bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky uz ky ky ky ky ru ky ru kk ky ru ky ru ky ru ky ru tt ru ky ru ky ru hbs_cyr ky bg ky ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru mn ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Назар", 21.08.09 - 4-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Диктатуранын иримине чөккөн "демарал"
2005-жылдын мартынан кийин жарым жылга жакынкы аралыкта эл Кыргызстанда "түстүү революция", "элдик революция" болуп өттү, Кудай кааласа көптөн берки самаган граждандык эркиндик, элдик бийлик-демократия колго тийди" деп териси терисине сыйбай, эйфорияга чөмүлүп турду. Азыр, төрт жылдан кийин болсо ал өнтөлөгөн ынтызарлыктын бүдүрү да жок, үч уктаса түшкө кирбеген окуядай болуп унутулган. Ошондогу эйфориянын ордун эми көңүл кирдеткен иренжүү басты. Эркиндикти аздектеген элбиз, көчмөн элдин канында диктатуралык башкарууга чыдай албаган менталитет бар, калыссыздыкка, эзүүгө моюн сунуп бере албайт. Анын ачык мисалы 2005-жылда болуп өткөн "мандалак революциясы" деп купүлдөгөнүбүз куру эле кеп, куру ээленүү, жомок экени айкын болду. 2005-жылдын мартынан бери бар болгону төрт жылдын жүзү болгондон кийин баягы таз кейпибиздеги авторитардык диктатурага кайрадан кайтып келгенибиз ачыктыкка чыкпадыбы. "Түстүү революция" менен эркиндикти туу кылган элдин эзүүгө чыдай албай көтөрүлүп чыгышынын ортосунда эч кандай байланыш жок экенине көзүбүз жеткендей болду окшойт. Эгер "революция" чындап эле болсо, ал үй-бүлөлүк бизнес кландын диктатурасын орнотуу үчүн жасалганы айгинеге чыкпадыбы. Оппозициялык саясатчылар, укук коргоочулар, алгана түгүл алар аз болуп калгансып, самын таштай жылбышкан омбудсмен Турсунбек Акун Кыргызстан төрт жылдын ичинде изгилүү демократиялык баалуулуктардан баш тартып, ондогон жылдар артка, авторитаризмге ыргытылып ташталганыбызды саймедиреп кеп кылып жатышат. СДПКнын лидерлеринин бири Б.Бешимов азыркы түзүлүштү Кокон хандыгынын орношу катары мүнөздөдү. Бул Кыргызстан прогресске баш буруп, цивилизацияланган мамлекеттердин катарына кошулуунун ордуна, артынан кетти--орто кылымдын насили орногон Кокон хандыгынын өлкөсүнө айланды деген сөз.
Россиялык, ошону менен катар чет элдик либералисттик басылмалар К.Бакиевдин бийлигин борборазиялык диктатуранын дагы бир формасы, т.а. алардын катары жаңы авторитардык режим менен толукталды деп сыпаттап жатышат. Кыргызстанда Түркмөнстан, Өзбекстан, Тажикстандагыдай эле диктаура орногонун, алардан биздин эч айырмачылыгыбыз жоктугун белгилешүүдө. Айрым россиялык журналисттер К.Бакиевдин бийликке келишин Кыргызстанда "султанат" орноду деп атады. Азыркы кезде К.Бакиев хандык тактыга отурганына чет элде эч ким деле күмөн күдүктүк жасабай калды шекилдүү. Ошентип, бир кездери, А.Акаевдин алгачкы президенттиги учурунда (анын презденттигинин акыркы этабында мамлекеттик башкаруу өзүм билемдикке оой баштаганы байкалган) борборазиялык авторитардык өлкөлөрүнүн ичинде "демократиянын аралчасы" деп аталган Кыргызстан азыр жок, жаңы диктатуранын деңизинин иримине чөгүп кетти, авторитаризмдин жеми болду деп айтууга негиз бар.
Кыргызстандын күн өткөн сайын И.Каримовдун диктатурасы орногон коңшу Өзбекстанга окшошуп баратканын байкоо кыйынчылыкка турбайт. Айрыкча 23-июлда болуп өткөн президенттик шайлоодон кийин эки өлкөнүн башкаруу системасында айырмачылыктарына караганда окшоштуктары көп экени байкалууда. Кыргызстандан да Өзбекстанга мүнөздүү көптөгөн автократиялык атрибуттарды тапса болоор эле. Айталы, Өзбекстанда саясый мотивдер менен оппозициянын лидерлерин түрмөгө салуу кеңири практикаланат. Андай иш аракеттер бизде деле бар. А.Жекшенкулов, Э. Бөлөкбаев, С. Аргынбаев, У. Рыскулов ж.б. мисалын алдыга тартсак жетиштүү. Бул төртөөнү саясый негизде куугунтуктап, түрмөгө салынгандардын катарына кирбейт деп айта албастырбыз. Алардын эс алуучу жайда жыргап жатпаганы айкын.( Ырас А.Жекшенкулов ден соолугунун начарлаганына байланыштуу үй камагына которулду деп маалымдалды. Арийне, бул анын артынан саясый куугунтуктоо токтолду дегенди билдирбейт).
Азыр 2005-жылдан кийинки март окуясындай болуп митинги өткөрүп "Ак үйдү" камалап туруу, атүгүл күчкө салып басып алуу деген оозуңдан айлансын, үч уктаса түшкө кирбеген жорук. "Революциядан" кийин, башкасын айтпай эле ак коелу, митинг,пикет же жүрүш өткөрүү аракетинин шеги билинди де- дароо дегдеңдетип алып келип милициянын даяр машинесине отун жүктөгөндөй жүктөшөт да коюшат. Болбой эле калганда алдын ала машыгуудан өтүп, даяр турган ОБОНдун провокатолорун айдакташып, митингди чилдей таратышат. Шайлоодон кийин, 29-июлда Сыдыгалиев-Ден Сяопин көчөлөрүнүн кесилишинде добуш берүүдөгү мыйзам бузууларга нааразычылык кылып БЭКтин тарапкерлери чакан жөө жүрүш жасап көрөлү дешти эле, алардын ондогон адамы кармалып, алдын 15 суткадан, артын 3 суткадан камакка кесишти. Ичинде айтылуу Топчубек Тургуналиев бар.
23-июлда Балыкчыда өткөн нааразычылык акциясына катышкандар эмдиге чейин түрмөдө отурушат. Абактагы мөөнөтү сентябрдын ортосуна чейин узартылсын деген чечим чыкканы маалымдалды. Аларга кылмыш Кодексинин үч беренеси боюнча, атап айтканда Кылмыш- жаза Кодексинин 139, 233, 297-беренелери менен конституциялык түзүлүшкө кол салды, шайлоого тоскоол болду, баш аламандык уюштурууга аракет кылды деген айыптар тагылууда. Юристтердин айтымдарына караганда, бул кылмыш иштеринин ар бир беренеси 10 жылдан түрмөгө кесип жиберүүгө жол берет экен. "Азаттык" радиосунун билдиргенине Караганда, "Ата-Мекен" партиясынын Ысык-Көл облусу боюнча төрагасы Райымбек Мамалжановдун айтымында, шайлоо өткөнүнө бир топ болуп калса да, ушул күндөрү Ысык-Көлдө оппозиция тараптагы жараңдар куугунтукка алынууда:- Бүгүнкү күндө Ысык-Көл облусунун бардык аймактарында коопсуздук кызматынын (УКМК), милициянын кызматкерлери элди коркутуп атышат. "Камалат, соттолот" дешип. Бул сыяктуу иштер айрыкча коопсуздук кызматы менен Балыкчы шаарындагы ички иштер кызматындагылар тарабынан көп болуп жатат. Балыкчыдагы ички иштер бөлүмүнүн жетекчиси Кандыбек Дегенбаев көптөгөн адамдарды куугунтуктап, кээ бирлери үйүнө жатпай качып жүрүшөт". Абактан чыккан Топчубек Тургуналиев азыркы түзүлгөн саясый кырдаалга карата түрмө шериктештери менен бирдиктүү бир көз карашты иштеп чыгышканын, жакынкы күндөрү атайы билдирүү менен чыгышаарын билдирди. Билдирүүдө Кыргызстандагы абалга карата "авторитардык бийлик жүрүп отуруп тоталитардык диктатурага айланды. Ал эми жөнөкөй куугунтук өзүнчө эле саясий террорго, саясий репрессияга айланды" деп баа берилмекчи.
Бийлик алгачы өкүмүн жүргүзө баштаган бир - эки жылдын аралыгында эле басма сөздүн көбүнүн үстүнөн толук көзөмөлүн орнотконуна күбөбүз. КТР баштаган жергиликтүү бүт телеканалдар "Ак үйдүн" секретариаты тарабынан башкарылып калды. Лоялдуулугун көрсөтпөгөн масс-медиа бийликтин такай кысымыны алдында турат. Сөз эркиндигинин көрүнүштөрүнө тыю салынып жатат. Көз каранды эмес басылмалар түккө турбаган ар түрдүү себептер менен четинен кертилип жабыла баштады. Журналисттерди сабап кетүү, саясатчылардын уурдалып кетиши кадыресе көрүнүштөргө айланган. Азыр көз каранды сот деген жок. Сот "Ак үйдүн" оозун карап чечимин чыгарып калганы жашыруун эместир. Бийликтин бир бутагы болгон сот системасы жоюлган деп айтууга толук негиз түзүлдү. Чет өлкөдөн саясый башпанек сурап өз өлкөсүн таштап чыгып кеткен саясатчылар, журналисттердин катары күн өткөн сайын өсүп барат. Бул саясый куугунтуктоолор менен репрессиялык иш чаралар Өзбекстандын кудум эле өзүн элестетип жатканы жалган эместир. Коңшу өлкөдөгү "иштер" чыпчыргасы менен Кыргызстанда кайталана баштаганын баамдоо кыйынчылыкка турбас.
