ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ru ru ky ru ky ky ru ky ru hu ru tt ru ky ru ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky bg ky ru ky ky ru ru ru ky ru ky ru kk ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru tt ru ky ru ky ru
"Агым", 15.01.10 - 5-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Кытай кыргыз ГЭСине кызыгар бекен?
Дүйнөлүк кризис учурунда Кытай кабагым-кашым дебей экономика жаатында Американын деңгээлине жетип калды. Кытай менен чектеш жана дүйнөлүк соода уюмуна мүчө экенибизди эске алып, бул өлкө менен мамилебизди дагы да бекемдеп, экономикабызды оңоп алсак болчудай.
Кытай бир эле жылда, анүстүнө дүйнөнү мертинткен кризис учурунда Түркмөнстан, Өзбекстан, Казакстандан тарткан газ кууру үчүн 20 млрд. сарптап Россиянын эле эмес, "чоң сегиздиктеги" өлкөлөрдүн да эсин оодарды. Мындан башка өлкөлөргө жасаган долбоорлору да оңой эмес. КР өнүктүрүү, инвестиция жана инновация борбордук агенттигинин жетекчиси Максим Бакиевдин бул өлкөгө барышы эгер жогорудагы максатта болсо андан ары тереңдетүү зарыл. Маселен, Камбар-Ата-1 ГЭСинин курулушу бери дегенде жети жылга эсептелип жүрөт. Бул өтө эле узак мезгил. Анүстүнө ГЭС курууну Россия да кечиктирип жатат. Ошондуктан Камбар-Атанын өйдө жагындагы башка долбоорлорду Кытай тарапка сунуштоого болот. Биз кытай кылым калк, бир кирсе басып кетет деп чочулаган менен 17 жылда 230 млн. доллар инвестиция, 100 млн. доллардан ашуун гранттык жардам көрсөткөн. Азыр М.Бакиев Камбар-Ата-2 үчүн гидроагрегат, жана жогорку чыңалуудагы "Датка-Кемин" электр линиясы үчүн каражат маселесин чечип келди. Бул келишимге "Улуттук электр тармактары" менен кытайлык "Тибиан" электр компаниясы кол койду. Долбоордун наркы 342 млн. доллар. Мындан ары Кытайдан ири өлчөмдөгү инвестицияны жогорку деңгээлде сүйлөшүп же ШОСтун алкагында чечүүгө болот. Анткени 2-3 млрд. доллар азыр Кытай үчүн кеп эмес. Бул жерде тең кызыкчылык үчүн сөз болгонун айта кетели.
Кыргызстанда жашоо ким үчүн жакшы?
Май токоч катмар "жука" эле
Батыштагы эл аралык "Ливинг" деген журнал Борбор Азия өлкөлөрү ичинен Кыргызстанда жашоо жакшы деп жар салды. Буга биздин жашоого кеткен каражат, өлкө экономикасы, инфраструктура, маданият, адам эркиндиги ж.б. нерселер себеп болуптур. Биздин жашоо мунайы көлдөй чалкыган Түркмөнстан, Казакстан, Өзбекстандан ат чабым өйдө экен. Чын эле ушундайбы деп ойлосоң, калктын жукараак катмары өтө эле бай экенине ишенесиң. Биринчиден, төгүлүп-чачылган тойлорду каражаты жетиштүү кишилер өткөрөт. Кыргызстанда жыл сайын 200 миңге жакын ар кандай тойлор өтөт. Алардын тең жарымы үйлөнүү тойлору. Бүгүн сулуу кыздын калыңы эле 2 миң доллар. Башка чыгымдарды айтпай эле коелу. Эстрада ырчылары жалаң тойлордон эле 5 миң долларга чейин каражат табышарын айтышат. Тойлорду өткөрүү үчүн кыргыздар 2 миң доллардан 6 миң долларга чейин жумшайт экен. Калгандары 1,5-3 миң доллардын тегерегинде. Киши өлгөндөгү мал менен мартабалардын атаандаштыгы өзүнчө сөз кылууга арзыйт. Ошондо кыргыздар жыл сайын жалаң тойлор үчүн 2 млрд. долларга жакын акча коротот. Керек болсо республиканын жалпы бюджети да буга жетпейт. Бул каражат элдин чөнтөгүнөн чыгып жаткан соң Кыргызстанда жашоо дурус дегенге негиз бар. А бирок көпкөндөр эмне кыларын билбей атканы менен, элдин жарымынан көбү жакыр экенин ким танат?
