ky en en ru ky ky ky uk mk ru tt tt ky ky bg ky ru ru ky ru ky ru ru ky ru ru ru ba ru ru ru ky ru ba ru ky ba ru ru uk ru kk ru kk ba ru ru ru ky ky ky ru ky ru ky ru ky kk ru ru kk ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky uk uk uk ru ru ru ky ky ky mt ky ky ky ru ru ru ru ru uk ky ky ky ky ky uk ky ru ru uk ky ky ru ru ky ru ru ky fr mhr bg ru ce ba av ky ru ru ru ba ru ru xal bg bg ru ru ru tt ru ru krc ky uk ru bpy kk ky ky ba ru ky ru ky xal ky mn mn ba ky ru ru ru ba ru ru ky ky ky ky mk tt ky ru ru ky krc ba ky bg mk ky ru ky mk ky bg ky ru uk bg mn ky ru mn ky ru lez ru uk bg ru ba ky ru ru ru ru ru ky ru tt ru tt ky ru ba ky kk ru ky ru ru ru krc ru ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ba ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky bg ky ky ky ky ru ky kk ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky uk ky ky ru ky ky ky ky ky ru kk ky ky av ky ky ky tt ky ky ru ky ru ky ky ky tt ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mhr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky bg ky ru ky bg ky ky ru ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ru ru ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky uk bg ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky bxr ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky be ky ky be ru uk ru myv ky ky tt ky be mn ky ru ky ru tt ky ky tt ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky uk ky tt tt ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky ru ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky krc ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky sah ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky tr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky en nb ky ky ky ky ky tyv ky ky ky ce ky ky ky ru ky ky ky ky ky bpy ky ru ky ky ky ru ky hbs_cyr ky ky ky ky en en en en ko en nl en en
Кара-Буура району | Moving forward with Tradition
Жоо-пая жылуу суусу же Кызыл-Таштын жылуу суусу
Мазар-Таш же Карынбайды жуткан жер
Мазар басуу жана зыярат кылуу тажрыйбаларынан
Ыйык жерге тамак алып баруу
Эмне үчүн кыргыздар ыйык жерлерге барышат
Луиза, 30 жашта, Кара-Көл шары, Жалал-Абад аймагы
Сааткан эне, 72 жашта, Аксы району, Ак-Суу айылы, Жалал-Абад аймагы
Абдыраимов Жекшенаалы,Олжобайды керген таш ыйык жери
Абдыраимов Кашымбек, Кең-Колдогу Чыпынын мазары
Алымбекова Гүлжамал,Тамчы булак ыйык жери
Асыранкулов Саманкул, Ак-Тайлак ыйык жери
Байызбеков Ооган, Кайнар-Булак ыйык жери
Жакыпов Кадырбек, Манжылы-Ата ыйык жери
Жаманбаева Дариха, Ак тайлак жана Кыдыр ата ыйык жерлери
Ибраимова Алтын, Зулпукор ыйык жери
Кудакеев Жеңиш, Нылды-Ата ыйык жери
Курманбаев Кылычбек, Чынар терек ыйык жери
Сапарбаев Баймырза, Маймак ата ыйык жери
Токтогулова Гүлнахар, Тамчы булак ыйык жери
Турумтаев Батыралы, Калпа Ата ыйык жери
Чоңмурунова Чачыкей, Чынар терек ыйык жери
Эшалиев Сагынбек, Боо терек ыйык жери
Жигит пирим, Кыз пирим, ыйык жерлер
Кеңешбек Айтикеев “Көлдөгү мазарлардан улам чыккан сөз”
Ыйык жерлердин келип чыгыш тарыхы
Абдуллаева Тамара “ Манжылы-Атанын сырын көп көрдүм”
Акмат кызы Саманчы “Манжылы менин турмушума көп эле жардам берди”
Жакыпов Кадырбек “Мени кудай Дархандан Манжылыга бекер алып келбептир…”
Журтунов Үсөн “Манжылы-Ата мазарынын сыры”
Чолпонбек Абыкеев “Кыргыз үчүн Көл-эненин өзү мазар”
Айтпаев Аман: Бел-Кара-Суу, Тулпар-Таштын кыргыз дүйнөсүндөгү орду
Асаналиев Үсөнбек, Акелердин улуусу Карга аке
Бережной Сергей: Ичимдеги букту чыгарып төгүлүп чачылууга жалгыз гана көл бар болчу…
Карасаева Айша:Чоң-Сары-Ойдогу жашообуз бизге ден-соолук тартуулады
Пархута Юлия “Ысык-Көлдү жердин үчүнчү көзү деп атап жүрүшөт”
Сейдахматова Чынара “Мүйүздүүлүк- Ысык-Көлдүн ыйык касиети”
Субанов Көбөгөн “Мүйүздүү атамдын сыры”
Кубатбеков Алмаз: Мал-жандын аманчылыгын сурашат
Күлипа: “Мазар ар адамга ар кандай таасир калтырат”
Түйүмкан: Мазардан кийин ишибиз жакшы жүрүшө баштайт
Сейткулов Сергил: Мазар касиетин бирөөдөн уксам ишенет белем?
Төрөгелдиева Дариха: “Менин кесибиме жолдошум абдан каршы”
Таласбекова Базаркүл. Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы
Абдуллаева Нускайым: Ушул көргөн күнүм, ичкен суум, баскан-турганым– мен үчүн бейиш
Абдыраманов Кошбай: Заман кандай жылса, ошого карата өзгөрүү болот
Абдышева Жайкал: Ыйык жерлерге барганым үчүн касиетим күчөдү окшойт
Ажыбай уулу Эргешбай: Ордумдан тургузбай, колум эле тынымсыз жаза берет
Анаркөл:МЕН БАШЫНДА ЖАНСЫЗ ООРУ МЕНЕН ООРУДУМ
Атамкул дубана: Дубаначылыктан кутулуунун эки гана жолу болот
Базарбаева Айгүл: Балдарыма коркунуч туулганда, айлам жок, акка моюн сундум
Базаркан: Ошол кыргызчылык бизге да өттү
Гуля: Кыргызчылыгы эмес, аркасы бар деп айтышыбыз керек
Гүлжамал:АЙТЫЛГАН АЯНДЫН БААРЫ ЧЫН ЧЫГАТ
Гүлмайрам: КЫРГЫЗЧЫЛЫККА ТОЛУК БАШ ИЙДИМ
Давлетова Чынар:КЫРГЫЗЧЫЛЫК УКУМДАН ТУКУМГА ӨТӨ ТУРГАН НЕРСЕ
Дүйшөн молдо: «Алла таала дагы касиетти кимге беришти издейт экен»
Дүшөнбиева Кумар: Аян Ааламдан берилет
Жумагожоева Жаркынай: Бир кудайга сыйынабыз
Исмаилов Иллахун: Туура эмес айтсам, кыйналам
Исрайыл уулу Жолдош: Ата кесиби сыныкчылыкты улантып жүрөм
Калчаева Айна: Меники – дубаначылык
Кожобекова Бурул: Кыргызчылыгы бар адамдар эч качан медицинадан жакшы боло албайт
Мадиярбекова Байызбүбү:ЧОҢ АТАМДАРДА ДА, ТАЯТАМДАРДА ДА МЫНДАЙ КАСИЕТ КҮЧТҮҮ БОЛГОН ЭКЕН
Мамакеев Шерден: Кыргызчылык биздин ата-бабабызда болгон экен
Мамеков Жумадил: Дубана атам мекен коргогон
МЕН БАШЫНДА ЖАНСЫЗ ООРУ МЕНЕН ООРУДУМ
С.: Кыргызчылык деген эч уктасам түшүмө кирчү эмес
Сажида: Көзү өткөн кайын атам жүк берип ийиптир
Сооронбаева Сонунбүбү: Айтуучулук, дубаначылык – ушул үйдүкү, устачылык – төркүнүмдүкү
Супатаева Гүлай: Бул жолго түшкөнүмө даана 5 жыл болду
Токтогул молдо: Жүрөгүм токтоп, аз эле жерден өлүмдөн калгам
Төрөгелдиева Дариха: Негизи кыргызчылыкты экиге бөлүшөт экен
Үмөтбаева Токтош: Кыз болуп кыз дооронун сүргөн жокмун, келин болуп, келиндик доорун билген жокмун
Шаршенбиева Жумабүбү: Мен деле өзүмдөн өзүм коркуп, анан киши карай баштадым го
АЯН АРКЫЛУУ КЕЛЕЧЕКТИ АЙТУУ КАСИЕТИ
Берсин: Түш аянда сүйлөшүү
Ибралиева Марита: Арбактар байланышка таза адамдарга чыгышат
Кудакеев Жеңиш: Арбактар үчүн сүйүнүү да, капалануу да жок.
