hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru ru ky ky ky ru kk ky ba ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky mn ky ru ky ru ru ru tt kk ru ky cs ru ky ru ky ru ky ru ru ru ky ru ru ky ru ky ky bg ky ky ky ru ky ky ru ru ky ru mk ky ru ky ru ru uk ru ky tk ru ky ru
"Фабула", 29.04.11 - 10-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Азыр көпчүлүктүн бүйүрүн кызытып, куйкасын куруштурган иштердин чыгышы жаңылык деле болбой калды. Адамдардын акылы ашып, айла-амалы оошуп баратабы, же замандын барар жагы эле ошобу - болжоп болбойт. Алыс барбай эле, Ысык-Көл районунун Чоң-Сары-Ой айылынын четиндеги жер тилкесин алсак, анын чатагы "Чубактын кунундай" чубала баштады.
Ысык-Көл райакимдигиндеги, Чоң-Сары-Ой айыл округундагы документтер иштин башталышы Чудинов премьер-министр болуп, өлкөнүн бир четин чоюп турган 2003-жылга туура келерин көрсөтөт. Өкмөт ошол 2003-жылдын 20-мартында өзүнүн №148 токтому менен мемориалдык комплекс куруу үчүн Чоң-Сары-Ой айылынын батыш тарабындагы 8 гектар жер аянтын азыркы ЖК депутаты Жылдыз Жолдошева төрайымдык кылган "Курманжан датка" кайрымдуулук фондуна берүүгө чечим кылат. Курулуш 2005-жылга чейин бүтмөк болуп, анын генпланына "Алай ханышасы" деп тарыхта аты калган улуу инсандын эстелигин коюу, музейин, комплексин жана 20га чукул котедждерди куруу киргизилет.
Бирок курулуш жумуштары эмнегедир жакшы жылбай, аны бүткөрүү мөөнөтү 2010-жылга чейин узартылат. Кандай жол табылганын ким билсин, айтор, Бакиев заманындагы Өкмөт фонддун мындай бүдөмүктөткөн мамилесине карабастан, 2008-жылдын 11-сентябрындагы №507 токтому менен тим эле андагы иштер күркүрөп жүрүп, комплекстин курулушу батышпай аткансып, фондго мурдагыга кошумча иретинде дагы 7,64 гектар жер тилкесин кармата берет. Андагы курулуш жумуштары 2009-жылы бир аз башталып келип эле токтойт. Аянттын Балыкчы-Чолпон-Ата трассасы тарабына темир торчо коюлуп, эки кабат чакан котедж курулуп, кайсы бир имараттын жерпайы казылып, Жаныш Атакожоев жана Уланбек Тынчтыкбеков деген эки жигитке ит жетелетип, кайтартып койгону болбосо - азырынча башка оозго аларлык эч кыймыл жок.
Адегенде 8 гектар жер аянты берилсе, анан эчтемеден эчтеме жок эле дагы 7,64 гектар жер тилкеси кетсе, мөөнөтү өткөнүнө карабастан же курулуштан дайын жок болсо, бул жерге датка энебиздин эстелиги түшөбү, же дагы бирөөлөр пансионат салып, акча табуунун булагына айландырган атабы деп бирдеңкеден шектенген жергиликтүү эл эсине келип, тилкени айыл округунун балансына кайтарып алуу маселесин көтөрө баштады. Көпчүлүктүн, анын ичинде "Чоң-Сары-Ой жаштары" коомдук бирикмесинин кайрылуусу айыл Кеңешинин сессиясында каралды. Анын туруктуу комиссиясы тиешелүү документтерди талдап көрүп, ишти сот аркылуу чечүүнү жогорудагы коомдук бирикмеге сунуштады. Бирок алардын доо арызы район аралык сотто каралып, колдоо тапкан жок. Жалпы элдин кайрылуусунун негизинде айыл округу Президент Р.Отунбаевага кайрылуу катын жөнөттү.
