hbs_cyr ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky vec ky kk ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky tt ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Бала уурдоо - бүгүнкү күндүн
Кыргызстанда дайынсыз жоголгон балдарды издөө боюнча ата-энелердин коомдук кыймылынын төрагасы Бакыт Эгембердиевдин көтөрүп жаткан маселеси көпчүлүктү кайдыгер калтырбайт деген ойдобуз.
2010-жылдын 19-майында Нарын шаарынан күндүз, эшиктин алдында ойноп жаткан жеринен эки балам жоголуп, бүгүнкү күнгө чейин дайынсыз. Балдарды табыш үчүн милициядан баштап көзү ачыктарга чейин кайрылдык. Тилекке каршы табылган жок. Илинчек издеп интернет булактарына, ЖМКлардагы "бала жоголгон" деген жарыяларга аргасыздан көңүл бурат экенсиң. Байкасам, Кыргызстанда мындай фактылар арбып баратыптыр. 2011-жылдын 13-июнунда Нарындын Он-Арча айылына жакын жайлоодон 1 жаш эки айлык Шабдан жоголду. Атасы менен байланышсам, балдардын жоголгон жагдайлары окшош болуп чыкты. Бишкекке келип жоголгон балдардын ата-энелери менен пикир алышсак да окшош. Баарыбыздын башыбыздан өткөн окуялар окшош болгондуктан күчүбүздү бириктирели деп кыймыл түзгөнбүз.
Кыймыл алдына эки максатты койгон. Биринчиси - жоголгон балдарыбызды издөөнү натыйжалуу жүргүзүү, экинчиси мындан ары мындай кейиштүү окуяларды болтурбоо.
Бүгүнкү күндө официалдуу маалыматтар боюнча Кыргызстанда 48 бала дайынсыз. жоголгон. Аларды издөө ИИМге жүктөлгөн. Балдарды уурдоо фактыларынын ачылбай жатышы боюнча көп таң калычтуу жагдайлар бар. Биринчиден, бала уурдоонун башында укук коргоо тармагынын иш-аракетин терең билген, түшүнгөн, жогорку профессионалдуу адамдар турат. Алар балдарды кайдан алышты билет, көбүнчө аларды суунун жээгинен алып кетип, из жашырыш үчүн анча-мынча кийимдерин таштап коюшат экен. Бүгүнкү күндө ИИМдин бул боюнча иш алып барган тиешелүү башкармалыгы өз милдетин аймактык милициянын кызматкерлерине жүктөп койгон. Ошол аймактагы булакты, чаканы, баланы издөө, иликтөө ошол аймактык милиция кызматкеринин мойнунда. Биз балдардын табылбай жатышына бул же тигил милиция кызматкери күнөөлүү дегенден алыспыз, сис-тема туура эмес түзүлгөн. Биринчиден, материалдык-техникалык база абдан төмөн, жада калса машинеге май куюуга шарт жок. Экинчиден; алар кесиптик жактан аксашат. Муну бала уурдагандар жакшы билет дагы, милицияга "сууга түшүп кеткен" ишти жабышы үчүн илинчек кылып, жоголгон балдардын буюмун же кийимин суунун жээгине таштап коюшат. Ошол эле убакта баланын сууга түшүп кеткенин көргөн күбөлөр да жок, баланын денеси да табылбайт. Бул эми жоголгон баланы издөө ишине түздөн-түз жоопкер болгон аймактык милиция кызматкерлерине тиешелүү жагдайлар. Жогорулап, бул боюнча иш алып бара турган ИИМдин Кылмыш иликтөө башкы башкармалыгына келсек деле, абал чеке жылытпайт. Материалдык-техникалык базасы замандын талабына жооп бербегендиктен бүтүндөй башкармалыкта жоголгон адамдарды издөө иши бирдиктүү, системалуу түрдө жолго коюлган эмес. Жыйынтыгына баарыбыз эле күбө болуп жатабыз. Бүгүнкү күндө компьютеризация дегенибиз кудайга шүгүр эле болуп калбадыбы. Ошого карабай, башкармалыкта жоголгон адамдар, анын ичинен жоголгон балдар тууралуу атайын электрондук-маалымат базасы деген жок. Азыр жөнөкөй эле өкмөттүк эмес уюмдар маалымат базасын түзүп коет. Ал эми калктын коопсуздугун сактай турган маанилүү министрликте маалымат базасы жок. Конкреттүү түрдө кайсы бала канчанчы жылы, кандай жагдайда жоголгон деген маалыматтар сакталган болсо бир окуя менен башкасынын окшош жактарын, айырмачылыгын карап туруп, анализдеп, иш алып барууга жеңил болмок.
Үстүбүздөгү жылдын 13-августунда официалдуу каттын негизинде аталган башкармалыктын жетекчиси Тилек Алибаевдин колу коюлган "өлкө боюнча 48 бала дайынсыз" деген жообун алдым. Кызыктуусу тизмеде менин балдарым тууралуу маалымат жок экен. Мына ушунун өзү эле ИИМ тарабынан бул багытта чала-чарпыт иш алып барылаарын мүнөздөйт. Улуттук коопсуздук комитетинин расмий эмес маалыматына караганда 400гө жакын бала дайынсыз. Ал эми адам колдуу болуп жоголуп, кийин бактыга жараша табылган балдар тууралуу дегеле каттоо жок. Биз изилдөөбүздүн алкагында мындай фактыларга да кабылдык. Мындай уурдоолордун артында кылмыш, атайын топтор бар экендигине карабай эсепке алынбай, изилденбей көз жаздымда кала берет экен. Баласы табылып, жок дегенде кимдер уурдаганын билейин деп барган ата-энелерге "балаңдын табылганына сүйүнбөйсүңбү" деп милиция кызматкерлери "кеңеш" айтып, жолго салган учурлар да арбын. Эгерде баланын табылганына сүйүнүп, ишти жаап салбай, мындай фактылар тыкыр иликтенсе, көп нерселер ачыкка чыкмак.
Президенттин көзөмөлүндө туруш керек эле
Өткөн жумада Кызыл-Кыяда бир аял бир жашар баланы чак түштө көтөрүп кеткен. Ал видеотасмага так эмес болсо да түшүп калган, бул боюнча аймактык милиция башкармалыгы иштеп жатат.
Токтогулда 1-класстын окуучусу окууга кеткен бойдон дайынсыз. Мына ушундай фактылардын бардыгы бир жерде изилденип, баа берилип, маалымат топтолбойт. Мамлекетте балдардын коопсуздугун камсыз кыла турган, мамлекеттик деңгээлдеги саясат да жүргүзүлбөйт. Буга чейин бийликке келген мамлекет башчыларынын биринин да оозунан уккан жокпуз, жүргүзгөн саясатын да көргөн жокпуз. Бирок, "жыйынтыгын" көрүп жатабыз. Конституциянын гаранты болгон президенттин көзөмөлүндө туруш керек эле бул иш. Көзмөлүндө дегенибиз, биз президент балдарыбызды таап берсин деп талап коюп жаткан жерибиз жок, бала жоголобу, чоң адам жоголобу көптөгөн күч түзүмдөрү бирге иштеши керек. Чек ара кызматы, улуттук коппсуздук кызматы, Өзгөчө кырдаалдар министрлиги, милиция, прокуратура тармагы кызматташып, иш алып барбаса Ички иштер министрлигинин жалгыз колунан келбейт. Мисалы, шектүү телефон чалуу болгонун аныкташ үчүн бизде бир ай керек, участкалык инспектор прокурордон санкция алуу үчүн чуркап жүрөт, ал санкция чыгып, операторго барып, андан бизге келгиче, ал адам чек арадан чыгып кеткен болот. Биздин кызматтар бири-бирине кат жеткиргиче, Ат-Башыдан жоголгон бала Түптүн Кегенинен чыгып кеткен болот эчак эле. Эң негизгиси, жоголгон балдарды табуу деген иш-аракетти аймактык милицияга жүктөбөш керек. Албетте, алар иш алып барууда кызматташ болуусу шарт, бирок, ИИМдин Кылмыш иликтөө башкы башкармалыгынын алдында атайын департамент же бөлүм ачып, кесипкөй кызматкерлер менен эң негизгиси заманбап, технологиялар менен жабдыбаса маселе чечилбейт. Анткени, бала жоголгон учурда из кубар итти алып барыш кыйын. Андай итти кармаш кымбатка турат экен. Үч күндүн аралыгында бала жоголгон айтмактагы из ит таап баргыча, сууп кетет экен, анан кантип жыйынтык чыгат? Балдардын коопсуздугун камсыз кылабыз десек, ИИМди реформалоодо бул сөзсүз эске алынышы керек.
