ru cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru uk uk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru bg ky ky ky ky ru ru ru en
Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министри Болжурова Ишенгүл Садыковнага
Ала-Тоонун агартуу тармагын алга жылдыруу багытында аткарып жаткан иштериңизге чоң ийгиликтерди каалаймын. Сизге өз көмөгүмдү көрсөтүү максатында 50 (элүү) эң мыкты идеямды сунуш кылам. Он төрт жыл ичинде топтогон мугалимдик тажрыйбама таянып, элүү долбоордун чакан үлгүлөрүн тартуулайм. Кээ бир ойлорумда ортоктош болушуңузга ишенем. Эгерде менин эл аралап жыйнаган элүү долбоорум толук бойдон ишке ашса, анда кыргыз педагогикасынын жаңы доору башталат.
1. Мамлекеттик деңгээлде "Ата-эне" аттуу улуттук программаны иштеп чыгалы.
2. Ата Мекенге ак эмгеги сиңген, эл-жер үчүн күйүп-жанган эң мыкты уул-кыздарды тарбиялаган ата-энелердин курултайын ар беш жылда бир ирет өткөрүп туралы.
3. Мамлекеттик сыйлыктардын, өзгөчө белгилердин катарына "эң мыкты ата-эне" аттуу төш белгини кошуп койсок.
4. Балдар бакчасынын жаңы, заманбап үлгүлөрүн ачалы. Маселен, гимназия-бакча.
5. Бала бакчасынан баштап, атүгүл жогорку окуу жайларда, атайын орто окуу жайларда, кесиптик лицейлерде ата-энелер комитети, ата-энелер кеңеши түзүлсө.
6. Балдар оюндарынын кароо-сынактарын мектеп турмушуна кеңири киргизели. Балдар оюндарынан турган кыска убакыттагы "Танапистеги сабактарды" уюштуралы.
7. Окуучулар үчүн деле мамлекеттик деңгээлдеги атайын сыйлыктарды, төш белгилерди иштеп чыксак. "Бүчүр", "Үмүт" жана "Келечек" деген аталыштагы сыйлыктарды окуучуларга тапшырып туралы. Албетте, окуудагы жана жүрүш-турушундагы жакшы көрсөткүчтөрдү жараткан мезгилде!..
8. Кыргыз Республикасынын Балдар академиясы уюштурулса.
Республикалык, эл аралык жана дүйнөлүк предметтик олимпиадаларга, кароо-сынактарга активдүү катышып, байгелүү орундарды ээлеген окуучулар КРнын балдар академиясына мүчөлүккө, корреспондент-мүчөлүккө шайланышса. Биринчи орунду ээлегендер академик (анык мүчө), ал эми экинчи жана үчүнчү орунду камсыз кылгандар корреспондент-мүчө болушса.
9. Республикалык "Балажан" борборунун (РУМЦЭВ) филиалдары облустук борборлордо, облустук маанидеги шаарларда, райондук борборлордо ачылса.
10. Кыргызстан Жазуучулар Союзу менен биргеликте балдарга арнап чыгарма жазган акын-жазуучулардын форумун өткөрсөк.
11. "Балдар спорту" аттуу чоң долбоорду ишке ашырып, мамлекеттик маанидеги программаны кабыл алсак.
12. Т.Садыков атындагы көркөм сүрөт академиясы менен кызматташып, балдар сүрөттөрүнүн дүйнөлүк музейин Кыргызстанда ачсак. Балдардын дүйнөлүк галереясы Алатоодо төрөлсүн!
13. Ички иштер министрлигинин өздүк медалдары бар. Анын сыңарындай, Билим берүү жана илим министрлигинин өзүнө таандык медалдары жаралса экен деп тилек кылам. Мугалимдердин болочок медалдарына мен төмөнкү аталыштарды сунуштаймын:
14. Чыгармачыл мугалимдердин республикалык кошуну түзүлсө. Себеби, ыр жазган, аңгеме-повесть жараткан, сүрөт тарткан, обон-күү чыгарган таланттуу мугалимдер кыргыз мектебинде арбын. Чыгармачыл мугалимдердин башын бириктирген уюткулуу уюм керек.
15. Кыргыз Республикасынын мугалимдеринин ардагерлер кеңеши түзүлсө.
16. "Кыргыз мугалиминин алтын фонду" деген сериянын негизинде китептерди, усулдук жыйнактарды, түстүү сүрөттөрдү чыгаралы.
17. Мугалимдердин педагогикалык багыттагы мамлекеттик сыйлыгы болсо. Ал сыйлык Т.Сатылганов атындагы мамлекеттик сыйлыгы менен теңтайлашып турсун.
18. Мугалимдерди мектеп турмушунан алыстатпай, көчмө курстарды көбүрөөк уюштурсак. Ошондой эле, усулдук кеп-кеңешин жамгырдай төккөн "Көчмө мектеп" деген институтту ишке киргизсек.
