ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky fr
"Айат пресс", 26.02.09 - 7-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
- Дүйнөлүк финансы кризиси күч алды. Анын эпкини бизге кандай болот?
- Өтө катуу тиет, тийип да атат. Себеби чет өлкөлөрдөн мамлекет бюджети үчүн мигранттарыбыз 1 миллиард доллар жөнөтүп турушчу. Биринчи кезекте ошол сумма кыскарганы турат. Андан сырткары завод-фабрика, курулуш иштери солгундап, көпчүлүк жумушсуздукка кириптер болуп, айлыктар кармалат. Орусияда рубль, Казакстанда тенге баасынын түшүшү да мигранттарыбызга аябагандай кедерин тийгизет. Экинчи жагы, биз аркылуу товарын саткан Кытайга да кыйын болууда. Алардагы жумушсуздардын саны 25-30 миллионду чапчыды. Бул демек, Кытай өндүрүшү кыскарып, өзүбүздүн чоң-чоң өндүрүштөрүбүз болсо ишин токтотууга аргасыз абалда. Учурда өлкөбүздүн ичиндеги курулуштар дээрлик токтоду. Курулуш материалдарын чыгаруучу ишканаларыбыздын барысы чалажан ахыбалда. Жумушсуздар саны күндөн күнгө өсө баштады.
- Азык-түлүккө тиешелүү сиздерге окшогон тармактардын абалычы?
- Азыркыдай кризис маалында машина, үй алчу, андан кийин кийим сатып алуучулар азайат. Ал эмес эл кекиртекке да акчасын сарамжалдай баштайт. Кафе-ресторандарда тамак арзандаганына карабай, ага барчулардын саны кыскарат. Айтор, мунун бары бири-бирине байланышкан татаал процесс. Кыргызстан мындан кыйла жүдөйт. Мүмкүн бул кризистен көп сабак алабыз, башыбыз бышат.
- Айрым саресепчилердин айтымында жазында ачарчылыкка чейин жетишибиз мүмкүн дейт. Чын эле ошол реалдуубу?
- Буга өтө деле бүшүркөө менен карабашыбыз керек. Себеби, азык-түлүк запасыбыз толук жетерине ишенем. Былтыркы жана мурдагы жылдагыдай буудай тартыштыгы болбойт. Учурда Казакстан буудайын кыйналып сатып атат. Аларда теңгенин баасы түшүп, баалардын саны өсүп кетти. Ушул сыяктуу улуттук валюталардын өйдө-төмөн болушу биртоп кыйынчылыктарды жаратат.
- Дүйнөлүк кризис тескерисинче оң таасирин тийгизип кетиши да мүмкүнбү бизге?
- Чынында бүгүн бардык өлкөнүн экономисттери, өкмөттөрү да мунун оң таасири болушу мүмкүн деген божомолдорду айтып атат. Мисалга өзүм Туркияда болуп келдим, алар "биз бул кризистен киреше табышыбыз керек" дешүүдө. О.э. Орусияда Путин да ушундай ойдо. Казакстан да мындан пайдалуу сабактарды алабыз деп турат. Алар белгилүү бир тармактарды чыңдап, багыттарды тандап алабыз деген даярдыкта. Анткени ар бир жаман нерсенин да сабагы, оң таасири тиет. Мүмкүн мындан элибиз чыйралып, эмгекке болгон мамилеси өзгөрүп, өз алдынча жан үрөп, тырбалаңдаганга активдүү кирише баштайт.
- Өкмөтүбүз муну туура жагына оодарып кеткенге кудурети жетеби? Дегеле ушуга механизм иштейби бизде?
- Кандай болбосун, кризистен чыгуунун жолун издеши керек. Эгерде былтыртан беркидей электр энергиясына болгон тартыштык болбогондо мурдакыдай шалаакы мамилебиз өзгөрмөк эмес. Мына, анын азабын тарткандан кийин элдин да аң-сезимине кадимкидей таасир этип, электр жарыгына болгон сарамжалдуулук күчөдү. Элибиз ар бир ашыкча электр энергиясына кайдыгер мамиле кылбай калды. Өкмөт алдынала 5-10 жылдап электр энергиясынын эсеп-чотун ала жүрүү керек экендигин туйду. Айтор, электр энергиясыз көп акча бюджетке түшпөй тургандыгына толук көзүбүз жетип, мындан ары аны кандай сарамжалдуу жана туура колдонуу керектиги сабак болду.
- Мурунку бийлик деле, кийинки бийлик деле ишкерлерге улам жаңы жеңилдиктерди караштырып аткансыйт, а негизинен ошол иш-аракеттер оң натыйжа берип келатабы?
- Албетте, жакшы мыйзамдардын жазылышы, кабыл алынышы ишкерлердин ишенимин күчөтөт. Мамлекеттен таяныч болгону мамлекеттин өзүнө да жакшы. Баягыдай үстөккө-босток текшерүүлөр, коркутуулар азайып калды. Негизи, бюрократиялык үстөмдүккө салып текшере берсе, идеалдуу деген ишканалардын деле бир нерсесин чукуп чыга берсе болот. Мисалга 100-200 жылдык тарыхы бар Америка, Европа өлкөлөрүндөгү адистери укмуш деген компаниялар банкротко учурап атат. Айтор, кандай болбосун ишкерлерге жагымдуу мыйзамдар чыгып турганы жакшы. Өндүрүшчүлөргө, бизнесмендерге канчалык жакшы мүмкүнчүлүктөр түзүлсө, ошончолук өлкөбүздүн экономикалык кубаттуулугу артат. Элдин калың катмары канчалык салык төгүүгө мүмкүнчүлүгү болуп, ошол элден түшкөн салык туура иштетилсе, мамлекеттин да, элдин да келечегине жакшырат. Мамлекет канчалык салык төгүүчүлөрдү кысымга алса, түшкөн пайда аз болуп, өндүрүш да, бизнес да өнүкпөйт. Ошон үчүн бардыгынын жүгү бирдей болушу керек. Салык жүгү канчалык жеңил болуп, ыксыз текшерүүлөр азайса, өлкөбүздүн алга жылуусуна ыңгайлуу.
- Мындан төрт жыл мурда бийлик алмашылганда "криминалдык топтордун кысымы күчөдү" деп коңгуроо кактыңыз эле. Азыр андай кысымдар жоюлдубу?
- Криминалдык чөйрөдөгүлөрдү тизгиндегенге азыркы бийликтин мүмкүнчүлүгү бар. Болгону кылмыш дүйнөсүндөгүлөрдүн терс аракеттерин көзөмөлгө алуучу күч органдарынын каалоосу болсо эле, толук тартип орнойт.
- Атамекендик өндүрүштү колдоо үчүн сырттан келген товарларга бөгөт коюу зарылбы же башка жолдору барбы?
- Чектөөнүн кереги жок, биринчи кезекте атамекендик өндүрүшчүлөрүбүздүн жүгүн жеңилдетүү зарыл. Бул жагынан Тажикстан кандай кылды? Сырттан буудай алып кирип, унга айланткан тегирменчилерге буудайдыкын 10 пайызга түшүрдү да, ундукун 20 пайыз бойдон калтырды. Бул өлкөдө ун кенен болсун деген саясат. Алардын өкмөтү "Казакстандын буудайы бизге кирсин, бирок өзүбүз иштетип, пайдасын көбүрөк көрөлү" деп атат. Биз да ушундай саясаттын негизинде сырттан кирген товардан көбүрөк пайда табууну көздөшүбүз керек. Мисалга чет өлкөдөн келген ар түрдүү азык-түлүк товарлардын даяр түрүнө караганда сырьелорун гана алып келгенге аракет кылсак, биринчиден, бажы төлөмдөрдөн кутулабыз, экинчиден, атаандаштыктан утуп чыгууга мүмкүнчүлүгүбүз кенен болот. Мейли, даяр товарларын алсак да, анын өзүбүзгө пайдалуу жагына качырганыбыз оң. А бизде тескерисинче, мындайга көз жумду мамиле жасалат. Бир эле мисал, Кыргызстанга үч өлкөдөн камыр ачыткыч келет. Ошол ачыткылардын өздүк баасы бүгүнкү күндө 2800 доллардан ылдый жок. Бирок кээбир Кыргызстандын фирмалары аны 500 доллардан деп көргөзөт да, 500 долларды бажы төлөмүнө берет. А 2800 доллардан алып келгендери 2800 доллардан төлөйт. Бу жерден бирөө мамлекетти алдап, салык айырмасынан утуп, өз товарын арзан да, жеңил да сата алат. Экинчиси бири бажыгерлер менен жең ичинен сүйлөшүп, маселен, салыгы 10000 доллар болсо, анын жарымын көрсөтүп, жарымын ич ара салыкчы менен бөлүшөт. Албетте анан башкаларга караганда анын товары арзан сатылып, башкалардыкы өтпөй калышы мүмкүн. Ошондуктан бул сыяктуу жолдорду өкмөт бууш керек. Мен бул боюнча Кыргызстан ишкерлер союзунун атынан да убагында премьер-министрге кайрылгам. Бул маселе бир гана азык-түлүк товарларына тиешелүү эмес, бардык тармакка. Айтсак, бизде эң мыкты мебель чыгарган ишканалар бар. Алар мебель чыгарыш үчүн Германия ж.б. өлкөлөрдөн аркандай арзан баадагы фурнитураларды, материалдарды издеп алдырып келишет. Кийин жумушчулардын айлыгын, салыгын, электр жана суу чыгымдарын төлөп, сатайын деп келсе эле мебель баасы 3000 долларга чыгып кетиши мүмкүн. Ал эми ушул эле учурда чет өлкөлүк фирмалардын бияктагы баасы арзан турса, албетте кардарлар да арзанына качырат. Натыйжада, атамекен өндүрүшү ошону менен ирдене албайт да, өзү өндүргөнгө караганда жанагыдай көмүскө жолдор менен бизнес жүргүзүүгө аргасыз болот. Бул жерден ким утулат? Бир гана атамекендик өндүрүшчүлөрүбүз эмес, мамлекетибиз. Себеби, атамекендик өндүрүшчүлөрдүн бюджетке төккөн салык көлөмү төмөндөйт. О.э. көлөкөдөгү экономикабыз гана өнүгөт. Анүчүн биздин өкмөттүк органдардын бардык структуралары көмүскөдөгү шылуундар менен болгон күрөштү токтотпошу керек.
- Бизде айыл чарба, мал чарба өндүрүшүн жолго койсок, канча жумушсуздар армиясын кыскартат элек. Эмнеге өкмөтүбүз ушуга жол таппай келет?
- Айыл, мал чарба өндүрүшүн Даниядан үйрөнүшүбүз керек. Аларда өлкөнүн ички дүң товар жүгүртүүсүнүн 60 пайыздан ашыгын айыл чарба өндүрүшү түзөт. Кыргызстандын өндүрүшүн чет өлкөгө чыгаруу кызматын аркалагандарга өкмөт жакшылап көңүл буруп түртмөлөсө, бул жагынан абдан чоң мүмкүнчүлүктөрүбүз бар.
- Сөзүбүздүн соңунда элибизге оптимисттик маанайда эмне айткыңыз келет?
- Кудайга шүгүр, дыйкандарыбыз жерин айдап, буудай камын жакшы эле көрүп атат. Былтыркыдай ун тартыштыгы болбойт. Анын үстүнө быйылкы кыш жакшы болгондуктан, алдыда электр энергиясы тартыш болбойт деген ишенимдер бар.
Коломтодо күйпөлөктөгөн энелер ТЭЦке күйпөлөк…
Кыргызстандагы аялдардын саясый дискуссия клубу жакында өлкө башчысынына кайрылуу жолдомой болууда. ЭНЕЛЕРдин максаты, сатык тизмесине илинген мамлекеттик объектилердин ичинен Бишкек ТЭЦин менчиктештирүүгө жол бербөө. Мүмкүн Курманбек Бакиев алдыда Эларалык 8-Март майрамы экенин эске алса, энелердин өтүнүчүн эске алаар деп турабыз.
Март айында мамлекет жарандары бир силкинет
"Атамекен" лидери Өмүрбек Текебаев Жалалабатта болуп келди. Өмүкенин айтымында азыр элдин 60 пайызы Бакиев бийлигине нааразы. "Мындан 2-3 жыл мурда атамекенчилерди Бакиевдин талапкерлери басмырлап келген болсо, учурда моралдык артыкчылыктар таптакыр башка. Себеби кимдин ким экенин эл эми түшүндү" деп, жакында Ысык-Көл, Чүй өрөөнү боюнча да эл менен жолугушууларды пландаганын билдирди.
Чылпакты алабыз деп, көздү ойгону турабыз
Орто жана чакан бизнестүүлөр "24.kg" агенттигине маалымат жыйын уюштуруп, жаңы редакцияланган салык кодексинин катаал шарттарына макул эместигин билдирди. Жаңы кодексте ишкерлердин мурда айтылган сунуштары камтылбагандыктан, азыркы салык мыйзамы жалаң ири деңгээлдеги ишканалар үчүн гана ыңгайлуу болбосо, жаңыдан ирденип келаткан ишкерлерди тизгинге кагуу экенин айтышты. "Жаңы салык кодекси болгону орто жана чакан бизнести өнүгүүгө эмес, көмүлүүгө мажбурлайт" дешүүдө.
Улуттук деградация деген ушул
Эгер оппозиция өкүлдөрү айтып чыкса, жаңы бийликтин акалакчылары "оппозиция жок нерсени айтып, элди дуулдатып атат" демек. Чындыкты ЖКдагы "Акжол" фракциясынын депутаты Гүлнара Дербишева айтып чыкты. Бул айым учурда өлкө боюнча 38 миң бала мектеп босогосун таптакыр аттабаган болсо, 23 миң окуучу түрдүү себептер менен мектепти таштоого аргасыз болушкан!
Бакыр элдин баатырлары менен генералдары толтура
Бакиев жарлыгы менен Максатбек Садыров кезектеги аскердик наамы үчүн генерал-майор; Уран Шамшиев милийсанын генерал-майору; Мурат Суталинов генерал-лейтенант; Молдомуса Конгантиев милийсанын генерал-лейтенанты; Самсалы Суваналиев бажы кызматынын генерал-майору болуп калышты. Генералдарга не дейт элек? Элдин да, силердин да жылдызыңар түшпөсүн…
ActionTeaser.ru - ???????? ???????