Уулжамал апа: Арбактар менен нур келишет
Үмөтбаева Токтош: Арбактар менен аралашканда өзүмдү сезбей калам
17-май 2005-ж “Манас-Ордо” комплексиндеги тегерек столдогу талкуулардын үзүндүүлөрү
17-май 2005-ж. “Манас-Ордо” комплексиндеги тегерек столдон талкуулардын үзүндүлөрү
Кыргызчылык жана мусулманчылыкты айкалыштыра билүү керек
Ыйык жер маселелери боюнча тегерек стол, “Манас-Ордо” комплекси, Талас аймагы, 17-май 2005-жылы
Адам тагдырын айткан Аракпай
Аскараалы Абдылдаев, Жалал-Абад аймагы
Жоробек уулу Эстебес: Эгемберди датка
Ибраимова Нурия, 1968-ж. Бакай-Ата району. Өзгөрүш айылы.
Мамбеталиев Байыш, “Чат-Базар айылында Көчөр деген аксакал болгон экен…”
Мамбеталиев Байыш, Менин чоң атамдын иниси Рахматаалы кыл табып болгон.
Ниязбеков Ооган, Илгери ар бир айылда көзү ачык адамдар болгон
Сапар: Касиет бардык адамдарда бар
Асыранкулова Бурул, Ак-Тайлак мазарынын шайыгы
Атымбү, 54 жашта, 4 балалуу, Аманбаево айылы
Д.-апа, 52 жашта, Боо-Терек мазарында алынган маалымат
Үмөтбаева Токтош, 75 жашта, Талас району, Кара-Суу айылы
Акжолтоев М.: Эженин касиетине ишендим
Амандык кызы Майрам: Менин шакирттерим
Дейнеко Татьяна: Устатым жөнүндө
Кыдырмаев Абакир: Озуйпа эже устат болуп, көзүмдү ачты
Моңолдоров Кубанычбек: Көрсө,Мазар менен ойноп болбойт экен
Мухтарова Гүлнара: Шакирт даяр болсо – устат табылат
Турдалиева Гүлмира: Кубанычбек ким?
Шарип кызы Озуйпа: Бул нерсе түпкү ата-бабаларымда болгон
Анарбекова Бүайша шам жагуу жөнүндө
Кудушева Анаркүл шам жагуу жөнүндө
Ыбралиева Марита шам жагуу жөнүндө
Эмне үчүн шам жагылат?
Балдарды эмдөө, дем салуу ырымдары
Ымыркай-наристе балдар үчүн ырымдар
Андарак айылындагы тажик-кыргыз элдеринин азыркы убакытка чейин пайдаланып келе жаткан элдик дарылоо ырым-жырымдары жана билими
Үй-бүлө, эркек-аял менен байланыштуу ырым-жырымдар
Арафатта кандай ырым-жырымдар аткарылат
Алмабеков Кубан: Жер-сууңду канчалык сыйласаң – убайын ошончолук көрөсүң
Асанов Тилек: Манасчылыктын өзүнүн дүйнөсү, сыры, ааламы болот экен
Бакчиев Талантаалы: Мазардын манасчылык өнөрүндөгү орду
Исмаилов Улан: Кайыптын колдоосу же арбак дааруу
Касмамбетов Сапарбек: Шапак манасчыдан бата алгам
Мамбеталиев Уркаш: Жөлөгөн өрдө күч кандай, жөрөлгө жакшы, түш кандай
Мамбетов Касымбек: Мамбет атам Манжылы-Ата мазарынын ээси болгон
Сейитбеков Тилеген: Издегенимдин өзү – көзгө көрүнбөгөн, колго кармалбаган сырдуу дүйнө
Абдыбалиева Бактыгүл, Ысык-Көл аймагындагы “Бугу мазар” бакыт ордосунун жетекчиси
Айтикеев Кеңеш, “Бата” адам таануу ааламканасынын иликтөөчүсү
Түгөл, Түгөл-Ата ыйык жеринин шайыгы, Жумгал району, Таш-дөбө айылы
Акматов Казат, жазуучу, драматург
Алмабеков Кубанычбек: Мен Гиппократтын антын берген кишимин
Аскараалы Абдылдаев, Байдөөлөттүн керемети. Молдаалы калпанын айтмачылыгы
Жумалиев Мурат: Дарыгерчиликтин келиши
Казыбаев Алыбек Закенович 1954-жылы туулган, Ак-Суу айылы, Ак-Суу району, Ысык-Көл
Керим кызы Майра: Рак болсоң «брак» болбо
Молдоташев Ишенбай: Ишеними жок жашоону караңгылык деп эсептейм
Жердин куту жана өнөр
Бактыгүл Сейитбекова, акын, жазуучу
Иманалиев Элмирбек, комузчу, төкмө акын, обончу
Керим кызы Майра, төкмө акын
Сманбеков Темирлан, кыргыз эл артисти
Уралиев Намазбек, комузчу, күүчү
Кыргызстандагы башка улуттагы өкүлдөрүнүн үндөрү
Бул да бир улуулук
Сапанов Зулпукор: Адам касиети
Улуттук майрамда колдонулган ырым-жырымдар
Юсупова Зебера “Чоң атам Юсуф Хазреттин күмбөзү”
Ажыбай уулу Эргешбай: Ааламдан кабар
Берикбай кызы Гүлнур: Суунун тереңдиги
Эргешбай Ажыбай уулу: Адам пендесине берген акыл насааты
Абылаева Токтожан, 70 жашта. Бакай-Ата району.Өзгөрүш айылы
Алгожоева Нурча, 1947-жылы туулган. Талас району, Кырк-Казык айылы
Баткакбаева Азим. 1937-жылкы. Талас району. Кырк-Казык айылы
Бегалиева Сайраш, 1925-жылкы. Талас району, Жон-Арык айылы
Бектемирова Жеңиш, 1940-жылкы. Талас району, Кырк-Казык айылы
Кененбекова Бүбү, 92 жашта. Талас району, Арал айылы
Мырзакматова Нуржамал, 1950-жылы туулган. Талас району, Жон-Арык айылы
Осмонова Барпыгүл, 65 жашта. Кара-Буура району, Шекер айылы
Абдуллаева Нускайым, Бейиштин тамагы деп аталган жийде бизде да өсөт
Абдуллаева Нускайым: Кээ бир адамдар биотокту айдан, күндөн алышат
Абдышева Жайкал,“Канча адамды айыктырсаң, ошончолук соопко каласың”
Алымов Шаршен, Оорулууларды ийне менен дарылоо
Анарбаева Айша, Догдурдун дарысын ичкенден коркосуң
Анарбаева Айша,“Жаратылыш чөптөрүн, өсүмдүктөрүн колдонуу элге арзан дагы, пайдалуу дагы”
Анарбаева Сайран: Дарылык касиети бар өсүмдүк көп
Андашева Гүлмира: Тиричилик деп тытынган калк болот экенбиз
Аттокуров Бакыт: Эмне менен дарылоону келинчегим жакшы билет
Бакиров Муратбек: Биздин жердин карагайынын сагызы да дары
Жалал-Абад аймактын тургундары өсүмдүктөр жөнүндө
Жунусалиев Руслан: Илгерки билерман адамдар азыр аз калды
Кадырбеков Козубай: Дарыга акча жок болсо, чөп-чар колдоносуң да
Кожобекова Бурул, Ванна аркылуу дарылоо
Күлүйпа, Үй-бүлөм сыркоолоп калса чөп дарылар менен эле дарылап коём
Надырбекова Анаркан, Шаа тыттын мөмөсүнүн дарылык касиети чоң
Орозалиева Сонунбү, Шүдүгүр – Ата ыйык жеринин айланасындагы дары чөптөр
Өмүралиева Гүлнара: Ден соолук маселесин ар ким ар кандай чечет
Сааткан эне, Эрмен, жалбыз 101 ооруга дары экен
Сажида:Бир эле чөп бир канча ооруга дары
Сейиткулова Сергил, Бардык ооруну жаңгак менен дарыласа болот
Сейткулова Сергил: Жаңгактын пайдасы көп
Соорбеков Дурусбек, Биздин эң жакшы дарыбыз – кожогат
Сыйдалиев Төрөбек,“Тыттын мөмөсүн жеп калгандар чоң соопко калат”
Төрөгелдиева Убайкан: Эл бекер дарыга – чөпкө өтүп алышты
Түйүмкан: Даарынын баары өзүбүздөн чыгат
Шарипа: Бизде адамдар көп деле оорушпайт
Атамбеков Алияр: Рак оорусун айыктыруу үчүн таш баканы колдонуп жүрүшөт
Бекбоева Жүзүм: Элден олактаган эликтер
Бошумова Тлеухор Изенбековна: Мал бир боор эт менен тең
Кадырматов Нурбакас: Балыктын түрлөрү биздин аймакта
Каратаева Сабиракан: Аары, кумурсканын жардамы
Мамыров Нурлан: Жаныбарлар менен дарылануу жөнүндө
Надырбекова Анаркан: Кирпинин эти
Сейткулова Сергил: Жаныбарлардын алыстап кетиши
Сыйдалиев Төрөбек: Доңуздун майы
Абыкеев Чолпонбек: “Кыргыз элинин жаратылышты коргоодогу улуттук өзгөчөлүгү”
Чинара Сейдахматова: Кыргыздардын мезгилге жараша азыктануусу
Абдылдаев Аскараалы: Чарба жөнүндө бизден артык ким билет?
Абылаева Токтожан, Кыргыз элинде көп кол өнөрчүлүктөр болгон
Аккозу кызы Бүкөн, Кол өнөрчүлүктүн эки түрү болот
Акынбекова Жумай, Толтура кол-өнөрчүлүктөр болгон
Алгожоева Нурча, Кыргыздардын бардык күнүмдүк турмуш-тиричиликтери кол өнөрчүлүк менен байланышкан да
Алтынай апа, Ат жабдыктар кол өнөрчүлөрдүн колунан чыккан
Арыкбаев Молдокан, кол өнөрчүлүк жөнүндө
Аттокурова Кумар, Аялдар менен эркектердикин эмнесинен айрымалоого болор?
Барпыбаева Гүлбарчын, Кыргызда кол өнөрчүлүктүн түрлөрү көп
Бегалиев Жуматай, Илгери кыргыздар кантип жашашкан?
Бектемирова Жеңиш, Кыргыздарда кол өнөрчүлүктүн толтура түрлөрү болгон
Бердибекова Торкожан, Биздин шырдак Нарындын шырдагына жетпейт…
Дүйшөнөв Додон, Жыгачтан кыздардын сүрөтүн жасай алам…
Жолдошова Бүбүкан, Шырдамал кылчубуз, анын ыскытын басчубуз.
Исабеков Канатбек, Илгери чоподон жасалган буюмдар абдан көп болгон
Камчыбекова Кынабү, Кыргыздын кол өнөрчүлүгүн айтса түгөнгүс.
Мамаев Акун, Боз үйдүн ичи кандай болгон?
Маматбекова Сүйүмкан, эне көргөн тон бычат, ата көргөн ок жонот…
Мамбеталиев Кожоке: Кыргыздар тиричилик жүргүзүү боюнча
Мамырова Куралай, Илгери жокчулук учурунда койдун жүнүнөн көп нерселерди жасашкан
Солтоева Ботокан, “Кыздын себинде букаарыдан куржун токуп берчү”
Турдугулова Жибек, Илгери кыргыз элинде кандай кол-өнөрчүлүктөрү болгон?
Тынышева Шааркан, 80 жашта, Талас району, Жонарык айылы
Умарбеков Анарбай, 71 жашта, тарыхчы. Кара-Буура р-ну, Молотов айылы.
Досмат уулу Чокен, Каатчылык учурда да салык салынчу
Жумадылова Айтбосун, Бир чыны талканга зар болгон мезгил
Кожогелдиев Шайымбет, Жанга баткан жокчулук
Чойбекова Турду, Каатчылык бул – жокчулук
Эсенбаева Нурипа, «Ата даңкы менен кыз өтөт, мата даңкы менен бөз өтөт»
Бейшембиев Метей, Кыргыз эли чыдаган каатчылык
Асанкожоева Батма, Ак дил менен ишенсе Кудай берет
Атагулов Акчал Рысбекович, “Марту басканда” куучулар куушат.
Жанадилова Мадай, Кар жиликти илип койсо, ууру кирбейт
Усубалиева Алымбүбү, Каатчылыктын азабы
Ашыралиев Колпочбай, Тамырчы Мамбет
Момоконова Бейимкан, Баланы бирөөгө багууга берсе – токтойт
Мусуралиева Жаңылкан, Түкүрүкчүнүн дубасы ооруга шыпаа
Тагайбаева Рааддан, Көз ооруга оймок миңдин бири.
Темирбеков Сатыбалды, Сыртымды суу жуусун, ичимди нур жуусун.
Шамбетова Шарапат, “Кара баскандагы” (кансыроо) ырым
Каатчылык мезгилинде ооруларды дарылоо ыкмалары
Оорулар жана аларды дарылоо ыкмалары
Кулов Абды, Чөп дарыгер
Мусуралиева Жаңылкан, Ачкачылык мезгилдеги жаман дарттар
Эшалиев Абдырайым, Кой текей, эчки текей, жылаан текей
Раимбердиев Бакир, “…Адам ата менен Обо энеден кыргыз тараган, улут-улут болуп бөлүнгөн”
Умарбеков Анарбай, жер пайда болушу жөнүндө
Аманбүбү Төрөгелдиева, кесиби мугалим, 1954-жылы Нарын аймагында туулган, пенсионер: Адамдардын төрөлгөн ай-күнүнө карата, тагдырын алдын ала айтып берүү
Кудакеев Жениш, Талас аймагы: Жалган куранда төрөлгөндөр – жуксуз
Мамбеталиев Кожоке, 91 жашта, Талас аймагы:Адамдарга төрөлгөн жылына, айына карата мүнөздөмө берилет
Аманбүбү Төрөгелдиева, кесиби мугалим, пенсионер, Бишкек
Аманбүбү Төрөгелдиева: Жылдыздарга карап аба-ырайы, жыл мезгилдерин билүү
Аспай уулу Термечик, 84 жашта, чабан. Жети-Өгүз р. Чоң-Кызыл–Суу айылы
Бает уулу Сатылган ажы, Талас аймагы, Ахраб жылдызы
Бегалиев Жуматай, 83 жашта. Талас району, Жон-Арык айылы
Каниметова Бүбүйна, 65 жашта, Жети-Өгүз району
Молдоканов Үсөнгазы Молдоканович: Ноорузда үркөр менен ай тогошуп, бири-бирине жакшылык жакындатат
Түлөбердиев Совхоз, 1928-жылы туулган, чабан, депутат болгон, медалдар менен сыйланган. Түп району, Сары-Тологой айылы
Шамбетов Кубат, 79 жашта, жумушчу. Ак-Суу р., Жаңы-Арык айылы
Эркинбаева Зуура, 80 жашта, саанчы, учурда пенсионер, төлгө ачат, Жети-Өгүз айылы
Абдылдаева Жумагүл:Мен жаңы келин болгондогу кыш башкача эле
Ажыбай уулу Эргешбай, Климат өзгөрүлүп жатат
Аманбүбү Төрөгелдиева, Климат өзгөрүү боюнча
Андашева Гүлмира: Биздин жер малга жайлуу
Арзыбаева Кутбүбү:Биздин климат өзүнчө эле табышмак да…
Атамбеков Алияр:Көмүр чыккан жердин климаты
Бегалиев Жуматай, 83 жашта. Талас району, Жон-Арык айылы
Бейшембиев Метей: Кыргыз эли чыдаган – каатчылык
Борбиева Жумагүл:Аба-ырайынын түркүнүн көргөнбүз
Досмат уулу Чокен: Каатчылык учурда да салык салынчу
Жуманазаров Аманкул, Климаттын өзгөрүшү боюнча
Кадырбеков Козубай:Кыштын кыштай… болгону жакшы
Карабалаева Зейнеп:Жараткан кандай кылам десе өзү билет
Качыкеев Таштан, Климаттын өзгөрүшү
Климат боюнча ар кандай пикирлер
Кудакеев Жениш, Жылдызды карап аба-ырайын айтса болот
Луиза:Биздин аба-ырайы адамга жагымдуу
Мамеков Жумадил, Климат өзгөрүлүп жатат
Молдобаева Гүлазим:Түшүм климатка түз баш ийет
Ниязбеков Ооган, молдо, 77 жашта. Бакай-Ата району
Ормонов Бектен:Биздин жер бейиш да
Ормонов Шекербек: Таш-Көмүрдүн ысыгы мээ кайнатат
Сейдалиева Эркингүл: Ат туйлап такка чыкмак беле, шартка ыңгайлашабызда
Эсенбаева Нурипа, Климат өзгөрүлүп жатат
Кыргыздардын жыл саноосу боюнча
Бегалиев Муктар, 90 жашта. Талас району, Жонарык айылы
Дилдемурат уулу Ысакжан, 78 жашта. Талас району, Көк-Кашат айылы
Кудакеев Жениш, Талас облусу, Өзгөрүш айылы
Мамбеталиев Кожоке, 91 жашта, Талас аймагы
Раимбердиев Бакир, 90 жашта. Бакайата району, Өзгөрүш айылы
Батырбеков Малик, 52 жашта, Талас аймагы
Батырбеков Ырыскелди, Талас аймагы
Көчөрбаева Зина, 46 жашта, адеп мугалими, Талас аймагы
Ниязалиев Төрөгелди, 56 жашта, Талас аймагы
Аманбүбү Төрөгелдиева, Акыр заман тууралуу мурдагы жашап өткөн акылмандарыбызыдын айткандарынан
Байтемиров Жумабек, Муз доору да кайталанышы ыктымал дешет, бирок качан болоорун кудай билет
Жаңыбердиев Таштанбек, “Акыр заман болуп өткөн, биз азыр экинчи поколениеде жашап жатабыз…”
Чолпонбек Абыкеев: “Кыргыз элинин устукан тартуу нарк салты”
Бегалиев Жуматай: Кур оюн, “чакан” оюну
Бегалиев Муктар: Кыз оюн, эшек секирмей
Дилдемурат уулу Ысакжан, токмок чабуу оюну
Жусупбеков Абаскан, дүмпүлдөк жана чикилдирик оюндары жөнүндө
Зуура апа, улуттук оюндар
Исабеков Канатбек: ак-сандык көк-сандык, такыя бекитмей оюну
Мамбеталиев Кожоке: Кыргыз эл оюндары
Тезекбаев Кубанычбек: “Тай тебиш” аркылуу төрт мезгилди жакындан туясың
Төрөгелдиева Аманбүбү, Кыргыз оюндар жөнүндө
Тынышева Шааркан, “кыз оюну”
Чоңмурунов Бөөнбай, көк бөрү оюну жөнүндө
Чөкөй уулу Турдубек, “Бала кездеги оюндар балдарды ынтымакка чакырган”
Шайым апа, “Кан таламайды кандай кылып ойночу элек?”
Көк бөрү – Kök Börü (or Ulak Tartysh)
Байтемиров Жумабек: Жон-Арык айылы
Бегалиев Жуматай: Жон-Арык айылы
Бегалиев Муктар: Жонарык айылы
Дилдемурат уулу Ысакжан: Көк-Кашат айылы
Ниязбеков Ооган: Өзгөрүш айылы
Тезекбаев Кубанычбек: “Улуу кыргыз ордосу”, Бишкек
Умарбеков Анарбай, 71 жашта, тарыхчы. Кара-Буура р-ну, Молотов айылы
Аманбүбү Төрөгелдиева: Нарын аймагы
Бегалиев Жуматай, Тынышева Шааркан: Жонарык айылы
Бегалиев Муктар. 90 жашта. Талас району, Жонарык айылы
Бегалиева Сайраш: Жон-Арык айылы
Бердибекова Торкожан, 1946-жылкы. Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы
Дилдемурат уулу Ысакжан, 78 жашта. Талас району, Көк-Кашат айылы
Жеңиш, 70 жашта. Талас району, Көк-Ой айылы
Иманкулов Турум: Көк-Кашат айылы
Маалыматчы Айтбүбү, “Адам баласынын айбандарга караганда биоэнергетикалык талаасы абдан күчтүү келет”
Мырзакматова Нуржамал: Жонарык айылы
Раимбердиев Бакир, Ниязбеков Ооган: Өзгөрүш айылы
Турдугулова Жибек: Будёный айылы
Чороев Кудайберген, 84 жашта. Талас району, Көк-Ой айылы
Шералиева Анатай, 80 жашта. Бакай-Ата району, Таш-Кудук айылы
Абылаева Токтожан, 70 жашта. Бакай-Ата району. Өзгөрүш айылы
Аманбүбү Төрөгелдиева: Кыргыз үй-бүлө жөнүндө
Бостонов Сабатар, 80 жашта. Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы
Жаңыбердиев Таштанбек: Кырк-Казык айылы
Жүзүпбекова Калича: Таш-Кудук айылы
Исаков Бектур, «Манас ордо» комплекси
Калыбаева Турсун, 71 жашта. Талас району, Кум-Арык айылы
Кудайбергенов Бекболсун, 1948-жылкы. Талас району. Кырк-Казык айылы
Курманалиев Токтоназар: Молотов айылы
Сейталиев Тургун: Кырк-Казык айылы
Абылаев Данияр, Кыргыздарга санжыра ар бир адам ата-тегин билиш үчүн эле керек болгон
Абылаев Кыдыркан: Санжыра болбосо илгерки сөз жоголот
Абылгазиев Жумагул: Тилекмат акеге байланыштуу окуялардан
Атагулов Акчал, Кыргызда жети атасын билбесе жетеси жок кул болот дешчү
Дооронбеков Токтогул, Санжыра бул кыргыздын тарыхы болгон
Илипбаев Аскар: Кыргыздар Абыл, Кабыл деген эки бир туугандан таралган
Иманкулов Турум, Санжыра түрк тилинен «чежире» деген сөздөн алынган
Касмалиев Өрүкбай: Карач чоң атам тууралуу
КТР журналистти Эсеналиев Жаныбек
Кудайбергенов Бекболсун, Санжыра деген ата-бабалардын илгерки тарыхы
Кылычев Какен: Жети атаны билүүнүн кажети чоң
Кыргыздар Памир тоосунан агып келген
Мамбетакунов Динил, Эмне үчүн бизди Бугу деп койгон?
Мамбеталиев Байыш, “Кыргызда ала байтал Алакчын деген сөз бар…”
Мамбеталиев Кожоке, “Чүйгө келген тоюнат, арык барган семирет”
Мамбеталиев Кожоке: Уруулар уламышы
Мамырова Куралай, Угушума караганда илгери мындан көп жыл мурда кырк кыз тууралуу баян, уламыш болгон экен
Меймандостук кыргыздын тубаса мүнөзү
Молдоканов Үсөнгазы Молдоканович: Ата-тегибизди кантип аташыбыз керек?
Ниязбеков Ооган, Кыргыздарга санжыра эмне үчүн керек болгон?
Осмонов Кадырбек: Санжыра – биздин тарыхыбыз
Сагымбаев Эсенгул: Жылкыайдардын тукумдары
Сасыкулов Кыялбек, уруулардын келип чыгышы жөнүндө
Токтобеков Мусулин: Кыргыздын кыргыз экендигин билүү үчүн санжыра айтылган.
Токтоназаров Амантур, Санжыраны илгерки аксакалдар түзүшкөн
Тотубаев Эрмек: Сарт акенин Көл өрөөнүнүн сакталып калышында салымы чоң
Түлөбердиев Совхоз: Мен он жети атадан бери долбоорлоп, сүйлөй алам
Тыналиев Анарбек, “Тарыхы жок эл болбойт, тамыры жок жер болбойт
Умарбеков Анарбай, Илгерки мезгилде деле бий-болуштар элди жалаң гана шарияттын жолу менен башкарышкан
Шадыбеков Зайнул, Мен үйдө отуруп эле чыгарма жазам
This post is also available in: Англисче, Орусча
[Бул текст “Кыргызстандагы мазар басуу: Талас тажрыйбасынын негизинде” (Бишкек: Айгине, 2007) китепте жарык көргөн]
1.      Олжобайды керген таш
Көк сай айылы Кароолчусу бар – Абдыраимов Жекшенаалы Мазардын түрү – таш менен тал. Олжобайды керген таш мазары Көк Сай айылынын борборуна бара жатканда түштүктү карай 1-1,5 чакырым аралыкта, Сары үңкүр эс алуучу жайынын жанында, тоо жакта, жолдун оң жагындагы дөбөдө (батыш тарапта 10-20 метр алыс жерде Күркүрөө суусу агып өтөт) жайгашкан. Бара жатканда сол жагында Чат тоосу башталган болот. Мазарда 1-2 м келген таш. Ташта ыр: Тайакеси Кудуке кармап алып, Таш төшөп тикенекке керип салып. Үстүнөн мал айдатып өткөргөн дейт, Олжобайды Кишимжандан ажыратып – делип, аягында Жекшен деген ысым жазылган. Узуну 2-3 метр, туурасы 1-1,5 м келген майда таштар төшөлгөн, ага адамдын сөлөкөтү түшүрүлгөн. Мунун чекелери таштар менен курчалган, 2 жаш тал отургузулган (2 жаш тал бири-бирин карап, ийилип турат). 2 жаш теректин жанында ташка чегилип жазылган жазуусу менен кызыл түстөгү, кыры чыккан, болжолдуу диаметри 1 метр келген 2 таш турат.
Олжобайды керген таш мазары Олжобай менен Кишимжанга арналган Кара-буура районунун Көк сай айылында жайгашкан. Жекшен байке атасынын айтканын угуп, бул сүйүшкөндөрдүн көз жашы тамган жерди белгилеп, белги койгон. Ошондон кийин бул жерге бүбү-бакшылар, жалпы эл сыйынып өтүшөт. Жекшен байке мазардын пайда болуу тарыхын төмөндөгүчө түшүндүрөт: Атам Наркул жаш кезинде ээрчитип алып, ушул «Олжобайды керген таш» жөнүндө аңыз кылып айтып бергени эсимде. Олжобай тайэжеси Кишимжанга ашык болуп калат. Бирок, Кишимжандын куда түшкөн жери бар болчу. Ага карабай эки ашык акылдашып алып, кулак угуп, көз көрбөгөн жерге качып кетүүнү ойлошот. Бир күнү таң жамынып качып жөнөшөт. Арып-азып акыры ушул Чук-Терек деп аталган жерге келишет. Чытырман токой жанга жайлуу, сууда балыгы, кырда кекилиги, токойдо бүлдүркөнү бар, айтор, жашоо-шартка ыңгайлуу жер экен. Абдан чарчаган эки ашык сулк жыгылып, тырп этерге алдары жок жатып калат. Ошентип күндөр өтүп, капастан чыккан булбулдай болуп ээн-эркин сайраңдап өмүр сүрө баштайт. Алар үчүн эртеңки күнү эмне күтүп турганын ойлонбой, эки ашык сүйүүнүн кумарына канбай жашоо улантып жатканда кара булут каптагандай, издеп жер кыдырган таякеси Кудаке эки ашыктын өмүрүнө караңгы түн түшүрөт. Олжобайды абдан сабап, эс-учунан ажыратып, элдин эсинде калсын дегенсип алдына таш төшөп, үстүнө тикенекти таштап, керип салып, үстүнөн мал айдатып абдан кыйнап өлтүрөт. Кишимжандын кудайга үнү угулганына эч ким көңүл да бурбайт. Ошентип өлүгүн атка артып жөнөп кетишет. Күндүн ысыгынан эти жыттана баштагандан кийин азыр казак-кыргыздын жери аталган Куланды–Сай деген жерге мүрзө каздырып, денесин коюп көмөөрдө Кишимжан таякесинен уруксат сурап, Олжобай менен коштошуп чыгуу үчүн мүрзөгө түшөт. Олжобайдын маңдайынан өөп, «бул жашоодо сен жок жашоо мен үчүн караңгы түн, ошол үчүн түбөлүккө бирге бололу» деп өзү менен ала түшкөн ач албарс (2) шамшар менен өзүн жүрөккө бир уруп өмүр менен кош айтышат. Жаңылганын сезген таякеси ачууга буулугуп, «өлгөндө да силерди бирге койбойм» – деп, экинчи мүрзөнү каздырып, жанына коюп, Чук-Теректен алган эки чыбыкты экөөнүн мүрзөсүнө сайып кете берет. Ошол чыбык жетилип чынар терекке айланат. Кудайдын кудурети менен ошол чынар терек азыркы күндө айкалышып өскөн дейт. Өлгөндө жаткан жери башка болсо да, тирүүлүктө бирге дегендей, чынар теректин жалбырактары шуудурап, мен болсо аска ташты алып келип башына орнотуп, эки талды сайып, аска таштын бетине «Олжобайды керген таш» деп жазып, экинчи бетине чегип ыр жазып койдум.
Көк Сай айылы Кароолчусу жок Мазардын түрү – таш. Ажыдаар таш мазары Көк Сай айылынын борборунан бара жатканда түштүктү карай 1- 1,6 чакырым алыс, Сары үңкүр эс алуучу жайынын жанында, тоо жакта, жолдун оң жагындагы дөңсөөнүн боорунда (дөңсөөдөн батыш тарапта 10-20 метр алыс жерде Күркүрөө суусу агып өтөт) жайгашкан. Бара жатканда сол жагы Чат тоосунун этегинде, Күркүрөө суусунан тике чыгышты карай 5-10 метр жогору жайланышкан. Олжобайды керген таш мазарынан түштүктү көздөй 70-100 метрче жогору орун алган. Таштын үстүндө жылаандын элеси түшүрүлгөн. Көлөмү 1,5-2 метр келген, ичи чуңкурча таризинде. Жандарында чоң-чоң тоо таштары жайланышкан.
Олжобайды керген таш мазарынын кароолчусу Абдыраимов Жекшенаалынын айтымында илгери-илгери бир өткөн заманда Күркүрөө суусунун жээгинде, Жийдели деген жерди (азыркы Сары-Үңкүр) мекендеп бир ажыдаар жашаптыр. Жол боюнан чоң ташты үй кылып алган. Ажыдаар ары өткөн, бери өткөн адамды да, малды да жутуп коюп тамактанчу экен. Бул шумдукту уккан элдин үрөйү учуп, тоодон тегизге түшө албай карым-катнаш үзүлөт. Ал ажыдаар күндөн-күнгө чоңойгондон чоңоюп, жолуккан нерселерин баарын оп тарта берет. Ажыдаарга каршы барганга эч ким чыкпайт. Элди чогултуп аксакалдар кеп курат. Баарынын башы шылкыйып, жер карайт. Атаңдын көрү, энеден эр туулбаган экен деп аксакалдар өкүнөт. Ошондо эл ичинен Чөкөн баатырдын кичи уулу чыгат. Чөкөн баатыр убагында эр сайышка (2) чыгып, алдына эч кимди чыгарбаптыр, эми жашы өтүп, колдон күч кетип, бели бекчейип, көзү чекчейип калган курагында укмуштуу жылаандын ушунчалык бүт өрөөнгө бүлүк түшүргөнүнө өкүнүп олтурган. Ошончо элдин ичинен суурулуп чыккан уулу Өтөгө ыраазы боло түштү. Сүйүнгөн эл жерден башын көтөрүп, ак сакалдуу карыя Теңирге көз чаптырды. Элдин жабалактап карап калганын сезген Теңир карыя колун жайып, ак батасын берди. Өтө жаштыгына, өткүрлүгүнө алданып, эртеси жөнөмөк болду. Кечке сүйгөн кызы Дилдежанга жолугуп, коштошот. Эртеси атын минип кылычын байланып жөнөй берээрде Чөкөн карыя колундагы алтын шакегин уулунун колуна салат. «Балам, мен канча деген эрдик жасадым. Ушул шакек мага күчүмө күч кошуп, ар дайым бел болуп, жеңиштерге жетишип келгем. Сага да жеңиш алып келсин» – дейт. Алдындагы карагер аты алып учкан Өтө жөнөп кетти. Күн өттү, кеткен Өтөдөн кабар болбоду. Элдин деми сууп, үрөйлөрү уча баштады. Ичинен өкүнгөн Дилдежан аңга кийген кийимин кийинип, түндө чыгып кетти. Эч кимге билинбей, сүйүүнүн күчүбү, айтор, денесин бийлеген коркунучтан бошонуп, акыл токтотту. Ажыдаар жаткан жердин бет маңдайындагы тоонун кырына чоң ташты көтөрүп келип койду. Ажыдаар келгенче ошол ташка жашынып олтурду. Түш оой, көзүң жамандыкты көрбөсүн, тоодой болгон шумдуктуу ажыдаар жылып келип ордуна жатты. Башын таштын үстүнө коюп, уйкуга кетти. Күндүн нуруна толукшуп курсагын тойгузган желмогуз түбөлүккө жарык дүйнөдөн кетээрин сезбеди. Ажыдаар катуу уйкуга киргенине ишенген баатыр кыз Дилдежан жаасын мээлеп башка атты. Ууланган жебе учуп барып уйкуда жаткан желмогуздун башына жабышты. Ордунан көккө атырылган желмогуз оозунан от төктү да, жерге кулады. Чытырман токой болуп жаткан Жийденин аймагы өрткө кабылды. Ошол ажыдаардын оозунан чачылган оттон Жийдели токою өрттөнүп, тыптыйпыл болду. Суналып жаткан ажыдаарга басып келген баатыр кыз Дилдежан ажыдаардын ичин жарып жиберди. Жутуп койгон Өтөдөн эч нерсе жок. Бир гана атасы Чөкөн чыпалагына таккан алтын шакек менен чыпалагы аш болбой калыптыр. Алтын шакегин чыпалагы менен алып, баатыр эр жүрөк кыз элине барды. Сүйүнгөн эл баатыр кызга ыраазычылыктарын билдирип, Өтөнүн чыпалагын шакеги менен жерге коюп, жердеп, баатыр кыз сүйүүнүн күйүтүнө күйүп жер кезип кеткен экен. Ошол ажыдаар таш чуңкуруна кышкы кар, жамгырдан толгон суу сакталып турат. Эл келип, сөөлү бар, денесинде жарасы барлар келип жуунуп, дарттан айыгып кетишет. Бүбү-бакшылар сыйынып турушат. Баарынан да сууда эмне касиет, керемет бар экени алигиче белгисиз. Бул азыр эл оозунда айтылып жүрөт. Канчасы калп, канчасы чын экенин эл өзү электен өткөрүп алсын.
Көк Сай айылы Кароолчусу жок Мазардын түрү – таш. Тайлак таш мазары Чат тоосунун батыш бөлүгүнүнүн баш жагында, кетип бара жатканда жолдун чыгыш бөлүгүндө, болжол менен 15-20 метр бийиктикте жайгашкан. Жанына барсаң жөн гана таштар жаткандай, бирок ылдый жолдон караганда төөнүн отурганындай көрүнөт. Аталган мазар Ажыдаар таштан ары 200-250 метр түштүк-батышта жайгашкан.
