be ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ru hu ru ky ru ky cs ru ky ru ky ru ru ky ru ru ky bg ky ky ru ky ky ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru tt ru ky ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"De-факто", 18.10.11 - 13-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Түгөлбай Казаковдун 60 жылдыгына карата
Ал бир шумкар сабалаган...
Обончулардын баары эле көңүлүңдү көлкүтүп ырдап бергендей, чечекейиңди чеч кылып сүйлөп бере албайт. Түгөлбай кандай катырып ырдаса, так ошондой катыра сүйлөйт. Куду Эстебес акемдей чарчабайт, чарчатпайт, улам уккуңду келтирип, улам мурчтан кошуп, туздан сээп, кемтигиң толтурат. Жарпың жазылат, жаның сергийт. Мындайда сүйлөнбөгөн сөз калбайт, айтылбаган кеп калбайт. Сөздүн олуясы эне жөнүндөгү сөз да. Жантыгыман жата калып угам. Анан калса, бу Түгөлбай бир окуя же бир окуя болумушту миң бир жолу электен өткөрүп, миң бир жолу чыпкадан чыгаргандай чырайына чыгарып айтат. Чүкөгө кыт куйгандай мээңе уюп калат. Байгамбардын баласындай балбылдап, кийимине чаң тийгизбей өзү аккордеонуна, аккордеону өзүнө жарашып, мүлдө журтту үнү менен арбаган, сахнада шаңкылдап ырдап жатканда, ким болбосун "бу жигит өмүрү бир "сен" деген кагууну укпай, кийимден кийим тандап кийген, тамактан тамакты тандап ичкен, шайыга ороп шапар тептирген үйдүн кулуну" - деп ойлогондой эле. Көрсө, көргөндү жалт караткан Түгөлбайдын балалыгы майкөл, сүткөл эмес эле бир топ катаал өтүптүр.
Комуз чертип, домбура тарткан таятасы кулак болуп кесилип кеткенден кийин, "кел бери" дээр тууган жок, Токтогулдун үй-бүлөсү бир топ жабыр тартат. Көпкө узатпай сүзөктөгөн оору атасы Токтогулду алып тынат. Энеси Бермет чиедей үч жаш баласы: улуусу Эсен, ортончусу Аман, кичүүсү Түгөлбай менен 32 жашында жесир калат. Атасы дүйнө салганда аны сагынып куса болгон Аман сарууланып ооруп, ары барып, бери келет. Эсине келген Түгөлбай: "Атам кайда?" - деп сураганда Амандай болуп, кусадан ооруп калбасын деген тейде: "Атаң аскерде, жакында келет" - деп жооткотуп коет. Түгөлбай "Атам жакында келет..." менен жол карап чоңойот.
Эшикте эркектин, үйдө аялдын ишин бүтүрүп, жанбайыс эмне экенин билбеген Бермет эне кол-аякка жарап калган балдарына жаман сөз тийгизбей, жамаачы кийим кийгизбей, аталуудан кем кылбай өстүрөт. Бермет эне жомокко да, сөзгө да жараган бирди эки, экини жети кылган, анан да көөнөргөндү көркүнө келтирген уз экен. Балдары да бир бирине күйүмдүү, энеге сүйүмдүү бой тартат. Сөздүн атасын өлтүрбөй сөз айткан эне балдарынын эртеңкисин ойлоп, ичкен айран, жеген нанына кошуп: "Билим алгыла, намыскөй болгула. Ар-намысы жок киши киши эмес. Тукумуңарга арам жакпайт. Бирди алсаң экини бересиң. Ошон үчүн арамдан ат чабым алыс жүргүлө" - деген акыл менен тарбиялайт.
