en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Элге кебин айтпаса, эрендерден не пайда?
Динара Сагынбаева, Саламаттык сактоо министри:
"Дарыгерлердин коррупциясынын бетин ачуу кыйын"
Саламаттыкты сактоо ар бир мамлекеттин эң маанилүү тармагы болуп саналат эмеспи. Биз да Кыргызстандын саламаттыкты сактоо тармагынын абалын министрдин өз оозунан угуу максатында Саламаттык сактоо министрлигине башбактык.
- Сиз менен бир айдан бери жолуга албай бүгүн араң мүмкүнчүлүк алып отурабыз. Жумушуңуз абдан көп окшойт же журналисттерди жаман көрөсүзбү?
- Мен жалпыга маалымдоо каражаттарынын каччу эмес элем. Акыркы айда чындыгында жумуш абдан көп болду. Чет өлкөгө иш сапарлар да жыш болду. Өзүңүздөр билгендей, нормативдик документтерди чыгарыш үчүн ЖКнын комитеттеринен өтүү керек. Өкмөттүн жыйындары да абдан көп болду. Колум бошобой эми гана чолоом тийип жатат. Күттүргөнүм үчүн сиздерден кечирим сурайм.
- Сизди министрлик орунга депутат Дамира Ниязалиеванын жардамы менен келген деген сөздөр бар. Министрликке кантип келип калдыңыз жана өзүңүз жөнүндө кыскакча айта кетсеңиз?
- Өзүм кесибим боюнча педиатрмын. 20 жыл бою акушердик-педиатриялык илим изилдөө институтунда иштегем. 10 жыл мурун ушул министрликке келгем. Дамира Ниязалиева министр болуп бизге келгенде биринчи жолу таанышкам. Мен ал киши менен жумуш аркылуу гана байланышам. Апрель, июнь окуяларында Дамира Абаскановна менен аябай тыгыз иштешкем. 3-4 айдан кийин ал киши кызматтан кетти. Депутат катары ар кандай маалыматтарды сурайт. Биз керектүү маалыматтарды топтоп беребиз. Дамира Ниязалиева министрликке алып келди деп айта албайм. Мени бул кызматка КСДП партиясы көрсөткөн.
- Өзүңүз айтмакчы, бир да мүнөт бош убактыңыз болбой жатыптыр. Ушул убакыт аралыгында министрликте кандай конкреттүү иштер жасалды?
- Өкмөттүн 100 күндүк программасынын алкагында биздин министрликке 3 пункт бекитилген. Биринчиден, ушу кезге чейин кургак учукка каршы, онкология, психиатрия, кардио-хирургия кызматы милдеттүү медициналык камсыздандыруу кызматына кирбей келген. Ушул жагдайды өзгөртүп 1-июлдан баштап жогоруда санап өткөн кызматтар медициналык камсыздандыруу кызматы тарабынан каржыланат. Буга чейин булар мамбюджеттен гана каржыланчу. Эми милдеттүү медициналык камсыздандыруу кызматы тарабынан кошумча каржыланат. Экинчиден, "тез жардам" кызматы үчүн автоунаа алуу максатында мамлекеттен 85 млн. сом бөлүндү, азыр тендердик комиссия иштеп жатат. Кудай буюрса 3-4 айдан кийин машиналарды алып келебиз. Биринчи кезекте айыл жергесине таратылат. Үчүнчү багытыбыз - жеке менчик медицинаны өнүктүрүү боюнча. Биз мамлекеттик медицинаны жеке менчикке которбойбуз. Ушул жагын элге жакшы түшүндүрүү керек. Анткени эл медицина жеке менчикке өтөт деп коркуп жатышат. Бардыгы эле мамлекеттин карамагында калат, бирок базар экономикасынын шартында өз алдынча иштеп кетүүсүн камсыз кылуу үчүн иш жүргүзүп жатабыз.
- Сиз айтып жаткан милдетүү медициналык камсыздандыруу кызматын (ММКК) жарандар толук кандуу пайдалана алышпайт. ММКК деги эмне ишке жарайт?
