bg cs tt ky ky ky ru ky ru ky ru ky tt ky ru ky ky ru ky ky ky ky bg ky hbs_cyr ky ru ky ru ky ru ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky ky ba ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky mhr ky sah ky ru ky ky ky ru tt ru ky ky ru ru ru ru ky ky ky ky ky ky ru ru ru ru ru ky en ru
"Асман пресс", 19.02.09 - 8-9-бет: •
Бийлик бар жерде зордук бар, зордук бар жерде кордук бар деген жакшы сөз бар. Акыркы учурда Кыргызстандын саясый айдыңында болуп жаткан иш-чаралар бул сөздүн аныктыгын дагы бир ирет далилдеп отурат. Анда эмесе бийликтин камчысын жеп калган замандаштарыбызды санап көрөлү. Азыркы Акүй авторитаризмге ыктап баратабы же чындап эле коррупция менен күрөшүп жатабы, айтор бул маселе акылы бар адамга айдан ачык белгилүү.
Акаев заманында куугунтукка алынган саясатчылар:
Акаев президент болгондо өз колу менен ак калпак кийгизип катуу сүйүнгөн. Бирок эң биринчи болуп, 1995-жылы камакка алынган, 1996-жылы апрелде Каракол соту шарттуу түрдө бир жылга эркинен ажыраткан. Ошол эле жылы декабрда кайра камакка алынган. 1997-жылы Бишкек шаардык соту он жылга эркинен ажыраткан, бирок Жогорку Сот төрт жылга кыскарткан. Жалпы жонунан темир тор артында 1184 күндүк өмүрүн өткөргөн. Ал жердин мыйзамдарына ылайык "Профессор" атка ээ болгон. Акыркы жолу 2000-жылы 16 жылга эркинен ажыратылган. Бирок дүйнөлүк жана республикалык коомчулуктун кысымы астында эркиндикке чыгарылган.
ГКЧП маалындагы чечкиндүүлүгүнүн аркасында Акаевдин сүймөнчүгүнө - фаворитине айланган. Кыргызстандын жаңы тарыхындагы бир топ парадокстор Куловдун фамилиясы менен байланыштуу. Кыргыз Республикасында Кулов вице-президент да болуп турду, премьер-министр институту турганда бул парадокс эмей эмине. Айтор Кулов тарыхый инсан десек болот. 2000-жылы камакка алынып, 2001-2002-жылдары Бишкек гарнизондук Аскер соту жана Биринчимай райондук соту тарабынан 7 жана 10 жылга күчөтүлгөн режимге эркинен ажыратылган. 2005-жылы март окуялары болбогондо кандай болмок ким билет, айтор Кулов бул жолу да түрмөдөн чыгып келип өкмөттү башкарып калган.
Акаев Үзөңгү-Куушту Кытайга кармата бергенде катуу каршы чыгып, керек болсо президентке импичмент жарыялайбыз деп жар салган. Жыйынтыгында ага да каршы кылмыш иши табылып, камакка алынган. Азимбек мырза канчалык чаң салбасын Үзөңгү-Кууш депутаттардын колдоосуна ээ болуп акыры Кытайга өтүп кетет. Ушул иштердин жыйынтыгында Аксы окуясы келип чыккан. Аксы окуясы... Мекенди коргоо... кан... Кыргыз тарыхында кан менен жазылып калган бул окуя азыркыга чейин аягына чыкпай келет. Кызыгы президент Курманбек Бакиев ошол кезде премьер-министр болуп турган.
Саясаттын табияты ушундай. Кечээ эле жанын сактап калуунун айласын кылып жүргөндөр бүгүн Акүйгө кожоюн болуп чыга келет. Андайлардын көзгө басары Данияр Токтогулович. Акаевдин куугунтугунан улам 20 ашуун ишканасынын иши жүрбөй, өзү Казакстанга качып кутулган. Март окуяларынын шарданы менен кайтып келип Акаевди кустурам деп катуу киришкен, бирок анысы куру популизмдин деңгээлинен аша алган жок. Кечээ эле вице-премьерликти депутаттарга долларлап пара берип сатып алгысы келгендигин ошол эле Кулов жар салып чыккан. Баскан жолу кандай болгон күнү да Үсөнов мырза бүгүн президенттин оң колу. Эртең эмне болуп кетээрин күтө туралы.
