bg ky en en en en en en ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ru ky ky ru ce ru ru tt ky ru ru ky ky ru mn ru kk ky ru ky ky ru ky ky uz ru ky ru ru ky bg ky ky ky ru ky ru ru ru ky ky ky ru ru ky ky ru ky ru ru ru ru ky ky ru ru en en en en en en en en en ru
"Форум", 21.09.10 - 7-бет: •
Шайлоо өнөкөтүнө ат салышкан партиялар бул "шайтандын оюнунда" каражаттарын аябай, акчаларын талаага сапырууда. БШКнын маалыматына таянсак, саясий күрөшкө чыгышкан партиялардын шайлоо корлорунун эң алды 25 миллионго, арты 500 миң сомду түзөрү белгиленген. Сарпталган каражаттардын негизин жарнак белгилерине жумшалып - деген жоопторун укканыбыз менен, көпчүлүк каражаттар шайлоочуларды сатып алууга багытталганы калкыбыз үчүн жашыруун деле болбой калды.
Ушул жерден суроо пайда болот? Бир катар капчыктуу партиялар бул ири суммадагы акчаларды кайдан алышууда? Партиянын мүчөлүгүнө төлөнүүчү акча канча? Жалаң муну менен ири суммадагы акча топтолбой тургандыгын, ал партияларды кимдер каржылап жатканын алар ачык айтып бере алышабы? Жок, эч качан бул аракеттер жана каржылаган уюмдар бизде ачыкка чыгарылбайт деп кесе айтууга болот. Мына ушунун өзү эле шайлоонун таза жүрүшүнө шек келтирет.
Өлкөбүздө алгачкы мезгилдеги шайлоодо алгачкы президент болгон Аскар Акаев да элге: "талапкерлердин бергендерин ала бергиле! Шайлоого барганда кабинадан өзүңөр каалаган адамыңарга добуш бергиле" - деген "акылман" кебин айткан эле.
Азыркы шайлоонун алдында шайлоочулардын ишенимин акчага сатып алууга аракеттер күчтүү экендигин талдоочу Турсунбай Алдакулов да өкмөт башчысы Азимбек Бекназаров да "он чакты партия акчанын күчүнө салып иштеп жатканын" белгилешет да, "салгыла, алгыла! Ыйманыңарды сатпагыла!" - деген "насаат" сөздөрүн айтышат.
Аттиң демекчибиз. Биринчи бийликтин пикиринде башка жаңы ой, адам ынанарлык жаңы ой деле жок. Аткаруучу ырчы Сагымбек Момбековдун: "сат, сат, сат эле сат!" -дегениндей элибиздин базар рыногу деген терс түшүнүгүнөн арыла албаган шартта жашап жаткандыгыбызды унутуп коюшуп отурганына кантип күйбөйсүң?
Кечиресиздер, саясий талдоочулар да, бийлик өкүлдөрү да азыр асмандап, жерге түшкүсү келбей отурушат. "Сатылбагыла!" - деген чакырык эч качан өзүнүн оң жыйынтыгын бербей турганы анык, себеби элибиздин аң-сезими европалыктардын деңгээлине жетише электигин моюнга алуу керек. Мындан тышкары канга сиңген менталитет, же коммунизмдин идеологу, немецтик чыгаан окумуштуу Карл Маркс (муну мен эмес, анын айыгышкан душмандары да инсандын улуу адам болгонун моюндарына алып отурушат), айткандай "кандагы так" өзгөрүлбөгөндүгүн эске албагандары таң калтырат.
Түшүндүрүп көрөлү. Кыргыз эли убадага так, айрыкча мындай саясий-шоулар башталганда элибиздин көндүм адатын жакшы билген партиялар "табак-табак эт тартып, аракты суудай агызганда" алар да "баталашып" койбогудай "акылдан адашкандар" эмес. Ал эми кыргыздар мындай учурда берген убадасын унутушпайт, айрыкча баталашкан соң өлтүрөм десең да артка кайтпай тургандыгын "саагыла, алгыла! Бюллетенди абайлап салгыла!" - деген "насааттар" суу кечпей каларын ойлонбогондуктары күйгүзөт да, күлкүңдү келтирет.
Сын айтуу оңой, аны аткаруу кыйын. Азимбек Бекназаров "он чакты партия" деген соң, аларды бийлик өкүлү катары ачык атаса болмок. Бул жүрөгү чындап күйгөндүкпү, же популисттик жөн эле кеппи, аны айтуу кыйын. Дагы бир эске алуучу нерсе, ушул партиялардын катарында "БЭК" партиясы да бар болуп жүрбөсүн? -деген күдүк ой күчөп барат.
Дагы бир ньюанс. БШКнын дагы бир маалыматында шайлоого жеке адам 100 миң, юридикалык тарап 500 миң сомдон ашпаган кошумча берүүгө укуктуу. Бирок бул мыйзам акчалуулардын каражатын "шамалга чачууга" эркин укук бергендигинде болуп отурат. Тескерисинче, партиялардын каражат корлоруна чек койсо, башкача айтканда шайлоого ар бир партия бир миллион сомдон ашпаган каражат жумшоого уруксат берилген чектөө койсо, мүмкүн ошондо гана добуштарды "сатып алууга" белгилүү деңгээлде тоскоолдук түзүлмөк.
