kk en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ru hu ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ky ru ky ce ru ky ky ru ky ky bg ky ky ru ky ru ky ru ky lez ky ru kk ru kk ky ru ky ru
"Фабула", 11.11.11 - 9-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
8-ноябрь Репрессиянын курмандыктарын эскерүү күнү…
Репрессиянын курмандыктары көмүлгөн жерди көрсөткөн Бүбүайра Кыдыралиева:
"Өлдү дешип, жалган маалымат таратышты, өкмөт болсо али күнчө эмгегимди баалаган жок..."
- Болот сөөктөрдү издөөдө бир топ кыйынчылыктарды көрдү. Бирок ал бул сырды алгач жашыруун иликтей турган болду го, ошондон уламбы, айтор, экөөбүздүн ортобузда чоң ишеним болуш керек эле. Чай үстүндө сүйлөшүп олтуруп, Болот нан тиштеди, мен да нан тиштегенден кийин, ал тиштелген нанды жеп алды. Ошентип, жүрөк ылдыйлагандай болуп, ортодо кандайдыр бир ишеним пайда болгонсуду. Бул күн 1990-жылдын декабрдын он бештери эле. Мен Болотко 1938-жылы болгон алааматты айтып, эки жарым саат ыйлап, муунуп баратканымда, ал ордунан тура калып, суу алып келип, бетимди жууп: "сиз айткан жерге барып келсек болобу?"- деп сурап калды. Кар тизеден эле, ал машине чакыртып, азыркы Ата-Бейитке бардык. Бирок баягы биз бала кезде турган нерселер өзгөрүп, биз жашаган үйлөр бузулуп, ордуна башка үйлөр салыныптыр, айтор, баягы тааныш нерселерден эч кабар жок. Бушайман болуп бир топ тургандан кийин, анча алыс эмес жерде бир ийилген темир мамы көзүмө уруна түштү, Чынында, ал жансыз буюм: "мен бул жердемин" дегенсип, сезимге чакырык таштагандай эле болду. Ал темирди көрө коюп эле, кыйкырып Болотту чакырып: "мына бул темир үйдүн фундаментине коюлган темир экен, биздин үй так ушул жерде эле, ушул жерде движок да бар болчу,"- дедим. Бирок ал белги берип тургансыган темирди тапканыбыз менен, кар тизеден болгондуктан, башка эч нерсе таба албадык. Айлабыз кеткенде: "жазда келели" - деген чечимге келдик. Мен ишенбей, жазда Болотту келбей коёбу деген ойго жетелендим.
2-майда кайра баягы жерге келдик. Кызгалдактар тим эле жайнап, болуп турган чагы экен. Кызгалдактардан терип алып, кудайга жалынып, куран окуп, абдан ыйладым... Жашыраак кезде, сиңдимдин үч баласын багып чоңойттум эле, ошонун ортончу баласы Москвада окуп жүрүп, атасы тажик, энеси өзбек кызга баш кошкон болчу. Балалуу болушуп, алты ай болгондон кийин, "баланы таштап кетели" деп бул жерге келишкенде, энесинин жүрөгү токтоп кайтыш болуп калган болчу. Мына ошол беш жаштагы жетим неберем менин колумда чоңойду. Ал баланы Ата- Бейитке өзүм менен кошо ала барган болчумун. Болот экөөбүз нары жакта белги карап, издеп жүрсөк, тиги Каратай неберем, үн чыгарып калды. Жанына барсам, эки колуна жарым кирпичтен экини көтөрүп алган экен. "Апажан, мону карасаң, бул ям эски, бул ям жаңы кирпич экен " - деп кирпичтерди көрсөттү. Болот ал кирпичтерди баштыкка салып алып кетти. Ал кирпичтерди экспертизага алып барса, ал кирпичтер 1936-1937-жылдарда чыккан кирпич экенин аныктап беришет. Андан кийин Болот ал жерди менин катышуумсуз, өз алдынча иликтеди. Аскер бөлүмүнөн жоокерлерди алып, 30 жыл археолог болуп иштеген Масляков деген университетте иштеген адамды алып, баягы жер жайнаган кызгалдактар өсүп жаткан жерге туурасынан, узун казык кагышып, кызгалдактарды жулушуп, казуу иштерин жүргүзүшүптүр. Бир жоокер, кичинекей тешик чуңкурду көрө коюп, ошол чуңкурду эки күрөккө тереңдетип казгандан кийин эле, ал жерден адамдын баш сөөгү чыгат. Ал баш сөөктүн арка-кежигесинен тешип чыгып кеткен эки (кыязы, октун изи го) тешик бар экен. Ошентип, бир топ азап менен, жанагы беш жаштагы неберемдин таап алган кирпичтеринин ордунун илгерки заводдун орду табылып, анан ошол жерден репрессиянын курмандыктары болушкан кыргыздын каймактарынын сөөктөрү табылды. Мен Болот Абдырахмановго эки дүйнөдө ыраазымын. Ал менин тилегимди иш жүзүнө ашырып, мойнумдагы оор жүктөн кутултту. Болот экөөбүз кыргыздын патриот адамдары экенибизди ушинтип иш жүзүндө көрсөтө алдык деген ойдомун.
- Мына ушунча маанилүү маселени ошончо жыл жүрөккө сактап, кыргыз улуту үчүн кылган зор эмгегиңиз мамлекет тарабынан тиешелүү деңгээлде акталдыбы?
- Тиешелүү деңгээлде аткарылды деп айта албайм. Башкасын айтпаганда да, ошол бейкүнөө кетишкен кыргыз каймактарынын сөөктөрүн кайра көмүүдө, президент Аскар Акаев баштаган кыргыздын аттуу-баштуу инсандары катышты. Бирок ошол сөөктөрдү табууга түздөн-түз себепкер болгон мени чакырып койгонго жарашкан жок. Мындан башка, жаныма жаман катуу тийген дагы бир окуя болду. Табылган сөөктөр жерге берилгенден кийин, мени "өлдү" деп бир эмес, республикадагы 24 гезитке жарыя салышыптыр. Айылдан шаарга келсем, бул жактагы тааныштарым, ал тургай туугандарым да мени башкача көз караш менен карашып: "Эмне оорудуңбу"- деп эле сурашат. Ошондо эле бир нерсени айта алышпай жатканын сездим. Анан мага "Кыргыз Туусунун" 1991-жылда, 4-октябрда чыккан санын алып келип беришти. Окусам, Айтматовдун бир журналистке берген маеги жүрөт. Ошол маекте Айтматов журналистке сөз арасында репрессиянын курмандыктарынын табылган сөөгү тууралуу айтып жатып, аны бир көлдүк кемпир айтканын, ал кемпирдин көзү өтүп кеткенин бир таанышынан укканын айтып бериптир. Чынында, мага бул кабар катуу тийди. Ишенбей, Чернышевский китепканасына мен жөнүндө жазылган гезиттерди окуп көрүү үчүн бардым. Ал жерден менин өлгөнүм тууралуу маалымат 24 гезитке басылып, орусча гезиттерге которулганын билдим. Тирүү турсам, өлдү дешкенине абдан ыза болдум.
- Андай жалган маалыматтын чыгышына эмне себеп болгон?
- Тирүү кишини өлтүргөн, бул суук кабар кимдер тарабынан тараганы мага али күнчө белгисиз. Бирок Айтматовдорго ырахмат. Чыңгыз өзү Люксембургда экен, калган Роза, Илгиздер, балдары баары чогулушуп, мени үйүнө чакырып, кой союп коноктошуп, башыма жоолук салып сыйлашты.
