el ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky kk ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Жерибиз эле эмес, жашылча-жемишибиз да кымбат
Кыргызстанда өндүрүлгөн азык-түлүк дүйнөнү таңкалтыра алабы?
Кыргызстанда биринчи жолу Органикалык кыймылдын улуттук форуму өткөрүлдү. Бул иш-чара өлкөдө өндүрүлгөн органикалык жана экологиялык таза продукциянын көргөзмө-жарманкеси менен коштолуп, айыл чарбачылыгында табигый ресурстарды натыйжалуу пайдаланууну жана дыйкандар тарабынан өндүрүлгөн товарды сырткы өлкөлөргө чыгаруу маселеси талкууланды. Биз бул иш-чаранын максатын угуп, көргөзмөгө катышкан дыйкандардын айрым жаңылыктарын билдик.
Искендербек АЙДАРАЛИЕВ, "Био- KG"
органикалык кыймыл федерациясынын президенти:
"Учурда дүйнө жүзү боюнча 1 млрд. 700 млн. адамдын курсагы ач, 2050-жылдары ач адамдардын саны 4-5 млрд.га чыгышы мүмкүн"
- Искендер Рысбекович, мурдагы Айыл чарба министри катары азыркы агрардык саясат тууралуу эмне дейсиз?
- Ачыгын айтканда бүгүнкү өкмөт айыл чарба багытын акыркы планга коюп келет. Кандайдыр бир маселе чыгып калганда эле айыл чарба керек болуп калууда. Мисалы, тамак-аштын баасы кымбаттап кетсе, малдын оорулары чыкса, же болбосо тоют жок болуп калса эле бул тармакты эстеп калабыз. Бизде канча жылдан бери жер байлыктарды казып алсак ошол багат, энергетика тармагын өнүктүрсөк ошол багат деген саясат келатат. Курсак тоймоюнча эч кандай иш жүрбөйт. Дүйнө жүзү боюнча азыр азык-түлүк коопсуздугу негизги орунга чыгып атпайбы. Мисалы, учурда дүйнө жүзү боюнча 1 млрд. 700 млн. адам курсагы ач кайыр сурап жүргөнү айтылууда. Эгер биз ушул темп менен жүрүп отурсак 2050-жылдары ачка жүргөн адамдардын саны 4-5 млрд.га чыгып кетет деген божомол бар. Жер шарында болгону 7 млрд. адам жашайт. Анын жарымынан көбү ачка калса анда эмне болот? Адамдар анда согушсуз эле бирин-бири жеп кырыла баштаарына күмөн жок. Менин жеке оюм, айыл чарба багытына биздин өкмөт өтө астейдил көзөмөл кылып, көңүл буруш керек. Ага карабастан бүгүнкү күндө Айыл чарба министрлиги кыскартылгандан кыскартылып келатат. Мурда бул министрликке караган көптөгөн кызматтар чилдей тарады. Булардын колунда болгону жайыт департаменти менен эле химия департаменти калды. Азык-түлүк коопсуздугу боюнча мыйзамдын биринчи бетинде "Азык-түлүк коопсуздугуна Айыл чарба министрлиги жооп берет" деп бадырайта жазылган. Бирок колу-буту жок министрлик жогорудагыдай акыбал менен кантип жооп бере алат? Ошол эле учурда бул мекемеде жыл сайын эле министрлер алмашып атат. Менден кийин эле алты-жети министр келип кетти. Ар бир министр ашып кетсе алты-жети айдан иштейт. Мурдагы ишти улантпай ар бир министр өз алдынча стратегияны иштеп чыгышат. Бирок аны эми ишке киргизгенче эле жумуштан кетип калат. Албетте, мындай көрүнүш иштин алга жылышына тоскоол болот.
- Дыйкандардын бүгүнкү чечилбеген негизги маселелери кайсылар?
