ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky tt ky ru ky ky ru ky ky ru ky ky ru kk ky ky ru tt ky ky ru ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru ky ru tt ru ru ru ky ru ru ru ky ru mt ru ky bg ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru kk ru ky ru uk ru ru ru av ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru lez ru ky ru
"Агым", 20.11.09 - 4-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Жарыбаган айлык, пенсия алгандар электр энергиясын, жылуулукту жана ысык сууну жаңы жылдан кийин кантип төлөөрүн билбей, каран түн түшчүдөй алапайын таппай турган чагы. Биз бул боюнча бюджеттик мекемелерде иштегендердин оюн билели десек, алардын бардыгы жетекчилеринен корко турганын айтышып, ачыкка чыга алышкан жок. Эми кудай урбадыбы, Үсөновдун өкмөтү минтип "кансыз согуш" жарыялаганы аз келгенсип, элдин үнүн да биротоло өчүрөлү дегенби?
"Пенсионерлерди ушинтип өлтүрөлү дешкен го…
- 32 жыл мамлекеттик мекемеде иштеп, 1986-жылы пенсияга чыккам. Алгачкы пенсиям 42 сом эле, азыр 2086 сомго жетти. Колумдагы балам эпилепсия оорусуна чалдыгып, майыптыкты алган. Ал 1195 сом пенсия алат. Абышкаман калган үч бөлмөлүү квартирада жашайбыз. Электр энергиясы кымбаттаганы үчүн пенсионерлерге 200 сом кошулат дешти. Бул эмнеге жетет? Мен сыяктуу пенсиясын санап күн өткөргөн карылар абдан көп. Майып балама дайыма дары алышым керек. Дарылар кымбат. Өкмөттүн бул кылганы туура эмес. Алардын акчасы чөнтөктөрүндө жетиштүү. "Башы оорубагандын Кудай менен иши жок" дегендей, биздин кандай кыйналып жашаганыбыз тууралуу алар билгилери келбейт. Өкмөт пенсионерлерди ушундай жол менен кыйнап, тезирээк өлтүрүп, кутулалы деп атканы го. Буга чейинки пенсиям деле жашообузга жетчү эмес. Эми жаңы жылдан кийин квартиранын акчасын төлөй албай, балам экөөбүз көчөгө чыгып калабызбы? Пикетке чыгалы десек эшик суук, кыш. Бизди эч ким ойлобойт. Кошумча акча таап иштейин десем, кайсы ишке жарайм? Өзүмдүн жүрөгүм ооруйт, кан басымым жогору, дарыланайын десем болгону беш пайызга гана жеңилдетүү бар. Билбейм, мындан ары кантип жашайбыз?
"Эмне үчүн бизди бай мамлекет менен салыштырышат?"
- Тиш доктур болуп иштегениме алты жыл болду. Биздеги врачтар 1600 сом айлык алышат, ал эми медайымдар 1500 сом. Ай сайын анча-мынча кошумча болуп калат. Бирок, ушунча акча менен адам бир үй-бүлөнү эмес, карабашын багалбайт. Телевизордон башка мамлекеттерде электр энергиясынын баасы мынча, жылуулук үчүн тигинче төлөшөт деп аларга бизди салыштырышат. А бирок алардын алган маянасы момунча деп эмне үчүн айтышпайт? Мисалы, Казакстанда орточо пенсия 11-12 миң сомду түзөт экен. А биздики канча? Россиядагы стоматологдордун маянасы 1000 доллардан жогору. Ошондуктан Кыргызстандагы мыкты адистер жашоонун оордугунан, маянанын аздыгынан башка жакка барып, башка элди дарылап жүрүшөт. Электр энергиясы менен жылуулук, ысык суу кымбаттайт дегенден бери мен иштеген бейтапканада "эми кантип жашайбыз" деп бушайман болгон эле кызматкерлер.
- Электр жарыгы менен жылуулук, ысык суу кымбаттаганын эл айласы жок укту. Жогорку Кеңеште отурган депутаттарды эл шайлабады беле. Эмне үчүн алар элдин жашоосун ачык айтышпайт? Мисалы, менин эки балам бар. Экөө тең студент. Жылына экөөнө биригип 28 миң сом контракт төлөйбүз. Жолдошум куруучу болуп иштеп, эки бөлмөлүү квартира алган. Азыр куруучулук жумуш жайкысын жакшы болгону менен, кышкысын токтоп калат. Менин алган 3250 сомум менен кышкысын төртөөбүз жашоого туура келет. Кыштата карызга белчеден батып, жайында жолдошум иштегенде кутулчубуз. Эми жылуулук менен электр энергиясын убагында төлөй албасак кантебиз, үйдөн кууп чыгарабы же келип өчүрүп салабы деп башыбыз маң.
"Пенсионерлерге гана эмес жаштарга да убал"
- Пенсиям 2600 сом. Үч бөлмөлүү квартирада абышкам экөөбүз турабыз. Жесир калган келиним эки баласы менен эки бөлмөлүү квартирада жашайт. Келинимдин айлыгы 4000 сом, балдарына жарыбаган пособие алат. Бардыгын кымбаттатуудан мурда элдин социалдык абалы менен жакындан таанышып, ошого жараша иш алып барышса болмок. Азыр пенсионерлерге эле эмес, ай сайын маяна күтүп иштеген жаштарга деле жашоо кыйын болуп калды. Мен өзүм үчүн эле тынчсызданбастан, балдарым, неберелерим үчүн да кабатыр болуп атам. Ысык суу менен жылуулук, электр энергиясынан башка газга, муздак сууга, башка коммуналдык кызматка да төлөйбүз. Буга чейин кышкысын 1600 сомдун тегерегинде төлөп келсек, эми беш-алты миң сомго жетет экен. Мынча акчаны кайдан алабыз? Квартира акысын төлөөдөн башка да тамак-аш, кийим-кече, жол кире сыяктуу чыгымдар бар. Эми Кудайдан гана жардам сурагандан башка чара калбады окшойт.
- Көп кабаттуу үйлөрдө ысык суу, жылуулук кымбаттады деп санаага батышса, жер тамда жашагандарга деле оңой эмес. Кышкысын үч тонна көмүрдү 9-10 миң сомго алабыз. Андан тышкары, электр энергиясын да колдонобуз. Эми менчик үйлөргө салык салынат деп атат. Алган маянам 3900 сом, келинчегим үйдө балдарды карайт. Өзүбүздө ГЭС туруп, электр энергиясына ушунча кымбат төлөп жашайбызбы. Мисалы, Түркмөнстандын элине газды мамлекет бекер берет экен. Анткени, газ өзүлөрүнөн чыгат. Бизге электр энергиясын бекер деле бербей койсун, бирок мынча кымбаттатпаш керек эле да. Кечээ күнү дүйнө жүзү боюнча төрт миллиард эл ачкачылыкта жашашат деп айтышты. Биз ошолордун катарына кошулуп калбасак болду.
Өкмөт сага айтам, бийлик сен ук!
"Энергетикадан опсуз байыган кайсы чиновник жоопко тартылды?"
Энергиянын наркын 1,5 сомго жогорулатуудан карапайым калк жана өлкө экономикасы кандай зыян тартат? Туңгуюкка кептелген энергетика тармагын канткенде оң жолго салууга болот? Мына ушул жана башка суроолордун тегерегинде Кыргызстан нефтетрейдерлер ассоциациясынын президенти, энергетика маселеси боюнча белгилүү эксперт, Базарбай МАМБЕТОВ ой бөлүшөт.
- Жаңырган жылдан тартып электрге болгон төлөм 2,2 эсеге көбөйөт. Мындан ириде өндүрүш зыян тартары турган иш. 2-3 жыл мурда энергияга тариф 10-20%га жогорулаганда, тамак-аштын наркы 1,5-2 эсеге өскөнү эсиңердеби? Ал эми бу саам кеп 1,5 сом туурасында жүрүүдө. Демек, күнүмдүк турмушка керектүү нан, кесме, май, күрүч өңдүү продуктулардын баасы асманды чапчышы толук мүмкүн.
Өкмөттүн күтүүсүз чечиминен улам, Кыргызстан нефтетрейдерлер ассоциациясы келерки жылы күйүүчү майдын баасын 5-10%га көбөйтүү маселесин карап атат. Бул транспорт наркынын жогорулашына түздөн-түз таасирин тийгизери калетсиз. Ушунун баары элдин жашоо деңгээлинин мындан дагы кейиштүү абалга кептелишине шарт түзөт. Ансыз деле карапайым калктын дээрлик 80%ы жакырчылыкта күн кечирип келет. Андыктан, бул маселе алгач коомчулуктун талкуусуна коюп, андан кийин гана чечим кабыл алынышы керек болчу.
- Сөзүңүзгө аралжы, премьер-министр азык-түлүк наркы ашып кетсе 5-7%га өсөрүн айтпадыбы?
- Данияр Токтогулович мындай цифраны кайдан алып, эмнеге таянып айтканын билбейм. Ал бу тармакты жеткиликтүү түшүнбөйт окшойт...
- Бирок, тарифти жогорулатуу менен энергетика тармагын жакшыртып, техникалык жабдууларын жаңыртабыз деп атышпайбы.
- Идея негизинен туура болгону менен, анын жүзөгө ашуусу арсар. Себеби, энергетика системасы коррупцияга белчесинен баткан. Кезегинде Дүйнөлүк банктан (ДБ) бөлүнгөн 160 млн. долларды "Кыргызэнергонун" курамына кирген компаниялар алып, бул каражат кайсы максатта жумшалганы алигиче белгисиз. Буга далил катары 30-40 жылдан бери иштеп келаткан ГЭСтердин, бөлүштүрүүчү тармактардын бирөөсүнүн дагы техникалык базасы жакшырбаганын айтсак болот. Ошондуктан, тарифти көтөрүү аркылуу кошумча киреше таап, техникалык жабдууларды реконструкция кылабыз дегени болбогон нерсе. Бүгүнкүдөй шартта электрдин наркын 6-7 эсеге көбөйтсөк да, абал оңолбойт. Тескерисинче, кырдаал тескери нукта кетиши ыктымал. Анын айынан жарыкты уурдамай массалык түрдө өсөт. Буга чейин коммерциялык, техникалык жоготуулар жылына 100 млн. долларды "жутуп" келсе, эми ал эки эсеге жогорулайт. Мунун кимге кереги бар?
- "Өкмөттүн шашылыш чечим кабыл алганынын аркасында кандайдыр бир саясый оюндар бар" деп божомолдогондор да жок эмес…
- Саясый оюн бар-жогун билбейт экенмин. Бирок, буга Дүйнөлүк банктын эксперттери, консультанттары салым кошкону оркоюп көрүнүп турат. Алар энергиянын тарифин жогорулатууну көп жылдан бери самап келишкен. ДБ өкүлдөрү: "Бааны жогорулаткыла, болбосо…" таризинде кысым көрсөтүшкөндөй. Алардын айтканын аткарбасаң, желкеден ныгыра баскан 660 млн. доллар карыз турат.
- Мындай божомолду жокко чыгарган билдирүүсүн ДБнын биздеги өкүлчүлүгү таратты го?
- Алар дайыма ушинтишет. Эгемендикке ээ болгондон бери ДБ менен Эл аралык валюта фондунун (ЭВФ) көрсөтмөсү менен жашап келгенибизди жашырганда не. Алардын көрсөтмөсү менен аты бар, заты жок реформаларды жүргүздүк. Тилекке каршы, иштин жыйынтыгы ойдогудай болгон жок. Энергетика маселесинде да ошол эле көрүнүш кайталанат.
