el ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Өрүкзарда да өмүр бар
Чыры бүтпөс чек ара
Баткен облусу Тажикстан, Өзбекстан менен чектешип, көп жерде айылдары шахматтык доска сымал бири-бирине сыдырманын тиштериндей болуп кирип турат. Мисалы, болгону эки миң жашоочусу бар Ак-Сай айылы Баткен районунун четинде жайгашып, бир жагынан Тажикстандын Ворух анклавы, экинчи башынан Тажикстанга таандык Кожо-Алоо айылы менен курчалып калган. Бул жерди өзүнчө эле анклав дешет. Кожо-Алоо менен чектешкен жерде өзүнүн жер тилкесине там сала баштаганы үчүн 82 жаштагы Ниязбек Орозакунов аксакалды тажиктер барымтага алып кетип там салба деп сабап коркутушкан. Ак-Сайдын жаштары жолду тосуп отуруп айылдашын бошотуп алышкан.
Облустун тегерегинде 40тан ашык такталбаган, макулдашылбаган талаш жерлер бар. Мындай абалдан пайдаланган кошуналарыбыз кээде биз Бишкектеги ызы-чууга алаксып калганда бери карай бир кадам жасай калышат. Ошондой аракеттердин натыйжасында Тажикстандан Лейлекке кирип келе жаткан жердеги бажы посту 500 метр биздин аймакка кирип кетип, Лейлек деген жазуу Тажикстандын ичинде калып кеткен. Кийин канча ызылдасак да Жамшуттарды ары карай жылдыра албадык. Ушундай жол менен эле кирип бара беребиз дешкенби, айтор, мындан эки апта мурун ала допучан ашыналарыбыз дагы биздин территорияга кирип келишти. Тактап айтканда, Өзбекстандын Сох районундагы Девайран айылы менен коктулар аркылуу чектешип турган Баткендин Боз-Адыр айылынын тургундары өткөн жуманын этегинде Ак-Белес аймагына өзбек чек арачылары вагон орнотуп, жолду таш-топурак менен тосуп салганына күбө болушкан. Коюлган вагонго чек арачылар келе элек болгону менен өзбек тарап бул жерден дароо эле кум, таш, шагыл ташып баштаптыр. Муну менен боз-адырлыктардын илгертен мал багып келген Ак-Белес, Коңур-Чоку деген жайыттарга барчу жолу да жабылып калат. Кошуналардын мындай аракети жергиликтүү калктын нааразылыгын жаратып, 21-августта Боз-Адырдын жүз чакты тургуну чогулуп түз эле ошол жерге жетип барды. Ошентип нааразы болуп келгендер төрт оор техника менен кум, таш жүктөп жаткан өзбекстандыктарды сый менен кетип калууга көндүрүштү. Жергиликтүү чоңдор аралашып сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн соң тигилер кайра кечирим сурап койгондо өчөсүң. Эгер биздикилер унчукпаганда курулуш иштерин улантып, заңгыраган чек ара бекетин орнотуп, жерди өздөрүнүн пайдасына тосуп алмак экен.
Чек арага байланыштуу жерлер боюнча документ кошуна Өзбекстанга жакпаган, Кыргызстандын пайдасына чечилген келишим бар болчу. Апрель революциясынын алдында баарыбир бийликтен кетерин сезгенби, айтор, Данияр Үсөнов Ташкентке барып ал келишимди жокко чыгарууга макулдугун берип келген. Куру аякка бата жүрбөйт дегендей, ал өз калтасын бул кызматы үчүн канчага кампайтканын бир Ислам акам, бир Данияр акам эле билади.
Кышында үйүм жылуу, өзүмдүн да, малымдын да карды ток
Былтыр сүткө оозун күйгүзгөн баткендиктер быйыл жем-чөп жыйноо жагынан кам санашпайт. Керек болсо башка региондорго экспорттоого даярбыз деп кудуңдашат. Облус боюнча 27 545 гектардын 70 пайыз жеринин түшүмү жыйналган. 30 миң 910 тонна дан эгин чогултулган. Бул бардык пландын 66%ын түзөт. Буудайдын түшүмдүүлүгү сугарылган жерден 25,7 ц/ге түзөт, кайрак жерден 15,3 ц/ге, арпа - 18,4 ц/ге жана кайракы жерден 8,3 ц/ге барабар. Түшүм жыйноого бардыгы болуп 57 комбайн ишке берилген. Баткен жана Лейлек райондору боюнча буудайдын базардагы баасы 1 кг 18-20 сомду түзөт.
Облустун айыл чарба тармактары тарабынан мал-жандыкка деп 86 129 тонна тоют дайындалган. Баткен районунда, Баткен жана Кызыл-Кыя шаарларында бир түк саман 150-200 сомдун тегерегинде, Кадамжай районунда - 180-200 жана Лейлекте 160-170 сомдон. Өткөн жылы бир таңгак чөптү 700 сомдон сатып алышкан.
Жылуулук берүү жагына кайрылсак, кыштан кыйналбай чыгуу үчүн облуска 61 миң 800 тонна көмүр керектелет. Социалдык тармактарды көмүр менен камсыз кылуу үчүн 51 млн. 520 миң сомдук каражат керектелет. Бул каражаттардын негизги бөлүгү билим берүү тармагына жумшалат. Азыркы учурда көмүрдүн бир тоннасы 10 миң сомдон ашып кетти. Себеби, Сүлүктүнүн көмүрү Орто Азияда азыркыга чейин ооздон түшпөй макталып келет. Мына ошондуктан коңшулаш Тажикстандан тартып Ооганстанга чейин Сүлүктүнүн көмүрү сатылып жатыптыр. Себеби, кошуна өлкөлөрдүн айылдарына алпарып сатышса эки эсе көп пайда түшкөндүктөн көмүр сатуучулар дээрлик бардык товарын сыртка ташып жатышат. Көпчүлүккө маалым болгондой, Тажикстанда кышкысын электр жарыгы бир суткада болгону эки гана саатка берилет. Тытынып иштеген Жамшуттар болгон акчасына Сүлүктүнүн көмүрүн алып жан сакташат. Муну эске алган облус жетекчилиги сентябрь айында мораторий жарыялап, бир ай толугу менен көмүр бир гана баткендиктерге сатыла тургандай шарт түзүштү.
