hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky tt ky ky ky uk ru ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru
"Фабула", 14.10.11 - 3-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Россия Кыргызстандын туруктуу өнүгүшүнө кызыкдар
Ушул жумада президенттикке талапкер Алмазбек Атамбаев Россия Федерациясынын премьер-министри Владимир Путин менен жолугушту. Бул жолугушуу расмий эмес экендиги анык, мыйзамга ылайык аны эки жакшы тааныш адамдын жолугушуусу катары караса болот. Бирок, белгилүү болгондой, саясатта кокустук деген болбойт. Бул жогорку деңгээлдеги жолугушуунун артында аныгында эмне турат деген суроого жоопту биз Кыргызстандын белгилүү саясат таануучуларынан жана эксперттеринен издедик.
- Мен бул жолугушуу Россия биздин өлкөдө боло турган президенттик шайлоого өзгөчө көңүл бура тургандыгынын далили деп боолголойм. Ошондуктан Россия жетекчилигинин Кыргызстандын саясий элитасынын көрүнүктүү өкүлдөрү менен диалогу жүрүүдө. Биздин республика ар дайым Россиянын коомдук-саясий жана экономикалык кызыкчылыктарынын чөйрөсүндө, бул болсо эл аралык кызматташтыктан алып караганда Россия тарапка классикалык формула катары каралат. Менимче, Россия жетекчилиги азыр эки тараптуу кызматташуу пландары менен байланыштуу болчу саясий лидерлердин тобун аныктоодо, жана Алмаз Атамбаев ушундай саясатчылардын катарына кирери шексиз. Россия үчүн республикабызга маанилүү учур - президенттик шайлоолор кезинде Кыргызстанда коомдук-саясий туруктуулуктун сакталышы мааниге ээ. Ал эми бул туруктуулуктун негизги гаранты болуп өкмөт эсептелет. Биздин өлкөдөгү кырдаал бүтүндөй Евразия чөлкөмүндөгү абалга таасирин тийгизет эмеспи.
Анан калса, Россияда 800 миңдей Кыргызстандын атуулдары бар, алар үчүн да эки тараптуу мамилелердин абалы мааниге ээ. Шайлоо алдындагы өлкөбүз үчүн жоопкерчиликтүү учурда алар мамлекеттер аралык алакага өзгөчө көңүл буруу менен көз салып турушат. Мисалга, эгер мамлекет башчысы болуп ашынган улутчул саясатчы келип калса, регион аралык ажырым болуу жана бийликтин аброюнун уроо коркунучу бар да. 2010-жылдагы каргашалуу июнь окуялары көпчүлүктүн эсинде. Андай окуялардын кайталанышы саясий системанын жана улуттук көз карандысыздыктын коллапсына алып келет, мындай жагдайды болсо Жакынкы Чыгыш жана Түндүк Африкадагы окуялардын мисалында өзүнүн позицияларын бекемдөөнү максат кылган тышкы күчтөр пайдаланып кетиши толук мүмкүн. Кыргызстандын премьер-министри айрым тышкы күчтөр Кыргызстанды бөлүп-жаруу жолу менен кыйратуу долбоорун иштеп чыгышкандыгын бекер жерден айтпаса керек. Ушундан улам, калыптанып калган регионубуздагы коопсуздуктун эффективдүү системасына каршы жогорудагыдай коркунучка туруштук берүү үчүн Борбордук Азия республикалары менен кызматташуу Россия жетекчилиги үчүн азыр өзгөчө мааниге ээ.
- Бул сүйлөшүүлөр 2012-жылда боло турган президенттик шайлоого карабастан, Москвада Кыргызстандагы саясий кырдаалдын өнүгүшүнө кызыгуу бар экендигин көргөздү. Бул болсо Россия менен Кыргызстан - жөн гана өз ара кызматташкан эки мамлекет эмес экендигинен улам болууда. Биздин өлкөлөрдү ОДКБ жана ШКУ сыяктуу уюмдардагы стратегиялык өнөктүк бириктирип турат. Биз азыр Россия үчүн да, Кыргызстан үчүн да бирдей коркунучтар бар экендигин көрүп турабыз. Апрель окуяларынан берки өткөн мезгилде россиялык тарап Кыргызстанда болуп жаткан окуяларга өздөрүнүн жоопкерчилигин сезүү менен республикага сезилерлик экономикалык жана гуманитардык көмөк көргөздү. Бул жоопкерчилик өкмөттү 10 айдан ашык жетектеп калган Алмазбек Атамбаевге да жүктөлөт, анын өлкө экономикасын жакынкы жылдарга өнүктүрүү боюнча конкреттүү ойлору бар. Ошондой эле өзү иштеген убакыт ичинде министрлер кабинети айрым саясатчылардын бир беткей божомолдорун жокко чыгарып, өлкөдө экономикалык коллапска жол берген жок. Ошондуктан республика туруктуу экономикалык режимде президенттик шайлоого кирип келди.