- Дыйкандар негизинен төрт-беш эле маселе коюп келишет. Кудайдын кулагы сүйүнсүн, мындан он жыл мурун биз унду, жашылчаны, этти, сүттү, шекерди кайдан алабыз деп ойлонсок, азыр дыйкандар өндүргөн ошол азык-түлүктү каякка өткөрөбүз деген маселе келип чыкты. Тактап айтканда, дыйкандар бүгүн "мамлекет биз өндүргөн товарды сатып берсин" деген талап кое баштады. Бул маселени чечиш үчүн комплекстүү иштерди жүргүзүш керек. Азыр эки айдан бери сүт азыктарыбыз сыртка чыкпай атат. Казакстан киргизбей калды. Мындан улам биз күнүнө 5 млн. сом зыян тартып атабыз. Калкыбыздын 65 пайызы айыл жергесинде жашап аткандан кийин биринчи айыл чарба тармагын колго алышыбыз керек эле. Эгерде бул темп менен жүрө берсек дыйкандарды таптакыр сызга отургузуп, азык-түлүк каатчылыгына кабылабыз.
- Сиз азыр жетектеп аткан "Био- KG" органикалык кыймыл федерациясы эмне иш кылып атат?
- Биздин негизги максат Кыргызстанда органикалык азык-түлүктөрдү өндүрүп, аны "Био- KG" деген бренд менен дүйнөгө таанытуу. Албетте, ага чейин жасала турган көп иштер бар.
- Сөзүңүзгө аралжы, учурда биздин дыйкандар өндүрүп аткан азык-түлүктөр органикалык деп эсептелеби?
- Ошентип эсептелет. Себеби бизде учурда айдоо аянттарынын 60 пайызына көп жылдардан бери химиялык жер семирткичтер колдонулбайт. Бирок ошол өндүрүлгөн азык-түлүктөрдүн органикалык экенин ырастаган дүйнөлүк стандартка туура келген сертификаты болуш керек. Биздин Кыргызстандын аймагында бизге андай сертификат бере турган эч кандай орган жок. Ал Европадан берилет. Баасы да кымбат. Жеке дыйкан өз продукциясын андай сертификаттоодон өткөрө албайт. Жогоруда айткандай, биздин жерибиздин 60 пайызы таза, 20 жылдан бери минералдык жер семиркичтер жана башка химиялык заттар колдонулган эмес.
- Органикалык азык-түлүк өндүрүүдө дыйкандар арасында "мен минералдык жер семирткичтерди пайдаланып 20-25 центнерден түшүм алып атам, органикалык болгондо түшүмдүүлүгүмдүн көлөмү кыскарат, айырманы ким төлөйт, мамлекет береби?"деген маселе коюшу мүмкүн. Болбосо дагы бир дыйкан "мага мынча кредит бергиле, мен органикалык азык өндүрөм" деп чыгат. Бул суроолорго ким жооп берет?
- Эгер биз ал дыйкан өндүргөн товардын органикалык экенин тастыктаган сертификат ала алсак дыйкан алган түшүмү аз экенине карабай мурдагы пайдасынан да көп киреше табышы мүмкүн. Эгер органикалык азык-түлүк өндүрсө биз кредит бере алабыз деген компаниялар да жок эмес. Бул маселе миграция маселесин да жөнгө салат. Себеби сөз жүзүндө эмес, иш жүзүндө агрардык өлкөгө айлансак жер иштеткенге кол күчү керек болот. Эл аралык атайын адистердин айтуусу боюнча биздин табигый шартыбыз, улуттук менталитетибиз органикалык азык-түлүк өндүргөнгө туура келип атат. Биз агрардык саясатта пахта өндүрүү менен өзбектерге, буудай өндүрүү менен казактарга, картошка өндүрүү менен украиндерге тең келе албайбыз. Бирок органикалык азык-түлүк өндүрүп, ушул жагынан өз өзгөчөлүгүбүздү тапсак болот. Чет элдик өнөктөшүбүз Маркус айткандай, биринчи өзүбүздүн курсагыбыз тойсо, анан кошунабыз ач болбосо гана өндүргөн товарларыбыздын артканын четке чыгарабыз. Бул идеялардын түбөлүгү аябай жакшы. Таза продукция деген дайыма баалуу. Таза продукция өндүрүү туризмдин өнүгүшүнө да салым кошо алат.
- Азыр ишти эмнеден баштадыңыздар?
