ky en en en en en en uk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru ru ky ru mn kk ba ru ky ru uk ru ru ky ru ru ky ru kk bg ky ru ky ru ru ru hbs_cyr ru ru ru lez ru ug en en en en en en en en en ru
"Кыргыз руху", 27.07.10 - 5-бет: •
Кыргызстанды кризистен кантип алып чыкса болот?
Журт башчылардын көрөгөч жаратмандыгы ар убак калайык калкты келечеке бириктирип келген. Азыр дагы, Кыргыз бийлиги кең келечекти тастыктап, жашоо - турмушту жакшыртууга мамлекеттик мүмкүнчүлүктөрдү дал келтирүүсү учурдун кечиктирилгис талабы. Азыркы каатчылык заманда айга чыгып асман эңсебей, аңдагы саздан азык жаратууга өтүүбүз шарт. Кыргыз өкмөтүнүн каатчылыктан башка чечимдери кайра эле жасалма болуп, өнүгүүнүн адашкан жолунан чыгарбайт, жашоо - турмуш оңолбойт.
Каатчылыка кабылган державалар, банкроттолгон рынок тармактарын улутташтырып жатышат. Ал мамлекеттер каражатка бай. Ошондуктан, алар мамлекеттин эсебинен рынок тармактарын банкроттуктан улутташтырып сактай алышат. Глобалдаштырылган рыноктук система өз нугунда механизмде иштеши керек. Бирок, рынок көзөмөлдүгүн дүйнөлүк державалар улутташтырып орнотушууда. Энергетикалык жана туракжай муктаждыктары рынок шартында камсыздалышы глобалдык каатчылыкты жаратты. Бул өзгөргүс муктаждыктарды ички дүң продукциясы менен калк санынын көбөйгөнүнө барабар көбөйтүп келет. Муктаждыктардын көбөйгөнү рыноктук жаңы бааны таңуулайт, каатчылыкты таңуулагандай эле.
Дүйнөлүк каатчылыкты жараткан энергетикалык жана туракжай муктаждыктар коррупцияга кошулуп Кыргызстанда 5 жылдын аралыгында 2 ирет мамлекеттик бийликти күчтөп алмаштырды. Биздин жашоо - турмушубуз жана экономикабыз капиталдашпагандан улам, глобалдуу муктаждыктар каатчылыкты жаратпастан, мамлекеттик бийликти кайра алмаштырды. Каатчылыка кабылган мамлекеттерде эрксиз адамдардын өз өмүрлөрүн кыюулары көбөйсө, Кыргызстанда, кайгылуу жарандык кан төгүүлөр болду.
Кыргызстандын энергетикалык муктаждыктары советтик учурдагы системада калып келсе, туракжай талаптары ипотекалык сунуштар жана социалдык курулуштарда чектелген. Союз кезинде Бишкек менен Ош шаарларынын энергия камсыздыгына, Өзбекстан жана Казакстан социалисттик планга ылайык милдеттүү болсо, азыр биздин кошуналар, ошол эле энергозаттарына дүйнөлүк бааларды талаптап келишет. Дүйнөлүк практикада ТЭЦ казып алынчуу энергозаттардын чоң кендерине курулат. Бирок, советтик учурда Бишкек / Ош шаарынын ТЭЦтери Өзбекстан жана Казакстандын энергозаттарына курулган. Тынымсыз иштөөчү өнөржай гиганттары болгон, Канттагы цемент - шифер комбинаты, Токмоктогу айнек жана Майлысайдагы лампа заводдору дагы өзбек жана казак тууган кошуналардын энергозаттарына көз каранды. Энергозаттардын жалпы импорту Улуттук валютанын инфляциясын жаратып, анын кесепетинен экономикалык маселе таңууланды. Кошуналардан импорттолчу энергозаттар Кыргызстандын мөңгүлөрүн ууландырып, алардын көлөмүн азайтты. Өзбекстан менен Казакстан суу тартыштыгында калышып, Арал деңизи чөлдөнүүдө.
Бишкек менен Ош шаарларынын энергокеректөөчүлөрү "союз" кезинен бери 2 эселеп көбөйүшүп, алар азыр деле ошондой эле энергетикалык муктаждыктарын камсыздоону талапташат. Алардын энергетикалык муктаждыктары азыр деле камсыздалышы керек. Бишкек менен Ош шаарларынын энергокеректөөчүлөрү дүйнөлүк бааларды көтөрө алышпайт. Ошондуктан, атамекендик жалпы электрокеректөөчүлөр борборлордун энергокамсыздыгын электротарифтин эсебинен тилектеш төлөп келишет. Борбордук абоненттер энергетикалык дотацияда калышты.
Энергокамсыздоо каражаттары / коммуникациялары дагы "социализм" учурунда калыптандырылып, азыр иштөө мөөнөттөрүнүн чегине жетти. Аларды алмаштыруу, оңдоо - калыптандыруу эбегейсиз каражаттарды талаптайт. Талаптаган каражаттар атамекендик энергетиктерде жокко эсе.
Коммерциялык энергожоготуулар менен төлөнбөгөн энергокеректөөлөр энергетикалык тармакты банкроттоп келет. Насостук станциялар электроэнергиянын өнөржайлык көлөмүн дотациялык шарт талапташат.
Энерготарифтерди импорттолчу энергозаттардын баалары, коммерциялык / техникалык энергожоготуулар менен насостук станциялар көтөрүп келишет. Элдик өкмөт ыныклаптык убадага ылайык энерготарифтерди түшүрдү. Эми мамлекеттик бюджеттин жана атамекендик энергетиктердин эсебинен Бишкек / Ош шаарларынын энергокамсыздыгы кайра эле дотацияланышат. Мамлекеттик бюджет элдики. Кайра эле жалпы элдин эсебинен борборлордун энергетикалык муктаждыктары камсыздалат.
Глобалдуу энергетикалык проблемалар СССРден энчиленген. Ошондуктан, глобалдык ишчаралар талаптанат. Азыр глобалдуу энергетикалык проблемаларды жалгыз тармактык министрлик социалисттик талаптарга ылайык аркалап келет.
Энергетикалык жана туракжай муктаждыктары дүйнөлүк каатчылыктын алмаштыргыс себептери эле болбой, ар бир жарандын жашоо - турмуш талаптары. Ошондуктан, бул энергетикалык жана туракжай муктаждыктарыбызды жаңы шартта камсыздоо талаптары каатчылыкка каршы мамлекеттик артыкчыкта аткарылышы керек.
Каалоо - тилекте баталанган чечимдерден биз каатчылыкка каршы паспорттолгон / тастыкталган аткаруу тапшырмаларына өтүүбүз талап. Деклорациялык каалоо - тилектеги чечимдердин аткаруу кайдыгерлиги азыркы каатчылыктын адатталган шарты. Учурдун аткаруу кайдыгерлигин жоготулушу каатчылыка каршы тапшырмаларды натыйжалайт.
"ӨлкӨнүн ӨнүгүшүнӨ ӨзүбүздӨн башка эч ким күйбӨйт"
Жакында Алмаз Баатырбеков аттуу кызыктуу инсан менен таанышып калдык. Өзү бир топ жылы салык тармагында иштеп жүрүп, азыр алкоголдук тармактын жана айыл чарбасын өндүрүүнүн адистешкен күйөрманы экен.
Маектешип отурсак, патриоттук ынанымдан улам, кыргызстандык пиво сүйүүчүлөр Кыргызстандан чыккан "Арпаны" (пиво - ред.) ичсин дейт. Кичи мекени Ат-Башыда экспорттолуп, кезегинде экс-"эл башчылары"тарабынан тартылып алынган эт бизнесин элинде жандандырып берүү максатында чуркап жүргөнүн айтты.
- Сизди алкоголдук тармакты ийне-жибине чейин билет, анын жүгүн көтөрүүгө бел байлагандардын бири дешет экен, бул туурасында эмне айта аласыз?
- Бир топ жыл салык тармагында Бишкек шаарында иштеп жүрүп, кийин таптакыр башка тармакка өтүп кеттим. 2008-жылдын февралынан тарта Айыл, суу чарба жана кайра иштетүү министрлигинин алдындагы алкоголдук продукцияларды сатуу, өндүрүү жана сактоо боюнча мамлекеттик агенттикти башкарып калдым. Мага коюлган тапшырма - көмүскөдө айлануудагы каражатты бюджетке ачык түшүрүү, төмөндөп кеткен мурунку көрсөткүчтөрдү жогорулатуу болду. Жоопкерчилик, түйшүктүү иштердин натыйжасында, экинчи жылы жакшы натыйжаларга жетише алдык. Анда Өмүрбек Бабанов вице-премьер-министр болуп турган. Ал кишинин жана биздин демилге менен бул тармакты көзөмөлдөп, ишин жөнгө салып туруучу мыйзамды Казакстандык, Россиянын жакшы жактарын алып жазып чыктык. Бул биздин продукциянын экспортко чыгарууга мүмкүнчүлүк жаратты. Токмок шаарында Борбор Азия боюнча уникалдуу спирт завод курулуп, "Альфа" деген сорттогу спирт чыга баштаган. Кезегинде союз учурунда "Люкс" деп аталган спирттен жети эсе таза, сапаттуу, экспорттук потенциалы жогору. Мындай завод Борбордук Азиянын бир да өлкөсүндө жок. Өндүрүшкө быйыл киргизилип, бирок, Убактылуу өкмөттө кабыл алынган 62-декретке ылайык, "эксклюзивдик укук" деп токтоп калды. Бул ишкананы эртерээк иштетип, рынокко кирбесек, кошуналар, маселен, казактар, өзбектер озунуп кетиши мүмкүн... Муну эстегенде ичим ачышып кетет. Кеч калтырбай тезирээк ишке киргизиш керек эле. Ата мекендик өндүрүүчүлөрдү колдоо максатында да башка ичимдиктердин түрлөрү үчүн, импорттук продукциялар менен күрөшүүгө туура келди...
- Ошол күрөшүңүзгө конкрет­түүрөөк токтолуп кетсеңиз?..
- Мындан эки жыл мурун пиво тармагында рынокту Казакстандын "Шымкент" пивосу ээлеп турган. Жөнөкөй тил менен айтканда, мисалы, Бишкекте 100 кафе иштесе, анын 90 пайызында "Шимкент" пивосу сатылчу. Мен ишке февралда келдим, сезонго чукул деп май айында жергиликтүү пиво өндүрүүчүлөр - "Арпа", "Абдыш Ата" сыяктуу компаниялардын ээлерин чакырып, эмнеге биздин, жергиликтүү өндүрүштүн көлөмү азайып, импорт көбөйүп жаткандыгын талкууладык. Алар өлкөдө буга чейин колдоо болбогондугун айтышты. Эгерде мамлекеттик деңгээлде колдоо болсо өндүрүш көтөрүлөт, кошумча жумушчу орундары пайда болот, акча биздин заводдорго түшөт да. Ошентип, бир топ машакаттардан, түйшүктүү иштерден кийин, ошол сезондо, июнда каралчу квота менен аталган чет элдик пивонун Кыргызстанга ташылып кирилишине чек койдук. Биринчи жылы кыйын эле болду, ар тараптан пивону ачып бер, киригизип бер деген бизге басым жасалган учурлар кезикпей койгон жок.
Жыйынтыгында, "Арпа", "Абдыш Ата" ишканаларынын продукция өндүрүү көлөмү бир топ өстү, кыргызстандыктардын бир тобу кыргызстандан жасалган пивону ичип калышты.
- Демек, жергиликтүү пиволордун өзүбүздүн рынокто көбөйүшүндө сиздин түздөн-түз салымыңыз бар турбайбы?
- Ооба, кафелердин бардыгы жергиликтүү "Арпаны" алып сата баштады. Анан тез эле биздин пиво өндүрүүчүлөр рынокту ээлей баштады. Буга өзүңүздөр деле күбө болуп жатсаңыздар керек. Ошондогу биздин ишибиздин жыйынтыгын азыр көрүп жатабыз. Кыргызстандыктар эки жыл мурун "Шымкент" ичсе, азыр "Арпа" ичип жатышат. Аз болсо да, ишиңдин жыйынтыгын көрүп туруш, жагымдуу нерсе. Албетте, ойлогон нерселерди аткара албай калган учурлар да кездешет...
- Мисалы, кандай учурлар?
- Ата мекендик товарлардын кызыкчылыгын көздөгөн "соода эрежеси" бар. Ал деген соода жайларында жергиликтүү өндүрүштүн продукцияларына кам көрүү. Бул туралуу өкмөткө атайын сунуш киргизип, бирок, өткөрө албай койгонбуз. Мисалы, "Народный" дүкөндөрү. Алар биздин өндүрүүчүлөргө товар коюлуучу текчелерди сатат да. Ошол текчелер проценттик катышта берилсин деген талабыбыз бар болчу. Жергиликтүү тамак-аш, буюм-тайымдар дүкөнгө киргенде кардарга ыңгайлуу бийиктикте, б.а. киргенде эле көзгө киргенде урунгандай болушу керек. Азыр байкап көрсөңүз, биздин товарлар өтө эле ылдый эңкейип, же мойнуңду созуп алып карай турган, бир топ эле бийиктиктеги же өтө жапыз текчелерге тизилген. Жакшы, адам оңой эле карап, тандап ала турган жайларга жалаң чет элдик продукцияларды тыкчыйтып тизип коюшкан. Эгерде, бул эрежени өкмөткө өткөрүп алганда, өзүбүздүн продукциялардын сатылышына жакшы жардам болмок.
Мындай эрежени коомдук тамактануу жайларына да киргизели деген оюбуз да болгон. Мисалы, эл кафе, ресторандарга, ашканаларга киргенде менюнун - сунуш кылынган тамак-аштын, алкоголдук продукциялардын тизмесинде биздин, жергиликтүү продукциялар болсо жаманбы? Тилекке каршы, мындай сунуштар четке кагылган бойдон кала берди. Өзүбүздүн өлкөнүн экономикасынын өнүгүшүнө, ата мекендик өндүрүштүн өйдөлөшүнө өзүбүз күйбөсөк, башка ким күймөк эле? Эгерде аны колдоого алсак, жергиликтүү өндүрүшчү сапатын, дизайынын жакшыртып, дагы көп эмгек жумшап, кайра эле өзүбүзгө сунуштамак, экспортко чыгармак. Бул дегеле биздин бардык тармактагы ата мекендик өндүрүшчүлөрдүн экспорттук потенциалын көтөрүүгө көмөк көрсөтмөк. Учурда, жергиликтүү өндүрүшчүлөр өкмөт тарабынан да, эл тарабынан да колдоого муктаж.
- Мунун баары анан качан ишке ашырылышы керек, болбой калды деп кол куушуруп отура берсек, болбойт да?
- Туура айтасыз, ушул сыяктуу майда көрүнгөн, бирок, маанилүү ойлорду ишке ашыруу үчүн, атын айтпай турайын, биринчи иретте экономиканы көтөрөлү деген бир партиянын катарына кирип, саясатка аралашайын деп жатам. Жогоруда айтылган гана эмес, башка тармактарда да көйгөйлөр көп... Мисалы, менин кичи мекеним -Ат-Башыда мал чарбасы жакшы өнүккөн, бирок, этин, жүнүн, сүтүн, айдап алган картошкасын татыктуу баада өткөрө албайт, чогулткан балын сата албай келишет...
Менин ирандык бир жакшы таанышым бар эле. Ал Ат-Башылык теңтуш балам менен сүйлөшүп, Иранга эт экспорттомой болушат. Ал жактан адистерди, ветеринарларды алып келип, биздин жайлоолорду, малды, эттин сапатын көрсөтүшөт. Ал тургай 2000 койду самолетко салып, Иранга алып барышат. Алар алгач, пайдасын көрүшкөн деле жок. Бирок, максат - товарды таанытуу эле да. Ошентип, алып барган козулардын эти ал тарапка жагып, иш акырындап ордунан жыла баштайт. Самолет бул жактан беш жолу рейс жасагандан кийин, атын айтпай эле коеюн, "мен кыйынмын, баары менин колумда" деп кудайды да тааныбай тургандардын көзү тээ алыскы Ат-Башыдагы бул ишке да түшөт. "Эт рыногу меники" деген маанайда, сөздүн түз маанисинде айтканда, бул бизнести тартып алган... Бирок, бул түптөлүп калган ишти, азыр кайрадан колго алса, келечектүү иш. Себеби, Ат-Башылыктардын алды дегендердин колунда 5000-6000, эң арты дегенде 50-60тан кою бар.
Көрүп турган маселени чечүүгө, элге пайдаң тиерине көзүң жеткенден кийин, "эмнеге карап отурам, мүмкүнчүлүгүм жетишинче жасап берейин" деген ой пайда болот экен. Учурда ошондой тынчтык бербеген ойлор мени чоң саясатка жетелеп турат.
кыргыз тилиндеги гезит "Кыргыз руху"
email • архив • редакция
Түштүккө курулуш материалдар заводун курууну сунуштап жатышат
дегенди качан үйрөнүп, анын үтүр чекитин сактап жашап иштейбиз?
Саясий күрөш этикасы жана коопсуз шайлоо
...Есть и такое мнение
Warning: include(../../ohkaptal.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/rukh/10/0827_5.htm on line 56
Warning: include(../../ohkaptal.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/rukh/10/0827_5.htm on line 56
Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../ohkaptal.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/rukh/10/0827_5.htm on line 56
Warning: include(../../rec_art/0_rec.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/rukh/10/0827_5.htm on line 56
Warning: include(../../rec_art/0_rec.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/rukh/10/0827_5.htm on line 56
Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../rec_art/0_rec.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/rukh/10/0827_5.htm on line 56
Warning: include(../../news/0_art.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/rukh/10/0827_5.htm on line 56
Warning: include(../../news/0_art.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/rukh/10/0827_5.htm on line 56
Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../news/0_art.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/rukh/10/0827_5.htm on line 56