ky ky ky el cs ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ru en
"Жаўы кылым", 17.07.08 - 8-бет: Финансы министрлигинде...•
Министр Тажикан Калимбетова Азия өнүктүрүү банкынын вице-президенти Лицунь Цзинь менен жолугушту.
Жолугушууда тараптар өз ара кызматташуунун келечегин талкуулашты. Анда белгиленгендей, бүгүнкү күндө аталган банктын долбоорлору автомобиль жолдорун курууга, энергетика секторун колдоого жана инфраструктураны өнүктүрүүгө багытталган.
Т.Калимбетова банктын миссиясына Кыргыз Республикасына көрсөткөн финансылык колдоо үчүн ыраазычылык билдирди. Ал энергетикалык сектордогу кызматташуу маселелерин кароону сунуш кылды. Себеби бүгүнкү күндө дал ушул секторду өнүктүрүү мамлекет тарабынан көңүл чордонунда турат. Климаттын глобалдуу өзгөрүшү Кыргызстандын суу запастарына таасирин тийгизбей койгон жок. Токтогул суу сактагычындагы суунун деңгээли талаптагы нормадан төмөн. Мына ушуга байданыштуу энергия ресурстарын үнөмдөө жана натыйжалуу пайдалануу зарыл. Андан тышкары республиканын транспорттук подстанцияларынын көпчүлүгү алмаштырууга же ремонттоого муктаж. Ошондон улам жер-жерлерде авариялар болууда.
Министр айым банктын автожолдорду реконструкциялоо боюнча долбоорлорду өзгөчө баса белгиледи. Аларды ийгиликтүү жүзөгө ашыруудан региондор ортосундагы, ошондой эле кошуна өлкөлөр менен соода-экономикалык мамилелерди өнүктүрүү көз каранды. Мындан тышкары Кыргызстанда айыл чарба тармагында чоң потенциал бар. Мисалы өлкөнүн түштүгүндө азыр дүйнөлүк рынокто суроо-талапка ээ болуп жаткан пахта менен жибекти кайра иштетүү боюнча ишканаларды түзүү зарыл. Ал эми Талас облусунун дыйкандары соя жана төө буурчак өстүрүп Түркияга экспорттошууда. Бул региондо даяр продукцияны чыгаруу аз эмес пайда алып келмек.
Койдун жүнүн кайра иштетүү боюнча өлкөнүн түндүгүндө ишканаларды ачуу кой чарбачылыгын өнүктүрүүгө жардам бермек. Жалпысынан бул долбоорлордун баары кичи жана орто бизнести өнүктүрүүгө оң таасирин тийгизет.
Лицунь Цзинь мырза тараптардын ийгиликтүү кызматташуусунун маанилүү фактору болуп Кыргызстан кабыл алган экономикалык стратегия экенин баса белгиледи. Анда негизги приоритеттүү милдеттер так чагылдырылган.
Лицунь Цзинь Тажикан Калимбетованын республикадагы айыл чарбасын өнүктүрүүгө байланыштуу сунуштарына макул болду. Ал Кыргызстан курчап турган чөйрө үчүн коопсуз болгон заманбап жогорку технологияларды пайдалануу менен көмүр өнөр жайын өнүктүрүү да зарыл экенин кошумчалады.
Ошнодой эле Кыргызстанда эт продукциясын экспорттоону жолго коюу үчүн бардык өбөлгөлөр бар. Сүйлөшүүнүн аягында тараптар мындан ары да жемиштүү кызматташууга үмүттөнгөндүктөрүн билдиришти.
Биринчи жарым жылдыктын жыйынтыктары кандай?
Республиканын биринчи жарым жылдыктагы социалдык-экономикалык өнүгүшүнүн жыйынтыктары чыгарылды. Ага ылайык ички дүң продуктынын реалдуу өсүшүн 7,1%ды түздү, бул өткөн жылдын деңгээлинен 1,7%дык пунктка төмөн. ИДПнын номиналдуу көлөмү 65,3 млрд. сом деңгээлинде түзүлдү.
"Кумтөр" кенин иштетүү боюнча ишканаларды эске албаганда экономиканын реалдуу өсүшү 6,5% болду (2007-жылдын биринчи жарым жылдыгында 11,0%). Бул негизинен экономиканын төмөнкү секторлорундагы өндүрүштүн өсүшүнөн жаралды: кызмат көрсөтүү чөйрөсүндө 9,2%га, өнөр жайында 6,0%га, курулушта 7,5%га, айыл чарбасында 2,9%га.
Өткөн жылдын декабрына карата керектөө баалардын индекси 15,2%. Июнь айынын аягына карата доллардын каттоо курсу 1 долларга 35,9283 сомду түздү. Ошол эле учурда аталган мезгилдеги орточо курс 36,2384 сом.
Жарым жылдыкта өнөр жай продукциясын өндүрүшү реалдуу алганда 6,0%га өстү (2007-жылдын ушул мезгилинде 4,8%). Өсүш негизинен "Кумтөр" ишканаларынын эсебинен камсыз кылынды. "Кумтөрдү" эске албаганда өнөр жайында 1,4% болгон өсүш байкалган (2007-жылдын ушул мезгилиндеги өсүш 15,7%).
Аталган мезгилде тоо-кен өнөр жайында анча олуттуу эмес өсүш (1,7%га) жана энергетика секторунда төмөндөө (1,5%га) байкалган. Иштетүү өнөр жайында өсүш (9,1%га) байкалган, ал негизинен "Кумтөр" кенин иштетүү боюнча ишканалардын ишмердүүлүгү менен шартталган.
Өндүрүш төмөнкү тармактарда бир топ олуттуу өскөн: текстиль жана тигүү өнөр жайында (23,4%), тигүү өнөр жайын легалдаштыруудан улам өсүп жаткан натыйжага байланыштуу, мында кийим, баалуу терилерди иштетүү жана бое өндүрүшүндөгү өсүш 28,1% болгон. Древесинаны жана жыгачтан буюмдарды өндүрүү 39,2%га, целлюлоза-кагаз өндүрүшүндө, басма ишмердүүлүгүндө 10,5%га, химия өнөр жайында 48,9%га, транспорт каражаттарын жана жабдууларын өндүрүүдө 61,7%га, металлургия өнөр жайында жана даяр металл буюмдарын өндүрүүдө 12,9%га, машиналарды жана жабдууларды өндүрүүдө 1,9%га, электр жабдууларын, электрондук жана оптикалык жабдууларды өндүрүүдө 17,6%га.
Кызмат көрсөтүү чөйрөсүн экономиканын динамикалуу өнүгүп жаткан сектору болуп саналат. Мында аталган мезгил аралыгында реалдуу өсүш 9,2%ды түзөт. Автомобилдерди сатуу жана ремонттоо кызматтары кызматтардын жалпы көлөмүндө 45%га жакынды ээлеп, анын өсүшү 4,9%ды түздү. Ошол эле учурда чекене сооданын өсүшү (автомобилдерди жана отунду сатуудан тышкары) 6,8%.
Мурдагыдай эле керектөө товарларынын басымдуу бөлүгүн калк базарлардан сатып алууда. Ошентсе да уюштурулган соодадагы сатуулардын кеңейүү тенденциясы байкалат.
Мейманканалар менен ресторандардын кызматтарынын өсүшү бул кызматтардын түрүнө керектөөлөрдүн көбөйүшүнөн улам 9,4%ды түздү.
Почта жана электр байланышы кызматтары тездетилген темп менен өсүүдө. Январь-июнь айларында мындай түрдөгү кызматтардын өсүш темпи өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу 1,4 эсеге өсүп тарифтик кирешелер 5120,9 млн. сомду түздү. Байланыш кызматтарынын түрлөрү боюнча кирешелердин структурасында 70%га жакынын уюлдук байланыш кызматтары түзөт.
Транспорт кызматтарын көрсөтүүдө да өсүү тенденциясы бар. Транспорттун бардык түрлөрү менен ташылган жүктөр 2,4%га, жүргүнчүлөрдү ташуу 6,4%га көбөйгөн.
Туристтик кызматтардын экспорту өткөн жылга салыштырмалуу 1,6 эсеге өсүп, ИДПдагы туризм кызматынын үлүшү 4,1%ды түздү. Туристтерди 184 мекеме кабыл алып жана тейлеген. Калкка 77,8 млн. сомго туристтик-экскурсиялык кызматтар көрсөтүлгөн. Бул өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу 6%га көп.
Айыл чарба продукцияларынын көлөмү 24,8 млрд. сом, мында реалдуу өсүш 2,9%. Чарбалардын бардык категорияларында айыл чарба продукцияларын көлөмү өскөн. 44,2 миң тонна эгин, 32,2 миң тонна жашылчалар, 22,1 миң тонна картошка өндүрүлгөн.
Мал чарбасында тирүүлөй салмакта 152,3 миң тонна эт, 586,2 миң тонна сүт, 10,7 миң тонна жүн, 193,1 млн. даана жумуртка өндүрүлгөн.
2008-жылдын биринчи жарым жылдыгында финансылоонун бардык булактарынын эсебинен негизги капиталга инвестицияларды өздөштүрүү деңгээли өткөн жылга салыштырмалуу 0,7%га өскөн. Иш жүзүндө негизги капиталга 8,0 млрд. сом инвестициялар өздөштүрүлгөн.
Пайдаланылган капиталдык инвестициялардын жалпы көлөмдөрүнөн улам курулуш продукцияларынын жалпы көлөмү 6,8 млрд. сомду түздү. Расмий катталган жумушсуздардын саны 71,3 миң адам, бул өткөн жылга салыштырмалуу 1,5%га аз.
Орточо эмгек акынын реалдуу өсүшү 9,6%ды түзүп номиналдуу алганда 4844 сом болду.
Тышкы соода жүгүртүү январь-май айларында 1973,2 млн. доллар же өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу 42,4%га өскөн. Анын ичинде экспорт 497,6 млн. доллар (өсүш 21,5%), импорт 1475,6 млн. доллар (өсүш 1,5 эсе). Импорттун көлөмүнүн экспорттон ашыкча өсүшүнөн улам соода балансынын терс сальдосу 1,7 эсеге өсүп, 978 млн. долларды түздү.
Нарын, Ысык-Көл жана Жалал-Абад облустарында 2008-жылдын биринчи жарым жылдыгы үчүн Кыргызстандын социалдык-экономикалык өнүгүүсүнүн жыйынтыктары боюнча коллегиялардын жыйындары болуп өтмөкчү. Жалал-Абад облустук мамлекеттик администрациянын коллегиясында республиканын финансы министринин орун басары Арзыбек Кожошев сөз сүйлөмөкчү. Ал эми Нарын менен Ысык-Көл облустарынын мамдаминистрацияларынын коллегияларынын жыйынында министрдин орун басары Канатбек Асангулов катышат.
Алар 2008-жылдын биринчи жарым жылдыгы үчүн өлкөнүн социалдык-экономикалык өнүгүүсүнүн жыйынтыктарын чыгарышат, райондордун жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жергиликтүү бюджеттеринин аткарылышы жөнүндө айтып беришет. Ошондой эле бюджеттик каражаттардын пайдалануунун натыйжалуулугу маселеси да козголмокчу.
Мындан тышкары министрликтин жетекчилери жер-жерлердеги проблемалар менен таанышып, жолугушуулардын катышуучуларынын суроолоруна жооп беришмекчи.
Министр Баткен менен Ошто болду
Министр Тажикан Калимбетова Баткен жана Ош облустарына иш сапары менен барып келди. Аны менен кошо министрдин орун басары Арзыбек Кожошев жана аппараттын бир катар жооптуу кызматкерлери да болушту.
Министрликтин өкүлдөрү Лейлек, Кадамжай, Баткен, Ноокат, Кара-Суу райондорунда, Ош, Кызыл-Кыя шаарларында болушту. Алар табигый кырсыктардан жабыр тарткан объектилердин курулушу жана калыбына келтирилиши боюнча иштер менен таанышышты.
Т.Калимбетова бул максаттарга бөлүнгөн бюджеттик каражаттардын натыйжалуулугу жана өз убагында өндөштүрүлүшүнө кызыкты.
Баткен менен Ош шаарларында болсо 2009-2011-жылдарга өлкөнүн бюджет саясатын талкуулоо боюнча семинар-кеңешме болуп өттү. Мында келечекте Кыргызстандын бюджети үч жылдык мезгилге Салык кодексинин жаңы редакциясын, 2003-2007-жылдар үчүн билим берүү чөйрөсүнүн кызматкерлерине педагогикалык стаж үчүн кошумчаларды төлөө графигин эске алуу менен пландаштырыла тургандыгы белгиленди. Семинарда алдыдагы жылытуу сезонуна карата даярдыктар боюнча финансы министрлиги кабыл алган чаралар да каралды.
Ош шаарында өткөн кеңешмеге министрликтин аймактык бөлүмдөрүнүн жетекчилери жана Жалал-Абад облусунун райондук жана шаардык билим берүү бөлүмдөрүнүн жетекчилери чакырылышты.
Министрликтин басма сөз кызматынын маалыматтары боюнча даярдалды