ru cs ru kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru
"Аалам", 20.01.09 - 7-бет: Полит-элита...•
"Атаңдын башы дебе, атып салам!"
Аныгын айтканда, союз учурунда деле эл ичинде беш атар, 38, 16 (ТОЗ-8, 12) сыяктуу мылтыктар окотчуларга, чабандарга, окотмекемеге мүчө болгондорго, чегара туштагы айылдарга ээн-жайкын, бирок номуру катталып берилчү. Атамекендик согуштан "келген" куралдардын көбү эл ичине сиңип кеткен. Бир ирекет Рамис акын "Ленинчил жашка" - адабият бөлүмүнө 9-майга - Жеңиш күнүнө карата ыр жазып келиптир. "Балдар сүйбөйт согуш ойнун ойноону" деп баштаптыр ырын. "Калп, мунуңузду "Советтик Кыргызстанга" алпарыңыз, балдар кантип согуш ойнун сүйбөсүн, танка, мылтык дегенде жата калабыз го, оюнчуктарыбыздын 70 пайызы аскер оюнчуктары болчу, ойночубуз. Сиз кашайтып калп жазып келипсиз" десем, "Кээде ушинтип силерди алдап кетейин десем, бул жолкум өтпөй калды" деп чачын силкип тыпырап койгону эсимде. Окотко барабыз деп ствол жарылып кетип, Кыргызстанда канчалар сабын тартты. Бирок, ар бир куралдын эсебин кууган атайын орган болор эле. Атамдын, мисалы, бешатары, анан 16-калибр мылтыгы бар болчу. Ошол 16-мылтык менен далай суурду атып, терисин күздө келген Андрейге 1-2-3-сорт менен 1,50 тыйындан 3,50 тыйынга чейин сатып, маарып эле калчубуз.
Муну эмнеге эскерип атам. Бир күнү органдар капилет баса калып, атамдын катталбаган бешатарын алакийиздин ичинен алып чыгышып, конфискациялап, үстүнө үч койлук баада штраф салып кетишкен болчу. Атабыз Асанов Зарлыкбек ошондо бешатарынын "кыркы" өткөнчө ичинен кан өтүп, жакшылап тамак да ичпей аза тарткан.
Курал - ал аскердикпи, спорттукпу же мергенчиликке болобу - курал. Бала түгүл, чоңдор курал кармаса өзүн эрдемсиген канын сезет. Эгемендик келгени Кыргызстандын ичинде карапайым элдин колунда, ОГПуда (уюшкан кылмыш тобу) канча курал бары азыр да эсепсиз.
Легалдуу курал сатып алгандардын саны 70-80 пайызга өстү деп пресс-конференцияда Отдел лицензионно-разрешительной работы управления общественной безопасности МВД начальниги Канатбек Дүйшекеев (кыйыр тууганым болот, бөлүмүңүздү кыргызча так котортпосоңуз, тилчилер эртең такалап чыгат) айткандай, республика элинде азыр 21 миң мылтык бар. Мылтыктын каргышы бар, унчукпайм, бир күнү атылам деген.
ИИМдин бул бөлүмүндө чакан адистер бар. Бир эле жолку "Арсенал" рейдин жүргүзүштү - 388 каттоосу жок мылтык табышты. Азыр катылып жаткан канча жарылуучу курал барын да тыкыр эсепке алалышпай жатат. Ошол рейдде эле бир адамдын диванынын астынан Ф-1 гранатын сууруп чыгышкан болчу. Азыр ар бир ажалынан чочулаган адам телохранитель жалдоого акылуу. Ар бир жансактоочунун айлыгы 25-30 миң сом. Окко учса - үй-бүлөсүнө жүз эмгек акы өлчөмүндө төлөп берип турат. Мыйзам ушундай. Россияда эки эсе.
"Беретта" агенттиги кишилердин денин сактаганга уюшкан уюм. Буларды текшергенде, "Сайга-410" мылтыгынан бешөө каттоосу жок экен. К.Дүйшекеевдин айтымында, түштүктө акыбал татаалыраак. Бир иретки рейдде эле газ пистолетин аскер пистолетине жасап алган жаран кол көтөргөн. Экспертизада бул курал мурда да колдонулган. Кишигеби же кийиккеби, эсеп жок. ИИМдин бир жумалык түйшүгү ушул. Калганын эсептеп көрүңүз.
Кыргызстанда курал сатуунун "черный" рыногу күч алды. Расмий статистикада ар бир оор кылмыш катталбаган, номуру өчүрүлгөн куралдан улам болуп жатат. ИИМдин былтыркы жылдын ноябрындагы кабарлоосунда, жумасына жасалган рейдден 14 мылтык, 10го жакын граната, он миңдеген ок колго түшүрүлүп жатат. Кыргызстанда атылбай турган канча ок барын ойлогон адис төбө чачы тик турат. Бул маселе өскөндөн өсүп баратат. Позициясыңбы, оппозициясыңбы - окко учушу мүмкүн.
Расмий бийлик республикада сегиз уюшкан кылмышкерлер тобу (ОГП) болсо, анын алтоо жок кылынды дейт. Декабрь этегинде айтылды. Дурус. Ишенсе болобу?
Кыргыздын айжаркын жигити Раатбек Санатбаевди "ТТ" менен атышты, Ошто үч адамды "Люггер" менен атты, А.Исманкулов "Макаров" менен кармалды, министр орунбасары Алиев "ПУ" менен атылды. Түркүн курал. Бизде ачуусу кайнаган аксакалдын "Ворошилов стрелогу" болору оңой эле…
Бул өлкөнүн нравалык маселеси. Кыргыз коому ойлонушу керек. Демократия "атасы" АКШда, эң тынч Финляндияда мектеп балдары ыза кылдыңар деп бүт классты кырып салып атпайбы. Бизде СССРден калган салт боюнча аскер адамдарын, кийин парламентарийлерди "именной оружие" менен сыйлоо КТРдан да канча ирет карапайым элге жайылтылды. Мен билгенден ЖКнын өткөн үч чакырылышында эле жыйырмадан ашык экс-депутаттар пистолеттүү болушту. Өткөн чакырыктагы парламентарийлер ар бирибиз капталыбызга наган тагынып жүрөлү деген токтом долбоорун Акүй аке-жакелеп атып токтотту.
Мектеп программасында алгачкы аскердик даярдык сабагы азыр алынып салынганы менен, өкмөт деңгээлинде курал-жаракты кимдер, качан, кайда колдонушу, курал сатылыш чарасы аликүнчө мыйзам деңгээлине көтөрүлө элек. ЖКнын өткөн чакырымындагы депутаттары кабылдаган мыйзам чийки.
"Лица" гезити былтыр 7-июнда жазды: "30% известных политиков и общественных деятелей, как минимум, раз в год ездят на охоту". Бул бери эле жагы. Охотага чыгып, өзү эле эмес, өлкөнүн саналуу вертолетторун аварияга учуратып чыгым болгондору жалганбы. Куралдын көбүнөн.
ИИМдин уюшкан кылмыштуулукка каршы күрөш боюнча башкы башкармалыгынын ачендиги, кийин ИИМ замминистри кызматында бираз иштеген М.Турганбаевдин пикиринде республикага келип жаткан курал-жарактардын кайсы каналдар боюнча келип жатканын тыкыр аңдыган мамлекеттик көзөмөл начар. Анын пикиринче Кыргызстандан СССР Ооганстандан өз аскерин алып чыгып кеткенде өөрчүгөн. Өлүм-житимди өз көздөрү менен көргөн катардагы аскер эмес, өйдөдөгү ачендиктер курал сатуу өнөрүн баштаган. Тажикстандагы кандуу согушта да курал эсеби билинбеген. СССР тушундагы куралдар өңгөчө Кыргызстанда ашкере уурдалган. Курал сатуу кылмышы генерал Т.Куловду кыйнады, соттон сотко өттү. Соттолду. Саткан вертолетторунун акчасын элге кайырганы жок. Бүгүн дагы бир генерал И.Исаковго да ошондой статья козгоо аракети жүрүүдө. Ким билет...
Баткен согушунда ИДУнун көп курал каткан жайлары чети табылып, көбү жок. Бүгүн диний экстремисттер, наркотрафикти көзөмөлдөйм деген көмүскөдөгү күчтөр ошол куралдарды пайдаланышы айтылууда.
Бүгүн кыргыз бийлиги Ноокаттагыдай расмий бийликке таш ала чуркагандарды эл көзүнө деп 20 жылдан соттогондон мурда, курал сатуунун "черный" рыногу кайда? Ушуну аныкташпайбы. Акүйдү автомат менен болсо коргоп алам деш - жалпы элдин нравасына залака.
Колдо бар алтындын баркы жокпу?
Жер. Тажрыйба. Түшүм, сапат
Кыргызстанда айыл жеринде жашаган элдин саны болжол менен 3 млн кишиге жетет. Колхоз жана совхоздор жоюлгандан кийин 230 миң дыйкан чарбалары уюшулган. Азыркы мезгилде адамзаттын айыл чарба азык-түлүктөрүнө болгон талабы өсүүдө, ал эми айыл чарба жерлери кыскарууда, деградацияга дуушар болууда. Бизде минералдык жер семирткичсиз жакшы түшүм алууга болбой калды, азык-түлүктөрдүн баасы кымбат, ден-соолукка зыян, айрыкча жаш балдарга эненин сүтүнөн да нитраттар өтөрү медицинада аныкталган. Демек, ушунун өзү элдин ден соолугуна өтө чоң зыян келтирүүдө.
Чет өлкөлөрдө минералдык жер семирткичтер колдонулбай, өстүрүлгөн азык-түлүктөр өтө кымбат баада болгондугуна карабастан, сатып алышат. Мунун өзү алардын бир жолу берилчү өмүргө, ден-соолукка кам көрүшүн аныктайт эмеспи!
Бизде, базарда курт жеген алманы эч качан сатып алышпайт. Эрте жазда бышкан, помидор, бадыраңды баарыбыз эле сатып алабыз, туурабы?
Ушунда нитрат өтө көп болот. Акыркы 15-20 жыл ичинде айыл чарбасы талкаланып жатат.
Ушунун кесепетинен айыл чарбасындагы башаламандыктарга жол берилип, майда чарбаларга бөлүнүп, илимий негизде иш жүргүзүлбөй, түшүмдүүлүк төмөндөп кетти. Элибиз айыл-чарбасынан пайда көрө албай калышты.
Мен эмне үчүн биз ушул ахыбалга келип калдык деп таң калам. Чет өлкөдө, мисалы, Голландияда майда чарбалар кооперативге биригип, жылына 20 млрд $ айыл чарба продукциясын өндүрүп, аалам алкагына алып чыгат.
"Аалам" гезити ушул эң чоң көйгөйдү көтөрүп чыгып, жамы журт алдына коюп, азбы-көппү, түшүндүрүү, тажрыйба иштерин жүргүзүүнү максат кылып, көп жылдардан бери айыл чарба өсүмдүктөрүнө, жер-жемиштерге иликтөө, изилдөө аракеттерин көрүп жүргөн, өзү туулуп-өскөн Ноокат жергесинин Көк-Жар аймагында жашаган Азим Батыров менен сукбат курууну чечип отурат. Түп кесиби автомобиль жол курулушу боюнча кыбачы (инженер) боло туруп, көп жылдардан бери айыл чарбасындагы түркүн өсүмдүктөрдүн түшүмдүүлүгүн, сапатын арттырууга өз демилгелүү киришип жүрөт. Аны менен болгон маекти гезиттин ушул санынан тарта үзбөй жарыялап, ушул багытта иш-аракеттерди көрүп жүргөн башка адистерди, дыйкандарды да "конокко, маектешүүгө чакырабыз.