hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky mn ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky el ky ky ru hu ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru
"Фабула", 14.10.11 - 15-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Эки тоонун урунуш, эки суунун куюлуш! Урунушка жеткенде, Эр Семетей Тайбуурулдан түштү. Элинде жүргөн эмедей. Эчтемени элебей, ал көрпөчөнү жая салып, эс алып жатты. Ак олпоктун бүчүлүгүн бошотуп, айры төшүн ачты. Ушу учурда айлакер Коңурбай баатыр дүмүрөйгөн тумшукта дүрбүсүн имерип отурду. Аңгычакты, эки суунун куюлушунда дардайып уктап жаткан кыргыз жигитти көзү чалды, өзүнчө күңгүрөнүп алды:
- Атаңгөрү! Манастан калган жетимди томуктай бала деп жүрсөм, тоодой баатыр турбайбы! Токсон киши жабылса, толгоп башын жулбайбы! Атасы Манас арыстандан алты эсе артык көрүнөт, айдай болгон жүзүнөн аксаргыл шоола төгүлөт. Мага ушундай бала бербеген Көкө-Теңир бурканга кай жеримден жаздым экен?.. Көрүнүп калсам көзүнө көз ачканга сомдойбу, көнөктөй мобу башымды көөдөнүмдөн толгойбу?.. Кой, бул балээни жайлайын, атасынын артынан айдайын!
Коңурбай баатыр куду кийик атмакка камданган мергенчидей таштан ташка жашынып, Семетейди өңүп жөнөдү. Ал дөбөгө окшоп жондонду, жолборс сыяк комдонду. Очогордун милтесине от койду. Дардайып жаткан баатырдын жайык төшүнө мылтыгын сундурду. "Өлүүчү жердин тушу деп, өлгөнүң балам ушу!" деп, машааны басып жиберди... Семетейдин көзүнөн жалын өрүлдү. Көк жайыктай көөдөндөн кош кабырга сөгүлдү. Көөдөнүнөн аккан кан көк шиберге төгүлдү... Кайгуулда жүргөн Күлчоро очогор үнүн эшитти. Коктудан чыгып бараткан Коңурбай ага кезикти. Күлчорону көргөндө, Алгара алга бурулду. Аркардай эки шыйрагы, жерге тийбей сунулду. "Манастап" ураан чакырып, бала жолборс бакырып, Коңурбайды качырып, кууганы, бөрү тил найза сунганы... Алгара аяк кергенде, өрүүдөн чыга бергенде, Күлчоро шилтеп калганы, чала сайып алганы!
Бура тартып бургутуп, Көк аласын чулгутуп, Күлчоро келди кайрылып. Жаткан экен Семетей акыл-эстен айрылып. Очогор үнүн укканда, кайгуулдап жүргөн Бакай шер бу дагы келип калыптыр. Кайышып чоро турганда, абасы Бакай кеп айтат, кайгырба балам деп айтат:
- Бул жараат Семетейди өлтүрбөйт! Өпкө, боору аман экен. Ок буйтап, буйтап барып, кыр арканын балык этине токтоп калган турбайбы! Ушундан өлсө Семетей, анда кудай урбайбы! Сен азыр Таласка аттан, кыргыздын ырымын кылалы... Жазыктуу ишке барбаган жубардай ургаачы Айчүрөк жеңеңди алып кел! Ок аттасын!
Абасы Бакай кеп айтат, аттангын чором деп айтат. Сур коөнду миниптир, Алмамбеттин Күлчоро Таласты көздөй жүрүптүр. Булуттуу көктүн астынан, муңдуу чөптүн үстүнөн Сур коөн буудан учуптур. Үч күн, үч түн жол жүрүп, чоро Таласка түшүптүр... Айчүрөккө Күлчоро амандык сурап кеп айтат, арстандай абама ок жаңылды деп айтат...
Айчүрөк айча шашылып, ак куу болуп кубулат. Жылдыздуу көктүн астынан, булуттуу көктүн үстүнөн учуп, Алтайга алеки заматта жетип келет. Ал ак чатырда жарадар болуп жаткан күйөөсүн көрөт. Көк Теңирге табынат, шыбаа тилеп жалынат. Биринчи аттаганда ок түшпөйт. Экинчи жолу аттайт. Мында да ок түшпөйт. Айчүрөк айча буркурап ыйлайт:
- Айланайын сырттаным, издеп келип шумкарың! Үргөнч дарыя боюнда, Төрт-Күлдүн жазы оюнда... Жеңесин чунак тааныбай, Күлчоро тентек ошондо, шашып өпкөн кучактап. Жалынына көлкүлдөп, эрип кеткен жерим бар. Мээримине мөлтүлдөп, мээнип кеткен жерим бар. Мындан башка шегим жок! Айланайын жолборсум, өзүңдөн бөлөк эрим жок!
Ушуну айтып, Чүрөктүн көзүнөн жашы агылат. Көк Теңирге жалынат. Семетейдин үстүнөн үчүнчү жолу аттайт. Ошондо оңурайган денеден төө көзүндөй коргошун топ этип түшкөн турбайбы!
Жанатадан бери Куйручук Улуу Ырды баштагыдай күпүлдөтүп, сабалап ырдабай, жорго сөзүн жорголотуп отурду.
- Упагүл, жакшылап ук! - деди ал аялын бүркүт карашы менен карап. - Эртеги ата-бабалар бөлөк эркек этегин ачпаган, көкүрөгүн баспаган, жаңылып-жазбаган, аруу дене, таза жүрөк аялзатына ок аттатышчу экен!
Куйручук менен Упагүлдүн ортосунда кызыктай сөз сүйлөнө баштады:
- Менин көзүмө чөп салган жок белең?
- Ала жипти аттаган жок белең?
- Анда, Айчүрөктөй ак этек турбайсыңбы?
Куйручук атын токунуп, каяккадыр аттанып кетти. Аш бышым убакыт өтүп-өтпөй, ал Телкүрөңүн текиреңдетип, үйүнө чаап келди. Аттан түшпөй, аялын чакырып, заңкылдап кыйкырды:
- О, Упагүл! Бол бачым! Тез! Үйдөн чык!
Боз үйдүн эшигин серпип, аялы сыртка чыга калды. Ал аялын шаштырып, каруудан алды. Улактай эңип, учкаштырып, атын чаап жөнөдү.
- О ботом, каякка? Деги тынччылыкпы? - Аялы эринин этегине жабышып, таңыркады.
- Көкүмбайга ок жаңылыптыр! Аттайсың!
- Койчу, кайнагамды кантип аттайм!
- Аттабасаң, өлүп калбайбы?
- Уят эмеспи, кайнагамды аттап. Башка аял деле аттаса болбойбу?
- Бу чөлкөмдө сенден өткөн таза аял жок! Аттай бер!
Эринин колтугуна колу жабышкан Упагүлдүн чый-пыйы чыгып, коркуп баратты. Заманасы куурулду. Кызыл жүзү бозорду.
- Кокус, ок түшпөй койсочу?
- Эмине? Этегиңден жаңылдың беле?
- Баягы жылы, сен Кетмен-Төбөгө кеткенде, жылкычы уул жанымды койбой...
- Бир эле жолубу? Эчтеке эмес!
- Былтыр сен Чүйдө жүргөндө, Койчуман кайним кучактап, айламды кетирип...
- Эки эле жолубу? Эчтеке болбойт!
Куйручук дале чаап баратты. Упагүл колго түшкөн коөндой бүрүштү. Эл-журтка жүзү кара болорун ойлонду. Үнү дагы дирилдеди:
- Жазында сен, Кочкорго кеткенде да... Жаңылган элем..
Күйөөсү текиреңдеген Телкүрөңдүн оозун тартты. Кылчайып аялына минтип айтты:
- Эмесе, Көкүмбайга барбай эле коөлу! Үч жолу ала жипти аттапсың! Кунаажын көзүн сүзбөсө, бука мурунтугун үзбөйт!
Эр даана Куйручук Телкүрөңдү теминди. Өз үйүнө эмес, коңшу айылды көздөй чаап жөнөдү. Упагүлдү урушкан жок. Жаман сөз айтпады. Бирок, Кудай алдында кирдеген, жан табияты булганган зайыпзатын атасынын үйүнө алпарып, эшиктин алдына таштап салды. Ал артына кылчайбай, шыдыр кете берди.
(Күмүш ээк карыялардын айтымында, Куйручук биринчи аялы Упагүлдү биротоло коө берип, Шааркан аттуу аялга үйлөнөт).
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"