bg ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de de fr fr sv en fr en ja fr de ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
" Миң-Куштагы уран калдыгынын Көкө-Мерен аркылуу бүт Орто Азияны каптоо коркунучу бар... "
- Кубатбек Айылчиевич, өтүп бараткан жыл сиз жетектеген министрлик үчүн кандай жыл болду? Жыл башында максат кылган иштердин баарын ишке ашыра алдыңыздарбы?
- Быйылкы жыл былтыркыга салыштырмалуу кудайга шүгүр, тынч болду. Табигый кырсыктар да аз болду. Мисалы, быйыл түштүк региону боюнча жылда болуп келген селдин 10 гана пайызы болду. Бирок мурунку жылдардан айырмаланып, сел Ысык-Көл облусунда көбүрөөк катталды. Жыл жыйынтыгы боюнча кеп кылсак, жыл башынан максат кылган иштерибиздин дээрлик бардыгын аткарып бүтүп калдык. Быйыл пландалган өз бюджетибизден тышкары, 65 млн. сомго ашык иш аткарылды. Аны кийинки жылдын эсебинен жабабыз. Негизинен табигый кырсыктарды алдын-алуу, анын кесепеттерин жоюуга жыл сайын 386 млн. сом каралат. Жыл башынан бери республика боюнча 200дөн ашык өзгөчө кырдаалдар катталып, анын кесепеттерин жоюуга 219 миллион сомдон ашык акча сарпталды.
- ӨКМден биринчи кезекте ыкчамдык талап кылынат эмеспи. Бирок ар кандай кырсыктарды жоюу үчүн техника жетиштүү болушу зарыл? Бул жагы кандай?
- Техникабыз чынында эле жетишпейт. Бизге Түркиядан алынган насыядан 2 млн. доллар каралган. Буйруса, ошол каражатка жакында тендер өткөзүп, келаткан жыл башында 30дай ашык ар кандай оор техника алабыз деп турабыз. Аны бардык региондорго бөлүштүрөбүз. Бирок ал да аздык кылат. Негизинен ӨКМге 200-300дөй мыкты техника болсо, анда өзгөчө кырдалдардын 80 пайызына чейин алдына алып калат элек.
- Республика боюнча катталган кырсыктар жыл өткөн сайын көбөйүп бараткансыйт...
- Туура, ар кандай кырсыктар абдан көп болуп жатат. Баарынан көп катталганы - бул авто кырсыктар. Айтсак, жылына бери жагы миңден ашып кетти. Биз аларга ар дайым жардамга барабыз. Бир эле мисал айтайынчы, жайында Каракөл шаарынын жанында бир машине Нарын дарыясына түшүп кетип, төрт адам каза болгон. Анын экөөсү табылып, 13 жаштагы кыз жана андан кичүүсү да табылбай калган. Ошол эки өспүрүмдү биздин куткаруучулар 6 ай бою издеп жүрүп, жакында бирөөнүн сөөгүн таап чыгышты. Эми анын сүрөттөрүн көрсөңүз, таанылгыс болуп калган. Суусамыр-Нарын жолунда да "ЖИП" Көкө-Мерен суусуна түшүп кетти, Казармандан 5 бала балык улайбыз деп барып, алар да сууга түшүп кетишкен, анын экөөсү эмдигиче табылбай жатат. Суук түшүп калганына карабастан, биздин куткаруучулар издөөнү улантып жатышат. Андан тышкары, өрт кырсыктары да көп катталат. Өзгөчө жай айларында өлкө боюнча 20-25 факты катталууда. Ал эми күн сууп калганда, бир аз азая түшөт. Жайкысын сууга чөгүп кеткен адамдардын саны да көбөйөт. Быйыл биздин куткаруучулар 280 адамды ар кандай кырсыктардан куткарышты, анын ичинен 30 адамды сууга чөгүп бараткан жеринен сактап калышты. Табигый кырсыктардан быйыл 15тен ашык адам каза тапты. Былтыр кыш айларында өлкө боюнча жалпысынан 88 көчкү түштү, анын 56сын биз аткылап түшүрдүк. Жакшысы, биз ал көчкүлөрдөн бир да адамдын өмүрүнө зыян келтирбегенге жетиштик.
- Министрликтин бюджет маселесин айтсаңыз? Бул жылга канча каралды, келерки жылга канча сурап жатасыздар? Ал акча, сиздердин негизги пландаган иштерди толук аткарууга жетеби?
- Толук аткарууга жетпейт. Себеби, биз жыл сайын 3 миллиард сомдон ашык акча сурайбыз. Бирок анын баары берилбейт. Быйыл 1 миллиард, 268 млн. сом каралган. 2014-жылга 30 млн. сомго көп, тактап айтканда 1 млрд. 298 млн. бөлүндү. Себеби, Өрт өчүрүү агентигинин 4 ДЕПОсуна капиталдык курулуштарды жүргүзөбүз. Андан тышкары, Садовое айылындагы аскер кызматкерлерине 18 батирлүү үй салып жатабыз.
ӨКМде жалпысынан 5800ден ашык кызматкер эмгектенет. Анын жарымынан көбүн Өрт өчүрүү кызматкерлери түзөт. Калганын аскер бөлүктөрүнүн (бизде 4 аскер бөлүгү бар), Куткаруу кызматынын жана Гидрометрология агенттигинин кызматкерлери толуктайт. Негизинен министрликтин бюджетинин 39 пайызы айлыкка кетет.
- Эл аралык донорлор менен иштешүү, инвестиция тартуу маселелери колго алынганбы? Анын жыйынтыктары кандай? Кандай жардамдар болду?
- Бул маселе бизде абдан жакшы жолго коюлган. Мисалы, республика боюнча уулуу заттардын (хвостохранилищалар) калдыгы калган саны 92. Анын 35 бизге караштуу. Алардын кесепетин жоюуга абдан көп каражат талап кылынып келет. Биз Майлуу -Суудагы уулуу зат калдыгы калган үч жерди башка жайга көчүрүүгө эл аралык донорлордон 16 млн. доллар алганбыз, ал долбоор быйыл аяктады. Андан тышкары, Евразестин алкагында 10 млн. еврого Миң-Куш менен Кажы-Сайдагы уулуу калдыктардын кесепетин жоюуга каралып жатат. Азыр ТЭОсу даярдалууда. Буйруса, кийинки жылы бул 2017-жылга чейин созула турган долбоор башталат. Миң-Куштун Туюк-Суу деген жериндеги уулуу калдык калган абалы өтө оор болуп турат. Биринчи кезекте ишти ошол жерден баштайлы деп турабыз.
- Ал жерде 30дай түтүн эл жашайт. Уулуу калдык калган жерди барган сайын түбүнөн агып жаткан суу жеп жатат. Эгер ошол темпте кала берсе, анда ал уулуу калдык суу менен Көкө-Меренге, анан Нарын дарыяга, андан ары Сыр-Дарыяга чейин кете турган кооптуу жагдайы бар...
- Туура айтасыз, ошондой өтө кооптуу жагы бар. Бирок ал жердеги суу, уулуу калдык турган жердин жанына арыктан эмес, латоктон агат. Андыктан ал аны жеген жок. Бирок коркунуч келтиргени, ал тоонун (тоо анча бийик эмес, бирок көлөмү чоң) үстүндө көчкү. Ал жыл сайын улам аздан жылып жатат. Кокус, көчкү жүрүп кетсе, анда ал көчкү сууну тосуп калат да, анан ал суу уулуу калдык сакталган жер көл болуп, тоону жейт да, анан уулуу суу сиз айткан дарыяга чейин каптап, бүт Орто-Азияга кетет. Ошол уулуу калдыкты башка жерге көчүрүш керек же, сууну өтмөк (бетондоп) сыяктуу кылып жердин алды менен алып кетсек, анда көчкү жүргөн күндө да, ал суу көл болуп тоону жебей калат. Ала-Букада да абдан эки жерде коркунучтуу уулуу калдык сакталган жер бар, алардын кесептин жоюга Евросоюз 800 миң доллар бөлүштү. Ал акча менен жетишинче этап-этап менен иш аткарыла берет.
Дагы бир айта кете турчу иш. Бизде өзгөчө кырдаалдарга прогноз бере турган, аны алдына ал турган Өзгөчө кырдаалдарды башкаруу деген бар. Мына ошонун ишин жалпы республика боюнча жандантып (баары автоматташтырылган, спутниктен көрө тургандай деңгээлде болушу керек), азыркы талап менен иштетүү үчүн 19 миллион долларлык долбоор даярдаганбыз. Азыр донорлордон 3-4 млн. таап жатабыз. Калганын долбоор бүткүчө, тактап айтканда 2017-жылга чейин таап, ишти толук жандантабыз деген оюбуз бар. Гидрометрологиялык агентигинин деңгээлин жогорулатуу боюнча да Дүйнөлүк банктан 6 млн. доллар алып жатабыз, анын 35 пайызы гранттык түрдө. Ал эми мындан башкасы, жогоруда кеп болгон долбоорлордун баары грант болуп эсептелинет.
- Республика боюнча жалпысына канча кооптуу жер бар? Алардын басымдуу бөлүгү кайсы региондорго тиешелүү?
- Жалпысынан ар кандай кооптуу жерлердин саны 14 миңден ашат. Анын ичинде жер көчкүнүн дээрлик 80 пайызы Ош, Жалал-Абад, Баткен облустарына тиешелүү. Себеби, ал аймактардын жер кыртышы начар. Ошол кооптуу жагдайлар эске алынып, биздин министрлик Ошко көчүрүлгөн.
- Эми министрликтеги коррупцияны айтсаңыз? Таза, баары сонун деп айтсак, албетте, аша чапкандык болот. Бул боюнча канча факты катталды? Аларга кандай жаза болду?
- Туура, бизде коррупция жок деп айтуу кыйын. Себеби, коррупция бүт мамлекеттик мекемелерде өз тамырын 20 жылдан бери болушунча жайып алган. Биз өзүбүз коррупцияга каршы комиссия түзгөнбүз. Ал комиссия жылына аз болгондо 4-5 жолу отурумун өткөзүп, тиешелүү иштерди жасап келатат. Бирок бүгүнкү күндө бизде түздөн-түз коррупционер деп кармалган же катталган кандайдыр бир фактылар жок. Бирок коррупциялык ишке кыйыр түрүндө шектелип, аз суммада болсо да өздөрүнө ыйгарып алган кызматкерлер бар. Кээ бирөөлөрдүн иши сотко чейин кетти. Акыркы бир жылда ошондой иштерге шектүү делген 8 кызматкерди иштен кетирдик.
- Кадр жана айлык маселеси силерде талапка жооп бербегени айтылып келет...
- Кадр маселеси чынында оор. Себеби, тажрыйбалуу адистер аз. Бизге керектүү кадрлар Кыргызстандын бир нече окуу жайларында даярдалат. Андан тышкары, Казакстандын Көкчөтау, Орусиянын Санкт-Петербург университеттеринде бизге берилген квоталар бар. Бирок кейиштүүсү бизде айлык абдан аз. Ушундан улам бизде иштеген көп эле жакшы адистер айлыгы көп жерлерге иштеп кетип калып жатышат. Ачык айтканда, биздеги айлыктын орточо көлөмү 5-миңден 7 миңге чейин. Бул аскер кызматынан полковниктери алган айлык. Ал эми Гидрометеорология агентигинин катардагы кызматкери 2360 сом эле алат. Бизге азыр айлыктын аздыгынан улам өзгөчө Куткаруу кызматына, Өрт өчүрүү агенттигине бир топ кызматкерлер жетишпей турат.
- Сөз соңунда, 2014-жылы аткара турган чоң иштерден айта кетсеңиз?
- Жыл сайын жол кырсыгынан каза болгон адамдардын саны 1000ден ашып кетип жатат. Негизи кырсык ар кандай болот эмеспи, кээ бир адамдар машинеге кыпчылып, куткаруучулар келгенче каза таап калып жатат. Ошондой кооптуу жагдайларды алдына -ала үчүн биз куткаруучуларды көбөйтүү үчүн Өрткө каршы агентигинин алдында биринчи башталышында 103 адамдан турган Куткаруу кызматы ачылат. 21 топту биз кырсык көп болгон жерлерде бөлүштүрөбүз. Кийинки жылы да, кийинки 25 топту да кошобуз. Аларды азырынча 21 техника даярдап жатабыз. Мына ушул ишти жакшы жолго коюп алсак, анда кырсык болгон жерлерде куткаруу кызматы эффективдүү иштеп калат деген ойдомун. Бул босогобузда турган жаңы-жылда жасала турган чоң иштердин бирөөсү гана...