krc ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky myv ky ky ky ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Кайра иштетүү өнүксө айыл чарбасын алга сүрөйт
Союз тарагандан берки 20 жылдын аралыгында малдын башы кескин азайып барып, учурда ошол баштапкы деңгээлге жетип калганы айтылууда.Ал кезекте айыл чарбасынан алынган азык -түлүк менен өзүбүздүн элди гана эмес, Россиянын айрым шаарларын камсыздап турган күндөр болгон.Мисалы 1990-жылдары тирүүлөй салмакта 451,1 миң тонна эт өндүрүлчү, 2011-жылы 346,4 тоннаны гана түзгөн, уйдун, жылкынын башы көбөйгөнү менен чочко менен канаттуулардын саны 2-3 эсеге азайганы жашыруун эмес.Ошондой эле ар бир саан уйдан сүт саап алуу 3 миң килограммдан 2 миң килограммга азайып кеткендиги да кейиштүү көрүнүштөрдүн бири. Сүт өндүрүү жаатында 1990-жылы 506 миң баш саан уй болсо, анын саны 2011-жылы 684,1миң башка көбөйгөн. Ал эми талаачылыкта жалпы дан эгиндеринин түшүмдүүлүгү болгону орто эсеп менен 17 центнерден айланууда.
Мал көбөйүп, фермер-дыйкандар жанын сабап иштеп жатса, эмнеге айыл чарбасы өйдөлөй албай келет деген мыйзам ченемдүү суроо туулат. Айылдык товар өндүрүүчүлөргө Өкмөт жана Эл аралык долбоорлор тарабынан да колдоолор болууда. Алсак 2012 -жылы эле дыйканчылыкка бюджеттен 32 млн. сомго буудай, арпа, беденин, эспарцеттин үрөнүн алыш үчүн бөлүнүп,407тонна буудай,590,0 тонна арпа, 37 тонна беде,51,0тонна эспарцеттин үрөнү алынган. Дүйнөлүк Банктын долбоорлоруна ылайык 65 тонна таза буудай үрөнү, 145 тонна арпа, 6 тонна беде, 100 тонна картошканын үрөнү таратылды. Ошондой эле дыйканчылык менен алектенген 2850 айылдык чарбаларга 304,4 млн. сом жазгы талаа иштери үчүн бөлүнгөн. Сырттан келген насыялардын эсебинен айыл чарбасына керектүү техникалар лизинг менен берилип жатат.Быйыл мал чарбасы менен алектенгендерге да жеңилдетилген насыялар берилди. Бирок айыл чарбасында дале күткөн натыйжага жете албай жатабыз. Мына ушул маселенин тегерегинде ЛАРК коомдук уюму "Айыл чарба өндүрүшчүлөрүнө мамлекеттик колдоо" деген темада улуттук конференция өткөрдү.
Биз конференциянын айрым катышуучуларын сөзгө тартып,айыл чарба тармагынын очорулуп оңоло албай жатканынын себеби эмнеде,канткенде бул тармакты көтөрөбүз деген суроо менен кайрылдык.
"Биргелешип иштөө ыкмасын таппай жатабыз"
- Дыйкандарга жеңилдетилген насыялар берилип жатканы менен ал жалпы дыйкандардын 10%ына да жеткен жок. Жаңы Өкмөт 4,5 млрд акча таап жатабыз дейт. Анда 4 эсе көбөйдү десек болот, ошондо да 30-40 пайызына гана акча жетет, айылдыктардын калган 60 пайызы дагы деле нараазы болот. 345 миң дыйкан жер менен алпурушууда. 94-95-жылдары биз реформаны баштаганда 545 миң дыйкан жер алган, өзүнчө кожолук болгон, эмне себептен 345 ке азайды, себеби ирилештирилген чарбалар түзүлдү, айрымдары жерин сатышты, ошентип отуруп бүгүнкү күндө 345 миң дыйкан жер иштетип жатат. Ошол 345 миң кожолук бир эле мезгилде насыя алганга муктаж. Ошондуктан акчаларды жөн эле чача бербестен, бирдиктүү өнүгүү стратегиясы болушу керек. Демек, биздин мамлекеттин бирдиктүү программасы , дыйкандар менен биргелешип иштеген ыкмасы жок. Ошондуктан Өкмөт техникалык жардам, насыя акчаларды бергени менен натыйжасы болбой жатат.
Биз чоң программаны иштеп чыгышыбыз керек. Элдер өндүргөн продукциямды каякка, кимге өткөрөм?- деп ойлобошу керек. Азыр дыйкандар ошону ойлойт. Мисалы, бир жылы картошканы көп өстүрүп, жайында сайга төксө, бир жылы капустасын көп өстүрүп алып, сайга төгөт. 90-чу жылдары сарымсакты ошенткенбиз. Ошондуктан Өкмөт өзү атайын программа менен тескеп турбаса дыйкандар утулат. Дыйкандар алдын ала эмдиги жылы кайсы өсүмдүктү өстүрсөк күйбөйбүз деп билип турушу керек. Продукцияны экспортко чыгарууну Өкмөт өзү тескеши зарыл. Бирдиктүү программа жок болсо, экспортко да чыгара албайбыз. Статистика менен айтып жатпайбы, бизде эттин продукциясынын экспорту жок деп. Эт контрабандалык жол менен кетип жатат. Чет өлкөлүктөр биздин Кыргызстандын таза, табигый продукциясына муктаж болуп турат. Биз аларды тартып келип сүйлөшө албай жатабыз. Айрым фермер -бизнесмендер өздөрүнүн продукциясын татынакай кылып кайра иштетип сыртка чыгарып жатат. Бул деңиздеги бир тамчы болуп жатпайбы. Ушундай алдыңкы фермер же ишкерлердин ыкмасын Өкмөт чоң масштабга айландыруусу кажет.