Акаевдин бийлиги болсо мени "Эрдик" деген медаль менен сыйлады. Ал сыйлык эч нерсеге деле жарабаган сыйлык экен. Сууга агып бараткан баланы куткарып калса, ошол сыйлыкты беришет турбайбы. Андан башка эч кандай деле көңүл бурган жок. "Жашооң кандай? Пенсияңыз жетип жатабы?"-деген бирөө жарым болгон жок. Мен өзүм унчукпай тим жүргөнүм менен, айлана-чөйрөдөгүлөр, тааныштарым: "Өкмөт эмне берди? Там бердиби? Машине бердиби?"-деп эле жаалап сурап жүрүштү. "Буйруса, болор"- деп эле жооп айтып келдим. Мага бул сырдын баарын керээз кылып таштап кеткен атамды деле эстеген жан жок. Ал киши граждандык согушка, андан кийин Ата Мекендик согушка катышкан адам эле. Өзү жашаган айылда, Подгорный деген көчө турат, эмгегин эске алып, ошол көчөгө ысымын ыйгарып койсо эмне болот эле? Өкмөт ошондон кемип калмак беле?
Азыр деле эч ким кайрылып, ахыбалды сураган жок. Журналисттер гана кез-кези менен эстеп, ахыбалды сурап келишет. Мен аларга абдан ыраазымын.
- Жеке жашооңуз, бала-бакыраңыз тууралуу айтып берсеңиз?
- Бала чагымдан баштап оор турмушту башыман өткөрдүм. Согуш жылдарында тылда иштедик. Ачкачылыкты, азапты көрдүк. Согуштан атам аман келди. Агам болсо кайтпай калды. Кийин Раззаковдун чакыруусу боюнча борбордогу трикотажный фабрикага келип иштедим. Кыргызча, орусча, украинче жакшы билгендиктен, кадрлар бөлүмүндө иштеп калдым. Ошол кезде, завод-фабрикаларда жалаң эле орустар иштешип, кыргыздар жокко эсе болчу. Ал кезде фабрика-заводдордогу жумушчуларды кыргыздаштыруу маселеси курч коюлуп жаткан эле, мен ал тапшырманы так аткарып, кыргыздаштырууга чоң салым коштум. Бир айдын ичинде өзүм иштеген фабрикага 15 кыргызды жумушка алдым. Бул көрсөткүчкө жетекчилик абдан кубанып, мени колдоп, "өсө турган, иштей турган кыз экенсиң" дешип, Ленинградга окууга жиберишти. Ал жактан Жогорку Профсоюз мектебин 4 жыл окуп бүтүрүп келдим. Андан келип өз ордумда бир топ жыл эмгектендим.
Жеке жашоомдо деле бакубат турмушту көрбөдүм. Мени жаш кезимде ала качып кеткен. Тилекке каршы, мен өзүм бала төрөгөн жокмун. Турмушум жакшы болгон жок. Кайын эжемдер начар болуп, анын себебинен өзүм кетип калгам. Күйөөм согуштан аман келип, кийин кайтыш болуп кетти. Андан кийин, аялы каза болгон, төрт баласы бар кишиге турмушка чыктым. Бирок ал күйөөм менен сегиз ай жашагандан кийин каза болуп калды. Бул күйөөмдөн мурун атам, атама удаа эле сиңдим дагы кайтыш болду. Ошентип, үч өлүктү катар узаттым.
Алгач балдар үйү жоюлуп кетип, ал жактан башка улуттагы үч баланы багып алдым. Кийин сиңдимдин үч баласын бактым. Ошентип, башка жактардан да багар-көрөрү жок балдарды чогултуп, багып чоңойттум. Баккан балдарымдын саны 14кө жетти. Баары аман-эсен. Байтик айылында жашашат. Баары менен катышам, жогоруда айткан кирпичтин сыныгын таап алган Осмонкулов Каратай (Стрельник айылынан болот) азыр Америкада. Ал жактан өз күчү менен окууну бүтүп, олимпиададан утуп алса, өзбектер анын жеңишин четке кагып, "сен кыргыз экенсиң" деп өчөшүп, куугунтукташыптыр. Өзбек болсо да, ал: "өзбек эмесмин, мен кыргызмын" деп тайманбай айтып жүрөт. Ал неберем азыр дагы котормочу болуп иштеп, илимге абдан кызыгып жүрөт. Балдарымдын ичинен бир гана кызым менен катыша албай (анын өзүнчө узак тарыхы бар) жүрөм.
