ky fr cs ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky kk ky krc ky ky ky ky
"Ачык саясат", 06.02.09 - 10-бет: •
Күн сайын эртеден-кечке редекцияга ар кандай арыз-муң, кайрылуу, билдирүүлөр менен келген адамдардын аягы үзүлбөйт. Бул редакция турмушундагы көнүмүш көрүнүш.
Бул саам башкы редакторубуздун кабинетинин астанасын кадимки хоттабыч абышкадай чапан кийген , чүкөдөй болгон, көз айнектеринин айнектери "таман" келген, "көзүм көрбөйт, кулагым укпайтын" кайра-кайра кайталаган 83 жаштагы нарындык аксакал аттап, планеркабызды бир саатка кечеңдеткени менен, "светибиз" өчүп турган жан - дүйнөбүздү бир жаркытып алды.
"Кыргызстандын жити дубанында Жанабил Абдрахмановдой жети эле аксакал болсо кана, атаганат"- деп биз отурдук, "дүжүр чалдар" менен "дүпүрөшүп" жүрүп жадаган жаныбыз.
Жанабил аксакалдын "жомогун" өзүңөр окуп көргүлө.
Көпүрө көйгөйү же областтык бийлик эмне үчүн чечилген маселеден четтейт?
- Аксакал, маегибиздин башында өзүңүз жөнүндө учкай айта кетсеңиз?
- Мен өзүм согуштун ардегеримин, персоналдык пенсионермин. Мамлекетке 61жыл кызмат кылдым. 37 жыл жетекчилик кызматтарда иштедим. Айрыкча, укук коргоо жаатында көп эмгек сиңирдим.
- Каруңуз кетип карып калсаңыз да, эл үчүн тынбай жүгүрүп жүргөнүңүздү эмне менен түшүндүрөсүз? Уул-келиниңизге төшөктү калың салдырып, төрдө отурчу убакта минтип редекция эшигин "тытып" чуркап жүргөнүңүзгө жол болсун?
-Мен өзүм табиятыман ошандой адаммын. Карып калдым деп эле элдин турмушуна аралашпай коюу - менин сезимиме жат нерсе. Өлөр өлгөнчө элимдин социалдык турмушун жакшыртууга колдон келген салымымды кошо берем. Азыр, айрыкча элет жеринде жашагандардын турмушу өтө оорлоп баратат. Буга мамлекетибиздин экономикасынын чабалдыгы күнөөлүү. Экономикабыздын өнүгүүсү чет элдерден түз тартылган инвестицияга байланыштуу. Инвестиция тартуу боюнча Нарын областы жети областтын эң артында келе жатат. Деги бул инвестицияны ким тартат, ким алып келет? Коюн кайтара албай жүргөн тууганым Коенбай тартабы? Же сакалын сүйрөп баса албай жүргөн айылдашым Сатар тартабы? Областтын жетекчилери эмне кылат? ЭЛТР телеканалын бурасаң эле Оштунбу, Жалал-Абаддынбы губернаторлору: "баланча миллион инвестиция тартылды, түкүнчө завод курулду, фабрикабыз иштеп жатат, жолдор асфальтталып жатат"- дегенин көрөбүз. Бу кандай эле Ош, Жалал-Абаддга инвестиция тартылып, өнүгүп - өсүүдө. Нарында болсо, куудул Күмөндөр айткандай "галяг".
- Анда сиздерди "галяг" кылган адамдар бар го???
