ru ky el cs ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru tt ru ky ky ru ru ru ru ky ky ky ky ky ky ru ru ru ru ru ky en ru
"De-факто", 20.03.08 - 5-бет: Экстер эркин учушат...•
Курманбек Осмонов менен Курманбек Бакиевдин ортосун кайсы кара мышык аралады?
Жогорку соттун экс-төрагасы Курманбек Осмонов менен маек
Сот иштери боюнча аттестациялык комиссиялар эмдигиче эле президенттин алдында келе жатат. Дагы эле курамы жаңыра элек. Ошол кеңештин ишине болгон менин сын- пикирим кимдир бирөөлөргө жакпайт. Анан президентке жанагындай ушак- айыңдарды ташып келип жатпайбы.
- Курманбек Эргешович, кызматтан бошогондон кийин эмне иш менен алектенип жатасыз?
- Кызмат мага мураска калган эмес. Кызматты эч ким энчилеп алган жери жок. Бирөө кетет, бирөө келет дегендей. "Күтүп тур, ылайыктуу мамлекеттик кызмат болсо айттырам" деген, анан ошондон бери күтүп жатам. Кокус издеп калабы, чакырып калабы деп эч жакка чыккан жокмун. Анын үстүнө бала-бакыраны, денсоолукту карап дегендей…
- Парламент сизди күтүүсүздөн эле алып ыргытты. Жада калса сизди колдобогон депутаттар да "Мындай жол менен алганга болбойт" дешти го.
- Депутаттар саат он бирде танаписке чыгышат. Танаписке чыкканда эле шашылыш материалдарды таратыптыр. Анан депутаттар мага сөз бербей эле, арыдан бери он беш мүнөттүн ичинде чечип коюшпадыбы. Анан эмнеге мени чакырдыңар дедим. Мени жумуштан алуу тууралуу партиянын саясий кеңешинде сөз болуп, ошондой тапшырма алышса керек. Чагылгандай тездик менен жасашты. Маселе өтпөй калса кайра-кайра добушка коесуңар дептир, ушундай имиштерди угуп жатам.
- Сиз Жогорку сотту башкарып турганда соттордун курултайлары өтүп, сот системасын реформалап жатабыз дечү элеңер. Соңку окуяларды карап отуруп ошол реформа жолунан шарт бурулуп, артка кетүү тенденциясы башталгандай таасир калып жатат.
- Эми чынында эле ошондой болуп жатат. Жогорку сотто төрт жыл олтурдум. Мен төрага болгондон бери соттор боюнча эки жолу съезд өткөрдүк. Президенттин катышуусу менен негизги багыттарды аныктап, андан кийин мыйзамдардын көбүн реформаладык. Соттук- укуктук реформа мыйзам реформасынан эч качан алдыда жүрө албайт. Адегенде мыйзамдарды конституциялык негизде түзүп, анан реформаны мыйзамдарга жараша жүргүзүш керек. Мына, ушул нерселерди так айтып, түшүндүрүп, баарысын ынандырып, айрыкча адам укугун коргоодо көп эле реформага жетиштик. Мисалы, өлүм жазасын алып салдык. Адам эркиндигин чектеген бардык процессуалдык,оперативдик чараларга сот гана санкция бере турган мыйзамдарды кабыл алдык. Тогуз чоң мыйзамдардын долбоорлорун иштеп чыктык. Мына, мурда деле Жогорку соттун төрагасы кадр маселесин чеччү эмес. Мурда деле аттестациялык кеңеш бар болчу. Сот иштери боюнча аттестациялык комиссиялар эмдигиче эле президенттин алдында келе жатат. Дагы эле курамы жаңыра элек. Ошол кеңештин ишине болгон менин сын- пикирим кимдир бирөөлөргө жакпайт. Анан президентке жанагындай ушак- айыңдарды ташып келип жатпайбы. Ал боюнча 2006-жылдын ноябрь айында мен президентке служебный записка киргизгем. Башка мамлекетте, Россияда, Европа өлкөлөрүндө, Евразияда, Америкада кандай экенин мисалга келтирип айттым. Анан президент указ чыгарган "Бир айдын ичинде укуктук указ кайра түзүлсүн, үч бийлик бутагы жана коомдук уюмдардан төрттөн өкүл болсун, ошондой учурда Жогорку соттун төрагасы жөнөкөй мүчө катары өзүнүн кызмат абалы боюнча сөзсүз түрдө анын курамына кириш керек" деп. Анан президенттин ошол указы аткарылбай жатат. Ошондой эки-үч запискаларды киргизип, жалпы соттук- укуктук реформа, мыйзамдар боюнча такай ошондой запискаларды берип, президент ага макул болуп жаткан. 19-ноябрда жанагындай указ чыгарган. Ошол указы унутта калып кетти. Ал киши өзү да унутуп калса керек.
