бүргөндү, Лейлек районундагы Катта-Туз деген жерлерибиздеги нефтилерди өзбектер менен тажиктер союз тарагандан бери бекер алышып, колдонуп келатканын жакшы билесиз? Бул маселе качан чечилет? Качанкыга чейин өз байлыгыбызга ээ боло албай жүрө беребиз?
- Алар 22 жылдан бери сиз айткан байлыктарыбызды ээлеп, пайдаланып келишкени чындык. Бирок былтыр январь айындагы Чарбактагы Чатактан кийин биз өкмөттүн тапшырмасы менен чек араларды жапканбыз. Ошондо Бүргөндүдөгү өзбектер иштетип жатышкан биздин нефти жерди да жаап, ал жакта иш толугу менен токтогон. Бүгүнкү күнгө чейин өзбектер биздин нефтини алуу мүмкүнчүлүгүнөн ажырап олтурушат. Өзбектер Бүргөндүдөн канча тонна алып турушканын толук билбейм. Бирок көп эле болчу. Ал эми Катта-Тузда акыркы 22 жылдан бери 11-12 нефти жана газ сордургуч аппараттар суткасына 5 тоннадан 10 тоннага чейин нефти соруп турган. Андан тышкары, суткасына 120 миң куб газ да соруп чыгып, анын баары бекер эле Тажикстанга кетип жаткан. Мен былтыр июнь айында президенттин тапшырмасы менен ошол Катта-Тузга барып, ташылып кетип жаткан нефтинин баарын токтотуп, чек арабызды такыр жаап салганбыз. Бирок мен кеткенден кийин кайра алар 100 - 150 жоокер менен келишип, көнүп калган нефтини алууга аракет кылышты. Бирок биз ага жол берген жокпуз. Бүгүнкү күнү ал жактагы нефти соргон аппаратуралар, моторлор өчүрүлгөн. Ошондон кийин тажиктер бизге, айрыкча мага ачыктан - ачык эле нааразы болуп келатышат. Алардын айрым мамлекеттик кызматкерлери да: "22 жыл бою нефтини алып, жыргап жашап келгенбиз. Ынтымактуу элек, бизге эч ким унчукчу эмес эле, эми минтип Мамытов келип нефтини бууп койду, жашообуз оорлошуп кетти" деп менин дарегиме сөз айтып жатышканын уктум. Кийин өзүмө да айрымдар: "Сен эмне эле тетирленип жатасың, эл катары эле болбойсуңбу, сөзгө келбейсиңби"-деп бекеринен айтышкан жок да.
- Демек, сиз алардын тажиктерди жыргал жашоосунан ажыратып, аларды куйруктан өйдө тебелеп койгон турбайсызбы...
- Ошондой деп да түшүнсөк болот. Негизи, 22 жыл ким ошол жакта иштесе, ошол жетекчилердин баары тажиктердин биздин нефтини ташып кетип жатканын эң сонун билишкен. Ал тургай алардын да кандайдыр деңгээлде тиешеси да болсо керек. Кыскасы, бул маселеде жеке кызыкчылыктар бар экенин айтпасак да түшүнүктүү.
- Биздин ал кездеги облус жетекчилери, район жетекчилери тажиктердин акчасын алып келишкен да... Алар эми сизге чабуул кылышат экен да, ар кандай шылтоолорду айтышып...
- Ооба, ал түшүнүктүү. Чабуул кылса кылышсын. Мен эмне мыйзам бузуптурмунбу? Тескерисинче, ошол кездеги укук коргоо органдарынын жетекчилери, облус губернатор, акимдери: "Райондун прокурору бул маселе көтөрүп чыгып, кокус бизди камабасын" деп коркуп олтурушса керек. Алар эмне үчүн жаптырышкан эмес? Албетте, жеке кызыкчылыктар болгон да. Акча кимдердин чөнтөгүнө түшүп турган? Кыскасы, бул маселени сөзсүз түрдө көтөрүлүшү абзел. Райондун прокурору бул иш боюнча иш козгоп, териштириши зарыл.
- Бирок чек араларды жаап, ташылып кетип жаткан жаратылыш байлыктарыбызды токтотуп койгонубуз менен, ал жерлер эмдигиче райондун, же обладминстрациянын баланысына алына элек болсо керек...
- Туура, маселени козгоп жатасыз. Баланска алына элек. Мен бул боюнча аракеттерди көрүп, тапшырмаларды бергем. Лейлектин акими Арипов акимчиликтин баланысына эмес, "Кыргызнефтинин" балансына киргизүүнү сунуштаган. Ошону туура көрүп, "Кыргызнефтиге" кайрылышса, алар: "Биз алсак, биздин балансыбыз бузулат, мыйзам бузулат"-деп Катта-Туздагы жаратылыш кенин өздөрүнүн балансына алгандан баш тартышкан. Андан кийин, биз Геология агенттигине кайрылганбыз. Ушу тапта алар бул маселенин үстүндө иштеп жатышат, буйруса жакын арада чечилет.
- Кызык, "Кыргызнефти" эмне үчүн баш тартты? "Эшекти отко айдаса, бокко качат" дегендей эле болгонго...
- Сиздин бул кеп канчалык катуу айтылса да, жүйөлүү. Чынында даяр турган, күжүлдөп иштеп суткасына 120 миң куб газ, 10 тоннага чейин нефти, чыгып жаткан Катта-Туздан "Кыргызнефтинин" баш тартканы көпчүлүккө, ал тургай мага да түшүнүксүз.
- Соңку суроо болсун. Жаңыдан түзүлгөн Куралдуу күчтөрдүн Башкы штабы тууралуу эмне айтмакчысыз? Анын башчылыгына сизди барат деген кептер да айтылып кетти?
- Биринчиден Куралдуу күчтөрдүн башкы шатабы түзүлгөнү эң жакшы болду. Бул маселе өткөн жылдын 5-июлунда болуп өткөн Коргоо кеңешинин жыйында сөз болуп, өкмөт менен Коопсуздук кеңешине тапшырылган болчу. Бул кызматтын жетекчиси сөзсүз түрдө дасыккан аскер адамы болуш керек болчу. Ошон үчүн генерал Алымкожоев Асанбектин талапкерлиги жактырылды. Абдан татыктуу, өз ишин мыкты билген, бай тажрыйбалуу адам. Анын талапкерлигин мен колдогондордун арасында болдум. Ал эми менин ал кызматка барганым туура эмес болмок. Жогоруда айткандай, бул кызматка сөзсүз аскер адамы иштеши кажет.