Ушул жерде саясий-шоуларго БШКнын көзөмөл жүргүзүшүнө шарт түзүү үчүн саясий талдоочу Жыргалбек Касаболотов айткандай, "шайлоо өнөктүгүн каржылоо агымдарын текшерүүнү" күчөтүшсө да болмок, ошол эле учурда талапкерлердин эмгек маянасын тактап, анын күндөлүк турмушта сарптоолору да эсептелинсе, "агылып кирген акчанын булагы" ачыкка чыкмак.
Ал эми пайдаланылган каражаттардын булактарын эми аныктоо мүмкүн эмес, добушту сатып алууга аракетти далилдөө да, анын күнөөкөрлөрүн мыйзам чегинде жазага тартуу да азыр мүмкүн болбой калгандыгын эми жашыра албайсың. Демек, "добушуңарды сатпагыла!" -деген чакырык деле өзүн актабай тургандыгын, бизде "бардыгын сатып алууга" болоорун ачык эле айтсак боло тургандай. Бул оперативдүү мүнөздөгү эмес, кечиккен аракет экенин белгилей кетели.
"Акшумкар" партиясынын лидери Темир Сариев азыркы кездеги саясатчылардын эң көрүнүктүүсү. Кайсы маселе болбосун өзүнүн жеке көз карашы, ынанымдуу позициясы, жүйөөлүү аргументи бар. Өзгөчө анын экономикалык саясаттагы мыктылыгы, алдыны көрө билгендиги Борбордук Азиядагы саясатчыларды таңгалдырууда. Партиясын авангарддык жолго алып чыккан Темир Сариев менен публицист Кален Сыдыкова маектешкен.
- Айыл - кыргыздын ыйык турагы, коломтосу, чамгарагы. "Туулган жердин топурагы алтын". Элетке көңүл бурулбай калганы айыл калкын деградация, депрессияларга алып келди. Кунары качкандыктан айыл ыйламсырап ата - энесин күткөн баланы элестетет. "Ата-Журтун ардактайт, ар намыстуу эр киши" деп алп акын Арстанбек айтыптыр. Сиздердин "Акшумкар" бийликке келсе айылдын тагдыры кандай болот?
- Көңүлдү да жүрөктү да ооруткан маселенин бири - айыл. Айыл турмушунун өзгөчөлүктөрүн түшүнбөгөндүк, тарыхый, социалдык - экономикалык жана менталдык, агрардык өндүрүштү уюштуруунун бөтөн моделин түз эле көчүрүп алуу айылдардын абалын абдан начарлатты. "Жаңыны курбай туруп, эскини кыйратпа" деген нусканы эске алабыз. "Мүйүздүү болом деп кулагынан ажыраптыр" болгубуз келбейт. Айыл - өндүрүш эле эмес, айыл калкынын жашоо турмушу. Биз айылдын жашоо-турмушун өнүктүрөбүз, өзгөртөбүз. Айылдардын социалдык инфраструктурасын өнүктүрөбүз. Бул жерлерге сапаттуу билим алуу, медициналык тейлөө, маданият жана көркөм өнөр жеткиликтүү болот. Айылдарда ипотекалык жана социалдык курулуш кеңири жайылтылат. Ири шаарлардын болушуна көмөк көрсөтөбүз. Капиталдын жана эмгек ресурстарынын топтолгон борборлорун түзөбүз. Таяныч шаарларын өнүктүрөбүз, алар борборго салмагын салып турган саясий жана социалдык - экономикалык оордуктун бир бөлүгүн алат. Адамдарды өзүнүн тегерегине кармап турат.
"Акшумкардын" агрардык жана урбанизациялоо негизги артыкчылыктары булар: айыл чарбасын колдоп, агрардык секторду жеңилдетип каржылайбыз. Акырындап ар бир адамга кызмат кыла турган, айыл банктарына айлана турган кредиттик союздар тармагын өнүктүрөбүз. Машина - трактор станциялар өнүгөт. Ыктыярдуу башталышта фермердик чарбалар ирилештирилет. Натыйжалуу кооперативдер түзүлөт. Айыл чарба жерлерин кайра бөлүштүрүү фондунун жерлеринин базасында ири чарбаларды түзөбүз. Региондук өсүү борборлорун аныктап, өнүктүрүү жагы дагы колдоого алынат.
- Инфраструктураны инвестициялоо жагы кандай болот?
- Инфраструктураны инвестициялоо мамлекеттин негизги милдеттеринин бирине айланат. Кыргызстанга инвестициялардын келбей жатышынын негизги себептеринин бири - биздин инфраструктура артта калган. Ал үчүн төмөндөгүдөй чаралар көрүлөт: Энергетиканын туруктуу иштешине жетишебиз, бул үчүн электростанцияларды жаңылап, чакан станцияларды, ЛЭПтерди курабыз, оңдойбуз. Автомобилдик жолдор көбөйөт. Кытай - Кыргызстан - Өзбекстан темир жолун ишке киргизүү үчүн бардык күч аракеттер жумшалат. Чет өлкөлөр менен жаңы авиация каттамдары ачылат. Бишкек жана Ош шаарларынын базасында жаңы транспорттук - логистикалык түйүн курулат. Телекоммуникацияны өнүктүрүүгө инвестициялар тартылат. Бул боюнча максаттар арбын. "Жерде жаткан жумуртка - эртең учкан балапан" дегендей, бул тилектин баары реалдуу ишке аша турган план.
