ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt ky ky ky ky ru
"Агым", 23.01.09 - 19-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
"Жолборс терисин жамынган баатыр" китеп болуп чыккандан кийин (1940-ж.) кыргыздар балдар-кыздарына Тариэл, Автандил, Нурадил, Нестан, Тинатин, Асмат деген ысымдарды кое баштаганы - котормонун эл арасына алынып, кеңири жайылганы эмеспи" деп Алыкул бир эскерүүсүндө жазганы бар. Алыкул Осмонов кыргызчалап кайра жазган бул чыгарманын ошондон бери алты жолу басылганы да жөн жеринен болбогондур.
Достук, сүйүү жана сөзгө туруу жөнүндөгү ушул улуу дастанды жетинчи ирет, XXI кылымда биринчи жолу алымча-кошумчалар менен басып чыгаруу адабий, маданий маанидеги өзгөчө окуя болмогу ырас.
Грузин элинин залкар таланты Шота Руставелинин поэмасын Алыкул 1939-жылы апрелде которуп бүткөн. Ал үчүн Бишкек, Токмок, Ош, Москвада иштеген экен. Үч мааракени утурлай (котормо менен китептин 70 жылдыгы жана Алыкулдун 95 жашы) Алыкул боюнча алгылыктуу иштерди илгерилетели деген ойдо жаңы демилге менен жамы журтка кайрылабыз.
Алардын негизги максаты - тандалган ырларынын бир томдугун, поэмалар, уламыштар жыйнагын, орусча жана англисче топтомдорун, "Жолборс терисин жамынган баатыр" китебин чыгаруу, Ысык-Көл кылаасына поэтикалык маанайдагы эстелигин тургузуу, музейин уюштуруу, "Ала-Арчадагы" бейит тосмосун оңдоо.
Бул демилгенин маңызы: Алыкулду кубандырган адабий каармандары - балдарынын алды жетимишке жетип калса, арты эми төрөлүп же жети ай, же жети жашка келип дегендей…
Мына ушул "жолборс теричен" балдары биригип, "Алыкул-95" мааракесинин урматына өздөрүнүн аты жазылган улуу дастанды XXI кылымда биринчи ирет бастырып чыгарууга чыгынып коюшса деген ой, сунуш, үмүт, тилек менен кайрылып чыктык.
Өздөрүнүн ысым таржымалына байланышкан кызыктуу окуяларды жазып, толук аты-жөнүн, жашаган дарегин, сүрөтүн "Агым" гезитинин редакциясына салып жиберишсе, ал маалыматтардын кызыктуулары гезит бетине жарыяланат. Бардык кат Алыкул үй-музейинде сакталат. Мындан тышкары, Алыкулга тиешелүү маалыматтарды, сүрөттөрдү, архивдик документтерди жөнөтүшсө, акындын Бишкектеги үй-музейине да жардам көргөзүшмөк.
Анда эмесе, барсыңарбы, Алыкулдун балдары?!
Памирбек КАЗЫБАЕВ, "Алыкул үй-борбору" коомдук бирикмесинин жетекчиси
"Бир нерсени ойлоп алсаң, анча-мынчалар "унут калат"
Бүгүнкү мейман - белгилүү ырчы Кундуз ТАШТАНАЛИЕВА
- Кундуз, "Сакта" деген жакшы ырдын обонун өзүң жаздың беле?
- Ооба, андан кийин деле обондорду жаздым. "Сактанын" чыкканына үч-төрт жылдай болуп калды. Шайлообек агайдын (Дүйшеев) бул ырды жазганына көп болуптур. Обон жазылса деп конкурстарга катышып, "Жетимен" журналына жарыяланган экен. Биринчи жолу тушоо кесүү концертиме даярданып атсам, жетекчим Эсенгул Жумабаев келип, "бир насаат ыр керек, кайсыны ырдайсың?" деди. Экөөбүз бир топ ырларды тандоого аракет кылдык. Эртеси агай "Сакта" деген ырды алып келиптир, "обон жазып жүрөсүң, аракет кылып көрсөң" деп. Ырдын тексти бир окуганда эле жакты. Үйгө маршрутка менен кетип баратканда эле кайрыктар келди. Бир куплети эсимде калыптыр, кайрыктар улам кайталана берди. Фортепьянодо эки-үч сааттай ойнодум. Музыкасын жаттап алдым. Ошентип "Сактанын" обону бир күндө эле чыгып, тушоо кесүү концертимде өзүнчө белек болгон.
- Шайлообек байке эмне деди?
- Шайлообек агай "ырды гезит-журналдар аркылуу эмес, обон менен ырдаса элге жеткиликтүү болот экен" деп автор катары аябай кубанды. Мен муну мыкты обон деп деле айталбайм. Обону термеге, элдик ырларга окшош болуп чыкты. Андан кийин Шайлообек агайдын "Ата-энеме" деген ырына Муратбек Бегалиев агай обон жазып, азыр жаңы ырдап чыгып атам. Ыр күйөөгө кеткен кыздын ата-энесине айтканы жөнүндө, сөздөрү мыкты. Эстрадага жакын, бирок баары бир фольклор жыттанып турат.
- Айтмакчы, куш боо бек болсун. Турмуш жолуна аттанган турбайсыңбы.
- Ыракмат. Жаңы жыл алдында турмушка чыктым. Жолдошум өзүбүздүн эле кошуна айылдан. Аты Аязбек, аязда төрөлгөн. Бирок атына заты жарашпайт. Өзү жылуу-жумшак эле киши.
- Азыр ырчылардын чыгармачылыгы биякта калып, минген машинеси, кийген кийими, боегу, ичкен тамагы, жакшы көргөн ити жөнүндөгү маалыматтар жайнап кетти. Сен жөнүндө эл эмне билсе дейсиң, үй түйшүгүнө кандайсың?
- Чыгармачыл адамдар жөнүндө сөз кылуу элге кызык. "Жакшыга сөз, жаманга чөп жабышат" деп айтышат эмеспи. Үй түйшүгүнө бардык жагынан өзүм жетишүүгө аракет кылам. Буюмдарды тандап алганды жакшы көрөм. Бирок чыгармачыл адам болгондон кийин бирнерсени ойлоп алсаң өзүңчө учуп жүрө бересиң, ошо дүйнөгө кирип кеткенде анча-мынча оокаттар унутулуп калат. Кийин алардын ордун толтурууга аракет кылам. Жолдошума азыр эле ыраазымын. Бардык жагынан мени колдоп турат. Мындан ары деле ошо нукта кетет деп ойлойм.
- Сен үчүн Ашыралы Айталиев, Тууганбай Абдиев ким эле?
- Чоң атам Жакып Таштаналиев да чыгармачыл адам болгон. Ырлары, обондору бар, буюрса ошолорду элге жеткирсем дейм. Ошо киши Ашыралы, Тууганбай аталар менен Жалал-Абатта филармонияда иштешкен экен. Кийин Ашыралы атаны өз чоң атамдай көрүп катташып жүрдүм. Тууганбай, Ашыралы аталардан дастандар боюнча сабак алдым, акыл-насаатын уктум. Мен үчүн ушундай адамдар менен баарлашуу, насаатын угуу чоң бакыт болду. Булардын орду толгус. Биз эми алар калтырган мурасты кеңири жайылтып, өнөрүн улашыбыз керек.
- Азыр искусствого караганда, техника өстү. Билим алуу орто жолдо калды. Мындайда талант, шыктын кереги деле жоктой. Себеби компьютер менен үндү кооздоп жатышпайбы.
- Ооба, эстраданын түрдүү тармагы көбөйдү, ага жараша техниканы да колдонуу күчөдү. Бирок бардык эле өлкөлөр нукура таланттарын сактап, ошолорду жайылткысы келет. Бир топ убакыттан кийин биз деле азыркыдай башаламандыктан арылабыз. Талант, шык кайсы доор болбосун бардык нерседен жогору турат. Бара-бара талант, ага кошумча билим үстөмдүк кыларына көзүм жетет.
- Кичинемде жазчумун, азыр жазбайм. "Камбарканда" иштегениме алты жыл болду. Ушу жерде иштегениме сыймыктанам. Анткени оркестрде иштегендердин ар бири өзүнчө дүйнө, мен үчүн чоң тажрыйба. Анан Улуттук консерваторияда элдик салттуу музыка кафедрасында окутуучу болуп иштейм. Башкаларга үйрөтүп, өзүң да үйрөнүп, бул ишим да аябай кызыктуу. Кийинки убакта байкасам, биз канчалык туура ырдасак, эл да ошого көнүп, ырчы болгусу келгендер да туура ырга калыптанып келет экен. Элдик ырларды бизге Улукмырза Полотов агай көп үйрөттү. Агайга аябай ыраазымын.
- Илхом келгенин кантип сезесиң?
- Жан дүйнөңдө тынчтык болуп, чыгарманын ичине сүңүп кеткенде келеби, же башка учурда келеби, так айталбайм. Бирок, бул да Кудайдан берилген касиет окшойт. Кармап калганда эки сап ыр келе калат, обондун кайрыктары келет, бирок толук болбой калат. Өзүңчө отуруп алып ага бирдеңке чаптасаң окшошпойт.
- Эркектин, кыздын ыры дегенге кандай карайсың?
- Консерваторияда окуп жүргөндө "Арпанын Ала-Тоосунан", "Окудуң борбор шаарынан", "Акзыйнатты" ырдайын деп алып келсем агай күлчү, "сен эркектердин ырын ырдаганы жатпайсыңбы" деп. Бирок мага обондору аябай жагат. Негизи эркектин ырын эркек, кыздын ырын кыз эле ырдаганы жакшы. Бирок кээде обону жан дүйнөмө жакын болсо, тандабай эле ырдай берем.
- Жашсың, сулуусуң, өнөрлүүсүң. Байлыкка, бийликке болгон азгырыктарга эмне дейсиң?
- Азгырыктан кудай сактасын. Өзүмдү токтолуп калдым деп ойлойм. Байлык эле керек болсо, ар бир адам өз колу менен жасаса болот. Жолдошумдун тапканына ыраазы болобуз.
- Сен үчүн сени сүйгөн маанилүүбү же өзүң сүйгөнүң маанилүүбү?
- Сүйүү сезими эки жактан тең ширелишип турса жакшы нерсе жаралат. Бир тараптуу болгон сүйүү көпкө чыдабайт го дейм.
- Сыртынан карайм, ичине кирип аралашып кеталбайм.
- Биздин партияны же кыймылды колдо деген чакырыктар болсо эмне кыласың?
- Мурда бир депутаттардын шайлоосуна барып ырдаган кез болгон. Бирок биз болгону ырдайбыз. Ушуну шайлагыла деп кыйкырбайбыз. Азыр деле мамлекеттик мекемелерде иштегенден кийин кайда жөнөтүшсө, ошоякка барып ырдайбыз. Чыгармачыл адам болгондон кийин мен үчүн кимдир бирөөнүн саясатын колдоо эмес, чыгармачылык жогору турат.