ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky kk ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hbs_cyr ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru bg ru ru ru cv bg ky ru ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Окутуу жана тарбиялоо процессиндеги социалдык-педагогикалык кубулуштардын мааниси
Инсандын жетилүүсүнө улуттук үрп-адат, каада-салт, оюн-зоок, окуу-тарбия, эмгек өңдүү факторлор таасирин тийгизбей койбостугун ар бир ата-эне, тарбиячы, мугалим жакшы билүүсү зарыл. Булар жөнүндө толук түшүнүгү жок адам таалим-тарбияны өз нугуна салып, туура жүргүзө албайт. Анткени перзент жарык дүйнөгө биологиялык жаныбар - индивид катары келет, өнүгүүнүн татаал жана өтө түйшүктүү жолун басып өтүп гана ал акыл-эстүү инсанга айланат.
Ош гуманитардык-педагогикалык институтунун илимий иштер жана сырткы байланыштар боюнча проректору, химия илимдеринин кандидаты, доцент.
Кыргыз эли балдарды тарбиялоого байыртан бери эле өтө жоопкерчиликтүү, өтө олуттуу караган түптүү эл экендигин элдик накыл кептерден байкоого болот. "Эгер бир жылдык пайданы көздөп түшүм алгың келсе - эгин эк, эгер он жылдык пайданы көздөп түшүм алгың келсе - дарак тик, а эгер жүздөгөн жылдык пайда көздөп түшүм алгың келсе бала окутуп-тарбияла" деген сыяктуу бир топ маани-маңызы терең, алп ойлор, алтын сөздөр бекеринен айтылбаган чыгаар. Демек, окуу жана тарбиялоо процесси өтө татаал процесс. Ага ийгиликтүү жетекчилик кылуу үчүн ар бир тарбиячы баланын психологиялык жактан жетилип, социалдык инсанга айлануу мыйзам ченемдүүлүктөрүн жакшы билүүгө тийиш. Ошондуктан, окутуу-тарбиялоо процессин жемиштүү уюштурууну каалаган ата-эне жана мугалим, адегенде тарбиялай турган баланын табиятын жакшы билүүсү абзел. Тарбияланып жаткан ар бир бала, окуучу табият берген кайталангыс шык, жөндөмдүн физиологиялык, биохимиялык таламдарына ээ. Мындай ген аркылуу берилген интеллектуалдык, эмоционалдык функциялар өзүнөн-өзү өнүгүп, өзүн-өзү жөнгө салат.
Биздин ата-бабаларыбыздын педагогикалык даанышмандыгы таң калаарлык. Алар жогорудагыдай тарбиянын купуя сырларын акыл калчоо менен эле илимий негизде, өтө чеберчилик менен уюштура билишкен. Энелер балдарын, небере-чеберелерин коюнуна катып алып, эркелетип, ойнотуп олтуруп эле жомок, болумуш, табышмактуу окуяларды көркөмдөп, элестүү, эмоционалдуу кылып айтып берүү менен балдардын сезимин ойготуп, ой чабыттарын өөрчүтүп, элдин интеллектуалдык потенциалын бийик көтөрүшкөн.
Демек, бул жерден баланы тарбиялоодо элдик педагогиканын мааниси зор экендигин баса белгилеп кетүүгө болот.
Педагогика илиминин окутуу-тарбиялоо процессинде мугалимдин окуучуга жасаган мамилеси негизги маселелердин бири болуп саналат.
Эгер мугалим окуучуга копол, мээримсиз мамиле жасаса, анда ишинин натыйжасы болбойт. Адамдык мамиле инсандын жан дүйнөсүн байытып, ишмердүүлүктүн мыкты үлгүлөрүнө ээ кылып, анын жүрүм-турумун жакшы нукка салат. Адамдык мамиле гана чыныгы инсандык касиеттердин калыптануусу үчүн зарыл чөйрөнү негиздейт. Демек, баланын активдүү ишмердүүлүгүнүн коомго пайдалуулугу түпкү максатка канчалык ылайык келсе, андагы адамдык мамиле ошончолук акылга тете болот, баладагы инсандык касиеттин түптөлүү натыйжасы ошончолук жемиштүү болот деген ой келет.
Ошондой шартта чоңойгон бала гана тууган-туушкандарына күйүмдүү, негизи эле адамга боорукер болуп чоңоет. Бул ойдун тууралыгын улуу жазуучу М.Горькийдин: "Инсандагы бардык жакшы касиет эненин сүтү менен күндүн нурунан пайда болот. Энесиз баатыр да, гений да, акын да болбойт" - деген сөзү менен далилдөөгө болот.
Ошентип, окутуу-тарбиялоо ишинде социалдык, психологиялык, педагогикалык кубулуштардын биримдигин байыртан эле ата-бабаларыбыз колдонуп келгендиги байкалат. Окутуу-тарбиялоо ишинин борборунда өнүгүп-өсүп жаткан инсан турат. Бул инсандын психологиялык өзгөчөлүктөрүнүн кулк-мүнөзүн, кыял-жоругун билбей туруп, ошону менен катар эле социалдык чөйрөсүн аныктабай туруп, тарбияны ийгиликтүү уюштуруу мүмкүн эмес. Окутуу, тарбиялоо ишинин татаалдыгы мына ушул кубулуштардын бири жетишпесе же бири-бири менен айкалышып, бири-бирин толуктап турбаса, анда көздөгөн максатка жетүү кыйын, башкача айтканда, толук кандуу инсанды калыптандыра албайбыз.
Белгилүү педагог К.Н.Ушинскийдин: "Баланы ар тараптан жетилдиргиси келген тарбиячы адегенде анын табиятын ар тараптан жакшы билүүгө милдеттүү" - деген залкар педагогикалык ою бүгүнкү күндө деле актуалдуу. Анткени жарык дүйнөгө жаңы жаралып келген ар бир биологиялык индивидге табият берген эч бир кайталангыс шык, жөндөм талантын өнүктүрүүдө социалдык чөйрөлөрдүн таасири аябагандай зор. Белгилүү чыгаан педагог В. А. Сухомлинский: "Педагогика бардык адамдар үчүн: мугалимдер үчүн да, ата- энелер үчүн да, жалпы жамаатчылык үчүн да зарыл илимге айланууга тийиш" - деген.
Ошондуктан ал педагогика жана психология илимдеринин мектебин уюштурган. Бул иш-чаралар азыркы учурга ылайыкталып, улантылып, иштелип чыгышы керек. Баланы ата-эне эле, мугалим эле тарбиялабастан, бүтүндөй коомчулук жакшы иш тажрыйбалары, үлгүлүү жүрүм-турумдары, жакшы мамилелери менен тарбиялашы керек. Мезгил өткөн сайын дүйнөлүк илимий-техникалык прогресс өнүгүп, коомдук мамилелер да өзгөрүүдө. Бул көрүнүш биздин өлкөдөгү саясий, социалдык, экономикалык өзгөрүүлөргө дуушарланып, билим берүү системасына да зор таасирин тийгизип, окутуу-тарбиялоо иши улам татаалданып бара жаткандай. Бул өнүгүп-өсүүдөн улам орто мектептерде, жогорку окуу жайларында жаңы сабактарды киргизүү эле эмес, окутуу методикасын өзгөртүү зарылдыгы келип чыкты. Биздин өлкө демократиялык жолду тандап алгандыктан, азыр коомчулукту ишке тартууга, чечим кабыл алууга катыштыруу абдан маанилүү. Бул класстагы ишке да тиешелүү; окуучулар сабакка активдүү катышууга, ар бири өз ойлорун тартынбай айтууга, жолдошторунун ойлорун чыдамкайлык менен угууга жана сын-пикирлерин айтып, туура жыйынтыкка келүүгө тийиш. Окуучулардын дилгирленишине өбөлгө түзө турган мындай ыкмаларды интерактивдүү усул деп атоо туура болот. Интерактивдүү усул окуучулардын азыркы демократиялык коомдо зарыл болгон катышуу көндүмдөрүн иштеп чыгууга жана аларды сабакка кызыктырууга өбөлгө түзөт. Мындай учурда окуучу менен окуучунун, ошондой эле мугалимдин ортосунда карым-катыш жогорку деңгээлде болот да, кайсы бир проблеманы кантип чечүү керек жана сунуш кылынган чечимдин канчалык деңгээлде тууралыгы талкууланат. Себеби интерактивдүү усулду колдонуудагы негизги максат - окуучуларга маалымат берүү эле эмес, алардын өз алдынча ойлонуусун, ошого жараша жоопторун туура таба билүү көндүмдөрүн калыптандыруу болуп саналат.
Учурдун өзгөрүлмө шартында педагогдун иш-аракети, анын мобилдүүлүгүнө, шарттын өзгөрүүсүн тез биле алуусуна жана перспективдүү милдеттерди чечүүгө умтулуусуна багытталышы керек. Педагогдук кесип туруктуу түрдө өз билимин өнүктүрүүнү талап кылат. Болочок педагогдук кесиптин ээлери дүйнөлүк билим берүү мейкиндигинен, глобалдаштыруудан, жалпы адамзаттык баалуулуктардан четте калбашы керек.
Педагогикалык бийиктиктерге жетүүнүн жолу - бул мугалимдин акылын жана жүрөгүн ээлеп, анын бардык дареметин мобилизациялоого алып келүүчү өзгөчө күч. Демек, педагог болуу көптөгөн чыгармачылык изденүүлөрдү жана убакытты талап кылат. Ошого чыдаган, аны сүйгөн адам гана педагог боло алат. Ушул жерде мындай суроо туулат: бүгүнкү педагог кандай болушу керек? Азыркы учурдун чыныгы педагогу ар кандай тажрыйбалардан маңыздуу идеяларды бөлүп алып, стандарттуу эмес маселелерди чечүүгө умтулуп, улам алдыңкы педагогикалык ачылыштарга жиреп кирип, андан чыгармачылык менен пайдалануунун үстүндө иштөөгө умтулган, ар тараптан өнүккөн инсан болуусу шарт.
Бүгүнкү күндөгү мугалим тынымсыз эмгектенүүнүн, чыгармачылык менен изденүүнүн үстүндө иштөөсү зарыл. Ошондо гана билим берүүнүн сапаты оңолот. Мындай жеңишке тунук идеяга бай, жаңыча чыгармачылык менен иштей билген, улам жаңы маалыматты алып, аны практика менен байланыштыра билген мугалим гана жете алат. Жогорку окуу жайларындагы педагогикалык адистиктерде окуп жатышкан студенттерибизди мыкты педагог катары даярдоодо практикалык сабактарды жана педагогикалык практиканы туура уюштуруунун ролу өтө зор. Практикалык сабактарда мектептеги изденүүгө багытталган тапшырмалар берилип, алардын педагогикалык ык-машыгууларына багытталат. Көпчүлүк учурда практикалык сабактар окуучулардын жана студенттердин план-конспектисин түзүү жана көргөзмө куралдарды даярдоосу менен гана чектелип калган учурлар кездешет.
Мындан, химия илимине негиз салган атактуу окумуштуу Д.И. Менделеевдин "Миң жолку айтылган сөздөн көрө - бир жолку тажрыйбаны артык көрөм" - деп айткан гениалдуу сөзүн эске түшүрүү зарылчылыгы келип чыгат. Анткени окуучу же студент өз алдынча терең билимге ээ болуу үчүн теориялык алган билимин практикада колдоно билүү зарылдыгы биринчи кезекте тураары жашыруун деле сыр эмес. Ал үчүн окуучунун өз алдынчалыгы менен мугалимдин жетекчилигин айкалыштыруу зарыл. Бул чындыгында эле табияты боюнча өтө назик айкалыш жана татаал педагогикалык проблема. Бул принципти ишке ашыруу үчүн окутуунун ички мыйзам ченемдүүлүктөрүнө таянган мугалимдин педагогикалык ой жүгүртүүсүн өзгөчө күүгө келтирүү керек.
