ky ky ky fr cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ru ky ky tt ky ky ky lez ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru eu en
"Жаўы кылым", 29.05.08 - 5-бет: Эл тараза...•
Адахан өз жүзүн ачты, Адахам кетиши керек
Сөз башын анекдоттон баштайлы. Илгери бир сыйкырчы ар кайсы жаныбарлардан адам жасап көрөйүн дептир. Анан эшекти, итти, маймылды алып адамга айлантыптыр. Алар алгач адам болуп адамдардын арасына кирип кеткенден кийин билинбей эле калгансыйт. "Ушулар эми чыныгы адамдардан айырмаланбай кала береби?",-деп сыйкырчы ишене албай алардын артынан байкоосун уланта баштайт.
Күндөр өтүп айлар сызгандан кийин баягы эшектен жасаган адамы жөнү жок жерден тээжик кыялын улам көрсөтө баштаганда, башка адамдар ага "ээ, эшек турбайсыңбы!",-дешип "эшек" атка кондурушат. Экинчиси ар кимге жөндүү да жөнсүз да тийишип, иттигин көрсөтө баштайт да "ит" атка конот. Ал эми үчүнчүсү эч себепсиз ырсалаңдап, кыйшалаңдай баштаганда "маймыл" деп атай башташат.
Мына ушундан кийин сыйкырчы айбандардын сырткы кебете-кепшириңди канчалык жаап-жашырсам да ички затыңды өзгөртө албай тургандыгына ынанган экен.
Убагында жаш, курч журналист, андан кийин жаш, курч депутат болуп, эл оозуна татыган Адахан (журналист кезинде Адахам) жаңы бийлик менен кошо аткаруу бийлигине өткөндөн кийин адам тааныгыс болуп өзгөргөнүн элдин баар таң калып, түшүнө албай жүрүшөт. Бекер жерден адамды сынагың келсе, ага байлык же бийлик бер дешип айтылбаган окшойт. Анткени убагында активдүү, көз карандысыз депутат катарында парламентте өз оюн тартынбай айтып, анча-мынча маселелерде спикерлерге моюн толгой, каршы пикирин депутаттарга ынандыра айтып, ал үчүн сөз жүзүндө "кызыл чеке" болгонго чейин барчу. Мына ушундай жоруктары менен элге таанылган.
Ырас ал учурда деле айрым бир популисттик кадамдары, сөздөрү менен сындоонун бутасына айланган учурлары да болгон. Бирок, мындай кадамдарынын айрымдары чынында эле жаңылыштыктай көрүнсө, а айрымдары саясатчы катарында атайылап атын чыгаруу үчүн жасалгандай болуп, эл тарабынан анчалык терс кабылдануучу эмес.
Ал эми кийин аткаруу бийлигине келгенден кийин анын чыныгы деңгээли көрүндү. Вице-премьер-министр катарында аткарган иштери анчалык деле эл оозунда калган жок. Ал эми Мамлекеттик катчы катарында кылган бир иши - Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик жана Улуттук идеологиясын иштеп чыгуу боюнча жумушчу топтун төрагасы катарында анын жетекчилиги астында иштелип чыккан "Биримдик аркылуу өнүгүү" Кыргызстандын жалпы улуттук идеясы катардагы адамдар түгүл, атайын адистер арасында да кымындай кызыгуу жарата алганчалык деңгээлде болгон жок. Ага салыштырмалуу мурдагы Мамкатчы Осмонакун Ибраимовдун убагындагы мындай типтеги документтер алда канчалык бийик деңгээлде болгону жашыруун эмес. Бул анын, демек, канчалык деңгээлдеги Мамкатчы болгонун көрсөтүп турат.
Негизи акыркы мезгилде аналитиктер Адахандын тили оюнан алдыга озунуп кетип жатканын айтып келишет. Мисалы "Ак жол" партиясынын курамында шайлоо алдындагы үгүт иштеринин жүрүшүндө Жалал-Абад шаарындагы бир жолугушууда: "Азыркы бийликтин, Президенттин кылгандарын көрбө-гөндөрдүн көзү көр, укпагандардын кулагы кер болсун!" деп көчө катындарынын каргышын да айтып, мындай деңгээлдеги адамдын атына сыйбас сөздөрдү айтып да жибергенин "Азаттык" радиосу бүтүндөй республикага жар кылды.