"ResPublica" гезитин негиздеп, аты эл оозуна алынып калган журналисттердин бири болгон. 1997-жылы Бишкек шаарынын Биринчимай райондук сотунун чечими менен 1,5 жылга эркинен ажыратылган жана 20% айлыгын кармап калуу менен 6 ай түзөтүү иштерине кесилген. Мындай опуртал иштердин баардыгына гезит бетинен орун алган материалдар себеп болгон. 2005-жылдан баштап Кыргызстандын АКШдагы элчиси. 2006-жылдан тарта Канада мамлекетинде да толук жана ыйгарым укуктуу элчи.
Бакиев заманында кылмыш иштери козголгон саясатчылар:
Учурда эң оор соккулар урулуп жаткан оппозиционер Аликбек Жекшенкулов. Экс-министрдин дымагынан чочушабы же чындап эле Жекшенкуловдор үй-бүлөсү менен "кылмышкерлерби"? Айтор оппозиционердин өзүнө да, баласына да, ал тургай бир туугандарына да катуу чабуул коюлуп жаткандыгына күбөбүз. Аликбек мырза прокуратуранын версиясы боюнча министр кезинде эшик-терезелерди туура эмес алмаштырып койгондугу үчүн учурда "алыс кетпейм" деген тил кат менен тушалып отурат. Шаардык кеңешке депутаттыкка талапкер болуп жүргөн баласы ИИМдин версиясы боюнча "Журналист А.Саиповдун өлүмүнө тиешеси" бар экен.
Бир иниси кызматынан айдалса, экинчиси темир торго салынып, айтор бир үйдөн беш адамга "кылмышкер" деген жалаа жабылып отурат. Кызыгы, алардын баары мамлекеттик кызматты аркалаган адамдар эле, агасы оппозицияга өтүп таскагы күчөй баштаганы алардын балээсине айланды.
"Ата Мекен" партиясынын лидерине каршы уюштурулган иштерди саясый шоулардын катарына кошсок туура болчудай. Анткени Өмүрбек мырзага каршы козголгон кылмыш иштери тетири эффект бергени менен айырмаланат. Алсак кечээ жакында эле Таласта ички иштер органдары тарабынан козголгон кылмыш иши өзүнүн негизсиздиги менен кайра ИИМдин профессионалдуулугуна көө жапты. Буга Башкы прокуратуранын чечими далил. Ал эми айтылуу "Матрешка гейт" мындан да ашып түшөт. Бул окуя саясатчынын рейтингин гана көтөрүп тим болбостон, күч органдарынан Ж.Бакиев менен М.Ниязовдун отставкасына алып келген. Эксперттер айтмакчы "мындай кыянат иштер" саясатчынын өзүнө гана эле эмес, жакындарына да - инисинин "Сентябрь" телеканалына да каршы багытталып жатат. Өмүрбек Чиркешовичтин авторитетинен чочулашкан оппоненттери аны колдон келишинче каралоонун айласын таппай турган кербездери.
Билими боюнча экономист, бизнестин жайын жакшы билет. "Реформалар үчүн" кыймылына кошулуп Бакиев бийлигине өтө эле оппозициялык маанайдагы саясатчы. 2007-жылдын 10-январында Башкы прокуратура тарбынан Кылмыш кодексинин "контрабанда" беренеси боюнча кылмыш иши козголгон. "Манас" аэропортунан 100 миң долларды декларациясыз алып чыгып бараткан деп кармалган. "Ак шумкар" партиясынын лидеринин билдиргенине караганда жанында болгону 10 миң гана доллары болгон.
