bg en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ru ru ky ru ky ky ky ky ky kk ky ky ru ky ky ru ky ky kk ky ky ky ky ru ky ru tt ru ky ru ky ru ky ru ru ru ru ky ky ru ky ky ru ru ky ru ky ru ky bg ky ru mk ru ky ru ru ru ky ky ru ky ru tt ru ky ru mt
"Фабула", 26.08.11 - 9-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Эгемендүүлүктөн кийинки кыргыз маданиятынын күңгөй-тескейи...
2011-жылдын 31-августунда Кыргыз мамлекетинин көз карандысыз, өз алдынча эркин өлкө болгонуна туптуура 20 жыл толгону турат. Ошол эгемендүүлүктү алган жыйырма жылда кыргыз маданияты эмнеге жетише алды да, эмнеден аксады?- деген суроо менен айрым маданият өкүлдөрүнө кайрылып көрдүк.
- Эгемендүүлүк алгандан бери кыргыз маданияты ээн баштык менен өзүм билемдикке жетишти. Эң аксаганы ушул болду. Союз тарагандан кийин ар ким өзүн-өзү билип калды. Маданиятка көз салып, аны тескеген адам болгон жок. Мурда чыгармаларды тескеп турган цензура жоюлду. Бул бир чети жакшы болсо, бир чети жаман болду. Жакшы жагы Союз учурунда маданият тармагында өзгөчө режиссура тармагындагылар, атайын билим алып, анан кийин гана ишке кире алчусуң. Азыр болсо, акчасы, таланты барлар өз күчүн көрсөтүүгө кеңири жол ачылды. Болгону кээ бирөөлөр алкымынын чоңдугунан улам, чоң кашыктап сугунуп жатып, какап калды. Дагы айта турган нерсе, маданиятка мамлекет тарабынан көңүл бурулбай калды. Мурда маданият мамлекеттин идеологиялык куралы болчу. Союз тарагандан кийин маданият кызматкерлери элдин табитине жараша чыгарма жаратып, базар экономикасынын талабын аткарабыз деп, маданиятыбыздын деңгээли төмөндөп кетти. Азыр элди руханий жактан тарбиялай ала турган чыгармалар чанда гана кездешип калды.
- Бардык нерсенин оң жана терс жагы болот эмеспи. Бул эки нерсе дайыма эриш-аркак жүрөт да. Эгемендүүлүктү алган жыйырма жылдык тарыхыбызда маданият жаатында утканыбызга караганда утулганыбыз көбүрөөк болду го дейм. Себеби Союз учурундагы артисттердин кадыр-баркы менен азыркы артисттердин кадыр-баркын салыштырып кароого мүмкүн эмес. Маселен, Союз учурунда айыл жергесине концерт коюп барган артисттерди эл жогорку кызматта отурган чиновниктерден да жогору тосуп алаар эле. А азыр кандай?.. бул бир эле жагы. Экинчи жагы, эгемендүүлүккө жеткен күндөн тарта биздин тээ эзелтеден келе жаткан улуттук өнөрүбүзгө, жаштардын табитин бузуп, улуттук баалуулуктардан ажырата турган Батыштын музыкасы, маданияты сүңгүп кирди. Биз маалыматтык согуштун курмандыгы болдук да калдык. Буга мисал, жанагы эстрада багытындагы ырчылардын арасында кыргыздын нукура сөзүнө түшүнбөй, "Мекеним - жан жерим, жан жерим сага ишенем" деген уят сөздөр менен жазылган ырлардын пайда болгонун айтсак болот. Кыскасы, жыйырма жылда ар ким өз билгенин кылып, биздин жаштардын патриоттук сезимин талкалай турган бизге жат маданият сүңгүп кирип, төрдөн орун алды десек жаңылышпайбыз. Муну ооздуктоого мамлекеттин да, маданият министринин да, коомдун да алы жетпей калды. Күтүүсүздөн кирип келген агымдын шарына көбүбүз туруштук бере албай, анын шары менен агып кеттик. Ал эми жетишкен жагын айтсак, СССРдин маалында тыюу салынып келген төкмөлүк, манасчылык өнөрлөргө жол ачылды. Эгемендүүлүктөн кийин эле канча деген акындар, манасчылар чыкты. Мунун арты менен биз, мурда жоготуп алган асыл баалуулуктарыбызды кайра кайтарып алууга кенен жол ача алдык десем жаңылышпайм.
- Эгемендүү өлкө болгонубуз абдан жакшы. Бул биздин бирден-бир жетишкендигибиз. Бирок өлкөбүз эркиндикке жеткен жылдан тартып эле маданият тармагыбыз өсүү жагынан аксап, 20 жылдык тарыхында бир топ эле кыйынчылыкты башынан өткөрүп келди. Буга биздин өлкөнүн экономикалык жактан аксаганы себеп болду. Көп жылдар бою маданият тармагына жетишээрлик деңгээлде каражат бөлүнбөй, мамлекеттик маданият үйлөрүндө иштеген профессионал артисттер эл аралабай, элибиз улуттук маданияттан куру калды. Театр, кино жаатында мурдагыдай тасмалар тартылбай, эл театрга такыр баш бакпай калган болчу. А союз учурунда театрдын ичи жыкжыйма эл боло турган. Дагы айта берсек кемчиликтер өтө көп. Ал эми жетишкен жагын айтсак, искусство дегенде ичкен ашын жерге койгон адамдардын эмгегинин арты менен кыргыз маданияты ушул күнгө чейин жоголбой, сакталып келди. Көптөгөн жаш төкмө акындар, манасчылар чыкты. Мындан сырткары эстрада багытында чоң өзгөрүү, өсүш болду. Тилекке каршы, алар саны жагынан өсүп, сапатынан аксады. Бирок акыркы бир-эки жылда маданиятка көңүл бурулуп, артисттердин айлыктары көтөрүлдү. Бул кубана турган иш болду. Эми буйруса, жер-жерлерди кыдырып концерттерди бере турган болуп жатабыз.
КРнын эмгек сиңирген артисти:
- Эгемендүүлүк жылдарынан кийин кыргыз маданияты жакшы жагына эле өзгөрдү го дейм. Жетишпеген жактарын, кемчиликтерин деле байкай алган жокмун. Эстрада багытында бир топ өсүштөр болду. Биздин жеке ырчылар чет мамлекеттерге барып, кыргыз мамлекетинин намысын коргоп, чет жерде өткөн эл аралык фестивалдардан байгелүү орундарды алып келип жатышат. Азыр ар бир чыгармачыл адам өз талантын, өнөрүн, дараметин көрсөтө турган учур. Мамлекет деп эле мамлекетти карап отура бербеш керек. Аракет кылсаң, ийгиликке жетишесиң. Учурда өз эмгегинин, талантынын арты менен көп ийгиликтерге жетишип жаткан артисттерибиз аябай эле көп. Кудайга шүгүр, маданиятыбыздын абалы деле жаман эмес. Башка мамлекеттерден артта калган жокпуз. Өз нугунда эле өнүгүп жатат деп ойлойм.
КРнын эмгек сиңирген артисти:
- Бир-эки жылдан бери түзүгүрөөк көңүл бурула баштады десек болот. Ага чейин такыр эле көңүл бурулган эмес. Маданий борборлордо искусствонун фанаттары гана калган. Айлык аз, мурдагыдай маданият кызматкерлерине турак-жай берүү маселеси такыр эле токтогон. Имараттардын эскилиги жетип, канча жылдар бою оңдолбой, ишке кирбей турду. Эл театрдан, улуттук искусстводон алыстап кетти. Бир катар маданиятка эмгек сиңирген не деген залкар таланттардын эмгеги бааланбай талаага кетти. Албетте, аксаган жагы менен бирге өсүштөр деле болду. Эл аралык сынактарда алдыңкы орундарды багындырган жаш таланттар чыкты. Улуттук өнөрдүн уюткусу болгон төкмөлүк, манасчылык өнөр жанданды. Фольклорго көңүл бурган адамдардын саны арбыды. Бирок азыркы маданиятыбыздагы олчойгон катачылыктардын жанында бул өсүштөр суу кечпей эле калып жатпайбы.
КРнын эмгек сиңирген артисти:
- Жетишкендигибиз деле жок го. Эч кандай жетишкендиктерди деле көргөнүм жок. Ар ким өз каалаганын кылып, каалагандай басып, тайраңдап, сайран куруп эле жүрүшөт. Эгемендүүлүктү алгандан кийин жеке ырчыларга жакшы болду. Мурдагыдай цензура жок. Ар ким өзүнө жаккан нерсени жасайт. Таланты бары деле, жогу деле ырдап, ырчы атыгып жүрөт. Бүгүн сахнага чыгып эле эртең эмгек сиңирген, акчасы болсо, анын эртеси эле эл артисти деген наамдарга жетип жатышат. Союз мезгилинде бул нерсеге тыкыр көңүл бурулчу эле. Эркиндик менен бирге адилетсиздик келди. Калыстык жоголду. Ырларыбыз болсо сапаты жагынан аксап жатат. Кыскасы, көп артисттердин бүгүнү бар, эртеңи жок болуп калды. Башка жетишкендик деле көрө алганым жок.
КРнын эмгек сиңирген артисти:
- Жыйырма жылдын ичинде кыргыз маданияты таптакыр жоголду, унутта калды дегенден алысмын. Союз учурунда биздин маданият гүлдөгөн учурду башынан кечирген болсо, эгемендүүлүккө жеткен күндөн тарта маданият тармагыбыз мурдагы өнүгүп-өскөн барагын жаап, жаңы көз карандысыз мамлекет болуу менен бирге жаңы тарыхынын барагын ачты. Андан бери арадан туптуура жыйырма жыл өттү. Ошол жыйырма жыл аралыгында мурдагыдай көп болбосо да, арабыздан мыкты таланттар чыкты. Аксаган жагы болсо, маданият тармагына мамлекет тарабынан толук кандуу көңүл бурулбай, көбүнчө каражат маселесинен аксап келе жатат.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
Курманбек Бакиев: Эй, эшекчен, кайда баратасың?
Эшекчен: Кайда бармак элем, президент болуп келе коеюн деп эле…
Бакиев: Айланайы-ын, мусулман баласы экенсиң, анте көрбө. Менин кейпимди кийип каласың, кокуй!
"Имиш" дегенибизге 1 000 000 төлөйт имишпиз
өкмөт ипотекалык программасын ишке ашырат
Эгемендүүлүктөн кийинки кыргыз маданиятынын күңгөй-тескейи...
доктор исторических наук, ректор КГУ им. И. Арабаева:
О кыргызстанской модели постсоветского развития
Кыргызбай кыргызга керек адам!