bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky mn ky ky kk ky mn ky kk ky ru ru ky ky ru ky ru ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky tt ky ky tt ky ky et ky ky cs ky ky ky ky ky ky ky ky ru tt ru ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ky ru ky ky ky ky tt ky ru ky ru ky lez ky ky ky tt ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky ru ky ky ky ru ru ru ru ru ru ru tt ky ru uk ru ky ky bg ru ba ru ru ky ky ru ru ru ky ru ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ky ru mn ru ky ru ky tt myv ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"De-факто", 19.05.11 - 21-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
- Кызга бергис жубан беле?
- Акылды азгырган азыткы эле... Кызы көшөгөдөн чыга элек жатып... кызгана баштабадыбы?
Акшам айдың бакты жаңыртып каткырып калды.
Күлкүсү куду тоо суусунун көбүгүндөй көбүрүп көрүндү.
- Ушундай болушун каалап тургам.
- Кызык да! Энеси кызын кызганбай, кызынан күйөө баласын кызганганы. Айт ар жагын. Тезирээк!
- Кызын көшөгөдөн чыгарбай эле койду, мастан. "Жо-жок, сен отура бер, карегим. А күйөө баладан камсанаба, өзүм ардактап алам", - деп.
- И-и, кантип ардактады анан?
- Кызматчы аялдай кызмат кылды: колума суу куюп, сүлгү сунат; бутумду өзү жууп, өзү арчыйт; уюба деп желкемди укалайт, ысыба деп желпип турат. Кийгеним күндө жаңы, ичкеним арак-шарап, а кашымда акышы артык, кылыгы күч кайнэнем... Бир жолу ошондой отурушта ойноп айтып калды: "Зайыбың али жаш. Сен аны анча кыйнаба", - деп. Мен дагы онун ойнун ойнодум. "Кыйнаганым жок...", - дедим аңкоолонуп.
"Көрүп атам, угуп атам", - деп койду мугамыр мулуюп.
Кийин билсем, түндөлөрү уктабастан, караңгы үйдүн караңгы кааналарын кыдырып, көшөгөбүзгө көлөкөсүн түшүрүп, ойноп-оонаганыбызды көрүп, сүйлөп-күлгөнүбүздү тыңшап жүрүптүр.
Акшам дагы бир шаңшып алды.
- О-о, элестетип атам, - деди билерман кишиче. - Кызганчаак катын кыйын кыйналган экен. Кыялында далай жолу жулунуп көшөгөңөргө кирип барып, кызынын бетин аймап, чачын жулуп, а сени чалкаңан жыгып, үстүңө үйрүлүп түшкөн тура, бейбак.
- Акыры кыялын ишке ашырды. Бир күнү: "Бүгүн аялың эс алсын, сен бөлөк бөлмөгө жат", - деп калды. Эмне демекмин? Унчукпай макул болдум. Кайнэнем кызынан кылбат каанага төшөк салды. А мен чечинип, шамды өчүргөндө желегин желбегей жамынып, желпинип кирип келди.
"Кыңырылба, кызымдын кызматын кылып берем", - деди желегин жерге ыргытып...
- Токтой тур ушул жерде, - деп шыбырады Акшам Актаңдын оозун оозу менен жаап. - Ал азыткынын айтканын өзүм аткарам...
Экөө өбүшүп, жабышып калышты. Ай тийген жылаңач денелерине ала көлөкө түшүп турду. Туш-туштан жарганаттар шуулдап өтүп атышты. Жакындан байуулу улуду. Узактан сүтактын муңдуу үнү угулду...
Ай анча алыстаганда Акшам:
- Эми... - деп энтиге эс алды, - аңгемеңди улант.
- Азыр, аз калды, - деди Актаң алдыга алдастай басып. - Алты айдан кийин айыбыбыз ачылды. Аялым акыры билип койду. Көптөн бери шектенип жүрсө керек, бир күнү колго түшүрдү, үстүбүздөн чыкты. Айкырыкты салып, бурхан-шархан түштү, байкушум. Апасы ант ичип актанганча, буркурап ыйлап, булкунуп чыгып кетти. Эки ойнош эмне кыларды билбей, эсибиз ооп отуруп калдык...