Экономикабыз минтип мышык ыйлар абалга кептелген шартта да "баары жомоктогудай укмуш…" деп, алар биздин аткаминерлерди далыга таптап, мактоолорду жаадырышат. Менимче, бөтөндөрдүн эмес, ийнибиздеги өзүбүздүн башыбызды иштетүүгө мезгил небак жетти.
- Министрлер кабинетинин демилгесинен алар каалаган майнап чыкпаса, анда энергетика тармагын жакшыртуу жаатында конкреттүү кандай сунушуңуз бар?
- Суроого жооп берерден мурда, министр Ильяс Давыдовдун сөзүнө учкай токтоло кетсем. А киши:"КМШ өлкөлөрүндө деле тариф жогорулады. А биздеги көрсөткүч алардыкына салыштырмалуу алда канча төмөн" дейт. Анча болду, Ильяс мырза аталган өлкөлөрдө маянанын көлөмү кандай экенине да кенен токтолбойбу. Мындан сырткары, Өзбекстан менен Тажикстан тарифтерди көтөрөрдүн алдында алгач чарбалык маселелерин жөнгө салган. Мамлекеттик көзөмөл күчөп, коррупцияны ооздукташкан. Коммерциялык, техникалык жоготуунун көлөмү учурда 5-15%дан ашпайт. А Кыргызстандачы? Энергетика системасы накта бардакка айланган. Ушу кезге чейин бу тармакты талкалаганы үчүн кайсы бир чиновник сот жообуна тартылганын уктуңарбы? Жок. Тескерисинче, кызматтан кызматка көтөрүлүшүүдө.
Менин жеке пикиримде, энергетиканы башкаруунун жаңы моделин иштеп чыгыш керек. Коммерциялык жоготуулардын көлөмүн азайтуу зарыл. Энергетикадан опсуз байыган майда жана ири чиновниктер жоопко тартылса бу тармакта иштегендер үчүн да, башкалар үчүн да сабак болор эле. Ошондой эле тарифти аз-аздан жогорулатып отуруп, 5-6 жылдан кийин гана 1,5 сомго жеткирүү зарыл. Ошондо гана натыйжалуу жыйынтык чыгышы мүмкүн.
- Өкмөттүн демилгесин парламент колдосо эле бу көйгөй чечилбесе керек…
- Жакында Россияда транспорт салыгын эки эсеге көбөйтүү боюнча Мамдума чечим кабыл алган. Аны орус эли колдободу, нааразычылыгын билдирип чыгышты. Мындан улам президент Дмитрий Медведев: "Калкка жакпаган мыйзамдын кажети канчалык" деп, мыйзам долбоорун чакыртып алды. Медведевдин мындай кадамын оңчул, солчул саясатчылар бирдей жактырып, кубатташты. Натыйжада өлкө башчысынын аброю өстү. Анын сыңарындай, кыргыз коомчулугун дүрбөлөңгө түшүргөн энергетика көйгөйүнө президент Курманбек Бакиев кош көңүл карабайт деп ойлойбуз.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Дардаңдаган Давыдов, үшүк жүргүзгөн Үсөнов
Аялың барда кызмат тааны…
Бириң кайың, бириң тал...
"Пенсияны чектөө, төлөө борборлоштурулбаса, башаламандык токтобойт"
Лас-Вегас болуп кетпесек болду
Бүгүн кыргызда эмнеге жигит калган эмес же кыргыз болуунун эрежеси кандай?
Dairy Spring. Сыр - чеберчилик татымы
БҮГҮНКҮ ТҮН УЙКУ КЕЛЕР ТҮН ЭМЕС!
"Эки жылда 200 көз айнек алмаштырдым"
Тууру жайылган тукум же Алыкулдун үйлөнү тою
Э.Сатыбалдиев менен Ж.Алиевага "ысык" салам!
Боздогон бороондуу тыңшап, бугуларды ырдаткандар
"Пейджер" - Сиздин үнүңүз!