ky ky ky ky ky ky ky ky ky bg cv ky ru bg bg ru uk kk ky ru ky en ky en ky fr ky en ru en ky en ky fr ky en ky en ky fr ky ru ky ru ky ru ky ru ky ja ky zh ky it ky en ky fr ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky zh ky en ky en ky zh ky ru ky ru ky en ky en ky ru ky ja ky zh ky sl ky en ky en ky en ky en ky ru ky en ky fr ky en ky ky ky ky ru de oc en ky ky ky ky ky ky ky ky en ky ky ky ky ky ky ky ky en ky ky ky ky ky ky ky en ky ky ky ky ky ky ky en ky ky ru en ru ru ru ru ky ky ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ru ru fr ru uk hbs_cyr ru ru ru ru en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr en en ru
Кыргызстандын алдыңкы көк бөрүчүлөрү күйөрмандары менен жолугат
Байге фонду 192 миң сом! Бишкекте дем алыш күнү жарым марафон өтөт
Депутат айдоочуларга салынган айып пулдун көлөмүн кайра кароо сунушун берди
Кашкар Жунушалиев Ноокенде уурдалып өлтүрүлгөн баланы унутуп калганда
Иракта футболчу Криштиану Роналдунун "эгизи" табылды. Видео
Акимиат Бабановду колдоо митинги боюнча сотко кайрылды
Шектүүлөр 12 жаштагы баланы эмнеге уурдашкан. Сурактын видеосу
Президент коңшулар менен болгон көйгөйлөрдүн чечилишинен кеп кылды
Таласта абактагы жалгыз кишини жаман шартта кармаган жетекчи иштен кетти
Көз жашын куюлтуп, жоогазын кучактаган Советбек Жумадыловдун таберик сүрөтү
Ышкырып, гүл сунуп, сүрөгөн жигиттер. Шевченконун Бишкекке келген видеосу
Ысык-Көл облусундагы 10 гектар жайыт жер мамлекетке кайтарылды
Мечит менен чиркөө кызматкерлери чогуу-чаран бак тигип, парк тазалайт
Жээнбеков спортчуларды куттуктап, Олимпиада оюндарына катышуу боюнча айтты
Руслан Казакбаев: Кыргызстандын маалыматтык коопсуздугуна шек келүүдө
100 миң доллар утурган жигит. Бишкекте кумар оюндары өткөн жайлар текшерилди. Видео
Ысык-Көл облусунда 475 түп бактарды эч кандай уруксаат кагазы жок кыйган жаран аныкталды
Депутаттар кыргыз-тажик чек арасындагы маселени жабык эшик артында карайт
Кыргызстанга келген Путинди Жээнбеков кантип узатты. Фотофакт
Россияда мигранттарды кызамыкка каршы эмдөө башталды
Россияда окуйм дегендерге маалымат. Бишкекке РФтеги ЖОЖ өкүлдөрү келет
Жер байлыгы алтын-күмүш болсо, эл байлыгы эмне? Салам берүү сабагынан
Кыргызстанда туруп Россиядагы окуу жайга тапшырса болот
Кыргыздын алгачкы оркестрди түзгөн Шубиндин атындагы мектепке 80 жыл толду
Бишкектеги аскер бөлүккө казак жоокеринин сүрөтүн илгендер жазаланды
Путиндин Кыргызстанга болгон сапары 5 мүнөттүк видеодо
Бишкектеги эки жаңы конушта жаңы сквер пайда болмокчу. Эскиз
Жээнбеков Кыргызстанда илимдин кайсы тармагын өнүктүрүү керектигин айтты
Москва мамлекеттик университети 6 ирет Бишкекте филиал ачууга аракет жасаган
Москва мамлекеттик университети 6 ирет Бишкекте филиал ачууга аракет жасаган
Москвада бизнес ачуу бир себептен улам оор. Кыргызстандык ишкердин тажрыйбасы
Путинди тосуу аземи жаңы форматта өтүп, таң каларлык болору айтылды
Россиялык жаштардын Кыргызстанга көз карашы өзгөрүүдө
Оолуксам 30 жаштамын... Окумуштуулар адам качан чоңоерун айтышты
Эр сайышка чыккан Улукбек: аравиялык шейх баламды үйрөтүп бер деп суранды
Панфилов паркында аттракциондон кыз кулап, ооруканага түштү
Аттракциондон кулаган кыз. Парк жетекчилиги окуянын чоо-жайын айтты
Ипподромдо жакалашкан күйөрмандар. Көк бөрүнүн финалындагы видео
Депутат Якутиядагы окуя боюнча Мамдумага кайрылууну сунуштады
Жээнбеков Казакстандын жаңы президенти Токаевди куттуктады
Дүйнөнүн 7 жолку чемпиону аталып, 2 «Нива» уткан: Жылына 4 млн сом тапкан өзгөндүк фермер
Бишкекте бет маңдай кагышкан Lexus менен Toyota. Видео
«Мага жайды чогуу казгыла»: Келинчегин, андан кийин өзүн өлтүргөн адамдын акыркы көз ирмемдери.
