bg ru ru hbs_cyr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky mn ky mr ru tt ru ky sah ky ru ky mk ky tt ky ky tg ky ky mt ky ky tt ky ky kk mk ky ky ky ky ky ru ky ky kk ky ky ky ky bg ky be ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru
Бүбүсара сүйүүдөн бүткөн жан белем
Кыргыз музыкалык-хореографиялык искусствонун тарыхта басып өткөн жолун, музыка менен бий дүйнөсүндө эркин чабыттаган СССРдин эл артисти, атактуу балерина Бүбүсара Бейшеналиевасыз элестетүү кыйын. Анын аткарган ар бир ролу кыргыз хореография искусствосунун эталону болуп калды.
Ал 1926-жылы 17-майда Кант районунун Таш-Дөбө кыштагында жарык дүйнөгө келет. Күндөрдүн биринде Ленинграддан хореографиялык окуу жайдын адистери бий өнөрүн үйрөтүп, окутуш үчүн шакирттерди тандап алууга Таш-Дөбө кыштагына келишет. Балетмейстер Варковицкий Бүбүсаранын келбетине кызыга карап: "Бул кыз балет үчүн жаралган" деп кыйкырып жиберет. Дал ошол Таш-Дөбөдөгү жолугушуу жаш кыздын бактысын ачат. Он жашар Бүбүсара Ленинградга жөнөйт. Ошентип бири-бирине окшобогон кайталангыс хореографиялык портреттердин бүтүндөй бир галареясын жараткан чоң талант жаралды. Аврора, Мария, Зарема, Лючия, Эсмеральда, ичинде Чолпон, Анар, Зейнеп, Сайра, Раймонда, Тао-хао, Одетта Китри, Жульетта, Лауренсия өңдүү дүйнө эли жакшы билген каармандарды Бүбүсара жараткан. Бул каармандар Бүбүсаранын аткаруусунда өзүнчө эле маданий окуя болгон. Ал катышкан спектаклдер театр үчүн майрам эле.
"Жакшылап көрүп ал, кыргыздын Улановасы…"
Бүбүсара бийлегенде, сахнада өзүнчө бир толкун жаралчу. Ошол толкундун деми бирге бийлегендерге да өтүп, атүгүл залда олтургандарга да таасир этчү. Ал Айдайдын ролун беш сезон аткарды. Бул сонун образ жөнүндө изилдөөчүлөрдүн көп макалалары жазылды, көп ойлор айтылды. Бүбүсара Бейшеналиева аткарган "Чолпон" балети өзүнчө фильм болуп тартылып, жүздөн ашуун чет өлкөлөрдүн экрандарында көрсөтүлдү.
Бүбүсара Бейшеналиева дүйнө­дөн кайткандан кийин анын 50-жылдык салтанатына келген, көп жылдар бою бирге иштешкен СССРдин жана Кыргыз ССРинин эл артисти Махмуд Эсембаев өзүнүн эскерүүсүндө мындай деген: "Мен Бүбүсараны 1944-жылдан бери билем. Алгач жөнөкөй эле адамдардай көрүнгөн. Күрөң пальточон, кичинекей, кара көз кыз кирип келгенде балетмейстер Л. Крамаровский мени чакырып алып: "жакшылап көрүп ал, келечектеги кыргыздын Улановасы келди" деген эле. Мен ал сөзгө анчейин ишене берген эмесмин. Биз бирге машыга баштадык. Музыканын биринчи тактысынан баштап эле ал бий үчүн жаралгандай, укмуштай сезимталдыгы менен таңгалдырган. Баягы мен көргөн кичинекей жөнөкөй кыз Золушка болду да калды. Ошондон тартып, мен кандай гана спектаклде болбосун, Бүбүсара менен бийлегенди жактырчумун. Аны биз арабыздан кетти деп айталбайбыз. Ал биздин көз алдыбызда турат. Ал биздин аң-сезимибизде жүрөт"
"Атаганат, кайран күлгүн жаштык?!"
Ушундай улуу балеринага, асылзат аялзат Бүбүсарага кимдер гана ашык болгон жок. Акындар ыр арнап жазды, кыл калем ээлери сүрөтүн тартты. Бүбүсара сүйүүдөн бүткөн жан белем, ал аткарган каармандар баш-оту менен махабатка малынган, ак сүйүү үчүн өздөрүн курмандыкка чалган образдар. Ошондон улам, Бүбүсаранын турмушу да сахнадагы окуялардын уландысы сыяктанат.
Чыңгыз Айтматов улуу балерина тууралуу мына минтип жазган: "Атаганат, кайран күлгүн жаштык?! Баары өттү да кетти. Жаштыкта далай кыздар менен таанышкан учурлар болгон. Ал гүлгө конгон көпөлөктүн учканындай каш кагым учур эле. Алар мага ойдогудай таасир бере алган жок, ошолордун ичинде өзүнүн жансезими менен да, бүтүндөй келбети менен да, эркимди бийлеген, шоола чачкан бир махабат, өмүр бою эсимден кетпей калды. Атайы издешип табышканыбыз жок. Капыстан тааныштык. Ошол күтүлбөгөн кездешүү мен үчүн өмүрүмдө баардык максаттан бийик, ыйык эле". Улуу жазуучу жазган айым кыргыз искусствосунун маңдайына бүткөн чолпон жылдызы, атактуу бийчи Бүбүсара Бейшеналиева болучу.
47 жашында рак оорусунан каза тапты
Бүбүсара 1973-жылы 10-майда 47 жашында рак оорусунун кесепетинен дүйнөдөн кайтты. Май айында кыргыз тоо-талааларына жайнап чыккан кызгалдактай өстү да, жыты аңкып турган чагында өмүрү өчтү. Бүбүсара кыз кезинде турмушка чыккан композитор Акмат Аманбаев экөө капыстан кезигип калса, бири-бирине сөз айталбай титиреп кетишчү. Бүбүсара кийин Сапарбек Рысбаев деген баркына жетпеген адамга турмушка чыгып, Акмат болсо кийин Лена деген эселек этеги ачык аялга үйлөнүп, экөө тең жарык дүйнө менен эрте кош айтышты. Экөөнүн ортосунда бир эркек бала калды.
Бүбүсара эрте кетти дүйнөдөн
Мария да, Зарема да эжебиз,
Көрдүң беле "Бакча сарай
Бир жагында ырдап жатат
Ал кезекте театр жаш, ал да жаш.
Көрдүң беле "Ак куу көлүн"
Өткөн менен келечектин үлгүсү.
Жадыраган эжебиздин нур жүзү.
Бирде пери, бирде мастан
Айкалышып Бүбүсара, Уран да,
Чаалыкпастан чабак урду деңизде.
Ак жолунан адашпастан асылзат,
Кайда болсун жетип турду
Гүл аңкыган күчтүү сезим тил
Колдун учу, буттун учу сүйлөгөн.
Бүбүсара эрте кетти дүйнөдөн!!!
Авторлор- Кыргыз эл акыны Эрнис Турсунов,
Кыргыз эл артисти Дариха Жалгасынова
Китептен кыскартып даярдаган Жамиля ТАШТАНБЕКОВА