Олжобайды керген таш мазарынын кароолчусу Абдыраимов Жекшенаалы төмөнкү маалыматты билдирди: Атам Бекманбет мени ээрчитип алып көптөгөн тарыхый окуяларды айтып бергени эсимде. Кыргыз элинде «атаң барда эл тааны, атың барда жер тааны» деп айтылгандай, мен бүгүн сөз кыла турган жомок ушул аталардан балдарына калып келе жаткан уламыш. Өткөн ат-чабыш заманда калмак-жунгарлар басып кирип, кыргыздарды чаап, абдан эзген мезгилдеги бир окуяны айтып берсем. Ушул биздин өрөөндү басып алган жунгарлар сулуу кыздарды тандап, баатыр жигиттерди байлап алып кеткен. Ошондой сулуу десең сулуу, күнгө теңдешсиз, гүлдөй назик Нарынбеттин жалгыз кызын кошо алып кетет. Барганда эле жунгардын алтымыштагы ханы ашыктыгын жашыра албай, Каракөздү аялдыкка алмай болот. Канчалык каршылык көрсөткөнү менен кыз чалга токолдукка тийет. Күндөр айга, айлар жылга алмашат. Каракөздүн ботодой болгон көзүнөн жаш ордуна кан агат. Туулган жерин, элин сагынган кыз уктаса түшүнөн кетпеген курбу кыздарын, ата-энесин ойлогондо жүрөгү ооруп сыздайт. Кандай болсо да каапыр, аюудай болгон күйөөсүнөн бөтөн элден качып кетүүнү күнү-түнү ойлоп, санаасы бузулат. Көптөн күткөн күн да келип жетет. Хан жоо колуна кошуун алып бөтөн айылга жыйынга кетет. Кыз болсо өзү менен бирге келген ботосун ээрчитип түн жөнөп кетет. Канча азап-тозок тартып туулган жерине келет. Туулган жердин абасынан кере-кере жутуп дем алып, саамай чачын шамалга сылатып, рахаттана суусунан кана жутуп, жуунуп-чайынып, мына, ата-бабасынын конушуна жетерине кол созумдай калганда артынан топ аттын дүбүртү угулат. Шаша-буша буураны минип жөнөй берет. Артындагы куугун жакындап калат. Жаман-Кыя бир таман жол, төмөн жагында күр-шар аккан Күркүрөө суу. Ылдый карасаң баш айланат. Кокусунан түшүп кеткен мал эмес, адам болсо да, эч аянбай Күркүрөө суу күм-жам кылат. Бул жерден аярлап өтпөсөң, дүйнө менен коштошо бер. Аярлайын десе артта куугун бар, тобокел, тууган жерине келди, канкордон аянар эч нерсеси калбады. Жоо колуна түшсө өлөт, амал кылат, аны түшүнгөн кыз боз ингенди камчыланат. Тууган жерин сагынган боз ингенди артта келе жаткан коркунучтан кутултуш үчүн жан аянбай желе жортту. Жаман-Кыянын орто ченине жете келгенде көзүң жамандыкты көрсөтпөсүн, буту тайгак боз инген менен үстүндөгү кыз төмөн карай ачуу кыйкырыкты салып учуп, арманда боздоп гана албууттанган көбүгүн асманга чачкан Күркүрөө сууга түшүп, таштан ташка урунуп көздөн кайым болду. Артында ээрчиген ак ботосу кудайга үнү угулуп боздоп, ошол чөккөн жеринен турбай, эки көзүнөн аккан жашын төгүп энесин, арманда кеткен кызды күтүп жата берип, көргөн элдин зээнин кейитип, тургузса да турбай боздогон ак ботонун зары кудайга жеткенби, айтор, түбөлүккө таш болуп катып калат. Нарынбет кызы менен боз ингендин сөөгүн көптөн кийин төмөн жактан таап келип, жердейт. Азыр ошол ак бото чөккөн жер мазарга айланган. Бүбү-бакшылардын сыйынуучу жери, тоо үстүндө тайлак таш чөгүп жатат. Тайлак таш боздоп ыйлап, көздөн жаш агызгансыйт, канча жандар келип-кетип сыйынышат. Мал салып, түлөө кылып бышырышат. Тайлак ташта эмне деген керемет бар. Көп адамдар келип, муң-зарын айтат. Жакшы адамдын тилегине тилек кошот, жаман адамга сырын ачпайт.
Көк Сай айылы Кароолчусу – Жумагул кызы Алмаш Мазардын түрү – тал менен булак жана күмбөз менен кумурсканын уюгу. Кочкор ата мазары Көк Сай айылынан 20 чакырым түштүк-батышта жайгашкан. Эки тоонун боорунда, башкача айтканда Кочкор ата мазарынын түштүк жагында болжол менен 1-2 чакырымдан кийин Манас чокусу жайланышкан, ошондой эле төмөндөгөндө 200-300 метр аралыкта дагы тоо бар, Чат тоосунун аягы деп коюшат. Мазардын өзү булардан турат: чоң жоон тал, анын жанында кичине суу (мазардан 100-200 метр түндүктө жайгашкан булактын суусу) агып өтөт. Чоң талдын чыгышында 10-15 метр аралыкта жайгашкан 2 бөлмөлүү, түлөө (көксайлыктар кудай тамак деп айтышат) өткөрүүчү кичине там бар. Тамдын ичинде төшөк, палас, идиш-аяк, казан-табак, бычак, чыны-чайнек, сүзгү, жүзаарчы, отун ж. б. бар экен. Жанагы чоң талдан түндүктү көздөй 20-30 метр аралыкта бир эски күмбөз турат. Талдын түштүк-чыгыш бөлүгүндө 10-12 метр ары таш менен курчалган, таштын бийиктиги 1-1,5 метр, таш коргондун ичинде чычырканак өскөн, анын ортосунда дагы таш менен курчалган, өйдөрөөк жакка коюлган адамдын баш сөөгүнүн сөлөкөтү турат. Талдын түндүк бөлүгүнөн 7-9 метр аралыкта ортолору чыгыштан батышты карай аралыгы 3-5 метрдей 2 кумурсканын уюгу бар экен.
Зыяратчылардын кээ бири бул жердеКочкор атанынсөөгү коюлган деген ойду айтышса, айыл аксакалдары Кочкор ата деген жер Нарында, Аксыда, Ысык-Көлдө дагы бар, демек бул жерлер тек гана Кочкор ата түнөп кеткен жерлер дешет. Кочкор ата Манас атадан бир кылым кийин жашап өткөн деген божомолдор айтылат. Жалпылап алганда, мындай мазарлуу жерге олуя, же бир таза, касиеттүү адамдардын сөөгү коюлган болот. Кочкор ата мазарын алгачкы кургандардын бири – Качкынбек деген карыя. Мына бул полду да (Кочкор ата мазарына жаңы тактайдан пол салышыптыр) ошол Качкынбек атанын баласы салып, түлөө өткөрүп, анан саат кое турган текчени ж.б. жасап кеткен. «Айгине» уюмунун изилдөөчүсү Дамира Иманалиева сураштырып, Качкынбек атанын үйүн таап, төшөктө ооруп жаткан ал киши менен чакан маек куруу мүмкүнчүлүгүн алыган. Кулагы да анчейин укпай калган картаң адам Кочкор ата мазарындагы зыяраткана 1941-жылы курулган болуу керек деген оюн айтуу менен төмөнкүлөрдү баян эткен: Башында ал жерде бир нерсенин, тамдын го, орду бар экен. Атам айтты, мечит жер болуп баратат, ошол өйдөрөөк болсо сообу тиеби, ошону көтөрүш керек деп. Анан атам экөөбүз ошол жерди жаңыртып, кайра курабыз деп аракет кылдык. Ал жердеги орун тиги мурдагы замандардан, бай-манаптын убагынан бери эле бар болсо керек. Бул жерге элдер көбүрөөк байырласа, бизге сообу тиеби дедик. Атам мени алып барып ошол жердеги таштарды пайдубалына деп чогулттурган. Ал убакта трактир, машине деген жок. Ошол таштарды эптеп эшек араба, ат менен чогулттук. Анан кийин дубалын тургузганга ошол жерге бейшемби күнү зыярат кылып барган элдер, кишилер, аялдар жардам беришти. Ылайын да бут менен тебелеп, ат менен тебелетип тургуздук. Муну жалгыз биз атам экөөбүз тургузган жокпуз, ошол элдер да жардам берди. Анан үстүн болсо кыргызча кылып эле камыш менен салаңдатып жаптык. Андан тамчы өтө берди, дубалы да кулайын деп калды. Төбөсүнө камыш бакал салып улам жаап келебиз, ал кайра эле кулайын деп калат. Андан кийин кайра дубалына да бир каттап ылай уруп, төбөсүн түз эле топурак ылай менен жаап койдук, ошондон кийин көп эзилбей калды. Эми баягы күнү да баламды ээрчитип барып, түлөө өткөзүп, пол салып келдик. Бирок эми дагы жетпегенин алып барыш керек, жыртык-тешигин бүтөп келиш керек. Бара албай жатам, тактага үчилтик каккыла дегем, билбейм балдар кандай какты. Эми бир-эки баланы салып алып барам го. 1954-жылы мен жайлоого чыктым. Кочкор ата мазарынын ары жагы саз болчу. Ошондо чабандар куран окуп өтүшчү. Ал эми зикир чалганда (1) боз туман аралап өтчү. Ал жерге (Кочкор атага) кире бергенде чоң таш бар, ага зыярат кылуу керек. Андан ары мазардын ичинде таш короо бар, ал короонун ичинде олуя ата бар. Ал калпак кийинген, короонун ичинде азан айтып отурат. Кочкор ата учурунда күчтүү мазар эле, эми болсо таарынгандай олуялары ошол жерден агып өтчү Күркүрөө суусунун бооруна чыгып кетти. Бул мазардын касиетинин кетишинин себеби, кээ бирөөлөр таза эмес болуп барышат, орустар дары чөп теребиз деп барышып, арак-сарак ичип ошол жерге түнөп калышчу жана дагы жолдун боюнда болгондонбу мал-сал айдап өтүшүп, эл анча барктабай калышты. Айылдагы Сыялы акем айтаар эле, 2 киши Кочкор атадагы талды кесейин деп экөөсү тең каза тапты деп. Бирөөсү ошол жерден гана мүрт кетти, ал эми экинчиси болсо кайбырап жүрүп (адам санына кошулбай жин оорусу менен ооруган) акыры жок болду деп. Кочкор ата мазарынын жанында, башкача айтканда, Кочкор ата мазарынын түндүк-чыгыш жагынан 70-100 метр аралыкта Кыз мазар (анча чоң эмес дөбөчө кыр) деген жана ошол эле жолдун четинде түндүк-чыгыш жагында 60-80 метр аралыкта Мерген ата мазары (чоң таш бар экен) бар жана анын жанында дагы бир мазар бар, ал кээде көзгө аппак кийимчен карыя болуп көрүнсө, кээде келишкен келбеттүү байбиче болуп көрүнөөрүн айтышат.
