el en hbs_cyr ru ky tt en sv fr de de fr fr fr fr en en ky ky ru ky ky ky ky ky fr kk ky ky ky ky ru ky ky ky ky tt ky ky ky kk ky ky ky ky ky tt ky ky ky ky kk ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru ru ky de ko ky ky ky ru ky tt ky ky ky ky ky tt ky kk tt ky ky ky tt fr uk kk ky ky ky ky ky ky ky ky mhr ky ky ru ky mn ky ky ky ky ky kk ky ky kk hbs_cyr ko tt ky ky ky ky ky ky ky ky tt ky ky fr ru ky ky ky ky kk ky ba ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt ky ko ky ky ky ky ky ky mn ky ky mn ky ky ky tt ru ky mn ky kk ky ky mn ky ky ky tt ky kk kk tt fr ko ky ky ky ky ky mr ky mn ru ky ky ru ru ru ky ky ky ky tt ky ky ky ky ky fr ky ky fr ky ky ky ky ky ky hu ky ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Арабыздан Алым Токтомушев өтүп кеткен күндөн бери жеке архивинен башымды көтөрө албай калдым. Тирүүсүндө чыгармачылык лабораториясына жакындан аралашкандай болуп жүргөнүм иштин чети эле экен. Маркумдун жарыкка чыгарбай келген эмгектери арбын болуп чыкты. 1970-75-жылдары абдан өндүрүмдүү иштептир. Кээ бир күнү 2-3төн ыр жазганын эски дептерлердеги ар бир ырдын "туулган күнүн" белгилеген даталардан билсек болот. Айтмакчы, мындан алты жыл мурда жарыкка чыккан "Эски дептер" аттуу китеби бекеринен "Эски дептер" аталбаптыр. Төрт калың дептеринин ичиндеги ырлардын көбү буга чейин эч жерде жарыяланбаганын туйдум. Мезгилдүү басма сөз беттеринде жарыяланган ырлары менен салыштырсам, али да жарыкка чыгалек керемет ырлары саргайган кагаз беттеринде калып келиптир. Ал ырларга мезгил менен окурмандан өтөр сынчы жок эми. Көбү купуя сезимдеги ырлар, аны Алыкедей улуу акынды жакындан билгендер туят...
Дүйнө бар мени менен бирге келген,
О менин махабатым айтылбай калган,
О менин искусством өрткө күйгөн.
Дүйнөнү таштап кеттиң кайран гений!
Ал сага тардык кылган ушунчалык.
Мүрзө эми болуп берер сага "кең үй"
сени эми санат кылар ушул жарык.
Чатырап чарт жарылган бул турмушта
не ойлоп, болдуң экен неге куштар?
Өмүрлөр агып жатат бир нук менен
өмүрлөр калып жатат не бир нуска.
Не күлдүң, сен эмнеге азап чектиң,
Дүйнөнү таштап кеттиң кайран гений,
арылып сан түйшүктөн калдың жыргап...
Мүрзө эми болуп берер сага "кең үй"
мүрзө эми бир жаныңа тардык кылбас.
Менде жок келчү мейман, кетчү мейман.
Кар гана балбалактап көмөт тышты.
Менде жок келчү мейман, кетчү мейман.
Түн узун бир шумдуктуу.
мен өзүмдү таап араң
(Эшигим ачылчудай болот менин)
апамдын назга толгон колу менен
алып келип берчүдөй болот мага.
Менде жок келчү мейман, кетчү мейман.
Кар гана аппак сүткө боёйт тышты.
Капырай, ит жаң-жуңу эстен чыкты.
(Эшигим ачулчудай болот менин).
Менде жок келчү мейман, кетчү мейман.
Кар гана акактантат картаң дубду.
(Эшигим ачылчудай болот менин)
Көшүгөн бейкут. Көгөргөн жымжырт.
Күрүлдөйт дөөдөй көчөдө турмуш.
Самсыган булут бактыма толот.
Сандаган элес басчудай болот.
Денелер бүтүн. Жарасыз эч жер.
Агарган таңдар. Кызгылтым кечтер.
Жылдыздар тунуп, шоодурап учкан.
