ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru ky ky ky ru kk ru ky ky ru kk ru ky ky ru ky ky ky ky ru ru ru ky ky bg ky ru ru ky ky ky ru kk ru ru ky ky ru ky ru ky ky ru ce ky ru ru ky ru
"Айат пресс", 16.09.10 - 5-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Кыргызстандагы окуялардын фонунда, өзгөчө, борбордо болуп өткөн курултайдагы акыркы жүрүштөрдө көрүнгөндөй, коопсуздук маселеси актуалдуу бойдон калууда. Өзгөчө кырдаал мезгил-мезгили менен айрым аймактарды камтыган менен, бүтүндөй өлкө үстүндө түс үйрүп турат. Шайлоолорго даярданып жаткан саясий партиялар коопсуздук жөнүндө убадаларын өздөрүнүн билдирүүлөрүндө камтышууда. Кыргызстандагы туруктуулук тууралуу биздин маек коопсуздукту танк эмес, "биринчи кезекте жалпынын иш менен камсыз болуусун камсыз кылат" деп эсептеген катардагы кесиптин ээси болмокчу. Ал "Акшумкар" партиясынын лидери - Темир Сариев.
- Темир Аргембаевич, Кыргызстанга чет өлкөлүк "күчтөрдү" киргизүүнүн жактоочу эмес экениңизди билебиз. Бишкекте өткөн толкундоолордон кийин, сиздин пикириңиз өзгөрүүсүз калдыбы?
- Иш, жактоочу же жактоочу эмес экениңде эмес. Тек гана мага Теодор Рузвельттин сөздөрү жакын: "кимде-ким коопсуздук үчүн, эркиндиктен баш тартса, коопсуздукка да, эркиндикке да татыбайт". Коопсуздукту кааласак, өзүбүзгө өзүбүз кам көрүшүбүз керек. Эмне кылыш керек экендигин эң сонун билебиз. Аны бир нече ирет талкууладык, ар кандай эл аралык деңгээлде консультациялар жүргүзүлдү. Өлкөдө эл аралык уюмдар иштеп жатат, алар квалификацияны жогорулатууга жана өнүгүү планын түзүүгө көмөктөшүүдө. Ошондуктан, биз жаңыча иштөө мүмкүнчүлүгүнө жакшы мамиле менен караганыбыз оң.
Бирок, бүгүн биз үчүн калыптанып калган тынчтыкты сактап калуу маанилүү. Кайрадан кошуна менен сүйлөшүүгө бет алып, бири-бирибизди сыйлайлы. Кургак акыл айтуунун кажети жок. Чет өлкөлүк күчтөрдү киргизүү идеясын калк өзү кабыл албаса, демек, бул идеянын өзү жаман дегенге жатпайт да. Жөн гана түшүндүрүп, ынандыруу зарыл. Анын үстүнө ар кыл күчтөр кырдаалды саясатташтырып, толкундоолорду күчөткүсү келет. Бүгүн болсо чоң жалынды тутантууга кичине эле учкун жетиштүү. Аны кийин өчүрүү кыйынга турат. Азыркы Кыргызстан мыйзам же укук тартибинде эмес, моралдык адеп-ахлактын негизинде сакталып турат. Аны да кыйшаңдатып албайлы.
- Дал ошондуктан бүгүн улуттук коопсуздуктун жаңы доктринасы жөнүндө маселе курч коюлуп жатпайбы.
- Сөзсүз, улуттук коопсуздук системасы кылдат мамилени талап кылат. Тилекке каршы, 1999-2000-жылдары согушчандар басып киргенде кырдаал анчалык деле өзгөргөн эмес. Ушул учурга чейин мамлекеттик чек араны демаркациялоо жана делимитациялоо процесси аяктай элек. Андыктан, америкалык аскерлерди Афганистандан чыгаргандан кийин биз максималдуу тобокелчиликтин зонасында калабыз. Анан да бүгүн, Кыргызстандын түштүгү толугу менен турукташтырылган эмес. Экономикалык коопсуздуктун реалдуу коркунучу жаралууда. Биздин базарлар - миңдеген адамдар үчүн, киреше табуунун бирден-бир булагы, ал жерлерде сооданын төмөндөшү байкалууда. Ал "улуттук коопсуздук" деп аталган айсбергдин чокусу.
- Ички жана тышкы коркунучтан коргоону камсыз кылуу - бул өтө татаал маселе. Бүтүндөй ушул жылдар бою колдонуп келген улуттук коопсуздуктун кезектеги доктринасын кайра жазышыбыз мүмкүн. Бирок, ал кайрадан иштебей калышы да мүмкүн. Анткени, чоң жүк ташуучу бир учак жана ондогон сооттолгон транспорттор (БТР) өздөрүнө жүктөлгөн милдетти, бүт өлкө боюнча аткара алышпайт. Себеби, аскер кызматындагылар үй-бүлөсүн кантип багуу жөнүндө ойлонбошу керек. Мамлекетти коргоп, алар өздөрүнө жооптуу мамиле күтүүгө тийиш. Бул дагы улуттук коопсуздуктун негизи болуп эсептелет.
- Сиздин оюңузча, профессионалдуу армияга өтүү жөнүндө сунуш канчалык деңгээлде негиздүү?
- Армия - бул, кесипти ыктыярдуу тандообу? Менин оюмча, адам өз ишин ыктыярдуу тандап, сүйүктүү иши менен өмүр бою алектенсе, ал жоопкерчиликтүү болот.
- Бирок, бул кесипти өмүр бою тандап алган башка күч түзүмдөрүнүн мисалында көрүнгөндөй, алардын жоопкерчилиги анчейин эместей. Кандай деп эсептейсиз, Ички иштер министрлигине реформа керекпи?