- Биздин Кыргызстанда тогуз жылдан бери органика менен иштеген дыйкандар бар. Алар сертификат алып кыйла эле бутуна туруп калды. Азыр биздин федерация башка дыйкандарга окутуп-түшүндүрүү иштерин жүргүзүүнү баштады. Бүгүн, эртең өтө турган форумда ушул маселелерди талкуулайбыз. Элге, өкмөткө кайрылабыз. Биздин айыл чарбадагы эң негизги багытыбыз органика маселеси деп чыгып, ага кошо жана айтылган биздин дыйкандар өндүрүп аткан түшүмдү сырткы өлкөлөргө чыгаруу маселесин чечишибиз керек. Айтор комплекстүү иштерге белсенип атабыз. Максатыбызга жетсек "Био- KG" деген бренд менен барган азык-түлүк дүйнөнүн бардык бурчунда органикалык азык-түлүк катары таанылуусу керек. Кыскасы, башка өлкөлөрдү биздин экологиялык жактан таза продукциябызды канын жерге тийгизбей алып кете турган абалга жеткирсек дейбиз.
- Дүйнөлүк практикада органикалык азык-түлүк менен алектенген дыйкандар бар бекен?
- Учурда дүйнө жүзүндө 1 млн. 500 миң жалаң органикалык азык-түлүк өндүргөн фермерлер бар. Анын кырк пайызы Индия мамлекетинде. Калгандары Европа мамлекеттеринде. Азыр америкалык дыйкандар да органикалык азык-түлүк өндүргөнгө аракеттенип атат. Бул өлкөлөр учурда өздөрүнүн тамак-ашында органиканы колдонуп, башка өлкөгө таза эмес продукцияны жөнөтүп атышат. Кытай органикалык азык-түлүктү талап кылууда. Айтор таза продукцияга талап бардык жерде бар.
- Бул кум менен таштар эмне, агай?
- Булар агроруда, органикалык жер семирткич, малдын тоютуна кошумча, анан шор баскан топурактардын шорун арылта турган минералдык заттар. Биз жер кыртышынан тапкан бул заттарды эксперимент кылып көрүп, кай бири түшүмдү көбөйтөрүн, кай бири малдын тамагына кошуп берсе анын ден соолугун чыңдап, ылдам көбөйүшүнө түрткү берип, сүттүүлүгүн, эттүүлүгүн арттырарын, ал эми бири жердин экологиялык абалын оңоорун билдик.
- Каякта бар экен булар?
- Ала-Бука районунун Кызыл-Токой, Жер-Уюк деп аталган аймактарынан алынды.
- Учурда бул минералдык заттарды дыйкандар колдонуп атабы?
- Азырынча колдонула элек. Изилдөө иштери жүрүп атат. Жакында кызылчага, картошкага, анан уйга, койго сынап көрдүк. Жыйынтыгы өтө жакшы. Мисалы, кант кызылчасынын канттуулугу 50 пайызга көбөйөт экен, жөн учурда кызылчадан 40 центнерден түшүм алынса, муну кошкондо 60 центнерден түшүм болот экен.
- Азыр сертификат алына элек да, ээ?
- Жок. Илимий изилдөө да толук аягына чыга элек. Бир жылдык изилдөө чала болуп калат, эки-үч жыл күтөлү деп турабыз.
- Марима эже, ушу тапта Нарында бадыраң бышат бекен?
Марима АМАНКУЛОВА, Айылдык кеңеш кызматынын Нарын району боюнча талаа адиси:
- Учурда биздин айрым дыйкандар Агахан фондунун жана Евросоюздун бириккен долбоору менен жашылчанын үч түрүн, картошка, помидор, бадыраң өндүрүү менен алектенип атышат. Бул биринчи эксперимент. Албетте, теплицада өндүрүлдү. Бирок химиялык жер семирткичтер колдонулган жок. Бадыраңдын да, картошканын да уругу жакшы экен. Анан калса биожерсемирткичтин таасири да башка жер семирткичтерге караганда дурус окшойт. Карасаңыз, картошкалар демейдегиден чоң-чоң болду. Бул картошка Кочкордо өндүрүлгөн. Бадыраң да экологиялык жактан таза органика.
- Азыр Нарындын кайсы аймактарында теплица бар?
- Жогоруда айткандай Агахан фонду менен Евросоюздун жардамы аркылуу биз Нарындын үч районуна теплица курганбыз. Жалпысынан 350 фермер менен иштешип, он айылда он теплица курулду. Бул сиз көрүп турган бадыраң 4-декабрь күнү Нарын районунун Жан-Булак айлынан үзүлүп келинди. Бул биздин биринчи түшүмүбүз. Буюрса бадыраңыбыз бышты, помидорубуз мөмө алды, бирок кызара элек.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?