Шоокумдуу жүрөк. Шойкомдуу кыздар.
Болоттон катуу, албарстан өткүр,
Ажайган не бир ак өткөн мезгил.
Бардыгы мында... жандүйнөм тинтип.
Ирмелсе кирпик, качышат үркүп...
Талыкшып таңдай атканда көзүм,
Айланам тегиз төрт чарчы сепил.
Ананбы, анан... баягы турмуш...
Аркандап салган... ордуңан жылгыс...
Апаңдын аппак мамасын алып,
Оозуңа койгон чылымды салып...
Ананбы, анан... баягы турмуш...
келемин тагдыр мүшкүл жолдор менен,
турмуштун дал өзүндөй кайгы-шатмын.
зар какшап, азап чекпөө бакытты эңсеп.
бир ишти баштап атып кетип калуу.
бир ишти бүтүп туруп өлүп калуу.
(Кээде мен ойлоп кетем, мунун баары МЕЗГИЛ менен МЕЙКИНДИКтин ортосундагы өзүмдү өзүм алдап-соолап чабылуум деп).
чындык барда жашайт түрмө.
Талаада чиринди да кымбат мага.
(Анткени билип алгам: бүгүн чиринди, а эртең мен ичкен сүт экендигин).
Мен үчүн министр да,
коомдун ар кандай ишмерлери,
каамыттай даңк илинген жазуучулар,
банктардын кызматкерлери эмес, бирок,
Эң акыркы кейип-кепчип байкаганым Адамдардан:
айбан чалыш адамдарды тиреп жүргөн
Төрөлдүң... Төрөлгөнүң энең көрдү...
Эл көрдү...Төрөлгөнүң көрдү дүйнө...
Күрөң так болгон эмес денеңде бир,
Күткөн жок төрөлгөндө сени түрмө.
Ойдо жок ыр жазат деп чуулгандуу,
Ойношчул коюндарга өлөт деген.
Тек гана: бир перизент туулган бу
Жашоодо жана жашай берет деген.
Жашадың. Шарап ичтиң. Катын сүйдүң.
Дууладың. Кадыресе чектиң азап...
Акыры басты сени кайдан күүгүм,
Бардыгын сен эмнеге кеттиң таштап...
Бир сүрөт тартып алды кыз алфальтка,
эмнени тартканын да түшүнбөйт ал.
а мүмкүн жөн эле бир күнкарама,
а мүмкүн жылдыз эмес тирүү көздүр...
А мүмкүн бул чач эмес, түрдүү чөптүр...
Бир сүрөт тартып алды кыз асфальтка,
жыргады өнөрүнө маашыр болуп.
Бир карап бу жагынан, а жагына,
бир карап а жагынан, бу жагына
бир сүрөт тартып алды кыз асфальтка.
Жол менен келе жаткан азиз адам
а мүмкүн өткөн согуш белегидир,
бу жерде эч мааниге ээ эмес ал)
кыз тарткан а сүрөттү тепсеп кетти.
Кыз болсо өксөп-өксөп ыйлап ийди.
Боройлоп жаткан экен жамгыр төгүп.
Шыпырып жүрөт аны карыган чал бир.
Чалгыдай шилтейт, шилтейт шыпыргысын
түгөнүп кетүүчүдөй ыпыр бүтүн,
тазарып калуучудай бүгүн дүйнө...
чалгыдай шилтейт, шилтейт шыпыргысын...
Өлгөндөр көрүстөндө курат үлпөт!
Мынакей чиркин, эркиндик деген!
Сени эми мыкчып турбайт бир да булчуң,
сени эми тырыштырбайт тарамыштар.
Өлгөндөр жатышат жыргап гана:
катышпай көңүл келбес жыйналышка,
чуркабай орден, кызмат, даңк-атакка...
Жатышат үлпөт куруп бейпил гана.
...үй курдум мүрзө үстүнө,
Бир караан келди кайра
кушубак күнзарыма бүлүк салып.
Анан мен кеттим житип
Житип кеттим, житип кеттим
каардуу да, өткүр да кылдым аларды,
Эх, бардыгы сыйбай кетет
анан ал сүйлөп кирди
(Уландысы. Башы өткөн санда)
айкы аптап. Адамдар ары-бери агылат. Эмнегедир ушул күндөрү ден соолугум кыйла начарлап, өзүмдү жаман сезе баштадым. Ташкенттеги театралдык институтка сынактарды тапшыраарын тапшырып, бирок жыйынтыгы кандай болду экен, окуу жайга өттүмбү деп санааркай баштадым. Күндөрдүн биринде Маданият министрлигине башбагып калдым. Министрликтин кууш далисинен Назаркул Чокубаевге (Кыргыз эл артисти Ашыр Чокубаевдин атасы) учурап калдым. Анан башыма бир нерсе кылт этип, Исхак Раззаковдун айтканын эстедим да бир учурашып өтүүнү ойлоп, колумдагы уруксат кагазын Назаркул агайга көрсөтө салсам:
- Ой, кокуй, ал кишиге барып сөзсүз бир учурашып өт! Кое тур, мен сени менен чогуу барайын! - деп калды. Исхак Раззаковдун үйү борбордун чок ортосуна жакын Дзержин бульварынын өйдө тарабында, темир жол бекетине жакын жерде экен. Экөөбүз ар нерсени кобурашып отуруп Кыргызстан КП БКсынын биринчи катчысы жашаган үйгө кантип жетип келгенибизди да байкоос албай калдык. Короону кайтарган солдаттарга уруксат кагазымды көрсөттүм эле алар дароо дарбазадан ичкери өткөрүп ийишти. Үйгө кирсек Исхак Раззаков түшкү тамакка жаңыдан олтурганы жатыптыр. Бизди көрө сала:
- Ой, келгиле, келгиле! Аа, көк жетим, акыры келген экенсиң да! - деди да, анан жанымдагы Назаркул Чокубаевге карап: - Пейилиңер ак экен! Мына, жаңы эле тамактанганы жаткан элем! Киргиле, төргө өткүлө! - деди. Төргө олтуруп чогуу тамактандык. Аркы-беркиден суроо салып атып абалымдын оор экенине көзү жеттиби, айтор, кыраакы неме аздан кийин телефон номурларын бурап:
- Күлүйпа Кондучаловна, менин жанымда Ташкенттеги театралдык институтка тапшырып жаткан Кудайбердиев Ташбек деген бала олтурат! Ушул баланын ден соолугуна кам көрүш керек. Санаторий, курорттордун бирине жолдомо караштырасызбы? - деди. Ошол жерден тээ алыстан ат арытып билим алам деп келген мага ушунчалык мээримин төгүп атканына жетиналбай турдум. Ичимден эмне деген керемет адам, бүтүндөй Кыргызстанды башкарып аткан жетекчи алдында турган бир жетим балага камкор мамиле жасап, ден соолугунан өйдө кабатыр болуп жатышы албетте, кимдин гана болбосун башынан өткөн бардык азап-тозокторун унутта калтыргандай эле болот да.
- Мен окууга өтпөй калдымбы деп кабатыр болуп атам! - дедим. Исхак Раззаков баятан бери менин санааркап олтурганымды, анан калса өңүм керсары тартып турганымды көрүп:
- Жок, антип кабатыр болбо! Окууга өткөн турбайсыңбы!? Азаматсың! Эч камсанаба! Окуу башталгычакты эми ден соолуктун камын көрүш керек! - деди. Кайрадан Маданият министринин коңгуроосунан улам телефонду алды да бир нерселерди айтып түшүндүрүп кирди. Ошентип Кыргызстан КП БКсынын генералдык секретары, болгондо да эл башкарган кадимки Исхак Раззаковдун атадай камкордугуна кабылып, мээримине бөлөндүм. Ишти заматта чече билген чечкиндүүлүгү, кыраакылыгы, өз элине жан-дили менен кызмат кылып мекенин чексиз сүйгөн Исхак Раззакович айдоочусуна айтып өз машинеси менен жаныма жеке дарыгерин кошуп берди да, бир ай Воронцовкадагы курортологияга жөнөттү.
Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар