ru en hbs_cyr ru ky hu ky ky en sv fr de de fr fr uk en fr en ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky mt ky ky ru ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ru ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Эл Баатырынын өтүнүчүн эки кылбаган
же табы өчпөс "кызыл чок" жөнүндө
Өткөндө белгилүү журналист жана акын Кудайберген Жуманазаровдун 75 жылдык мааракесине карата жарык көргөн "Тандалмалар" жыйнагынын бет-ачары болуп өттү. Мен Кудайберген акенин өтө жакын санаалаш, сырдаш инилеринен болбосом да жолуккан жерде "жобураша" калчу күндөрдү эстеп, эскерип олтурдум...
... Элүү жылдыгында сыйлуу конокторуна кошуп 3-микрорайондогу үйүнө чакырганына жетине албай костюм жапканымды, раматылык бир тууган иним Дөөлөталы Дүйшөналиевдин "Кудайым бере салган Кудайберген" деген ырын, алтымыш жылдыгында чакырылбай калганына өзүн айыптуу сезгендей кийин жолукканда "Байым, шартка жараша ага-туугандар менен эле бала бакчада өткөрүмүш болдум... кеч болсо да кел эми, деп пейлин кенен сала бапырап, келберсип турган турпатын, өмүрүнүн соңку жылдарында "Чүй баяны" гезитинде иштеп турган күндөрүн, (Күкем 8-кабатта, мен 5-кабатта), көзү өткөндө С.Жусуев, С.Эралиев, Т.Аскаров өңдүү агалар баштаган чыгармачыл топтун Сокулук районундагы Маловодное айылына атайын барышканын раматылык Ташмат акенин буркурап жаш төгүп, ага арнаган ырын араң-араң окуганын ... кайсы бир жолукканда Кудайберген аке тууралуу сөз болуп кетип, белгилүү радиожурналист жана акын Тенти Орокчиевдин "О-оо Кудайберген деген адамгерчиликтүү чоң акын эле да, жолуккан сайын эмнегедир атымдан айтпай, "жолдош Орокчиев" деп алыстан эле оң колун асмандата көтөрүп кыйкырып салам айтчу эле, кайран Кукем" - деген сөзүн, ж.б. эстеп отурдум. Кыскарта чапканда, ушул кезге чейин Кудайберген аке жөнүндө сөз болгондо аны билген адамдардын "Кайран гана Кукем ай!" - деп, "куйкаланып" кеткендерин угуп өзүмчө кубанып жүрөм.
Мен Кудайберген акени алгач "Ленинчил жаш" гезитинин мыкты журналисттеринин бири, мезгилдин күрөө тамырын кармай билген калемгер катары тааныгам. Мен эле эмес, менин куракташтарым да ушундай ойдо болсо керек. Ал "Кара-Көл оттору" аттуу алгачкы ырлар жыйнагы аркылуу таланттуу акын катары да таанылган окурмандарга. Дегеним, ал акындын туңгуч жыйнагы болсо да учурунда Ленин комсомолу сыйлыгына көрсөтүлүшүнүн өзү эле жогорудагы ойду жокко чыгарбайт. Андан соң, "Ат жалындагы ыр", "Тогуз кайрык", "Ак жол", "Токтогулдун ыры", "Көгүлтүр жылдыздар", "Струны комуза" (орус тилинде), "Жазгы жамгыр", "Чолпонум", "Алтымыштын ашуусунда" ырлар жана "Токтогулдун жергесинде" аттуу публицистикалык очерк жыйнактарынын автору болгон.
...Кечеде Кыргыз Эл акындары Т.Мамеев, Г.Момунова, С.Тургунбаев акынды эскерген сөздөрүн айтып, ага арнаган ырларын окуп беришти. Ошондой эле учурдагы элге таанымал акындарыбыздан К.Бакиров, Б.Чотурова ырларын эскерүүгө арналган кече күү-шаа түшүп, ыр кечеге айланып кетти.
