ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky tt ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ru hu ru ru ru ru ru ru ru ky ru ky ky ru ky bg ky ru ky tt ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru myv ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ba ky ru ky ru tt ru ky ru ru ru ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Агым", 17.06.11 - 10-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Мал-жанды эмес жер-жанды сура
мал туягын санаган малчылар
Учурда Кыргызстанда Борбор Азия университети, швейцариялык Түндүк-Түштүк NCCR илимий изилдөө программасы жана Германиянын тоолуу өлкөлөр шериктештиги фонду биргелешип уюштурган "Борбор Азиядагы жайыттарды туура пайдалануу; Тоолуу аймактардын көйгөйлөрү, мүмкүнчүлүктөрү жана учурдагы абалы" деген аталыштагы беш күндүк симпозиум өтүп жатат. Буга 20 өлкөдөн 140 иликтөөчү-адистер катышып, Борбор Азия өлкөлөрүндө жайыттарды туура пайдаланып, аларды жакшыртууга байланышкан сунуш-пикирлерин ортого салышты. Ара-чолодо биз айрымдарын кепке тартып, алардын мекенинде жайыттарды кандай пайдаланарын, кандай жол менен бузулган жайлоо, жайыттар оңдолуп жатканын сурадык.
Хижабагийн ЫХАНБАЙ, Монголиянын "Жасыл" айлана-чөйрөнү өнүктүрүү ассоциациясынын төрагасы:
- Өзүңүздөр билгендей, Монголия илгертен малчылык менен жан баккан өлкө. Андыктан бизде жайыт бул жергиликтүү деңгээлдеги эмес, мамлекеттик негизги маселе. Ошондуктан биз дагы азыр Кыргызстандагыдай эле рыноктук экономиканын талабына, заманбап жайыт чарбачылыгына жооп бергидей жайыт пайдалануу жолдорун издеп жатабыз. Учурда Монголия парламентинде жайыт тууралуу мыйзам каралып, бекитилбей жатат. Анткени бул мыйзамда ар кайсы региондун ар кандай кызыкчылыктары болуп атат. Ошондуктан биз жайыт боюнча мыйзам элге, жергиликтүү бийликке жакын болуп, чабандар, малчылар өздөрүн жайыт ээлери сезишип, аны жакшыртууну ойлогудай болсун деп атабыз.
Жаңы мыйзам долбоору боюнча жайыттар жергиликтүү малчылар коомчулугуна 15-60 жылга ижарага берилет. Азырынча ар ким каалаган жайытына мал багып жатат. Учурда 170 миң айылдык үй-бүлө малчылык менен алектенсе, 162 малчылар бирикмеси бар. Эми улуттук деңгээлде жайыттарды пайдалануу структурасын түзөлү деп атабыз. Буга өкмөт, мамлекет, борбордук мамлекет, жергиликтүү мамлекет, жайыт комитеттеринин өкүлдөрү жана малчылар кирип, кайсы бир чечимди кабыл аларда тең укуктуу аракет кылсын деп атабыз. Бүгүнкү күндө жазында кайсы бир жайыттын кимге берилишин малчылар коомчулугу талкуулап, жергиликтүү парламентке сунуш кылат. А парламент улуттук саясат, инструкцияга таянып өз чечимин чыгарат.
Орто Азия университетинин Пакистандагы илимий кызматкери:
- Пакистанда жайыттар көп, тоолуу аймактарда жашагандар аларды өздөрү сүйлөшүп алып башкарышып, мыйзамдарды өздөрү чыгарышат. Аларга эч ким кийлигишпейт. Бирок өлкөнүн кээ бир аймактарында бул система өзгөрүлүп кеткен. Алсак шаарларга, борборго жакын аймактарда мамлекеттин кийлигишүүсү бар. Негизинен бизде илгертен жайлоо, жайыттарды чабандар өздөрү башкарып келген. Эми гана бийлик кийлигише баштады. Биз жакында малчылар үчүн атайын китеп чыгардык. Китептеги көпчүлүк сунуштар тоолуу аймактардагы чабандардан алынган тажрыйбанын негизинде жазылды. Бизде жайыттар аз, мал көп. Ошондуктан жайыттарды тез-тез алмаштырып турууга туура келет.