"Биздин продукцияларга дүкөндөрдөн орун берилсе"
Ат-Башы районунун Кара-Коюн айыл округундагы "Даван-ордо" асыл тукум мал өстүрүүчү чарбасынын жетекчиси Мамбетакунов Белек мындай деди: - Ат -Башы өрөөнү мал чарбасына ыңгайлуу болгондуктан эт багытындагы уйларды, эт багытындагы койлорду багабыз. Эт багытында гисар породасындагы койлорго басым жасайбыз. Жүнүн сатуу кыйынчылыкты туудурат. Андыктан жүнгө көп көңүл бөлүнбөйт. Он жылдан бери тукуму тазаланып жакшырды, Айыл чарба министрлигинен атайын статус алганбыз. Жакшы иш жүргүзүп жатабыз десек болот. Өзүбүздө ошол гисар тукумундагы койлордон 600 баш бар.Ири мүйүздүү малдардан кооператив мүчөлөрүндө 40-50 дөн болуп эки жүз баш бордолуп багылат. Жеке менин карамагымда 50 баш борго байланган уйлар бар. Ошол бордолгон малдын этин сатууга чыгарабыз. Азыр уйдун жакшы этинин сатылышы 330 сомдон экен, мен алпарып өткөрөйүн десем 230 сомдон сурашат. 230 сомдон берсек багууга кеткен чыгымын актабай жатат. Айла жок ар кандай ишканаларды кыдырып, ар кандай окуяларга күбө болуп жатабыз. Жок дегенде мамлекет ушул малчылардан өндүргөн азыктарын сатып алып, сатууга көңүл бөлүп койсо жакшы болмок. Себеби, ортодогу сатып алып кайра саткандар эле маарып жатышат, алар мал ээсинен да көп пайда көрүп жатат. Мамлекет эт өндүргөндөрдү колдобой, кайра түрткүнчүк кылгандай болуп жатат да. Себеби Кытайдын арзан эти келет, алып сатарлар өз пайдаларына карап арзан этти алып, биздин эттер менен иштебей коюшат. Биздин Өкмөттүн башчыларына кайрылгым келет: Бизге окшогон ири чарбаларга өзүбүздүн продукциябызды сатууга дүкөндөрдөн атайын орун бөлүп койсо,өзүбүздүн марка катары шаардыктарды таза эт менен камсыздасак деген ойлор бар. Мындай аракеттерди да жасап көрдүк. Бул үчүн өтө көп бюрократиялык тоскоолдуктарды жеңип өтүш керек экен. Андыктан Өкмөт бизге жардам берсе болот эле.
Бүгүн 2 миллиард жоготсок, эртең
4 миллиард киреше келет
Айыл чарбасынын өнүгүшү үчүн кайра иштетүү ишканаларынын натыйжалуу иштөөсү өбөлгө боло алат.Себеби дыйкан жыйнаган түшүмүн татыктуу баада сата алса андан аркы аракетине дем болот. Жакында Президент Алмазбек Атамбаев кайра иштетүү тармагына мамлекеттик колдоо көрсөтүүгө багытталган мыйзамга кол койду. Жогорку Кеңештин депутаты Эсенгул Исаков Салык кодексине өзгөртүү киргизүү жөнүндөгү мыйзамга мындайча түшүндүрмө берди:
- Кайра иштетүү тармагына НДС боюнча жеңилдик 6 жылга узартылды. Мурда кайра иштетүүчүлөр 3 жылга бул салык түрүнөн бошотулган. Бирок ал учурда, алар өздөрүнүн өндүргөн сырьелорун гана кайра иштетүүдө НДСтен бошотулса, азыркы мыйзам долбоору боюнча ал кандай сырье болбосун, башка жактан алып келсе да, айыл чарба продукциясын башка бирөөдөн өткөрүп алса да, салык төлөөдөн бошотулат. Мыйзамды экономика министрлиги иштеп чыгып, биз жактырганбыз, Биз НДСти алып салуу менен 2 млрд. сомду жоготобуз дегени менен бир жылдан кийин 4 млрд табышыбыз мүмкүн. Мындай жеңилдик кайра иштетүү тармагына стимул болуп калат. Инвесторлор жеңилдик 6 жылга узартылгандан кийин кайра иштетүү тармагына акчаларын коркпой сала алышат. Мындан киреше таба алат экенмин деп акча каражаттарына Европалык стандарттагы заманбап жабдууларды алып келишет. Кайра иштетүү тармагында заводдор курулат. Заманбап жаңы жабдуулар менен иштелип кайра даярдалган азыктарды экспортко чыгарсак болот. Ушундан улам жаңы көптөгөн жумушчу орундар пайда болушуна шарт түзүлөт.
кыргыз тилиндеги гезит "Айыл деми"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?