be ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky myv ky ky ky mn ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky kk sah ky ru ky ru ky ru ky tt ru ky ru ky kk ru ky ru ky ru ky ru ky ky bg ky kk ru ky ky ky ru ky ky ru ky ru uk ky ru ky ky ru ky ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"De-факто", 18.08.11 - 19-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Койдун жүнү, керемет буюмдар жана жалкоо келиндер
Тотукан Өскөнбаева чебер, уз эне катары атагы алыска кеткен. Айрыкча жалал-абаддык мекендештерибиз Тотукан айымдын чебер иштери менен жакшы тааныш. Ал кыргызда унутулуп бара жаткан өрмөк сокконду, термени, букарыны кийинки муунга үйрөтүп келет. Колунан кооздугу көз тайгылткан онго жакын боз үй жаралган. Чеберчилигинин арты менен Америка, Түркия жана башка коңшулаш мамлекеттерде болуп келген.
Бала кез жана чий куурчактар
Тотукан эже сексейген секелек кезинде эле колунан көөрү төгүлгөн уз болоору айкын болгон экен. Айылдын адырларында өскөн чийлерди чогултуп, чий куурчактарды жасай берчү. Чий куурчактар жана кичинекей Тотукан. Ар биринин ар башкача аты бар. Ар башкача кийими бар. Күн булутка кирет-чыгат. Өмүр зымырайт. Кийинчирээк Тотукан эже мектеп босогосун аттагандан тартып сайма сайганды үйрөнөт. Өзү кичинекей кыз болуп алып колунан туш кийиздер сайылат. Бой тарта баштагандан тартып өрмөк сокконду, термени, букарыны үйрөнүп, колунан кооз буюмдар жаралып, сулуулугу менен узчулугу айкашып далай жигиттин сугун арттырып, түгөйүн таап турмуш жолуна аттанат.
1980-жылдары кыргыздын көөнөргүс мурастары унутулуп баратканда Тотукан эже айылдагы аксакал энелер менен жаш кыз-келиндердин башын кошуп эне мурасын алып калуу максаты менен боз үй жасоо демилгесин көтөрөт. Ошентип, боз үйдүн буюм тайымдары бир күнү тегирчек, жабык башы, төтөгө, жел боо, туурдуктун боолору жасалып бүтсө, бир күнү тизгич кереге, баш чалгы, кырчоо, чаян жел боо, туурдук, үзүк кийиздери жасалат. Аксакал аталардын колунан болсо боз үйдүн сөөктөрү, кереге, уук, түндүк, ала бакан жасалып, айыл аксакалдарынын колунан эстеликке жакшынакай боз үй жаралат. Ошол күндөрдөн тартып Тотукан айымдын колунан нечен мааракенин көркүн ачкан онго жакын боз үй жаралат.
Өрттөлгөн жүндөр жана кытайдын синтетикасы
"Биздин буюмдар, кийимдер синтетика эмес табигый. Кийимдерин кийсеңер ден соолукка пайдалуу. Биз муну билбей кап-кап жүндөрдү айрым айылдын келиндери өрттөп салып, өздөрү буттарын сасытып кытайдын бут кийимдерин сүйрөп алышат."А-ай ошону жасап олтурамбы" деп жалкоолонбой койдун жүнүнөн эмне деген керемет буюмдарды жасап алсак болот" деп күйүнөт. "Бизде иш көп кылган киши жок. Жалкоолор муңканып жоктун ырын ырдап жүрүшөт" деп кейийт.
Тотукан айым учурда 68 жашка келди. 8 баланын энеси. 15 неберенин, 4 чөбөрөнүн чоң энеси. Тотукан айымдын 400гө жакын шакирти бар. Улам баралына келген кыз-келиндерге көмөктөшүп коомдук уюмдарды ачып берип коет. "Кээде чарчайм. Чаалыгам. Бирок менин максатым бар. Ал максатым - өнөрүмдү жаштарга үйрөтүү. Кыргыз кол өнөрчүлүгүн дүйнөлүк базарга алып чыгуу. Мени кубандырганы жылдан жылга кыргыздын кол өнөрчүлүгү баркталууда. Бул кол өнөрчүлүгүбүз дагы даңкталаар күн али алдыда" дейт биздин каарман.
