bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk mhr ky ru el ru ky ky ru ru ru ru ky ru ru ky ky ru ky ru ru ru ru ky ru ru bg tt ru ky ru ky ru ky ru ru ru ru ru ky ru ru ky ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Форум", 25.05.10 - 8-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
КРнын Өкмөтүнө караштуу Айлана-чөйрөнү коргоо жана токой
чарбачылыгы мамлекеттик агенттигинин директорунун милдетин аткаруучу:
"Жаратылышты коргоонун жаңы саясатын ишке ашырабыз!"
- Топчубек Тургуналиевич, жаратылышты коргоочу тармактын ал-ахыбалы кандай экен?
- Мен жетекчи болуп келгенге чейин эле бул агенттик "Алыбек алына жараша" дегендей, өз вазыйпасын аткарып келе жаткан. Бирок чындап жаратылышты, жан-жаныбарларды коргоо, аларды асыроо, көбөйтүү жаатындагы жакшы программалар Өкмөт тарабынан колдоо тапкан эмес жана да андай иштерди аткарууга чындап кызыкдар болгон жетекчилер аз болгон. Агенттикке караштуу мекемелер мамлекет тарабынан колдоого жетиштүү камкордукка алынбай, анын натыйжасында иш билги кызматкерлер да көңүлкош иштөөгө көнүп калышкан. Антпегенде кандай болмок, бир жакшы демилгени ишке ашырайын деп, же бир өзүнө тиешелүү аймакпы, корукпу көзөмөлдү күчөтөйүн десең, алдыңда кыйраткан унаа, жада калса, айрым корукчуларда тыңыраак мингич ат жок болсо, кантип иш кыласың? Ошол эле маалда браконьерлер жол тандабас чет элдик унааларды минип алышып, мыкты куралдарды жондоруна асып алып, арасына мамлекеттик деңгээлдеги чиновниктерди салып алып, мыйзамсыз мергенчиликти уюштуруп жүрүштү. Ошо кездерде муну баарыбыз эле көрүп турдук. Андыктан биз ооз менен орок оруп, колубузду чөнтөгүбүзгө салып, иш кылбай отургандан алыс болушубуз керек дедим да, азыр агенттиктин бардык мекемелеринин материалдык-техникалык мүмкүнчүлүгүн кайрадан карап чыгууну баштадым. Биз адегенде, жаратылышты коргоп алууга күчүбүз, шартыбыз жооп береби деген маселени чечип алышыбыз керек.
- Өткөн жылы Сары-Челек коругунун бир корукчусу менен пикирлешип калсам, аларда эч кандай шарт жок экенин, айлык маяналары 3000 сом, үч кишиге бир мингич ат берилгенин, ал аттын жем-чөбү дагы өздөрүнүн мойнунда экенин айтып, арман кылды эле. Бул боюнча бир иш кылаарсыз?
- Эң туура. Бул маселе биздеги ишти кармап турган эң биринчи маселе экенин ачык айтам. Ушул айлана-чөйрөнү коргоо кызматкерлеринин эмгек акысын жогорулатуу керектигин, бул каражат элге эки эселеп аткарылып, Кыргызстандын жаратылыш байлыгы толук сакталып турушуна кепилдик берээрибизди айтып, Убактылуу Өкмөттүн отурумуна сунуш киргиздим. Алар да маселенин олуттуу экенин туура түшүнүү менен жакынкы 4-5 айдын ичинде чечип берээрин айтышты. Ачык айтканда, биздин тармактагылардын айлык маянасын 50 пайызга көтөрүп бергиле дедим. Бул деген анчалык деле чоң сумма эмес, болгону бир жылга 80 миллион сом болот экен. Ал эми унаа маселесине келсек, жана башында айткандай, бул маселе да көңүл чордонунда турат. Автоунааларды жаңыртуу боюнча да атайын иш болжом түзүп, тиешелүү мекемелер менен, сырткы байланыштар, эл аралык уюмдар менен иштешүүгө жетишүүбүз керек деген ойдомун. Ал эми мингич жагынан мен колдо турган биртке каражат менен агенттиктин атайын жылкы фермасын уюштуруп, өзүбүздү өзүбүз каржылоого жетишели деп жатам. Кесиптештердин макулдугу менен асыл тукум жылкыларды курап, тукум алууга аракет кылабыз. Быйыл туулган кулундар,эки-үч жашынан кунан, быштысынан эле кадимкидей карууга кирип, мингич болууга жарап калат. Ошондой эле чакан мал чарбачылыгын уюштуруп алуу да өзүбүз үчүн жакшы шарт болмок. Бул жерде агенттиктин ишин бир калыпка, багытка салып коёюн деген эле тилек, болбосо мен директор болуп түбөлүк отурбайм, биз өз мөөнөтүбүз бүткөндө кетебиз. Андыктан бул жасала турган иштердин баары мамлекет үчүн экенин билдирип коюш керек.