Өлкө урап кетпей сакталып турса, ал анда күч органдарынын эсебинен, коркутуп, жүрөктүн үшүн алуунун эсебинен, чиновниктердин "Ак үйгө" жасаган жасакерликтеринин эсебинен кармалып турганын баары көрүп-билип, көздөрү жетип калды.
Кыргызстанда авторитардык бийлик орногонуна 23-июлдагы президенттик шайлоо айгине күбө болуп бере алат. Ал ОБСЕ менен ЕСтин докладдарында ачык айтылды. Алып айтсак, мамлекет менен бийлик партиясынын ортосундагы айырманын болбой калганын, К.Бакиевге артыкчылык берүү үчүн бийлик тарабынан административдик ресурстарды кыянат пайдаланышы, жергиликтүү бийликтин кызматкерлери менен "Ак жол" саясый партиянын "алдыңкы отряды" шайлоочуларга, ошондой эле шайлоо комиссиясынын мүчөлөрүнө кысым жасап, ачыктан ачык коркутуп - үркүтүүлөргө барганын көрсөтсө болот. Электрондук прессада президентке талапкерлердин шайлоо кампаниясынын жүрүшүн чагылдырууда К.Бакиевге аттын башындай артыкчылык берилгени, көз каранды эмес репортерлор зордук-зомбулукка дуушар болгону, добуштарды ачыктан ачык сатып алуу, "карусель" методунун кеңири колдонулушу, урнага күр эттирип бюллетендерди уруп жиберүү сыяктанган массалык бурмалоолорго жол берилди. Булардын баары классикалык авторитардык диктатура орногон өлкөлөрдөгү шайлоо учурундагы бийлик тарабынан колдонулган дамамат ыкмалардан экени белгилүү.
Кыргызстан "үлгү туткан" Өзбекстандан кай бир диктатуралык-репрессиялык параметрлер боюнча "кууп өтүп, андан алдыга озуп кеткени" байкалат. "Кабар" маалымат агентствосунун Кыргызстандын ГУИНине шилтеме жасап билдиргенине караганда, азыр абакта жаткандардын саны 15 миң адамга туура келет. Ал эми коңшу Өзбекстандагы колониялар, түрмөлөр менен тергөө изоляторлору 56,3 миң кишиге деп эсептелгени эл аралык маалымат булактары аркылуу белгилүү. Эгер 27 миллион калкы бар Өзбекстандын түрмөгө жаткандардын санын ар бир 100 миң адамына чачып эсептеп келгенде, ал 138 камалган кишиге туура келсе, 5 миллион эли бар Кыргызстандын ар бир 100 миң кишисине 300 камакта отурган адам туура келет экен. Башкача айтканда, Кыргызстанда камакта отургандар Өзбекстанга караганда эки эсеге көптүк кылат. Бул жерде суроо туулбай койбос--кайсы өлкө, Кыргызстан же Өзбекстан репрессиялык-полицейлик мамлекет деген атка көбүрөөк татыктуу? Кандай жооп болору өзүнөн өзү белгилүү.
Гезиттин №14 санында жарык көргөн Асия Сасыкбаеванын "Эркектер аялдарга караганда алсыз болушат" деген маегиндеги "Бирок, бийликтин тактикалары жана ресурстары жетишпегенинен улам ушундай эки ача пикирлер жаралып жатат" деген сүйлөм "бирок, бийликтин оппоненттеринин тактикалары жана ресурстары жетишпегенинен улам ушундай эки ача пикирлер жаралып жатат" деп окулсун.
кыргыз тилиндеги гезит "Назар"
email • архив • редакция
"СДП ЖАНА "АТА МЕКЕН" ПАРТИЯСЫ
КЕЛЕЧЕКТЕ БИР ПАРТИЯ БОЛОБУЗ"
Оппозиция кайрадан күчтөнүү аракетинде
Диктатуранын иримине чөккөн "демарал"
"Талап-тономойго бүгүн бөгөт койбосок, эртең кеч болуп калат"
"Урушканда да маданияттуу урушабыз"
Эшимканов - КТРдин кароолчусубу?
Төкмө акындардын Кыз Сайкалынан айрылдык
Стамгүлдү үч жолу сотко берген кайсы аял?
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?