- Билесизби, бүтүндөй мамлекеттин реформасы жөнүндө сөз кылып жатып, бул процесстен бир ведомствону алып салуу кызыктай болоор эле. Сиздин сурооңуз менин ушундай реформаны көрө билүүм экенин эскертип кетейин. Менин жарандык позициям үчүн Грузиянын укук коргоо тармагындагы тажрыйбасы мага кызыгууну жаратты. Алар чиновниктерди, бизнес жана криминалды "эмгектик эмес кирешеңерди" кылмыш жоопкерчилиги коркунучу астында мамлекетке тапшырасыңар деп мажбурлашкан.
Ошол каражаттарга реформа өткөрүп, укук коргоо органдарынын айлык акысын көтөрүп, атайын операцияларды жүргүзүшкөн. Албетте, бул каражаттарга көз салуу татаал деп ойлошубуз мүмкүн. Бирок кийинки этапта кардиналдуу тазалоо башталды. Жыйынтыгында МАИни да таркатып, мамлекет жана коом бир нече ай бою ишенимдин негизинде жашаган. Бул мезгилдин аралыгында эски коррупциялык схемага аралашпаган жаңы кызматкерлерди окутуп, кызматка алышты. Азыр деле кызмат тепкичи боюнча көтөрүлүү үчүн даярдоо курсунан өтүү талап кылынат. Андыктан жөнөкөй инспектордун айлык акысы өлкөдөгү орточо айлык акыдан эки-үч эсе жогору болуп саналат. Буга медициналык камсыз кылуу, социалдык жеңилдиктер кошулуп - "эч кандай коррупцияга аралашпайсың" деген талап коюлат. Коррупциянын жыты билинсе, дароо айтышың керек. Жетекчилик да кол алдындагыларды дайыма текшерип турушат.
Бүгүн да бул антикоррупциялык система ЖОЖдорго окууга тапшырууда же жолдорду оңдоодо акырындап жүзөгө ашырылууда. Жыйынтыгында калайык калк бийликке нааразычылыгын каалашынча айта алат, бирок укук коргоо органдарынын иши үчүн ыраазычылыгын билдирет.
- Өлкөгө тазалоо керек деп эсептейсизби? Милиция менен сотторго болгон мурдагы ишенимди кайрадан кайтарып берүү аларга кайрадан кадыр-барк алып келет деп ойлойсузбу?
- Кереги жок адамды "өз адамга" алмаштырган мурдагы реформалардын тагдырын кайталоонун кажети жок. Тилекке каршы, мындай практика биздин өлкөдө орун алган. Эми жаңылануу зарыл. Бирок системалуу жаңылануу керек. Ошондо гана бизде мамлекеттеги башкы артыкчылык адамгерчилик болуп калаар эле.
- Дагы чиновниктик аппараттын ичинде көбүрөөк абийир, ар-намысты көргүбүз келет эле. Кандай деп ойлойсуз, качандыр бир убакта биздин чиновниктер каражаттардын эсебинен жашоону токтотушабы?
- Дегинкиси, бул бүткүл дүйнөлүк проблема. Айрым өлкөлөр аны менен күрөшкөндү үйрөнүшсө, башкалары - аракет кылууда, үчүнчүлөрү - колго чаппай, чиновниктин колуна бергенге маани беришет. Биздин өлкөдө коррупция менен күрөшүү көптөн бери жүрүүдө. Ырас, мамлекет азырынча утулууда. Себеби, антикоррупциялык иш-чаралардын аткарылышына так көзөмөл жок. Буга үч нерсе керек: 1) бийлик зонасы, 2) чиновниктерге социалдык жеңилдиктер, 3) бул жеңилдиктерди алып салуу менен иштен бошотуу. Айта кетчү нерсе, бардыгы көзөмөлдөшү керек, мында ачык-айкындуулук маанилүү. Дал ушуга биз жетише албай келебиз. Баса, жарандардын даттанууларын кабыл алууга, аларга жооп кайтарууга милдеттүү болгон, коррупцияны иликтей турган атайын органды түзсөк жакшы болоор эле. Ошондой эле "Коррупционер - мамлекеттин душманы" деген принцип боюнча коррупциянын бардык былыгын коомчулукка маалымдап туруу зарыл
- Ошентип, бул тууралуу көп айтылды, бирок азырынча жыйынтыктар жок. Эмне үчүн сиз бул ишти аткара алам деп ойлойсуз?
- Мүмкүн. Мен Убактылуу Өкмөттүн мүчөсү болуп туруп, бир дагы "өзүмдүн адамымды" кызматка койбогондугуман улам, ушундай деп айта алам.
кыргыз тилиндеги гезит "Айат пресс"
email • архив • редакция
"Акун" ун фирмасынын директору, КСДПнын мүчөсү:
"КСДП элдин турмушун көтөрүүгө аракет кылат"
"Боксерлер" партиясы" президентке кайрылды
Чыныбай ТУРСУНБЕКОВ, "Акун" ун фирмасынын директору, КСДПнын мүчөсү:
КСДП элдин турмушун көтөрүүгө аракет кылат
"Бүтүн Кыргызстан" саясий партиясынын лидери Адахан Мадумаров:
"Таза депутаттарды шайлоо-элдин укугу"
Иса ӨМҮРКУЛОВ, Бишкек шаарынын мэри:
"Таза иштегем, бүгүн да таза иштеп атам"
"Республикачылардын" орточо курагы 39 жаш
Хирургия поли-травма бөлүмүнүн башчысы:
"Бир түндө 40-50гө чейин оорулуу түшөт"
"Атактуу болгон жакшы, бирок..."
"Ала-Тоо" программасынын алып баруучусу: