ru ru ru hbs_cyr tt ru ky ky ky ky ky kw ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru
Иван Катаевди 1937-жылдын 18-мартында камакка алышып, 19-августта атууга өкүм кылышты. Атактуу XX съездден кийин Катаев реабилитацияланды. Акындын жесири Мария Кузьминична Терентьева 60-жылдары анын прозаларынын томдугун жарыялады. Кыскасы, таланттуу жазмакер жаңыдан гана күчүнө кирип келе жатканда аны талкалашты.
Сталин тараптан берилген сый-ургаалдар Фадеевди заматта өлкөдөгү эң атактуу адамдардын бирине айландырды. Ал урмат-сыйга бөлөнүп, а түгүл чет өлкөлөргө чыгууга дагы мүмкүнчүлүк алды. Бир нече докладдары үчүн М. Горький атындагы дүйнөлүк адабият институту ага эч кандай диссертациясы жок эле филология илимдеринин докторлугун ыйгарды.
Канткени менен Фадеев өзүнүн оройлугунун, чыгармачыл мүнөзүнүн азабын далай эле тартты. Бир ирет Сталин ага мындай акыл айтты:
- Билип жүрүңүз Фадеев, адамдар жашоодо өздөрүн деңизге чөккөн таштай этият жана сыйдам алып жүрүшөт. А Сиз аны үйрөнө албайсыз. Бул Сиздин шоруңуз. Саясатчы деген ар убакта эле ачык-айрым боло бергени ага жакшылык алып келе бербейт. Жашоодо өтө курч адамдар көп, бирок, жашоо аларды жалпы кызыкчылыкка ылайык тарбиялап коет…
Фадеев жолбашчыга адам катары да абдан жакчу. Ошондуктан Сталин аны Жазуучулар союзундагы "жазуучулардын Сталинине" айландырды.
Фадеев согуштун башталышында дагы арактан башы чыккан жок. Фронттон кайтып келген соң, ал жакта болуп жаткан көрүнүштөргө күбө болуп, өзүн кармана албай, запойго кирип кеткен. Ошону менен дайыны чыкпай кетти. Анын кол алдындагылар шефинин күтүүсүздөн жок болуп кеткенине көнүп деле калышкан. Бирок, БКнын катчысы Щербаковго керек болуп калганда ал Фадеевди чекисттердин жардамы менен издечү.
Фадеев Щербаковду аябай жаман көрчү: "Мен Щербаковду бюрократтыгы, адамгерчилигинин жоктугу үчүн жаман көрөм",-деген эле бир ирет.
Щербаковдун көрсөтмөсү менен партиялык органдар тергөө жүргүзүшкөн. Чындыкты аныктоо оңой болгон жок. Ошондуктан Фадеевди жазалоону чечишти. 1941-жылдын 23-сентябрында политбюро БКнын алдындагы партиялык көзөмөл комиссиясынын бюросунун токтомун бекитти:
"БКнын борбордук катчылыгынын тапшырмасы боюнча партиялык көзөмөл комитети Жазуучулар союзунун секретары, БК ВКПнын мүчөсү жолдош Фадеев Александр Александрович тууралуу маселени карап, төмөнкүлөрдү аныктады. Фадеев А.А. фронттогу командировкадан кайтып келип, Иформбюронун тапшырмасын алып, бирок 7 күн арак ичип жатып алып, аны аткаргандын ордуна бекинип, жашап жаткан жерин жашырган. Териштирүү учурунда Фадеевдин бул "өргүүсү" артистка Булгакованын үйүндө орун алганы аныкталган".
Бул Фадеевдин биринчи жана акыркы "өргүүсү" эмес эле. Мындай кызыктар, ушул жылдын июль айынын аягында дагы кайталанды. Фадеевдин бул жоругу жазуучулар чөйрөсүнө кеңири тараган.
КПК бюросу Фадеевге катуу эскертүү берип, эгер мындан ары дагы мындай аракетин уланта бере турган болсо, анда ага карата партиялык катаал жаза колдонулары айтылды.
Фадеевди квартирасына жашырган Елена Сергеевна Булгакова кадимки жазуучу Михаил Булгаковдун жесири. Фадеев Булгаковго абдан жакшы мамиле жасачу, ал эми аялына андан бетер…
Фадеев сөгүш менен гана чектелди. Болбосо, согуш маалында анын жасаган мындай аракети дезертирликке барабар эле. Бул канткени менен жолбашчынын жеке кечиримдүүлүгү болуп калды.
1941-жылы Москва шаарындагы шашылыш эвакуация учурунда да Фадеев кара тизмеге катталды. Аны "борбор калааны таштап, жазуучулардын тагдырына кайдыгер карады" деп күнөөлөштү. Ташкент шаарына эвакуацияланган жазуучулар Фадеев Жазуучулар союзун башкарбай деле калганын айтып, нааразы болушкан.