Бийликтин камчысы генерал Исаковко катуу чабылды. Экс-министрге бир нече беренелер боюнча кылмыш иштери козголуп, учурда тергелип жатат. Бул иштин баары генералдын президентти катуу сынга алып, Коопсуздук кеңешинин катчылыгынан өз эрки менен кеткенден кийин козголуп отурат. Андыктан генералдын "эмне үчүн бул иштер мен кызматта турганда эле козголбойт?" деп айтканы жөндүү. Коомчулук жана И.Исаков өзү да буларды саясый куугунтук катары кабылдап жатат. Аягы кандай бүтөөрү али белгисиз... Анткени генерал учурда Бакиев бийлигин революциялык жол менен кулатам деп чамынып жаткан кези.
"Улуу Биримдик" улутчул-демократиялык партиясынын лидери Эмилбек Каптагаев учурунда Ысык-Көл областынын губернаторунун орун басары болгон. 2003-жылы губернаторго каршы кылмыш иши козголуп, орун басар Каптагаев күбө катары сурак бергени бар. 2004-жылы ал кылмыш иши токтолулуп, шектүү болуп жаткандар кылмыш жоопкерчилигинен четтетилишкен. Бирок ошого карабай, күбө Каптагаев бүгүн кайра "шектүү" болуп отурат. Оппозиционердин өзү бул ишти саясый куугунтук катары кабылдап жатат.
"Жашылдар" партиясынын лидери да оппозициялык ишмердүүлүгү менен белгилүү. Буга чейин да бир нече жолу кысымга алынып келгенин билебиз. Бул ирет карикатура үчүн соттолуп отурат. Башкы прокуратура аны кабинетине президенттин карикатуралык сүрөттөрүн илип алган деп айыптап, анын негизинде кылмыш кодекси аркылуу жоопко тартып жатат.
"Ата Мекен" партиясынын мүчөсү убагында ЖКда вице-спикер болчу. Оппозициялык көз караштары, аргументтүү сөздөрү менен белгилүү саясатчы кийинки мезгилде саясат айдыңынан алыстап кетти. Буга да анын жакындарына жана бизнесине болгон кысымдар себеп болгон. Алсак иниси ишкер Сыргак Алымбековго кылмыш иши козголуп камакка алынган. Анын адвокаты А.Типеровдун айтымында кылмыш иши таптакыр эле мыйзамсыз козголгон.
Ишенбай Кадырбековго каршы козголгон кылмыш иши жалпы жонунан 16 томдон турат. Кылмыш кодексинин "Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу" -304-берене, "Кызмат укуктарынын чегинен чыгуу" - 305-берене жана "Бюджеттик каражатарды мыйзамсыз пайдалануу" - 308-беренелер боюнча жалпысынан сегиз эпизод боюнча айыпталып жатат. Март окуяларынын жыйынтыгында Ишенбай Кадырбеков Кыргызстанга бир күндүк президент да болууга үлгүргөн, демек экс-президент да болуп калабы? Айтор, илинчээги болгон үчүн илинип отурат да, соо кишини эле кантип айыптап калышмак эле дегендер да четтен чыгат.
Акаев заманында эң жаш министр болуп кызмат өтөгөн чиновник Равшан Жээнбеков учурда АКШда. Ага карата козголгон кылмыш ишинен улам саясатчы Кыргызстанга кайтып келе албай жатат. Мамлекеттик мүлктү башкарып турган кезинде Ысык-Көл жээгинен пансионатты менчиктеп алган деген айып тагылып жана башка эпизоддор боюнча да күнөөлөнүп жатат. 2008-жылдын 10-декабрында Башкы прокуратура дагы бир жолу эпизодду көтөрүп чаап, 6 млн. сомдон ашык зыян алып келди деп билдирди. Саясатчылар оппозицияга өтөөрү менен эле мурда аты-жыты белгисиз кылмыш иштери козголуп калышы көнүмүш болуп калды. Антпесе Равшан Жээнбеков да 2005-жылы Бакиев менен колтукташып бийликке келген, элчи да болгон. Эми оппозицияга өтөөрү менен "кылмышкер" болуп калды. Саясатчы жигиттин атасы Бабырбек Жээнбеков да бийликке каяша айткандыгы үчүн мыйзамсыз камакка алынган.
