ce ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky kk ky ba ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ru ce ru ru ru ky ru ky ky ru ky ru ky ru tt ru ru ky mrj ky ru ky kk ru ru kk ky ky ru ky ru ru ky ru tk ru ky ru ky ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Агым", 08.07.11 - 20-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
КЫРГЫЗДАР ЭЛЕТТИК ГРИГОРИЙИН ТААНЫБАЙ ЖАТАБЫ?
Биздин билишибизче, 1996-2000-жылдары кыргыздын окумуштуу-академиктери "Ай, Күн календарын жаңылабай туруп, ар кандай адашуулардан оолактай албайбыз" дешип, жаңы Ай, Күн календары жаралып, 2003-жылы "Теңир Ордо" улуттук мурастарды калыбына келтирүү жана өнүктүрүү коомдук фондунун жетекчиси Дастан Сарыгулов тарабынан басмаканадан чыгарылып, ушул күнгө чейин ал ар жыл сайын кыргыз элинин кеңири катмарына тарап келет. 2004-жылы Кыргызпатент бул календарга улуттук календар болсун деген максатта күбөлүк берген.
Бирок редакциябызга бир жылдан бери азыркы календардын мүчүлүштүктөрүн айтып, "календарыбызды астрономиялык-физикалык табигый мыйзамдарга туура келтирсек болбойт беле" деп Жалал-Абад облусунун Көк-Бел айылынын тургуну Анарбек Темиркулов келип жүрөт. Анын айтуусу боюнча азыркы календарда мүчүлүштүктөр өтө эле көп, 17-мартты кайра 1-март кылып астрономиялык-физикалык табигый мыйзамга туура келтириш керек. "Кайсы жагынан далилдебейли күн-түн 21-мартта эмес 17-мартта теңелет экен. Тарыхка кылчайсак, 1-март Юлий Цезардын убагында күн-түндүн теңелүүсү катары жаңы жыл деп майрамдалып келиптир. Кийин Цезарь жаңы жылды эки айга артка жылдырган. Ошентип мезгилдер жаздан башталбай кыш, жаз, жай, күз, кайра кыш менен бүтүп калган. Бул суткалык айырмачылыктарды жараткандыктан, Рим папасы Григорий XIII юлиан календарындагы ыңгайсыздыктарды жоюу максатында 5-октябрды 15-октябрь кылып 10 күн аттап, күн-түндүн теңелүүсүн 21-мартка алып келиптир. Кийин В.И.Лениндин сунушу боюнча РСФСР Совнаркому юлиан жана григориан календарында 13 күн айырмачылык бар деп, 1918-жылдын 1-февралын 14-февралы деп кабыл алган. Ушундай аттап кетүүлөрдүн натыйжасында латын айларынын 23 күнү жылып кеткен. Ошол кезде Совнарком 13 күндү артка кайрыганда латын айлары биринчи күндөрүнөн башталмак. Мунун кесепетинен зодиак айлары да айдын жыйырмасынан башталып калып отурат" дейт беттегенин бербеген элеттик жаран.
Анарбек аганын айтуусуна караганда, календарды туураласак жылдын төрт мезгилинин башталышы, аякташы ордуна келип, күн-түндүн теңелүү күнү такталмак. Экинчиден, зодиак айлары ар бир айга дал келип, жайкы, кышкы чилде так аныкталмак. Апта, айлар аталыштарына жараша ордуна келип, айыл чарба жумуштарын жөнгө салууга зор салым кошулат. Мындан сырткары, бул календардын колдонулушу менен жылдын орточо узактыгынан ашык болгон 28 секунд 1 секундага ылдыйлап, глобалдык жылуулуктан адамзат кичине болсо да арылып, кыргыз тарыхта калат.
Анын бул маселе боюнча "Календарыбызды астрономиялык-физикалык табигый мыйзамга туура келтирсек" аттуу конкреттүү далилдер менен келтирилген көлөмдүү макаласында "Мисалы, сентябрь - латынча september - septem - 7 дегенди, oktober - 8, november - 9, dezember - 10 дегенди билдирет. Азыр декабрь 12-ай болуп жүрөт. Көрдүңүзбү, азыркы айлар маанисине жооп бербейт. Башкача айтканда, айлар эки орун артка жылып кеткен. Бул катачылыктарды эске албай, григориан календарына кыргызча айларды чаптап салдык. Натыйжада чын куран айы биринчи айтылбай, анын ордуна жалган куран айы туруп калды. Мындан улам башка айлар да бир орундан жылышып калды. Эгер кыргызча айлардын тогоолдорун, жаңы күндү, жаз мезгилиндеги үркөрдү, астрономиядагы беш тогоолду жана күн-түндүн теңелүүсүн эске алып, 17-мартты 1-март десек, айлар ордуна келет. Ошондо жалган куран акыркы ай болот. Григориан календарында айлардын аякташы да чаржайыт. Ал эми аптага келсек, жекшемби жума башында турушу керек. А биз аны акыркы кылып койдук. Чечмелейли, жекшемби - як-шам-ба дегенден келип чыккан. Бул жерде "як" бир дегенди билдирет. Акшам - таңкы жарык, ба - байламта. Дүйшөмбү - ду-шам-ба. Ду - эки дегенди билдирет. Шейшембиде се - 3, шаршембиде чор - 4, бейшембиде панч - 5, ишембиде иши - 6, жумада йума - жума дегенди билдирет. Анан кайдан барып дүйшөмбү биринчи күн болсун. Орустардыкын деле карап көрөлү, "среда" "ортосу" дегенди билдирет. А "среданы" карасаң аптанын ортосунда эмес" деп күйүп-бышат. Анарбай аганын календары боюнча жайкы чилде 13-июлдан башталып 21-августта бүтөт. Бул жерде жайкы мезгил 93,6 сутка болгондуктан жайкы чилде 2-3 күн узарышы мүмкүн. Кыш мезгили өзү 89-90 сутка болгондуктан, анын ичинде кыш чилдеси 40 күн. Кыш чилде 12-январдан башталып 21-февралда чыгат. Бирок 21-февралдан 17-мартка чейин кыш күчүндө болот.
Ал "бул айткандарым кыргыз календарынын пайдалуу жактарынын азы гана. Эгер жакшылап түшүнсө мен сунуштап жаткан кыргыз календарынын пайдалуу жактары абдан көп. Кыргыз эли туурамачылыкты, оомачылыкты коюп, касиеттүү Ноорузду жаңы жыл кылып, календарыбызды оңдоп-түзөсөк болот эле. Мен канча жылдан бери кыргызча, латынча, зодиак жана айлар бир системага келтирилген долбоорду сунуштап келатам. Буга өкмөт, ажо, парламент маани берсе өтө чоң утуш болмок" дейт.
Кызматкер сага айтам, жетекчи сен ук
Жүрү эй, лас фрайдей кылабыз
Жай мезгили ортолоп, көпчүлүк эмгек өргүсүнө чыгышып, Ысык-Көлдү көздөй бет алып жатышат. Отпускеси күзгө туш келчү мага окшогон айрым байкуштар ичтен сызып иштеп атыр. Негизи эле бир жылда бир жолу гана эс алууга чыгуу аздай сезилет. Өзгөчө эчтекеге тойбогон кыкемдерге. Бул маселе өнүккөн өлкөлөрдө кандай экен деп изилдеп көрдүк. Көрсө, буга чет өлкөлүктөр эчак эле жооп таап, чечип коюшуптур. Ал - ар бир айда болуучу лас фрайдей деген аталыштагы эс алуу мүмкүнчүлүгү экен. Кызыга түшсөңүз, төмөндө жазылгандарга көз жүгүртүңүз.
Лас фрайдей деген сөздүн кыргызча мааниси "акыркы жума" дегенди билдирет. Башкача айтканда, өнүккөн өлкөлөрдүн ири компаниялары ар бир айдын акыркы жума күнү жетекчиси баш болуп, пол жуугучу төш болуп коллективи менен бирге өзгөчө эс алууга чыгышат экен. Мисалы, Лондондун бир популярдуу гезити деп коелу. Миң киши иштесе ошонун баары айдын акыркы жумасында автобустарга түшүп, тоого лыжа тепкени жөнөшөт. Жума күндөн баштап жекшемби кечке чейин тоодо үй-бүлөсү менен бирге жүргөн коллектив иштен сырткаркы убакта бири-бири менен чөйчөк кагыштырып, жаш кыздар чоңдоруна тийишип же тескерисинче болуп, айтор бири-бирине жыты сиңишип, ынтымакташууга шарт түзөт экен. Бул тууралуу интернет беттерине көз жүгүртүп отуруп, чет өлкөдө иштегендердин социалдык желедеги сүрөттөрүндөгү лас фрайдейде деп түшүндүрмө берилген сонун кадрларын көрүп түшүндүм. Адамга жакшы нерсе болуп эсинде калат экен да, ошол күндү айлыкты күткөндөй күтүп жакшы иштешет тура. Эгер ошол коллективде бирөө менен бирөө айтышып же кырылышып кетсе, же бирөөнүн буюмун бирөө уурдап алса, ошол айдагы лас фрайдей болбойт экен. Ошол себептен бирин-бири тартипке салып, бөйтөңдөшүп гана иштешет тура.