Кыргызстан үчүн да, Россия үчүн да шайлоодо регионализмдин өлкөнү кыйратуучу көрүнүштөрү менен байланышкан процесстердин болуп кетпеши өтө маанилүү. Өкмөт башчысы аткаруу бийлигинин башкы милдеттеринин бири - бул мамлекеттин бүтүндүгүн жана Кыргызстанда улуттар аралык биримдикти сактап калуу деген идеяны жөн жерден айтып жаткан жок. Россия дагы биздин республиканы Россиянын премьер-министри Владимир Путин жакында шардана кылган Евразия союзу жөнүндөгү интеграциялык идеяны жүзөгө ашыруу боюнча өнөк катары көрөт. Анткени Кыргызстандын тышкы саясий багытын калыптап, жолго салуу үчүн мамлекет башчысы да жооп берет эмеспи. Алмазбек Атамбаевдин иш-аракеттеринен ал Кыргызстан постсоветтик мейкиндиктеги негизги стратегиялык өнөктөштөрү менен интеграциялык процесстерди бекемдөө позициясын тутунгандыгы көрүнүп турат. Бул биздин республикага өзүнүн инвестициялык жана соода-экономикалык мүмкүндүктөрүн кыйла кеңейтүүгө шарт түзөт.
- Мен Атамбаев менен Путиндин акыркы жолугушуусун - баарынан мурда эки премьер-министрдин жолугушуусу деп эсептейм. Белгилүү болгондой, сүйлөшүүлөрдүн негизги темасы соода-экономикалык кызматташуу болду. Албетте, сөз күйүүчү-майлоочу майларды (КММ) келерки жылда алып келүү, ошондой эле салттуу түрдө Россиядан алынып келүүчү металл, токой, комплектештириле турган жана башка продукциялар жөнүндө болгон.
Баарынан мурда премьер-министрлер, Россия биздин өлкөбүз кышты нормалдуу режимде өтүшү үчүн Кыргызстанга кандай көмөк көрсөтө аларын талкуулашкан болуу керек. Биздин коомубуздагы социалдык чыңалуу кыйла деңгээлде ушул маселеге байланыштуу болот.
Бул жолугушуунун дал ушул күндөрдө өткөндүгү да символикалуу. Туура 70 жыл мурда, октябрдын ортосунда Панфилов дивизиясынын жоокерлери Москваны коргошкон. Ушул күнгө чейин Жамааттык коопсуздук жөнүндө бириккен келишимдин (ОДКБ) алкагында Россия менен аскердик кызматташуу биз үчүн негизги артыкчылыктуу багыт болуп келет. Ал эми Кремль тараптан болсо ОДКБга кирген жалпы аймактын алдыңкы позициясында болуу менен Кыргызстан Россиянын өзүндөгү кырдаалдын өнүгүүсүнө да таасир көрсөтпөй коё албастыгына түшүнүшөт.
ПРЕЗИДЕНТТИККЕ ЖОЛДУ ЧААП КОЙГОН… ЖИГИТТИК ИШИ МЕНЕН
Президенттикке талапкер Алмазбек Атамбаевдин ошол жолдогу чакырыгы "Кыргызстан-Биргебиз!". Азыркы учурга эң керектүү чакырык экендигин айтуунун өзү ашык нерсе, анткени, аны ар ким түшүнүп турат. Маселе аны турмушка ашырууда. Жогорудагы чакырыкты ишке ашыруу аябагандай оор иш экендиги да белгилүү. Бирок, турмушка ашырса болот экен. Аны Алмазбек Атамбаев премьер-министрлик жолунда айгинелеп койду.
Андай эмес десек калп айткан болобуз, азыр түндүк менен түштүк маселеси мурункудай эле коркунучтуу абалда. Ал абал, бөтөнчө ушундай шайлоо алдында күчөп кетет эмеспи…
Жеке мен Алмазбек Атамбаевди тээ токсонунчу жылдардын башынан бери билем. Бир-эки ирет көпчүлүктүн шары менен учурашканым болбосо жеке тааныштыгым жок. Бирок, анын баскан жолу тиги-мунусу менен көз алдымда турат.
Атамбаев бизнеси менен жүргөндө да, кийин саясатка аралашып анын алдыңкы сабына келгенде да, эки бийликке тең оппозицияга өткөндө да эч качан кыргызды экиге же, башка санга бөлгөн эмес, уруу кууган да эмес. Муну анын душмандары… жок, оппоненттери дейинчи, ошолор да беш колундай билет. Билгиси келбегени, ал башка маселе. Мына ошол саясаттагы опурталдуу, кээде туруп коркунучтун жолунда "сен тиги жерденсиң, сен бул элденсиң" дегенин жана ошого жараша мамиле кылганын уккан эмеспиз. Ар дайым "кыргызым бөлүнбө, бөлүнө көрбө" дегенди айтканы айткан, ошого жараша жолун улаганы улаган. Анын аз күн мурункуга чейин премьер-министр болуп иштеп келгендеги аракеттери жогоруда айтылганды кыт куйгандай кылып бышыктап койбодубу.