- Парламентке алып чыгарда элүү судъя сизге каршы чыгыптыр, алар менен пикир келишпестиктер болду беле?
- Алар "Осмоновдун жүрүм-туруму таза эмес" деп кайрылуу жазышыптыр, бирок конкреттүү фактылары жок. Мурда Жогорку сот кандай эле, азыр кандай болуп калганын ары өтүп, бери өтүп көрүп жатасыңар. Жалалабат облсотунун председатели Шүкүралиев менин ишиме каршы кол коюптур. Ал менин колумда иштеген окуучум болчу. Ондон ашык балдарды сот кылып жибергем, ошолордун бардыгы мага каршы кол коюп жатышпайбы. Жалалабаттын 130 жылдыгына барганда облсотто машине жок экен. Ыңгайсыз абалда жүрүп жатабыз дешкенинен, өзүм жаңы алган кызмат машинемди ошолорго бердим. Кызылкыянын сотуна компьютер, принтерин бердим. Материалдык-техникалык жактан камсыз кылуу менин кызматыма кирбейт, бирок ошентсе дагы бердик. Бирөөгө жакшылык кылганыбызды биз эч качан колко кылбайбыз да. Ошолор жанагындай каратып туруп, кол коюп жатканына таң каласың. "Кечирип коюңуз, ушундай болуп калды" деп, кийин телефон чалып айтышты.
Көрсө, "бул арызга кол койбосоңор жумуштан кетесиңер, бул президент менен макулдашылган" дешиптир. Жалаң соттун төрагаларынын орунбасарлары, көбүнчө төрагалары кол топтоптур. Алардын ичинде көбү- оштуктар. Чүйдөгү айрым соттун төрагалары "бул туура эмес, каалаганыңарды кылгыла, биз кол койбойбуз" дешиптир.
- Мына сиз төрт жыл судъялык кызматта олтурдуңуз. Ошондо сиз Акаевдин заманында иштеп жүрүп, анан эле Бакиевдикине уланып кеттиңиз да. Анан кандайча Бакиев менен тил табышып кеттиңиз? Акаевдин кишиси деп сизди кызматтан алдыртып салат эле да?
- Баягүнү политолог Каныбек Абдыкадыров телевизордон сүйлөгөнүн көрүп калдым. "Акаевдин акыркы кадрларынын бири Осмонов кетти, мындан кийин жыргайбыз-куунайбыз. Мындан ары бардыгы жакшы болот болуш керек" дейт. Кудай урбадыбы, Акаевдин заманында төрөлүп калган балдарды күнөөлөшүбүз керекпи? Мен мисалы, ошол эле Бакиев сыяктуу, башка жетекчилер сыяктуу Усубалиевдин, Масалиевдин мезгилинде да иштегем. Мынакей, революциядан кийин Жогорку сотту эки ай басып жатышты. Анын ичинде Жогорку сотту бошотууга аракеттер болду. Эмнеси болсо да кетип калайын деп өзүм да арыз жазып бердим. Президентти күнөөлөй албайм, жанында жүргөндөрдүн жасаганы болсо керек. Анан парламенттен үчтөн эки добуш алалбасы көрүнүп турат да, анан жайыма коюшту көрүнөт. Бакиев менен тил табыштык чынында. Эми кандай гана режим болбосун, фашисттик режим болсун, башкасы болсун- дайыма сот деген болгон. Кандай гана мамлекет болбосун- сот болушу керек. Анан эки ай басууда жаткандан кийин эки айдын ичинде милийсасы да, КГБсы да, прокуратурасы да басып келип мыйзамдык чара колдонуп койгон жок. Мына, биз канча кайрылуу жаздык. Ошол кездеги парламент Жогорку сотту бошоткула деп үч токтом кабыл алды. Эки ай өткөндөн кийин президентке кирдим. "Урматтуу президент, сиздин саясатыңызды, сиздин багытыңызды колдоп, иштеп аракет кылып жатабыз. Мыйзам кандай болсо, Конституция кандай болсо, ички-тышкы саясат кандай