Кыйладан кийин эшиктен иттердин үргөнүн, элдин ызы-чуусун эшиттик. Кабатырланып, караңгы терезеге келдик. Терезеден кыштактын көчөсүз салынган таш-тамдары көрүнөт. Азыр алардын карааны гана карарат. А ээлери эшикте. Ар кайсы жактан ай-айлап айкырган адам. Адамдардын арасында кимдир бирөө куйруктуу жылдыздай жалындап күйүп барат. Аны көргөндө кайнэнем кан жутуп, какай албай катып калгансыды. Эсине келгенде: "Кызым! Кызым ада болду!" - деп эчкирип, эшикке атырылды. Аргасыз артынан түштүм мен. Экөөбүз энтигип элге жетсек, күйгөн киши менин аялым, эчак өртү өчүп, түтүнү түтөп жерде жатат...
Кайнэнем кызынын алдына чөк түшүп, боздоп калды. Мен болсо башым маң болуп, көпчүлүктүн көлөкөсүнө жашынып алдым, эңилишке эрким жетпеди. Бирок ичимен эзилип: "Эсил эркем... Эриң эрдей, энең энеңдей болсочу", - деп кейип турдум. Адамдар ар кайсыны айтып, арман кылып атышты. "Жакшынын жаны тынды", - деп койду жанымдагы бирөө.
"Жайы жаннатта болсун жаш неменин", - деди экинчиси. Кокусунан:
"О кудагый! Кудай курутту го бизди! Эмнеден жаздык, айтсаң? Кыз-келиндин убалы кимге?", - деген айбаттуу авазды уктум. Карасам, өз атам. Ана ошондо мен өзүмдүн тирүүлөй өлгөнүмдү түшүндүм. "Эми өлүгүңдү көрсөтпөй жогол, ит!", - дедим өзүмө өзүм. Анан аста-секин элден бөлүнүп, караңгылыкка житип кеттим...
Алар Акшам айткан үңкүр үйгө келип калышкан эле.
- Куш келипсиң, - деди үй ээси. - Кана, ичкери кир.
- Кадырың жам болсун. Актаң эңилип, эшиги жок астананы аттады.
- Коркпо, үстү эгиз.
- О терезең да бар турбайбы.
Алакандай тешиктен айдын нуру түшүп, үңкүр үйдүн ичин күңүрт жарытып турат.
- Чын эле кең экен.
- Кембагалдын кепесиндей. Отур.
Экөө жанаша жайлашты. Алдыларында ачык эшик, айдың бак.
- Астыбызда эмне шыгырайт?
Бирпаска үндөбөй отурушту. Анан Акшам:
- Ырдап берейинби? - деп калды.
- Ырда, - деди Актаң.
- Кызыл-кызыл козунун көрпөсү элем, о-о-ой-дай...
Кыз да болсо бир үйдүн эркеси элем, о-о-ой-дай...
Актаң азилдешип, коштоп кетти:
- Эркеликке койгон жок, чалга сатты, о-о-ой-дай...
- А-а, ошондойбу? Кана-кана...
- Чал элүү жашта, баласы он тогузда болчу. Эки жыл илгери... Атасы акылдуу, көрүнүшү көрктүү киши эле. А баласы энесин тартып, эси жок, эр болгончо эркеликке кана элек, балалыгы кала элек бир дөдөй. Айылда анын аты - Кемчонтой. Жамандын жарты өнөрү артык эмеспи: Кемчонтой кумар ойноочу. Ар күнү ашык алчыйт, ордо атат, короз уруштурат, ит талаштырат, ат чабыштырат... Баарысына акча саят. Утат, уттурат... Бир жолу капчыгы какталып, каңырыгы түтөгөндө: "Катынымды койдум!", - деп, мени да уткуруп жибериптир, үйүң күйгүр. Кайнатам куткарбадыбы мени кумарпоздон.
