hu ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ba ky ru ky ru ky ky ru ky ru mn ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru uk ky ky bg ru ky ru ba ru ru tt myv ru ky ky ru kk ru ky ru mn ru ky ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Анын жакшы жагы Хандыкка жол бербейт"
Сейтек мырза жапандарча сылык сүйлөгөн жан экен. Кантсе да ал тараптын тузун татып калган эмеспи. Анын Кыргызстандын келечеги, парламенттик башкаруу системасынын элге пайдалуулугу жана түштүк-түндүк маселеси анчалык деле көңүл оорута турган проблемалар эмес экендигин айтып отурганын угуп, бир ыраазы болдук. Өзү Чыгыш таануу адистиги боюнча Кытай, Корей мамлекеттеринде окуган жайы бар экен. Жапониянын Васеда университетинде политология кесибин аркалап, докторлук диссертациясын жазып жатканын угуп да бир таң бердик. Дүйнө элдеринин 10 дон ашык тилин билип, дилине назар салган Сейтек мырзаны кепке тарттык.
- -Сейтек мырза, сиз Кыргызстандан тыш аймакта, тагыраагы Жапан мамлекетинде саясат багытында докторантурада окуп, диссертация жазып жүрүпсүз. Демек, саясат айдыңында билимиңиз жетик. Дегеле, коңшу мамлекеттерден айрымаланып биздин мамлекет парламенттик башкаруу жолун тандап алды. Муну сиз кубаттап жатасызбы?
- -Жалпысынан парламенттик башкарууну колдоп, дайыма 2 аргументимди айтып жүрөм. Биринчиси-бул эски советтик коммунистик блоктун ичинде парламенттик форманы кабыл алган өлкөлөрдө гана демократия бар. Чыгыш өлкөлөрдү алып көрөлү, бардыгында парламенттик башкаруу системасы киргизилген. Эски советтик өлкөлөрдүн ичинен 3 прибалтика өлкөсү кирет. Ушул форма аркылуу Украина мамлекети да чыныгы демократиялык башкарууга жетти. Керек болсо авторитардык өлкөлөргө курчалып турган Монголия дагы парламенттик башкаруу аркылуу атуулдук, саясий жана сөз эркиндиги деп жүрүшүп чыныгы демократияга жетишишти. Экинчи жагынан, дүйнөлүк практиканы карап көргөндө, парламенттик башкаруу системасын кабыл алган өлкөлөрдүн 60% демократиялык башкарууга жетишишкен, ал эми президенттик башкаруунун алдындагы мамлекеттердин 20% гана чыныгы демократиялуу мамлекет кура алышты. Биз дагы башыбыздан эки президенттин башкаруусун практика жүзүндө көрдүк, чалынып бутубуздан тура алган жокпуз. Эми албетте, парламентаризм деген универсалдуу система эмес. Мисалы, экономиканы да өнүктүрүп, бардыгына эле колдоно бере албайсың. Кандай гана болбосун парламенттик башкаруу азыр биздин өлкөгө көбүрөөк оптималдуу болуп турат. Кантсе да бизде плюрализмдик коом бар, жаманбы-жакшыбы ар түрдүү саясий күчтөр, уюмдар, бирикмелер, социалисттер бар бизде, оңчулдар, улутчулдар, либералдар бар. Ошол үчүн саясий аренада ушунун баары бир болсо, алардын талаш-тартышы парламенттик башкаруунун жолдору аркылуу саясат жүргүзсө, анда жакшы болот деген ишенимим бар. Анан парламенттеги болуп жаткан чечимдер, кабыл алуулар мурдагы кездердей болуп, түз эфирден элге баардыгы көрсөтүлүп турса жакшы болот. Эл барын теледен көрүп, кимдин эмне жөнүндө сөз кылып жатканын билип турмак. Депутаттар өздөрүн, сөздөрүн оңдогонго тырышып, Каркыра сыяктуу жайлоолор жең ичинен чечилип кетпейт. Элге ушул жагынан көп утуш алып келет эле.
- -Туура, бирок, мандемдин баары биздин өлкөнүн партияларынын саясий деңгээли, алардын лидерлери, парламентке мамлекеттин тагдырын жана келечегин аныктай турган күч катары бара жаткан кадрлар да бул системаны алып кете алабы? Масале мына ушул жагында болуп жатпайбы, биз парламенттик башкаруунун жакшы экенин айтканыбыз менен аны жөнгө сала турган күчтөр толук быша элек болсочу?
- - Политологиянын теориясында алганда "партиялык система өнүккөн өлкөдө гана парламентаризм системасы функциясын жакшы аткарат" делет. Эми бизди өлкөнүн деле партиялары өз өлкөсүнүн саясатынын деңгээлинде көптөгөн тажрыйба жыйнады. Биз бул системагы өтүш үчүн башка бир мамлекеттин ичинде же башка планетага барып, тажрыйба топтоп, же окуп келе турган шартта эмеспиз да. Кандай болбосун биздин өлкөдө партиялар өз кызматтарын көрсөтүүдө. Алар акырындап сандан сапатка өтүп бара жаткандай туюлат. Саясий атаандаштык күчөп, кээ бир кичи партиялар күчтүү партияларга кошула баштады. Коом азыр парламенттик башкаруу системасына даяр эле болуп калды.
- -"Президенттик башкаруу бизге жарабайт экен" деп коюу менен ал системаны таптакыр эле жокко чыгара албайбыз, анткени азыркы аракеттерибиз деле тобокелчилик болуп жатпайбы. Сиз президенттик башкаруу системасы бизге эмнеси менен керек эместигин байкай алдыңыз?
- -Эң негизги менин байкаганым, кыргыз өлкөсүнүн биринчи мамлекеттүүлүгүндө чоң чекиликтер болуп жатат. Тарыхты алып карасаңыз, биздин эркин кыргыз мамлекет болгонубузга 19 жыл болду. Ошол жылдардын ичинде али күнчө мамлекеттүүлүгүбүздү түзө элекпиз. Орой эле айтканда биздин өлкөдө атуулдук, этникалык улуттар пайда болду. Өзбектен барып "сен ким" десең "мен өзбекмин" дейт, казактан сурасаң "мен казакмын" орусуң "мен орусмун" дейт. Ошолор биздин мамлекетти, жашап жаткан өлкөсүн сыйлап жатабы? Жок. "Биз баарыбыз тең кыргызбыз, Кыргызстандыкпыз" деп, бириге элекпиз. Кайсыл гана улут болбосун улутуна карабастан Кыргызстанда жашап жаткандан кийин өзбек улутундагылар өзбек тектүү кыргыздар, орус улутундагылар орус тектүү кыргыздар болуп саналышы керек. Мына ушундай даражага биздин мамлекет жеткен жок. Керек болсо, кыргыздардын ичинде кыргыздар анан киргиздер болуп экиге бөлүнүп калды. Чет жакта жүргөн кыргыз азаматтарынын ичинде да мындай бөлүнүүлөр бар. Ошондой киргиздердин айынан кээде бизге окшогон кыргыздар улут үчүн деп жүргөндөр көп жабыр тартабыз. Алар аны түшүнүшпөйт. Анан уруу-урууга, кокту колотко бөлүнөбүз. Мына ушундай бөлүнүп жарылуу, урууларга бөлүнүү бир гана кишинин башкаруусунан да болуп жатышы мүмкүн. Парламенттик башкарууда болсо жер-жерлерден атайын эл тарабынан өкүлдөр шайланып, алар элге жакын болуп, жанагыдай бөлүнүп жарылгандардын санын да кыскартууга чоң шарттар пайда болот. Президент өлкөдөгү жалгыз күч катары, мамлекеттин саясатына ар тараптуу кийлигишип башын салып алгандарга күчү жетпей калды. Алардын бири катары криминалдык күчтөрдү эле айтсак жетиштүү болот.
- -Мүмкүн кээ бирөөлөр айтып келе жаткан улуттук идеологиянын жоктугу да көп жагыбыздан тартып жаткандыр?
- -Туура, мамлекеттин бир сонун идеялары, багыттары болуш керек болчу. Идеология десе эле "кыргыз" деген эле ат менен ураалап чыгуу эмес. Кыргызстанда кыргызбыз деп башка улуттарга үстөмдүк кылып кууп чыга албайбыз, анткени, тарыхый шарт ошондой. Алардын туулган жери катары Кыргызстан алардын да мекени болуп саналат. Бирок, аларды кууп чыга албаганыбыз менен Кыргызстанды сыйлап, кыргыз тилин үйрөнүп, урматтоого көндүрүп коюшубузга чоң шарт бар эле. Биз аны да кыла албай жатабыз. Идеология бул курулай сөз, идеология мына Конституция. Мыйзамдардын күчтүү иштеши гана биздин өлкөдө ийгиликтин башаты болот.
- -Бизде түндүк-түштүк деген балээ бар, менимче ушул нерседен деле Кыргызстан көп жабыркап жаткандай туюлат. Мунун кедергиси кыргыздарды жок кылып жибербес бекен деп чоочулайм…
- -Бул өтө деле чоң проблема эмес. Дүйнөлүк практиканы алып караганда мындай көрүнүштөр дүйнө элдеринин жарымында бар. Бул атаандаштык. Жакшы жагы, бир кланды хан кылып жибербей, экинчи тарабы аларды ооздуктоого алып турат. Жаман жагы, тууганчылыкка айланып, ар кимиси өз көмөчүнө күл тартып кеткендиги.
- -Сейтек мырза, акыркы кездердеги өлкөдөгү саясий кандуу окуяларды Жапан мамлекетинде туруп кандай кабылдап жаттыңыз?
- -Эми өлүмдөрдүн болуп жатканы мени абдан өкүндүрүп жатты. Бирок, бийликти кайрадан революция жолу менен кулатып кууп чыкты дегенде, биздин элдин чыныгы тубаса демократ экенине шерденип турдум. Хандыкка жол бербегенине ыраазы болдум. Жапан калкынын көбү кыргыздар тууралуу биле бербейт, бирок, мен бардык билгендеримди жапандарга өз тилдеринде которуп сайттарына салып жаттым.
кыргыз тилиндеги гезит "Алиби"
email • архив • редакция
"Кандай гана бийлик болбосун,
бир тамчы адам канына татыбайт!"
жеңишибизди алдырбай, демократияны сактап калалы!
Түрк туугандар кол сунду
"Кандай гана бийлик болбосун,
бир тамчы адам канына татыбайт!"
Бул да биздин тарых
"Айтматов таарынычын ичине сактады.
аны кимге айтат эле?.."
"Мен кыргыз болгонума сыймыктанам"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?