ru en ru ru tt krc ru ru be ru cv ru ru ky de ru kk be ru ky cv bg ru ru ru ru ru ky ru ru hbs_cyr ru kk ky mn sah ru ru ru ky ky ru ky mn ky ky tt ba ky ky ky ky ky kk kk tt krc ru ru be ru cv ru ru ky de ru kk be ru ky cv bg ru ru ru ru ru ky ru ru hbs_cyr ru kk ky mn sah ru ru ru ky ky ru ky mn ky ky tt ba ky ky ky ky ky kk kk uk hbs_cyr en ky ky cv en ky de ky ky ky en ky ky ky en ky ky ky de ky ky ky en ky ky ky en ky ky ky en ky ky ky de ky ky ky en ky ky ky de ky ky ky en ky ky ky de ky ky ky de ky ky ru en ky ky ru ru ru ky ky ru tg ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru uk ky ky ru ru uk hbs_cyr ru ru ru ru fr en en en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr en ru ru ru ru mk ru ru bg ru bg ru ru ru ru ru ru bg ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ky ru ky ba
Архивы Тарых – Страница 2 из 10 – РухЭш
Оболку окуялар, ошол окуя, өнөгөлүү өзгөрүштөрдүн күбөлөрү болгон адамдар улам убакыт өткөн сайын унутула баштайт тура. Эмне үчүн? Эми ал айтпаса да белгилүү да. Турмуш… Мына, башканы коюп, Улуу Октябрдан кийинки жергебизде болгон өзгөрүүлөр, аларды жүзөгө ашырган атуулдарыбыз туурасында маалыматыбыз канча? Билбейбиз. Бүгүн ал аста-аста өз ыраатына келе баштагандай. Оозеки айтымдар туруптур деңизчи, а басма сөздө канча ой, канча пикирлер басылып чыкпады. Талаш жок, басымдуу көпчүлүгү айгине. А кайсы бири жоромол, каңшаар калыбындагы айыңдар. Мен алардын бирөөнө гана токтолоюн. Бу […]
Posted in Инсанат, ТарыхTagged , Айдарбеков Иманалынын ысымыАлгачкы төрагаӨскөн ДАНИКЕЕВLeave a comment
Сулайман РЫСБАЕВ: Акын-демократ Токтогул Сатылгановдун адамдык жана акындык тагдыры тууралуу жаңы ойлор
Posted in АДАБИЯТ, Жаңылык, ТарыхTagged , адамдык жана акындыкАкын-демократ Токтогул Сатылгановдунжаңы ойлорСулайман РЫСБАЕВтагдыры тууралууLeave a comment
Касымбековдун жаңылыштыгы же Мадаминбектин өлүмү
Турмушта жазуучу ойлоп чыгарган окуя чындык катары айтылып жүргөн учурлар көп кездешет. Бул адабий каармандарга да мүнөздүү көрүнүш. Алсак, маркум Төлөгөн Касымбековдун “Келкел” романындагы Мадаминбектин өлүмү. Толук аты Мухаммед-Амин-бек Акматбеков. Ал Түркстан фронтунун аскер башчысы Михаил Фрунзенин 1920-жылдын 30-апрелиндеги буйругу менен Маргалан атчандар полкунун командири болуп дайындалган. (“Келкел” тарыхый романы, Ф.: Кыргызстан, 1986.) Мадаминбек Кызыл армияга кошулганга чейин 1919-жылы азыркы Алай районундагы Эркеч-Там кыштагында Монстров башындагы ак гвардиячылар менен чогуу Фергана убактылуу өкмөтүн түзөт. Совет өкмөтүнө каршы күрөшкөн басмачылар кыймылынын […]
Амирбек АЗАМ уулу: Тарых биз менен жашайт…
On 30.05.201801.06.2018 By oshakir