- ММКК бизде 1997-жылдан бери иштеп келе жатат. ММККны Кыргызстандын 76 пайыз эли колдонот. Анын ичинде 18 жашка чейинкилер 37%, иштегендер 23% жана пенсионерлер 10%ды түзөт. ММККнын ичинде мамлекеттик кепилдик деген программа бар. Ошол программанын ичинде кайсы категориядагы адамдар кандай медициналык жардамды жеңилдик менен алаары жөнүндө кеңири камтылган. Мисалы, 5 жашка чейинки балдардын медициналык жардамы 100% бекер. Кош бойлуу аялдар каттоого турса төрөткө чейинки көзөмөл жана төрөт акысыз жүргүзүлөт. Пенсионерлер да акысыз дарылана алышат. Анын ичинде майыптар, согуштун катышуучулары жана көп балалуу энелер бар. Ошентип категорияларга жараша 100, 70 жана 50 пайыздык жеңилдетүүлөр каралган. Ошонун баары ар бир медициналык мекемеде илинип турат. Ар бир адам ошол жерден өзүн кайсы категорияга кирерин таап, дарыгерлерден талап кылыш керек.
- Кыргызстанда коррупция боюнча медицина тармагы билим берүү тармагы менен үзөңгүлөш эле келатат. Сиз келгенден бери коррупцияга тиешеси бар деп канча адам соттолду?
- Чындыгында коррупция акыркы жылдары аябай күчөп кетти. Күрөшүү абдан эле кыйын болуп жатат. Мен министрликте мурун 10 жылча иштеп туруп ушундай терс иштерге көп эле күбө болгом. Паракорлордун бетин ачуу өтө кыйын болуп жатат. Мисалы, дарыгер акча алса көрсөтпөй, билгизбей алат. Бейтап да аны айтпайт. Аны алган жана берген кишилер гана билип жатат. Кээде жарандар арыз менен кайрылганда врачтын аты-жөнүн да аташпайт. Ал эми врачтар далилдеп бергиле деп чыгат. Колунан кармап албагандан кийин андай фактылардын бетин ачуу кыйын. Былтыр Кара-Суу районунда акушер-гинеколог пара алды деп кармалып кылмыш иши козголгон. Биз ал кишини буйрук менен иштен алганбыз. Ал барып соттон акталып чыгыптыр. Кыскасы, далилдер жетишсиз болуп жатат. Коррупция менен комплекстүү күрөшүү керек. Жарандар эч убакта өз ыктыяры менен врачтарга акча бербеш керек. Эгер акча талап кылса башка маселе. Врачтар акча доолаган учурда ишеним телефондоруна чалып же анонимдүү кат жолдош керек. Эң эле жок дегенде башкы врачка кайрылсын. Ошондой эле укук коргоо органдары жакшылап иштеш керек. Биринчи кварталдын жыйынтыгы менен көптөгөн врачтарга коррупциялык иштерге аралашкандыгы үчүн сөгүш берилип, айрымдарын ээлеген кызматтарынан четтеттик.
- Улуттук госпиталь, республикалык ооруканадан баштап райондук ооруканалардын материалдык-техникалык абалы мышык ыйлагыдай абалда. Аталган имараттарга капиталдык оңдоп-түзөө иштери качан жүргүзүлөт?
- Акыркы 20 жылда бир дагы медициналык имарат курула элек. Бүт бардыгы совет доорунан калган имараттар. Медицинаны реформалоо боюнча донорлор тарабынан ар кандай жардамдар болгону менен имараттарды оңдоого колдоо көрсөтүлө элек. Ошентсе да 2008-2009-жылдары 938 фельдшердик-акушердик пункттарды базалык-медициналык жабдуулар менен жабдып алдык. Райондук жана облустук ооруканаларды энелердин жана балдардын ден соолугуна кам көрө турган жабдыктар менен камсыз кылып жатабыз. Мына эми "Ден соолук" деген жаңы программа кабыл алынды. Ошол программаны кайра эле чет элдик донорлор каржылап, 60 млн. доллар жардам беребиз деп жатышат. Биз аларга медициналык мекемелердин инфраструктурасын жакшыртып бергиле деп талап коюп жатабыз. Ошол "Ден соолук" программасынын алкагында материалдык-техникалык базаны чыңдоо боюнча көптөгөн иштер каралган. Сиз айтып жаткан имараттарды капиталдык ремонттон өткөрүү үчүн 786 млн. сом керектелет экен. Тилекке каршы мамлекет тарабынан бизге андай каражат бөлүнбөйт. Ошентсе да мурун курулушу башталган медициналык мекемелерди бүтүрүү боюнча иштер бул жылдын бюджетине киргизилди.