Белгилүү кинорежиссер, КРнын Эл артисти, "Даңк" орденинин ээси, кинодраматург, жогорку категориядагы кинооператор, Улуттук киноискусство академиясынын академиги, "кыргыз кереметин" жаратуучулардын бири - Альгимантас Видугирис түбү литвалык. "Көз айнекчен бала", "Кумдагы чептер", "Жалаң эркектер", ж.б. тасмаларын жараткан бул режиссер Укмерге шаарчасында туулуп-өсүп, Каунаста политехти үч жылдай окуп, анан ВГИККе кетип калган экен. Бирок ал Кыргызстанды өз мекениндей сүйүп, кыргыз кызынан өмүрлүк жар, улуу махабатты, кызыл кыз, аппак уулду таап, кыргыз жерин өмүр бою чыгармачылык өрүш-жайына айлантып, аны ыйык тутуп өттү. Роза Табалдиева анын эң жакын кеңешчиси, досу гана эмес, сыр билги жубайы жана музасы эле. Өзү врач-психиатрлыкка окуп жүрүп, он алты жашынан актриса катары элге таанылган. Бул жолу биз менен жолдошу тууралуу сыр чечишти.
- Өмүрлүк жубайыңыз маркум Альгимантас Видугирис менен кантип, кандай учурда таанышып калдыңыздар?
- Альгис менен 1963-жылы тааныштым. Мединституттун психиатрия бөлүмүндө окучумун, эски имаратында экзамен тапшырып атсам киного тартам деп келиптир. "Экзамен берем, баралбайм" дедим. Күтөм деди. Ошентип тааныштык. Ал мени Ч.Айтматов, Л.Щепитьконун "Аптап" фильмине 16 жашымда тартылганымды кадрдан көрүп, жактырып издеп келген экен. Ал киного тартылаарда ат спорту мектебинен өткөн болчумун. Ошого кызыгыптыр.
- Жолдошуңуз өзү литвалык болсо, Кыргызстанга кандайча, эмне себептер менен келген экен?
- 60-жылдары кинодо Шаршен Усубалиев жетекчи эле. Абдан уюштургуч, жакшы киши болчу. Анын убагында "Кыргызфильм" өнүп-өсүп, "кыргыз кереметтери" жаралган. Сырттан келген канча бир таланттуу адамдар иштечү түрдүү улуттагы. Альгисти да 62-жылы Москвада ВГИКти бүтүп атканда Шаршен Усубалиевич чакырган экен студияга. Студент кезинде Самаркандда археологиялык казууларга катышып, Алтай, Тянь-Шань тараптарды кыдырып Азияны абдан жакшы көрүп, ага берилип калыптыр. Кыргызстанга келип, ал да "кыргыз кереметин" жаратууга өз салымын кошуп калды.
- Жылуу сезимдер кантип, качан пайда болду? Же дароо эле бир көрүп сүйүп калдыңызбы?
- Мен "Жоро" фильминде Зейнепти аткарып калдым. Оператору москвалык Юрий Сокол эле. Альгис оператор катары коллегасынын ишин, тартуу учурун кызыгып карап отурду. Тааныш катары сүйлөшүп кеттик. Ал мага түрдүү кызык китептерди тандап апкелип, окуп көрсөң деп сунуш кылып, кантип мамилебиз ошо бойдон уланып кеткенин да билбей калдым. Мен да ал кезде китепти аябай көп окучумун. Ал да өтө китепкөй экен. Анын мамилеси ушунчалык баланыкындай таза, ак ниет жана сылык-сыпаа болгондуктан экөөбүз кантип камыр-жумур болуп кеткенибизди билбей калдык. Киного да эртең менен чакыраар эле, кечинде чыкпасымды билип. Балмуздак алып берчү. Бат эле эң бир жакын, акылдуу досума айланды. Анын менден 9 жаш улуу экенин эч билген да, сезген да жокмун. Мен 18де элем. Ал 27 жашта экен. Бирок ал өмүр бою ошол мүнөзүндө калды. Эч өзгөргөн жок. Эң бир таланттуу адамдар гана өмүр бою бала мүнөзүн сактап кала алышат. Анын үстүнө, Альгис, адамдарга байкатпай көмөк берип, көкөлөтүп, көңүлүн өстүргөн, өнүгүп-өсүүгө түрткөн, жакшылыгы, жарыгы гана тийген адамдардын түрүнө киргендиктен кантип жакшы көрүп калганымды байкабай да калдым.
- Ата-энеңиздер каршы болушкан жокпу?
- Альгистин атасы топограф экен, бирок Альгис 9 жашта экенде каза болуптур. Апасы контролер-жумушчу экен, өзү абдан жакшы үй-бүлөдөн чыгыптыр. Анын бир эжеси актриса, бир эжеси сүрөтчү, Литвада белгилүү адамдар. Менин атам Ош пединститутун түптөгөн адам, биринчи директору, окумуштуу-математик. Апам институтта мугалим болгон. Бир агам космосту изилдөөдө салым кошкон окумуштуу болду, экинчи агам да окумуштуу-математик. Ата-энем, албетте, биздин үйлөнүүбүзгө каршы болушкан. Бирок Альгис мени көндүрүп, экөөбүз ЗАГСка жашыруун барып катталып алдык. Азырынча айтпай туралы десек, Шаршен Усубалиевич ошол эле күнү барып айтып коюптур. Анан ызы-чуу түшүп жатып калышты.
- Улутуна карабай, башка эл-жерден экенине карабай, аялзатынын турмушка чыккандагы түйшүгүн өз башыңыздан кантип өткөрдүңүз?
- Ал чыгармачылыгы менен алек. Мен балдарды тарбиялап, кам көрүп, карап, үй түйшүгү менен алек болдум. Андан тышкары, анын сценарийлеринин үйдөгү "биринчи редактору, корректору, сынчысы жана секретары" да элем. Өз жумушумда да иштеп келчүмүн, абдан чарчачумун. Албетте, мен анын чыгармачылыгын түшүнгөн үчүн ал фильм тартып атты. Болбосо, акча таап кел деп башка жумуштарга иштетип койсом деле болмок, курулуштарга, мисалы. Анткен жокмун. Анда бул фильмдер жаралбай калмак.
- "Көз айнекчен бала" фильминин сценарийиндеги Бермет сиздердин кыздын прототиби дешет?
- Фильм толугу менен кызыбыздан көчүрүлүп алынган. Сүрөттөрү, кыял-жоругу, ойлору, сүйлөгөнү, окуялары бүт ошонуку. Ит да өзүнүкү, жакшы көрчү. Ролду да өзүнө аткарталы дегенбиз. Бирок бир аз кичинелик кылды, эркелеп, беш жашта эле. Аны аткарган Бермет Маликова 8 жашта болчу, бир аз чоңураак. Ал жакшы аткарды. Тасма үйдүн жанынан тартылды. Балдардын курсагын тойгузмай, үстү-башын карамай, үчөө үйүбүздө жашачу, күнүгө жуунтмай - баары менин башыма түшкөн түйшүк болду. Жарым жыл үйдүн ичи коробкалар, буюм-суюмдарга толуп турду.
- Балдарыңыз ата жолун жолдоштубу?
- Жок. Аларды мени бага тургандай кылып тарбияладым. Уулум да, кызым да эң жакшы адамдардан болушту. Күйөө балам мыкты жигит, улуту казак, кызым Астанада банкта иштейт. Абдан жакшы келиним бар, кыргыз кызы, уулум бизнесмен.
кыргыз тилиндеги гезит "De-факто"
email • архив • редакция
Саясатчылардын жаштыгы жана мастыгы
Кыргызстан үчүн неге газ кымбат же Данияр
Үсөновдун европалык баа формуласы
Теңизбек Бөлтүрүков, Канаданын атуулу:
"Иштетилбеген кендер 3-4 жылда ишке кирерине көзүм жетет"
8 сот сынактан өтпөй уят болду, кезек калгандарында…
Эл аралык уюмдар убада кылган акчалар Кыргызстанга неге түшпөй атат?
Мамлекетибиз оңолот, уурулар жоголот, криминал баш көтөрбөйт!
Эрнст Исаев, Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын мурдагы жетекчиси:
"Түрмөдө зордуктоо болгону чын"
"Соттордун адилетсиздигинен 4 жыл абакта олтурдум"
же алдыдагы президенттик шайлоодо жаңы
"акаев-бакиевдерди" шайлап албоо үчүн эмне кылуу керек?
Аликбек Жекшенкулов, "Акыйкат" партиясынын лидери:
"Президенттикке талапкерлердин саны боюнча Гиннес китебине кирдик"
"Менден кичүү болгондуктан инимдей мамиле кылчумун"
Мирбек АСАНАКУНОВ, Ысык-Көл губернатору:
"Биз эми жоокербиз да"
Алтын казган кытайлардын айынан майып балдар төрөлүүдө
Эдил Байсалов, "Айкөл эл" партиясынын жетекчиси:
"Азыркы бийликте Максим Бакиев эле жок…"
Тагдырга таарынып, Таласка качып келген Хотамжан кара куурай өстүрүп кармалды
Акчаны көп талап кылган мончо бизнеси
Койдун жүнү, керемет буюмдар жана жалкоо келиндер
Сурма жасатуу - 10 миң сом болсо, төштү чоңойтуу - 1200 доллар
Жылдыздардын көркүнө көрк кошкон Арсен
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?