- Кыргызстан ушунчалык биотүрдүүлүк жагынан бай мамлекет. Бизде эң эле сейрек кездешүүчү өсүмдүктөр менен жан-жаныбарлар бар. Буларды мамлекеттин деңгээлинде коргоого алуу зарылчылыгы тургандай?
- Ооба. Мен келгени иштин аяк-башын карап чыктым да, биринчи кезекте бизде өтө азайып бара жаткан канаттууларды кармоого, аларга мергенчилик кылууга тыюу салдым. Себеби баарыбыз билгендей, Кыргызстанда эмне деген гана керемет канаттуулар жашайт. Мисалы, "Улуу тоого чыккан барбы, улар үнүн уккан барбы" демекчи, улар, кекилик, ителги, бүркүт, өрдөк, ак куу сыяктуу куштарыбызды акыркы 20 жыл ичинде мамлекеттик деңгээлде коргой алган жокпуз. Ошонун натыйжасында, контрабандалык жол менен ителги, бүркүт сыяктуу алгыр куштарыбыз жүздөп кармалып, Араб эмираттарына, Франция, Германия сыяктуу мамлекеттерге ташылып кетти. Ушундан улам, улуттук кызыкчылыкты жогору коюп, канаттууларды коргоону алдыңкы планга алып чыктым. Ошондой эле бизде илбирс тукуму, аюу, сүлөөсүн сыяктуу уникалдуу жаныбарларды да акыркы убактарда мыйзамсыз атып алган фактылар болгон. Бул боюнча да атайын иш жүргүзөбүз. Ошондой эле биздеги кызыл карагай, ак карагай, жаңгак токойлорун коргоо боюнча да токтоосуз жүргүзүлүүчү иштер көп. Айталы, ошол эле 7-апрелден бери мамлекеттеги башаламандыктан пайдаланып, оңой эмес олжого туйтуналы деп, жаңгак уюлдарын ташып бара жаткан адамдар колго түшүп, бул боюнча атайын кылмыш иши козголуп турат. Андан сырткары, атайын жаңы коруктарды уюштуруу, мурдагы коруктардын ишин жаңылоо боюнча аракеттер башталды. Мисалы, бул эле Бишкектин тегерегиндеги Ала-Арча коругун алалы. Корук деп аты эле айтып тургандай, мындай жерлерге от жагууга, мал жаюуга, талды кыркмай тургай, чырпыкты сындырууга тыюу салынат. Ал эми Ала-Арчага баш баксаң, бардыгы тең эле тебелеп-тепсеп, ар кайсы жерди оңурайтып от жагып, суу чырпыктарды жагып быкшып отурушат. Мунун баары ошол жерге жоопкерлердин шалаакылыгынан келип чыккан иш. Биз мындайга жол бербөөгө тийишпиз.