Баткен облусундагы Лейлек районуна караштуу Кулунду айылында учурда 48 үй-бүлө чатырда жашап жатат. Май айында нөшөрлөп жааган жаандан кийинки селден жалпысынан 52 үй зыян тарткан. Алардын там-ташын короосу менен ушул жылы 27-майда сел жууп кеткен. Жабыркагандарга өкмөт 200 миң сом ссуда убада кылган. Ушул күнгө чейин акчанын жарымын гана алышты. Эгер каражатты берүү эртелебесе суук түшкөнгө чейин чатырын жаап бүтүүгө үлгүрбөй калышы мүмкүн.
Бала көп, мугалим жетпейт
Облус аймагындагы 230 жалпы билим берүүчү орто мектепте учурда оңдоп- түзөө иштери жүргүзүлгөн. Ага жалпысынан 12 млн. 546 миң сом сарпталып, анын 4 млн. сомдон ашууну жергиликтүү бюджеттен каржыланган. Өткөн жылдагы жер титирөөдөн жабыркаган жана мектеби жок аймактарга жалпысынан 8 жаңы мектеп курулуп, 1-сентябрда эшигин ачты. Облус аймагында 100 миңге чукул мектеп окуучусу, 7 миңден ашык мугалим бар. Быйылкы окуу жылга 300дөй мугалим жетишпейт.
Үйлөрдүн баасы үч миллион
Тажикстан тараптан жылма экспансияга бөгөт коюу максатында кыргыз өкмөтү атайын программа кабыл алып, 10 млн. сом бөлгөн, ага ылайык чек арада жайгашкан айылдардагы үйлөрдү, жерлерди тажик тургундарынан мамлекет сатып алып, милиция бөлүмү, мектеп, бала бакча тургузулган. Себеби бир үйдө 5-6 үй-бүлө жашаган тажиктер кыргыз үйлөрүн 6 нөлү бар суммаларга сатып алып, бери көздөй кирип келатканы көйгөйлүү маселеге айлана баштаган. Учурда Баткенде турак жайга муктаж жаштарды чек арага жакын жерге жайгаштыруу аракети көрүлгөнү жатат. Мамлекет түрк насыясынан 7,2 млн. АКШ долларын Баткендин Өзбекстан менен чектешкен Бүргөндү аймагынан 3,8 миң гектар жер аянтын жаңыдан өздөштүрүү үчүн бөлүп берди. Ушул күндөн жаңы жерди өздөштүрүү үчүн иштер башталып, 2014-жылы аяктоону көздөп турат. Жалпысынан турак жайга муктаж 3,5 миң жаштар чек ара аймактарына жайгаштырылат. Ошентсе да жергиликтүү эл чек араны бекемдөө максатында чек арада жайгашкан айылдарга тигүүчү цех сыяктуу ишканаларды ачып, алар өндүргөн айыл чарба продукцияларын мамлекеттик заказ менен алып, жаштарды отурукташууга кызыктырбаса миграциянын агымы күчөгөндөн күчөй берет, тажик менен өзбектер бери карап кире берет экен.
Баткен ПРООНго эле керекпи?
Облусту кыдырып, көйгөйлөрү менен жакындан таанышып келген адам чын эле бул аймак жетим баладай кароосуз калып баратканына ынанат. Ошентсе да жергиликтүү калк колун жайып отуруп калбай эл аралык уюмдарга долбоорлору менен кайрылып маселелерин чечип келишет. Алардын ичинде БУУнун "Тынчтык жана өнүгүү" деп аталган программасы чек аралаш коңшулардагы өзөктүү проблемаларга коомчулуктун көңүлүн бурууну жана чечүү жолдорун табууну максат кылган. Аталган программанын алкагында чектеш жайгашкан аймактардагы чыр-чатактарды алдын алуу үчүн түрдүү долбоорлор ишке ашырылууда. Алардын ичинде "Алдын алуучу борборлор", "Сугат системасын жөнөкөйлөтүүчү насостук станциялардын" курулуштарын баса белгилөөгө болот. Мисалы, Төрткүл айыл округунда суу талашуудан чыр-чатак чыкпашы үчүн ирригациялык канал курулса, Бешкент айылында сууну өйдөгө тартып чыгуучу насостук станция жаңыланып, Кулундуда үй-бүлөдөгү чыр-чатак маселесин чечүүчү профилактикалык борбор ачылган. Ак-Сайда айыл жаштарын алаксытуу максатында жергиликтүү спорт зал жаңыланып, заманбап спорттук шаймандар алынып берилди. Ал жерде бир нече улуттун өкүлдөрү ынтымактуу машыгып жатышканын айтышты. Майда бирок маанилүү иш-аракеттер ПРООН тарабынан көрүлгөндүктөн, баткендик карапайым тургундар ызы-чуусу бүтпөгөн бийликтен үмүтүн үзүп долбоор жазышып, долбоорду түшүнбөгөндөр үшкүргөн бойдон балдарын Москвага жиберип тирилигин өткөрүп жатышат.
Кудрет ТАЙЧАБАРОВ, сүрөттөр автордуку
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?