ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky myv ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ru ru uk ru ky ru ky ru ky ru kk ru ky bg ky ru tt ru ky ru ky ru ky ru ru ky ru ky ru ky ru kk ru ky ky ru ru kk ru ky ru ky ru ky ru av ru ky ru ky ru ky ru ky ru
"Агым", 06.08.10 - 5-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
ОБСЕ полициясы Кыргызстанга кириши керекпи же жокпу?
Акыркы кезде ОБСЕ полициясын Кыргызстанга киргизүү же киргизбөө маселеси биртоп нааразычылыктарды пайда кылды. Бийлик, бир катар саясатчылар түштүккө полициянын киришин туура көрүшсө, жаштар, көпчүлүк аттуу-баштуулар, Ош, Жалал-Абад эли буга таптакыр каршы. Бул тууралуу ким кандай ойдо? Собол узатып көрдүк.
"Куралдуу күчтөр да кириши ыктымал"
- Түштүктө азыр абал турукташып калды, ошондуктан полицияны киргизүүгө эч кандай негиз жок. А негизинен бир чечим кабыл аларда биз пайдалуу жагын карашыбыз керек. ОБСЕ буга чейин башка өлкөлөргө да алгач байкоочу катары адамдарын киргизип келген. Ал байкоочулар өлкөгө куралдуу күчтөрдү киргизиш керектигин же керек эместигин аныкташат. ОБСЕнин Кыргызстанга полиция киргизебиз дегени алгачкы кадамы. Байкоочулар кирсе, эртең куралдуу күчтөр да кирип калышы толук ыктымал. Югославия да ушундай жол менен бөлүнгөн. Анын үстүнө өзүңүздөр билгендей, мен ОБСЕде төрт жыл иштегем. Бул системаны жакшы билем, мамлекет үчүн өтө кооптуу.
"Муну саясый партиялар пайдаланып жатышат"
- Мен ОБСЕ полициясынын киришине каршы эмесмин. Биринчиден, азыр түштүктө милиция кызматкерлерине ар кандай жалаалар жабылып жатат. Экинчиден, биз дүйнөлүк маалымат айдыңына жеткиликтүү чыга албагандыктан, маалымат согушунан толук уттургандыгыбызды расмий бийлик да мойнуна алып отурат. Бизде англис тилинде калыс, туура, так маалымат дүйнө элине жеткирилбегендиктен кыргыз эли өзбек элине кыргын салды деген жалаага кабылдык. Эгер ОБСЕнин 52 адамы өлкөгө кирип, коменданттык сааттарда посттордо туруп, окуяны өз көздөрү менен көрсө жаңжал бир тараптуу эмес экенин түшүнүшөт. Бул биз үчүн калыс маалымат булагы болуп калат эле. Бир медалдын эки бети бар дегендей, куралсыз полициянын киришинин жакшы жагын да эске алышыбыз керек. Өкүнүчтүүсү, элдин ар кандай нааразычылыктарын азыр айрым антибатыштык саясий партиялар шайлоого карата пайдаланып жатышат. Бул чоң жаңылыштык. Негизи ОБСЕ полициясынын киришинен биз утулбайбыз.
Кален СЫДЫКОВА, жазуучу-публицист, КР маданиятына эмгек сиңирген ишмер:
- Кайсы бир чет мамлекеттик уюм бир өлкөгө киргенде сөзсүз өзүлөрүнүн кызыкчылыгы менен келет. Алар кайсыл өлкөгө кирбесин ал мамлекетти бөлүп-жарып, эл аралык бузукулук саясатты жүргүзгөнүн тарыхтан көрүп келатабыз. Бүгүн минтип кыйналып турганда ОБСЕ полициясынын кириши, албетте, кооптондурат. Балдардын, улуттун келечегин башкалар эмес, өзүбүз ойлошубуз керек. Жакында убактылуу өкмөт "өлкөдөгү кырдаалды турукташтырууга өзүбүздүн күчүбүз жетет" деп билдирген. Анда эмнеге сырттан полиция киргизип жатышат? Менимче, түштүктө турган өзбек мектептерин, бала бакчаларын, университет, театрларынын баарын жоюш керек. Түрк лицейлери, университеттеринин кыргыздарга кереги жок. Бейбаш элди катуу тартипке салышыбыз зарыл. Азыр Кыргызстандын "денесине" "паразиттер" толуп алды. Ошолорду бир силкинип тазалап алышыбыз керек. Мына, кенедей өлкөбүздө 5 миңге жакын бейөкмөт уюм болсо, анын 80 пайызы бизге каршы иштеп жатат. Ушуларды тазалай албай жатканда башка күчтөрдүн кереги жок. Ошон үчүн мен буга каршымын.
