el ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Кыргыздын декабрист үй-бүлөсү же
күйөөсүнүн артынан Сибирге барган хан Ормондун кызы
Ар бир адамдын өмүрү өзүнчө тарых. Ошентсе да кызыктуу, кайталангыс тагдыры бар үй-бүлөлөр чанда кездешсе керек. Балыкчы шаарында жашап өмүрү өткөн Дүйшөналы жана Гүлайым Бозовдордун үй-бүлөлүк тагдыры бир кездеги орус декабристтеринин тагдырына окшошуп кетет. Ата-энесинин басып өткөн жолу жөнүндө алардын кызы Сайкал БОЗОВА төмөндөгүдөй кеп салып берди.
Атам Дүйшөнаалы 1911-жылы Тоң районунда туулуптур. Чоң атам Боздун атасы Миңжашар үркүндө Кытайга кеткен боюнча дайыны чыкпай калган. Ал эми апам Гүлайымды таенем да Кытайга качып бараткан жолдо төрөгөн экен. Апам кадимки хан Ормондун тукумунан болгон.
Атам Дүйшөналы менен апам Гүлайым 1932-жылы баш кошушкан. Апам көп жыл согончогу канабай жүрөт. Кайын-журту да аны хандын тукумунан, жалгыз келин деп кайненеси Алиман көшөгөнүн артына эч нерсе жасатпай үлпүлдөтүп кызындай багышат. Ошол кезде Токмокто биринчи жолу айыл чарба кызматкерлерин даярдаган окуу жайы ачылып, ата-энем Кыргызстандан алгачкылардан болуп ал жерден билим алышат. 1939-жылы экөө окууну аякташат. Атам абдан зээндүү болгон экен, окуу жайды кызыл диплом менен бүтүрүптүр. Экөө окууну аяктап, Ысык-Көл өрөөнүндө мал доктур болуп эмгектенишет. Атам Кыргызстандан чыккан биринчи ветеринардык дарыгер катары тарыхта, энциклопедияда жазылып калган. Ата-энем баш кошкондон жети жыл өткөндө гана зарыгып жүрүп Зарыл деген кыздуу болушат. Ошол мезгилде Улуу Ата мекендик согуш башталып, тылда ветеринар катары иштеп согушка аттарды даярдап калат.
Согуштан кийин эл кыйналып, ачарчылык каптайт. Ошондой күндөрдүн биринде айылдын башкармасы согушта курман болгон Молдокул агасынын уулу Сабитти уруп коет. Атам жетимге болушам деп болбогон жерден башкарма экөө урушуп кетет. Колунда бийлиги бар башкарма атамды күнөөлүү деп он жылга соттотуп, Сибирге айдатууга чечим чыгарылат. Соттон чыгары менен атамды үйүнө жеткирбей ошол жерден машинеге Фрунзеге салып, андан кийин көмүр жүктөгөн поезд аркылуу Сибирге жөнөтүшмөкчү болушат. Бир өрөөндүн малын дарылап, жогорку билимдүү болуп, зыңгырап иштеп жүргөн уулунун он жылга Сибирге айдалышы ата-энесине катуу сокку болот. Ошол кезде ата-энем беш балалуу болуп калган экен. Уулунун Сибирге кетип баратканын көргөн атасы келинине карап, "балам, мен сени күн тийбеген жерге бөпөлөп бактым эле, уулум эмнени көрсө сен да жанында болуп ошону көр, баламдан жамандык көргөн эмессиң" деп чоң атабыз жаагына камчысын катуу кармап боздоп отурганда, бетинен кан шорголоп аккан экен. Бирок апамдын төркүндөрү кызыбызды Сибирге жибербейбиз деп талашып, ызы-чуу башталат. Үйдө бешикте Алтын деген бир жарым айлык кызы жаткан болот. Атам түшүп бараткан машинеге апам чуркап барып колун сунса атам жанындагы кишилер менен аны тартып алып, ошол бойдон кетип калышат. Чоң атам кыраакы киши экен, ал жакка барса балдарын сагынып куса болушат деп эки жашар Кадырбек деген уулун кошо салып жиберген. Бешиктеги бир жарым айлык Алтынды таенеси "менин кызым Сибирден тирүү келбейт, жок дегенде ушул кызы калсын" деп болбой алып кетет. Ошентип тынч жашоону көрүп аткан үйгө бир заматта алаамат түшүп, ар тарапка чачырашат.
Эки жашар Кадырбекти алып ата-энем Сибирге бир ай жол жүрүшөт. Энемдин эмчеги шишип, нес болуп, көзүнөн жашы тыйылбайт. Акыры алар Орусиянын Чита облусундагы Дурой деген буряттардын айылына барышат. Ал жерден атам жогорку билимдүү, кызыл дипломдуу адис болгондуктан ветеринардык врач болуп, апам ага жардам берип иштептир. Агезде Сибирге айдалгандар жер казып, токой кыркып оор, кара жумушта иштечү экен. Апам болсо Кыргызстанда калган балдарын эстеп куса болуп сагынып, көзүнөн жашы токтобой сыртка чыгалбай калган күндөрү да болуптур. Атүгүл булут кетип баратса да ушуну балдарым көрдү болду бекен, шамал болсо балдарымдан келдиби деп көзүнүн жашын көлдөтсө, аны көргөн атам сенин убалыңа мен калдым, соту жок соттолдуң деп муңканып ыйлачу экен. Ошентип бир уулу менен жашап жүргөндө кыштын күнү бир айылдан экинчи айылга көчүшөт. Кыштын бурганактуу күнүндө жолдон ат коштолгон чана менен баратып адашып калышат. Байкал көлүн жээктеп бурганактуу түндө кетип баратканда кош бойлуу, бүгүн-эртең төрөйм деп ай-күнүнө жетип турган апам толготуп калат. Ошондо атам Байкал көлүнө сыйынып, менин да ата-мекенимде сендей ыйык Ысык-Көлүм бар, өз ата-журтубузду аман-эсен көрөлү деп ыйлайт. Бурганакта каякта кетип баратканын да билишпейт. Бир маалда алыс жактан жарыктын учкуну көрүнөт. Эптеп чана менен ошол жерге барышса орустардын үйү экен, жаңы жыл тосуп атышыптыр. Апамдын толгоосу бышып, ал жерге барганда эле атам өзү төрөтүп алыптыр. Кыз төрөлөр замат саат он эки болуп, шампан атылып, 1950-жыл жаңырыптыр. Байкал жээгинен төрөлдү деп кызынын атын Байкал коюшат.
Ал жерде ата-энем бир кыз, бир уулу менен жашап калышат. Апам орусчаны жакшы билчү эмес экен, айылдагы орус, буряттарга колу менен жаңсап, алыста балдары калганын айтып ыйлай берчү тура. Апамдын аянычтуу ыйын көрүп алар да көздөрүнө жаш алышчу экен. Ошондой күндөрдүн биринде апама боору оорушса керек, балдарын алып келсин деп билет алып беришип апамды Кыргызстанга жөнөтүшөт. Кыргызстанга кетип келбей койбосун деп Кадырбек деген уулун атам алып калып, апам болсо эмчектеги кызын алып жөнөп кетет. Апам Кыргызстанга келгенче адашып, бир поездден башка поездге түшүп атып араң дегенде бир айда жетет.
Кыргызстанда калган атамдын апасы уулунун Сибирге айдалганын укканда күйүттөн бозүйдөй жерди колу менен чапчып салыптыр. Ошондон көп өтпөй эле уулум Сибирге айдалып кетти, эми аяктан келбейт деп үмүтүн үзгөн бечара эне каза болуп калат. Чоң энем өлгөндөн кийин чоң атам үч небереси менен ачкачылык, жокчулукту көрүп аябай жүдөшөт. Абышка үч небересин ар кимге бактырып, чоңураак кызы Зарыл эжем нан уурдап бир туугандары Самыйбек менен Эсенбекке алып келип эптеп өлбөстүн күнүн көрүп жүдөп жашап атышканда апам Байкалды көтөрүп Сибирден келип калат. Ал эми таенесинде калган кичинекей кызды да каражолтой деп жаман көрүшүп, ал да кордук көрүп өсүптүр. Апам кор болгон балдарын көрүп, баарын Сибирге алып кетейин деп ойлойт. Чындыгында ошол кезде Сибирдеги элдин жашоосу жакшы экен. Кайнатасы жалгыз калбасын деп уулу Самыйбекти аны менен калтырып, башка балдарын алып Сибирге кетет. Кыргызстандан Сибирге баратып да улам адашып отуруп акыры бир айда араң жетишет.
Ошентип төрт баласы менен ата-энем Орусияда жашап, балдары орус мектепте окушат. Жакшы иштеп, үлгүлүү жүрүш-турушу менен атам убактысынан эрте бошоп, 1954-жылы Кыргызстанга кайтып келишет. Апам Кыргызстандагы кыйын жашоону көргөндүктөн, барбай эле койбойлубу, ал жакта жашоо кыйын деп кыйылса, атам болбой өз мекенине келишет. Орусияда орус мектепте окуган балдар Кыргызстанга келгенде кыргызча окуй албай кыйналышат деп Рыбачьеге отурукташып, орус мектепке окутуп, өзү эт комбинатына жөнөкөй эле жумушчу болуп кирет.
Орусиядан боюна бүтүп, Кыргызстанга келгенде апам Онон деген жетинчи баласын төрөгөн. Орусиядагы Байкал көлүнө куйган Онон дарыясындай кенен, таза булак болсун деп ошол дарыянын атынан Онон деп койгон экен. Кызык жери Онон Кыргызстандан төрөлсө да тили бурятча, орусча чыгыптыр. Андан кийин эң кенже көкүрөк күчүгү мен төрөлүптүрмүн. Онон байкем чындыгында ата-энем тилегендей кең пейил, кайрымдуу, дарыядай терең ой жүгүрткөн адам болуп чыкты. Ал ата-энемдин кенже уулу болгондуктан аларды алаканына салып дөөлөттүү бакты. Бир туугандардын башын бириктирип баарыбызга көңүл бурчу эле, ал Москвадан окуусун бүтүп келгенден кийин Рыбачьеде Кыргыз Айыл көмөк бирикмесинде 26 жашынан жетекчи болуп иштеди. Эмгеги элине өткөн, абройлуу инсан эле. Тилекке каршы, Онон бир тууганым 54 жашында оорудан улам көз жумуп калды.
Таш менен урганды аш менен уруп…
Атам Сибирден келгенден кийин аны соттотуп Сибирге айдатып жиберген Сарбат деген башкармага жолугуп, ага ыракматын айткан экен. Сарбат башкарма атам келгенде аябай коркуп эми менден өч алат деп ойлоп, алдына ат мингизип кечирим сурап келиптир. Атам ага ыракматын айтып, тескерисинче сен менин багымды ачтың, мен элди, жерди көрүп, көзүм ачылып илимдүү болуп келдим деп ыраазычылыгын билдирген экен. Орусияда жашап калгандыктанбы, атам географиялык миграция сөзсүз керек экен, элди, башка жерди көрүп дүйнөтааным кеңейип, билим жогорулайт деп дайыма айтып калар эле. Ошондон улам балдарынын баарын Москвадан, Новосибирскиден окутканга аракет кылды.
Балдары чоңоюп, алардын урмат-сыйын көрө баштаганда апам 64 жашында оорудан каза болуп калды. Атам 85 жашында көз жумду. Сегиз баласынын экөө азыр арабызда жок. Апам жаш кезинде ооруп атканын байкабаптырбыз. Агезде баарыбыз студент, жаш болчубуз. Атам болсо Балыкчы шаарынын ардактуу аксакалы болду. Атам Бозов Дүйшөналы менен анын бир тууганы Бозов Эшенгазынын ысымын Тоң районунун Кара-Талаа айылынын бир көчөсүнө беришти.
Балким ата-энем Сибирге айдалып кетпегенде тагдыры башкача болот беле, бирок атам Сибирге айдалып кеткенине эч качан өкүнчү эмес. Көрсө, атам менден кыйын доктур, менден кыйын адис жок деп ойлочу экен. Орусияга барганда андан кыйын кесиптерди көрүп көзү ачылганын айтып калар эле.
Андан бери биртоп суулар агып, кылымга тете убакыт өттү. Сүргүндү, жашоодогу кыйын күндөрдү өз башынан кечирген ата-энемдин, биздин үй-бүлөнүн тарыхы ушундай.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?