Бишкекте "Тазалыктын" кызматкерин машина 20 метрге ыргыта сүзүп, ал каза болду
Бишкек: жолдун боюн каптаган кызыл жалын менен кара түтүн. Өрттүн видеосу
Келемиштер өлүктөрдү тиштеп, кемирип... Бишкектик дезинфектологдун маеги
Бир кездери борбор калааны келемиштер каптап кеткен. Аны элүү жылдык тажрыйбасы бар дезинфектолог Бермет Солпиева жакшы билет. Алааматтын айынан жумуштан да кетип калсамбы деген, себеби уу дарыны жеп сүткө түшкөн келемиштер элди кырып салабы деп корккон.
Эгер ошондой жамандык болуп кетсе, Солпиеваны өзү айткандай түрмө күтүп турмак. Эми ал күндүн баары артта калды, бирок кылчайып сабак алчу нерселер бар деп эсептейт.
Союз убагындагы жалгыз кыргыз дезинфектолог — Солпиева
1970-жылдары Фрунзедеги медициналык училищенин санитардык-фельдшерлик бөлүмүн бүтүрүп, андан соң улуттук университеттин биология факультетин сырттан окудум. Жумуш жоктугунан дезинфекциялык станцияга орношуп, жалгыз кыргыз кызматкер болдум, себеби андай жерде башка, анын ичинен орус улутундагы адистер көбүрөөк иштечү эле. Станцияда отуздай бригада бар экен, анын бирине жетекчи кылып коюшту.
Биздин жумуш уулуу дары-дармектер менен курт-кумурскаларды (мисалы, кантала, бүргө, чымын-чиркей, таракан), чычкан, келемиштерди жана микроб, инфекция болгон жерлерди жок кылуу менен алектенүү эле.
Илгери борбордун бардык жерин тейлечүбүз, бир да жер көмүскөдө калчу эмес. Жумуш ал убакта өтө активдүү болчу. Ар бир мекеме дезинфекциялык борбор менен келишим түзүп аймагын тазалатып турууга милдеттүү эле.
1987-жылдан тарта Бишкекте келемиштер көбөйдү. Мурда-кийин келемиш менен иштеп көрбөгөндөн кийин, булардан арылуунун жол-жобосун издеп кыйналдык. Китептерди окуп, программа түзүп, саламаттыкты сактоо министрлиги менен жолугушууларды уюштурдук.
Келемиштин өңү-түсүн көрөйүн деп атайын эки күн Ташкентке барып келдим. Абдан акылдуу болушат экен. Олжолуу жерди байкап калышса, алгач бирөө чалгынга барат, жагып калса калганы жайылып, каптап келет. Ачка болсо, бири-бирин жеп койгондон кайра тартпайт. Астындагы эки тиши ар дайым өсүп турат. Тишти учтап туруу үчүн ар нерсени кемирип, тиштеп, керектен чыгарышат. Ии, анан кыжылдап көбөйгөнүн айтпагыла. Үч жарым ай сайын 7-12ге чейин төлдөшөт. Абдан баласаак келишет. Кокус ийинден балдарын кармап өлтүрүп же уурдасаң, сага секирип, тиштеп, кол салганан кайра тартпайт. Келемиштертер кадимки чычкандан эки-үч эсе чоң болот.
Орто Азияда байырлаган келемиштер кара жана боз түстө болду. Кара түстөгүлөрүн башка өлкөдө "караблдик" келемиш деп аташат, себеби алар сууда сүзө алат. Кыйын чыкканы боз келемиш болду, ал башкаларына салыштырмалуу чоңураак жана акылдуу келет экен.
Санаа кылган сүт заводу, балдарды бөөдө ажалга кириптер кылган тарбиячы
Жардам сурап кайрылган кишилер көп болду. Бригада менен кечки саат ондорго чейин иштеп жаттык. Көбүнчө келемиштер шаар четиндеги суу жээктеринде, таштанды төккөн жерлерде, мал баккан, чочко кармаган жайлардан чыкты. Алар кыязы ошол жерлерге уюктарды жасап алган.
Бир күнү Жибек Жолу көчөсүнүн ылдый жагында жайгашкан шаардык сүт заводунан арыз түштү. Ал завод Бишкектиктерди бакчу. Алгач келемиштерге капкан койдук, себеби уу дары бергенден корктук. Кокус келемиш сүт куюлган аппараттарга түшүп кете турган болсо, аны ичкен эл ууланмак, а бизди түрмө күтүп турмак…
Ага чейин Алматыда үрөй учурган окуя болгон. Бала бакчадагы тарбиячы мискейге түшүп кеткен чычканды калкып ыргытып ийип, ичиндеги сүттү балдарга куюп берип койгон. Анан отуз бала бөөдө өлбөдүбү. Көрсө, чычкан мурда уу дары жеген экен.
Негизи уу дарылардын көбү чычканды дароо өлтүрбөйт. Адатта 3-4 төрт күндөн кийин натыйжасын берип баштайт. Ошондо чычкандар кан тамыры жарылып же ичи көөп өлөт.
Капкан койгонубуз деле дароо жардам берген жок. Капкандын учуна майга чыланган нанды коюп келемиштерди күтүп отурдук. Алар болсо капкан кармагычакты азыкты шап алып кетип, бизди убайымга салып жатты. Ылдамдыгын карабайсыңарбы?
Алдыга "келемиштер кайдан чыкты?" деген суроону койдук. Заводдун ичин түрө карап, тышын бир чарчы жерин калтырбай, тинтип чыктык.  Көрсө,  сүттүн иштетилип бүткөн суюк калдыгы түтүкчөлөр аркылуу имараттын алды менен сууга кое берилчү экен. Аны суу деп деле атаганга болбойт, сасыган көлмөгө айланып калыптыр. Ошол жакта келемиштер эбак чардап алышкан экен. Жетекчилерине айттырып айланасын тазалаттыргандан кийин, өх-хх… дегендей болдук.
Заводдун айланасында эки үй бар экен. Келемиштер ал жакты эбак байырлап алыптыр. Кожоюндар "түндө үстүбүздөн чуркап өтүп, дүпүлдөп ойношот" деп көнүп калгандыгын айтышты.
Ажаткана менен өлүкканадан чыккан келемиштер
Адаттагы иш күн. Колбаса чыгарган цехтегилер келемиштер иштетпей калды деп даттанышты. Жайды аралап жүрүп эт сактаган камераны ачып жүрөгүбүз түшүп калды. Тимеле аркайган, аркайган кабыргалар турат десеңиз, эттерин эбак келемиштер мүлжүп кетиптир. Алар көрсө суукту да сезбейт экен. Булар кан менен этти абдан сүйөт. Ошондо уу дарыларды малдын ич этине аралаштырып туурап кошуп берип өлтүргөнбүз.
Дагы бир эсте калган окуя. Кесиптеш кыз диссертациялык ишин жазууга келемиш издеп калды. Ага тирүүсү да, өлүгү да керек экен. Ошондо таштанды челегинде тургандарын рогатка менен мээлеп атып бергеним эсимде. Эми бул жумушумдагы кызыктуу, түйшүктүү ирмемдердин бири.
Келемиштер тамак-аштан бардык түрүнөн тарта жер-жемишке чейин жейт,  жогоруда айтып кеткендей бөтөнчө эт менен канды сүйөт. Илгери шаардагы моргдогу өлүктөрдүн  жеп, кемирип  кетип жатат чакыртышты. Бирок ал жактан келемиштен арылтуу оңой эле болду. Дары-дармек, капкан дегендерди кооптонбостон койдук. Пивага уу кошуп бердик. Баса, келемиштер пива ичет. Кемиргенге пластик бөтөлкөлөр ыңгайсыз болуп, тишине илинбей жатса, куйругу менен тешип ийишет. Анан да тортту шумдук жешет, кондитердик фабрикадагы кыздар торттор оюлуп кетти деп ыйлап эле жатчу.
Шаар четиндеги тургундар ажатканадан келемиш чыгып атат деп кайрылышты. Жер тамдын ажатканасы эшикте жайгашыптыр. Сүрүштүрө келсек ошол жактагы орус үй-бүлө үйүндө жылан кармачу экен, анан келемиштерди аларга азык катары алып келчү экен. Мэриянын өкүлдөрү менен көйгөйдү чечтик. Тиги үй-бүлөгө жылан артык окшойт, жаныбарын көтөрүп алып башка жакка көчүп кетишти. Келемиштерди дары берип, ал жерден кырып жок кылдык.
Келемиштердин адам баласына тийгизген зыяны санап отурса көп. Эң оболу тамак-аш аркылуу оору жуктурат, айыл чарбасына оңбогудай зыян алып келет. Дүйнө жүзүндөгү мамлекеттердин тарыхында келемиштер электр зымдарын кырчып далай кырсыктарга кириптер кылган.