Турсунбай БАКИР уулу, экс-акыйкатчы:
"Өкмөт эл менен кеңешүүсү керек эле"
- ОБСЕ полициясын киргизбөө талабы мурда айтылса, ал убактылуу бийликке таасир этип, убактылуу өкмөт полиция киргизүү сунушу менен уюмга кайрылбайт эле. Бирок эл менен кеңешпей туруп өлкө жетекчилиги ОБСЕге кайрылып, уюм өтүнүчтү канааттандырды. Эми "жоо кеткенден кийин кылычты булгалагандай" болуп келип жаткан ОБСЕнин полицияларын "киргизбейбиз" десек, Кыргызстанга чоң минус болот. Биз өткөн окуялар учурунда дүйнөлүк маалыматтык согушта жеңилип, Кыргызстан жапайы мамлекет аталып кетти. Эми өлкө жетекчилиги чечим кабыл алгандан кийин полицияны киргизбөөгө тырышсак, дүйнө коомчулугунда "Кыргызстандын корко турган, чычалай турган шектүү жактары бар экен" деген ой пайда болот. Азыр түштүк жардамга өтө муктаж. Аларга чет өлкөлөрдөн жардам келбесе, Кыргызстан эптей албайт. Менимче, ОБСЕ полициясын киргизип, аларга толук маалымат беришибиз керек. Антпесек Кыргызстан жаманатты бойдон кала берет.
Каныбек ИМАНАЛИЕВ, акын, коомдук ишмер:
"Андан көрө милицияга жардам беришпейби"
- Окуя Кыргызстандын территориясында болуп жаткандан кийин маселени кыргыз эли, кыргыз укук коргоо органдары, кыргыз диаспоралары өздөрү чечкени дурус. Мен ар кандай тышкы күчтөрдүн киришине каршымын. ОБСЕ ошондой эле жардам бергиси келсе, ошол полициясы келе турган каражатты кыргыз милициясын бекемдөөгө жумшап, аларга техникалык, материалдык жардам көрсөтсө алда канча жакшы болмок.
Мирослав НИЯЗОВ, коомдук ишмер:
- Бул мамлекеттин алсыздыгын, кедейчилигин көрсөтүп турат. Бул демилгени ким көтөрүп жатат? Убактылуу бийлик. Ошол утурумдук бийликтин алы-күчү жок болгондуктан ушул кадамга барып отурат. Менимче, эгемендүү болгондон кийин өзүбүз бул кырдаалдан чыгып кетишибиз керек эле. Бирок, бул сөз жүзүндө гана айтылып жатат. А иш жүзүндө биз көз каранды мамлекет болуп, эгемендүүлүктү четке кагып, сырттан күч чакырып жатабыз. Ачыгын айтканда, учурда Кыргызстандын коопсуздук системасы жок. Өлкөгө, бийликке каршы чыккан тышкы, ички күчтөрдүн алдында укук коргоо органдары алсыз болуп калды. Алардын бийик максат, идея үчүн күрөшө турган багыты жоголуп, ортодо темселеп калышты. Укук коргоо органдарынын күчү болгон күнү да эрки жок. Анткени азыр бийликке да, коомго да ишенчилик жокко эсе. Мисалы, түштүктөгү окуяларга расмий бийлик эртең жыйынтык чыгарса эч ким ага ишенбейт. Анткени буга убактылуу өкмөттүн түздөн түз тиешеси бар. Ошондуктан эл, эл аралык уюмдар ишенсин десек, ОБСЕ полициясынын киришине айласыз макул болушубуз керек.
Бейөкмөт уюмдар ассоциациясынын жетекчиси:
- Полицияны киргизүү-дөн мурун бул маселени элге салып, сырткы саясатты таразалаш керек. ОБСЕ адамдары кирсе алардын коопсуздугу кандай болот? Алардын коопсуздугун камсыз кылган кыргызстандыктардын коопсуздугу кандай болот? Бул өтө чоң маселе. Билишибизче, беш жылдан бери 12 миллиондон ашык евро Кыргызстандагы ОБСЕ миссияларынын долбоорлоруна жумшалды. Ошол аралыкта канча тажрыйбалуу укук коргоочулар даярдалганын алигиче биз билбейбиз. Чынында ОБСЕнин долбоорлору Кыргызстанда иштегенден баштап тынчтык орногон жок. Уюм өзүнүн долбоорлоруна маани берип, келишимдерди туура сактаганда ал долбоорлордун негизинде окутулган профессионалдуу укук коргоочулар тиешелүү деңгээлде иштешмек. ОБСЕге болгон ишеним абдан төмөн экенин азыркы тирешүүлөр далилдеп жатат. Анүстүнө азыркы шартта бул миссиянын өзгөчө деле зарылчылыгы жок. ОБСЕ полиция киргизгендин ордуна таанылбай жаткан денелерди, криминалдык курал-жарактарды эксперттик-иликтөө жагын алып кетсе жакшы болмок. Кыскасы, полицияны киргизүү, киргизбөөнү өтө салмактап, анан чечим чыгарбасак болбойт.
