bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru hu ru uk ky ru ru ky ru ky ky ru ky ky ru ky ky ru ky ru ky ky ky ru ky bg ky ky ru ky ky ru ky ru ky ru ru ru ky ru ru ky ky ru tt ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Адилет press", 14.10.10 - 9-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Өзгөрүш өзгөрүүнү күттү эле
Бул баянды жазгандан кечиктик го дегенбиз. Себеп дегенде, негизги карманган маалыматыбыз шайлоого чейинки учурга байланыштуу эле. Башкача айтканда, Ат-Башы районундагы алакандай Өзгөрүш айылы шайлоого катышпайбыз деп чыккан. Кечиктик дегенибиз, даярдаган макалабыз ортодо айрым бир обьективдүү себептерден улам гезитке чыгарылбай кармалып калды.
Теңир-тоолуктар жөн толкучу эмес эле, эмне болду десек, сентябрдын ортосунда калың түшкөн кардан келип чыккан көйгөйлөр себепкер болуптур. Эске салсак, 16-сентябрда Нарындын айрым жерлерине түшкөн кар калыңдыгы 1 метрден ашкан. Ал эми биздин каармандарыбыз - Токтобаев Азат, Курманбаев Тилек (айыл башчысы), Дөөлөтбаков Бакытбек (дыйкан), Жумаканова Нурила (айыл мектебинде көп жылдардан бери мугалим), Айбек Мойноков (жергиликтүү кеңештин депутаты), Бактияр Жаанбаев (райондук кеңештин депутаты) ж.б. айыл тургундары жашаган Өзгөрүш айылы да карга эки күндө көмүлүп калган.
Алгач айыл тургундары, андан кийин Нарын областынын губернатору Т.Мамбетов, орун басары менен сүйлөшүп чыктык. Эми баарыбызга эле маалым, ар кыл кырдаалдарда эл талабы күчөп, бийлик өкүлдөрү кандай аракет кылса да, алардын дарегине сын да, сунуш да айтылат. Бул жолу деле ошондой болду. Айыл тургундарынын айтымында, аталган айылда кыш узак - сегиз ай жатат, жанданып жылуулук кирген учурунда сепчүсүн сээп, сугарып багып, анан жыйнап-терип үлгүргөнгө аракет кылышат. Дагы бир белгилей кетчү жагдай, оокаты мал, анан жер менен байланыштуу аталган айыл соңку 3-4 жылда маңдай жарыла сүйүнчүдөй түшүм ала элек экен. Эки жыл мурун кургакчылыкка тушугушса, былтыр жайды-жайлай төрт жолу үшүк жүрүптүр. Быйыл күздүн да кайрымы болбой, 16-сентябрда жааган кар эки күн тынбай себелеп, түз жерде 60-80 см, тоолуу аймактарда 1 метрден ашкан калыңдыктагы карга чулганып жатып калган.
Ат-Башынын Талды-Суу айыл округуна караган Өзгөрүштө 120 түтүн, 600дөн ашуун жан жашайт. Биздин маектештердин айтымында, 80%ы - жакыр жашагандар, кары-картаңдар, анан майып балдар көп экен. Айылдан жакшы жашоо издеп кеткендер басымдуурак, ошондуктан айыл адамдарынын саны өсүштө эмес дешти. Негизги тиричилигин, башта айткандай, жер жана мал менен жүргүзгөн айыл калкы өлбө, жаным, өлбө менен күн өткөрүп жатыптыр. 87 гектарга арпа айдашса, анын 35 гектары, 50 гектар картошка, 200 гектардан ашык жерде чөп кар алдында калган. Анча-мынча картошканы үшүк алып, ал эми арпа, чөп жер менен жер болуп жатып калган. Комбайн түгүл, чалгы менен чапканга да болбойт экен. Эптеп кол менен көтөрүп эптештиргендер болуп, негизинен мал жайылып жүргөн көрүнүштү гана көрдүк.
