ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru uk ru ru ru myv ky ru ky ky ru tt ru ky ru ru kk ru ky ky ru ky ru ru bg ru ky tt ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ru ky ky ru ba ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Форум", 20.08.10 - 13-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Эмгеги жаштарга үлгү инсан
Чыгармачылык иште алпурушкан адамдын тагдыры нары татаал, нары тайгак болоруна кылымдар күбө болуп келет. Анын да жүйөөлүү себептери бар. Алар эч кимди кызматка коё албайт, башкаларды кызматтан бошото алышпайт. Аты калкка канчалык таанымал болсо да, анын жашоо-турмушуна, эмгегинин бааланышы бийлик төбөлдөрүнүн ага болгон мамилесине жараша болору шексиз. Аттиң, учурунда эмгегин эл баалаган залкар таланттарыбыздын көзү өткөн соң эскерилбей калышы кимди өкүндүрбөйт. "Өлүү ыраазы болбой, тирүү ыраазы болбосун" унутуп койгонубуз кечирилгис күнөө болуп жүрбөсүн. Ушундай унутулган таланттарыбыздын бири - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген ишмери, таланттуу драматург, күчтүү режиссёр, акын жана сатирик катары таанылган Эрменбек Токтогулов эле.
Э. Токтогуловдун чыгармачылык иши да бир кыйла татаал мезгилге туш болгон. Жашыруу мүмкүн эмес. Эсил кайран СССРдин учурунда артисттик кесипке элибиздин менталитетинде тескери стереотип пайда болгондугун моюнга алуу керек. Ошол тоскоолдуктарга карабастан, Э. Токтогулов көздөгөн максатын ишке ашыруу үчүн туруктуулукту көргөзүп, айрым каршылыктарга карабастан Ташкенттеги А. Островский атындагы көркөм-театралдык институтуна тапшырган. Ал өзүнүн таланттуулугун студент кезинде көргөзүп, ошол кезде өлкөдө таанымал болгон СССРдин Эл артисттери Игорь Ильинский жана Евгений Симоновдун купулуна толот да алардын жетекчилиги алдында эки жылдык режиссёрдук стажировкадан өтөт. Мындай мүмкүнчүлүктөр сейрек адамдарга гана түзүлгөнүн белгилеп кетсек артыкпаш болбос.
Режисёрдук кесипке ээ болгон Э. Токтогулов 40 жылдан ашык бул кесипти аркалап, 50дөн ашык көп актылуу жана бир актылуу драмаларды жана пьесаларды кыргыз көрөрмандарына тартуулаган. Тынымсыз изденүүнүн артынан түшкөн режиссёр Э. Токтогуловдун жетекчилиги менен Ч. Айтматовдун "Бетме-бет", Р. Шүкүрбековдун "Менин айылым", Н. Гоголдун "Никелешүү", В. Шекспирдин "Виндзор сойкулары", А. Островскийдин "Добул" сыяктуу классикалык спектаклдери көрүүчүлөрдүн купулуна гана толбостон, өкмөт тарабынан жогору бааланып, Кыргыз Республикасынын искусствосуна эмгек сиңирген эл артисти деген наамга татыктуу кылган эле.
Жаш курагына карабастан кыргыз элине аттын кашкасындай таанымал болгон, актёрдук зор чеберчиликке ээ болгон М. Рыскулов, Д. Күйүкова, Б. Кыдыкеева, С. Күмүшалиева, С. Жумадылов, Далбаев, Т. Турсунбаева сыяктуу залкарлар менен чогуу иштеген эле. Алар жараткан каармандардын күчтүү образдарын калк алдына алып чыгууда режиссёрдук таланттан тышкары актёрлор менен тил табышып, кулк-мүнөзүнө жараша мамиле жасап, оюндун жүрүшүндө кетирилген кемчиликтерди билгизбей кеңеш берүү милдетин да так аткара билүү да оңой эмес болчу. Ушул өзгөчөлүктөрдү эске алган режиссёр Э. Токтогуловдун актёрлор менен бир жакадан баш, бир жеңден баш чыгартып, иш алып баруунун өзү эле анын жамаат менен иш алып баруу жөндөмдүүлүгүнүн жогору экендигин дагы бир ирет тастыктап койгон эле. Ишке жогорку жоопкерчилик мамилесинин, актёрлор менен билгичтикте иш жүргүзүүсүнүн натыйжасында жазуучу жана драматург К. Жантөшевдин "Курманбек", Б. Жакиевдин "Атанын тагдыры", Т. Абдумомуновдун "Атабектин кызы" драмалары Э. Токтогуловдун атын гана элге таанытпастан, Кыргыз драмтеатрынын репертуарында 20-30 жыл бою сакталып, калкыбызга үзгүлтүксүз коюлуп келди. Тактап айтканда, режиссёрдун талантынын жана изденүүсүнүн акыбети кайтып, 100миңдеген көрөрмандарына ээ болгон эле.
Адам баласынын мээнети анын эмгегине карата да бааланат эмеспи. Таланттуу режиссёр үчүн кызмат даражасы эмес, ошол кесиптин түйшөлткөн түйшүгү жогору турган сыяктанат. Ал учурунда Жалал-Абад жана Пржевальск (азыркы Каракол) драма театрларында режиссёр болуп иштеген. Ушул драма театрларынын түбүнүн түптөлүшүнө өз салымын кошкон. Кийин Нарын музыкалык-драма театрында башкы режиссёрго чейинки кызматта иштеген. Учур бардык өзгөртүүлөргө алып келет тура. Идеологиялык күрөштүн күчтүү каражатына айланган Кыргыз радиоуктуруусунун башкы редактору болуп, үзүрлүү эмгектенип, анын интеллектуалдык өзгөчөлүгү да эске алынып, "Кыргызстан" басмасында искусство адабияты боюнча башчылыгына которулган. Өмүрүнүн акырында Б. Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик институтунун режиссура кафедрасын жетектеген. Жогорудагы орун которуштуруулар деле анын өз ишин терең гана билбестен, берилген тапшырмаларды так жана сапаттуу аткарганы, ишке жоопкерчиликтүү мамилеси, интеллектуалдуулугу жана эл менен тыгыз байланыш түзүү жөндөмдүүлүгү эске алынганын айтпасак да бийликтин мамилеси айкындап койгон сыяктанат.
Өмүрүнүн көбүн текке кетирбеген Э. Токтогулов кесибине ылайык өзүнүн чыгармаларын жаратып, "Ай сонатасы", "Жибекжал" драмалык чыгармалардан турган китептерин калкыбызга тартуулаган. Ушул драмаларынын жана бир актылуу пьесаларынан "Нарындын жээгинде", "Замандаштар", "Кошуналар", "Ай сонатасы", "Жибекжал", "Фрунзенин оттору", "Тилекматтын жоруктары", "Эне жүрөгү" пьесалары да сахнага чыгарылып, театр сүйүүчүлөрдүн жүрөгүнөн орун тапканын белгилеп кетсек болот. Көөнөрбөс таланттын чыгармаларындагы таалим-тарбиялык маселелер азыркы күндө да өзүнүн актуалдуулугун жоготпогондугун, этикалык-нравалык маселелердин курч мүнөздө көтөрүлгөнүн эскерте кетүү милдетибиз экендигин белгилеп койсок күнөө болбос.
Кызматка байланыштуу иштерди аткаруу милдетине кирет, бирок чыгармачылыктын түйшүгү өзүнчө болот. Тынч турмуштан түйшүктү тандап алгандардын катарына Э. Токтогуловду кошсок болот. Анын калкыбызга калтырган мурастарынын бири ыр саптары болуп саналат. Азыркы күндө да "Назгүлүм", "Бойдоктун ыры", "Жаныбарым, Гүлсары", "Арман", "Көл кыялы" сыяктуу ырларына эстен чыкпас обондор жазылып, угармандарыбызды кайдыгер калтырган жок. Ушул жерде эске алуучу нерсе, начар ырга экинчи өмүрдү жакшы обон берсе, обондун кемчилигин мыкты ыр саптары жашырып кетерин белгилеп кетсек артыкпаш болбосо керек. Ал эми ыр саптары менен обон айкашып келсе, ал учур өткөн сайын жаңырып, жашара берген, аягы угармандардын жаш өзгөчөлүгүнө, кайсы доордо жашап жаткандыгына карабастан эл оозунан түшпөй, улам кийинки муундардын репертуарынан орун алып, өлбөс-өчпөс чыгармалардын катарынан орун ала берет эмеспи. Тилекке каршы, ал ырлар сахнада аткарылабы, же болбосо телерадиодон элге тартууланабы, обондун жана ырдын текстинин автору ким экендиги айтылбай келет. Кийинки муундар бул обондуу ырлар аткаруучунун өздүк чыгармасы катарында гана билип калышууда. Демек, бул багытта маданият министрлиги ойлонуп, автордук укуктар боюнча мыйзамды ишке ашырууну жана чечүүнү жолго коюу зарылдыгын унутпаса болмок. Аткаруучу менен автор эки башка адам экенине көңүл бурсак, биздин бул пикирибизди чыгармачылык түйшүгүн тарткандар колдоору шексиз.