Тырмактайынан зирек, Түгөлбай бир эле күндө китептеги 36 тамганы (алфавитти) үйрөнүп алат. Анысы да кызык, агасы Аман рогатка атып жүргөн болот. Түгөлбай "берчилейт". Анда Аман: "Бар, Эсен байкеңе, тамга үйрөт де, үйрөнүп келсең атканга берем" дейт. Кайдагы калем, кагаз тоодо?! Такыр жерди доска, чыбыкты бор кылат да Эсекең 36 тамганы окуганды үйрөтө салат. Шашкеде "мектепке" барган бала бешимде "молдо" болуп чыга келет. "Бу кайсы тамга? Бучу?" - деп текшерсе, билип алыптыр. Ичинен сүйүнгөн Аман убадасына туруп, рогаткасын атканга берет. Оюнга кызыгы канбаган Түгөлбай эртеси дагы сурайт рогатканы. "Төрт амал деген бар, - дейт Аман. - Бар, ошол төрт амалды үйрөнүп келсең, буну сага баш-оту менен берем" дейт. "Баш-оту менен бересиңби? Чын элеби? Келе колуңду?" кол алышат. "Молдону" конвейерден чыгаргандай Эсекең бул жолу да ченде жок чеберчилигин көрсөтөт. Текшере келсе камчы салдырбайт. Ал десең алат, кош десең кошот. Бөл десең бөлчөктөйт, көбөйт десең көбөйтөт. Ошондон кийин Аман рогатка менен "кош" айтышат. Эртеси мектептин китепканасынан окуусу ашынып бараткан үкөсүнө эки жолу эскилиги жеткен, түлөгөн тайлактай "Алиппени" апкелип берет. Зээндүү бала адегенде эжелеп, анан айга жетпей шар окуп кетет.
Ошол жылы мектепке барганда мындай "вундеркинд" балага мектеп эмес айылдагылар таң калат. Окуганды мындай кой төрт амалды билген бала макталып дубал гезитке чыгат. Үй мектептен бир топ алыс Ичке-Сайда эле. Агасынын велосипедин тепкенге буту жетпей, алаасынан кыска бутун сунуп жиберип кыйшалаңдап тээп үйрөнөт. Тоонун жолу мектепке баратканда ылдыйыш - жыргал. Мектептен чыкканда үйгө жетиш - азап. Өрлөп жүрүп отурасың. Жерге киргирди жетелеп аласың. Жер карада эчтеке эмес. Жаанда өлмө-чөлмө суу болуп азаптын этин жеп үшүйсүң. Кышында тизеден кар малтап жөө келмей. Эң жаманы чоң кар жаап салган чилденин чыкыроон суугу сөөгүңө өткөндө башталат. Суук класстын сабагы бүтүп коңгуроо кагылганда, жарыша чуркап чыккан балдардын эшикте күтүп турган атчан аталары биринен сала бирин колтугунан эңип алып, өңөрүп кетип баратканда жети өмүрүң жерге кирет. Бири да "Кел, учкашып ал" дегенге жарабайт. Аттын дүбүртү аз-аздап басылып таптакыр угулбай калганда үнүмдүн баарынча: "Менин да атам бар. Ал аскерден келгенде мени да үшүнтүп атына өңөрүп алып кетет. Уктуңарбы? Менин да атам бар. Ооба, ошондой болот... Ошондой болот..." - деп кыйкырам. Тоодон тоого жаңырган чыйылдак үнүм боройлогон борошо бороонго кошулуп, аскердеги атама угулчудай сезилет. Токтой калсам жалгызсырай түшөм. Корком. Кайра кыйкырам. Кайра кыйкырам. Кыйкыра берем... Бир оокумда алды жагымдан "Түгөлбай, Түгөлбай..." - деп мени издеп чыккан кош добуш угулат. Илгиртпей тааныйм. Жетип жетпей апамды мойнунан кучактап шолоктойм. "Атам аскерден качан келет дейм, апа?" "Деги качан?.." "Жакында келет", - дейт Эсен байкем, - чоңойуп мектепте окуган бала да үшүнтүп караңгыда ыйлайбы?". Анан көтөрүп алат. Башка сөз сүйлөнбөйт. Бороон гана ботодой боздоп уңулдай берет...
Түгөлбай атасынын эчак дүйнө салганын мектептеги балдардан угат. Үйгө үн жок, сөз жок үңкүйүп келип бурк этет. "Эмне үчүн ушул убакка чейин айтпадыңар? Чынчыл болгула дейсиңер..." Үчөө башын көтөралбай олтурат. "Жок дегенде сүрөтү барбы?" "Үй өрттөнгөндө кошо өрттөнүп кетиптир". "Эч кимде жокпу анан?" "Сиңдим Мөөрканда болушу мүмкүн...". Ошол жылдын каникулунда койлордун жүн, терисин сатып (ал убакта өкмөт айыл кыдырып жүн, тери алчу) жол кире топтоп алып, атасынын сүрөтүн издеп, 13-14 жашар бала Көпүрө-Базардан Оштун Лангар (Гүлчө тарапта) айылына таежесиникине барат. Ары аңтарат, бери аңтарат, ал сүрөт табылбайт. "Эс алып кет каникулда..." дегенге болбой үйүнө кайтат. Оштон узай берерде "тубаса" журналисттик ышкысы козголуп, "Ленин жолу" гезитин сатып алат. Анын "тубаса" журналист болгону мындай.