Эдилдин парламенттик шайлоонун алдындагы кылган ишин айрымдар анын эпсиздиги десе, кээлер эси жоктугу дешти. Айтор жоругу жолдо калгыр, мына эртең депутат болом деп турганда жаза басып алып, өз мекенинен качып жүрөт. Баланын таскагы катуу чыгып баратты эле, мындан чочулаган Акүйгө ошондо оңой шылтоо табылып калган. Дегеле социал-демократтар партиясына киргендердин баары жеке өзүнүн гана эмес бүткүл партиянын атына көө жаба турган болушту. Атамбаев баш болуп, Байсалов төш болуп, эми минтип бул катарга Бабанов да барып кошулуп алды.
Учурда Азимбек Анаркулович радикал оппозициянын анабашчыларынын бири. БЭКтин штабын жетектеп, революциялык иштерди уюштуруу милдетин аркалап келет. Ал антип жүрүшүн катуулаткан сайын ага да каршы прессинг күчөдү. Бир уулу мамлекеттик кызматтан айдалса, экинчисине кылмыш иши козголуп отурат. Бир учурда саясатчынын өзүнө козголгон кылмыш иши чоң окуялардын башы болду эле, эми минтип балдарына кезек келип отурат. арты кандай болоор экен күтө туралы.
Бизнестин битин сыккан замандашыбыз саясатка аралаша коем дегени мүлкүнө зыян алып келди. Саясатка бийлик аркылуу эмес, оппозиция аркылуу келем деди эле бизнеси кысымга алына баштаганы ойлогон оюнан кайтты. Жубайына карата жасалган иш-чарадан улам ач кулактан тынч кулак деп саясаттан бизнести өйдө койду. Учурда АКШда. Кыргыз оппозициясынын көбү, айрыкча "Ата Мекенчилер" Америкадан жылуу орун таап алышты.
2005-жылдын март окуяларынан кийин Башкы прокуратура тарабынан 2005-жылы парламенттик шайлоо маалында мыйзам бузууларга жол берген деген айып менен кылмыш иши козголгон. БШКнын төрагасы Иманбаев ЖКга талапкер Б.Акаевага көзөмөл жүргүзбөй, көзүн жуумп койгондугу үчүн айыпталган. Бирок бул иштин жыйынтыгында Б.Акаева депутаттыгынан гана айрылып, ал эми С.Иманбаев боюнча аягына чыккан эмес.
Улуттук банктын төрагасы Улан Сарбанов да март окуяларынан кийин үй түрмөгө алынып, прокуратурага сурак берген. Президент болуп турган кезинде Акаевге 500млн. доллар акчаны мыйзамсыз берген деген айып менен Сарбановко кошулуп Медет Садыркулов жана башка чиновниктердин кылмыш иши сотко өткөрүлгөн. Бирок сотто бардыгы толук бойдон акталып чыгышкан. Улан Сарбанов бул иштин чыныгы себеби катары 24-мартта Улуттук банктын Жалал-Абад филиалындагы 3 млн. долларды уурдаган ууруларды жашыруу деп билдирген.
Акаевдин акыркы премьер-министрине Азимбек Бекназаровдун маалында Башкы прокуратура тарабынан алты кылмыш иши козголгон. Бирок бул да башы бар, аягынан дайын жок ишке айланды. Өкмөт башчы Танаевге уулунун фирмасынын эсебине бюджеттин эсебинен 1 млрд. доллар которгон деген айып менен иш козголгон эле. Бирок ага карабай Танаев өзү туулган Россиянын Пенза областынын губернаторунун жардамчысы, кийин "Газпромдун" кеңешчиси болуп жумуш таап алган.
"Элдик революциянын" шарданы менен Акаевдердин дээрлик баарына кылмыш иштери козголгон. Адегенде эле Айдар көзгө илинген. Ал убакта Азимбек Анаркулович үзөңгүлөш достору айтмакчы "пуркурор" болуп турган. Бирок бул иштин да материалдары кайда калганы белгисиз.
