ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ky ru ru ru ky ru ky ky ky ru ky ky ky ru ky bg ky ru lez ru ky ru ky ru ky ru ky ru tt ru kk ru
"Айат пресс", 20.05.10 - 7-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
"Жер менчиктелбей, элдин ырыскысы болуп, түбөлүк калышы керек"
Учурда өлкөдө жер басып алгандардын изи суюлбай, улам бир нерсени айтып чыгып атышат. Бирок, мамлекет жер берилбесин ачык айтты. Ушул жана башка маселелер тууралуу мамлекеттик каттоо кызматынын жетекчиси Алмамбет Шыкмаматовду кепке тарттык.
- Алмамбет мырза, жер басып алууга чыккан элдер тынчып калгандай, дегеле карапайым калкка жер берүү маселеси кандай чечилет жана мамлекеттик каттоо кызматы кандай маселелердин үстүндө иштеп атат?
- Бүгүн мамлекеттик каттоо кызматында негизинен айтканда орчундуу маселелер абдан көп. Себеби, бул кызмат жаңы түзүлгөн кызмат. Мындайча айтканда бир топ каттоо жүзгүзүлө турган органдар бир структурага айланган. Үлгү катары биз дүйнөлүк банкынан бөлүнгөн каражаттын эсебинен 7 жыл бою иштеген долбоордун аркасы менен мамлекеттик каттоо системасы бир нукка түшүп, элдер документин бат тапшырып, жообун бат алып, арыз берүүчү менен аткаруучу жолукпай, карым-катнаштык тейлөөгө өтүп, дүйнөлүк банктын жардамы аркылуу бир нукка түшүп алган. Бирок, азыр бизде паспорттук кызмат, автоунааларды каттап, регистрация кыла турган, виза берген, архив, нике күбөлүгүн берүү органдары бул нукка түшө элек. Анткени ал жерде деле ошондой документти тапшырган киши келип, бухгалтерге, аткаруучусуна чейин аралап, сүйлөшүп, аны менен ишин бүткөрүп, тилекке каршы коррупцияга түзүлгөн схемалардын шылтоолору бар. Ошондуктан, биздин негизги глобалдуу максаттардын бири катары мамлекеттик каттоо системасындай кылып бир нукка түшүрүп, бир киши бир жерден паспортун да алып, машинесин да регистрация кылып, нике күбөлүгүн да алып, компьютердин жардамы менен көп убара болбой маселесин чече тургандай кылуубуз зарыл. Мындай система Казакстанда, Ленинградда бар. Ал эми өнүккөн өлкөлөрдү айтпай эле койсок болот. Биз ошолордун тажрыйбасын алып, бир жактуу иш кылалы деген тилектебиз. Ал эми бүгүкү күндөгү мындай көйгөйлүү маселе, коомчулук да билет, бул жер басып алуу маселеси. Бир четинен булардын айтып отурганын угуп кейийсиң. "Карапайым эл эч качан жер албайбыз. Дагы жалаң чоңдор, байлар алат. Калыстык деген кайда? Эмне үчүн биздин укугубуз тепселенет? Эмне үчүн биз жер алганга акыбыз жок? Реклама чыгарган гезиттерди алсаң эле бүт "жер сатабыз" дейт, сурасаң баягы эле чоңдор, байлардыкы болуп чыгат. Биз эмне сорттолуп калганбызбы?" деп айтып отурса, алар менен кошо отуруп алып ыйлагың келет. Ал жагынан жүйөө бар, ошол эле учурда алардын койгон талаптары бүгүнкү күндүн кырдаалына жооп бербейт. Себеби алар "Маевкадан жер алабыз" деп сурап атышат. Маевка Чүй элинин дыйкандарынын үлүш жери, анан мыйзам, Конституция деген бар. Мыйзам алдында алардын да укугун сакташ керек да, ошондуктан биз бере албайбыз. Ал эми шаардын тоо тарабындагы жерлерди эл "Данияр Үсөновдун жерлери" деп атат. Аны дагы "келе" деп ала коюп, элге таратып берүү оңой-олтоң иш эмес да. Мунун өзүнчө мыйзамдык тартиби болот. Сот органдары, тийиштүү прокуратура органдары текшерип, ошо коррупция жолдору менен алынган жерлер экени далилденип, кайра өкмөткө берилип, аны өкмөт кандай пайдаланат, өкмөттүн чечими менен болот. Өкмөт жаштарга там салат, там сала турган каражатына мамлекет жардам көрсөтөт дегендей. Мисалы, бир адамга 5 сотыктан жер берилет. Ал эми 5 сотыкка 96 үй-бүлө жашай турган көп кабаттуу үй курулат. Ошол алган киши деле акча коротуп үй салат. Андай акчага мамлекет баарына бир үй салып бергенге кудурети жетет экен да. Бул эми мамлекеттин саясатына жараша болот, ошо жаштарды үй менен камсыз кылалы десе, үй салса болот. Биринчиден, бул көп кишинин турак -жай маселеси чечилет. Экинчи жагынан ар бир өзүн сыйлаган эл, мамлекет катары борбор шаары менен сыймыктаныш керек. Чет элдиктердин пикирин борбор калаабыздын көркү жаратат. Учурда Бишкектин тегереги жалаң чабалекейдин уясыдай болуп, жаңы конуштар курчоого алып, шакекке айланып калды. Ошондуктан, жалаң эле жаңы конуштарды көбөйтүп, маселени мурункудай чечип, эл толкубасын деп эле жоопкерчиликти ала коюу туура эмес. Жаңы конуштарды көбөйткөндүн кажети жок деген пикирдемин. Ошондуктан, аны турак-жай программа менен жаңы конуш эмес, жаңы кичи район кылса эмнеге болбойт. Эмнеге мамлекеттин кудурети жетпеш керек? Эл "буга чейин алдап келгенсиңер, дагы деле алдайсыңар, ишенбейбиз" деп атышат. Булардын айтары эп, бирок Убактылуу өкмөткө бир аз убакыт беришсе болот эле. Бир-эки айда шаар куруп жибергенге мүмкүнчүлүк жок да.
- Мындан 5 жыл мурун элге жер берилгенде мораторий жарыялап салышкан. Мамлекет элге жер бергенде мораторий жарыялап, жеке адамдын үлүшүн сатууга тыюу салууга акысы барбы?
- Азыр ал мораторий кайра алынат. Себеби аны киргизгени боюнча жерди ала коюп, кайра кымбат баада сатып, ошол эле чоңдор көз боемочулук кылып ийбесин деген механизм болчу. Эми ар бир жарандын укугу, алган жер үлүшүн кааласа сатат, кааласа сатып алат же күрөөгө коет. Ошондуктан мамлекет тыюу салбайт. Жакын арада логика боюнча мораторий алыныш керек. Ал эми 2005-жылы жерди оңго-солго тарата берип, көп кишинин чыры ушу убакка чейин басыла элек. Азыркыга чейин "жер берем" деп акча алгандардын канчасы качып кеткен, канчасы түрмөдө отурат, канча эл "мен акчамды алдатып ийдим" деп сыздап жүрөт. Бул дагы жетекчиликтин жоопкерчиликсиздигинен болгон.
- Ошол учурда бир жер эки-үч адамга берилип, бир эле жерге бир канча кызыл китеп даярдалганы коомчулукта чырга айланган эле. Ушул сыяктуу чечиле элек маселелерди чечүү үчүн кандай аракеттерди көрүп атасыздар?
- Анын баары мыйзам чегинде чечилет. Мыйзам боюнча бул жагдай жарандардын ич-ара укук талашы болуп саналат. Баарынын тең колунда жер бериле турган күбөлөнгөн документ бар. Биринчиден буга башкы прокуратура органдары кийлигиши керек, сот органдары туура чечим кабыл алуусу зарыл. Жер жарандардын кимисине биринчи берилсе, мыйзам боюнча ошонун документи юридикалык күчкө ээ болушу керек. Ошого сот чечим чыгарып берүүсү абзел. Ал эми жанагы үч кишиге кайсы кызматкер кол коюп жер бөлүп берсе, ал кылмыш жообуна тартылыш керек.
- Бийликтин алмашканына бир айдан араң ашты, өлкөдө дагы эле кырдаал тынчыбай келет. Убактылуу өкмөткө сын айтып, туш-туштан чыккан митингчилерге кандай пикирдесиз?
- Бул эми саясий кырдаалдан кийин бир мамлекеттик ишти жөнгө салуу оңой иш эмес. Жүрүп келе жаткан машина аңга түшүп кетип эле, анан ал машина башка Убактылуу өкмөттүн колуна өтүп атат. Болгондо да авариялык, өтө начар акыбалда. Анан азыр Убактылуу өкмөт келе коюп, бир заматтын ичинде элдин баарын канааттандырып, телегейин тегиз кылып жиберүү жомоктогу нерсе да. Ошондуктан, өлкөбүздөгү мурунтан бери топтолуп, толуп жаткан маселелерди чечүү үчүн утурумдук бийликке убакыт керек. Мисалы, чачылган үйдү жыйнаш жеңилдикке турбайт. Албетте, ар бир жарандын, ар бир коомдук уюмдун, ар бир саясатчынын, журналисттин өзүнүн пикири болот. Эгерде кандайдыр бир сындап турса, кемчиликти көзгө сайып көрсөтүп турса мунун жакшы жагы болот. Биринчиден ал чиновник болобу, жетекчи болобу жоопкерчиликти моюнга алган инсан болобу, ал ошону карап "чынбы, чын эмеспи айгинелеп, мүмкүн менде да кемчилик бардыр, оңдонойун" деп карап турат. Сындын эки түрү болот. Бирөө жүйөөлүү, бирөө бет тырмарлык. Андыктан жүйөлүү сын айтылса, кетирген кемчилигинңди түздөгөнгө умтуласың. Бет тырмарлык кылып айтылган сын-пикирлерди кулактын сыртынан кетирип, көңүл бурбай иштей бериш керек. Эгер чындап эле өзүң байкабай аткан нерсени коомчулукка байкатып койсо, ошол жакка көнүл буруп, мыйзамдуу жолдо чечип, жакшы иштегенге аракет кылуу зарыл. Анан сындабаш керек, биз сынды кабыл албайбыз дегенден алысмын.
- Жер талашуу боюнча элдер чыкканда, атайын түзүлгөн топтор "күнүгө элдерди алып чыгып, ар бир адамдан 15 сомдон жыйнап атат" деп уктук эле, мындай көрүнүштөргө кандай чара көрдүнүздөр?
- Андай четтен чыккан топтор менен укук коргоо органдары иштеп атышат. Көбүнө кылмыш иши козголуп, айрымдары сурак берүүдө.
- Баш мыйзамды талкууга алып атат, буга мамлекеттик каттоо кызматы кандай сунуштарды бердиңиздер?
- Биз Конституцияга "чек ара жерлери, жайыттар, корук, токойлор, суу баскан, көл баскан кыргыз жаштарынын келечегине көздүн карегиндей сактай турган жерлерди менчикке берилбесин, ал элдин ырыскысы болуп, түбөлүк калыш керек" деген философия менен өзүбүздүн тийиштүү сунушту берип атабыз.
Революция болду. Анын эртеси да болду. Кан какшап туруп шейит кеткен эр-азаматтарыбызды жерге бердик. Убакыт деген токтобойт экен. Ал турсун мына ошол эл-жер деп, адилеттик-теңдик деп шейит кеткен уулдарыбыздын кыркылыгы өттү.
Убактылуу өкмөт бийликке келди. Жакшысы-жаманы, ашыгы-кеми менен турмуш уланып жатат. Айрыкча кадр маселесине келгенде өйдө-төмөн кеп чыгып жатканы осол кылууда. Деги ушундан абайлашыбыз керек экен. Эскинин баары жаман деп, жаңынын баары мыкты деп жыйынтык чыгарыш жаңылыштык болор. Мына ошого байланыштуу бир ооз кеп:
Миграция министрлигин жетектеген Айгүл Рыскулова деген ишкер айым бар эле. Саясат-интригага деле эт-бетинен кеткенин байкаган эмеспис. Бирок, өз ишин мыкты аткарып келгенин жакшы билебиз.
Бажы кызматынын жетекчиси Нурлан Орозбаев деле Бакиевдер менен коюн-колтук алышып кеткенин эшиткенибиз жок. Бажы төлөмдөрүн чогултууда жакшы көрсөткүчтөрдү жаратканы, мындагы коррупцияга алынын жетишинче күрөшкөнү маалым.
7-апрелден бери Транспорт жана коммуникациялар министри Нурлан Сулайманов да жиксиз болуп кетти. Анын үстүнөн ар кандай кылмыш иши козголду деген каңшаар да эл аралап жүргөнү чындык. Албетте, алардын баарын укук коргоо органдары териштирер. Биз болсо мурдагы бийлик учурунда иштегендердин бычакка сабы, өз ишин мыкты билген адис катары оюбузду айтып коёлу деп жатабыз. Бир эле цифраны мисал кылалык. 2005-жылы 2,4 чакырым жолго асфальт төшөлгөн болсо 2009-жылы 581 чакырым жолго асфальт төшөлгөн жана ШПО басылган.Салыштырмалуу алганда 242 эсеге өскөн. Эл аралык транспорт коридору болгон жолдордо курулуш иштери кызуу жүрүп жаткан. Байланыш, транспорт тарабында да алга жылуулардын болгонун танууга болбойт. Айрыкча элдин күткөнү эле Бишкек-Нарын-Торугарт жолу болуп жаткан. Аталган жолдун эң эле орчундуу бөлүгү Кочкордон Нарынга чейинки жолду реаблитациялоо жагы чечилбей жатканы тынчсыздандырат. "Көлдү айланган жолдун тагдыры эмне болот? Япониядан келе турган гранттык негиздеги техникалардын келиши эмнеге кечеңдеп жатат?" деген беймаза суроолор көп. Ошондон улам күнөөсү болсо сот териштирер. Өзүн чакырып, министр болбосо да мына ушундай иштерди жылдырууга пайдаланса болбойбу? Ага ким жооп берет.
кыргыз тилиндеги гезит "Айат пресс"
email • архив • редакция
Тополоңду ойлогонго убакыт жок
"Үчүнчү күч" коркунуч барабаны кагылууда
"Звезда" болуп бүткөн соң, чээнге киргиле!
Дымагы күч, "ак кол" жаштар мурда кайда эле?
"Саясий күрөштү тартипте жүргүзүүгө мүмкүндүк бар"
Мамлекеттик каттоо кызматынын жетекчиси:
"Жер менчиктелбей, элдин ырыскысы болуп, түбөлүк калышы керек"
Сейил бак сенин багың, менин багым…
Жакшы бийлигин бизге бирөө бербейт!
"Тарыхта аты көмүр менен жазылгандар"
Максим көлдү соолута ичиптир…