ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky cs ky ru ky ru ru ru kk ru ky ru ru ky hbs_cyr ky ru ru ky ky ru ky bg ky ru ky ru ru ru ky ru ru ky ru ru ru ky ru kk ru av ru ky ru en ru ky ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Агым", 25.02.11 - 10-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Бабановдун алы ушул беле
Эгемендиктин жыйырма жылында эки ирет бийлик алмашты. Экөөндө тең айыл чарбасына дээрлик көңүл бурулган жок. Сөздүн түз маанисинде, аңга түштү. Эмки бийлик бул тармакты өнүктүрүүгө аракет жасагансыйт. Тилекке каршы, андан деле оң натыйжа чыгары күмөн. Себеби айыл чарбасы түп тамырынан бери реформалоого муктаж.
Парламенттик шайлоо учурунда "Республика" партиясы дыйкандарга 7%дык кредит таркатыларын убада кылган. "Республиканын" лидери Өмүрбек Бабанов 1-вице-премьерликке "конгону" айткан сөзүн аткарууга батыл киришти. Бирок өкмөттүн күчү менен эмес, Ош, Жалал-Абад шаарларын калыбына келтирүүчү дирекциянын көмөгү астында. Тагыраагы, баба дыйкандарга делген 1 млрд. сом аталган дирекциянын бюджетинен бөлүнөт. Коалициялык өкмөт кийинчерээк алган карызын дирекцияга кайра кайтарат имиш. Муну ЖоКедеги "Ата журттун" анабашчылары саясый "соодалашуу" сыпатында баалады. Биз деле ошентмекпиз. Андай "реформатор" экен, июнь коогалаңында жабыркагандардын ырыскысына кол салбай каражатты башка булактардан таппайбы?
Буга деле кайылбыз. Арийне, кредитти берүү механизмдери тактала электигин "Кенч" дыйканчылык кооперативинин жетекчиси Акыбай Сооронбаев "Азаттык" үналгысы аркылуу төмөндөгүчө билдирет: "9% үстөк менен беребиз дегендин өзү жакшы, бирок 1 млрд. сом өтө эле аз, муну менен көп маселе чечилбейт. Анүстүнө насыя акчанын бериле турган тармагы, акчаны бөлүп берүү жана башка болуп атып аябай көп чектөөлөр кездешет. Насыя акча алуунун талаптарын аткарып, антип-минтип алгыча жазгы эгип-себүү иштери да бүтүп калат. Андан көрө ошол чектөө-талаптарын азайтып, насыя акчанын суммасын көбөйтүү керек. Бул акча менен Кыргызстандын айыл чарбасында азык-түлүк коопсуздугун камсыз кыла албайбыз го".
Дагы бир жолу кайталасак ашыкча болбос, 9%дык кредит - "Республика" партиясынын шайлоодо берген убадасы. Мындан бөлөк айыл чарбасын өнүктүрүү боюнча өкмөттүн конкреттүү программасы жоктугу күн өткөн сайын байкалууда. Кредиттен башка жаңы сунуш киргизе элек. Адистер суу чарба департаментин, Бакиев режиминин "башы менен" Билим берүү министрлигине өтүп кеткен мал чарбасын асылдандыруучу илимий мекемелерди Айыл чарба министрлигине кайра кошуу сунушун айтышууда. Министрликтин өзү деле ушуну көздөп тургансыйт. Анда кылчактап туруунун кажети барбы? Ушул өңдөнгөн маселелерди чукул арада чечип, андан ары айыл чарба кооперативдерин ирилештирүү багытында иш жүргүзүүгө неге болбосун? Анткени, майда кооперативдер жыргатпасы көрүнүп калды.
Расмий статистикага ылайык, былтыр 812 миң тонна буудай өндүрүлгөн. А элдин курсагын нан менен толук кампайтыш үчүн 1 млн. 50 миң тонна дан керек. Быйыл бу көрсөткүч канчага жетерине көзачыктык кылыш кыйын.
Айыл чарба министрлигинин маалыматына таянсак, Кыргызстанда 850 миң гектардан ашуун айдоо аянты бар. Анын 655 миң гектары гана иштетилет. Анүчүн 90,2 миң тонна күйүүчү май керек. Мунун ичинен 40 миң тоннасы жазгы талаа иштерине жетет. Ал эми айыл чарба министри Төрөгул Бековдун айтымында, учурда мамлекеттик материалдык резервдер фондунда 8,6 миң тонна солярка сакталуу. Калган 42,2 миң тонна май кайдан табылары белгисиз. Дагы бир кейиштүү жагдай, былтыр күзгү талаачылык иштерине 12 миң тонна күйүүчү май (нормадан 28 миң тоннага аз) пайдаланылган. Мына ушундай мамиледен улам айыл чарбасы кыйроо астында турат.
Эми өнүккөн мамлекеттер бу тармакка кандай көңүл бурарына саресеп салалы. Европа чөлкөмүндө мамлекет бир гектар жерге 600 доллардан дотация чегерет. Россияда дыйкандар алган насыянын үстөгү өлкө бюджетинин эсебинен жабылат. А бизде болсо 1 млрд. сомдон башка сөз козголо элек.
Трактор, трактор, бурамасын бураптыр
Өлкө боюнча талаачылык иштерге 27 миң трактор керек. Бүгүнкү күндө 22 миң 797 трактор бар, анын 17 миң 209у гана иштейт. Мындан сырткары, түшүм жыйноодо комбайндар да чоң роль ойнойт. Какаганга муштаган болуп ал дагы жылдан жылга азайып баратыр. Маселен, 2009-жылы 883 комбайн иштесе, былтыр 745 комбайн эгин чабыкка катышкан. Көрүнүп тургандай, жылына 135 комбайн жарактан чыгууда. Мындай темп менен кете берсе 4-5 жылдан кийин демаралда эгин чапчу "тулпарлар" калбай калат го…
Айыл чарбасына жеткиликтүү көңүл бурулбагандыктын кесепетин карапайым калк гана тартат. Азык-түлүктүн басымдуу бөлүгү сырттан келгенине байланыштуу баалар бир калыпта сакталбайт. Алсак, ундун 40%ы, өсүмдүк майынын 85%ы кошуналардан ташылат. Өзүбүздө өндүрүлгөн өсүмдүктөрдүн 7%ы гана кайра иштетилет.
Минтип айдоо аянттарыбыз "кысыр" калып, техникалык шаймандар четинен кемирилип аткан шартта айыл чарбасы эгерим өнүкпөсү аштан бышык. Анда не кылыш керек? Жогоруда баса белгилегендей, бул тармакты түп-тамырынан бери жаңылоо зарыл. Болбосо жаш баланы алдагансып, 1 млрд. сом менен "реформа" жасайм дегенден эч нерсе өзгөрбөйт.
"Айылда ынтымак болбосо өлкөдө да ынтымак болбойт"
Кара-Балта республикадагы өнөржайы өр талашкан ири шаарлардын бири. Ошого жараша инфраструктурасы мыкты өнүккөн. Туш тарабында айылдар арбын. Андыктан базары берекелүү, арзанчылык. Бишкекте эттин килосу 300 сом болсо, буларда 230-250 сом. Ушундай көрүнүштөрдөн улам шаардын мэри Оомат КАЗАКБАЕВге жолугуп, айрым суроолорубузга жооп алдык.
- Кара-Балта башынан эле өнөржайлуу шаар эле. Бүгүнкү абалы кандай?
- Кара-Балтада мэр болуп иштегениме төрт жыл болду. Мен келгенде шаардык бюджеттин киреше бөлүгү 50 млн. сом эле, азыр 100 млн. сомго жеткирдик. Жылына 10-15 млн. сом киреше кошулуп жатат. Демек, шаардын өндүрүшүндө жандануу күч. Мындан тышкары эл аралык уюмдар, тышкы инвесторлор менен иштешүүдө мэрияда атайын бөлүм иш алып барат. Мына, бир эле жылдын ичинде 1,5 млн. долларга жакын грант алып келдик (балдарга компьютер, парктарды оңдоо, таза суу багыттарына).
Азыр болсо ЮСАИДдин айыл чарба азыктарын кайра иштетүү, чакан ишкерлерди колдоо, гарантиялык фонд багыттары боюнча үч программасына кирип, эл аралык донорлорду тартып жатабыз. Бизде Европалык банк иштейт. Таза суу менен камсыздоо максатында бул банктан 5 млн. евро бөлүнүп жатат. Анткени биздин суу түтүкчөлөрүбүз 1947-52-жылдардан бери алмашылбаптыр. Ошону жасаталы деп жатабыз.
- Кара-Балта эзелки жибек жолунун боюнда, азыркы тогуз жолдун тоомунда турган шаар. Ушул жагдайлар анын өсүп-өнүгүшүнө таасирин тийгизеби?