Ошентип Бишкек келемиштер менен 1990-жылдарга чейин активдүү күрөштү. Чынын айтсам, ошол учурларда жоопкерчиликтин жүгүнөн жадап жумуштан кетип калгым келчү. Андан соң Совет мезгилинин доору бүтүп, заман алмашты. Бир сыйра чаржайыт жашоону баштан кечирдик. Дезинфектологдорго жумуш жок, бир канча бөлүмдөр жабылып калды. Биз эмес, бизден башкасы иш таппай куураган учур болбодубу. 1998-жылы дезинфекциялык станциядагы бөлүм башчылык жумушумдан кетип, азыркы учурга чейин Саламаттыкты сактоо министрлигине караштуу оорулардын алдын алуу жана санитардык эпидемиологиялык көзөмөл департаментинде эмгектенип жатам.
Келемиштер кайрадан күч алганда…
2000-жылдары келемиштер кайрадан пайда болуп, эки жыл ичинде эле республикага жайылып кетти. Келемиштер менен күрөшүү үчүн токтомдор иштелип чыкты. Ошонун негизинде олуттуу иш алып барабыз. Майда-чүйдө жобосуна чейин жазылган. Маселен, бир тоголок дарыдан берип эсептеп турабыз. Биздин күйпөлөктөп жатканыбыздын да себеби бар.
Илгери бала бакчадагы тарбиячы келемиш үчүн полдун тешигине салынган дарыны чукуп сумкасынына салып коет. Эмне максатта алганы түшүнүксүз. Небереси аны таап жеп алат да, чарчап калган. Мындай окуялар бизге сабак болушу керек.
Учурда келемиштердин мурдагыдан аз. Жогоруда айтып кеткендей таза эмес жерлерди байырлап калышат.
6-7 жыл мурда Бишкектеги Жаза аткаруу жайлардын бирине  — түрмөгө бардык. Чынын айтсак, иштешүүгө кыйылып жатып макул болдук. Себеби андай жерди келемишин арылтуу азап да. Кээде дарыларды эксперимент жасап,  анан колдонгонго болот. Биз ушундай максатты көздөп макулдук бердик. Абакка кирип чыгышың эле азап, түшкө чейин уруксат кагаздарын толтуруп чыгасың.
Биринчи күнү барганда тамак-аш сакталган жайга уу кошулган азыктарды коюп кеткем. Эртеси түрмөдөгү кызматкерлердин бири чалып "бизде  кызыл-кыргын" болуптур деди. Жетип барсам, жердин баары кан. Кыязы, келемиштер тамак талашып бири-бири жыра тарткан же уудан улам кан тамырлары жарылган деген бүтүм чыгардык. Булардын чыккан жайын табыш керек болду. Абактын ичи-тышын тинттик, көрсө имараттын артында таштанды жай, капталында чочкокана бар экен. Жетекчисине кат жаздырып жатып таштандыны чыгарттырып, тазалыкты сактоону өтүндүк да, ишке кайтып келдик.
Бермет Солпиева кан шимирип, түнү уйку бербеген кантала тууралуу да жакшы билет. Каскактан арылуу жана алдын алуу тууралуу Sputnik Кыргызстан маалымат агенттигине айтып берген.
Дагы: https://sputnik.kg/society/20180809/1040551538/dezinfektolog-bermet-solpieva-bishkektegi-kelemishter-tuuraluu.htmlскачать dle 11.0фильмы бесплатно
Кадамжайдын Миң-Чынар айылында тигүү цехи ачылып, 8 адам жумуш менен камсыз болду
Биринчи лөлү тектүү мугалим Кадыров Толон 30 жылдан бери кыргыз тилинде сабак берет
«Мекендештер»: 28 жаштагы Тилек Швециядагы кыргыз диаспорасын жетектейт
Венера АБДУРАСУЛОВА: “БАЛДАР БИЗДИ КӨРҮП ӨСӨТ, БИРИНЧИ ӨЗҮБҮЗДҮ ТҮЗДӨӨБҮЗ ЗАРЫЛ”
Microsoft компаниясында иштеген Акылбек: баалуу адис жыйынтык көрсөтөт
№12 (127) 16-июля 2018 года
«    Апрель 2019    »
18+ © 2016 -
Любое копирование, в т.ч. отдельных частей текстов или изображений, публикация и републикация, перепечатка или любое другое распространение информации, в какой бы форме и каким бы техническим способом оно не осуществлялось, строго запрещается без предварительного письменного согласия со стороны редакции. Во время цитирования информации подписчиками ссылки обязательны. Допускается цитирование материалов сайта без получения предварительного согласия, но в объеме не более одного абзаца и с обязательной прямой, открытой для поисковых систем гиперссылкой на сайт не ниже, чем во втором абзаце текста.