Мунун шек-шоораты жеткен болуш керек, Ж.Жолдошева 2011-жылдын март айында айыл округуна келип, андагы айрым адамдарга жолугуп, "Өрнөк айылына консерва заводун курам, айыл округуна 6 даана айыл чарба техникасын берем, айылдагы жаңы мектептин имаратын курууга көмөктөшөм, курулуш иштери башталганда жергиликтүү калкты жумуш орду менен камсыз кылам" деп убада берип кетет. Убаданы аткаруу үчүн 1-майга чейин мөөнөт белгиленет. Бирок мөөнөт бүтөйүн деп калган менен, чоң-сары-ойлуктар техниканын да, башкасынын да четин көрүшө элек.
Ысык-Көл райадминистрация башчысынын милдетин аткаруучу Н.Насирдинов 2011-жылдын 4-апрелинде обладминистрация башчысынын - губернаторунун милдетин аткаруучу Н.Абдылдаевге кат менен кайрылды: "Курманжан датка" кайрымдуулук фонду мемориалдык комплексине жетиштүү болгон 1 гектар жер менен чектелбестен, 15 гектар жер өткөрүп алган. Демек, "Курманжан датка" мемориалдык комплекси деген атка жамынып пансионат курулган жатат. Азыркы учурда бул иштерге Чоң-Сары-Ой айыл округунун жаштары каршы. Ысык-Көл раймамадминистрациясы Чоң-Сары-Ой айыл округунун жаштарынын кайрылуусунун негизинде 15 гектар жер аянтын Чоң-Сары-Ой айыл округунун балансына өткөрүп берүү үчүн КР Өкмөтүнө кайрылып, көмөк көрсөтүүңүздү өтүнөбүз" - деп жазылган каттын жыйынтык бөлүгүндө.
Облус жетекчиси Н.Абдылдаев анын кайрылуусунун негизинде премьер-министр А.Атамбаевдин наамына кат жолдоду.
- Биз бул боюнча облуска кайрылып, облустун жетекчилиги Өкмөткө кат жөнөткөн. 15,64 гектар жерге комплекс салынат деген менен иш баштала элек. Берилген мөөнөт бүттү. Менимче, 1 эле гектар жер жетмек. Ж.Жолдошева март айында 1-майга чейин бүткөрөм деген убадаларын да аткарган жок. Муну күтө туралы. Эгер жер тилкеси аларга кайрымдуулук фонду катары берилсе, буга чейин 134684 сом, эс алуу жайы катары берилсе 1486000 сом салык жана айыл чарбалык жоготуу акысы үчүн төлөнүш керек эле. Фонд 2003-жылдан бери бир тыйын да төлөгөн жок. Бул ишти сот карап, мыйзам чегинде чечип бериш керек.
- Эл чогулуп атат деп угуп, атайы тоодон чаап келдим. Курманжан датка энебизди сыйлайбыз, учурунда эмгеги өткөн киши. Бирок бул жер өтө эле көп. Комплекстин шылтоосу менен пансионат салган атышат. Ж.Жолдошеванын техника берем, жумуш ордун ачам дегенине ишенип, жерден ажырап калбашыбыз керек.
- Көлдө көбүнчө туристтик сезонго басым жасайбыз. Ошондо кедергиси тийип калбасын, толкундоолор чыгып кетпесин деген тилек менен келип, элге түшүндүрүү иштерин жүргүзүп атабыз. Эл айтып жатат: "Рух Ордодо", "Аалам Ордодо" С.Каралаевдин, Ж.Абдрахмановдун, Ч.Айтматовдун, жадагалса башка элдердин тарыхый инсандарынын айкелдери турбайбы" - деп. Алардын пикирлерине да кошулбай коюуга болбойт.
