el en hbs_cyr ru ky tt en sv fr de de fr fr fr fr en en ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ce ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ky ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Украинадагы жарандык тирешүү тил маселесинен чыккан эмес
Жакында эле маалымат булактарында Президенттин алдындагы мамлекеттик тил боюнча комиссиянын төрагасы Эгемберди Эрматов ашынган мекенчилдиктин кереги жок, Украинадагы жарандык тирешүүгө тил маселеси тиешелүү маанисиндеги пикирин билдирип кетти. Бул кишибиз мындай такталбаган, жалган маалымат билдиргенден кийин бир күн эмес бир саатта азыркы кызматты жетектегенге моралдык укугу жок. Ушундай эле маалыматты көп узабай Президентибиз айтты.
Украинадагы жарандык тирешүүнүн келип чыгуу себеби, жаңылыктарды күнүгө эмес бир жумада бир көргөн ар бир кыргызга деле түшүнүктүү. Жарандык тирешүү бул Украинанын ошол кездеги президенти Януковичтин сокур, өзүмбилемдик ээнбаштыгынан, элинин пикири менен эсептешпегенинен келип чыгып отурат. Януковичтин бир Евробиримдикке, бир Бажы биримдикке кирем деген чанжыраган оюнун, саясатынын кесепети. Евробиримдик бул НАТО. Украинанын бул биримдикке кириши коңшу катарында дагы, славян мамлекети катарында да Россиянын кызыкчылыгына туура келбейт. Деги эле азыркы Россия Путиндин өңү жана жүзү. Экономикалык санкциянын негизинде Жириновскийдин тили менен илгерки падышалык Россиянын саясатын жүргүзүп келүүдө. Ал эми Атамбаев жана анын командасы бирдеме болсо эле Россия мунай баасын жогорулатып жиберсе эмне кылабыз деп алаканын жайып кыргыз элин коркутуу менен алек. Падышалык Россия кыргыз элин геноцид кылганы бул жаңылык деле эмес. Багыбызга Өктөбүр ыңкылабы болуп, улут, мамлекет катары сакталып калдык. Бул эми башка кеп.
Эми акыркы беш-он жылдагы Украинадагы тил маселесине сереп салалы. Мамлекеттик бир эле тил бар, ал украин тили. Ал жактагы орус тилине болгон мамилени мындан эле билсек болот. Кыргыздарга көргөзүлүп жаткан россиялык ОРТ, РТР, НТВ, РенТВ ж.б каналдар Украинада көргөзүлбөйт. Ушул эле россиялык каналдарды, кабелдик каналдардан көрүүнүн өзү көйгөй болуп келген, бирок ошондо да украин эли менен орус тилдүүлөрдүн жарандык тирешүүсүнө алып келген эмес. Россиянын кийлигишүүсү менен болуп жаткан азыркы тирешүүдөгү федерализация менен кошо көтөрүлүп жаткан тил маселеси эки иштен бир иш болуп эсептелет жана Россиянын жүргүзгөн бир саясаты. Украинадагы жарандык тирешүү тилдин кесепетинен деген кеп жалган маалымат жана кыргыз элинин башын айлантууга болгон далалат.
Кыргызстанда Атамбаев Президент болгондон бери кыргыз деген кеп чыкса улутчул болуп саналып жатат. Эми кыргыз тили деген кеп чыкса ашынган мекенчилдик болот экен. Бул улутчулдук деген сөздүн модадан калышыбы же кыргыз элинде улутчулдук сезимдин, ой жүгүртүүнүн биротоло жок болгонунун белгисиби? Президентибиздин эми мекенчилдикке болгон ой жүгүртүүбүздү, сезимибизди биротоло жер менен жексен кылайын деген аракетиби? Эгер улутчулдук, мекенчилдик сезимибиз жок болсо, мекенчилдик сезимде ой жүгүртө албасак, сүйлөп, жаза албасак, анда маңкурттан эмне айырмабыз бар? Президент өзү баш болуп минтип айтып отурса, аны ишке ашырчу кыргыз терисин жамынган Абыке, Көбөштөр, Көзкамандар арабызда толтура. Мынча болду ысымдарыбызды деле өзгөртөлү. Алеша, Евгений, Боря, Дима деп. Чукча туугандарыбызга окшоп Иван Иванович болуп.
Баса, кайра куруунун арты менен эгемендик албаганыбызда бизде деле Алеша, Миша, Толик деген ысымдар көбөйө баштаган.
Мекенчилдер менен Абыке, Көбөштөр тирешет
Бажы биримдиги бизде да Украинадагыдай кризисти алып келиши толук мүмкүн. Президент баш, Ж.Оторбаев, Т.Сариев төш болуп элдин кызыкчылыгын коргоп жатабыз деп айтып келет. Ал эми иш жүзүндө кандай болорун убакыт көргөзөт. Ага убакыт деле аз калгансыды. Дордой, Кара-Суу базарындагы жарандарыбыздын маселеси, мигрант маселеси кандай чечилип, кандай сүйлөшүүлөр жүрүп жатканы белгисиз. Бизге али туман бойдон. Россияда казак, беларусь жарандары эч кандай патент, ишке уруксат кагазы жок эле эмгектенип жүрөт. Эгер кыргыз мигранттарынын маселеси казак, беларустардай болуп чечилбесе Бажы биримдигине кирип кереги барбы?
Бажы биримдигине кирүүгө каршылар чыркыраган чындыктарын, өз билдирүүлөрүн билдирип келет. Бирок бийлик көрмөксөн да, укмаксан. Бийлик тарабынан эгемендигибизге шек келген келишимдер болгон болсо эл көчөгө чыкпайт деп эч ким кепилдик бере албайт. Ошол эле мезгилде Бажы биримдигине кошулабыз дегендер да жөн жатпайт. Бажы биримдиги эмес Россияга кошулуп алсак жыргайбыз деген Көбөш, Көзкамандарыбыз четтен чыгат. Бул эгемен ойлонгон, улуттук, мамлекеттик, мекенчилдик намысы бар кыргыздар менен Абыке, Көбөш, Көзкамандардын ортосундагы тирешүүгө алып келет.
"Азаттык" радиосунун Бишкек бюросунун директору:
"Бул мыйзамга кол коюлат"
Мурда кесиптештерибиз бийликчил жана оппозициячыл болуп экиге эле бөлүнсө, азыр гезит, телеканалдар аткаминерлердин бирин көккө чыгарып, бирин жерге тебелеп майдаланып кетти. Жакшы өзгөрүүлөр да бар, бирок беш кол тең эмес дегендей өз кара курсагын ойлоп аброюн пастыкка түшүргөн кесиптештерибиз да аз эмес. Бүгүнкү күнүбүздүн оңолуусуна, мамлекеттин өсүп-өнүгүшүнө журналисттер сөзсүз салым кошооруна ишеним чоң. Төртүнчү бийлик өкүлдөрүнүн бүгүнкү күндөгү кырдаалдарга пикирлери кандай экени бул рубрикабызда айтылып келет.
- Жалган билди-рүүлөрдү тараткандарды жазалоо жаатындагы мыйзам каралып, Президентке сунушталды. Мыйзам өтүп кетсе Кыргызстандагы ММКларды тизгиндөөгө кызмат кылып, журналисттердин тили кыскарары айдан ачык көрүнүп турат. Бул мыйзамга "Азаттыктын" жетекчиси катары пикириңиз кандай?
- Эми бүгүн бийлик тарабындагы партиянын депутаттары тарабынан маселе көтөрүлүп жатканы бул маселеге саясый өңүт берет. Бир жагынан алганда, алар, мыйзамда маалыматты тараткан киши гана маалыматтын булагы болот деп айтып жатышат. Бирок журналисттер бир эле адамдын айтуусуна таянып жазбайт. Мүмкүн алар коомдогу болгон көрүнүштү сүрөттөшү мүмкүн. Бир чети журналисттердин кооптонуусун мен дагы бөлүшөм. Бирок негедир менин ички сезимим боюнча бул мыйзам кабыл алынат жана күчүнө кирет. Бүгүнкү күндө журналисттер коомчулугу ошол мыйзам күчүнө кирет деген пикирде өзүбүздү ошого даярдашыбыз керек. Бул мыйзам кабыл алынса калганын көрө жатарбыз.