Элден акча жыйноонун дагы бир амалы
Жаңы жыл башталышы менен КР салык, бажы комитеттери бюджеттин түбү көрүнбөгөн капчыгын толтуруу камын көрө башташты. Кийинки эки жылда казына толтуруунун бирден бир жолу өндүрүштү өнүктүрүү эмес, элден арбын акча жыюу болуп калганы өкүнүчтүү. Азыр салык комитети жаңы нерсе ойлоп тапты. Эми ишкерлер төлөгөн салыгынан башка лакенттик марка дегенди ойлоп табышты. Ал негизинен пиво, бозо, минерал суулары ж.б. өкмөт бекиткен товарлардын тизмесине чапталмакчы. Териштире келсең муну ишкерлер деле төлөбөйт. Бул кийирилсе марка чапталган ар бир товардын баасы автоматтык түрдө 50 тыйынга көтөрүлөт дегендик. Чет элден келген товарларга лакенттик марканы бажы кызматынан алышат. Ал эми Кыргызстандан чыкса салык комитетинен алышат.
Электр тарифи, газ жана жылуу сууга болгон төлөмдөр 1-январдан тарта кымбаттайт дегенге карабастан, эски жылдагы пайдаланган тарифти да жаңы баа менен эсептеп жиберүүгө үлгүрүштү. Кече парламентте бул маселени көтөргөн депутат У.Ормонов энергокомпания өкүлдөрүнө декабрдагы наркты эмне үчүн көтөрдүңөр десе, алар "бул декабрь айындагы суук күндөргө байланыштуу" деп жооп беришкен. У.Ормонов декабрь айында качан суук болду эле деп эстей албай бушайман. Ал эми өкмөт тарифке болгон компенсацияны январь айында гана төлөп баштайт. Азырынча жеңилдиктерди кимдер алары белгилүү болгон менен эл аны кайсы жерден аларын билбей жүрөт.
Өкмөттүн жаңы жылдан кийин букараларына кылган белеги муну менен гана чектелбейт. Эми өкмөт 1-февралдан тарта ар бир жаран кирешеси жөнүндө декларация тапшыруусуна жан үрөп жатат. Бул "Бирдиктүү салык декларациясы жөнүндөгү" мыйзамга ылайык болот экен. Экономика өнүктүрүү министри Жеңишбек Байгуттиевдин айтуусуна караганда 2009-жылдын 31-декабрына чейин өз мүлкүн кимдер адалдаштырып алган болсо, алар үчүн ар кандай кокустуктарга өкмөт кепилдик берет. Бул документти мындан ары ар бир жаран сактоого милдеттүү. Декларацияда жарандардын бардык мүлкү көрсөтүлөт. Анын ичинде кыймылдуу жана кыймылсыз мүлктөрү чет өлкөдө болсо да. Декларация толтуруунун мөөнөтү 1-июнда аяктайт. Декларациялык чек 45 млн. сом. Эгер мүлктүн наркы андан ашып кетсе ал киши 1 пайыз же 450 миң сомду өкмөткө төгүп берүүгө милдеттүү. Эми өкмөттүн бул "сүйрүпризин" ойлонуп көрөлү. Биринчи февралга чейин он беш күн калды. Бул аралыкта эл аны толтурууга даярбы? Эмне үчүн өкмөт тагдыр чечкен чечимдерди ар дайым жоо куугандай капилет кабыл алат? Ушундай болгон соң жарым жыл мурда айтса кыргыздар башка журтка көчүп кетет беле. Министрдин айтуусу боюнча алгач бул иш менен салык комитети, кийинчерек жанагы Өнүктүрүү, инвестиция жана инновация борбордук агенттиги шугулданат экен. Жаңы салык кодекси боюнча мүлкүн жашырган адам мыйзам чегинде жооп берет. Иши кылып, кыргыз өкмөтү кыргызстандыктар үчүн эмес, башка өлкө үчүн же душмандарга иштеп аткандай таасир калтырат.
Жыл жаңыргандан кийин тамак-аш наркы жана тейлөө кызматы дароо кымбаттай баштады. Мындай жагдай саясый кырдаалга таасирин тийгизбейби?
- Саясатын билбейм, бирок, баалардын көтөрүлүшү карапайым калктын жашоосун гана оорлотот.
- Биздин мамлекет продукция наркынын жогорулашы боюнча КМШ чөлкөмүндө алдыңкы орунду ээледи. Экономикалык абалыбыз начар. Маселен, импорт көлөмү 3,5 млрд., а экспорт болгону 1,5 млрд. долларды түзөт. Башкача айтканда, кыргыздар мите куртча жашаган калкпыз.
Жаңырган жылдан бери тамак-аш наркы өскөнү байкалууда. Ал муну менен эле токтоп калбайт, баалар дагы асмандашы ыктымал. Мындай жагдай саясый кырдаалдын өрчүшүнө түздөн-түз таасирин тийгизери калетсиз.
- Баалардын жогорулап же төмөндөп турушу - табигый көрүнүш. Бүгүн 10 сом турган нан эртең эки эсеге арзандашы ыктымал. Андыктан, экономика маселесин саясатка байланыштыруунун кажети жок.
Кубан ӨМҮРАЛИЕВ, көзкарандысыз эксперт:
- Бул нормалдуу процесс. Себеби, 1-январдан тартып электр менен жылуулук наркы 2-5 эсеге көтөрүлдү. Продукция "куну", тейлөө кызматы ошончо эсеге өссө, андай кырдаал коомчулуктун нааразычылыгын туудурары турган иш.
Сейит ЖААНБАЕВ, Кыргыз билим берүү академиясынын кызматкери:
- Кыргыздар - абдан саясатташкан эл. Бир нерсени иликтебей туруп эле дароо саясатташтырып жиберебиз. Ал эми саясаттын өзү - өлкөнүн экономикалык, социалдык абалын чагылдырган күзгү. Менимче, тарифтердин өсүшү саясый кырдаалдын курчушуна алып келет. Анткени, курсагы курулдаган жакыр элди курал катары пайдалануу иттен оңой…
- Электр наркынын жогорулашы менен, бардык чөйрөдө кымбатчылык орноду. Тарифтер дагы 2-3 эсеге көбөйсө, анда карапайым калк арасында нааразычылык жаралат. Анын аркасында массалык акциялар башталышы толук мүмкүн. Кыргыз бийлиги муну каалабаса, баа саясатынын алдын алышы керек. Пенсия, маяна көлөмүн көбөйтүп дегендей.
- Ансыз деле элдин турмушу начар. Ага карабастан, дээрлик бардык тармакта тарифтердин көтөрүлгөнү өкүнүчтүү. Карапайым калк мындай кордукка чыдай албайт. Жаз айынан тартып пикет-митингдер кайрадан башталышы ыктымал.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Эгемендүү, бирок эркин эмес
Кытай кыргыз ГЭСине кызыгар бекен?
Суу башы болгонубуз кайсы?
Жайлоо - белет алгандай театр беле?!
Жерде мунай, асманда Кудай!
"Илим чөйрөсүнө да жаңылануу саясаты зарыл"
Кызыл шапкечендер оңолмоюн коом оңолбойт
Каргайын десем жалгызсың, каргабайын десем…
Бара берсемби же пара берсемби?
Билимдин билиги чындап жануудабы?
Сыйлык да, сыймык да "Агымда"
"Ак калпак дайыма жанымда жүрөт"
КР эмгек сиңирген артисти Расул МАМАТКУЛОВ:
"Артисттерге аракеч болуу оңой"
Махабат рыцарынын туулган күнү
Адам өмүрүн кыйган зилзала, кылтакка илинген баңги "королу" жана талашка түшкөн Чернобыль апааты
Эсен болуп эстей жүр
Виталий мыкты европалык боксчу
Оорунун уяты жок, дарты катуусу гана бар
Канайымдардын тактысы жана бактысы
Аптадагы күндөрдүн лаззатка таасирлери