А жакында эле өкмөттүк 3 гезиттин - "Кыргыз Туусунун", "Эркин тоонун", "Слово Кыргызстананын" эмгек жамааттары менен болгон жолугушууларда алардын ар бирине мамлекеттик бюджеттен 7 миллион сомдон бөлдүрүп берем деп "лап" эттире коюп, аларды ыңгайсыз абалга калтырды. Натыйжада жеке менчик маалымат каражаттары менен облустук жана райондук гезиттерде иштеген журналисттер алдында аталган 3 гезиттин журналисттери бекер жерден эле мамлекеттик бюджеттен тамак жеген ашкебилердей көрүнүп калды. А иш жүзүндө таптакыр андай эмес экенин, бул гезиттер өкмөттүк деп аталышканы менен аларга бюджеттен бир тыйын да бөлүнбөй турганын, болгону "Эркин тоо" гезити гана мыйзамдарды расмий жарыялаганы үчүн компенсация аларын өңгө билбесе да буга чейинки бир нече чакырылыштагы депутат, анан өткөн жылдан баштап, спикер катарында Адахан эң сонун билиши керек эле. Мына ушундан кийин өкмөттүк гезиттерде иштеген журналисттерден жакшы сөз угуу ага кыйын болуп калат го.
Эми да Жогорку Кеңештин имаратын кезексиз ремонттон өткөрө коём деп дагы бир жолу оозунан чалынды. Мындай демилге азыркы баалар кымбаттап, карапайым эл кантип кышка тамак-ашын даярдап алаарын билбей турган учурда элдин кыжырын гана кайнатып, азыркы бийликти жаманатты кыла тургандыгын спикер Адахан түшүнбөсө да, саясатчы Адахам эң сонун түшүнүшү керек болчу.
Ал эми спикер катары коллегаларына урматтоо менен мамиле кылуунун ордуна аларды башталгыч класстардын окуучуларындай, ал эми өзүн класс жетекчидей сезип мамиле кылганы "окуучулар", тагыраак айтканда депутаттар тарабынан кандай кабыл алынганы парламенттин жыйынындагы төраганын маселесин кароодо көрүнмөкчү. Мына ошондо депутаттар, тагыраак айтканда Адахамдын кечээги "окуучулары" өздөрүнүн мугалимине "баа кошмакчы". Бирок эмитен эле спикер "канааттандырарлык эмес" деген бааны алаары белгилүү болуп калды.
Анткени президенттин дарегине акараат келтиргени "Ак жол" партиясынын мүчөлөрүнө жакпай тургандыгы айдан-ачык болчу. Муну саясатчы катары Адахам кантип түшүнбөй калды экен? Негизи саясат олуттуу нерсе. Мында майда, маанисиз сөздөр болбойт. Саясатчынын ар бир сөзүнө, ар бир кадамына анын оппоненттери тарабынан баа берилип турат. Ошондуктан саясатчы саперго окшош. Ар бир кадамын таштаардан мурда токсон ойлонуусу керек. А Адахамдын бул кадамы да ойлонулган кадам болсочу?.. Мындай версияны да жокко чыгарууга болбос.
Министр айымга кулак кагыш
Ушул жуманын сенсацияларынын бири болуп, Билим берүү министрлигинин ЖОЖдордо билим алган студенттердин окуу акысы 15 миңден кем болбош керек деген маалыматы болду.
Жаңы жылдан бери тамак-аш кымбаттап, студенттер ач курсагын араң тойгузуп жүрсө, министр айымдын бул белеги ата-энелерди эле эмес, билим алып жаткан студенттерди дагы кайгыга салды. Мисалы мектептин эң мыкты окуган окуучусунун ата-энесинин колунда жок жакыр болсун же көп балалуу болсун дейли. Ал кантип өзүнүн каалаган кесибинин ээси боло алат. Бул жерде дагы коррупция жыттанып жаткандый сыяктанат. Себеби, байлардын эрке балдары престиждүү окуу жайларында окуп, акча башкы ролду ойноп калат. Ошондуктан, мамлекет тараптан кандайдыр бир жеңилдиктер болушу керек. Мыкты окуган окучулар базарда семичке сатып, чөнтөгү толтура, башында эч нерсе жок балдар ЖОЖдордо окуса калыстык болбой калат го министр айым?