Талаптар айтылды, жазылып алынды…
Айылдын тургундары шайлоо участогун жаап салып, өзүбүз бардык дешти бул кадамга. Ушундай кылгыла деп көкүткөндөр болбоптур. Чыдап келгенбиз дейт айыл эли, айыл эллин курутканы эле табигый шарттар, былтыр да, мурдагы жылы да бирде сел алып, кургакчылык болуп… андай өздөрү жыйган чөп жетпей, Нарын, Чүйдөн чөп тартып келип, бир боо чөп 250 сомго чыгып кеткен. Чөп, эгинибиз чирип жатат десек, ошону чечип бергиле дегенбиз. Түшүндүрүү иштерин жүргүзүүгө аракет кылышкан, азыркы бюджет акыбалын айтып, "республиканын негизги казынасына жараша" жашоо болушу керек. Айыл тургундарынын айтымында, айыл аралап партия лидерлери деле келбейт. Ар бир партиядан агитатор шайлап коюшары, алар район боюнча координатор менен иш алып барышары жашыруун эмес дешти. Жөнү жок чабыла бербей, акчаларын ушундай айылдарга жумшашса жакшы болмок, аты калмак, өздөрүнө упай топтошмок дешет.
Добушубуз жетпей калабы дегенбиз, бирок келишти дешти. Район акими, область губернатору, айыл чарба министрлигинен өкүлдөр келип сүйлөшүп, талаптарын угуп, эки тараптан тең катуу да, жумшак да сөздөр айтылыптыр. Элдин өтүнүч-суранычы беш талапка киргизилген. Эң башкысы кар астында калган картошка, эгин, чөпкө компенсация төлөнүп берилсин дешкен. Айыл адамдарынын басымдуусу жеримди иштетем ж.б. тиричилик иштери үчүн "Айылбанк" ж.б. банктардан кредит алышкан. Төлөм жүргүзгөнгө жарытылуу түшүм болбогондуктан, кредиттердин мөөнөтүн узартуу же пайызын кыскартууга жардам кылууну суранышкан. Андан тышкары күйүүчү май, үрөн менен камсыз кылуу жагын караштырууну, айыл ичиндеги унаа каттамын жөнгө келтирүүнү айтышкан. Айтылган талаптар жазылып алынган, тиешелүү иштер болоруна ынандыргандай болушкан.
Айыл дагы эмне дейт?
Айыл адамдары унаа каттамы туруктуу кылынса дешет. Бишкек-Ат-Башы-Казыбек деген каттам бар экен, ал бери карай узартылса дегендери болду. Тоо этегиндеги алты айылда автобус толгудай жүргүнчүлөр бар экен, айласыз таксиге күндөрү түшүп, жол акысы 600-700 сомду чапчып жатыптыр (Ат-Башыдан Өзгөрүшкө 800 сом менен барып келип, анысын өзүбүз дагы көрдүк - авт). Айылда узак жаткан кышта жергиликтүү жаштарды, өспүрүмдөрдү алаксыдай шарттар, маселен, ойноочу жайлар болсо дешет. Бул боюнча мурдагы шайлоолордо Аскар Салымбеков көп жардам бергенин айтышты. Спорт зал куруу маселеси менен кайрылышса, ал киши каркастарын алып келип берген экен, көтөрүлгөн бойдон калган абалын көрдүк. Ортодо айыл өкмөтү бөлгөн акчаны подрядчиктер жеп коюп бүтпөй калган. Анан көп үй бүлөлөргө жөлөк пул (пособие) кыскартылганын, ал кайра каралып калыбына келтирилишин айтышты. Дагы бир көйгөй, отун маселеси. Кышка даяр болуш үчүн айылга 150 тоннадай көмүр керек. Кургап, кургабаганын кошкондо үч айга чейин отунубуз бар дешет. Ал эми көмүр айылга жеткенче 4 500 сомго чейин көтөрүлүп кетет экен.
