ru en hbs_cyr ru ky hu ky ky en sv fr de de fr fr uk en fr en ky ky ky ky ru ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Майрамга бай май айынын бул күндөрүндө Улуу Жеңиштин 68 жылдыгын белгилеп атабыз. Бул мезгилдин аралыгында Улуу Ата Мекендик Согуш, өзгөчө Башкы командачы, Генералиссимус И.Ф.Сталин жөнүндө көп эле жазылды. Канткен менен Стакеңдин тарых тегирменинде бирде жанчылса, бирде этегине жуккан чаңын күбүп коюп, калдайып тура келмейи бар. Бирде сүйдүрүп, бирде күйдүрүп турат. Кандай болгондо да ошол эле тарых тастыктагандай Стакеңдин Улуу Ата Мекендик Согушта ролу зор болгондугу талашсыз. Сталин өзү айткандай, анын мойнуна чыланы канчалык куюшпасын, тарыхтын шамалы улам бир жагын үйлөп ачып турганын да танууга болбойт. Сталиндин маршалдары К.К.Жуков, К.К.Рокоссовский, А.М.Василевский ж.б.толгон-токой аскер башчыларынын калыс баасын айтпаганда да, ошол эле А.Гитлердин, СССР дегенде аллергиясы кармап, турган жеринде туттугуп кетчү У.Черчиллдин Стакең жөнүндө жазган, айткандарынан көп нерсени баамдасак болот. Анда ошолорго кезек берели.
Москванын алдындагы "блицкриги" ишке ашпай калгандан кийин А.Гитлер оор үшкүрүп, мындай деген экен: "Атаңдын көрү жакшы эле бараттым эле Сталиндин темир колу орус фронтторун куткарып кетпедиби. Биз согушту алып барууда дал ушундай ыкмаларга барышыбыз керек. Бизге Сталиндин темир колу керек. Ошондо гана ишибиз жүрөт". Дагы бир ирет минтип айтат: "Эгерде Черчилль - чөө болсо, анда Сталин жолборс. Сталиндин идеалы -Чынгыз хан жана ошого окшогондор. Алар тууралуу баарын билет. Ал эми анын экономикалык планы ушунчалык масштабдуу дейсиңер, ага жетүү үчүн биздин төрт жылдык планыбыз да аздык кылат".
"Орусиянын бактысы - кыйчалыш мезгилде гений Иосиф Сталиндин, кебелбеген аскер башчысынын башында тургандыгы болду. Ал тарыхтын каардуу учуруна шайкеш келген, ченде жок чыгаан инсан болгон. Анын өмүрү жалаң күрөштө өттү. Сталин адаттан тыш кайратка, эридуцияга жана майышпаган эркке ээ эле. Иште да, сүйлөшүүлөрдө да курч, катуу мүнөз, аеосуз болчу. Англиянын алчы-таасын жеген парламентинде тарбияланган мен да, ага каршы тура алчу эмесмин. Анда юмор, сарказм дегендер уюп жатчу. Оюн ушунчалык так айтчу. Макалаларын, сүйлөгөн сөздөрүн дайыма өзү жазчу. Анын чыгармаларынан улуу күч туюлуп турчу. Бул күч Сталинде ушунчалык зор эле - бардык мезгилдердин, бардык элдердин мамлекет башчыларынын арасында ага такаат берчү эч ким жоктой сезилчү. Сталин бизге унутулгус таасир калтырчу. Анын адамдарга таасири чексиз эле. Ялта конференциясы маалында ал кирип келгенде, баарыбыз бирөө команда бергенсип тура калчубуз. Таңгалычтуусу колубузду капталыбызга кысып, какая туруп калар элек. Анын акылы терең, логикасы кебелгис эле. Сталин - эч мүмкүн эмес кыйын кырдаалдан да чыгып кетүүнүн теңдешсиз чебери болчу. Сталин акыл жеткис империяны түздү жана өзүнө баш ийдирип алды. Ал душмандарын душмандарынын колу менен жоготуп турчу. Атургай бизди, "силер империалисттерсиңер" деп көзгө чукуп көрсөтүп туруп, кайра ошол империалисттер менен согушууга аргасыз кылчу. Сталин Орусияны соко менен кабыл алып, атомдук бомба менен таштап кетти. Сталин жөнүндө ким кандай деп айтпасын, мындайды тарых жана элдер унутпайт".
Сталин - таң каларлык инсан болчу. Ал адаттан тыш акылга, жөндөмдүүлүккө ээ эле. Ошондой эле коюлган маселенин маңызын дароо илип алчу. Ал Рузвельт, Черчиллдер менен катар дүйнөлүк оор жүктү мойнуна алган. Мындай адамды жакынкы 500 жылда көрсөңөр көрөсүңөр, көрбөсөңөр жок.
Уильям Аверелл Гарриман, АКШнын СССРдеги 1943-1946-жылдардагы элчиси:
Анын билими терең, ал эми маселени майда-чүйдөсүнө чейин түшүнүшүн фантастикалык десек да болор. Акылы сезгич, адамды бир карап билгендиги ооз ачырат. Мен Сталиндин Рузвельтке караганда маалыматтуулугун, Черчиллге караганда раеалдуулугун, дегеле бардык аскер лидерлеринен эффективдүүлүгүн байкадым.
Эми Сталиндин Гитлер суктанган катуулугунан бир шиңгил. Авиациянын маршалы А.Голованов өзүнүн "Караңгы түндөгү жол" деген мемуарында минтип жазат: "1941 жылдын октябрындагы Москваны коргоо учурундагы оор күндөрдө Ставкада 81-авиациялык дивизияны кандай колдонуу керектиги жөнүндө талкуу жүрүп жатты. Күтүүсүздөн телефон шыңгырап, Сталин алды. Сүйлөшүү учурунда ал эч качан трубканы кулагына такап алчу эмес. Мындайыраак кармап укчу. Ар жактан баары угулуп турчу. Чалган корпустун комиссары, аскер кеңешинин мүчөсү Степанов экен. Ал душман коргонуу чегине жакын келип калгандыктан, фронттун командачылыгы Москванын чыгыш жагына, Арзамас району тарапка көчүүгө уруксат сурап жатканын айтты. Сталин сурады:
-Жолдош Степанов, аларда күрөк бар бекен сурап көрчү?
- Кандай күрөк жолдош Сталин?
- Кандай күрөк болсо да баары бир.
- Бар экен, жолдош Сталин.
- Аркы жолдошторго айтып кой. Ошол күрөктөрдү алып, өздөрүнө көр каза беришсин. Фронттун штабы Перхушовкадан кетпейт. А мен Москвадан кетпейм".
Ага эч ким эркин
Жогоруда Сталиндин тарыхтагы орду боюнча ар кандай көз караштагы көптөгөн эмгектер жазылгандыгын айттык. Көпчүлүгү бир жактуу караласа, айрымдары ак-карасын бөлүүгө аракет кылышкандай. Жазуучу Л.В.Балаяндын "Сталинди кайтаруу" деген эмгегинде тең караган фактылар кездешет. Ал минтет:
Бир мүнөткө ойлонуп көрөлүчү - өзү башкарып турган мезгилде Сталин түрдүү шарттарда, көбүнчө согуштун, ар кандай саясый интриганын натыйжасында башкаларга өтүп кеткен орустун жерлерин кайтарып алды. Бул жагынан ал Иван Калита, Иван Грозный өңдүү орус жерин чогултуучу болуп саналат.
Сталиндин түздөн-түз жетекчилиги астында жемкордукту, адамды адам эксплуатациялоону жокко чыгарган, чыныгы социалдык багыттагы экономика түзүлдү.
Сталин- Орусияны үчүнчү жолу душман колунан сактап калууга жөндөмдүү болгон өнөр-жай-технологиялык алдыга кетүүсүн камсыз кылды. Сталин - факты жүзүндө СССР деген согуш-экономикалык суперконцерндин түзүүчүсү. Анын тушунда өсүү жылына 30 пайызды түзүп турган. Учурдагы "япон чудосу" эч качан 15 пайыздан аша алган эмес.
Өлкөнүн эл чарба комплекси эч кандай кыйчалышсыз, эч кандай кредитсиз, чет өлкөлүк жумушчу күчтөрүсүз өнүгүп турган. Адамзат тарыхында биринчи жолу "эки масштабдуу баа" жүргүзүлгөн. Киреше азыркыдай ортолук баадан эмес, чыгарылган продукциядан алынган. Ошондуктан бардык система продукциянын өз наркын төмөндөтүүгө, демек, керектөөчүнүн кызыкчылыгына багытталчу. Мындай кадам бааны төмөндөтүүгө, ал эми айлыкты жогорулатууга алып келген.
Сталин-геосаясатчы. Ал дүйнөлүк антимафиялык глобализация процессин жандантып, Европада, Азияда альтернативдүү социалисттик нуктагы бир канча мамлекеттерди түзгөн. Аны ошол мезгилдеги дүйнөлүк лидерлерге салыштырсак эрктүүлүгү, инсандык сапаты боюнча ат чабым алыс турганын көрөбүз. Ага Гитлер, Троцкий, Черчилль, Рузвельт, Трумэн, Мао-Цзедун өңдүү ааламдык лидерлер өздөрүнүн эркин таңуулай алышкан эмес.
Сталин -демократ. Бул жагынан да Сталин дүйнөдө биринчи болгон. Далилдейли. Мисалы, СССР 1936-жылы эле жалпы элдик түз шайлоолорго барган. Ал шайлоолор жашырын добуш берүү менен өтүшүн талап кылган. Салыштырып көрсөк демократиянын атасы делген АКШда шайлоого укугу барлардын гана шайлоого катышуусу (айталы, негрлер) 60-жылдарда гана киргизилген. Ал эми "демократиянын бешиги" делген Швейцария -1972-жылы гана аялдардын шайлоого укугун камсыз кылган.
Кыскасы Сталин карапайым адамдар үчүн төмөндөгүлөрдү түзүп берген:
- Жумушчу директордон көп таба алчу.
- Ар бир жаранга бекер медициналык жардам берилчү.
- Пенсия орточо айлыктан жогору болгон.
- Ар ким бекер жогорку билим алганга шарт бар эле.
- Карапайым дыйкандын баласы, министр боло алчу.
- Биздин спортсмендерди Олимпиадаларда бөөдө жыгып койгондон коркуп турушчу.
- Бир чарчы жер да чет элдик кызыл кулактарга сатылчу эмес.