ky ky el cs ky ky ky ru ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt ru ky ky ru ru ru ru ky ky ky ky ky ky ru ru ru ru ru ky en ru
"De-факто", 18.03.08 - 3-бет: Аскердик сыр беле?..•
Россиянын аскер-деңиз флоту Ысыккөлдөгү жашыруун базада торпедолорун сынайт
Өткөн саныбызда Россиянын аскер-деңиз флотуна Ысыккөл жээгинен берилип аткан жер тууралуу жазганбыз. Бул маселени иликтей келгенибизде жер маселеси биякта калып, андан да оор маселенин башы бултайып чыгып калды. Көрсө, Ганси базасы менен Канттагы орус базасын эсепке албаганда да, Кыргызстан эчак аскердик полигонго айланыптыр. Учурда бизде Россиянын үч аскердик объектиси (Канттагы базаны кошпогондо-ред.) жайгашкан. Алардын бири "Бирюза-1" деп аталып, Жетиөгүз районундагы Карабулуң жарым аралчасына 1954-жылы жайгаштырылат. Ал аскер-деңиз полигону СССР ыдыраганда да кеткен эмес. Кетмек турсун ушул күнгө чейин жабык-жашыруун аскердик сыноолорду өткөрүүдө. Эң башкысы, кыргыз бийлиги менен Россия ортосунда 1993-жылы бул аскердик сыноо базасын пайдалануу тууралуу келишим түзүлгөн. Бирок, Кыргызстан ал база жайгашкан жерди пайдалангандыгы үчүн ижара акысын төлөө өңдүү шарттарды кое алган эмес. 1997-жылы кайра түзүлгөн келишимде Россия биздин аймактагы үч аскердик объектиси(Карабулуңдагы, Чалдовардагы жана Москва районундагы Спартак айылы) жайгашкан аймактар үчүн жалпысынан 4,5 миллион доллар ижара акысын төлөгөнгө макул болот. Ошондо да Россия тарап алдап кетип отурат. Ошол акчага аскер кызматчыларды окутуп беребиз, маал-маалы менен аскердик техника да берип турушубуз мүмкүн дейт орус бийлиги. Кыргыз бийлиги унчуга албайт. Он жылдан бери Россия аскер кызматчыларыбызды окутуп беримиш болуп, ижаранын акысынан куржалак калып келгенбиз. Былтыр гана министр Исмаил Исаков окутабыз-чокутабыз дебей эле, ижара акысынын жок дегенде жарымын акчалай бергиле деген маселени койгон. Ошондо да үч объектини жайгаштырууга 4,5 млн доллар деген итбекер пайдалануу дегенди билдирет. Жетиөгүздөгү аскер полигону баш-аягы канча гектар жерди ээлейт айтыш кыйын. Коргоо министрлиги болгону 52,5 гектар аянт десе, айрым маалыматтар боюнча Россиянын полигону 860 га жерди басып жатат. Анда жайгашкан "Бирюза-1" аскердик сыноо базасы жабык объект болуп саналып, ал жакка чымын да учуп кирбейт. Кыргызстандыктардын ал полигондо болуп аткан аскердик сыноолор тууралуу билгенге укугу жок, ал жакка кирип-чыгып аткан жүктөрдү текшергенге да акысы жок. Орусиялык аскерлер бул аймакты өз территориясындай өтүгүн төргө илип пайдаланышат. Эң башкысы, бул база тууралуу жан киши билбей, буга чейин жашыруун маалымат болуп келген. Учурда кыргыз тарап ижара акысын көбөйтүү маселесин көтөрүмүш этип атат. Россиянын аскердик атташеси буга кандай карап атат, азырынча белгисиз. Бирок канча миллион доллар төлөсө да, бул аскердик полигондорду Кыргызстандан чыгаруу керек. Алардын суу алдындагы аскердик сыноолору Ыссыккөлгө тирукмуш зыян алып келүүдө. Балыктар кырылып, суу ууланып атат. Ыссыккөл келечеги кандай болот? Россия болсо жада калса ижара акысын төлөгөндөн да эринет. Бирок, Россия 1997-жылкы келишимге "фиксированная сумма" деген түшүнүктү киргизип, кандай кырдаал болбосун 4,5 млн доллар калышы керек деп койгон. Ошол эле учурда кадрларды окутуунун баасы дүйнөлүк тенденцияга жараша чоңоюп турат дейт. Ал эми аскердик техниканы берсе да, жада калса рыноктогу коммерциялык баадан 30%га кымбат таңуулап берет. Кыргызстан болсо ушунча жылдан бери унчукпайт. Эмнеге унчукпайт? Намыс каякта? Россия бийлиги буга чейинки жылдар үчүн дүйнөлүк тенденцияга карап туруп, ижара акысын төлөсүн. Бул бир. Экинчиден, Канттагы аскердик базанын турганы жетиштүү. Калган үч аскердик базасын Россия чыгарып кетсин! Кыргызстан чоң державалардын аскердик полигонуна айланбашы керек. Калайык - калк, баарыңарды коомдук талкууга чакырабыз!
