ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ky ky ky tt ky ky ky tt ky ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mt tt ky ky kk ru tt ky ky ky ky ky ky tyv lez ky ky kk ru ky ky ky ky ky ky ru hu ru ky ru tt ru tt ky ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru ru bg ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Аргумент kg", 23.09.10 - 12-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Кыргыз тили - кыргыз куту же тилди сактоо үчүн кутту тутунуу керек
Кызык нерсе. Кут деген сөздүн илгерки кыргыз тилинде бир мааниси - бул "код" деген латын сөзүнө жакын. Кут деген сөз башка улуттарда код деп айтылып, маанисин сактаса, биз бул маанисин унутуп калдык.
Өз кутун, өз кодун сактагандар эле бактылуу, татыктуу жана улуу болот. Өз кутун, ата-бабалардан келген жашоо кодун унуткандар, өлөт же өмүр бою бирөөлөргө кул болуп, бактысыз болот. Мисалы, терек талдын же кара жыгачтын программасы менен өсөм-жашайм десе, чирип калат. Тал кайыңдын куту-коду менен өнүгөм десе, куурап калат. Ар бир организмдин өзүнүн программасы, өзүнүн коду-куту болот. Ар бир тил, ар бир маданият, ар бир экономика, ар бир улут, ар бир организм өз куту, өз ата-бабалардан берилген жашоо коду менен эле өсө алат. Бул жөнүндө адамзаттын акылмандары көп айткан.
Кыргыз тилин орус тилинин грамматикасы менен өстүрө албайсың, кайра өлтүрөсүң. Орус тилин англис тилинин грамматикасы менен гүлдөтө албайсың. Так ошондой кыргыз тилин башка тилдин мыйзамдары менен, кыргыз маданиятын башка улут маданият программасы менен, кыргыз жашоосун башка, кулчулуктан жаралган, чоочун элдердин закондору, бөлөк элдердин системасы менен өстүрмөк турсун, сөзсүз курутасың.
Тил жөнүндө сөз болуп калгандан кийин, бир нерсени айткым келет.
Буюмду сандыкка салып, бир топ убакыттан кийин келсең, буюм ошо бойдон турат. Тил менен антип иш кыла албайсың. Тил колдонулбаса, ал өлөт. Калктын калың катмары пайдаланса - өсөт, байыйт.
Конституцияда беш жолу, он жолу "Кыргыз тили - мамлекеттик тил" деп жазсаң деле, эч нерсе өзгөрбөйт. Бу баягы "Халва, халва десең, оозуңда таттуу болбойт" дегендей. Ток этээр жерин айтайын. Тилди өстүрүү үчүн механизм, система керек. Эң биринчиси, жогорку окуу жайларда 90%га жакынын кыргыз өспүрүмдөрү түзөт, сабак бергендер да 90%ы кыргыз улутундагылар. Тилекке каршы, басымдуу көпчүлүк окуу жайларда сабак орус тилинде өтөт. Орусча окуганда айылдык кыргыздар (алар басымдуу көпчүлүк) эч нерсеге түшүнбөй, дүлөй болуп, тил билбегенинен уялып, дудук болуп калышат. Кыргызча сүйлөсөң, айылдыктардын көздөрү күйө баштайт, орус тилдүүлөр (мектепте кыргыз тилин окуса да) акылы жетишсиздик сыяктуу, экинчи сорттогудай көрүнөт. Бирок, беш жыл орусча окугандан кийин, кыргыз жаштары кыргыз тилин таштап, орусча эле сүйлөй баштайт. Өз адиси, өз кесиби боюнча кыргызча такыр сүйлөй албайт, анткени, эч ким үйрөткөн эмес.
Окуу жайларды кыргызчага которолу десек, "Кыргыз тилинде окута турган китептер жок, кесип боюнча терминдер жазыла элек, мугалимдер сабактарды кыргыз тилинде өткөрө албайт" деп айрымдар кыйкырып, кокуйлап башташат. Мен айтаар элем, кыргызча окутууну баштабасак, кыргыз тили эч качан мамлекеттик болбойт.
"Сүзгөндү үйрөнөм десең сууга кириш керек. Жээкте отуруп түк үйрөнбөйсүң"
Кыргыз студенттердин арасында орус тилдүүлөр бар. Алардын арасынан кээ бирлери "кыргызча түшүнбөйбүз" дешет. Бирок алардын аттестаттарында кыргыз тил сабагынан беш же төрт деген баалар коюлган. Ошондуктан, "кыргызча түшүнбөйм десе" бу алардын өзүнүн эле күнөөсү.
Азыр телевидениедеги көп көр­сөтүүлөр эки тилде берилип жатканы - бу кыргыз тилине душмандык кылганга барабар. Мындай көрсөтүүлөр кыргыздын психикасын бузат. Ишенбесеңер, кыргыз жана орус сөздөрүн алмак-салмак айтып, онго чейин бат санап бергилечи. (Эки тилдүү көрсөтүүлөрдү, чын айтканда, орустар карабайт. Аларга өз тилиндеги телекөрсөтүүлөр жетиштүү. Ошондуктан, аларга жабышпай эле, бооруңар оорубай эле койсун).
Кыргыз, өз тилинде сүйлөп, өз кыргыз сөздөрүн унутуп, чоочун орус сөздөрүн кошуп колдонгону - кыргызды атайын майып кылып, "орус балдак" менен бастыргандай көрүш. Мен башка улуттарды кыргызча сүйлөттүрөйүн деген оюм жок. Кыргызча билбей эле койсун(еврейлер өз тилине эч кимди үйрөтпөйт). Кыргыздар өз тилин дегредациядан сактап, өстүрсүн деп атам. Анткени, буюмду сатып алсаң болот. Тилди сатып албайсың. Тил - бу улуттун кутун сактайт. Улут өзүн өзү сыйлабаса, аны эч ким сыйлабайт жана тең көрбөйт. Ошондуктан, биз өз тилибизди сыйлабасак, иштетпесек, бизди эч ким сыйлабайт жана тең көрбөйт.
"Кыргыз тили - мамлекеттик тил" деп Кыргыз Республикасынын Конституциясында жазылган. Мунуң не дегениң? Бүт мамлекеттик мекемелер - Президент Администрациясы, министерстволор, премьер-министри баш болуп, акимиаттар, мамлекеттик окуу жайлар, мамлекеттик күч органдар, мамлекеттик телевидение, мамлекеттик ишканалар, конторалар, мамлекеттик чаралар (мероприятия) жана башкалар - өз ишин кыргыз тилинде гана жүргүзүшү керек. Конституция - бу эң негизги мыйзам. Демек, өз ишин кыргыз тилинде өткөрбөгөндөр Кыргыз Республикасынын эң негизги мыйзамын бузганы деп эсептелет. Ким мыйзам бузса, мыйзам алдында жооп бериш керек. Бирок, биздин Кылмыш жаза кодексинде ушундай мыйзам бузуулар үчүн статьялар барбы? Жок болсо, анда "Кыргыз тили - мамлекеттик тил" деген жөн эле каалоо. Ошондуктан жөн эле каалоо катарында калтырбай, муну мыйзамга айландырыш зарыл.
Өткөн кылымда Америка Кошмо Штаттарында негрлерге ак түстүү кишилердин ресторандарына, кинотеатрларына жана бөлөк мекемелерине киргенге уруксат жок болчу. Бизде болсо азыркыга чейин мамлекеттик мекемелерде кыргыз тилин билбегендер, башкасын кой, "киргиздердин" өздөрү ээн-эркин иштеп жүрүшүүдө. Азыр көп кыргыздын жаштары орус, англис жана башка улуттардын тилин үйрөнүүгө аракет кылышат. Анткени, ансыз жакшы кызмат табалбайсың. Кыргыз тил десе, айылдагы уй, кой жана талаадагы жумуштар эсине келет.
Кыргызча билбей Кыргызстандын борборунда жашай аласыңбы? Ооба!
Орусча билбей жашай аласыңбы? Жок!
Ар бир мекемеде үстү жактан буйрукту күтпөй, ар бир жетекчи, ар бир жөнөкөй кызматкер, чоочун улуттагы өкүлдөр "мени адам катары сыйласың" десе, кыргыз тилин иштетиши керек. Орус менен, аны таарынтпайын деп орусча сүйлөшсөң, өзбек менен аны сыйлайын деп өзбекче гапырасаң, алар сени сыйлабайт, ал турсун тең катарында дагы көрбөйт. Сен ошол убакытта алар үчүн экинчи сорттогу байкушка айланасың.
Улут деген жөн эле көп адамдардын жыйыны эмес, бул өзүнчө тирүү организм. Ар бир кыргыз ошол организмдин клеткасы. Кыргыз элинин салттары-бул кыргыз улут организмдин жашоо программасы. Ар бир организм өз ата-бабалардан келген салттары, мыйзамдары менен эле өсөт, гүлдөйт, мөмөлөйт.
Организм өз куту, өз коду, өз закондору менен жашаса, ал оорубайт, ден соолугу чың болот. Ошондо организм сулуу, күчтүү, акылдуу, бай болот. Организм өз кодун өзгөртсө, бөлөк, чоочун организмдердин кодун туураса, анда ал ооруйт, ар кандай жаралар, оорулар жугат.
Түрмөдөгү камалгандардын арасында кыргыздар 90%дан ашат, ошондой эле сойкулардын, аракечтердин, ташталган наристелердин, өзүн өзү өлтүргөндөрдүн, оорулардын басымдуу көпчүлүгүн Манастын урпактары түзөт. Бул эмне үчүн ушундай болуп калганын эми биз түшүндүк. Биз, кыргыздар, өз кыргыз улут организмдин кодун таштап, бөлөк, чоочун элдердин коду менен, алардын чоочун максаттары менен жашагандыктан экен.
Азыр кыргыз элибизде оор заман. Бирок, илимий жол менен изилдеп караса, дүйнөдөгү жашаган башка улуттар бизден да жаман акыбалда. Бу деле өзүнчө сөз, кеп. Кыскача эле салыштырып кетейин. Карышкырдын тукумунан кул ээлөөчү түзүлүш аркылуу, адам ар кандай иттердин тукумдарын жаратты: овчарка, спаниель, дог, бульдог, такса, пудель… Кээ бир иттер карышкырлардан сырткы түрү менен, кейпи менен аз айырмаланат. Бирок, ички дүйнөсү, сезимдери, максаттары менен, мындайча айтканда, карышкыр менен иттин идеологиялары бири бирине карама-каршы. Азыркы "цивилизованный" деген улуттар, элдер эски табигый элдерден, ошол эле кул ээлөөчүү түзүлүш аркылуу жаралган. Аларды ушул иттердин тукумдары менен окшоштурсак, бизди көзү ачыла элек, кулагы уга элек, оруулуу, кичинекей бөлтүрүк десе болот. Иттер кандай ток болсо да, кандай чоң үйдө жашабаса да, алар бактысыз. Анткени, алар деген кул, алардын тукуму да кул болот. Алардан, кандай аракет кылбасаң да, эркин карышкырды кайра жараталбайсың. Кеч! Алардын аңында илгерки табигый ата-бабалардын жашоо программасы(куту) өлгөн, анын ордуна кул программасы жаралып, ээлеп калган. Алардын тукумдарынын тагдыры - кулчулук.
Бөлтүрүктү аяктырып, багып, тарбиялап, өстүрсө болот. Адамдын акылы бөлтүрүктөн өтө жогору, бөлтүрүктө адамдыкындай акылы жок. Адам карышкыр эмес, адамда адам акылы бар. Ошондуктан, биздин келечегибиз, биздин тагдырыбыз өзүбүздө.
Азыр кыргыздардын көбү Манасты күтүп атышат. Качан Манас келет, өз элин кулчулуктан куткарганы. Бирок, ар бир кыргыз - Манастын урпагы. Ошондуктан аны күтпөстөн, ар бирибиз Манастай болушубуз керек. Ал үчүн жүрөктү күйдүрүп, ойду жүгүртүп, эсти иштетип, өз кутубузду өзүбүз күтүнүшүбүз, тутунушубуз керек. Ар бирибиз аракет кылбасак, бири бирибизден үмүт кыла берсек, эч ким бизге багытты көрсөтүп жол салып бербейт.
Чырылдаган иштин да чатышы бар,
Чындыктын да чыгышы, батышы бар.
Чытырмандын кудайы пил эле эмес,
Чымындын да жашоого акысы бар.
Сайдын дагы башталган башаты бар,
Саяпкердин сактаган такасы бар,
Өрөөндөгү кенедей өзөндүн да,
Өз тилинде чардаган бакасы бар.
Тамекиңдин түтүнүн үйлөп туруп,
Кыргызча араң сүйлөп туруп.
Кыргыз эмес кыргызды жыдыткандар,
Кылым кезген тарыхын унуткандар.
Кыргыз эмес кыйшайтып калпак кийип,
Колу-бутсуз мунжуга тоголок бир!!
Ырысын жеп, ыр-күүңдү кордогондор,
Кыргыз эмес кыргызды төрткө бөлүп,
Кылтыңдашып түлкүдөй жойлогондор! !!
Колу-бутсуз мунжуга тоголок бир...
Тил - жоокерлерди жеңишке үндөйт
Тил жөнүндө Эзоп мындай деген: Тилден таттуу эмне бар? Бизди бириктирип топтогон - тил. Тил - илимдин ачкычы, акыл менен адилеттиктин куралы. Тилдин жардамы менен шаарлар курулат; тилдин жардамы менен биз сүйгөндүктү билдиребиз. Тил - окутат, ишендирет, үйрөтөт, түшүндүрөт, ырдатат, далилдейт. Тил менен "эне", "сүйөм", "Кудай" дей айтабыз. Тил - жоокерлерди жеңишке үндөйт. Гомердин поэзиясын даңктайбыз… кыскасы, бүткүл Греция тилдин жардамы менен жаралган.
Угуңузчу, мырзам, дүйнөдө тилден башка эч нерсе жок. Тил бардык чыр-чатактын булагы. Тил бардык ушактын башталышы, талаш-тартыштын энеси! Бизди тажаткан жаман акындар да, акылы жетик эмес философтор да тилден пайдаланышат. Тил калп айтат, жаап-жашырат, акты кара деп, караны ак дейт, тилге жашынып алып кордойт,тилемчини тилендирет, шилекейин чуубуртуп алып каарданат, ушактайт, сатып да жиберет, алдайт, айыбыңды ачат, бузуп-жарып абжип кылат. Тил менен биз "ал", "кан кус", "маңги", "кул", "күң" деп айтабыз. Тил "жок" деп айтууга да эптүү. Тил менен Ахил заарын чачкан. Улисс амал-айла тапкан. Мына ошондуктан, тилден жаман эч нерсе жок!
кыргыз тилиндеги гезит "Аргумент kg"
email • архив • редакция
Бата менен эр көгөрөт…
Бабырбектин кыска окшойт "таягы"
Акин Токталиев, саясий адвокат:
"Сага ишенем, "Ата Журт"
"Замандаш" шайлоочулары менен жолугууда
Акин Токталиев, саясий адвокат:
жаш баладай алдап жатышат"
Ошко кайрадан жаз келет
Кыргыз тили - кыргыз куту же тилди сактоо үчүн кутту тутунуу керек
ФИФА баяндамачысы наркотик менен кармалды
Теректердин адамдарга салыштырмалуу пайдасы көп
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?