bg ru ru hbs_cyr kk fr ky ky ky ky ky ru cs ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky en ky be ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru
Жөжө Каржабай уулу 1808-жылы казак жеринде туулган. Жөжөнүн атасы кыргыз, ал он төрт жашында Абылай хандын чабуулунда малайлыкка кеткен. Эне-атасынан эрте жетим калган. Жөжө жети жашында оорудан эки көзү көрбөй азиз болуп калат, эр жеткенче көп кордукту башынан кечирет. Жөжө - эпикалык акын. Ал казактын мыкты элдик поэмаларын айткан, заманында айтыш акындарынын албаны болгон. Жөжө бүткүл чыгармачылык өмүрүндө атагы алыска кеткен казактын он жети акыны менен айтышып жеңген. Айтышта көбүнчө акындар Жөжөнүн сокурлугуна басым жасап, сындап ырдашса да кызуу кандуулукка алдырбай, какшык сөз менен алардын оозун жапкан. Акын өмүр бою Ата Журтун сагынып, барууга зарлаган. Акыры Кунанбайдын жардамы менен кыргыз жерине келип, туугандары менен учурашып кайтат. Кийин Жөжө айтылуу манасчы Балыкты ат арытып атайын издеп келип, аны кайсы бир жайлоодон таап, бир нече күн жата конуп, анын өз оозунан "Манас" угуп, жарпы жазылат. Балыктын "Манас" айтуу чеберчилигине таазим этип, ага өзүнүн "Оторкан" деген дастанын үйрөтөт. Эки чебер бири-биринин талантын жогору баалап, жылуу коштошушат. Акын кыргыз жеринде калып жашагысы келгени менен абалын түшүнүп, ага жардам берген киши чыкпаган. Сөөгү кыргыз, эти казак Жөжө абалкы ата-бабасы жердеген жерди самап, элин сагынып жүрүп 1895-жылы дүйнөдөн кайткан. Акындын ырлары токсонунчу жылдары гана кыргыз окурмандарына белгилүү болду. Жөжө акын жөнүндө Мухтар Ауэзовдун "Абай" жана Ильяз Жаналовдун "Кер толгоо" аттуу романдарында кеңири баяндалат.
Атамдын аты Каржабай, Жөжө атым,
Ала-Тоонун ар жагында кыргыз затым.
Атанып жети жаштан Жөжө акын.
Күнөөсүн адамдардын бетине айтып,
Ат менен аш ажарын карабадым.
Жакындап жакшыларга болдум жуук,
Аралап Сарарканын ырларын кууп,
Далай-далай акынды эл мактаган,
Жеңүүчү элем жыйында сөз менен бууп.
Баласы карчыганын өрдөк алар,
Кан агып ал бутунан аксаса да,
Кулаалы ар качанда куу илелбас,
Ак жемге өмүр бою таптаса да.
Ай жанында туулар жарык жылдыз,
Айдың көлдө сүзүшөт камшат-кундуз.
Өзүн-өзү жашырган жигит эмес,
Этим казак болсо да, затым кыргыз.
Акыркы убакта Акаев "династия­сынын" бейаракеттеги кээ бир мүчөлөрү баш көтөрө баштады. Мындай кадамга барууга жаратылышты жан-жаныбары менен кошо түгөл ойготкон кечиккен жаз "күнөөлүүбү" же ишке чакырбаган агүй-көгүй күнөөлүүбү, билалбадык. Гезит бетинде кер-мур айтыша кеткен Мисике менен Осокеден кем эмес аптарыйкаты бар эски премьер-министр Турсунбек Чыңгышев гана "шектүү" унчукпай турат. "Билет, билет, бирок айтпай атпайбы…" дегендей, карааны табышмактуу белгисиз бирөө сүкүт чалып аткансыйт. Балким, чабал өрдөк эрте учат болбоюн деп аткандыр. Балким, өзүмдүн арт жагым капыстан калдырап кетпесин деп чочулоо басып, бирөөлөрдүн калбырына кайдигер абалда жүргөндүр. Эмнеси болсо да "Акаевдин алгачкы арааны" деген "тасма" башталганда экинчи номурлуу креслодон кандай таасын көрүнгөнүн элге айтып берер күндү күтүп, жардагандар көп…Бул кишинин "келесоолор гана уурдабайт" деп айткан учкул сөзү билинбей кыргыз бийлигинин турмуштук девизине жана жашоосунун маани-маңызына да айланып кетпедиби. Жашоодо из калтыруу деген ушу белем…
Кыргыз искусствосунда ар убак жаңы нерсенин жарчысы болуп жүргөн Кыргыз Эл артисти Жамал Сейдакматова эжекебиз дагы бир жаңы чыгарманын сценарийин жазып, көрөрмандарга тартуулап, тушоосун кесүү алдында турат. "Канаттуу Бугу-Эне" аттуу бул фантастикалык-уламыш аркылуу бүгүнкү күндүн Умай энеси, сахнанын канышасы Жамал Сейдакматова элди ынтымакка чакырган. Кыргыз цирки менен "Тунгуч" театрынын артисттери биргелешип даярдаган фантастикалык уламыштын ачылышы 13-апрелде цирк имаратында өткөрүлмөкчү.