- Ар бир инсан, ар бир үй-бүлө кантип бакубат жашоого жетишет?
- Ал үчүн эмгек рыногун өнүктүрүү зарыл. "Кедейлик кетсин десең, эмгек эт. Молчулук жетсин десең, эмгек эт" деген эл сөзүнүн калети жок. өнүкпөгөн эмгек рыногу жаңылыштыкты көбөйтүүдө. Жалган баалуулуктар маңызына эмес, формасына каршы күрөш жаратты. Бүгүн көпчүлүктө диплом бар, квалификация жок, ишке алса иштей албайт.
Кыргызстанда эмгек ресурстарына суроо - талап жаратыш керек. Аларды жайгаштырууга багытталган программаларды, иш чараларды, бизнести колдоо зарыл. Мугалимдик кесиптин кадыр - баркын көтөрүү боюнча чараларды көрөбүз. Дарыгерлер менен мугалимдердин эмгек акысын жогорулатуу зарыл. ЖОЖдордо кадрларды даярдоо системасын кайра түзбөсө болбойт, жаңы жумушчу кадрларды даярдашыбыз керек. Кайрадан квалификациялуу жана квалификацияны жогорулатуу кажет. Татыктуу эмгек үчүн экономикалык шарттарды түзүү аркылуу жумушчу менен жумуш берүүчүнүн квалификацияларынын тең салмагына жетишүү дагы сөзсүз керек. Эмгек мыйзамы кайрадан каралат, ал жумуш берүүчү үчүн кыйла ийкемдүү болуп, жумушчу үчүн кепилдик бергендей болушу зарыл. Өлкөбүздөн тышкары иштегени кеткен жердештерибиздин социалдык, экономикалык кызыкчылыктары дагы корголот.
- Коомдо арам байыгандар, анан тишинин кирин соргондор социалдык ажырымга айланган. "Ыкшоолук ырыс кыркат" болгон ошол жакыр эл кантип бутуна турат? Же жалчыларга күндүн жарыгы тийбейби?
- "Элдин ичи - береке, көптүн ичи - мереке". Жалпыга бирдей мүмкүнчүлүктөр түзүлүш керек. Көпчүлүк колунда бар адамдар өзүнүн ак эмгеги, демилгечилдиги менен эмес, бийликке чукул болгондугунун аркасында байышкан. Коомдук менчик адилетсиз бөлүнгөн. Рынокту жаратууга шылтоо кылуу менен мамлекеттик байлык бирөөлөргө гана жең ичинен берилген, башкалары алданып кур жалак калган. Эгерде мамлекет адилет, калыс болгондо жарандарга өзүнүн мүмкүнчүлүктөрүн ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берсе көпчүлүк эчак ирденип кетмек, бутуна турмак.
Бул маселелер боюнча "Акшумкардын" планы мындай: Ар бир адамга өз ишин ачууга мүмкүнчүлүк беребиз. "Ынтаа болсо адамда, кыйын иш ааламда" дегендей, максатын ишке ашырууда бардык адамдар бирдей мүмкүнчүлүктөргө ээ болушу керек. Бизнести өнүктүрүүдө экономикалык эрежелер жөнөкөй, ачык - айрым, адилеттүү болууга тийиш. Мамлекет жаштарга өзгөчө камкордук көрүп, алардын ишин колдоонун атайын программасын колдоп, ишке ашырышы керек. Бизнес рейдерлик басып алуудан ишенимдүү корголууга тийиш.
Жазуучу, публицист, КР маданиятына эмгек сиңирген ишмер, Коомдук Манас академиясынын академиги
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
Күч тармактарына күмүш сырга:
Нариман Исадан үлгү алса..
Мамлекеттик "Учур" жаштар театрынын директору:
КРнын Коргоо министри, генерал-майор:
"Кыргыз армиясынын чама-чаркы июнь окуяларында көрүндү..."
Мен Атамбаев менен Текебаевдин
Warning: include(../../ohkaptal.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/forum/10/0921_7.htm on line 53
Warning: include(../../ohkaptal.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/forum/10/0921_7.htm on line 53
Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../ohkaptal.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/forum/10/0921_7.htm on line 53
Warning: include(../../rec_art/0_rec.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/forum/10/0921_7.htm on line 53
Warning: include(../../rec_art/0_rec.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/forum/10/0921_7.htm on line 53
Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../rec_art/0_rec.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/forum/10/0921_7.htm on line 53
Warning: include(../../news/0_art.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/forum/10/0921_7.htm on line 53
Warning: include(../../news/0_art.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/forum/10/0921_7.htm on line 53
Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../news/0_art.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/forum/10/0921_7.htm on line 53