Айтор, айыл четиндеги жыйынга катышып, сүйлөгөн адамдар бир ооздон эле жердин фондго берилишине каршы экендиктерин билдиришти. Ысык-Көл районунун негизги кирешеси эс алууга келгендерден түшкөн акча каражатынан кураларын айтып, ошол эс алуучулар келгенге чейин жергиликтүү тургундар менен "Курманжан датка" кайрымдуулук фондунун ортосундагы маселелер оң жагына чечилсе дегендер да болду. Биз макаланы жазууда оюбуздан эч нерсе кошкон жокпуз. Далилдүү, көпчүлүккө түшүнүктүү болсун деп гана айтылгандарды толук берүүгө аракеттендик. Кимдир бирөөлөр: "Бүткөн ишти козгоп эмне кереги бар эле" - деши да мүмкүн. Бүтмөк түгүл, баштала элек экенин өзүбүз көрдүк. Кемчилик оңолот, ийри түзөлөт. Акаев, Бакиев заманындагы кыйшык кеткен көп иштер кайра каралып, ордуна коюлуп атпайбы. Мындай шартта мурдагы Өкмөттүн катасын эмки Өкмөт түзөп койсо эмнеси жаман!
Эгер эл талабы эске алынса - 15,64 гектар жер мыйзам чегинде айыл округунун балансына кайра өткөрүлүп берилиш керек. Көпчүлүк боолголоп жаткандай, ал жерге пансионат салуу жөнүндө ой да болушу мүмкүн эмес. Албетте, Курманжан датка - тарыхый инсан. Анын 200 жылдык мааракесин өткөрүүнү, башка иш-чараларын толук колдойбуз. Антсе да, аны бетке кармап, эски бийликтин күчүнө салып, ыгы жок иш кылганыбыз болбойт. Эгер көзү тирүү болгондо акылман адам буга өзү деле макул болмок эмес. Датканын эстелиги Бишкек шаарында бакыйып турат. Эгер сөзсүз эле Көлгө коюш керек болсо, жогоруда айыл тургундары айткандай, "Рух Ордо", "Аалам Ордо" же дагы башка жерге тургузса да болот.
Жолуң ача болсо, башың чата
1997-жылдары болушу керек эле... Сөздүн кыскасы, Талгарбековдун колхоз, совхоздорду талкалоо саясаты соңуна чыгып, дыйкан чарбасы же фермер статусуна ээ болгон элдин бир далайы Ала-Тоонун кокту-колот, жылга-жыбытына үлүшкө тийген кой-козусун айдаган боюнча өрүп кеткен мезгил. Жапайы базар турмуш бапырап турат. Базар-өндүрүш, базар-театр, базар-парк... деги базардан башка бара турган жер, алаксый турган эл да жок. Ошондо көпчүлүк агымы менен Ат-Башынын мал базарына барып, жердештерим таңгалып, соңуркаган көрүнүшкө эмес, алардын психологиясына, ой-пикирине таңгалгам. Неге дебейсизби... Бирөө шаа мүйүз өгүзгө чийне куруп алыптыр. Чийнеси да башкача, дөңгөлөктөрү чоң, өзүнчө эле борттуу тележка сыяктуу. Ага сата турган алты коюн салып алган. Эл казганактап, "баракелдесин" айтып түгөтө албайт...
Ал го ал, эки жыл өтпөй Алайкууга барып калсам, эл баягы биз кинохроникадан көргөн ат, эшек, кол менен эгинин кадимкидей бастырып калган экен. "Ом-ээй, көрсө биз кыргыз турбайбызбы, улуу көчмөн калктын урпагы экенбиз да. Трактор, комбайн... дегеле прогрессиңдин эмне кереги бар?" - деп таңгалгам..
Эсеби маселен, жакында улуттук (ушул сөз мааниси өзүнчө суроо) филармонияда өткөн "Кыргыз эл биримдигинин улуу курултайына" катышып олтуруп, жана бир таңгалдым.