"Бул деген жашыруун маалымат, ачык айтылбайт"
- Марат Сарымсакович, биз Жетиөгүздөгү аскердик полигон тууралуу келдик. Орустар кайсы келишимдин негизинде ошончо жерди ээлеп жатышат?
- Жетиөгүздөгү бул база совет убагында "Бирюза - 1" деген деңиз куралдарын жасап, аларды сыноо боюнча полигон болгон. СССР кулаганча кадимкидей иштеди. СССР ыдырагандан кийин Кыргызстанда жайгашкан объектилерди юрисдикцияга алуу боюнча президенттин указы чыккан. Бирок бул тизмеге "Бирюза" кирген эмес. 1993-жылы Россия менен бул объектилер боюнча келишимге кол коюлган. Территория биздики болчу, бирок Россиянын объектилери жайгашкан да. 1993-жылкы келишимде ижара акысынын өлчөмү жана төлөө шарттары башка документ менен бекитилет деп жазылган. Ошентип 1997-жылы дагы башка келишимге кол коюлган. Россиянын бул базасы көл жээктен 52,5 га жерди убактылуу ээлеп турат.
- Россия келишимде айтылган 4,5 млн долларды төлөп келдиби анан?
- Ошол келишимде айтылган акча төлөнбөй, анын ордун Россия тарабынан офицерлерди, кадрларды даярдоо, окутуу, курал-жарак жана аскердик техника алып келүү аркылуу толтурулат деп айтылган болчу. Былтыртан баштап кайсы бир бөлүгүн акчалай да бергиле деп атабыз.
- Россиянын бул базасына дагы бир өзгөчө статус берүү жана дагы көл жээктен кошумча жер берүү тууралуу дагы документтер даярдалып атканы чынбы?
- Болгону 2,5 гектарды ырасмий кошуп, документтештирип берип атабыз. Ал жерде теодолиттик посттор турат. Ал посттор базага тиешелүү, болгону жерди юридикалык жактан документтештирип атабыз. Анан ал документте базага тиешелүү бул аймакка үчүнчү өлкөлөр кире албайт, башка курулуш объектилер курулбайт деген гана сөз бар.
- Ысыккөлдө суунун асты аркылуу аскердик сыноолор болот экен. Ошол эмне деген сыноолор? Анын экологияга, көлгө, абага зыяны канчалык?
- Бул эми негизи жашыруун маалымат. Ачык айтылбайт. Абага деле зыяны жок. Баары техникалык нормативдин чегинде жасалат.
Ысыккөл дайым тынч эмес
Эсенгул Өмүралиев, Ысыккөл облусунун экс-губернатору:
"Ысыккөл - торпедолор сыналып аткан жападан жалгыз көл"
- Эсенгул мырза, сиз губернатор кезде Ысыккөл жээгинен РФ аскер-деңиз флоту үчүн жер бөлүү маселеси коюлуптур. Анын күңгөй-тескейи жөнүндө эмне айта аласыз?
- Каракол шаарында бери болгондо 50 жылдан бери аскердик завод иштеп келатат. Ошол заводдун базасында СССРде торпедолорду 4 гана жерде: бирөө биздин физприбордо, экинчиси Алматыда, үчүнчүсү Ленинградда жана төртүнчүсү Дагестанда чыгарылган. Ошол торпедолор СССР аймагынын эки гана жеринде: бири Ысыккөлдө, экинчиси Ладога көлүндө сыналчу. Бирок Ысыккөл баарынан өтө маанилүү болгон. Анткени көлдүн суусу баардыгынан таптаза жана терең. Ысыккөлдөгү ошол аскердик база ошол бойдон турат. Күнү бүгүн да торпедолор сыналып жатат. Силер кеп кылган Каракол шаарынын бери жагындагы Карабулуңда 910 га жер бар. Ал жерди жергиликтүү эл жайыт катары пайдаланып келет. Ошол жерден россиялыктардын аскер базасы үчүн ар бири 7 сотыхдан турган 5 участокту ижарага беришкен. Навигациялык пункт, б.а. теодолиттик точкалар деп коет, ал пункттар дөбөлүү жерде жайгашат дагы, ошол жерлерде туруп алышып суунун түбүндө торпедолор кайдан атылып жатканына көз салышат. Мен губернатор болуп турганымда Россиянын бир адмиралы келип, ошол 910 га жерди көп жылдык мөөнөткө бизге ижарага берсеңер деп суранган.