- Бакашов Мурадил Амангелдиевич деген мырза бар. Областтык губернатордун биринчи орун басары. Түпкүлүгү түштүктөн. Президентибиз Курманбек Салиевич Бакиевдин "түштүктөн түшүргөн десанты", Нарындын нанын жеп, суусун ичкен менен Нарын элине "аллергиясы" күчтүү, элдин жакшы иштерин угуп же көрүп калса "настроениеси носкисине" чейин түшүп кетет. Сөзүбүз куру болбосун. Кичи Нарын суусунун батыш жагынан тартып, "Байгазак" айылына чейинки "Ташбулак", "Ийри-Суу", "Акбулуң", "Ортонура", "Четнура" жана жогоруда аталган "Байгазак" деген айылдарда 30 миңден ашуун калк жашайт. Бул алты айыл Нарын районуна караштуу айылдар. Бул сан жыл өткөн сайын көбөйө бериши турган иш. Көбөйгөн элдин социалдык-экономикалык муктаждыктары албетте көп болот. Ошончо элди бири- бири менен катташтырып турган "Ак-Кыя" деген жолубуз бар. Башка жол жок. "Ак-Кыянын" орун алган жери өтө татаал, бийик жерде, топурагы да чополуу. Ал жерге бир аз эле жаан, кар жааса жолубуз абдан эзилип, тайгалак болуп, эл өтө албай калат. Ал жолду тазалап, оңдоого жылына бюджеттен чоң суммадагы каражат бөлүнөт. Каражаттын теңи жолго кетсе, теңи чоңдордун чөнтөгүнө кетет. "Байгазак" айылынын жанына, Нарын суусунун үстүнө көпүрө салуу маселесин чечип берүү жогорку билимдүү, эл багам деп чын дилинен аракет кылган мамлекеттик чиновникке "зарыл" маселе болбой жатат. Ушул көпүрөнү салуу боюнча КСЖКБКБ (калкты социалдык жактан коргоо боюнча коомдук бирикме) түзгөнбүз. Бирикменин мүчөлөрү жогоруда аталган алты айылдын учурдагы жана келечектеги боло турган муктаждыктарын эске алып, аталган жерге көпүрө салуунун маанисин тастыктап туруп, 2004-жылдын июнь айынан бери төрт жыл бою талыкпай, тажабай областтык, республикалык тийиштүү мекемелердин жетекчилерине кайра-кайра кирип жатып, салына турган көпүрөнүн проектисин түздүрүп, аны түзгөндүгү үчүн 472 миң сом акысын төлөп, беш томдон турган проектини алып келип, Нарын райондук мамлекеттик администрациянын башчысынын колуна тапшырганбыз. Көпүрөнү салууга жардам сурап, эл аралык "Агахан" фондуна улам-улам кайрылуу жазып жатып, " көпүрөнү салууга жардам кылып 175 миң доллар өлчөмүндө акча берем"- деген убадасын расмий түрдө төрт жолу алууга жетишкем. "Агахандын" жардамына шыктанышкан алты айылдын эли өзүбүз үчүн салынуучу көпүрөнү ата-бабалардын жолу -ашар ыкмасы менен өзүбүз эле салууну чечкенбиз. "Агахандын" бере турган акчасына кошумчалап, өз чөнтөктөрүнөн акча, мал чогултуп, менчик техникаларды: бульдозер, самосвал, экскваторлорду пайдаланып, өз кара күчүбүз менен иштөөгө демилге көтөргөнбүз. Ушул алты айылдын уландарынан турган курулуш бригадасы да түзүлгөн. Бул демилгени жөнгө салуу, башкаруу, өкмөттүк структуралар менен байланышып иш аткаруу үчүн "Бабалар нускасы" деген коомдук уюм түзүлүп, ага жетекчи кылып мени шайлашкан.
"Бабалар нускасы" уюму өзүнүн бул идеясын Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникациялар министрлигинин адистери жетекчилери менен акылдашканда алар жактырышып, 17-сентябрь 2007-жылы расмий түрдө колдоо катын жиберишкен.
Кыргыз өкмөтүнүн алдындагы архитектура жана курулуш боюнча мамлекеттик агентствонун жетекчилери дагы бул идеяны жактырышып, атайылап түзүлгөн курулуш бригадасына иштөөгө уруксат кылган Л-001678-номерлүү лицензия берген. Ушул аракеттерден кийин "Агахандын" Бишкектеги өкүлү Б.Кравченкого кат жазып, "жардам берем" деген акчаны сураганда Нарын областында бир жылга жетпей иштеген "Ак жол" партиясына алгылыктуу "очко" алып бере албай, Салымбековдон сартча сөгүү угуп, саясаттын "сары улагы" болуп, садагага чабылып кеткен экс-губернатор А.Касымалиев да бут тоскон жайы бар эле. Албетте, бул иште Касымалиевдин жеке кызыкчылыгы болгон. Убагында ушул иш-чараны колдоого алышкан А.Салымбековго, экс - губернатор Ж.Асыловго, министр Н.Сулаймановдорго Нарын эли миң мертебе алкышын айтышат. "Бабалар нускасы" уюмунун жетекчиси катары мен учурдагы губернатор Ө.И.Субаналиев мырзага абалды түшүндүрүп, документтерди көргөзгөндө Нарын райондук мамлекеттик администрация башчысы И.Б.Медетов мырзаны чакырып, "Бабалар нускасы" уюмунун аракети туура, "Агахандын" Бишкектеги өкүлү Б.Кравченкого кат жазып, "жардам берем"- деген акчасын берүүсүн сура. Маселе мени менен макулдашылгандыгын Б.Кравченкого билдир"-деп тапшырган. Көп өтпөй Б.Кравченкодон "Нарынга барам, ошондо чечебиз"- деген жооп келди. Б.Кравченконун каты жана жардам акча маселеси боюнча губернатордун биринчи орун басары М.Бакашовго киргенимде ал мага "жардам акча берилбейт, элди бекер дүрбөтпө"-деп опурулду. Ушундан кийин губернатор Ө.И.Субаналиевге эки жолу кат жолдодум. Нарын шаарынын убактылуу мэри болуп жүрүп шайлоодон мэрге өтпөй калып, "сыйкырдын күчү" менен администрациянын аппарат жетекчиси болгон. Б.Боогачиев ал каттарды губернаторго жеткирбей орто жолдо жоготуп коюптур. Бирок, андан кийинки жөнөткөн каттарыбыз ал кишинин колуна тийген менен, губернаторубуз бул маселе боюнча "ак" да "көк" да дебей, унчукпай ишти создуктуруп жатат. Губернатор өзү кийлигишип, тиешелүү катка кол коюп, "Агахандан" акчаны алып бербесе, "Агахан" губернатордун кийлигүүшүсүз бизге акча бербейт экен.
- Губернаторуңар эмне үчүн сиздерге мындай мамиле кылып жатат деп ойлойсуз?
- Эмне үчүн экени түшүнүксүз болуп жатпайбы. Адегенде мени кабыл алып, андан кийин такыр кабыл албай койду. "Байдын оокатын байкуш аяйт болбой", "Агахандын" берем деген акчасын алып, алты айылдын көптөн зарланган көпүрөсүн салып берип койсо, элдин сообуна калат эле да. Ал көпүрө салынса Нарын шаарында үй-жайсыз батирлеп жүрүшкөн 798 жаш үй-бүлө да ошол көпүрө аркылуу өтүшүп, "Байгазак" айлынын жанындагы бош жаткан 84 гектар жерди пайдаланышып, мүмкүнчүлүктөрүнө жараша там салышмак. Ошентип, жерге жетпей жүргөн жаштардын да көйгөйлүү маселелери чечилип калмак.
- "Агахандын" макулдук берген акыркы төртүнчү катын качан алдыңыз эле?
- Өткөн жылы 23-майда алгам, 7 ай өткөндөн кийин 27-январда дагы бир жолу Кравченконун өзүнө жолугуп, ушул маселе боюнча дагы сүйлөштүм. Ал мырза мурдагысындай эле "Губернаторуңар макул болсо эле, биз акчаны которгонго даярбыз"- деп олтурат. Губернатор Субаналиев менен аким Медетовго "силер запрос кылсаңар, мен акчаны которууга даярмын"- деп кат жөнөттү. Эми иштин баары губернаторубуз Субаналиевде калды. Маселе кандай жагына чечилет? Аны да көрө жатарбыз. Үй жайсыз жүрүшкөн 798 жаш үй-бүлө менен алты айылдын жашоочуларына боор ооруйбу же бут тосуп жатышкан орун басары Бакашов менен аппарат жетекчиси Боогачиевге боор ооруйбу? Ушул суроолорду силердин гезит аркылуу Кыргызстандын тиешелүү жетекчилерине бериш үчүн Нарындан атайын келдим.
Ж. Абдрахмановдун губернатор Ө. Субаналиевге жазган каты
Түбөлүктүү эч нерсе жок! Бакашов кетет, Абдрахманов өлөт, эл өсөт, көпүрө элге керек, ал салынбай койбойт.
1. "Байдын" ашын байкуш аяйт дегендей, Агахандын акчасын алууга орун басарыңыз Бакашовдун бутун тостурбоону суранабыз?
2. "Агахандын" акчасын алып өзүбүздүн акча, мал техника кара күчүбүздү кошуп көпүрөөнүн алгачкы зарыл этабын баштоого жол ачып берүүнү суранабыз?
3. Көпүрөнүн өз башын салууну Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникация министрлигинин 2009 - жылы иштей турган планына киргиздирип, Нарын элинин жүрөгүнө өзүңүздүн атыңызды бекем кадап коюуну суранабыз?
Бул катка 114 адамдын колу коюлган.
Бир боо кагаздын кыскача "тарыхы" ушундай. Жанабил аксакалдын жанын жай алдырбай, жамбашын жер бастырбай чуркаткан маселе 30 миң эли бар айыл-кыштактар үчүн "таберик" маселе экендигин айтпасак да түшүнүктүү. А бирок, Нарын областынын жетекчилери эмне үчүн бул маселени түшүнбөй отурушат? Же түшүнгүлөрү келбей отурушабы? Себеби эмнеде? Мурдагы губернатор Касмалиев го, "көпүрөнүн курулушун менин кишилерим жүргүзсүн"- деп "ультиматум" коюптур.
"Каттани" мырза эмне "ультиматумду" ичине катып отурат? Же чет элдик инвестициялар Нарын областына Нарын суусундай күргүштөп агып кирип, 175 миң доллар (кыргызча 7 миллион сом) "мизир" болуп калдыбы? Андай болсо 83 жаштагы карыяны саксаңдатып чуркатпай, мындай маселелерди областтык бийлик өзү эле чечип койбойбу.
Маекте көрсөтүлгөн маселелерди оң жагына чечип берүү, элдин кызыкчылыгына көңүл буруп коюу өтүнүчүн президент мырзанын администрациясына жолдойбуз.