- Сөзсүз тийгизет. Шаардын тогуз жолдун тоомунда турушу ички-сырткы инвесторлорду кызыктырууда. Азыркы күндө шаарда майда-чоңу болуп 1244 ишкана иштеп жатат. Алар Кара-Балта тоо-кен комбинаты, алтын аффинаждоо, спирт заводдору, "С4" аталган ири курулуш компаниясы, "Айлана" томат чыгаруучу кыргыз-кытай биргелешкен ишканасы, жаңы бүткөрүлүп ишке киришкен "2+союз" кыргыз-кытай биргелешкен айнек бөтөлкөлөрүн, банкаларды чыгаруучу компания, ошондой эле "Десерт" деп аталган айыл чарба азыктарын кайра иштетүүчү ишкана ж.б.лар. Буларда жүздөгөн адамдар иштөөдө.
Чүй облусунун өнөржай өндүрүш продукциясынын 69%ын ушул Кара-Балта шаары берет. Быйылкы жылдын жыйынтыгы менен алганда биздин шаар 34 млрд. сом көлөмүндөгү продукция чыгарды. Өзүңүздөр билесиздер, Чүй облусу республикада экспортко продукция чыгаруу боюнча биринчи орунда турат. Ал эми анын 95%ын Кара-Балта шаары берет.
Бул иштердин баарын Кара-Балта шаарынын жашоочулары, ишкерлери жасап жатат. Мэр катары менин милдетим - аларга тоскоолдук кылбай демилгелерин сүрөп, мүмкүн болушунча иштегенге шарт түзүп берүү.
- Жаз жакындаган сайын "бирдеме" болот дешип дүрбөгөндөр арбып баратат. Муну кара-балталыктар кандай кабыл алууда?
- Жазында бир нерсе болуп кетет, же эл чыксын дегендер кыргыз элинин бүтүндүгүнө доо келтирген эл душмандары. Мен башкача айталбайм. Кайсы саясый күч болбосун, бийликке келе албай калган кайсы гана партия болбосун, бул бийликтин кетирген кемчилигин туура көрсөтүп (кемчилиги жок эмес, бар), мобуларды кылбайсыңарбы деп айтып, эң негизгиси, бир жыл болобу, эки жыл болобу кичине иштегенге мүмкүнчүлүк бериш керек да. Анан ишти тарталбай баратса айтса жарашат.
Мындай шарттарда карапайым эл менен түздөн-түз иштешип жаткан жергиликтүү бийликке да көп нерсе байланыштуу. Баарыдан мурда журт ичинде ынтымакты камсыз кылышыбыз керек. Өткөн парламенттик шайлоодо ынтымагы бар айыл алтыга бөлүндү. Ынтымагы жок айыл 27ге бөлүндү. Ушундан улам элден да демилге чыгып жатат. Саясый чечим болобу, социалдык-экономикалык чечим болобу, айылдын ынтымагы чечсе, анан ал маселе райондук, аймактык масштабда каралса деп жатышат. Аймак ынтымактуу, бир ооздуу болсо бүтүндөй мамлекет ынтымактуу болот. Бийлик оңолбойт деген эле сөзүбүз бар. Адегенде өзүбүздү, айлыбызды, аймагыбызды ынтымакка келтирип оңоп алалычы.
- Жанатан бери аймак деп жатасыз, район, облус деген мамлекеттик бөлүнүү бар да?
- Дубан деп эзелтеден облусту айтабыз. Аймак анын жарымы, бир өңүрү. Мисалы, Чүй облусун бир нече районго бөлбөй, эки-үч аймакка эле ажыратып койсо болот. Башкаруучулар да кыскармак. Айталы, Сокулуктан бери бир аймак бололу, борбору Кара-Балта болсун деген демилгени колдойбуз. Мында бир чиновниктин, кала берсе кайсы бир партиянын, премьер-министрдин, президенттин да кызыкчылыгы жок. Болгону аймактык ынтымакка келүү. Кээде айыл өкмөтүндө, айыл ынтымагында эле чечип койчу маселелер бар. Ал үчүн жол тосуп деле кереги жок. Аймактын, элдин ичиндеги ынтымакка жетишүүнүн саясый жагы, тарбиялык мааниси, аймактык кызыкчылыгын коргоп, экономикасын өнүктүрүүдөгү ролу мамлекеттик масштабдан алганда эбегейсиз зор.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
"Намаз - бул спорт"
Көргүсү келген падыша жолду көрөт
Журналистти ким, эмнеге сабады?
Жогорку соттун төрайымынын милдетин аткаруучу
"Сотторду ЖК, өкмөт, президенттик аппараттан көз карандысыз кылуу керек"
"Куловдун радикалдуу оппозиционер болоруна көзүм жетпейт"
Чыга албай турган көз эле…
"Тандоого туура келсе өз кесибимде эле калмакмын"
Жолдошбек Мамажанов деген жаркын адамды билесиңерби?
"Мистериң" ким билип ал
Апайдын арбагы ыраазы болсун!
Зарылып айткан датымды угасыңбы?
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?