Кире бериштен, моңолдор уруусунун өкүлдөрүнө төш белги - значок таркатылды. Тагынып алсаң, значогу жок уруулардын өкүлдөрү карай берип, тээ Кения же Колумбиядан келгендей кызык болот экенсиң. Регистрация жүргүзүп жаткан чечек балдардын бири билип, билбейби, "Монголдор биякка келгиле!" деп, жана бир чочутту. Чогулгандардын алдында Нурак аке Абдрахманов жакшы ырдап берип, трибунага чыга келген Шамшыбек Медетбеков курултайдын ишин баштады. Кудум комсомол чогулушундай, кынтыксыз "каршы, калыс..." жок. Президиумда отурган 36 адамдын дээрлик көбү тааныш өңдөр, компартбосстор, эгемендик мезгилдин жыдыган мыкчегерлери. 36нын бирөө гана аял - Өмүрбүбү Бегалиева. Алдын ала таркатылган курултайдын концепция, кайрылуу кагаздарын ушул айымдын ырлары баштайт:
Кендирин кескен кыргыздын күнү курусун,
Кыргызды кордоп салгандар иттей
Ырысы кыргыз ыдырап бүгүн кетпесин,
Уругу кыргыз түгөнбөй барат ошондо,
Жоголбой урууң барганда гана улутсуң!..
Ушундайдан он жети куплет! Эң башкысы, бу айым түз эле Манастын атынан айтат экен.
Баяндамачылар жазгандарын шатырата окуп беришти. Айрыкча, айтылуу Алмамбет Матубраимов катуу даярданыптыр. Угуп олтуруп, "бу Алмакең көктөгү айда жүрүп, жаңы түшүп келген го..." дейсиң. Өткөн эки президент доорун, бүгүнкүлөрдү кошуп шыбады эле, сындын уусуна чыдабаган эл кол чаап, араң токтотту. Жарыш сөзгө алгачкылардан болуп, улуттук коопсуздук комитетинин төрагасы Кеңешбек Дүйшөбаев чыкты. Кызык ушунда болду. УКК төрагасын жыйналыштын алып баруучусу "Сарыбагыш уруусунун өкүлү" деп, бийик үн менен белгилеп атса кызык эмей... Кеңешбек мырза элди биримдикке чакырып, калыс сөзүн айтып, бүгүнкү бийликтин алгылыктуу, изги аракеттерин түшүндүрө баштады эле "кол чабуулар мишайты" дагы пайда болду. Айласы кеткен алып баруучу Шамшыбек мырза "сарыбагышский солидарность" каалоосун айтып кала берди...
Курултайдан мезгилсиз чыгып, беймаксат бастым. "Иттин жолу ача болсо, башы чата" - деген накыл кеп бар эле. Дал ошол мен болдум. Деги биз кайда барабыз? Кызылдай улак тартыш, көкбөрүгө (а балким тазалануунун жолубу?) түшкөн Текебаев чапкан жол мененби, Сталиндик кызыл камчы, кылычын эңсеген Адахан мырзага окшогондордун жолу мененби, же бүгүнкүдөй курултай... Деги мага окшоп, беймаксат, арасат, ашмалтай абалда кала көрбө, элим! Ак пейил элең... "Пейлиңден тап!" дечү чоң атам. Ылайым, көчүңдүн түзөлүп кетишин жараткан Аллахдан тизелеп тилейм.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
Жалган жыйынтыктын артында кимдер турат?
Каралоону токтотууну талап кылабыз!
Өкмөттө эмне кеп, Түркиядан түркүн кеп...
Өмүрбек Абдрахманов, "Ата Мекен" фракциясынан ЖК депутаты:
"Саясатты сасыткан да ушулар, жогорудагы вульгардык баа бергендер да ушулар..."
Төлөгөн Касымбеков, КРнын Баатыры:
жол көрсөтүп бере албай жатабыз…"
Калкым, калп айтпай, так айталы!