"Мекеним Кыргызстан" кыймылын уюштуруп, президент боло калам деп бул жигит да катуу чыккан. Бирок казак жараны деген себеп менен кандидат болуп катталбай калган. Натыйжада 17-июндагы окуяга күбө болгонбуз. 24-марттын эле "баласындай" болгон окуя. Акүй ал ишти Казакстан тарабынан уюштурулду, Акаевдин куйруктары көрүнүп калды деп чыккан. Айтор Барыктабасовдон ошондон бери дайын жок. Анда-санда гезит бетинен салам айтканы гана болбосо.
Урмат Барыктабасовду жанындай көргөн жактоочуларынын бири. 17-июндагы баш аламандыкты, конституциялык түзүмдү күч менен кулатууну уюштурган деген айып менен кылмыш иши козголгон. Бир убакта ЖКга спикер болууга да үлгүргөн Мукар Шалтакович учурда ээн-эркин эле жүрөт.
2005-жылы жайында Кара-Кече көмүр кенин басып алып, "көмүр падышасына" айланган. 2006-жылдын 23-майында камакка алынган. Ошол эле жылы 24-ноябрда ар кандай кылмыш беренелери боюнча 14 эпизод менен айып тагылган. 2007-жылы майда иши сотто каралып, июнда токтотулган. Учурда ээн-эркин Кыргызстан мусулмандар союзун жетектеп жатат.
Парламенттик шайлоого "Замандаш" партиясын жетектеп чыккан. 2008-жылы ИИМ тарабынан миграция комитетинде статс-катчы болуп турганда мамлекетке 123 миң доллар зыян алып келген деген айып менен камакка алынган. "Замандаш" ассоциациясын түзүп таскагы катуу чыгып бараткан. "Замандашпрессти" негиздеп маалымат тармагын да колго ала баштаган амбициясын байкашкан соң балта чабылган.
Бул жигиттин ишмердүүлүгү да ар кандай суроолорду жаратат. Өзүнүн айткандарына караганда чыныгы демократия үчүн күрөшүүдөн баш тартчу түрү жок. Тайманбастыгына баа берип коюу керек. Айрымдар бул жигитти эптеп эле бир нерсе уюштура коюп, башка өлкөдөн саясый баш паанек таап кетүүнүн амалын кылып жатат дешет. Айтор эмнеси болсо да Максимдин фантазиялары милиция менен сот органдарына бир топ баш ооруларды жаратты.
Кыргыз эли кылымдарды карыткан эл, бирок мамлекет катары жаш. Бирок эки заманды, өзү айтмакчы "эски бийлик" менен "жаңы бийликтин" күнүн көрүп жатабыз. кайсы бийлик болбосун, саясый куугунтуксуз өкүм сүрө албайт.
Кечээ жакында Т.Тургуналиев баштаган саясатчылар саясый куугунтукка кабылган инсандарды коргоо боюнча комитет түзүшкөн. Учурда алар куугунтукталып жаткан саясатчыларды коргоо боюнча иш-аракеттерди көрүп келишет. Адвокаттардын катарында М.Чолпонбаев, С.Жайчыбеков өңдүү юристтер бар. Алар республикага белгилүү иштер менен гана эмес, жергиликтүү деңгээлде да куугунтукталып жаткан ишмерлерди коргоо боюнча аракет көрөбүз деп турушат.
► Бул айылда негизинен кыргыз гезиттери
электрондук тиркеме түрүндө жарыяланат.
► Архивге, емейлге жана редакцияга шилтемелер
ошол гезиттин башбарагында берилген.
► Жеке макала жарыялоого буйрутмалар кабыл алынат.
► На сайте публикуются в основном кыргызскоязычные газеты в виде электронных подшивок данных газет.
► Ссылки на архивы, емейл и данные о редакции
указаны на главной странице конкретной газеты.
► Принимаются заказы на публикацию частных статей.
Алган материалга шилтеме бериңиз!
◄ © J.Janyzak, Kyrgyzstan ►
Ссылки на взятые статьи обязательны!