Кичинекей айылдын 128 окуучусу 1939-жылы түптөлгөн мектепте билим алышат. 30 мугалим сабак берет. Мектепти эл өзү жамап-жаскап жашатып келатыптыр. Ар бир кабинетти айыл аксакалдары, мекенчил балдар жетекчиликке алып, ички жасалгаларын бүтүрүп беришкен. Бери жактагы дубалдары ураган эски имаратты туш-тушунан устундар менен тиреп коюшкан. Өзүнчө кошумча каржылоо булагын издешип, айыл өкмөтүнөн 6 гектар жерди ижарага алып, 4 гектар 70 сотыхка арпа, 50 сотыхка картошка айдашкан. Арпаны кар алыптыр. Эми мектептин чарбасын өнүктүрүүгө да жардам болсо деп жатышат. Баса, бизди кубантканы - кенже курактагы балдарды жамааттык деңгээлде өнүктүрүү боюнча долбоордун бир багыты - бала бакча ачуу болсо, Ат-Башы району бул жагынан жакшы иштерди кылган. Аталган айылдын жигердүүлөрү долбоор жазып, мектептин үч бөлмөсүн 25 орундуу бала бакчага айлантышкан. Балдарды - калемди оңтойлуу кармоо, ыр-жомок айтуу, чогулуп ойноо сымал алгачкы көндүмдөргө үйрөтүп, ар кыл - 4-7 жаштагы бөбөктөр тарбияланып жатыптыр.
Обладминистрациядан алган маалыматыбыз боюнча, сентябрдын ортосунда кокустан түшкөн кардан өзгөчө Нарын жана Ат-Башы райондору чыгашага учураган. Нарын районунун жогорку зонасындагы төрт айыл өкмөтүнүн эгини же болбосо 1327 гектар дан аянты кар алдында калган. Ал боюнча акты жазылган. Ал эми Ат-Башы району толук карга чөмүлгөн.
Бул областтагы табигый шарттар алып келген кырдаалга болгон жалпы көзөмөл вице-премьер-министр Александр Васильевич Костюкка тапшырылган. Президент өзү да күндө кабар алып жатканын уктук. Губернатор Турдубек Мамбетовичтин айтымында, Роза Исаковна алгач акимдер менен сүйлөшүп, анан губернаторго байланышка чыгып текшерип жатыптыр. Негизи атайын түзүлгөн комиссия кар баскан жерлерди аныктап, эл түшүм алганга канча каражат-күч сарптаган, канча чыгым тартты, канча түшүм алмак, акчалай канча болмок дегендерди тактап чыгып, алынган жыйынтыктар айылдык, анан райондук кеңештердин чечимдери менен бекитилип борборго жөнөтүлөт. Губернатордун орун басары С.Сардарбековдун айтымында, кар түшкөн күндөн башталган иш токтогон жок. Алгач эки райондун: Нарын (27 адам) жана Ат-Башынын (300дөн ашуун) малчылары жайлаган Ак-Сай өрөөнүндө куткаруу, тазалоо иштерин жүргүзүшкөн. Өзгөчө кырдаалдар министрлигинен вертолету чакырылып, үч күн учуп, бала-бакыраны, ооруп калгандарды жакага алып түшүп, чөп жеткирилген. Жүздөй түтүндүн кыштоосу бар болуп туруктуу жашагандыктан чөп жеткирилип, кем-карчы камсыз кылынган. 2000дей майда жандык, 40-50дөй бодо мал чыгаша болду деген болжолдуу жыйынтык алынган. Жабыркаган электр линиялары, кулаган зым карагайлар калыбына келтирилип, 10дон ашык подстанция оңдолуп алмаштырылган. Баса, болжолдуу чыгымды энергетиктер өзүнчө, жол тейлөө ишканасы өзүнчө, айыл чарбасы өзүнчө эсептеп жатат. Талаачылык, энергетиктердин жыйынтыктары так эле болгону менен, мал чарбачылыгы боюнча алынган маалыматтарды караштыруу керек дейт орун басар. Адашып кошулуп кеткен малдар табылып жаткандыктан, аларды жоголду деп чыгаша тизмесинен чыгарууга туура келет. Керектүү жардамдар, компенсациялар даректүү берилери айтылды.
Жардам кандай түрдө болот?
