ru ky hu cs ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky krc mk ky ru ru ky ru ru ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky uk ru krc ru
"Алиби", 02.09.08 - 13-бет: •
Кубанабызбы, кайгырабызбы... же, жүйөөлүү себептер жөнүндө...
Ошентип жаңы окуу жылы башталды. Жогоркусу да, ортоңкусу да, башталгычы да айтор, Кыргызстандагы бардык окуу жайлары өз окуучуларына эшиктерин кенен ачып, окугандары окудук деп, окуткандары окутуп жатабыз деп, билим берүү жааты күрү-гүү түшүп жатып калды.
Быйылкы окуу жылы башка окуу жылдарына окшобогон жаңылык менен башталды. Мугалимдердин эң чоң эжекеси, министр Ишенгүл Болжурова өзү, телеберүү аркылуу сабак өттү. "Минтип окутат"-деп үлгү көрсөттү. Албетте, мугалимдигине салып акыл үйрөттү, билимдүүсүнө да, билимсизине да билиминен бөлүштү. "Мугалимдер армиясы шерденип, окуучулар кубанып кетти" деген жыйынтык болгон- болбогонун сабагын уккандар, көргөндөр өздөрү айтышаар.
Деги, эмнеге кубанып, эмнеге кайгырышыбыз керек? Кубанганыбыз эле-азырынча күн жылуу, мектеп жылуу, күн кыскара элек. Эл эсен, алардын арасында биз эсен, сагынышкан окуучуларыбыз, студенттерибиз, мугалимдерибиз кужурашып, сагынычтарын жазып, бир-эки ай, мектеп тилинде "бир чейрек"- деп коюшат, жакшы эле болот. Ананчы?
Анан болчусу болот. Жарык өчөт, өчүрүлө да баштады, күн кыскарат, суук башталат.
Шору, тузу оор элдин турмушу ушинтип бийликтин ар кандай сыноолору, алдоолору, шылтоолору, жайпоолору менен көркүнө чыгат окшобойбу!?
Быйыл эл менен кошо окуучуларыбыз да ошол сыноолорду баштарынан кечиришет. Алар кайсылар: быйыл кышында окушпайт, узак, мурда эч качан болуп көрбөгөн каникулду баштарынан өткөрүшөт. Сабак токтоп, албетте, бийликтин ою боюнча "жүйөөлүү"-деп эсептелет, кыштын музун мектеп окуучуларыбыздан студенттерге чейин, ал түгүл эжекелерибиз агайларды жетелетип алып катыра тебишет. Милдеттүү окуу программасы деген бар, аларды окуп, окутуп бүтүү мыйзам менен коштолгон. Ал үзгүлтүккө учурайт. Кууп жетебиз деп жазында окуу мөөнөтүн узартабыз. Жаз деген жаз. Кыргыз үчүн жаздын бир күнү жылга тете. Айдоо-себүү жан алакети башталып, ансыз да билими тайкы кыргыз балдарын ата-энелери: "Окууң менен жерге кир"- деп туруп жерге, огород- участокторуна айдап жиберишет.
Биринчи, экинчи чейректе эле жыргаган окуу болбойт эмеспи. Анын себебин билбеген киши жок. "Күз- күрөш"- деп коет бул оро-пара мезгилди. Күрөшпөгөнү ач калат. Айткандай, Ленин атанын лампочкасы өчө баштагандан тартып, окуучулардын сабакка даярдануусу артынан кетет. Кыргыз окуучусунун сабакка даярданбагандыгынын шылтоосу жарыктын өчкөнүнө такалат. Эмне дейсиң? Жүйөлүү себеп. Бийликтеги аталарынын шылтоосуна ойда окшошот.
Кыргыз Республикасынын билим берүү майданынын генералдары билим берүү системасынын реформасын кантип иш жүзүнө ашырып жатышат? Эң оңой. Жогорку окуу жайларына төлөм акыларын сыянын учу менен гана көбөйтүп коюшту. Ага анчалык баштын, илимий-изилдөөнүн, аргументтештирип негиздөөнүн, окмуштууларды онтотуп иштетүүнүн зарылчылыгы деле болбоду. Мектеп программаларындагы мүчүлүштүктөр, мектептерди кадрлар менен камсыз кылуу, окутуунун инновациялык жолдорун табуу, жогорку окуу жайларындагы коррупциялашуу-соодалашуу жолдорун бөгөттөө ж.д.у. с. көптөгөн -көптөгөн маселелер кыргыздын билим генералдары үчүн башкы маселе эмес. Башкысы башка. Маселен окуучуларыбызга коендой окшош форма тиктирип кийгизе турган болдук, мына реформа болбосоң кое кал. Бирдей форма телегейибиз тегиз болсо, жакшы эле деңизчи. Башың эмес көчүгүңдү жаппай турган жууркан жамынып жашап жаткан айылдыктар, коендой окшош форма таппай ит болору анык.
Мектеп, үй-бүлө, коомчулук. Мына ушул үч нерсенин пикирин угуу практикасы биздин шордуу өлкөдө эч качан ишке ашып көргөн эмес жана дагы делеошол бойдон кала берет.
"Бечелге жөтөл ынак" - дейт. Баса, алдыда дагы эмне болот? Албетте, бу да жүйөөлүү. Жарык өчкөнү аз келгенсип, үйлөр, кеңселер, класстар, аудиториялар, айтор, кыргыздар жашаган, иштеген, окуган бардык баш калкалоочу жайлар муздак, суук болот.
Тезек баардык баш калкалаган көмүттөргө эле жагыла бербейт. Айылдагылар чоң үйүнөн времянкага көчүшөт, уул-келини кайната- кайненеси менен бир бөлмөгө сыят, кескин түрдө кыргыз ымыркайларынын төрөлүүсү азаят.Темадан четтеп кетип баратам, кечирип коюуңуздар, кайрадан билим берүү жөнүндө. Жогорку окуу жайларындагы абал эмне болот? Бир нерсе анык, эгер алар жүйөөлүү себеп менен узак каникулга тараса, Кыргызстандын келечегин ишенип тапшыра турган, аны кабыл ала турган жаштарыбыз ансыз да ата-энесинин акчасын тоноп, мугалимдерге берип жатып сатып алган билиминин чындап эле бар экенине өздөрү да ишенбей калышат.Кышында бош калган студенттер шаардагысы шаардагы, айылдагысы айылдагы ата-энелерин жүдөтүшөт.
Буга кубанасыңарбы, кайгырасыңарбы, ар кимиңдин өз ишиңер, астыбыздагы турмуш жайыбыздын прогноздору ушундай. Муну бийлик жүйөөсүз десе да, силер "жок" дей албассыңар. Себеби, бүгүнкү турмуштун көйгөйлөрүн экөөбүз бир өңүттөн көрөт эмеспизби.
К ө ч ө м а е к
ЖАРЫКТЫ ӨЧҮРӨ БАШТАШТЫ, ЖАШОО-ТУРМУШ КАНДАЙ АГАЙЫНДАР?!
- Биздин өлкөдө көпчүлүк адамдар жумушсуз. Иштегендери деле жартылуу маяна албайт. "Өлгөндүн үстүнө көмгөн" кылып, 6 сааттан, 8 сааттан электр жарыгы өчүрүлүп, элибиздин ансыз деле оор жашоосун ого бетер оорлотуп коюшту. Эл камында жүрүшкөн бийлик өз элине ыңгайлуу шарт түзүп бере албаганы, мамлекетибиздин өтө эле начар акыбалда калганы деп ойлоймун.
- Жарыктын маал-маалы менен өчүрүлүшү жашоого терс таасирин тийгизбей койгон жок. Мурдагыдай тамак-ашты көбүрөөк алып, сактай албай калдык.
Себеби, муздаткыч өчкөндө тез эле бузулуп кетүүдө. Баарынан көп кабаттуу үйлөрдө жашагандар үчүн, өзгөчө бизге окшогон кары-картаңдарга кыйын эле болду. Өзүм тогузунчу кабатта турам Электр жарыгы өчкөндө лифт токтоп калып, жерге түшүп - чыгышым азап болууда. Кандай куураган заманга туш келдик билбейм.
- Бийликтин айтымына караганда жаратылыштын айынан ушул күнгө туш болуптурбуз. Эмнеси болсо да эл каргап-шилеп олтурат. Өкмөттүн мындай кризистен чыга турган пландары болушу керек эле. Өзүңөр билесиңер, жакында самолет кырсыкка учурады, али күнчө себептери аныктала элек. "Болоор иш болду"- дегендей эле мамиле кылып коюшту. Эгемендик күнүн аза күтүү күнү деп жарыя кылып атышат да, көчөлөрдү кооздоп, башка облустар жылдагыдай эле майрамдап жатышты. Айтылган сөз менен иш төп келбесе, ушундай башалмандыктар боло берет экен.