19. Гиппократтын анты сыяктуу ары ыйык, ары бийик "Кыргыз мугалиминин анты" кабыл алынсын. Ошондо гана жоопкерчилик жогорулап, мектепти таштап кеткен агай-эжейлер билим ордосуна кайтып келишет.
20. ЮНИСЕФ менен кызматташууну чыңдап, "Балага жагымдуу мектеп" - деген долбоорду жалпы республикабызга кеңири жайылталы.
21. "Себат", "Сема" билим берүү мекемелери менен жаңы жагымдуу келишим түзүп, кесиптик лицейлерде жана атайын орто окуу жайларда жаңырган кыргыз-түрк моделин турмушка ашыралы.
22. Педагогикалык кадрларды даярдоочу ЖОЖдордо (жогорку окуу жайларда) кесиптик лицейлердин окутуучуларына жогорку билим берүүчү факультеттер, бөлүмдөр ачылсын.
23. Окуучуларды мекенчилдикке, улуттук идеологияны урматтоого тарбиялоо максатында төмөнкүдөй билим берүү мекемелери ачылса:
в) Улуттук мурас мектеби.
24. Эмгекке үйрөтүү, көркөм сүрөт жана дене тарбия предметтери боюнча окуучулар үчүн атайын окуу китептери чыгарылса.
25. Мектептеги майрамдардын, салтанаттуу күндөрдүн катарына жаңы толуктоолорду киргизели.
А) Кесип тандоо күнү. Бул күн бүтүрүүчүлөргө кесипти туура тандоого оң багыт берет.
Б) Мамлекеттик эн белгилер күнү. Бул күндө окуучулар герб, желек жана гимн жөнүндө баалуу маалыматтарды алышат.
26. Жогорку, атайын орто окуу жайлардын эң алдыңкы бүтүрүүчүлөрүнө берилүү "артыкчылык диплому" деген аталышка өзгөртүү жасайбыз. Кыска-нуска түрдө "Алтын диплом" деп атасак деймин. Алтын диплом! Кандай сонун угулат.
27. Илим чөйрөсүндө чоң жаңылыкты жараталы. Кыргызстандын табигый шарты ыңгайлуу жеринде. Обсерватория куралы. Салам сага, кыргыз обсерваториясы!
28. Предметтик олимпиадалардын катарына дагы бир олимпиаданы кошолу. Бул - айтматовдук олимпиада. Бул олимпиада улуу жазуучу Чыңгыз Айтматовдун чыгармачылыгын, өлбөс-өчпөс мурасын даңазалайт. Айтматовдук олимпиада төмөнкү төрт тапшырманы окуучуларга тартуулайт:
в) Дил баян (же эссе) жазуу;
29. "Мектеп директору" деген кызматтык аталышка өзгөртүү киргизели.
Кыргызча, "Мектептин төрагасы" деген жаңылыкты сунуш кыламын. Албетте, кыргыз мектебине "төрага" деген олуттуу кызматтык орун жарашат.
30. Мектеп ишембиликтеринин ички өзөгүнө, тарбиялык тамырына өзгөчө көңүл буралы. Ишембиликтерге ат коелу.
а) "Жаз жарышы" ишембилиги. (Көчөт олтургузуу, арыктарды тазалоо, бак дарактарды бутоо жана актоо д.у.с.)
б) "Таза мектеп" ишембилиги. (Мектептин короосун иретке келтирүү, ички
жана тышкы тазалыкка көңүл буруу, класстык бөлмөлөрдү тартипке келтирүү ж.б.)
Эскертүү иретинде: "Таза мектеп" ишембилигин жылдын ар кайсы мезгилинде өткөрүүгө болот.
а) "Мектеп жолу" акциясы. (Мектептин жолун оңдоп-түзөө, жол боюндагы көрнөктөрдү жаңыртып туруу, чуңкур жерлерге кум-шагыл төгүү).
б) "Окуучунун көчөтү" акциясы. (Ар бир окуучу өз үйүнүн жана мектептин короосуна бирден көчөт олтургузат).
в) "Жылуу мектеп" акциясы. (Мектептин жылытуу системасын оңдоо, мештерди иретке келтирүү, кышка карата отун жана көмүр даярдоо, эшик-терезелердин жылчыктарын бекитүү).
32.Педагогикалык окуулардын таасирдүүлүгүн арттыралы. Болжолдуу варианттар сунуш кылынат.
а) Исаковдук окуулар. (Эл мугалими Бектур Исаковдун таалим-тарбиясын, усулдук бай тажрыйбасын жайылтуу максатында).
б) Байгазиевдик окуулар. (Советбек Байгазиевдин педагогикалык философиясы менен үндөшкөн жана жарышка түшкөн коомдук педагогикалык пикирди жаратуу максатында).
в) Апышевдик окуулар. (Бекембай Апышевдин катышуусунда Ош шаарында өткөрүлүүчү педагог-публицисттердин жарышы).
г) Мадаминовдук окуулар. (Гапыр Мадаминовдун катышуусунда чыгармачыл жаш мугалимдердин өз ара эркин пикир алмашуусун уюштуруу).
33. Окуу күндөрү, каникулдар, предметтик олимпиадалар, секциялык иштер, мамлекеттик жыйынтыктоо аттестациялары, мектеп майрамдары, эмгек практикасы жана башка иш-чаралар өткөрүлүүчү күндөрдү өтө так, даана, ачык-айкын чагылдырган "мектеп календары" чыгарылса!
Тезирээк айыл мектебине кел, мектеп календары!
34. Өз билимин өркүндөтүүнүн бир бөлүгүн жайкы мезгилге которуу керек.
Көгүлтүр Ысык-Көлдүн жээгинде "Усулдук жайкы мектепти" ачалы. Мугалимдер эс алууга айкалыштырып, усулдук жаңылыктарды үйрөнүшсүн.
35. "Кыргыз Республикасынын Эл мугалимдеринин кербени" уюштурулса. Эң бийик наам-даражасы бар, кадыр-барктуу, чыныгы элдик мугалимдердин үгүт-кербени Ала-Тоонун жети дубанын түгөл айланып, кыргыз педагогикасынын желегин желбиретсин!
36. Спорттун көптөгөн түрлөрү боюнча жайкы кичи олимпиадаларды уюштуралы. Спорттук олимпиадалар мектептен башталып, республикалык масштабга жайылтылсын.
37. Ак мектепке өмүрүн арнап, изденип иштеген эмгекчил педагогдор үчүн "Таланттуу мугалим" аттуу депозиттик программаны иштеп чыгалы.
38. Билим берүү саясатын ийгиликтүү ишке ашыруу үчүн аймактарда мугалимдер кеңеши түзүлсө. Мугалимдер кеңешине депутаттарды шайлоонун жол-жобосу, тартиби иштелип чыкса.
39. Сырттан окууну жөнгө салуу үчүн Бишкек жана Ош шаарларында гана сырттан окуу университеттери ачылса. Күнөстүү мекенибизге эки сырттан окуу университети жетиштүү болот деп ойлоймун.
40. Диний билим берүүнүн сапатын заманга ылайык жогорулатсак.
Медреселердин статусун "Исламдык гимназия" деген бийиктикке көтөрөлү. Диний билим алууну каалаган окуучулар деле так илимдер менен гуманитардык илимдердин мөлтүр булагынан канып суу ичишсин.
Медреселердин окуучулары жалаң гана диний дүйнө тааным менен чектелип калышпасын.
41. Дүйнөлүк педагогикага революция жасап, мугалимдердин бүткүл дүйнөлүк биринчи курултайын Кыргызстанда өткөрөлү. Дүйнөлүк биринчилик бизге буюрсун!
42. Эскирген "уставдар" мурдагы советтик доордо жаралган. Анын ордуна мыйзамдык деңгээли жогорку "Мектеп конституциясын" иштеп чыгалы.
43. "Бала укуктарын коргоо боюнча улуттук комиссар" деген жаңы штатты (кызматтык орунду) ачып берүү жагын Кыргыз Республикасынын президенти Курманбек Салиевич Бакиевден сураналы.
44. Кыргыз Билим берүү академиясынын алдында окуу китептеринин авторлорунун Улуттук кеңеши түзүлсө.
Кыргыз мектебинин тагдыры сенин колуңда, улуттук кеңеш.
45. Бизде "Президенттик балаты" деген татынакай майрам бар. Улуттук каада салтты кастарлап, тарыхтын тамырын терең казып, дагы бир жаңылыкты окуучуларга белек кылалы.
"Президенттик Нооруз" майрамынын тушоосун кесели.
Республикалык предметтик олимпиаданын жеңүүчүлөрү "Президенттик Нооруз" майрамына катышса кандай сонун болоор эле!!!
46. Ар жыл сайын мамлекеттик тилибиздин туусун бийик көтөрүп, эл аралык Кыргыз тили олимпиадасын өткөрүп туралы!
47. Экономикалык ишмердүүлүккө кеңири жол ачып, "Мектеп банкын" ачалы.
Кыргыз мектебине инвестицияны алып кел, "Мектеп банкы"!
48. Окуучулар үчүн берилүүчү стипендияларды ыйгаруунун жобосун иштеп чыгалы.
Эң мыкты окуп, үлгүлүү жүрүш-турушка ээ болгон окуучуларга төмөнкүчө стипендиялар берилсе:
а) Айыл өкмөттүк стипендия.
в) Ата Мекендик стипендия.
49. Балдар бакчасынан жогорку окуу жайларга чейинки көп баскычтуу иш-чараларды өз ичине камтыган - "Улуттук тарбия" аттуу мамлекеттик программаны иштеп чыгалы. Улуттук тарбиясыз мамлекет өнүкпөйт. Улуттук тарбия - улуттук идеологиянын өзөгү!
Лейлек районундагы М.Горький атындагы орто мектептин кыргыз тили жана адабияты мугалими.