el en hbs_cyr ru ky tt en sv fr de de fr fr fr fr en en ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn tt ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ky ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
"Убакыттын кунары кетип бараткандай туюла берет"
Облустук "Ысык-Көл кабарлары" гезитинин башкы редактору, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, эл аралык Поэзия академиясынын академиги, Алыкул Осмонов атындагы сыйлыктын жана Россиянын эл аралык "Добрый ангел мира" сыйлыгынын лауреаты Абдыжапар ЭГЕМБЕРДИЕВДИ кепке тартып, турмуштук жагдайлар туурасында ой бөлүштүк.
- Абдыжапар агай, сиз менен чакан маек кургандан бери биртоп убакыт артта калыптыр. Кийинки учурда убакыт учкан куштай зыпылдап өткөндөй сезилчү болду...
Агарган чач кайра экинчи карарбайт,
Карыккан көз кайра балбал жаналбайт.
Өмүр деген шунча кымбат нерсе экен,
Адам пенде кетсе кайра жаралбайт.
Арам оокат болгон менен бай кылбайт,
Жаштык деген колго турбас нерсе экен,
Бир кеткен соң сыздасаң да кайрылбайт.
Куураган тал кайра бүрдөп көгөрбөйт,
Суу куйбаса көл да соолуп төмөндөйт.
Кадыр күтүп, калк сыйына бөлөнбөйт.
Бакыт бир кез мелт-калт болуп төгүлбөйт,
Бакыт бир кез издесең да көрүнбөйт.
Аккан дайра миң тарамдап бөлүнүп,
Кээде атайы бурсаң дагы бөлүнбөйт.
Жакшы ой дайым келе бербейт башыңа,
Жакшы турмуш турбайт дайым чачыла.
Ажал келсе бар-жогуңду эске алып,
Карап койбойт карыңа да, жашыңа.
Бүт сулууну ала албайсың сүйгүзүп,
Бүт түйшүктү ала албайсың үйгүзүп.
Келер күнүң улам кызык көрүнөт,
Кеткен күнүң улам көздү күйгүзүп.
- Мунуңуз туура экен. Менде да кээде ушундай сезимдер болуп кетет. Сиз жакында Түркиядан кайткан экенсиз. Эмнеге байланыштуу бардыңыз?
- Биз Түркияга Евразия Жазуучулар бирлигинин чакыруусу менен бардык. Ал 2006-жылы уюшулуп, түрк тилдүү мамлекеттердин адабий байланыштарын чыңдоо, түрк дүйнөсүнүн ынтымагын бекемдөө максатын көздөйт экен. Дүйнөдө түрк тилдүү өлкөлөр 22 болсо, бул жолу өткөн "Түрк дүйнөсү адабият маселелери" деген жыйынга 18 өлкөдөн 48 акын-жазуучу катыштык. Бизден менден сырткары Кыргыз эл акыны Омор Султанов, жазуучу Айдарбек Сарманбетов, акын Керимбек Кадыракунов катышты. Сүйлөдүк, ой-пикирибизди айттык.
Кыргыздар, казактар, өзбектер, түркмөн-дөр, ногойлор, гагауздар, кумыктар, азербайжандар, кабардин-балкарлар, ирак түрктөрү, иран азербайжандары аралашып эле калдык. Кээсинин тилин билбесек да боолголоп аттык. Салт-санаа, үрп-адат, турмуштук өзгөчөлүктөр, улуу тоолор жөнүндө көп айтылды. Мен минтип ыр жаздым.
Түркияда бир жыйында айтылды,
Дагестандын, түрк, кыргыздын тоолору.
Тоолор колдоп турганы үчүн аларды,
Мен ойлодум улуу тоолор ичинде,
Улуу адамдар болобу деп көбүрөөк.
Болгон үчүн мүмкүн булар өнүгөт.
Кайра дагы түштү менин оюма,
Тагдыр мүмкүн койгондур деп болжолу.
Улуу адамдар болгон үчүн буларда,
Улуу болуп жаралгандыр тоолору.
- Мухтар Ауэзов, Чыңгыз Айтматов, Расул Гамзатов, Кайсын Кулиев сыяктуу ар бир элдин адабият алптары бар эмеспи. Түрк калемгерлеринин чыгааны ким көрүнөт?
- Назым Хикметтен өткөнү жок окшойт. Акындын ырлары Салижан Жигитовдун котормосунда кыргыз окурмандарына кеңири жеткен эмеспи. Бирок ал учурунда коммунист болуп, Москвага качып барып жашагандыктан, түрк бийлигинин азыркы саясатына туура келбейби деп калдым. Өздөрү деле көбүртүп-жабыртып айтышкан жок. Омор Султановдон гана "Назым Хикмет атындагы эл аралык сыйлык уюштурулса" деген демилге чыгып кетти.
- Кыргыз адабиятында көйгөй көп деп эле байма-бай айтылып келатпайбы. Башка элдердин адабиятына салыштырганда абалыбыз кандай көрүнөт?