“Рух Эш” интернет басылмасында Абдыкерим Муратовдун “Сунулган баш… Суурулган кылыч…” тарыхый романынан Маадаминбектин өлүмүнө байланыштуу үзүндү жарыяланды. Аалым-жазуучу бул романда белгилүү кызыл командир Мадаминбектин өлүмү тууралуу электрондук маалымат булактарында жана совет мезгилинде чыккан адабияттарды, анын ичинде Төлөгөн Касымбековдун айтылуу “Келкел” тарыхый романындагы маалыматтарды төгүндөйт. “Келкелде” Мадаминбек Тамаша кыштагында (бүгүн Кадамжай районунда) буктурмага кабылып, атышып жатып  өлөт. Мындай версия жаңылыш экенин “Азаттык” радиосуна 2012-жылы жарыяланган изилдөөмдө жазгам. (Караңыз:  https://www.azattyk.org/a/kyrgyzstan_literature_history_madaminbek_death_research/24530238.html) Жана А. Муратов өз изилдөөлөрүнө таянып, Мадаминбек бүгүнкү Испайрам өрөөнүндөгү Шыгай айылында (Кадамжай […]
Posted in АДАБИЯТ, Тарых, Топ 4Tagged , Амирбек Азам уулубиз менен жашайт...тактоо киргизүүТарыхLeave a comment
Белек СОЛТОНОЕВ:Эң эски кыргыз
On 29.05.201829.05.2018 By oshakir
Кыргыз – фин, монгол, гунн элдерпинен куралган эл. Көбүнчө биздин эрадан 500 жыл мурун түн жак кытайдан келген «динлин» уругунан, бир кабарда «Динлинди» эски заманда Орто Азийадан Алтай, Орол ортосуна барып жерлешкен арийлердин эски карыйалардын сөзү: Кыргыз Алтай, Кангайдан келгенбиз дегени жалган эмес. Эски түрк кыргызды тууганым дебеген. Кыргыздын тили уйгурдукундай болгон. Биздин эрадан 2о6 жыл мурун болгон кытайдын «Улуу хан» деген падышасынын тарыхын жазган Бангу (Баньгу) деген кытай болгон. Бангу биздин эранын 92 – жылында өлгөн. Бул тарыхчы кыргыз […]
Posted in КООМ, ТарыхTagged , Б.Солтоноевдин "Кызыл кыргыз тарыхынан"Белек СОЛТОНОЕВФранция арасындаЭң эски кыргызLeave a comment
Абдыкерим МУРАТОВ: Акырында айта турган алты арман
On 29.05.201829.05.2018 By oshakir
Токтогул Сатылгановдун басып өткөн жолун жана анын көөдөнүнөн жарып чыккан чыгармаларын изилдеп отуруп, мындай бир жыйынтыктарга келип отурамын. Алар Токтогул акынга гана эмес, бизге – жалпы кыргыз интеллегенциясына арман сыяктуу сезилет. Андай армандар биздин оюбузча мындай: Биринчи арман: Токтогул Сатылгановдун чыгармалары акындын көзү тирүүсүндө, жок дегенде советтик мезгилде, XX кылымдын 20-жылдарында жазылып калбагандыгы. Токтогул сыяктуу эле Фергана өрөөнүндө, чайханаларда ашула айтып, дутарын чалып жүргөн өзбек элинин өкүлү Молдо Тойчуга (Мулла Туйчи Ташмухамедов) эл тарабынан Хафиз наамы берилип, 1905-жылы Москвадан келишип, […]
Posted in АДАБИЯТ, ТарыхTagged , Абдыкерим МУРАТОВадабият тарыхынанАкырында айта турганалты арманLeave a comment
Абдыкерим МУРАТОВ: Мадаминбектин өлүмү
On 28.05.201827.05.2018 By oshakir
Үч-Коргондон Исфайрам бойлоп кеткенде Алыш, Кара-Жыгач, Майдан деп жүрүп отуруп Кичиненин-Оозуна келет. Кезегинде Полот хан качып келген бул жайлардын өзүнчө сыры бар, бир жагынан аш бышымда Барганынын жайыгына түшсө, жарым күндө Кызыл-Кыядан Апшыр-Ата өрдөп кетет Кичи-Алайга, бир жагынан Тамаша аркалуу Шаймардан жерине жетип, андан Сохко, Зардалиге барат, анан да Дароотко күнүн барат, Дароотко жетти дегенде Эркеч-Там менен Кытайга да, Кара-Тейит менен Сары-Колго да, андан ары Кара-Тегин аркалуу Ооганга да жол ачылат. Кууш капчыгай, өрдөп жүргөн жол кандай куугун келсе да […]
Posted in Проза, ТарыхTagged , Абдыкерим МУРАТОВМадаминбектин кабырыМадаминбектин өлүмүLeave a comment
Абдыкерим МУРАТОВ: Токтогул кантип каза болгон жана аны акыркы сапарга кандай узаттык?
On 23.05.201823.05.2018 By oshakir
Токтогул Сатылгановдун кандайча каза болгондугу, качан каза болгондугу, аны кимдер акыркы сапарга узаткандыгы да кийинки муундар үчүн таалим-тарбия ала турган окуялардан. Дагы суроо – акын качан каза болгон? «1933-жылы 17-февралда дүйнөдөн кайтат» (Ж.Таштемиров). «Токтогул 1933-жылы март айында туулган жеринде дүйнөдөн кайтты» (Б.Алагушев)[1]. Кетмен-Төбөдө адегенде агартуу тармагында, андан соң партиялык, советтик кызматтарда иштеп жүргөн Эсенгул Малгараев (1900-1991) мындай эскерет: «Током 1933-жылы 20-мартта катуу оорудан кийин каза болду»[2]. «Умер Токтогул 17 февраля 1933 г. в родном кыштаке, умер от голода. От него […]
Posted in АДАБИЯТ, ТарыхTagged , акыркы сапаргакандай узаттык?Токтогул кантип каза болгон жана аны2 комментария
Россиянын Мамлекеттик Думасынын жабык жыйналышында 1916-жылдагы Түркстан окуялары жөнүндө доклад
On 22.05.201827.05.2018 By oshakir
(1916-жылдын 13-декбары) Россия империясынын Мамлекеттик Думасы курамында эмгекчилдер фракциясынын өкүлү Александр Керенский жана мусулмандар фракциясынын мүчөсү Кутлу Мухаммед Тевкелев болгон өз комиссиясын Түркстан аймагына жөнөткөн. Мусулмандар фракциясынын катчысы Мустафа Чокай (Чокаев) комиссияга тилмеч-котормочу жана жардамчы катары бекитилип берилген. Комиссиянын иши туурасындагы докладды А. Керенский жасаган. КЕРЕНСКИЙ: Мамлекеттик Думанын мүчөлөрү, мырзалар. Биз талкууга ала турган окуялар мындан кыйла убакыт мурда болуп өткөн, бирок алардын кесепети ушу кезге чейин тийүүдө, мындан ары да Түркстанда жана Талаа облустарынын гана эмес, бүткүл Россиянын турмушунда […]
Posted in Саясат, Тарых, Топ 4Tagged , Бахтияр ШАМАТОВкыргын салуу саясатыОктябрь төңкөрүшүLeave a comment
Абдыкерим МУРАТОВ: Кеңеш бийлиги жана Токтогул
On 16.05.201810.05.2018 By oshakir
Бир кыйла кызыктуу темалардын бири – Токтогулдун 1917-жылы Петроград шаарында жеңип чыккан Совет бийлигин кабыл алышы. Көпчүлүк булактарда, алар советтик мезгилде жазылган, Токтогул жаңы бийликти абдан кубануу менен тосуп алды деп айтылып, жазылып келет. Чын эле ошондойбу? Буга кандайдыр бир негиз болушу мүмкүн, себеби ал мурдагы Ак падышага каршы көтөрүлүшкө катышкан киши, анысы үчүн Сибирь сүргүнүндө адам чыдагыс оор азыптын баарын көрүп келген киши, ал эле эмес экинчи жолу да Наманган түрмөсүндө алты ай жатып чыккан киши. Анын мойнунда ушундай […]
Posted in АДАБИЯТ, ТарыхTagged , Абдыкерим МУРАТОВКеңеш бийлиги жана Токтогулсоветтик саясатТакталбаган ТоктогулLeave a comment
Абдыкерим МУРАТОВ: Токтогул жана Молдо Тойчу
On 11.05.201810.05.2018 By oshakir
Молдо Тойчу (Мулла Туйчи Ташмухамедов 1868-1943) тууралуу Токтогулдун өмүр баянын айткандар үстүрт айтып жүрүшөт, тагыраагы, өзбек акыны менен чайханалардын биринде кездешип, ал кишинин ырын өзүндөй туурап, айтышып, айтышта аны жеңген дейбиз. Чынында андай эмес. Молдо Тойчу төкмө болгон эмес, төкмө болбогондон кийин өзүнөн өзү түшүнүктүү – айтышка катышпайт, ал ырчы-ашулачы, дутарчы, макамчы болгон. Бир жолку жолугушуу тууралуу ошол кезде (1929-жылы) Ошто студент болуп жүрүп Кетмен-Төбөгө кетип жатып, Өзбекстандын аймагындагы бир чайханада (кайда экенин жазбайт) бул окуянын күбөсү болуп калган М.Токтосунов […]
Posted in АДАБИЯТ, ТарыхTagged , Абдыкерим МУРАТОВ адабиятчыМолдо ТойчуТоктогул жана1 Comment
Көңтөрүш жылдарынын көйгөйлөрү жана көксөөлөрү
On 03.05.201803.05.2018 By oshakir
«Ойготуу» ырлары Кыргыз жазма адабияты жөнүндө сөз кылганда анын жаралышына түрткү болгон, калыптануусун жана өнүгүүсүн коштоп жүрүп олтурган социалдык- тарыхый факторлордун ролу жана мааниси ар дайым көңүлдө турушу кажет. Анткени бардык мезгилдерде жана бардык элдерде адабий процесс коом турмушу менен тыгыз байланышта, ага багыныңкы өнүгүп келген. Муну тактаган фактылар жана пикирлерди адабияттын тарыхы жана теориясы боюнча эмгектерден каалаганча табууга болот. «Көркөм процесстин өнүгүшү социалдык-экономикалык шартка көз каранды, — деп жазат, мисалы белгилүү адабиятчы Ю.Борев, — бирок анын ички мыйзам ченемдүүлүктөрү […]
Posted in АДАБИЯТ, ТарыхTagged , адабиятчы Искендер Жумабаевдин эмгегиненжазма адабиятыбыздын калыптануу доорутунгуч акындардын чыгармаларыLeave a comment
Алымкандын айланасындагы сөз же Токтогул Кытайда болгонбу?
On 03.05.201807.05.2018 By oshakir
Токтогул Сатылгановдун азыр эми Кытай мамлекетине карап калган элдерде, жерлерде болгондугу тууралуу маалыматтар биз СССР деген улуу державада жашап турган мезгилде айтылган да, жазылган да эмес. Ага бир себеп эки өлкөнүн ортосундагы мамилелердин оош-кыйышына байланыштуу болушу да мүмкүн, саясатка байланыштуу болушу да мүмкүн, анткени ал кезде маалымат каражаттары тыкыр кароодон өтүп, «кытай» деген сөз болсо, ал материалдар чыкпай калчу. Же экинчиси, жөн гана ал маалыматтар биз үчүн белгисиздиктен, биз билбегенден келип чыккан болушу да ыктымал. Жазуучу Ш.Абдыраманов «акын сүргүндөн качып […]
Posted in АДАБИЯТ, ТарыхTagged , айланасындагыАлымканданКытайда болгонбу?сөз же ТоктогулLeave a comment
Абдыкерим МУРАТОВ: Курманжан датка Токтогулду бошотуп алганбы?
On 26.04.201826.04.2018 By oshakir
Токтогул Сатылганов менен Курманжан датканын байланышы да бир катар адабияттарда, көркөм чыгармаларда чагылдырылып келет. Алардын орчундуусу жана кыйла талаштуусу Т.Касымбековдун «Келкел» романы. Албетте, ал көркөм чыгарма деңизчи. Бирок анын кандайдыр бир даражада болсо да тарыхый негизи болушу да керек. Ошол чыгармада Токтогул досу Төрө менен адегенде Миң-Дөбөгө (Мадали эшендин резиденциясы) барып, анан Алайга Курманжан даткага өтөт. Датка алардын эшен менен байланышына каршы болот. Анан мындай насаат сөзүн айтат: «Бул адам (сөз Мадали эшен тууралуу баратат – М.А.) мусулмандарды орус акимиятына […]
Posted in АДАБИЯТ, ТарыхTagged , Курманжан датка Токтогулду бошотуп алганбы?Такталбаган ТоктогулLeave a comment
Сайтка почта аркылуу жазылуу
Жаңы материалдар тууралуу маалымат алып туруш үчүн, почтаңардын дарегин жазгыла.
Присоединиться к еще 6 245 подписчикам
Ата-энелерге кулак кагыш: Баланы кантип ийгиликтүү адам кылып тарбиялоо керек?
Чыңгыз АЙТМАТОВ: Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт
«Өлгөндөн калган адабият»: Уучу куру эмес улуттук поэзия (конкурска)
Улуттук университеттин көмүскө жагдайларын ким териштирет?
Олжобай Шакир: Улуттук баш кийим Байпакбаевдин да, Калпакбаевдин да колдоосуна муктаж эмес
Айтматовду кайрадан окуганыбызда: «Ак кеме»
Амантай Кутманалиев: Тырмакчанын ичиндеги «калмак» досумдун ишине мен да тилектешмин
Болотбек Таштаналиев: «Антистандарттагы» алты «кумалак»: Поэзия - порнография эмес
Абдиламит Матисаков: «Атамды көргөн өлбөсүн...» (шедевр)
1 025 045 көрүүлөр
Автордук укук © РухЭш. | Theme: eMag by eVisionThemes