- Эл арасында акыркы жылдарда "Азаттыктын" мурдагыдай курчтугу калып баратат дегендей кептер жүрүп калат. Буга кандай пикирдесиз?
- Мен дагы ушул сөздү көп угам. Чынын айтканда 2005-2010-жылдын алдындагы "Азаттык" иштеп турганда оппозициялык бир эки маалымат таратуучулар калып, калганынын баары эле сындоого мүмкүнчүлүгү болбой калган. Бирок бүгүнкү күндөгү "Азаттык" башка кырдаалда иштеп жатат деп ойлойм. Ошондуктан мындай пикирлер айтыла берет. Менимче "Азаттык" мурдагыдай эле иштеп келет. Бизге окшогон маалыматтык каражаттардын саны өскөндүктөн "Азаттыктын" мурдагыдай курчтугу байкалбай калышы мүмкүн.
- Азыркы бийликтин, Президенттин саясатына көз карашыңар кандай?
- Мен Президент алып барып жаткан саясатка эл каршы дегенге кошулбайм. Себеби мындан төрт жыл мурун ошол кишини көпчүлүк шайлоочулар колдогон. Анан ушул өткөн үч жыл аралыгында ал кишини колдобой кое турган окуялар болуп кетти деп айталбайм. Ар бир эл өзүнүн шайлаган Президентине татыктуу. Биздин бүгүнкү күндөгү коомчулуктун акыбалы кандай болсо, Президенттин да акыбалы ошондой деп ойлойм. Коомчулукта анын алып барып жаткан саясатына ар кандай пикирлер айтыла берет. Мисалы, бизге, журналисттерге Президенттин саясатына нааразылар гана кайрылат. Ошондуктан көпчүлүк эл Президентке нааразы деген пикирлер жарала бермекчи.
- Фейсбук, деги эле бардык белгилүү соцтармактар бул жашоонун бир бурчу, өңүтү болуп калган сыяктуу. Фейсбуктун оң-терс таасирлери тууралуу сиздин пикириңиз?
- Фейсбуктун журналисттер үчүн жалаң гана оң жактары бар деп ойлойм. Себеби маалымат алуу, алмашуу окурмандарга түз жетүү оңой болуп калды. Андан сырткары фейсбук ж.б. социалдык тармактар менен массалык маалымат каражаттары атаандаш болуп калды. Мурда маалымат саясатында монополия бар болчу. Азыр ошол монополиядан айрылдык. Кээ бир социалдык тармактардан гезиттикинен көп окурмандарды кездештирсе болот.
- Сайтта иштеген адам мультимедиялык журналист болушу керек экен. Башкача айтканда, видеону тартып, аудиону жазып, сүрөт тартканды, аларды жок дегенде баштапкы түрдө жасалгалаганды, сайтка жайгаштырганды, сайт үчүн жазганды билиши керек экен. "Азаттыктын" журналисттерине бул талаптар коюлабы?
- "Азаттыкта" ар кандай журналисттер бар... мисалы, Шайлообек Дүйшеевди видео тартсын деген талаптын өзү туура эмес. Ал агайды башка сапаттары үчүн жумушка чакырганбыз да. Ошол эле учурда жаш журналисттер үчүн видеону тартканды, монтаждаганды билүү, аудиомонтажды билүү, сүрөт тартканды билүү бул бүгүнкү күндө сөзсүз шарт болуп калды.
- Өзүңөрдүн радио-сайт тууралуу жетекчи катары пикириңиз?
- "Азаттыктын" кыргыз тилиндеги сайты окурмандардын саны боюнча электрондук маалымат каражаттарынын, сайттарынын, жергиликтүү бардык маалымат каражаттарынын алдында турат. Негизи бардык критерийлер боюнча "Азаттыктын" сайты бүгүнкү күндө лидер болуп эсептелет. Акырындап баары электрондук маалымат каражаттарынын окурманына айланышат. Биз үчүн бул өтө маанилүү. Андыктан дагы тырышып, алдыга умтулуу менен иштей беребиз.
Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар