ky ky el cs mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ru
"Алиби", 25.06.08 - 5-бет: Суудан чыккан чыр..•
Дан эгиндери суугарылбай, күндүн ысыгына күйүп кетүүдө
Жакында өлкө башчысы Курманбек Бакиев Жайыл, Сокулук райондорун кыдырып чыкты. Бул райондордо дыйкандар мол түшүмгө ээ болоорун телекөрсөтүүдө канааттануу менен белгилегенине күбө болгонбуз.
"Капка шибегени ката албайсың",- демекчи ушул кыдыруу аяктаган мезгилде "ачык турган күн күркүрөдү". Атап айтсак, Сокулук районундагы Күнтуу айыл өкмөтүнүн аймагындагы үч айылдын дыйкандары нааразычылык акциясын билдирип, 21-июнь күнү борбордук жолду бууп салышты. Машинелерди өткөрбөй жаткан калың элдин сугат суусунун бир канча күндөн бери токтоп, берилбей жатканына өздөрүнүн нааразычылыктарын билдирүү үчүн, аргасыздан жолду тосуп чыгышканын айтышууда. Толкуган эл жүздөгөн гектарлаган жердеги өсүмдүктөр күндүн аптабына күйүп кетип, жерге жасаган мээнеттери, айдоо талааларына сарпталган каражаттары текке кетүү коркунучунан улам, жолду тосууга мажбур болушкан.
Себеби, жергиликтүү бийлик өкүлдөрүнүн ишке шалаакылыгынан Күнтуу айыл өкмөтүндөгү жүздөгөн гектар жер аянтындагы эгин талаалары, өсүмдүктөр сугарылбай, күндүн ысыгына күйүп кетүүдө.
Алар Чүй облусунун губернаторунун жана Сокулук районунун акиминин элге жолугуусун талап кылышууда.
Элдин талабы райондук, областтык бийлик бутактарына таасир берген жокпу, айтор, алар кечиккенден кечиге берди. Мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, алардын айрымдарын сөзгө тарттым.
Зуфар Кашапов, Суу пайдалануучулар ассоциясынын аткаруучу директору:
"50 литрдин ордуна 300 литр сууну алып жатышат"
- Менин милдетим Сокулук райондук сугат системасынын башкармасынан (УОС) суу алып, дыйкандарга бөлүштүрүп туруу. УОС менен келишим бар, алар келишимдин негизинде бизге суткасына 1000 литр суу берүүгө тийиш, ал эми бизге азыр бөлүнгөн суунун көлөмү 400 литрден ашпай жатат. Бул суу 3 айылга бөлүнөт. Азыркы аптаптын күч алган кезинде сууга кезекте тургандардын саны көп.
Сокулук УОСу бул сууну Аламүдүн УОСу менен бөлүшүп алат. Суунун 62 пайызы бизге тиешелүү, бирок, суу Аламүдүн районунун аймагы менен өтөт. Жолдон сууну башкалар бизге жеткирбей эле буруп кетишүүдө. Ал гана эмес канал боюндагы суу ченегичтердин баары атайы талкаланып, жок кылынган. Бул сууну нормадан көп уурдаганга ыңгайлуу шарт түзөөрү айтпасак да белгилүү. Мисалы 50 литр сууга лимит алышат да, иш жүзүндө 300 литр сууну буруп алып жатышат. Төрт ирет акт жазылган, бирок, жыйынтык жок. Мунун баары Чүй областтык суу бассейни башкармасынын сууга контролдук жасабагандыгынын кесепетинен болуп жатат.
Ашым Кожомбердиев, Чоң-Жар айылынын тургуну:
- Быйылкы суунун тартыштыгы жаныма батты. Биринчи сепкен эгиним суунун жоктугунан куурап кетти. Бир жарым гектарга экинчи ирет буудай септим. Дагы эле суу жок, ошону менен катар жашылча отургузуу иши толук токтоду. Быйыл жалаң банкротко түштүм. Үй-бүлөмдү эми кантип багам?
Күлипа Бөлтөбаева, Күнтуу айылынын тургуну:
"Киреше табуунун ордуна, чыгашага дуушар болдум"
- Быйыл 2000 сомго помидордун көчөтүн сатып алып, 40 сотых жерге олтургузгам. Башканы кой, эң кур дегенде Кудай берген суу менен өз учурунда камсыз кылууну жолго коюшса болбойт беле? Тигилген көчөттөр куурап калды, болжол менен 40 миң сомго жакын киреше тапмакмын. Жергиликтүү бийлик өкүлдөрүнүн шалаакылыгынан, өз иштерин так аткарбагандыктан киреше табуунун ордуна, чыгашага дуушар болдум. Биздин салыктын эсебинен жашаган жетекчилер да ушинтип кыйналып көрүшсө болмок.
Нурустан Кудайбергенов, Күнтуу айылдык кеңешинин депутаты:
"100 гектар жердеги өсүмдүктөр күндүн ысыгына күйүп кетти"
- Учурда, Күнтуу айыл өкмөтү тиешелүү аймактан 100дөгөн гектардагы өсүмдүктөр суунун жоктугунан күндүн ысыгына күйүп кетүү коркунучунда турат. Атап айтсам, ушул күнгө чейин Күнтуу акционерлер коомуна тиешелүү 10 гектар жердеги бадыраң, 32 гектар көп жылдык чөп бир да жолу сугарылган жок. Кезекте турганыбызга 20 күн болду. Эми сугарганда деле бир аз жылыштар болушу мүмкүн, бирок киреше болоруна көзүм жетпейт. Эң кур дегенде сарпталган каражаттардын орду жабылабы,- деген ой көкүрөккө тынчтык бербей келет.
Ушундай кыйын кырдаалда дыйкандарды ким колдойт да ким коргойт?
Өкмөт жана Айыл-чарба министрлиги эмнени карап жүрүшөт, билбейм?
Жыргал Жаналиев, Шалта айылынын жашоочусу:
"700 гектарга 70 литр суу берсе…"
- Мына, сууга бир айдан бери кезекте турам. Быйыл он гектар жеримдеги көп жылдык чөбүм бир да жолу суу ичпей, куурай болуп калды. Буга ким жооп берет? Кудайдан коркушса боло, 700 гектарга 70 литрден суу берсе, аны кантип сугарып бүтөбүз?
Тынчтык Шайылдаев, Күнтуу айылынын жашоочусу:
"Сугат эмес, ичээрге суу жок"
- Сугатты мындай кой, айылда өзүбүз иче турган суу маселеси чечилбей келет. Таза суу маселеси өтө оор бойдон калууда. "Каканга муштаган",-дегендей Момунжанова, Смаил көчөлөрүндө бир айдан бери электр жарыгы жок. Трансформатор күйүп кеткен экен. Эл акчасын чогултуп бергени менен али оңдошо элек.
Чогулган эл өз көйгөйлөрүн айтышкан менен бир айыл өкмөтүнөн башка бийлик төбөлдөрүнөн эч кимисинин карааны көрүнгөн жок. Саат он чендеде толкуган элди токтотуп турууга аракет кылган үч-төрт милиция кызматкерлерине жардамга камуфляжчан кошумча күчтөр келип кошулду. Жол тоскон эл аларсыз деле тартипти бекем сакташты. Коопсуздук жагдай түзүлгөндөн кийин гана УТРКнын, 5-каналдын кабарчылары, ага удаа Аламүдүн жана Сокулук райондорунун УОСсунун жетекчилери эл менен жолугушуу өткөрүштү. Областтын жана райондун башка жетекчилеринин төбөсү көрүнгөн жок.
- Сиздердин көйгөйүңүздөр мен үчүн белгилүү,- деди Аламүдүн УОСунун башчысы Кубанычбек Рысалиев.
"Мен Сокулук районунун УОСунда 17 жыл иштегенимди билесиздер. Азыр Аламүдүн районуна которулганыма аз убакыт болду. Маселе чечилет, нормадагы сууну аларыңарга кепилдик берем. Жакын арада суу бөлүштүргүчтөр тартипке келтирилет, ченегич шкалалар коюлат. Силерге тиешелүү сууну уурдоого бөгөт коюуу үчүн Сокулук жана Аламүдүн райондоруна суу бөлүштүргүчтөр белгилүү өлчөмдө коюлуп, толугу менен ширеттирилет. Ага өзүңүздөр да көзөмөлдүк кыласыздар. Көрүп турам, бүгүнкү күндөгү берилген суу менен 1 гектар жерди 4 күндө да сугарып бүтпөйсүңөр.
Ал эми Сокулук районунун УОСнун башчысы Кубанычбек Рысалиевдин бул сөзүнө каршы чыккандар да болду.
"Сууну кайтарууга мен элге уруксат бере албайм. Эл суу талашып чабыша кетсе, жоопкер болгум келбейт-деп кесе айтты.
Райондук ИИМ сууну көзөмөлгө алууга күнүнө 1 милиционер жөнөтүп турмак болду. Күнтуу айыл өкмөтүнүн аймагындагы жашоочулар милиционер менен 5 адам нөөмөткө чыгышат.УОС аларды автоунаа, күйүүчү май менен камсыздап турууга милдеттенме алышты-дейт Күнтуу айыл өкмөтүнүн башчысынын милдетин аткаруучу Нүргүл Рыскулова.
Ошентип, жол тоскон эл айтылган убадаларга ишенип, таркап кетишти, бирок…
Күнтуу айыл өкмөтүнүн аймагында 1828 гектар сугат жер аянты бар. Өткөн жылдагы нандын тартыштыгынан сабак алган эл быйыл 600 гектарга эгин, 200 гектарга жүгөрү, калган аймактарга жашылча жана бакча жемиштерин өстүрүшкөн. Кургакчылыктан жана областтын суу башкармачылыгынын кенебестигинен улам дыйкандар сугат иштерин жүргүзүүдө кыйынчылыкка гана дуушар болбостон, суу талашкандан алардын ортосунда чыр-чатактар күчөп, акыры аргасыз жол тосууга мажбур болушкандыгы ачык көрүндү.
Бийилик төбөлдөрү ар дайым канча гектар жер айдалып, ага эмне себип, айдалганын айтып, мактанууну адатка айландырышкан. Ал эми азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылуу үчүн "бел чечпей" аракет кылуу керектигин унутуп, коюшкандай. Айдоо талааларына өз учурунда нормага жакын суу берилбегендиктен күйүп кеткен же, иштетилбей калган жерлер үчүн ким жооп берет? Суу талашын жол тосконго чейин азыркыдай чечип коюууга ким жолтоо кылды? Өз учурунда суу берилбегендиктен улам, алынбай калган түшүм үчүн компенсацияны кимдер төлөйт? Бийлик бутактарынын шалаакылыгы үчүн же дыйкандар банкротко түшө береби?
Аңыз талааларын кой, үйдөн кирип-чыгып иштеткенге ыңгайлуу чарбактарга суу жетишпегендиктен, канча үй-бүлө кирешеден куру калып жаткандыгын билген жетекчилер бар бекен? Огородду сугарганды айтпайлы, туз сураган койлордой болуп, маал-маал менен берилген ичүүчү сууга күнтуулуктардын кезек күткөнүнө не дейбиз?
Мамлекеттик маалымат каражаттарынын маалыматтарына таянсак, быйыл кыргызстандыктар мол түшүмдүн алдында калышат экен.
Эрте жазда Айыл-чарба министрлиги 100 миң гектар жердин эгинин үшүк алгандыгын расмий түрдө жарыяласа, жакында анын аянты 2 эсе көбөйтүлүп, УТРК тарабынан 250 миң гектарга жеткендиги билдирилген.
Асмандан жерге түшөлүкчү, турмуш жүзүндө каатчылык босогодон аттап киргенин моюнга алгыбыз келбейт. Шаарыбыздын чет жагындагы 4-травматология ооруканасынан баштап, жол жээгине жакын себилген эгиндерге назар салып өтүңүздөрчү. Буудайдын бою туушарга келбейт. Эгин комбайндын тишине илинээри да күмөн. Жол боюндагы эгиндин абалы ушунча болсо, эл көрбөгөн көмүскө жерлердеги абал кандай?
Жергиликтүү бийлик өкүлдөрү мурдатан эле, ар түрдүү митинг, пикеттерге каршы атайын "дежур чалдарды" даярдаган. Ушундан таалим алган алардын дагы атайын Президентке, жогорку бийилик өкүлдөрүнө көргөзүүгө атайын "дежур талааларды" да уюштурууну өздөштүргөндүгү ачык көрүнүүдө. Демек, көндүм адаттагыдай, "желден бүткөн мол түшүмдөр" алынып, "жел" менен азыктанаар мезгилге кирип келдик.
Дыйкандардын мындай абалы бир гана Күнтуу айыл өкмөтүнүн аймагында эмес, Мекенибиздин бүтүндөй булуң -бурчунда өкүм сүрүп жатканы талашсыз. Азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылууга даярдык көрүү үчүн жалган маалыматты эмес, чындыкты айтууга жергиликтүү "ак жакачандардын" эрки жетер бекен?
Чындыкты азыр жашырарбыз. Эл алдында, абийир сотунун алдында жооп берер учуру алыс эместигин дагы бир ирет эске алып, койсок гана, атаган-а-а-а-т!...