Тыңчыкманын тыңчыкмалыгы тырмактай кезинен билинет турбайбы. Эл беш жыл окуп журналист болсо, бу бешинчи класска чейин эле аны бүтүрүп, пионер, комсомол жана партиялык гезиттердин бетин бербей ар кыл темадагы макалаларды жазып, гонорардын "даамын" татып калат. Алтынчы класста "Правда", "Известия" газеталарына чабуул коюп, азыркы тил менен айтканда аны "багынтып", "салык" ала баштаптыр. "Ленин жолу" кандай чыгат болду экен деген ойдо барактаса, "Биз турмушка аталардан кеч келип" - деп Төлөгөн Мамеев деген акындын темасы жок эки түрмөк ыры басылган экен. Атасынын өзүн эмес сүрөтүн көралбай, көксөөсү суубай, көңүлү ириңдеп турган балага бул ыр көңүл айтып, соороткондой туюлат. Көөдөнүндө түтөгөн өксүктү айтып турган ошол ырды шарт кесет да, жанына огожо тутуп, блокнотунун, жок, блокноту эмес жүрөгүнүн түпкүрүнө катып алат. Ошол терең катылган ыр 30 жылдан кийин "Эстелик" деген ат менен ободо жаңырат. Анткени Улуу Ата Мекендик согуштун 40 жылдык юбилейине карата конкурс жарыяланып калат. Ошондо Түгөлбай "аскерге" кеткен, кеткен бойдон келбей калган атасын чыныгы жоокерге айлантып, атасынан келген үч бурчтук жалгыз каттай болгон баягы ырга "Эстелик" деп тема коюп, обон чыгарат. Эки түрмөк ырга бир түрмөк кошуп, "Гүл ордуна койдум ушул ырымды" деген кайырма жазып, сөлөкөтүн калтырып, сөөлөтүн арттырып шөкөттөйт. Кенедейинен сол колу менен макала, оң колу менен ыр жазып, эки колун тең иштетип (ага комузду Сүйөркул Ысманкулов деген агайы үйрөткөн) айылдык клубда Токтогул Сатылгановдун "Чоң кербези", аткаруучу Токтогул уулу - Токтогулов Түгөлбай атыгып калган (анда Казаков боло элек эле) ага ортозаар ырдын омурткасын оорутпай оңдоп коюш анчалык оор жумуш эмес болчу. Бирок обон конкурста эчтемеге илинбей калат. Ал учурда кыргыз композиторлору менен обончуларынын ортосунда кыргыз-калмак согушундай "согуш" жүрүп турган. Ыр конкурста сыйлыкка илинбегени менен, эл жүрөгүнө илинди, сүймөнчүлүккө айланды. Эгерде "Атам кайда?" - деп жер кезип жүргөн Түгөлбайга ошондо "Атаң аскерге кеткен" - деп айтпаганда ушул Обон жаралат беле, жаралбайт беле...
кыргыз тилиндеги гезит "De-факто"
email • архив • редакция
"Буюккан уулдарың болбосун, кыргызым"
Путин менен Атамбаев бейрасмий жолукту.
Мамлекеттик резиденциянын дарбазасын сүзгөн салыкчынын табышмактуу өлүмү
Мен эмне үчүн Мадумаровду колдойм?
Акылбек ЖАПАРОВ, ЖК депутаты:
"Ай, баатырлар, кулачыңарды кенен жая берсеңер чогулта албай каласыңар"
"Ыйласам ийнин тосуп, жөлөк болчу досум жок"
Асан Турсункулов, сүрөтчү, Мамлекеттик жаштар сыйлыгынын лауреаты:
"Буюккан уулдарың болбосун, кыргызым"
Келиндерди сүрдөткөн Абдрасаков, карызга так Туманов жана парадан качкан Сатыбалдиев
Эмил Алиев, "Ар-намыс" партиясынын лидери:
"10 млн. доллар берсе да сатылбайм"
Токсондогу торколуу тоюңуз кут болсун, кылымдын акыны!
1500 пенсиясын бербегени үчүн абышканын чыпалагын кесип, кемпирди сабашкан
Үчкоргондук тажиктер кыргыздарга ыраазы
Үчкоргондук тажиктер кыргыздарга ыраазы
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?