- Кайсы жылы келди эле?
- 2006-жылы. Алар "910 га аянтты бүт бергиле, бирок биз болгону 25 сотых жерди гана пайдаланабыз. Калган аянттын баарын өзүңөр мурда кандай пайдалансаңар ошондой пайдалана бергиле" деген. Эмне үчүн? Анткени ошол аймак - Россия Куралдуу Күчтөрү үчүн өтө жашыруун аймак. Ал жерге үчүнчү бир өлкөнүн адамдарынын буту да баспаш керек. Алар торпедолор сыналып жаткан жерди ошончо аймактан туруп көрүп, бекем көзөмөлгө алышмак. Кезинде дал ошол жерге Кытай да, Америка да, Европа өлкөлөрү да абдан кызыгышкан. Алардын бири да аскердик максат менен эмес, жөн гана жай иштердин жайын айтып келебиз дешкен. Бирок баардыгынын максаты ошол жердеги Россия аскер деңиз флотунун сырларын чалгындап, изилдеп билүү болгон. Бул аскердик иш үчүн өтө маанилүү жана жашыруун.
- Ошондой шартта биз көлүбүздүн, мамлекетибиздин кызыкчылыгын кандай кылып коргошубуз керек?
- Эгер биз ошол Россиянын аскер базасы Кыргызстанда турушу керек десек, аларга сураган жерди ижарага бериш керек. Бирок 910 га аянтты биздин жарандар пайдалана берет. Жер Россияга биротоло өтүп кетпейт. Мен орус адмиралына "эгер завод мурдагы калыбына келип иштей бере турган болсо, торпедолор бизден чыгып, сынала бере турган болсо жерди ижарага бергенге макулбуз" дегем. Анткени, завод иштесе ал жерде жергиликтүү миңге жакын киши жумуш орду менен камсыз болмок. Экинчиден, сыналып бүткөн торпедолорду сатсак, алар чоң акча болот. Алар биздин экономикабызга салым кошмок.
- Торпедолорду атып сынагандан көлгө экологиялык зыяны чоң болсо керек?
- Жок. Эч кандай зыяны жок. Суунун 180-200 м тереңдигинде туруп, жаңы жасалып келген торпедо менен бир канча алыс аралыктагы мишень катары коюлган кемени көздөй атат. Анын ылдамдыгын, күч-кубатын, түздүгүн ошентип текшерет. Бирок согуштук ыкма менен эмес, б.а. ок - дарысыз атат.
- Канча аралыкка атышат?
- Ар кандай. 50-60 кмге чейин коюп атса болот.
- Ошондо көлдүн экологиясына, жок эле дегенде балыктарга зыяны болбойбу?
- Эч кандай зыяны болбойт. Алардын бизге турганынын пайдасынан башка зыяны жок. Коопсуздук маселесин катуу сакташат. Атып аткан маалда кемелер менен ошол аймакты тосуп, кайтарып турушат. Кезинде ошол заводдо иштеп жүргөнүмдө мен да атып көргөм.
- Ал аймак өтө жашыруун болсо, жан адамды киргизбесе, эмне кылып атышканын эч ким билбесе..?
- Жок ал болгону кыргызча түшүнүк менен айтылган сөз. Силер бул маселени чуу кылып көтөрсөңөр Кыргызстанга зыяныңардан башка пайдаңар болбойт. Айтор, ал маселени азыр кандай кылып чечип атышат билбейм, бирок менин учурумда бир жолу сунуш болуп, ошол бойдон калып калган.
- Бүгүнкү күндө ошончо сыноолор жүргүзүлөт экен, биздин өлкөгө Россия канча акча төлөп жатат? Айталы, сиз губернатор болуп турганда канча түшчү?
- Ал азыр менин эсимде жок. Бирок акча төлөнүп жатат.
► Бул айылда негизинен кыргыз гезиттери
электрондук тиркеме түрүндө жарыяланат.
► Архивге, емейлге жана редакцияга шилтемелер
ошол гезиттин башбарагында берилген.
► Жеке макала жарыялоого буйрутмалар кабыл алынат.
► На сайте публикуются в основном кыргызскоязычные газеты в виде электронных подшивок данных газет.
► Ссылки на архивы, емейл и данные о редакции
указаны на главной странице конкретной газеты.
► Принимаются заказы на публикацию частных статей.
Алган материалга шилтеме бериңиз!
◄ © J.Janyzak, Kyrgyzstan ►
Ссылки на взятые статьи обязательны!