Бул учурда Фадеев Куйбышевде болуп, чыны менен эле эмне кыларын билбей калган. 1941-жылдын 13-декабрында Фадеев БК катчылары Сталинге, Андреевге жана Щербаковго актанып кат жазды:
"Адабиятчылардын арасында Фадеев Москваны өзү таштай качып, жазуучуларды тагдырдын каардуу күндөрүнө калтыргандыгы тууралуу имиш кептер желдей тарады…
Мен 16-октябрь күнү таңга маал мага бөлүнгөн жазуучуларды жөнөтүп коюп, андан соң эвакуация боюнча комиссиядан жолдош Косыгин аркылуу атайын көрсөтмө алгам…
Акыркы он беш жылда жазуучулар арасында иштөө мага жазуучулар арасындагы душмандарды пайда кылды. Кандай гана болбосун, алар менден "чынтийбести" таап чыгууга аракеттенип жатышат.
Бул жагдай мени өзүм тууралуу бир нече сөз айтууга мажбурлап жатат. Мен партияга Колчактын учурунда подпольеда жүрүп. Катардагы жоокерден баштап, пулеметтук бригаданын комиссарына чейин өсүп жеттим. 1921-жылы Кронштадтты штурмалоого катышып, эки ирет жаракат алгам.
Албетте, мен дагы аз эмес ката кетирдим. Бирок, мен партиялык ишмердүүлүгүмдө жөн гана партиянын колдоочусу болбостон, Лениндин, Сталиндин баштаган иштеринин активдүү күрөшүүчүсү болуп келдим. Менден "чынтийбестикти" издөө бул акылсыздык жана адамгерчиликсиздик.
Башка большевиктер сыяктуу эле мен дагы Москвада калып, аны коргогум келген жана ошондой эле менин дагы фронтко багытталган ышкым бар эле.
Эгерде мени согушту чагылдыруу үчүн кабарчы, же болбосо партиялык кызматкер катары жиберишсе, мен деле башка фронттук адабиятчылардан кем эмес кызмат кылып келмекмин".
Каттын жообун күтпөстөн, кийинки күнү ал БК катчысы Андреевге: "Мага Батыш Фронтуна чыгууга уруксат берүүңүздү суранам"-деген таризде кыска кат жөнөттү.
Андреев бул катты Кызыл армиянын саясий башкармалыгынын начальнигине берди. Бирок, Щербаков Фадеевди фронтко жиберүүгө караманча каршы болуп, ал Жазуучулар союзунда гана иштөөсү керектигин баса белгилеген…
1944-жылдын 19-январында Фадеев Жазуучулар союзунун жетекчилигинен бошотулуп, анын ордуна партияга кирбеген большевик жана акын Николай Семенович Тихоновду коюшту. Кандай болгон күндө дагы Фадеевдеги уюштуруучулук, чечкиндүүлүк Тихоновдо жок эле. Анын үстүнө жолбашчы Фадеевге көнүп калыптыр. Ошондуктан Тихонов бул кызматта көпкө иштей алган жок. 1946-жылдын 13-сентябрында БКнын уюштуруу бөлүмү Союздун жетекчилигин жоюу тууралуу чечим кабыл алды. Тихоновду бошотушуп, Жазуучулар союзунун башкармасынын төрагалык кызматын жоюшту дагы, баш катчылык орунду киргизишип, ага кайрадан Фадеевди дайындашты.
1947-жылдын 22-февралында Фадеев Сталиндик сыйлыктын адабият жана искусство тармагын жетектеп калды. Жолбашчы өзү катышкан сыйлык ыйгаруу иш-чарасына карата атайын кеңешме өттү. Китептер тууралуу пикирлер чыга баштаганда, Сталин дагы өзүнүн пикирин айтты. Ал адабиятка көп көңүл буруп, а түгүл өзү дагы көп окуур эле. Салыштырмалуу искусствонун башка тармактарына азыраак көңүл бурулчу. Ал кимге кандай сыйлык берилерин өзү чечип, бирок Фадеевдин пикирине өзгөчө көңүл бурчу.
Бул жагдай Александр Александровичке өзгөчө шык берген. Ал башка партиялык жетекчилер менен сүйлөшүүдө өзүн эркин алып жүрчү. А түгүл БКнын идеологияны тейлеген жаңы катчысы Сусловго дагы өзүнүн мүнөзүн көрсөтүүгө жетишкен. Суслов татар акынына кайсы бир сыйлыкты берүүгө каршы чыкканда Фадеев чечкиндүү жооп кайтарды:
- Жолдош Суслов, Сиз анын ырларын окудуңуз беле? Окуш керек, жолдош Суслов, андан кийин гана өз пикириңизди айтыңыз.
Суслов ошол учурдагы өтө орой реакцияны жасоого батынган Фадеевге жаман көзү менен бир тигиле карап алды. Мындай сөз Фадеевден гана чыкчу.