Биз сөз кылып жаткан чыгармачылык ишмерлер эки топко бөлүнөт десек аша чапкандык болбос. Биринчиси, өзү менен өзү болот, башкаларга ушул кесиптин түйшүгү тууралуу айткысы келбейт. Алардын чыгармачылык жөндөмдүүлүгү канчалык жогору болсо да, анын шакирттери, ишин улап кетер окуучулары болбойт. Керт башына кыйын кырдаал түзүлсө, колдоочулары жок болгондуктан, акыры бийликтегилерге моюн сунууга мажбур болоруна көбүбүз күбө болуп келебиз.
Ал эми экинчи топтогулар билгенин башкаларга үйрөтүүгө, чыгармачылык кеп-кеңеш берүүгө умтулушат. Чыгармачылыкта шакирттеринин кетирген кемчиликтерине жүрөгүн оорутуп, алардын ийгилигине кошо кубанып, өзүнөн мурда окуучуларынын келечегине айрыкча көңүл бурат. Булар чын-чынына келгенде табигый мүнөздөгү тарбиячылар болуп саналышат. Мындай касиетке ээ болгондордун катарына биз сөз кылып жаткан Э. Токтогуловду кошсок болот. Айрыкча, анын өмүрүнүн акырында Б. Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунда доцент болуп иштеген учурунда даана көрүнөт. Анын шакирттерине жасаган адамгерчиликтүү мамилеси, агалык камкорлугу, сабак учурунда катуу талап койсо, сахна оюндарда кесиптеш катары колдоо жасашы, жөнөкөйлүгү өзүнүн оң натыйжасын берген. Ал окуткан "Актёрлуктун чеберчилиги", "Режиссура" сабактары жогорку деңгээлде өткөрүлүп, 1976-жылы ал даярдаган режисёрдук курсун бүтүрүүчүлөрүнүн көбү "Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген артисти" деген ардактуу наамга татыктуу болушкан. Экинчи топту 1992-жылы даярдап, алардын басымдуу бөлүгү Ош облустук куурчак театрында үзүрлүү иштеп келишет. Алар дипломдук спектакль катары Э. Токтогуловдун "Ак куу" аттуу көп актылуу пьесасын коюшкан. Бул дебют ийгиликтүү ишке ашкандыктан, оюн телефильм катары тартылып, Кыргыз телекөрсөтүүсүнүн алтын фондусуна алынган эле. Ал эми 1995-жылы "Манас" эпосунун миң жылдыгына карата арнап жазылган "Жарылган жүрөк" аттуу драмасы институттун студенттери тарабынан даярдалып, бул театр көрөрмандарын кайдыгер калтырган эмес.
Өкүнүчтүү, калкыбызга таанымал инсандарыбыздын бири Э. Токтогулов аман болгондо быйыл 65 жашка чыкмак. Таланты ар тараптан өнүккөн, Кыргыз Республикасынын Жазуучулар жана журналисттер кошуунунун, театр ишмерлери коомунун мүчөсү, чебер режиссёр Э. Токтогулов аз жашаса да саз жашап, өмүрү урпактарыбызга үлгү болор эмгектерин артына калтырды, бирок азыркы күндө аты унутулуп бара жаткан инсандарыбыздын бири болгон бул адамдын чыгармачылык ишмердүүлүгүн Маданият министрлиги эскерүү кечесин өткөрүүнү эсине алышар бекен?..
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
БИРОК УУРУ КЫЛЫП УРУП-СОКПО!
КСДПга төрт партия кошулду
шаардын четине көчүрүү зарыл…
Мырзакматовдун тизгинин какчулар барбы?
КРнын эмгек сиңирген артисти, ырчы:
"Искусствону эч качан сатып алалбайсың"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?