Тажикстан агрардык университетинин профессору:
- Чынын айтканда, Орто Азия мамлекеттеринин бардыгында тоодобу, түздөбү жайыттар деградацияланып бүттү. Андыктан биз жайлоолорду, жайыттарды оңдой албасак да алардын бузулушун токтотушубуз керек. Бул үчүн албетте каражат керек. Жайыттарды колго алуу менен биз мал өстүрүү эле эмес, ал аймактарда жашаган калктын турмушун оңдосок болот. Тажикстанда союз тараганы жайыттар айыл чарба министрлигине берилген. Кийин алар райондогу жамааттарга өткөрүлдү. Эми биз ар бир чабан, малчыга жайыттарды бекитип берип, ал мыйзам алкагында, системдүү түрдө ал жерлерди оңдоого аракет кылгыдай шарт түзөлү деп атабыз. Бизде ижарага жайлоо, жайыттарды көп жылга алгандар бар. Бирок айрымдарынын малы жок. Алар жерге ээлик кылыш үчүн эле ижарага алып коюшкан. Азыр ушундай ыкма менен жерге кожоюндук кылгандарды токтотуп, мал өстүрүү менен бирге жерди жакшыртууга аракет кылгандарга жайыт берүү маселеси каралып жатат. Өкмөт дагы ар жылы жайыттарды жакшыртууга акча бөлөт. Айыл чарба министрлигинин астындагы жайыт бөлүмү да учурда түшүмдүүлүгү жоголуп, бузулуп бараткан жайыт аймактарын аныктап атат. Мындан сырткары, биз азыр жайыт чөптөрүнүн уруктарын өндүрүү боюнча урук участкаларын ачып, ал жерлерде жылына 5-10 тоннага чейин чөп уруктарын өстүрүп атабыз. Муну менен кеминде 500-1000 гектар жерди жакшыртууга аракеттер бар. Негизинен бизде түзөңдөрдөгү жайыттар арыктагандыктан, ал жерлерди айдап, көп жылдык чөп уруктарын сээп атабыз.
Бассиру Бонфо, профессор, Экосистемалар жана калк саламаттыгы боюнча Африка иликтөө консорциумунун директору:
- Африкада жайыттарды пайдаланууда биртоп кыйынчылыктар болгон. Азыр жакшы мыйзамдардын негизинде жетишкендиктер болуп атат. Биздеги негизги көйгөй малды, малчыларды жана анын бала-чакасын эмдөө маселеси. Азыр биз адамдар менен мал үчүн кандайдыр бир дарылоо жолун издеп атабыз. Африканын тоолуу райондорунда жаштардын көбү Россияга, айрымдары шаарларга кетип, айылдарда карылар, өспүрүмдөр эле калышкан. Эгер алардын ден соолугун карабасак жайыт тууралуу сөз кылууга да болбойт. Ошондуктан биз биринчи орунга адамдарды, анан жайыттар менен малды койгонбуз. Бизде жайыттарды мамлекет жергиликтүү малчыларга ижарага берип, кайра артка кайтарып алат. Малчылар да бир жерде туруктуу турбагандыктан мамлекет менен карапайым калктын ортосунда жайыт тууралуу талаш-тартыш көп болуп турат. Кыскасы, Африкада жайыт азыр мамлекетке да, элге да тиешелүү эмес.
Даннт Элисон Беттс, Австралиянын Сидней университетинин кызматкери:
- Бизде тоолор жок. Австралия көбүнесе адырлардан, чөлдөрдөн, талаалардан турат. Малчылык менен алектенген үй-бүлөлөрдүн өтө чоң жер участоктору бар. Айрым фермерлердин Кыргызстандын территориясындай жайыты болушу мүмкүн. Мындан алар ири кирешелерди алып турушат. Жерлердин, жайыттардын баары азыр жеке адамдардыкы, мамлекеттики эмес. Бирок ушул жайыт жерлер аркылуу дарыялар, суулар өтөт. Бул дарыя, суулардын баары мамлекеттин башкаруусунда. Ошондуктан бул жерде мамлекет менен жайыт ээлеринин, малчылардын кызыкчылыгын бирдей коргоодо биртоп кыйынчылыктар бар. Бирок малчы, фермерлер жер өздөрүнүкү болгон соң, киреше табуу, атаандаштык үчүн жайыттарын жакшыртууга аракет кылышат. А мамлекет алардын чарбачылыгына көп кийлигишпейт. Бүгүнкү симпозиумдун максаты жайытты башкаруу боюнча ар кайсы өлкөдөгү жетишкендиктер, тажрыйбалар, көйгөйлөрдү бөлүшүү, жайыттарды жакшыртуу болчу. Менимче, бул өз жемишин берет болуш керек.
Германиянын Гамбург университетинин кичи илимий кызматкери:
- Мен азыр Жалал-Абадда иштеп атам. Арсланбабга жакын жайгашкан көп жайыттар суу жоктугунан бузулуп баратканын көрүп кабатыр болдум. Германияда жайыттарды туура пайдалануу жагынан көйгөй жок. Бизде жайыттарга заманбап өндүрүштүк жабдыктарды жеткирүү, орнотууда жана жаңы технологиялар менен мал чарбачылыгын алдыга жылдырууда чечүүчү маселелер бар. Германияда азыр органикалык продуктуларга суроо-талап жыл санап өсүп баратат. Мисалы, Гамбургда жалаң органикалык продуктуларды саткан бир нече супермаркет бар. Кыргызстандын мындай продуктуларды экспорттоого чоң мүмкүнчүлүгү бар. Алсак, Арсланбаб жаңгагын Европа өлкөлөрүнө жакшы баада чыгарса болот. Бирок менин байкаганым, Жалал-Абад облусунда жайыттардын сапаты төмөндөп баратыптыр. Кыргызстандык малчы-фермерлердин бир кемчилиги - алар дайыма бир түрдөгү мал өстүрүшпөй, жылыга өзгөртө беришет экен. А Германияда болсо малчылар малдын бир түрү менен гана алектенип көп ийгиликтерге жетишип келатышат. Бизде жакшы жагы дыйкан-фермерлер салыкты жер үчүн эмес, алган кирешесине төлөшөт. Мындан сырткары, Германияда жайыттарды башкаруу бир кыйла жеңил. Анткени алар түзөңдөрдө жайгашкан. Жайыт ээси машине менен ал жактарга кыйналбай эле барып, жер семирткич, чөп уруктарын чачып кете алат.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
КТРК кимдин куурчагы, АКШнынбы же Россиянынбы?
Айылчы САРЫБАЕВ, экономика илиминин доктору, профессор:
"Телефонгейттерди" Өмүрбек Абдрахманов уюштуруп жүргөнбү?
Чыңгыз агабызды чын эле унуттукпу?
мал туягын санаган малчылар
Атамбаев мырза, Деңиз Сулайманов деген "машаяктын" демин баса аласызбы?
Үмүттүү Кыргызстандын үч эмдери
Кыргызга кызмат кылган Полина айым
Жүрү дос, балык уулап келбейлиби?
"Кызым - Шумкар, уулум - Кыргый"
Кудай берген кутту качырбайлы
108 жашка чыккан байбичелер бизде көппү?
"Мага эле тийип албайсыңбы дедим"
Ак көйнөк, аялдын жаны жана ашказандын эңсегени
Күйбөгөн от, карызга өткөн үлпөт той
Тырышып жүрүп тактыга чыккан
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?