Биздин билишибизге караганда Сиз деле жакыр турмушта жашаган үй-бүлөнүн кызы экенсиз. Ал учурда Союз бекер окутуп, силерге жеңил болуптур. Эгерде, ушул мезгилге туш болгонуңузда азыркыдай илимдин доктору болгонго мүмкүнчүлүгүңүз болоор беле?
Мектептин бүтүрүүчүлөрүнүн баарында эле Бишкекте же областын борборлорунда жашай турган тааныштары жок болсо керек. Ата-энелерибиз ыйлап-сыктап окуубузга төлөп бергени аз келгенсип, кайра басып турганыбызга дагы берсе, канча чыгышы болот беш жылда? Ошону ойлосок.
Мураталы Нургазиев, Кара-Балта шаары
Адаханга саясий чабуул башталдыбы?
Коомчулукка аттын кашкасындай таанымал кыраан жигит Адахан Мадумаровду ким гана билбейт. Кыргыздын баласынан сакалын сылаган абышкаларга чейин айланайын жаркылдаган маңдайы жарык жигит, сүйлөсө оозунда сөзү, алла тааланын ченебей берген өңү бар деп ыраазы болгон адамдарды бир нече ирет көрдүм эле.
Экс-президентибиз эң алды ушул Адахандан сестенээрин мурдагы бир спикер менен чайлашып отуруп уккан жайым бар. 24-марттан кийин жаңы бийлик менен бирге аткаруу бийлигинде жүргөндө Казакстанда казакча, орустарга орусча, кыргыздардын арасында таптак кыргызча сүйлөгөнүн көрүп, мына жигит деп ушуну айт дегендерди да көргөм. Мадумаровдун учурдагы абалы менин түшүнүгүм боюнча жанындагы Акаевдин жана Бакиевдин учурунда мыйзамды аңтара салып, айланта чапкан адамдардын колунан келип жатат деп ойлойм.
Карап көргүлө, "сен депутатка мындай деп айтып койдуң, кечирим сура, тигил жерден тура эмес кылдың, мындан кечирим сура" деген мурдагы парламентте качан бар эле. Керек болсо, спикерлер залдан мушташып кетчү эмес беле. Азыр мыйзам чегинде гана иш алып барып калганбы депутаттар?
Адахандын орду парламентте отургандардын бирөө жарымына керек болсо, ачык эле айтса болмок экен. Жигитчилик кылып бошотуп деле берип коймок. Мен ким жөнүндө айтып жатканымды гезитти окуган окурмандар дароо эле билет. Мындай оюнду этек астындагы оюн деп коёт.
Бул жигитти сыртынан билгеним эле болбосо, жакындан тааныштыгым жок. Ошондуктан Адахан мырза спикерлик орун "Ак жолчулардын" бирөөсүнө керек болуп жаткан болсо, берип, керек болсо партбилетиңди дагы өткөрүп сал.
Араван районундагы Төбө-Коргон айыл өкмөтүнө караштуу Чертик, Арап, Көсөө айылында жашаган элдин бардыгы үлүш жерлер болуп берилгенден берки өткөн убакыт ичинде эрте бышар картошка олтургузуунун ыкмаларын асыл дыйканча өздөштүрүп алышкан. Мына 10 жылдан бери убакыт ичинде бул айылдарда 200 гектар аянтта картошканын "Санта" жана "Невский" сорттору эгилет. Айрыкча, "Невский" сорту Ысыккөл өрөөнүнөн алып келип эгилет. Бул сорт биздин жерлерге тез эле көнүп кетет. Бул жылы кыш биздин райондо да өз таасирин көрсөтүү. Картошка өткөн жылга салыштырмалуу 15 күнгө артка тартты.
Бирок, чебер дыйкандар катуу иштеши менен күтүлгөн мол картошканы шаардыктарга жеткирип берүү жолунда эмгектенишүүдө. Айрыкча, Чертик айылын Бишкектен келе турган бизнесмендер жакшы билишет. Азыр картошка бир тегиз гүлдөп жатат. Кудай буюрса, 1 июнга карата картошка бышат.
Мен өзүм 2 тонна "Невский" сортун эккенмин. "Жаңы кылымга" жазуумдун себеби - картошка эккендердин көпчүлүгү мугалимдер, дарыгерлер жана жашы улуу адамдар. Мугалимдер июнь айында 9-11-калсстарда бүтүрүү экзамендерин алышат. Калганы мектеп ремонту менен алек болушат. Мен өзүм пенсионер-мугалиммин. Бизде Бишкек, Ысыккөл, Нарын, Талас жактарга барууга шартыбыз туура келбейт. Ошондуктан, гезит аркылуу түндүк бизнесмендер бизге келип, дыйкандар менен келишим түзүү иштерин баштап жиберсеңер, өз убагында картошка, помидор, капусталар менен шаардыктардын дасторконун толтура салсак бардыгыбыз үчүн жакшы болмок эле деген ой-пикирлер менен ушул макаланы жаздым.
Төбө-Коргон айыл өкмөтүнүн тургундары акыркы жылдарда айылды өнүктүрүү жолунда дурус эле натыйжаларды колго алып жатышат. Айрыкча, фонддор менен иштөөдө айылдар да, мектептер да жетиштүү кичи долбоорлорду түзүшүп, көздөгөн максаттарына умтулушууда.
Айрыкча, АРИС фонду менен иштөөдө керектүү тажрыйбага ээ болушту. Бир эле 2007-жылдын өзүндө узундугу 1,8 км болгон Кайрагачарын-Уйгурабат суу ачкыч башкы арыгы бетондоштурулуп, дарбазалар курулду. Натыйжада, суудун текке кетүүсүнө чек коюлду. Ал ишке АРИС 1300000 сом бөлдү. Буга элдин 350000 сом салымы кошулду.
Ар жылкы жазда Араван сайга сел келип, алышты (суу бургучту) бузуп кетет, натыйжада 124 гектар аянт 20-25 күн суусуз калат. Гулистан жана Чертик айылынын эли кичи долбоор түзүп, Өзбекстандын булактарынан сызып чыгуучу жер астынын суусун сайдын астынан 80 дюмду темир-руда трубасын жаткыруу менен алып өтүүнү чечти. Ага АРИСтен 120000 сом бөлүнүп берилди. Элдин салымы 300000 сомду түздү.
Эми бул айылдардын 124 га жер аянты сел алуу коркунучунан алыс.
Мектептерде алып барылган иштер да көрүнүктүү. Эрке-Кашка, С.Назаров, С.Маткасымова орто мектептеринде 4,5 млн. сомдук иш жүргүзүлдү. Жогоруда аталган мектептерге келип калган киши өзүн-өзү жоготуп коет.
Ал эми 2008-жылы М.Умаров атындагы орто жана К.Мухаммедов атындагы толук эмес орто мектертерге 3-класска комплекстүү окуучулар мебелдери АРИСтин жардамы жана элдин салымы менен алып келинди. Учурда А.Саламов атындагы толук эмес орто мектептин тамын кайрадан жаңылап жабуу (950000) сом жана Таштак айылына 970835 сомдук ЛЭП трансформатору менен тартуу иштерине баштап убакты жетип калды.
Бул иштерди уюштурууда жергиликтүү лидерлерден М.Ахмедов, С.Халматов айыл башчы Р.Шамшиев Гулистан айылынын аксакалы М.Маликов, Төбө-Коргон айылдык кеңешинин депутаты А.Рахимовдун ролу бар.
Айрыкча Төбө-Коргон айыл өкмөтү боюнча
АРИСтин ТИК координатору Тургунбай Акбаровдун эмгегин баалаш керек.
Абдилжан Рахимов, Араван району