болсо, сот да ошондой болот. Мыйзам чегинен чыга албайбыз. Бири-бирибизге жагабызбы, жакпайбызбы- бул башка маселе. Бирок, кечирип кой, жанагы бири-бирин тепкилеп жаткан кыргыз аялдарды CNNден көрсөтө баштабадыбы. Бул жерде Осмоновдун имиджи түшүп жаткан жок, Кыргызстандын имиджи түшүп жатат, ушундай кантип болсун?! Дегеле мындай нерсе эч жерде болгон эмес. Сотторду басып алган Африка мамлекеттеринде болду беле, эми биз Африка эмеспиз да акыры?!" дедим. Анан ошондо телефондун трубкасын алып, бирөөлөргө "алып кеткиле" деп команда берди. Бир сааттын ичинде Жогорку сотту бошотушту, эч ким жок. Келип эле шуулдатып алып кетишиптир. Жогорку сотту басып жатканда пикетчилерге KG номерлүү машинелер менен түндөсү тамак ташышыптыр. Сотовый телефон бардык эле адамдарда жок да, анан кат тааныбаган пикетчи аялдардын баарысы сотка менен шуулдатып сүйлөшүп жатышат. Кээ бирлери сумкаларын унутуп кетишиптир, биз аларды кийин таап, сумкаларын кайрып бердик. Пикетке чыккандар эмне үчүн ошол жерде жүргөнүн өздөрү жакшы билишпейт.
- 24-мартта эмне кылып жаттыңыз эле жана кындай кырдаалда элеңиз?
- 2005-жылдын 24-марты күнү бүгүнкүдөй эсимде. Адаттагыдай эле жумушка келгем. Анан шаардагы кырдаал жанагындай өңүттө өнүгүп жатат. Демонстранттардын колоннасы чогулуп калыптыр. Анан Акүйгө телефон чалдым. Президентке телефон чалсам, ал жок. Ошол кезде Тойчубек Касымов администрация башчысы болчу. Ага чалсам "президент чет элдиктер менен жолугушмак эле" деди. Анан резиденцияга телефон чалдым. Жарым саат дегенде араңдан зорго Аскар Акаевич менен сүйлөштүм. "Обстановка жакшы болбой жатат. Бул менин түздөн-түз милдетиме кирбейт, бирок жанагы Абдил Сегизбаев, Осмонакун Ибраимов, Болот Жанузаков дегендер теледен күлмүңдөп, ойду-тоону сүйлөп, элдин кыжырына тийип атат, аларды тыйып койбойсузбу, анан жолугуп сүйлөшө турган сөз бар" дедим. Саат он бирлерде резиденциядан жолуктук. Спорт кийимин кийген, бутуна ботас, башына калпак кийип алыптыр. Охранасы бүт ошол жерде экен. Шыпылдап эле басып келди. Көчөдө туруп сүйлөштүм. "Бул обстановкага маани бербей коюуга болбойт. Сизге укук коргоо органдарынын кызматкерлери, башкалар, жетекчилер эмне маалымат берип жатканын билбейм. Бирок, мен дагы бир бийликтин жетекчиси катары буга маани бербей кое албайм. Мына, түштүктө бүт бардык бийлик органдарын басып алышты, алардын талабы шайлоо адилетсиз өткөндүгү боюнча болуп жатат. Оппозициянын лидерлери менен качпай эле жолугуп сүйлөшүш керек. Керек болсо айрым округдардан кайра шайлоо өткөрүш керек, калыстык менен иш алпарбаса болбойт" дедим. "Ооба, буюрса бүгүн түштөн кийин ОБСЕнин ортомчулугу менен сүйлөшөлү деп жатабыз" деди. Бакиев Курманбек Салиевич мурда премьер-министр болгон, ал киши менен жолугуп, жакшынакай сүйлөшүп, жагдайды жөндөш керек да" дедим.
Мен ал жерден чыгып, "Арча бешик" тарапка өтүп эле, анан вертолеттун бул жакка учканын, жарым саат өткөндөн кийин тигил жакка учканын көрүп калдым. Ошондо кетти го деп ойлоп калдым.
Танаевдин кайсы убакта кеткенин билбейт экенмин. Ал Баековага арызын таштап кетиптир. Арызын парламентте окуп бербедиби. Ошентип Акүй алынды. Анан революциянын биринчи күнүнөн баштап Бакиев баягы мурдатан тааныган киши катары, саясатчы, жетекчи катары түнкү саат бирде болобу, үчтө болобу СНБнын имаратында олтуруп, улам-улам бизди чакырып, кеңешип жатты. Болгон акыл-насаатыбызды, кеңешибизди айтып, биринчи күндөн баштап колдон-буттан алып эле колдоп кеткенбиз. Курманбек Салиевичти студент кезинен бери билем. Ал экөөбүздүн мамилебиз жакшы болчу. Каза болуп калган Жусуп Салиевич менен мен дос болчумун. Алар биздин Каракулжа районунда жашаган. Атасы ошол жерде иштеген. Балдары Каракулжада окуган. Жаныш деген инисин мен окуткам, алтынчы класста мен анын класс жетекчиси болчумун.
- Анан кандайча ортоңуздарды кара мышык аралап кетти?
- Эми бул жерден кимдир бирөөнүн фамилиясын атасам калпыстык болуп калар. Кимдер экенин билем. "Ит күлүгүн түлкү сүйбөйт" дегендей, көралбастар ортодо мага каршы иштерди жасап, президентке ар кандай ушак-айыңдарды жеткирип турушту. Анын ичинде мени менен жолдош болуп жүргөндөр да бар. Адамдын табияты ушундай экен да. Менин гезиттерге берген айрым маектеримди айтып, "сиздин саясатка каршы сүйлөп атат" дегендер да болуптур.
- Сотко ишиң түшкүлүк кылбасын, ал ар бирибиздин башыбызда бар. Сотторго Акүй тараптан болгон установкалар качан токтойт?
- Убагында Маркс "Пока существует власть, абсолютной справедливости быть не может" деген. Соттор дагы бир бийлик органдары болуп туруп, дагы бир бийлик органдарына көз каранды. Аларды ким ишке дайындаса, ким шайласа, ошого көз каранды болуп келген. Мына, соңку бир жарым жылдын ичинде Жогорку соттун төрагасы катары мени менен соттордун көбү эсептешпей калышты. Анткени аларды дайындоодо, аларды шайлоодо менин эч кандай катышым болбой калды. Мыйзамдагы көрсөтүлгөн сунушту төрага киргизет деген норманы алып койбодубу. Былтыр сентябрь айында четте калып калдым, керек болсо оюмду да сурап коюшпайт. Президент администрациясынын укук- саясат бөлүмү карап калды. Соттун өзүн өзү башкаруу органдары, соттор кеңеши, соттордун съезди дегендер биякта калып, Жогорку соттун төрагасынын оюн да укпай, сотторду өз билгениндей дайындап атышат. Жогорку сотто квалификациялык коллегиялар бар, ошолорго деле укук берсе болот да.
Курманбек Салиевичти студент кезинен бери билем. Каза болуп калган Жусуп Салиевич менен мен дос болчумун. Жаныш деген инисин мен окуткам, алтынчы класста анын класс жетекчиси да болгом.
Кимдер экенин билем. "Ит күлүгүн түлкү сүйбөйт" дегендей, көралбастар ортодо мага каршы иштерди жасап, президентке ар кандай ушак-айыңдарды жеткирип турушту. Анын ичинде мени менен жолдош болуп жүргөндөр да бар.
► Бул айылда негизинен кыргыз гезиттери
электрондук тиркеме түрүндө жарыяланат.
► Архивге, емейлге жана редакцияга шилтемелер
ошол гезиттин башбарагында берилген.
► Жеке макала жарыялоого буйрутмалар кабыл алынат.
► На сайте публикуются в основном кыргызскоязычные газеты в виде электронных подшивок данных газет.
► Ссылки на архивы, емейл и данные о редакции
указаны на главной странице конкретной газеты.
► Принимаются заказы на публикацию частных статей.
Алган материалга шилтеме бериңиз!
◄ © J.Janyzak, Kyrgyzstan ►
Ссылки на взятые статьи обязательны!