- Жок, мен буга каршымын, киргизбеш керек. Алардын эч кандай пайдасы жок. Полиция кирсе ар кандай саясый оюндар болуп кетиши мүмкүн.
Алмамбет ШЫКМАМАТОВ, мамлекеттик каттоо кызматынын төрагасы:
- ОБСЕнин 52 өкүлү Кыргызстанга келип мониторинг жүргүзүп, консультация берүүсүнөн кооптонууга эч кандай негиз жок. 56 өлкөнүн мүчөлүгү бар ОБСЕ уюму эларалык авторитети бар, демократиялык процесстерди, тынчтыкты жактаган уюм. Бирөөлөр азыр Балканга, Черногорье, Косового ушулар кирип жаңжал кылган деп айтып жатышат. Бул чындыкка коошпойт. Грузия менен Осетия кагылышында да ОБСЕ куралдуу күчтөрү кирген. Бирок алар урушту күчөтүүгө эмес, чегараны сактоо үчүн кирген. Ал эми уюмдун куралсыз полициясынын бир өлкөгө кириши практика жүзүндө биринчи жолу болуп жатат. Ошондуктан ОБСЕнин 52 полиция кызматкери келип Кыргызстанга тополоң салып жиберет деген жүйөсүз себеп. Биз мындай тынсыздануудан намыстанышыбыз керек. Булар жөн гана байкоочу катары келишет. Муну түшүнүү менен кабыл алышыбыз зарыл.
Бексултан ЖАКИЕВ, КР эл жазуучусу, драматург:
"Геноцид болбогонун дүйнөгө жеткирели"
- Азыр чет өлкөлөргө кыргыздар өзбектерге кыргын кылды деген кеп дуулдап, тез таркап кетти. Ошолордун оозун тыйыш үчүн жанагындай эларалык комиссиябы, топторбу Кыргызстанга келип адилет, калыс иликтөө жүргүзүп, эл аралык уюмдарга жеткирсе, бул абдан керек. Ошондой болушу керек жана чындыктын туура жетишин биздин бийлик көзөмөлдөп турушу зарыл. Антпесе өзүңөр билгендей өзбек эли ыйлап-сыктап, келгендерди ишендирип, кайра эле кыргыздарга жалаа жаап коюшу мүмкүн. Азыр чагымчылдар Ошто, Жалал-Абадда, Бишкекте дагы деле жүрөт. Алар тынч жатпай, карапайым өзбектерди тетири кыйкыртып салышы толук ыктымал. Ошондойлорго жол бербей, Кыргызстанда геноцид болбогонун дүйнө элине жеткире алсак анда бизге чоң пайда. Эгер биз ОБСЕ полициясын келтирбей койсок, "аа, кыргыздарда жашыра турган күнөөлөрү бар экен, ошолорду ачыкка чыгарбас үчүн киргизбей койду" деген пикир жаратабыз. Бул жерде маанилүү нерсе, полициянын куралдуу же куралсыз келишинде эмес. Алардын бизден туура маалымат алып, туура жеткиришинде. А такыр эле келбеш керек деген болбойт. Биз анда өзүбүзгө өзүбүз зыян кылып алабыз. Маалыматтын бир беткей кетип, минтип кыргыздардын кылмышкер болуп калышына бейөкмөт укук коргоочулар себепчи болду. Андыктан алар да өз ишин калыс аткаруулары керек.
Даярдаган Мелис СОВЕТ уулу
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Барыктабасов басып алайын дедиби?
Соопчулукка сот жок же ушуга ыраазы болгула
Техникалык өкмөт буга не дейт?
ОБСЕ полициясы Кыргызстанга кириши керекпи же жокпу?
Бийлик Барыктабасовду элдик баатыр кылгысы келеби?
Ош алааматынан кимдер пайда тапты?
Аксыда эмне кеп бар?
Топчукенин "токой" мыйзамы эмес, мамлекеттин мыйзамы керек
Этникалык конфликт эртең бүтчү иш эмес
"Азыркы учурга жаңы адамдар керек…"
Партиялардын акчалуу колу буларга да жетти
Көл үстүндө сызып барат жел кайык
"Алтай-Ала-Тоо Манастын жолу менен"
жүрүшүнүн уюштуруу тобунун мүчөсү Темирбек ТОКТОГАЗИЕВ:
"Алты миссия алдыда турат"
Ак халатчандан ажал таап
Бала жөнүндө баарын билесизби?