Баарыбызга маалым, парламенттеги коалицияны түзгөн үч партия- КСДП, "Ата-Журт" жана "Республика" өкмөттүн курамын түздү. Дааналап айтканда, ошол партиялардын өкүлдөрү өкмөт курамын түзгөн министрликтердин, департаменттердин жетекчилерин, ага кошумча ошол партиялардын өкүлдөрү облус губернаторлору менен акимдерди, кай бир стратегиялык мааниси бар ишканаларды жетектеп калды. Туурасын айтканда, кайнаса каны кошулбагандар жасалма бирикти да өкмөт курамын түзүп турушту. Анын башына келген Атамбаевге бир караганда эч качан ишке ашкыс, чечилгис иш жүктөлгөндөй болду. "Буюрса, эртең эле ишиңдин ишмалдасы чыгат!" деп күтүп жаткандар да аз эмес эле. Бакиев качканы менен бакиевчилер бийлик тарапта толо эле да, эми деле толуп турат.
Бирок күтүлгөн коркунучтуу көрүнүш-бул өкмөттүн бир ыргак менен, бир тилек менен иштеп кете албай мамлекетибиздин стабилдүүлүгү коркунучта калат, а турсун мамлекет экиге бөлүнүп жок болот деп күтүлгөн нерсе, таптакыр тескери чыкты, тескери чыкты да оң жыйынтыкты-эл күткөн жыйынтыкты алып келди- бул ишти аткарып берген Атамбаевдин баардык жакшы сапаттарын санап олтурбайлы, биринчи иретте анын накта жигиттиги бүгүнкү тынччылыкты, аздап болсо да көрүнүп жаткан экономикалык өсүүнү алып келди. Бул жыйынтык Акаевдин жана Бакиевдин тушунда айтылып турчу "сырты жалтырак, ичи калтырак" жыйынтык эмес, чындыктын дал өзү болуп келди.
Атамбаев премьердик кылып тургандагы жакшылыктардын кээ бири ушулар деп билели: биринчи иретте, анын кайратынын негизинде бакиевчилер далай былык иштерин жасай албай турушту, анткени анын кайраты тигилердин жүрөгүн түшүрүп турду, экинчиден, мугалимдердин жана врачтардын айлыктары көбөйдү, түйшүгү түмөн бул кесиптегилер ондогон жылдар бою эңсеп келген тилектерине жеткендей болду, үчүнчүдөн, 7-апрелден кийин олку-солку абалында калган бир катар мамлекеттер менен, биринчи иретте Россия менен болгон мамиле ордуна келди, ошондон улам күйүүчү май кааттыгынан "аман" калдык, мурун кендерибизди акчаны көп берген фирмалар ээлеп алып жатты эле, Атамбаев андайды кан буугандай токтотту, төртүнчүдөн, мамлекеттик иштерге кадимкидей эле аралашып, ал жакта өз үнү, өз кебете-салмагы дааналана баштаган криминалга катуу чабуул башталып, алардын тизгинин тарттырып таштады… минтип санай берсек, далайга уланар, Атамбаев алып келген толгон позитив көрүнүштөр жаркырап эле жанып турбайбы!
Атамбаев премьер-министр болуп иштеген аз убакыттын чинде облусттардын баарын кыдырып чыкты. Шаан-шөкөт менен, популизмди курал кылып кыдырган жок, элинин турмушун өз көзү менен көрүп, чечилбей жаткан маселелерди жеринен чечип турду, орчундуу иштерин борборго келип чечип жатты. Ушундай өкмөт башчысы керек эмес беле.
Акаев менен Акаевадан, бөтөнчө Бакиевдерден жадап бүткөн эл кийинки келген бийлик башындагыларды деле ошолордой көрүп, "эми баланча тууганын түкүндөй ишке коюу кампаниясы башталат" деп бүшүркөп турбадыбы. Кээ бир жетекчилер алардын "күткөн ишенимин" "актап" да беришти. А бирок "Атамбаев деген баланча тууганын түкүндөй ишке коюптур" деген сөздү, имишти уктукпу, жок, уккан жокпуз. Ооба, имиш катары да уккан жокпуз, анткени, Атамбаев бир дагы жакынына иш берген жок. Муну анын мыктылыгы деп билели.
Башка бир катар талапкерлердин чакырыктары менен өздөрүнүн баскан жолун, кылган иштерин салыштырып көргүлөчү, бир туруп күлкүң келсе, экинчи жагынан каратып туруп элин алдап жатканын жиниң да келет. Анан ошондойлор президент болот элем деп жатса күйүп да кетет экенсиң!
Бир жакшы жери, кимдин ким экендигин азыр элибиз жакшы билип калды, ошондон улам күнүмдүк акчага алданбай талапкерлердин алдында жаратылыш берген турпаты менен, дилиндеги кыргыз нукуралыгы менен, анын натыйжасында тобо келтирген, топук кылган жигиттиги менен көптүн бири эмес, көптүн ичиндеги бирөө болуп турат Алмазбек Атамбаев. Сиздердин президент болуп беришин азыркы турмуш шарттап турарын унутпаңыздар.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"