Экөө тең куунак күлүп алышты.
- А сен ага кантип катын болуп жүрөсүң?
- А-а... Жыйырмага чыкканча эрге тийбей, кара далы аталып кеттим.
- Кантип? Ушундай көркүң мененби?
- Тандаган тазга жолугат. Гүлжигиттерди чанып отуруп, акыры Кемчонтойго кор болдум. Анын үстүнө өз атам куураган кедей, а кайнатам чириген бай эле. "Калыңыңды өзүң быч, каалаганыңды аласың", - деди кайнатам, адатымча көктүгүмдү көрсөтсөм. А өз атам болсо көзүмдү карайт жалдырап. Аяп кеттим анан аны.
Ошентип, өзүмдү өзүм Кемчонтойдун койнуна салып бердим...
Акшам кичине тунжурай түштү. Кийин кокусунан күлүп жиберди.
- Кызык иш... кылмыш иш... кийин башталды. Никелешкен түнү күйөө кургурум менин ычкырымды чече албай койду.
- Ырас элеби? Айтып бер!
- Албетте, мен дагы кыз каадасын кылып, кыйла каршылык көрсөттүм. Бирок бул чыныгы себеп эмес эле. Чыныгы себеп: Кемчонтой алигиче катын көрбөптүр, анын үстүнө ал шордуу арак ичип, наша чегип алыптыр. Ичкилик менен баңгилик дагы бул жамандын жарты өнөрүнө кошулат. Кыскасы, Кемчонтой кыйлага куру убараланып, кийин коңурук тартып уктап кетти.
- А эртеси эртең менен экөөбүздүн экиден жеңелерибиз киришпейби: "Кана, кыз-күйөө, жакшы жаттыңарбы?", - демиш болуп. Чынында төшөк көргөнү келишкен. Салтты билесиң го: күйөө жак кыздын кыз экенин билиши керек да. А биздин шейшеп аппапак бойдон эмеспи. "Кокуй, кыз, бул эмнеңер? Кан кана?", - дебеспи менин жеңелерим. Мен дагы уялбай: "Күйөө балаңардан сурагыла", - дедим. Кемчонтой түш көрүп аткан. "Дарткам!", - деп койду ал ушул тапта. Анын жеңелери арсар аквалда артына кайтышты. "Шектүү кетишти, - дешти менин жеңелерим. - Жок, кыз, буларды эптеп ишендириш керек. Антпесек абийирибиз төгүлөт. Кызыңар жубан чыкты дешсе, кантебиз? Ата-энеңиз асылып өлбөйбү ар-намыстан? Кала берсе, калыңын кайтарып алат кайнатаңыз. Ошондуктан, кызыке, кайын журтуңузду курсант кылыңыз тезирээк", - деп безилдешти. "Кантип?", - десем: "Күйөөңүз баёо бала. Сиз өзүңүз жардам бериңиз ага. Түшүндүңүзбү?", - дешет. Түшүндүм, албетте...
Экинчи күнү чын эле Кемчонтойду азгырып көрдүм. "Кел, эрди-катын туурап ойнойлу", - дедим ага. Бирок ал кечегиден бетер мас эле, көңүлдөнбөй койду. "Койчу, ошондой да оюн болобу", - деп, тескери карап жатып алды...
Саар менен жеңелер дагы келишти. Бул жолу жаңжал чыкты. "Кызыңар кыз эмес экен", - дешти Кемчонтойдун жеңелери. "Балаңар эркек эмес экен", - дешти менин жеңелерим. Тигилер чычалап чыгып кетишти. А беркилер мага: "Бүгүн түнү тырмап болсо да өзүңүздү канатасыз", - деп буйрук беришти...
Мени саарлап санаа басты. Күйөө кургурум кур дегенде ушул күнү соо болсо экен деп тиледим. Тилекке каршы, тилегим ташкапты. Кемчонтой керели кечке курбу-курдаштары менен куунап, кечинде дагы мас келди. Келип, босогону аттары менен килемдин үстүнө кулады. Ошол бойдон уктады. А мен тагдырыма таарынып ыйлап кирдим...
Мына ушул учурда эшик акырын ачылып, үйгө узун бойлуу киши кирди. Карасам, кайнатам. Ордуман секирип турдум. "Коркпо, мен сени куткарганы келдим", - деди кайнатам. Анан карылуу колдору менен желкемен жерге басып, секин төшөккө жаткырды. Мен каршылык көрсөткөн жокмун...
- Жалап, - деди Актаң.
Акшам буга каткырып күлдү.
- А кайнатам кайра чыгып кеткенден кийин, мен Кемчонтойду чечинтип, жаныма жаткырып алдым. Ал таң атканда таң калып атпайбы: "Эй, эмне үчүн шейшеп кыпкызыл? Куду анардын ширеси төгүлгөнсүп?", - деп.
"Тантыба, кылар ишти кылып коюп...", - дедим эркелеген болуп.
"Менби?" - дейт маңбаш. "Анан ким?", - дейм ого бетер назданып.
- Жез кемпир, - деп койду Актаң.
- Жез кемпирге жеңелери киришпейби кийин.
- Төртөө тең курсант. Баарысы ыраазы. Мен тарап сүйүнчүлөп, эр тарап сүйүнчү берип жатып калышты. Кайнэнем жеңелериме күмүштөн сырга тагып, кайнатам алтындан билерик салды...
- А кайнатаң кийин катылган жокпу сага?
- О, кеп ошондо болуп атпайбы. Экөөбүз биротоло ойнош болуп алдык.
Акшам адатынча каткырып алды.
- Эки жыл жыргап жашадык. Ышкыбыз өчпөй... Анан ашкере болдук. Шермендебиз чыкты. Адегенде, албетте, кайнэнем билет биздин кылмышты. Ал баласынын көзүн ачат: акмактын арына тиет, жиндинин жинин келтирет. Акырында колуна айбалта берип, өлтүрөсүң экөөнү дейт. Кемчонтой көкнарыдан ичкенинче ичет да, кийин көздөрү канталап, шилекейи куюлуп, биз жаткан үйгө келет. Келсе, экөөбүз жанаша жатабыз. Кемчонтой адегизбей атасын балталады, андан соң мага дап берди. Бирок кудайдын кудуретиби, колун көтөрө албай койду. Шал болгон немедей шалдырап туруп калды. Көзүнөн жаш кетти... Мен анын ошол аквалынан пайдаланып, жалаң көйнөкчөн, жылаңайлак бойдон эшикке чуркадым. Эшикке чыгып, эсиме келбей туруп: "Эл-журт! Өлтүрдү! Өлтүрдү!", - деп кыйкыра бериптирмин. Аш-паш дебей адамдар чогулуп калышты. Алар көрүштү, түшүнүштү. "Айыптын баары анау аягы суюк аялда!", - деп чаңырды кайнэнем долуланып. "Жазалаш керек жалапты!", - дешти калган эркек-аялы. "Айгыр ат апкелгиле!", - деп айкырышты. "Айгырдан айлансын бул шуркуя! Ак байталга байлагыла, эки жалаптан тең кутулалы", - деди кайнэнем.
- Биздин үйүрдө бир ак байтал бар болчу. Ал өз айгырын чанып, башка байдын үйүрүнө качып барып, анын айгыры менен ойноп келчү.
- Жаныбар жакшы көргөн жагына жашырынып, жылга менен каттачу: барарда куйругун түйүп, күйүгүп чуркап отуруп, кайтарда шашылбай, бактылуу басып келчү.
- Укмушуң кур ургаачылар...
- Ак байталды мен аячумун. Экөөбүз ынак элек. Бирок башкаларга анын жоругу жакчу эмес. "Байым, жоготуңчу ушул уятсызды, элге шерменде кылды го бизди", - деп калчу кайнэнем. Кайнатам деле арданчу ичинен. Анткен менен акылдуулук кылып: "Жөн кой, жаш неме ойноп алсын", - деп күлүп кое турган.
Мына эми ошол байтал экөөбүздү кошо жазалашты. Мени эки билегимден байталдын куйругуна байлап, анан артыбыздан айгак салып, айылдан алыс айдап жиберишти. Ошентип, ак байтал менен Акшам, тагдырлаш эки шордуу бири-бирибизди сүйрөп, бежолмо бежол качып келаттык. Менин бети-колум аймалып, көйнөк-көкүрөгүм тилинди. Кудай жалгап, сойлогон жерим тегиз, көк шибер экен...
Акыры ак байтал арыдыбы же айгактаган адамдар артта калганын сездиби, акырын басып калды. А бир бейтааныш өзөндүн жээгине жеткенде такыр токтоп, оттоп кирди. Мен дагы эс ала түштүм. Эсиме келгенде эптеп кутулуштун амалын ойлодум. Карасам, алдымда кырлуу таш туруптур. Дароо билегимдеги жипти таштын кыры менен кыя баштадым. Эски жип экен, тез эле кыркылып кетти. Мен ак байталдан ажырап, асманды карап, талып жатып калдым. Ошол аквалда уктап кетиптирмин. Ойгонсом, жака-белде ак байталым көрүнбөйт. Өзөндүн боюнда өзүм жалгыз калыпмын. Эми эмне кыларымды билбей, кыйлага кыймылдабай отурдум. Кийин, кокус артымдан аңдып куугун келип жүрбөсүн деп коркуп, ордумдан туруп, бейтааныш жакка бет алдым...
- Тагдырыңа таң берем...
Актаң Акшамды өптү. Акшам ага жооп берди. Экөө алмашып жатып калышты...
Ошол бойдон экөө эки күн эшикке чыгышкан жок.
Үчүнчү күнү катуу күн күркүрөп, асман чартылдаган чагылгандардын согуш майданына айланды. Чагылгандардын жалындаган октору жерге жетип, бирөөсү Акшам менен Актаң жашаган чынарга келип тийди. Чынар чатырап өрттөнүп кетти. Өрт кечке чейин өчпөй койду. Кечке маал нөшөрлөп жамгыр жаап, жалын быкшыган көк түтүнгө өттү. А түтүн аста-секин тарап, акыры чынардын калган калдыгы - чычалага айланган өзөгү көрүндү. Өзөк өрттөнүп отуруп, кишинин боюнчалык гана бөлүгү калыптыр...
Жамгыр таң атканча жаады. Таң атканча чычаланын күйүндүлөрү күбүлүп түшүп, жалтылдаган жылма жыгачка айланыптыр. Өзөктүн өзү куду кучакташып турушкан эркек менен аялды элестетет. Эркек менен аялдын денелери аксаргыл, сылык, тунук. Экөө маңдайлары сүзүшүп, көкүрөктөрү тийишип, тизелери тирешип, тилсиз сүйлөшүп турушат...
кыргыз тилиндеги гезит "De-факто"
email • архив • редакция
ЖК депутаты Өмүрбек Абдырахманов:
"Бабанов Казакстандын паспорту бар экенин мойнуна алды"
Жумакадыр АКЕНЕЕВ, Нефтетрейдерлер ассоциациясынын жетекчиси:
дагы 2,5-3 сомго кымбаттайт"
Акылбек Сариев, Боршайком төрагасы:
"Мени Атамбаевге иштеп атат дегиңер келеби?"
Өмүр менен өлүмдүн "жарк"
Президент Роза Отунбаеванын бала чагынан сүртүмдөр
Кылкылдап поюз баратса, кылгырып көздөн жаш тамат
"Ажар" кантип "Уркуяга" айланды?
Күлүк этин жебеген саяпкер
Маамыт менен кара дөө
Кайсы саясатчынын аялы сулуу?
"Боз балдардын" энеси баарын боздоткон
Өмүр менен өлүмдүн "жарк"
"Живописте бир эле киши, бир эле мээ иштейт"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?