Көз жаш ордуна көздөн
кан ага турган көрүнүш
Бир заман. Бир доор. Адамдар күлүп-жайнап, жыргап жашап жатышат. Жапжашыл жайлоо, кыздар гүл терип, апалар ийик ийрип, наристелер там туң басып бойтоңдоп ойноп жүрүшөт. Аңгыча жоо келет. Бейпил турмуштун бир заматта асманга күлү сапырылат. Бир ирмемде мурунку бейиш заматта тозокко айланат. Төгүлгөн кан, сулаган адамдардын өлүктөрү, өрттөнгөн боз үйлөр. Баары тыптыйпыл болот. Көз жаш ордуна көздөн кан ага турган муңдуу көрүнүш. Оюнга алаксып алыстап кеткен тестиер бала менен кыз келип, жүрөк титиреткен көрүнүшкө туш болушат. Маңдайынан эркелетип олтурган ата-энелери сулап-сулап өлүп жатат. Жүрөктөрү түшүп, кыз менен бала өлгөн ата-энелерин кучактап, буркурап боздошот. Бул уруудан тирүү калган кыз менен баланы көрүп, душмандар жезкемпирди чакырып, "Буларды алыска алып барып өлтүрүп сал" деп буйрушат. Жезкемпир көпкөк деңизде өлүмгө алып бараткан кыз менен баланы көргөн канатчан Бугу-Эненин эмчеги ийип, асмандан учуп түшүп, жезкемпирден жалынып балдарды сурап алат. Ошол ыйык Бугу-Эненин арты менен журт куралат. Циркте болуучу фантастикалык-уламыштын башы ушундайча башталат. Андан соң далай доорлор өтөт. Атайын эки элди ыркыраткан эки буттуу адамдар туулат. Адамдардын башын жуткан чагымчылдар жаралат. Бугу-Энеге, адамдарга кол салган канкорлор жаралат. Ал биздин заманга чейин жетет. Бул чыгарманын ичинде каргашалуу 7-апрель дагы бар. Бейкүнөө каны төгүлгөн 89 кыраан жигит. Кан төгүлгөн, мээлер чачыраган Ала-Тоо аянты. Көздөрүн жалдыратып көз жумган кайран жигиттер. Бүгүнкү күндүн Умай-энесиндей болгон Жамал Сейдакматова эже Бугу-Эне аркылуу элди ынтымакка, биримдикке чакырган.
Жамал Сейдакматова, Кыргыз Эл артисти:
"Бугу - ынтымактын символу"
-7-апрель ар бирибиздин жүрөгүбүздө өчпөс так болуп калды. Бул каргашалуу күндөн кийин телевизорду карап олтурсам, бир эне ыйлап жатат.
"Айланайындар, эмне болуп кетти! Бул эмне кылганыңар! Менин балам жакында эле 18 жашка чыккан. Быйыл күздө тою болмок. Кагылып кетейиндер, мен эми кантип жашайм!" - деп боздоду. Ошол сөз менин жүрөгүмөн кетпей калды. Ошол сөз бул чыгармада кайталанат. Адам-келемиштердин айынан үйлөнүү тою болгон күнү түгөйүнөн ажыраган жубайы, 7-апрелде уулунан ажыраган эненин сөзүн кайталайт. Чыгарманы "Канаттуу Бугу-Эне" деп атадык. Бугу - элдин ынтымагынын символу. Жок болуп кете турган элди Бугу Алтайдан алып келип, ошондон өнүгүп-өсүшкөн. Бугу кетсе, элден ынтымак кетет деген сөз бар. Көп нерсе ынтымактан чечилет. Бул жагынан жапон журтуна таң берем. Өздөрү чакан калк, бирок биримдиктери менен өздөрүн өздөрү сактап калышат.
-Келемиштин образы тууралуу айта кетсеңиз?
-Келемишти аябай жек көрөм. Аларды көргөндө жүрөгүм титиреп кетет. Элдин ичиндеги бузукуларды, чагымчылдарды келемиштердин образында бердим. Ушул образды баса белгилеп көрсөттүм.
Курмангазы Исанаев, Кыргыз циркинин директору:
- Бул бир жаңыча изденүү. Мурун цирк десе гимнасттар, клоундар эске түшчү. Заман өзгөрдү, адамдар өзгөрдү. Ошого жараша адамдардын табити өзгөрүп, мурдагыдай драмтеатрга, опера-балет театрына барып көрүү жетишсиз болуп калды. Чыгармачыл адамдардын ичинде башкача бир изденүүнүн негизинде жаңыча багыт табыш керек болуп жатат. Экинчи жагынан, ызы-чуулуу саясий кырдаалга, адамдардын ынтымактуу болушуна салым кошобузбу деген ниетте "Тунгуч" театры менен бирдикте жакшы ишке аттанып олтурабыз. Драмтеатр менен цирк артисттеринин ортосунда жаңы нерсе жаралды. Мен Москвадан бир эле спектаклдин үч катмарда ойнолуп жатканын көрүп кайттым. Мисалы, биринчи катмарда кадимки эле спектакль өтүп жатса, ортосунда башкача кыймыл-аракет менен толукталып турат. Үчүнчү катмарда бийиктикте ойногон цирктин артисттери түшүп, конуп, үч катмар биргелешип ойноп жатышат.
about | A Free CSS Template by RamblingSoul