- Мен өзүм да мына ушуну айта кетейин дедим эле. Азыр биздин адабиятыбыз токолдун баласындай болуп эле томсоруп отуруп калбадыбы. Өкмөттүк каржылоо болбогондуктан Улуттук жазуучулар союзу айлык ала албай, баштагыдай жыйындарын ж.б. иш-чараларын өткөрө албай, таптакыр эле бечаранын кейпин кийип калды. Эптеп каражат тапкандар китепке окшогон бирдеңкелерин чыгара берип, адабияттын саман-топону аралашып бүттү. Түгөлбай Сыдыкбековдун, Чыңгыз Айтматовдун, Алыкул Осмоновдун адабияты мындай абалга келбеш керек эле, арга жок.
Жыйынга келгендер менен сүйлөшүп отуруп арданасың. Коңшулаш Казакстанды эле алсак, Жазуучулар уюму толук өкмөттүк каржылоодо экен. Жылыга жүзгө чукул наамдагы китептер мамлекеттин эсебинен чыгарылып, быйыл 35 акын-жазуучу өкмөттүк стипендия алып жатканын айтышты. Айтор, адабият, маданият кайсы мезгил болбосун элдин, мамлекеттин жүзүн көрсөтүп келген эмеспи. Өкмөт башындагы аткаминерлер өздөрү китеп окубаса да, ушул адабият деген чоң дүйнөгө аң-сезимдүү мамиле кылып, камкордук кылып коюшпаса, кийин оңойлук менен ордуна келбей турган жаңылыштык кетип баратат.
- Сиз мурда жалаң поэтикалык жыйнактарыңызды чыгарып келип, "Толкундар жээкке келишетте" кара сөзгө да кайрылган экенсиз...
- Ошондой болду. Ыр кантсе да жаштыктын иши эмеспи. Анүстүнө мен акындык табиятыма жараша мурда эле аз жазчумун. Кандайдыр бир нерсе таасир этип, толгонуу келмейинче жаза албайм. Толгонуу дайыма эле келе бербейт да. Китепке автобиографиялык мүнөздөгү чыгармам, публицистикалык, адабий ой-толгоолор да киргизилип калды.
- Акыркы жылдары жалаң журналистика тармагында иштеп келдиңиз. Азыр гезиттин негизги проблемасы кайсы?
- Компьютер, интернет дегендер чыгып, адабий китептер, гезиттер мурдагыдай окулбай калды. Ушул китеп окубагандын кесепетинен азыркы жаштар көркөм адабияттан алыстап, көкүрөк дүйнөлөрү жардыланып, калкыбыздын кылымдардан бери калыптанган асыл-нарк касиеттеринен куржалак калып баратат. Экинчиден, жер-жерлерде гезиттерге жаздыруу иши абдан начар. Жаздырганды кой, өздөрү гезит окубаган акимдер, мэрлер, айыл өкмөттөрү чыкты. Облустун, район менен шаардын турмушуна кызыкпаса, элдин көйгөйүн билбесе анын эмнеси жетекчи? Баары дебейин, көбү ошондой болуп атат.
- Аларды кантип теске салабыз?
- Бул эми кыйын маселе болуп калды. Совет мезгилинде кадр тандоо саясаты катуу иштеп, идиреги бар делгендери эсепке алынып, акырындап тарбиялап, кызматтан кызматка жылдырып отурушчу эмес беле. Азыр көчөдө жүргөндөр бир күнү аким болуп, аким кайра бир күнү көчөдө калып, эртеңки күнүнө ишеним болбой, ошондон улам майлуу жер болсо эле беш манжасын эмес, мурдуна чейин тыгып ийип атышпайбы. Партиялар "өз улагымдан теке салам" деп чалажан бирөөлөрүн түртө берип, такыр ишпалдасын чыгара турган болду.
- Бийликтегилер таза адамдар иштесин, коррупцияны кыскарталы деп аракет кылгансыйт же майнап чыкпайт...
- Деги биздеги тартипке түшүнүп болбойт. Миллиондорду жегендер кармалып, камакка алынат. Анан эле оорудум деп жата калып, же качып жоголушат. Акматбек Келдибековдун жоругу деле күлкү келерлик иш эмеспи. Кылмыш кылган соң анын бутунун ооруган-оорубаганын карап отурбай жоопко тарт да! Мен бизге Кытайдагыдай катуу тартип киргизилсе болбойт беле деп да ойлойм. Аларда белгилүү өлчөмгө чейин пара алгандар ири айып төлөп, андан бир тыйын ашкандар атылып атпайбы. Мына былтыр эле 10 миңден ашуун чиновник атылды. Арасында министрлери, вице-мэрлери, башка кыйындары да жүрөт. Ошону да өкмөттүн эсебинен атпай, үй-бүлөсүнөн 8 юань төлөтүп, эки ок менен көзүн тазалап жатышат. Бирок андай жолго түшсөк, биздин аткаминерлердин баары атылып кетип, таза ит болгон турабыз.
Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар