bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk tt ky ru ky ru ky ky ru ru ru ru ru ka ru ky ky ru ky ru ky ky ru ky ky ru ky bg ky ky kk ru ky ru ky ky ky ru ky ru ky ru uk ru ru ky ru ru ky ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Форум", 25.01.11 - 6-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Эне тилин билбеген, элин сүйүп жарытпайт…
КРнын Президентине караштуу Мамлекеттик тил комиссиянын төрагасы:
"Бардык чиновниктерди кыргыз тил сынагынан өткөргөнү жатабыз, Куловду болсо…"
- Азимжан мырза, кыргыз тили мамлекеттик тил болуп кабыл алынганына 21 жылдан ашса да, эмнегедир бүгүнкү күнгө чейин мыйзамдар, токтомдор, айтор мамлекеттик иш кагаздары кыргыз тилинде жүргүзүлбөй, дээрлик бардыгы орус тилинде болуп келет. Мунун себеби эмнеде? Же кыргыз тилине болгон кайдыгерлигибиз болуп жатабы?
- Туура, ушул күнгө чейин Мамлекеттик тил мыйзамы күчүн жоготуп иштебей келди. Себеби 1989-жылы Мамлекеттик тил мыйзамы кабыл алынып жатканда өлкөдө орусташтыруу саясаты жүрүп, бийлик башындагылар орустардын саясатынан чыга албай, орус тилин расмий кылып мыйзам кабыл алышкан. Ошондон тартып мамлекеттик иш кагаздарынын бардыгы орус тилинде жарык көрүп, токтомдор орус тилинде токулуп, кыскасы, орус тилинин чеңгээлинен чыга албай келдик. Бүгүнкү күнү канчалык аракет кылып, "Манас" эпосубузду төшкө кармап, улуу элбиз деп ураан чакырганыбыз менен, улут катары калыптана албай жатабыз. Ар-намысыбыз ойгонбой жатат. Туубуз кыйрап, гербибиз жыгылып жатса тургузуп койгондун ордуна далыбызды салып тетири басабыз. Эгер мамлекетибиз өнүгүп-өссүн десек, чүмкөгөн кайдыгерликтен арылып, улуттун кызыкчылыгын жеке кызыкчылыгыбыздан жогору коюп, улуттук аң-сезимибизди ойготушубуз керек. Бүгүнкү күнү жеке эле Мамлекеттик тил комиссиясы эмес, бүтүндөй кыргыз эли тил маселесине көңүл буруусу зарыл болуп турат. Эгер биз кыргыз тилинде сүйлөбөсөк, мыйзамдар кыргыз тилинде жазылбаса, токтомдор кыргыз тилинде токулбаса, анда бизге мамлекеттин, эне тилдин кереги барбы? Бүгүнкү күнү калктын 70 пайызы кыргыз тилдүү болсо, 20 пайыздан ашыгы түрк тилдүү, ал эми 8 пайызы орус тилдүү эл экен. А эмне үчүн биз өзүбүздүн кызыкчылыгыбызды эске албай, кыргыз тилин башка улуттун жарандарына кор кылып басып беришибиз керек. Ошондуктан улуттук идеологиябызды, тарыхыбызды, ата-бабабыздан бери келаткан салтыбызды сактап калалы десек эне тилибиздин кадырын көтөрүүбүз зарыл.
- Буга чейин Мамлекеттик тил комиссиясы көзгө көрүнүктүү кандай иштерди аткара алды? Учурда кандай алгылыктуу иштер аткарылууда?
- Мурда жөн гана курулай эйфорияга алдырып кыйкырып келсек, кийинчерээк иштиктүү иштерди аткарууга өттүк. Тил мыйзамы укуктук базага түшүп, көптөгөн токтомдор иштелип чыкты. Улуттук тилди үйрөтүү боюнча атайын көркөм адабияттар, илимий китептер, ар кандай усулдар жарык көрдү. Кыргызча компьютердик программалар түзүлдү. Ошондой эле, кыргызча, орусча сөздүктөрдүн санын көбөйтөлү деп жатабыз. Жакында Махмуд Кашкаринин көлөмдүү сөздүгү жарык көргөнү турат. Заманга ылайыктап, байыртадан келаткан кыргыздын керемет, учкул сөздөрүн жаштар кулагына тагып угуп жүргүдөй кылып дисктерге жаздырууну пландоодобуз. Андан сырткары улуттук тилде адамдардын аң-сезимин козгой турган көрсөтүүлөрдү сыналгыдан көрсөтүп, радиодон уктуруп, гезиттерден чагылдырышыбыз керек. Анткени адамдын аң-сезими ошол массалык маалымат каражаттары аркылуу калыптанат. Ошондой эле өкмөттүк аппараттан баштап министрликтердеги кызматкерлерди, депутаттарды кыргыз тил сынагынан өткөргөнү жатабыз. Ушул тапта, өкмөттүн аппарат кызматкерлерин окутуудабыз. Арасында кыргыз тилин билбегендер да бар экен. Аларга атайын сабак өтүүдөбүз. Жакында президент Роза Отунбаеванын кабылдамасында болуп, мамлекеттик тилди өнүктүрүү боюнча кеңири сүйлөштүк. Президент мага баардык министрликтер иш кагаздарын мамлекеттик тилде жүргүзүүсүн жана маалымат технологиялары кыргыз тилинде болуусу шарт деп конкреттүү талаптарды койду. Ошондой эле буга мамлекеттик казынадан атайын каражат бөлүнмөй болду.
- Арасында эне тилди билгиси келбеген, сиздердин сынактан баш тарткан чиновниктер болсо аларга кандай чара көрөсүздөр?
- Менимче, андай чиновниктер болбосо керек. Эгер андайлар болсо аларды эне тилин окутканга аракет кылабыз. Эгер такыр эле моюн толгоп, биздин талаптарга көнбөсө биз алардын кызматтан кетүүсүн талап кылабыз.
- Жогоруда китеп туурасында сөз кылып кеттиңиз. Акыркы убактарда кыргыз тилдүү китептер аз санда басылып жатат мунун себеби эмнеде?
- Азыр мамлекет тараптан китеп чыгарууга көп көңүл бурулбай жатат. Москвадан китептер тынымсыз ташылып келип, жаштарыбыз ошол китептерди окуп, орус элинин каада-салтына, менталитетине калыптанып өсүүдө. Жазуучуларыбыз акчасы жок китеп жазбай, акчасы бар бизнесмендер көчө сөзү менен жазылган жеңил-желпи китептерин чыгарып жатышат. Создуктурбай мындай китептердин чыгуусуна бөгөт коюп, Орусиядан китеп ташып келүүнү азайтпасак болбойт. Бул боюнча тил комиссиясы алгылыктуу иш-аракеттерди көрүп жатабыз.
- Мамлекеттик тил комиссиясына мамлекеттик казынадан жылына канча каражат бөлүнөт?
- Эки миллиондун тегерегинде каражат бөлүнөт. Бул каражат менен мамлекеттик тилди өнүктүрүү мүмкүн эмес. Кызматкерлердин айлык акысы 4 миң сомдон ашпайт. Кызматын таштап кеткен кызматкерлер да жок эмес. Буюрса, өкмөтүбүз каражат маселесин чечип берсе керек.
- Көчөдөгү көрнөк-жарнактар дагы деле орус тилинде болуп жатат го, бул боюнча кандай иш-аракеттерди көрүп жатасыздар?
- Жумасына эки ирет шаардык мэриянын иш башкармалыгынын, монополияга каршы агенттиктин кызматкерлери, укук коргоо органдары менен биргеликте көчөлөрдө текшерүү иштерин жүргүзүүдөбүз. Мурдагыга караганда кудайга шүгүр, көрнөк-жарнактардын көпчүлүгү кыргыз тилинде. Айрым гана кудай теңирин тааныбай кыргыз тилин кыйрап өткөн адамдар орус тилинде жарнактарын чыгара коюп жатышат. Аларга мыйзамдын негизинде чара көрүп жатабыз. Жаз алды менен борбордук көчөлөргө ат чабыш, ээр оодарыш, көк бөрү сыяктуу кыргыздын улуттук оюндарынын сүрөтү тартылган такталарды илсекпи деген ойдобуз.
- Президенттик шайлоо жакындап келатат, талапкерлер мамлекеттик тил сынагынан өткөрүлөбү?
- Бүтүндөй калайык-калктын, коомчулуктун талабына ылайык, талапкерлерди жогорку деңгээлде мамлекеттик сынактан өткөрөбүз. Мамлекеттик тилди билбеген талапкерлер шайлоого катышууга укуксуз.
- "Ар-Намыс" фракциясынын лидери Феликс Кулов президенттикке ат салышып калса, кыргыз тилин билбей туруп талапкер болууга укугу барбы?
- Феликс Кулов буга чейин мамлекеттик тилди үйрөнүүгө мойну жар берген жокпу, айтор кыргыз тилин үйрөнө албады. Эми президенттикке аттанып калса, мыйзамды эске алып, шайлоого чейин мамлекеттик тилди үйрөнөт го деп ойлойм. Эгер ал киши кааласа мамлекеттик тил комиссиясы азыртан баштап окутууга даярбыз.
- Өткөн жылдын күзүндө "Белый парус" интернет басылмасынын редактору Элена Абдиева кыргыз элин каралаган материалын коомчулукка жарыялады эле, бирок сиздер тараптан эч кандай жооп болгон жок. Андайларга сокку уруп, ордуна коюп коюу сиздердин ишиңиздер эле да?
- Ал жеке эле биздин иш эмес, бүтүндөй коомчулуктун, журналисттердин иши болчу. Биз бир эмес эки жолу кыргыздын аттуу-баштуу адамдарын, журналисттерди чогултуп жыйын уюштурганбыз. Тиешелүү жерлерге кайрылганбыз. Бейөкмөт уюмдарына кайрылып арыз жолдогонбуз, бирок алар тараптан жооп болгон жок. Айрым гана журналисттер гезиттерге макала жазышпаса, көпчүлүк журналисттер ооз ачышпады. Кыскасы, биз колдон келген аракеттерди көрдүк. Азыр деле Елена Авдеева, Сергей Масаулов, Андрей Князев өңдүү кыргыз элин сүйбөгөн адамдар улуттук беделибизге шек келтирген макалаларды орус тилдүү гезиттерге жарыялап жатышат. "Бөрү баласы ит болбойт" да, мындай адамдарга тийиштүү чараларды көрбөсөк болбойт.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
- КЫРГЫЗ САЯСАТЧЫЛАРЫ БИРИ-БИРИБИЗ МЕНЕН БИЙЛИК ТАЛАШЫП ОЛТУРУП, ЭКИ ЭЛДИ КАГЫШТЫРЫП АЛДЫК
Посольства Кыргызской Республики в Российской Федерации
от 12 января 2011 года.
Рыспай 70 жашка чыкмак...
Ырдын пири Рыспайга таазим
МОСКВАДАГЫ ЖАҢЫ ЖЫЛ АЗЕМИ
Жамгыр менен жер, бата менен эр көгөрөт
ӨЗҮБҮЗГӨ ӨЗҮБҮЗ КҮЙБӨСӨК, БИЗГЕ ЭЧ КИМ КҮЙБӨЙТ
Алмазбек Какчыкеев, 7-апрелде эки бутунан ажыраган:
"Милицияда күнөө жок. Күнөөнүн баары буйрукту берген адамдарда…"
Бакиевдин "батькасына" баары каршы…
Бакирдин Алиев, КРнын эл артисти:
"Не деген сонун образдарды
ачып берерде көзүм көрбөй…"
Репрессияга жасалган алгачкы аракетпи?
Акылбек УСУПБАЕВ, урология борборунун директору:
"Балдар менен энелердин өлүмүнө
эркектердин да күнөөсү бар"
ОШ КООГАЛАҢЫ ЖАНА ОЛДОКСОН ЖЫЙЫНТЫКТАР, ЖЕ "УУРУСУ КҮЧ БОЛСО, ЭЭСИ ДООГО ЖЫГЫЛАБЫ?"
ЫЙЫК КӨЛҮБҮЗ - ЫСЫК-КӨЛДҮН ЖАРАЛУУ САНЖЫРАСЫ
"Жаккан кыздар көп, жүрөгүмдү багынтканы жок…"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?