Бизде дагы бар экен
Интернетти чукуп суктанып отурсак, биздин айрым ири компаниялар шаар көргөн эчкидей болуп бул жакшы салтты үйрөнүп алышыптыр. Алсак, эл аралык аренада чет өлкөлүктөр менен кызматташкан ишканаларыбыз ошондой лас фрайдейди эбак эле баштаган экен. Жакында эле ири компаниялардын бири кызматкерлерин Боом капчыгайындагы Чүй дарыясына рафтингге чакырды. Рафтинг - үйлөнмө кайыктардын үстүнө чыгып алып, шар аккан суунун агымы менен аркы жээкке, берки жээкке урунуп суу үстүнөн агуучу спорт. Адреналинге аябай тойгон кызматкерлер жетекчилигине ыраазы болушуп, кийинкиде парашют менен учалы деген сунуш киргизишти.
Көп деле кетпейт экен
Мындай эсептеп көрсөң, Кыргызстандын шартында бир орточо коллективди лас фрайдейге алып чыгуу үчүн 15-20 миң сомдук каражат кетет экен. Бул албетте бир же бир жарым кишинин айлыгы деңизчи. Бирок мындай эстен кеткис эс алуудан кийин кол алдыңыздагылар кийинки лас фрайдейге чейин өгүздөй иштеп берээрин бөркүңүздөй көрүңүз. Анан да чет өлкөлүктөрдөгүдөй ызы-чуунун чети билинсе эле лас фрайдейиңер оомийин деген шарт койсоңуз, интригага жакын болгон кыкемдер оң колунун ачуусун сол колу менен баса башташат. Буга ишенсеңиз болот. Анткени ушул материалды жазып жатып сураштырганымда лас фрайдейи бар бишкектиктер ушул жери жакшы экенин баса белгилеп жатышты.
Бишкектин шартында лас фрайдейге кандай иш-чараларды пландаса болорун беш бармак менен сунуш катары санап өтөлү:
?Тоого чыгып ат минип, кымыз ичсе болот. Ал үчүн Ала-Арча тарапта атайын адамдар ушундай бизнес ачып алышкан.
?Коллективиңиз менен шагырап тоо башына чыгып, прокатка берилген тоо велосипеддери менен шагырап ылдый көздөй жарышып, аягында сейил багында кой союп жесеңиздер болот.
?Пейнтбол деген оюн бар. Командалар экиге бөлүнүп алып бири-бирин краска менен атуучу мылтыктардан атып "өлтүрүшөт". Бул да аябай кызык оюн. Байкоочулардын айтымында, мындай окту көбүнчө жетекчилер аябай көп жешет экен.
?Муз үстүндө коньки тепкенге барса болот.
?Кышкысын Төө-Ашууга же Караколго лыжа тепкени.
?Дордойдун ылдый жагында мылтыктан учуп чыккан тарелкаларды атса болот.
Караоке клубуна барып ой-даа чер жазып ырдаңыздар.
?Коллектив менен оператор жалдап, өзүңүздөрдүн көркөм тасмаңыздарды тартсаңыздар, мындан ашкан кызык нерсе болбойт.
Сунуш кылган Кудрет ТАЙЧАБАРОВ
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Бабанов баарын бажарып келатат
Эрдиги бар эси жок парламент. Бетке кармаган Манас мыйзамы
Акылбек САРИЕВ, БШКнын мурдагы төрагасы:
"Депутаттар өздөрүнө ылайыктуу кишини өткөрүштү…"
Мусаевдин мурдуна балта өтпөйт
Комплекс кимдердин колкосуна тикен болууда?
Бала бакча ачылганы жакшы, баалары баарын канааттандырабы?
сырты жоош, Жолдошбек деген жакшы айбан" деген сөз туура экен"
тың болсок, өзгөлөр өйдө чыгалбайт"
"Поэзиянын күнү бүттү, кезек публицистикада"
КЫРГЫЗДАР ЭЛЕТТИК ГРИГОРИЙИН ТААНЫБАЙ ЖАТАБЫ?
Аялын сабап, тирүүлөй өрттөгөн күйөө сөрөй
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?