"Тандалмалардын" бет ачаары алгач КТРдин концерттик залында башталып, андан соң "Сары-Челек" ресторанында уланып, анын бардык чыгымын акындын төрт кызы менен күйөө балдары көтөргөнүн, "Сенин көзү өтүп кеткен атаң тургай..." деп көздөрүн чакчайта, этек-жеңин кагынбаган күйөө балдарга жеке ыраазычылыгымды айта кетейин.
Экинчи дагы бир рахмат - кечээ күү, шаа түшүп анча күүлдөй элегинде кыздарынын бири элге кайрылып: "Урматтуу, ата, агалар, Уча кимге тартылып кетти деп умсунбаңыздар. Учаны урматтуу Сооронбай атанын үйүнө жөнөттүк" - деген жөн билги карындаштарга.
Эмки сөз (Табы өчпөс "Кызыл чок") "Тандалмалар" жөнүндө жыйнактын чыгып калышына КР Эл Баатыры, Эл акыны С.Жусуев демилгечи болуптур. Ал тууралуу томдуктун демөөрчүсү белгилүү коомдук ишмер, кайсыл кызматта болсо да артынан "калбыр" калдырабай таза жана так иштеп келаткан Осмонбек Артыкбаев тандалмаларга жазган баш сөзүндө мындайча эскертет: - Бир ирет мага Кыргыз Республикасынын Баатыры, даңазалуу агабыз Кудайберген агабыз тууралуу кеп баштап калды. Көзү өткөндөрдү унутпай, эстей жүрүш - ыйык парз. Далайларга чоң-чоң жардам бергениңди угуп жүрөм. Өзүң Кетмен-Төбөнүн намысын көтөрөр уулдардын бирисиң, менин ушул айтканымды терең түшүнүп, өтүнүчүмдү аткарып, тандамал ырлардан топтолгон томдугун чыгарып койсок жакшы болот эле, - деди. Мен дароо макулдугумду бердим.
"Кудайберген аке 50 жашка толгондо мааракесинде айылы Жетигенге мени борбордон барган С.Жусуев, Т.Мүлкүбатов ж.б. кошуп чакырды эле. Кийин бир жолуккан күндөрдө "Мен эми 60 жашка чыкканда "Тандалмалар" деген китеп чыгарам, сырты кып-кызыл чоктой болот"- деп сүйүнүч менен айткан эле. Тандалма акындын керээз сөзүндөй болгон "кызыл чоктой" мукаба менен чыгаралы,- десем Осмонбек иним макул болду дейт"- китептин түзүүчүсү Б.Чотурова.
18,5 басма табак көлөмүндөгү "тандалмалардын" демөөрчүсү Осмонбек Артыкбаев мырзаны мен буга чейин негизинен "Неман" фирмасынын негиздөөчүсү, ЖКнын 3-чакырылышынын депутаты, министр, белгилүү коомдук ишмер катары билсем да, анын Европа университетинин экономика боюнча философия илимдеринин доктору жана экономика илимдеринин кандидаты экендигинен кабарым болбогонун да айта кетейин окурмандарга.
Ар кандай жекжаатчылыгы жок же чоң кызматтарда иштеп жаткан уул - кыздарынын эртедир - кечтир пайдасы тийип калар деген тымызын кошомат-куулук менен эмес, Эл Баатырынын бир сөзүн эки кылбай ушунча көлөмдөгү китебин чыгарып берген Осмонбек мырзага рахматтан башка не демекпиз. Ылайым Артыкбаевдей ак көңүл, жарды-пардыдан жардамын аябаган замандаштарыбыздын катары арта берсин!
Анда эмесе, урматтуу Осоке!
"Аке, үкөлөп" жан баккан.
Адамсың сен эл баккан.
Ата арбагы жана да,
Алла өзү колдосун - деп,
Биз - Манастын элибиз
Улутту улут катары талкалагысы келгендер иралды ал улуттун улуттук дүйнө таанымын жоготкусу келген эмеспи. Айталы, бизге деле өздөрүнүн дүйнө таанымын таңуулашып, "жашоо, коом биз айткандай, биз түшүндүргөндөй өнүгөт, калганынын баары жалган, силер мына ушундай гана жашашыңар керек, силерде дүйнөтааным болгон эмес, анын баары эскинин калдыгы" деп өз окууларын, түшүнүктөрүн таңуулап келишкен. Эсил кайран СССР кыргыздарга 70 жыл бою марксизм - ленинизмди таңуулап, "Кудай жок" - деп какшанып келди. Акыркы жылдарда кыргыздарды арапташтыруу башталды. Аялдыкына окшогон узун көйнөк кийинишип, эчкиникине окшогон сакал койгон молдокелер өздөрү эмнеге, кимге ишенгенин билбей, даваат айтып жүрүшөт. Исламды таратып жатабы же анын бир сектасын таратып жатабы, өздөрү билбейт. Түшүнбөйт. Чындыгында, анысы да, мунусу да коркунучтуу. Ал эми Теңирчиликти кыргызга дин катары таңуулагысы келгендер андан да коркунучтуу. Теңирчилик илим катары калыптана элек дегендерди угуп күлкү келет. Булар да коркунучтуу. Илим деген өзү эмне? Илимдин өзүн акыркы чындык катары кабыл алганыбыз туурабы? Андат болгондо, илим деле көп нерсеге жооп таба албай жатпайбы. Кечээ эле урагыс көрүнгөн марксизм-ленинизм илими бүгүн урап калбадыбы. Демек, Теңирчиликти дин катары эсептеп, аны дүйнөтааным катары кабыл албай кесирлене берүү осол нерсе. Теңирчилик бир гана кыргыздарга эле эмес, бүтүндөй көчмөн элге, көчмөн дүйнөгө, анын ичинде кыргыздарга таандык дүйнөтааным. Улуттук тил менен улуттук дүйнөтааным улуттук акыл-эстин башатын түзөт. Улуттук акыл-эс улуттук ар-намыска негиз болот. Кыргыз намыс дегенде канжыгага башын байлап, канын көөкөргө куюп койгон. Бул эмне кыргыздын улут катары тээ илгери жоокерчилик эле заманда калыптанганынан кабар бербейби? Албетте, берет. Ошентип, улуттун эс-тутуму, улуттун тарыхы жаралат. Тарыхты эл жаратат.
Кимде ким кыргызды эл катары, улут катары калыптана элек десе, алар түшүнүгү тар адамдар же эл душмандары! Кыргызды улут катары калыптана элек дегендерди укканда дайыма Манаска каршы чыгышкан Абыке-Көбөштөр эсиме түшөт. Биз, кыргыздар - Манастын элибиз. Арийне, тагдыр ушул экен, арабызда Абыке менен Көбөштөр да бар. "Кой аксагы менен миң" деген ушул. "Бири кем дүйнө" деген экен кыргыздар. Кайран кыргызым!!!
Биз, кыргыздар, Манастын элибиз. "Манастын эли" болуу эч нерсе менен ченелбей турган эбегейсиз оор озуйпа. Оор жүк. "Манастын эли" болуу ар бир элдин эле пешенесине жазылган эмес. "Манастын эли" деген ыйык атка татыктуу бололу. Биз, кыргыздар иралды өзүбүз: баарыбыз жана ар бирибиз - кыргыздар тууралуу, "Манастын эли" тууралуу, эл тууралуу кесир сүйлөөгө акыбыз жок. Өз элибизди жамандоого, өз элибиз тууралуу кыяпат да, кыянат да сүйлөөгө, өз элибизге чыккынчылык кылууга укугубуз жок.
"Улутман" саясий партиясынын төрагасы,
Кыргыздардын бүткүл дүйнөлүк конгрессинин президенти,
Бүткүл дүйнөлүк "XXI кылым жана адеп-ахлактуулук" элитардык клубунун
Борбордук Азия боюнча штаб-квартирасынын башчысы,
"Жашыл Азия" коомдук бирикмесинин төрагасы