Бир бала 80 миң
Эми бала уурдоонун себебин карап көрсөк. Кошуна мамлекеттерде жашаган акчасы көп адамдардын айрымдарынын баласы оорубайт, органын алмаштырууга туура келбейт деп эч ким кепилдик бере албайт. Мына ушундай учурда кылмыш дүйнөсү өзүнүн кызматын сунушташы мүмкүн. Албетте, сатып ала турган адам билбейт, ал бөйрөк Кыргызстандан келдиби, же башка жактанбы, анын муктаждыгы чечилсе болду. Официалдуу эмес, көмүскө базарда орой айтсак, бир наристени союп сатса, эки бөйрөгү 20 миңден, жүрөгү 40 миң, баш-аягы 80 миң доллар болот же мындан да кымбат деген маалымат бар. А түгүл Кыргызстанда деле адамдардын органын алмаштыруу тиешелүү мыйзам жоктугуна карабай эчактан эле бар. Төрт-беш жылдан бери бөйрөк түгүл, жүрөктү деле жашыруун салып жүрүшөт дешет. Жогорку бийлик бутактарында отурган айрым акчалуу адамдар аркылуу Кыргызстанда атайын адамдын органын узакка сактап, транспортировка кыла турган сосуддар алынып келиниптир. Демек, алар кандайдыр бир кызмат өтөп жатат да.
Экинчиси, кудайы суратуу. 7-апрелде 5 жаштагы Адинайды селсаяк аял уурдап, үч күндөн кийин аялдын мастыгынан улам кызга качканга шарт түзүлгөн. Ошол эле аял 10-апрелде 5 жашар Избекти уурдап, өлтүрүп Чүй каналына ыргытып жибергенин коомчулук жакшы билет. А түгүл кудайы сурагандардын арасында балдарды арендага берип, акча тапкандар бар экен. Мындай ишкерликтин үстүнөн күч органдарынын өкүлдөрү, кылмыштуу топтор карап турат. Бир кудайы сураган бала жакшы орунга туш келсе күнүнө 2 миң сомго чейин табат.
Үчүнчүсү, бул гумандуурак десек болот, балдарды асырап алуу. Учурда чет элдиктердин кыргызстандык балдарды асырап алуусу бизнеске айланууда. Мыйзам аркылуу сырттан келип бала асырап алуучуларга жакшы шарттар түзүлүп, ал эми өзүбүздүн жарандарга чоң тоскоолдуктар жаралууда. Ошондуктан бала асырагысы келгендер аны уурдоого барган фактылар да кезигет.
Төртүнчүсү,чет элдиктердин бала асырап алуусу боюнча фактылар ачыкка чыккандан бери жарасы чыга баштады. Кыргызстандын 117 балдар үйүндө 11 миң бала тарбияланса, алардын ичинен 236 бала чет элдиктерге асыроого берилген. 304-баланын документтери даярдалып, акчалары алынган. Мораторийдин аркасы менен гана чыкпай турат. Биздин арабызда Чынара Кожобекова аттуу эже Бишкектеги балдар үйүндө социалдык педагог , төрт жылдан бери бала асыроого байланышкан кагаздардын даярдалышына күбө болуп жүргөн. Балдар үйүнө жамынып, алыскы айылдардан баланы уурдап келип, документтерин даярдап, чет элдиктерге сатып жибергенге толук мүмкүнчүлүк бар экен.
Бизде "асырап алуунун сырдуулугу жөнүндө" мыйзам бар. Ал мыйзамга ылайык бала тууралуу маалыматты таратууга, сүрөтүн көрсөткөнгө да болбойт . Документти даярдаган тарап менен потенциалдуу ата-энесинин гана көргөнгө укугу бар. Күмөндүү жагдайлар, туурабы?
Биз бул тууралуу Социалдык коргоо министринин орун басары Эдил Байсаловго кайрылдык. Бул мыйзамдын логикасы жок. Кыргыздын кара көз баласын чет элдик бирөө асырап алып жатса, биз ата-энеси баш тартты десек, ал эми сырдуулугу ким үчүн? Биз түшүнөт элек, кыргыз үй-бүлөсү багып алып, "колдон келсе, балам билбей эле койсун" десе. Демек, бул чийки мыйзам чет элдиктердин бала асыроо дегенге жамынып алып бизнес жасагандарга эң жакшы шарт түзөт. Мына ошол балдардын арасында "биздин жоголгон балдарыбыз болушу мүмкүн" - деп шектенүүгө толук негиз бар. Ошондуктан, биз чет элдиктер асырап алган, асырай турган балдар жөнүндө маалыматты тим коелу, сүрөтүн гана көрсөткөнгө мүмкүнчүлүк түзүп бергиле деп жатабыз. Чет элдиктерге кетип жаткан балдардын 80-90-пайызы документ боюнча оорулуу балдар экен. Ошол эле мезгилде документ даярдаган кызматкерлер "жүз пайыз куландан соо" дешет. Ата-энеси тирүү балдар да сатылып кетип жатат. Бүгүнкү күндө Кыргызстанда бала-баалуу товарга айланган. Акылай, Адинай деген кыздардын энеси тирүү турса, италиялык үй-бүлөгө сатып жиберишти. Бир баланы чет элдик бир үй-бүлөгө саткандан бир канча адамдар каражат табышууда. Анткени, бизде документ жасоо жеңил, бир бала 50 миң доллар турат экен. 10 баланы сатып жиберишсе жарым миллион доллар табышат. Казактарда деле сыртка чыгат балдар, бирок 18 жашка толмоюнча бала Казакстандын жараны, мамлекет анын укугун толук түрдө коргойт. А бизден чыгып кеткен 236 баланын бүгүнкү жашоосу дайынсыз 2009-жылы үч депутат аял барган экен. Бирөө Гүлнара Дербишева, экинчиси Дамира Ниязалиева, үчүнчүсү эсимен чыгып атат. Ошол балдардын 119у Америкада. Ал эжелерибиз эмне максат менен барганы учурдагы окуялардан улам түшүнүктүү десек болот. "Азаттык" радиосу 2-3 баланын тагдырын тартып келди тасмага, калгандарын таппай, казактын бир баласын тарта келишиптир. Башка жан кызыгып каттаган жери жок. 219 бала тууралуу эч бир маалымат жок.
Эдил мырзанын эңсегени башка
Коррупциялашкан системасынын чыры чубалган социалдык коргоо тармагына Эдил Байсалов мырза орун басар болуп отуруп калды. Социалдык тармак - Эдил мырза эзели аралашып көрбөгөн тармак. Биз аны демократ, саясатчы, укукчу катары тааныйбыз. Ал орун басар болуп келгендин эртеси эле, ага чейин м. а. Мукашев токуп, өкмөткө жөнөткөн "тиешелүү мыйзам базасынын чийкилигине байланыштуу, системадагы коррупциялашкан иштердин орун алгандыгынан улам чет элдиктердин бала асырап алуу иштери токтотулсун " деген токтомду чакыртып алууга далбас урат. Эртеси күнү Американын Кыргызстандагы элчиси Памела Скарлен айым Эдил мырза менен жолугушуп, ушул маселенин айланасында сөз болот. Үчүнчү күнү Американын мамлекеттик департаментинин өкүлү Жекобс айым дагы Эдил мырза менен ушул теманын айланасында сүйлөшөт. Суроо туулат. Эмне себепген бул маселеге мамлекеттик деңгээлде кызыгуу болуп жатат? Эдил мырза социалдык коргоо тармагынын адиси болбогондон кийин анын бир эле максаты бар. Аны өзү деле жашырбай "биз убада кылгандан кийин балдарды беришибиз керек" деп жатпайбы. Демек Эдил мырза мына ошол 304 баланы чет элдиктерге чыгарып берүү үчүн гана келди бул тармакка.
Жеке мен Эдил Байсаловдун бул тармакта иштешине каршымын.
Жыйынтыктап айтканда мына ушул жана башка жагдайларды салмактап көрүп, үй-бүлөнүн, мамлекеттин негизин, келечегин түзгөн балдардын коопсуздугу сактоо маселеси көз жаздымда калбаса.
кыргыз тилиндеги гезит "Алиби"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?