Ошондой эле Жалал-Абад жана Ысык-Көл облустарындагы экологиялык система абдан кыйын ахыбалда. Андыктан биз быйыл республика боюнча корук жерлердин санын 2,5 эсеге көбөйтүү чечимин кабыл алдык. Бул акыркы жыйырма жыл ичиндеги өзгөчө корулган аймактардан эки жарым эсеге көп жана жалпы республиканын аймагынын 6,3 пайызын түзөт. Мындан тышкары, биз өлкөнүн аймагындагы токойлорду менчигине карабастан, мамлекекеттик агенттиктин каттоосуна алуу ишин баштаганбыз. Кыскасы, биз колубуздан келишинче жаратылышыбызды сактап калууга аракет жасап жатабыз. Бирок канткен менен адамзат факторунун күчү, техниканын жетишкендиги менен жаратылыш ордуна келгис жапа чегип жатканы чындык. Айталы, ушул Бишкекте эле күн сайын 50 миң автоунаа көчөгө чыгат. Анын дээрлик жарымынан көбү экологиялык талаптарга жооп бербейт. Мындан чыккан зыяндуу газдар, ошондой эле Бишкек жана Ош ТЭЦтеринен чыккан түтүн эмне деген абаны булгап жатат. Андыктан биз Кыргызстандагы энергия булактарын табигый түрдө, шамалдан, күндөн алууну жакынкы 10 жыл аралыгында ишке ашырбасак болбойт.
- Акыркы 10 жыл аралыгында бизде "инохота" деген түшүнүк пайда болду. Ошол эле сиздер айтып жаткан аркар-кулжа, элик сыяктуу Кызыл китепке кирген жаныбарларды чет элдиктер атып кетип жатышат. Алардын шылтоосу менен ондогон биздин мыйзамсыз мергенчилер да тоо кийиктерин кырып жаткан фактылар бар. Андыктан бул ишке тыкыр көзөмөл салбасак болбойт го?
- Эң эле талылуу жерди айтып жатасың? Бул боюнча агенттикте атайын иш отурум уюштуруп, кызматкерлердин бардыгы менен талкууга алдык. Ооба, биздин агенттиктен атайын лицензия алган Кыргызстан боюнча 73 чет элдик мергенчилик фирмалары бар экен. Алардын 63ү жеке менчик, 4 коомдуктун 6сы биздин агенттикке баш ийет. Ошол ишканаларга жыл сайын биздин агенттик тарабынан карышкыр, түлкү, кулжа жана кийик атууга квоталар берилет. Квота берилгенде кандай, биринчиден, аталган мергенчилик ишканаларга жаныбарлардын ургаачысын атууга тыюу салынат. Экинчиден, квота жырткыч жаныбарлардын ошол аймактагы санына карата аныкталат. Үчүнчүдөн, кулжа менен тоо текелердин карыганын гана атууга буйрук кылабыз. Ушул жерден баса белгилесек, жанагы ишканалар өздөрүнүн кызыкчылыгынан улам, кеч күздөгү жаныбарларды болжолдоп саноо маалында жалган көрсөтмөлөрдү алып келип, өздөрүнө квотаны көбүрөөк алып кетишет экен. Ошонун эсебинен чет элдик мергенчилерди шылтоолоп, өздөрүнчө пайда табуунун аракети болгон. Биз бул боюнча катуу чараларды көрүүнү туура таптык жана бул боюнча коомчулуктун катмары менен, бажы, чек ара, жол инспекциясы сыяктуу тараптар менен атайын иштешмей болдук. Ошондой эле, биз лицензия берген ишканаларды баштан-аяк кайра карап чыгып, айрым аты бар заты жок, жаратылышты коргоого алгандын ордуна өз кызыкчылыгын ишке ашыргандарды чакырып алуу тууралуу дагы атайын комиссия түзүп чыгабыз. Ошонун жыйынтыгы менен мындай ээн-эркин мергенчилик кылууларды катуу көзөмөл менен токтотобуз.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
кайсы мүчөсүнө кылмыш ишин козгогону
"КРЫСАЛАР КАЧА БАШТАДЫ. ЭЙ, КАЙДА?!"
Белорусия Курманбек Бакиевди өткөрүп береби?
КРнын Маданият министринин милдетин аткаруучу:
"Дооронбек аганын ишмердиги - кыргыздын идеологиясы!"
жаңы Өкмөттү Орусия колдоодо
"Сказали, что первым убьют
Чекиев чеки иштери үчүн качан жооп берет?
Ишкерлердин жана ишканалардын ишин жогорулатууга жасалган кадам...
КАМЧЫ МЕНЕН АХМАТТЫН КАЛПЫНА КИМ ИШЕНЕТ?
Саламаттыкты сактоо министринин орун басары, академик Оморбай Нарбековдун бейнесине сүртүмдөр
"Эстраданын түйшүктүү чыйыр жолуна түшүп баратам!"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?