Комиссия жыйынтыгы борборго берилсе, кандай жардам болору да белгилүү болот. Ун же буудай, же башка азык-түлүк түрүндө болобу, жардам берилет. Жергиликтүү бийлик өкүлдөрү өздөрү да жеңилдиктерди карап жатат. Маселен, быйылкы жер салыгынан бошотуп, айыл чарбасы боюнча алынган кредиттерди пролонгация кылганга банктар менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатышат. Социалдык жардам берүү маселеси да каралат, транспорт маселеси да чечилет дешти. Жол начар, жол тейлөө ишканасынын жетекчиси алмашып, ага тиешелүү тапшырмалар берилгени айтылды. Ал эми көмүр маселеси болсо, Кара-Кечеден бюджеттик мекемелерге көмүр тартуу 15-октябрга чейин бүткөрүлөт. Андан кийин элге алынып келине баштайт. Бирок, жергиликтүү бийлик өкүлдөрүнүн айтымында, эл суук түшмөйүнчө көмүр алышпайт экен. Баасы болсо тендердик баадан жогору болбойт. 2700-2800 сомдон алып барып беребиз дегендер бар экен. Негизи антимонополия агенттиги белгилеген баа - 915 сом. Ортодогу май, унаа ж.б. чыгымдардан улам баа көтөрүлүп, 2700 сомго жетсе, алып саткандар кошуп отуруп 3000-3500гө көтөрүлүп кетип жатыптыр.
Расмий маалымат боюнча, Нарында негизи 48 миң гектарга эгин айдалып келсе, быйыл 12 миң гектарга аз себилди. Жазындагы революция, үрөн, майдын тартыштыгы, анан кеч бөлүнгөнү кедерги болду. Ошентсе да, дан балансына келгенде, 36 миң гектардан алынчу түшүмдү жан башына бөлгөндө , 57% камсыз болобуз деп болжолдошкон. Эгин да жакшы чыгып, 21 центнерден алсак деп турганда эки районду кокустан кар басты. Жыгылган жерлерди көтөрүп чаап алганда да, 25-22 центнерден алынчу жердин түшүмү дароо 10 центнерге түшкөн. А бирок быйыл негизги жер азыгы - картошка түшүмү жакшы экен. Ат-Башыда аз болгону менен, картошканын мекени Кочкордо, Нарын районунун жогорку зонасы - Дөбөлүү, Таш-Башат, Ортокто көрсөткүчтөр дурус.
Баарынан кызыгы Нарынга Өмүрзак деген адамдын унаасы менен жетип, Өмүрбек деген Ат-Башынын айыл өкмөтүнүн үйүндө кудай конок болуп, Өзгөрүшкө да Өмүркул аттуу адам менен барып келдик. Жөн эмес окшойт деп, Өзгөрүш өзгөрүүүнү күткөндөй, өлкөбүз да өмүрлүү болсун деп, Кудайдан жакшылыктарды ниет кылдык…
Бишкек - Ат-Башы - Бишкек
кыргыз тилиндеги гезит "Адилет press"
email • архив • редакция
"Президенттин тандоосуна жараша болот"
Айылчы Сарыбаев, экономика илимдеринин доктору:
Орозбек МОЛДАЛИЕВ, саясат таануучу:
"Президенттин тандоосуна жараша болот"
Наргиза АБДЫЛДАЕВА, "Кыргызстан Жашылдар" партиясынын лидери:
"Элиме таарындым, келечегин соодалап жиберди"
Депутат болуп ким келет?
Абдумаматкадыр Аширалиев, техника илимдеринин доктору,
Жалал-Абад мамлекеттик университетинин ректору:
"Жөрмөлөп, жүрбөй калганга чейин креслого жабышкан жарандар бар"
Ак-Өлөң айылын суу каптоодо
Өзгөрүш өзгөрүүнү күттү эле
ЭлТР телекомпаниясынын директору Шайырбек Абдырахманов:
"Жалгыз дарак чий болбойт, жалгыз жигит бий болбойт"
Молдаалы калпанын айтымчылыгы. Аракбай кут
Алло, алло... Бул сенсиңби, кандай, салам!
"Биз, "алмазчылар", баарыбыз тамашакөйбүз"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?