- Негизи абдан эле кыйын болду. Мынчалык аянычтуу абалга алып келбей, мамлекет жетекчилери өз убагында чара колдонушканда жакшы болмок.
Тилекке каршы андай болгон жок. Электр жарыгынын тез-тез өчүрүлүшүнөн тигүү цехтеринин кожоюндары, анда иштеген миңдеген жумушчулар жапа чегип, иштери үзгүлтүккө учуроодо.
- Айла жок. Эл көргөндү көрүп жатабыз. Башка мамлекеттер өнүгүп-өсүп атканын көрүп ичим ачышат. Биз кыргыздар өзүбүз өндүргөн электр кубаттуулугуна зар болуп олтурабыз. Эки баламды быйыл Колледжге тапшырттым эле. Эми окуусу башталса, эртең менен ачка кетишип, кечинде келгенде сабакка даярдана албай кыйналышат го деп сарсанаа болуп жатам.
- Жаңы конушта жашайм. Айрыкча бизге кыйын болду. Газыбыз да жок. Сатып келебиз. Канча үнөмдөсөм да, бат эле түгөнүп калат.
Өзгөчө жаш бала менен түнкүсүн кыйын эле болот экен. Караңгыда балама сүт жылытып бере албай карайлап калам. Азыркы шамдарың да бир башкача, тез эле күйүп түшөт. 10 сомго аны сатып алганча нан алганың жакшы. Азыр эле ушундай кыйын болуп жатат. Кыштын кыраан чилдесинде кантээр экенбиз?
- Бул көйгөй Кыргызстандын башына түшкөн балээ болду. Свет өчүп, светофорлор иштебей, анын айынан жол кырсыгы көбөйдү. Буга да бирөө жооп бериш керек да.
XXI кылымда свети жок чырак менен олтуруш, тезек жайыш деген уят иш. Түштөн кийин "сууну саткан жокпуз" - деп карганып жатышат жогор жактагылар. Суу сатпаса да, токту сатышты да. Азыркы бийлик Сагынбек "сат, сат" - деп ырдагандай эле иштешүүдө. Кыргыздын качан көзү ачылып ойгонот түшүнбөйм. Элдин көзү ачылмайынча жакшы жашоодон үмүт жок. Америкада 40 миллион доллар менен эки дос космоско саякатка барып келген заманда, биз караңгыда карайлап олтурабыз.
Албетте, электр жарыгынын өчүрүлүшү бир топ эле ыңгайсыздыктарды жаратып жатат. Бирок, өлкө башчыларыбыздын айтымында, түзүлгөн абалдан чыгуу үчүн электрди өчүрүүдөн башка жол жок экен. Эмне кылабыз, айла жок. Токтогул суу сактагычы калыбына келгенче, сабырдуулук менен жашай туралык.
Бирок, өлкө жетекчилери, ошол энергетика тармагын тейлегендер Токтогул суу сактыгычындагы абалга көзөмөл жүргүзүп, өз убагында ар кандай чараларды колдонушу керек эле.
- Бүгүнкү бийлик канчалык актанбасын, электр тартыштыгы алардын кетирген кемчилигинен келип чыкты. Эң башкы себеп элдин камын ойлобогондорунда. Башка райондорду айтпай эле коеюн. Кыргызстандын борбору Бишкек шаарынын так ортосундагы дүкөндөрдүн светтери өчүрүлүп, колбаса, балмуздак дегендер ачып кетүүдө. Ага карабай элге сатылып, мунун айынан отравление болгондор көп.
- Кийим тигүүчү цехте иштечүмүн. Бир жумадан бери свет улам - улам өчүрүлүп жумушка чыкпай калдык.
Жетекчибиздин айтымына караганда келээрки жылга чейин жумуш болбойт имиш. Эми башка иш издөөгө туура келди.
Бирок, Кыргызстанда биздикиндей маянаны өз учурунда төлөгөн ишке орношуу кыйын да. Каатчылыктын камчысы баягы эле карапайым калктын жонуна тийүүдө.
Элге окшоп Россияга кетейин десем, кыздарымды кыя албайм. Алардан алыс, башка өлкөгө бир-эки жылдап кетип калсам, санам тынчыбай сагынычым артат го деп бушайман болом.