5. Дүйшөн ата (дагы бир аты – Жети булак)
Аманбаево айылы Кароолчусу жок Мазардын түрү – булак. Дүйшөн ата мазары айылдын чекерээк түндүк-батыш жагында, көчөгө кирүүчү жолдун боюнда жайланышкан 7 булактан турат экен. Автоунаа жүрүүчү чоң жолдон 360 метр түндүк-чыгышты көздөй жүрүү керек. Башкача айтканда 1-Май жана Калинин көчөлөрүнүн аяк ченинде, көчөнүн бүтүп жаткан ортосунда орун алган. Бир чоң жана үч кичине булак. Булактар жолдун чыгышында катары менен жайланышкан. Бирок учурда тазаланбагандыктан болуу керек, аларды топурак басып калган. Атайлап жер кылабыз деген максатта ошол айылдын бир баласы көмгөн дейт. Ошентсе дагы булактан суу чыгып жатат. Булактын чыгыш жагында саздак суу бар жана 5-10 метр ары Анарбек деген кишинин короосу болуп эсептелет экен, талдар тигилүү. Ал эми батышында да 20-30 метр ары элдин үлүшү, короо-жайлары орун алган.
Аманбаево айылы Кароолчусу жок Мазардын түрү – көрүстөн. Чоң дөбө мазары Аманбаево айылынын чет жагында, түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Мазар жалаң көрүстөндөрдөн турат. Мазардын түштүгүнөн жол өтөт; батышында – саз, саздын жанында кичинекей көл жайгашкан; чыгышы – жол, сай; түндүгүндө – дөңсөө, аңча жайгашкан. Мазардын ичинде булак бар экен, бирок мүрзөнү тебелегенге болбойт, кирбөө керек дешет. Бирок ал жерге бүбүлөр кээде шам жагышат.
Кайнар айылы Кароолчусу жок Мазардын түрү – дөбө жана булак. Кайнар булак мазары Кайнар айылынын орто ченинде, башкача айтканда, автоунаа жолунун бүткөн жеринде жайгашкан. Бара жатканда жолдун оң жак бетинде, аялдамадан ары аркасын көздөй 5-10 метр жерде. Бара жатканда жолдун түндүк тарабында саздуу аянтча орун алган. Булактын батыш тарабында үлүш-огород, короо. Түштүк бөлүгүндө кичине-кичине дөңсөөлөр бар. Булак жакында (жарым жыл боло элек) цемент менен 4 бурчтуу болуп курчалган, чыгыш бөлүгү 50-80 см дей ачык. Цементтин бийиктиги – 0,5 метр.
Кайнар айылы Кароолчусу жок Мазардын түрү – тал жана булак. Талдуу булак мазары айылдын ичинде, түндүк-батышында, чекерээк жайгашкан. Мазар, аты айтып тургандай, чоң 4-5 адамдын кучагы жеткидей талдан жана талдын түбүнөн чыккан булактан турат экен, ошондуктан «Талдуу булак» деп аталса керек. Мазардын түндүк-батыш бөлүгүндө 15 метр келген саз бар. Батышында – айыл; түндүгүндө талааны көздөй жол чыгат. Түштүк-чыгышында адамдардын короо-жайы орун алган.
Кайнар айылы Кароолчусу жок Мазардын түрү – мүрзө жана булак. Мазар айылдын түштүк-батыш четинде 50-70 метр ары жайгашкан. Мазар мүрзөлөрдөн турат. Башкача айтканда, чоң мүрзө. Мазардын түштүгү – жайыт талаа; чыгышы, түндүгү, батышы – саздуу жер. Мазардын түндүк-чыгыш жагында 20 метрдей бери булак жайгашкан.
Кайнар айылы Кароолчусу жок Мазардын түрү – дөбө. Мазар Көк сай айылынан 2,5 чакырым батышты көздөй, Кайнар айылынан 1,5 чакырым чыгышты көздөй кеткен чоң жолдон 50 метр түндүктү көздөй аралыкта жайгашкан. Бийиктиги 3-4 метр келген эки окшош дөбө. Кош дөбөнүн түндүгү, чыгышы, батышы – талаа; түштүгүндө 20 метрдей бери чоң, узундугу 1,5 чакырымдай, туурасы 20-60 метр келген аң жайгашкан. Аңдын ичинде суу бар. Ушул жерден көп кырсык болот.
Арчагул айылы Кароолчусу жок Мазардын түрү – арча жана дөбө. Арчалуу мазары Арчагул айылынын түндүк-чыгыш бөлүгүндө 4-5 чакырым ары жайгашкан. Мазардын түндүк бөлүгүндө чыгыштан батышты көздөй канал жана жол өтөт, андан ары айдоо жери. Чыгышында бир чабандын сарайы турат. Батышы дөңсөө, андан ары талаа кетет. Мазарда бийик дөбө, тал, арча бар экен, булак болуу керек, булактын изи турат. Дөбөнүн бийиктиги 8-10 метр келет, ичинде жылаандар көп. Көрүнгөн дөбөлөрдүн баары мүрзө, тебелегенге болбойт.
Оозеки тарыхы Аталган мазар туурасындагы зыяратчы, Чолпонбай айылынын тургуну Бегимкүл эже тарабынан берилген маалымат ушул: Арчалуу мазардын тарыхын билбейм. Бирок биз барганда ал жерде бир арча бар экен. Эки чоң бутакка кеткен экен, ортодо адам отура тургандай жер бар, тим эле ошол жерде бирөө отургандай болот. Арчалуу мазарда мен Асан ата деген киши отураарын билем. Эми ал мазардын касиети күчтүү. Биз барганда куран окугула деп өздөрү уруксат беришет. Бутактарынан сындырып, бир-экини берет, андан ашык бербейт. Биз негизинен уруксат берилген жерден гана алабыз, анан ал бутактардын таасири күчтүү.
Leave a Reply Cancel reply
You must be logged in to post a comment.
© 2009-2011 Aigine CRC. All rights reserved
Multilingual WordPress by ICanLocalize