Көп учурда мугалимдин акылга тете койгон талабын окуучу тескери түшүнөт, же мугалим туура койгон талапты деле ага туура эмес, кемсинте мамиле жасагандыгы үчүн толук аткаруудан окуучу баш тартат, а кээде мугалимдин кылык-жоругуна кыжыры келген окуучу анын ар кандай эле талабын аткаргысы келбейт.
Жогоруда айтылган объективдүү жана субъективдүү шарттар билим алуунун маани-маңызын төмөндөтөт, окуучу менен мугалимдин ортосундагы байланышты, ачык-айкындуулукту жана өз ара түшүнүүчүлүктү алыстатат. Ошондуктан билим берүү жоболорунда көрсөтүлгөндөй, окуучулардын жана студенттердин эркин ой жүгүртүүсүнө, жаш-курак өзгөчөлүктөрүнө жана психологиялык таламдарына жараша мугалим ыңгайланышы керек. Теориялык алган билимди практика жүзүндө пайдалана билүү, педагогикалык иштин ар түрдүү формаларын тереңдетип өздөштүрүү менен бирге ар тараптан өнүккөн инсанды калыптандыруу - бул практиканын негизги максаты болуп саналат. Ошондой эле бул келечек муундардын болочок кесибине ыңгайланышына, кесиптик ык-көндүмдөргө ээ болушуна өбөлгө түзүүчү негизги параметрлердин бири. Жогорку окуу жайларындагы студент-практиканттардын педагогикалык практикалары окуу жана тарбия иштери боюнча усулчулардын, предметтик мугалимдердин жана класс жетекчилердин түздөн-түз жетекчилик кылуусу менен турмушка ашырылат.
Демек, болочок мугалимдердин окуу-тарбия иштерин ийгиликтүү жана максатка ылайыктуу уюштурууда мектептердеги педагогикалык практика өзгөчө мааниге ээ.
Мугалим - чебер жана чыгармачыл инсан болушу керек.
Андыктан биздин келечек ээлерибиз болгон мектеп окуучуларына жана жогорку окуу жайларыбыздын студенттерине Жусуп Баласагындын
"Наадан көрбөйт, сокур анда көкүрөк,
Ач көзүңдү, билимге умтул тезирээк" - деп, так жана таамай айтылган ойлорун сунуштаар элем.
Коомдогу жүрүп жаткан социалдык-экономикалык реформалардын негизинде таалим-тарбия процессинин мазмунун, методдорун жана формаларын өркүндөтүү - бүгүнкү күндүн негизги маселелеринен. Дүйнөлүк стандарттын деңгээлине жетүү үчүн улуттук регионалдык өзгөчөлүктөрдү эсепке алып жана предметтик билим берүүнүн жаңы концепцияларына таянып, окуу-тарбия процессин интенсификациялоо зарыл. Ал үчүн билим берүүнүн мазмунунда теориялык алган билимди практика менен айкалыштыруу жана компьютерлерди пайдалануу менен жалпы предметтерге тиешелүү болгон ык-машыгууларды калыптандыруу зарыл деп ойлойм.
"Кутбилим", жањы саны... • кыргызча... o
email • архив • редакция
Кыргызстан укуктук жолго кайтып келди
Кандуу тополоңдо жабыр тарткан мугалимдер жардамга муктаж
АБИТУРИЕНТ, ЧАМДА, КЕЛЕЧЕГИҢЕ ЖОЛ ТАНДА!
Бардык башаттын булагы - мугалим
Окутуу жана тарбиялоо процессиндеги социалдык-педагогикалык кубулуштардын мааниси
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?