- Бийлик тараптан эч кандай жардам болгон жок деп жатасыз. Өзүңүз тиешелүү жерге кайрылып көрдүңүзбү?
- Кайрылып деле көргөн жокмун. Мына, эгемендүүлүктүн жыйырма жылдыгын белгилеп жатабыз. Мында деле эстеген киши болгон жок. Былтыр 7-апрелде мамлекеттин башына оор күн түшүп турганда, үйдөн нан бышырып алып, Ак үйдүн алдына бардым. Ал жакка элдер чогулуп, балдарын жоготкон энелер, күйөөсүнөн ажыраган келиндер ботодой боздоп, кыйын учур болуп турган.
Өз колум менен жасаган нандан ооз тийгизип, башымдан өткөн оор турмушту айтып, элди ынтымакка чакырып, өзүмдүн жарандык милдетимди аткардым.
- Апа, эми маек соңунда кыйын учурда мамлекетти башкарган Роза Отунбаева жана жакында эле президент болуп шайланган Алмазбек Атамбаев тууралуу эмне айтар элеңиз?
- Отунбаева колунан келишинче иштеп берди. Ал аял башы менен далай эркектерден артык иштеп жатат. Розаны мен көп жылдан бери билем.
Эми Атамбаевге байланышкан бир сырды айта кетейин. Бир жакын туугандарыбыз эмчи-домчу болуп, түшүнөн аян берип, көзү ачыктык кылчу. Кулов өкмөт башчы болуп турган кезде, катуу ооруп, дарыланганга акча жок айлам кетти. Куловдон жардам суроону эп көрүп, кабыл алуусунда болдум. Ошол көзү ачык иним Куловго барарда мага кичинекей кат берди. Ал катта "Жакынкы аралыктарда Өкмөт башчыны ууландырып, жок кылганы жатышат "- деген мааниде жазылган эле. Ал катты Куловго бердим. Ал киши: "башка күнү дагы чакырам, жардам берем" дегени менен чакырган да, жардам берген да жок. Ошондон көп өтпөй кызматтан кетти, анын ордуна Атамбаев шайланып, баягы иним айткандай кызматка келгени аз убакыттын ичинде эле ууланды. Ошентип, инимдин түшүнөн аян бергени туура чыкты. Ошол Атамбаев ууланган жылы ал иним каза болуп калды.
Атамбаев эл үчүн болгон аракети менен иштеп жатат. Ал аз айлыктарды, пенсияларды көбөйттү. Мурда пенсиям 2 миң бир нече болсо, азыр 5 миң сом болуп көбөйүптүр. Атамбаевге рахмат! Пенсиям бир кап унга, шекер, майга, мурда жетпеген этке да жетип калды. Эт жеп, күчтүү тамактанып калдык. Атамбаевге өмүр берсин, жаманчылык-жакшылыкты биле турган адам. Эл үчүн, кыргыз мамлекети үчүн алты жыл жакшы иштеп берет деген ойдомун.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
Жогорку Кеңештин дагы бир жомогу
Жаныбек Айдаралиевди Улан Чолпонбаевдин жардамчысы сабап өлтүргөнбү?
Өзгөрүү өнүгүүгө улануусу керек
Арты таза эмес аткаминерлердин акыркы таянычыбы?
"Токтогул сыйлыгы Жакиевдин жеке менчик сыйлыгына айлангандай..."/a>
Репрессиянын курмандыктары көмүлгөн жерди көрсөткөн Бүбүайра Кыдыралиева:
"Өлдү дешип, жалган маалымат таратышты, өкмөт болсо али күнчө эмгегимди баалаган жок..."
Массалык маалымат каражаттарын муунтуу башталдыбы?
Анатай Өмүрканов, Кыргыз эл акыны:
"Ай бетиңдин бырыштарын бирден өөп,
Бүт бырышын жазгым келет кайрадан..."
- Жылаңач клиптерге сиздин көз карашыңыз?..
жашыл акчага сатып алган аял...