- Каражат тартыш деп жатпайсызбы, учурда бюджеттен сиздердин министрликке канча акча бөлүндү?
- Жылдан жылга бизге бөлүнгөн каражат көбөйүп жатат. Быйыл 9 млрд. сом бөлүндү. Бул былтыркы жылга караганда көп, бирок дагы деле толук жетпейт. Өзүңүздөр билгендей, былтыр медициналык кызматкерлердин айлык акысы көтөрүлгөн. Ошол врачтардын маянасы да 9 миллиарддын ичинде. Кошумча эч кандай акча каралган жок. Бүгүнкү күндө ошол каражаттын 78-80 пайызы маяналарды төлөөгө, 10 пайызы коммуналдык кызматтарга, 10%ы оорулууларга жумшалат. Оорулуулардын тамак-ашына, дары-дармегине кетет. Мамлекеттик кепилдик деген жакшы программабыз бар. Бирок ошол программаны 100% иштете албай жатабыз. Декларативдүү бойдон калып жатат, анткени каражат тартыш.
- Азыркы учурда врачтардын кесиптик чеберчилиги өтө төмөн экени эч кимге жашыруун эмес. Ичи өтүп жатса сокур ичеги деп операция кылып же кайчысын адамдын ичинде унутуп калган учурлар көп эле кездешет. Врачтардын кесиптик чеберчилигин жогорулатуу боюнча сиздер тараптан кандай иштер жасалат?
- Азыркы учурда 6 медициналык окуу жай студенттерди окутуп жатат. Анын ичинен экөө чет өлкөлөрдөн келген студенттерди окутат. Калган төртөө республикадагы врачтарды окутат. Ооба, врачтардын деңгээли чынында эле төмөн болуп жатат. Медициналык окуу жайларда адистерди даярдоо багытында ЖОЖдордогу системаны өзгөртүп, оптималдаштыруу керек. Дарылоо факультеттерине жаңы стандарттарды киргизип, окутуу системасын жакшыртуу боюнча иш-пландар бар. Иш жүрүп жатат, бирок ар бир врачтын өзүнөн да көз каранды. Диплом алган боюнча чектелип калбай күн сайын окуп, билимин тереңдетип туруш керек да.
- Базарларда дары-дармектер ачык асман алдында эле байпак сыяктуу сатылып жатат. Деги эле дары-дармектерге, алардын бааларына көзөмөл жүргүзө аласыздарбы?
- Тилекке каршы, биздин министрлик дары-дармектердин бааларын чектей албайт. Анткени дарыканалардын баары жеке менчикте. Ал эми ачык асман алдында сатылган дарыларга маал-маалы менен рейд жүргүзүп турабыз. Бирок рейд бүткөндөн кийин эле кайра чыгып алып жатышат. Бул жерде укук коргоо, бажы органдарынын да күнөөсү бар. Аткезчилик менен келген дарылардын жолун буусак мындай болбойт эле. Ал эми элге дарыларды жеңилдетилген баада бериш үчүн атайын программа бар. Милдеттүү медициналык камсыздандыруу кызматынын алкагында 30%дан 70%га чейинки жеңилдик менен сатылат. Биз Кыргызстан боюнча 126 дарыкана менен иштешебиз. Бул аз да болсо карапайым элге жардам болот деп ойлойм.
- Бир пачка анальгиндин баасы канча турарын билесизби?
- М-мм... Албетте билем. Ар кайсы жерде ар башка баа. 7 сомдон 10 сомго чейин барат.