uk ru ru hbs_cyr ky ky ru ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky tt ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky hbs_cyr ky ky ky ru ru ky ru ru ky ky ky kk la ky be ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru
Мидин Алыбаевдин 95 жылдыгына карата...
...Какшык сөзгө капалана түшкөн Мусакем кайпалактап: - Бабыраган кудай урган, кайдан келе калдың эле ишке тоскоол болуп. Бул жигит менен сүйлөшүп жатпадым беле, күтүп калган турбайбы! - деп мен жакты карап алдында жаткан кол жазмама үңүлдү. Мөөрөйү үстөм болгон Качкынбай күлүп-жайнап бул жерден сыртка чыгып кетти.
Дагы бир жолу ушул эле Качкынбайга "Октябрь" кинотеатрынын жанындагы "Ала-Арча" кафесинен карпа-курп жолугуп калдым. Кафенин экинчи этажына чыгып эки кружка пивону жаңы эле колума кармап, бош орун издеп туруп калсам бирөө чакырып калды.
- Эй, жигит, мында кел, биздин столдо бош орун бар деди. Карасам Качыкем экен. Туруп ичме столдо эки адам менен пиво ичип туруптур. Мен кружкамды көтөрүп алып алардын тобуна кошулдум. Качыкем тердеп-кургап жанындагыларга эрмек болуп олтурса керек. Токтоп калган жеринен сөзүн кайра баштап улантты.
Ошентип, Сатар, мен, Мидин болуп пивого суусунубузду кандырып алып, Дзержинск сейил багындагы отургучта эс алып отурат элек .
Сатар тамашалап: - Чыныңды айтчы Мидин, сенин жолдошторуңа, калемдештериңе арнап жазган куйкум сөздөрүңдү, азилдериңди көп эле окуп жүрөбүз! Тиги Калык, Осмонкул экөөндөй отурган жериңден "төгүп" ырдай аласыңбы? - деп калды. Мидикем, турган эле жерден:
Качып келип өткөн ким? -
дегенде, эле Алманбетов Сатар:
- Койдум, койдум Мидике! Сен деле Калык менен Осмонкулдан кем калбайт экенсиң сага айла жок экен, жыгылдым! - деди. Сатар Алманбетов согуш башталаары менен алгачкылардан болуп армияга кеткен Жумгалдык киши эле. Немистердин колуна түшүп, туткунга алынып, ал жерден Түркстан легионун түзгөн Мустафа Чокоевдин оң колу болуп, Франциянын чегине чейин келип, 1944-жылы партизандык кыймылга катышкан, согуш бүткөндө Совет өкмөтү тарабынан чыккынчы деп камалып, көп жылдардан кийин акталып чыккан согуш ветераны эле. Немисче таза сүйлөгөн, аябай сабаттуу адам эле. Мидикең Сатардын ошол тарыхын ыр менен жамактатып жатпайбы - деди Качыкең, аңгемесин аяктап жатып.
27. Бейтааныш жолоочу адамдын эскерүүсү
Суусамырдан Бишкек тарапка бара жаткан маршруткадабыз. Узун жолду кыскартканга жаныңдагы отурган жолдошуң кеп-сөз билген адам болсо жакшы. Убакыт да билинбей өтүп барчу жериңе бат эле жетип калат эмессиңби? Жанымда отурган адам ошондой адам болуп чыкты.
Өткөн-кеткенден кеп салып жолду карата зериктирбей баратты. Айтымында өзү тигил Кичи-Кемин жактан болот экен. Сөзүнө караганда Суусамырга кудаларына учурашканы келип, кайтып баратыптыр. Экөөбүз бир топко чейин өз алдыбызча тунжурап ойго батып, сөз катышпай бара жаттык эле. Бир маалда тиги бейтааныш адам мага кайрылып:
- Сиз ыраматылык Мидин акынды көрүп калдыңызбы? - деп сурап калды менден.
- Мен аны көрмөк тургай, ал биздин үйдө бир нече жолу болгондугун, күлкү чачкан шакабалуу ырларын, эл оозунда айтылып жүргөн тамашалуу окуяларын жыйнап китепче жазууга ниеттенип жүргөндүгүмдү айтсам ал дароо жандана түшүп:
- Ырас болбодубу андай болсо, мен да анын өз кулагым менен угуп, өз көзүм менен көргөн бир тамашалуу окуясын айтып берейин сага! Балким, жаза турган эскерүүңдүн бир жерине кыстарып коёрсуң - деди.
1957-жылы айыл чарба институтунун агрономиялык факультетин бүтүрүп, дипломду колго алып айылга кетер алдында жуунуп тазалана кетейин деп борбордук мончого келдим. Ал кезде мончо Логвиненко менен Токтогул көчөсүнүн кесилишинде азыркы кардиологиялык институт жайгашкан жерде боло турган. Мончого келсем, дем алыш күн болгондуктан эл аябай көп экен. Катарга тургандардын тизмеси улам суюлуп, менин кезегим ортолоп калган кезде, колуна таза кийимдерин салган баштыгын көтөрүнүп алып, Мидин келип калды. Ал кезекте турушкан адамдардын баары менен кол кармашып көрүшүп, улам бизди карай жакындап келе жатты. Менден кийинки кезекте, көзү тостойгон жапалдаш бойлуу адам турат эле. Анын жанына келгенде колунан кыса-кыса кармап учурашып жатып:
Көп жылдар бээни байладың…
Ат баскан бака көздөнгөн,
Жумгалдан качан келди элең,
Сен дагы мында бар белең? -
деп жамактап баштаса тигил киши да оңой киши көрүнбөйт, кармаган колун кайта коё бербей:
Кечөө эле келдим Жумгалдан,
Кайырма, Орто Куугандан …
Өскөн жер ага-туугандан! -
деп жооп кайтарып таштады. Экөө жакшы тааныштардан көрүнөт. Бир азга азилдешип сүйлөшүп тургандан кийин Мидин дагы алдыга карай жылып, эң биринчи кезекте турган чекир көз, узун бойлуу арыкчырай адамдын жанына келип:
Ит уруш салчу адаты ...
О Борошум аман барсыңбы? -
деп ырдап туруп колунан силкилдетип учурашып калды. Кудай урган Мидин сенин оозуңдан качан уккулуктуу кеп чыкчу эле. Болуптур элдин көзүнчө мени уяткардың, экинчи ырдабай жүр, жыгылыштуумун сага! Мончодон чыккандан кийин пивонун милдети менин мойнумда болсун деп ал адам жылмайып күлдү.
Мидин кезекте тургандарды карап: - Эмесе туугандар, сыртта турган чапанчандар менен саламдашып бүттүм окшойт, эми бул ичкеридеги жуунуп жатышкан энеден туума жылаңач баатырларга дагы учурашып чыгайын силер улуксаат берсеңер - деп шып эткен бойдон мончого кирип кетти. Кезеги жакындап калган улгайыңкы орус адамы: - Зачем он без очереди лезить? - деп чыр чыгаргысы келди эле, жанында турушкан адамдар ага түшүндүрүштү окшойт: "Ну ладно, если такой он известный поэт" - деп тынчып калды. Ошондон кийин мен Мидинди көрө алган жокмун.
Ошондон эки жыл өтүп-өтпөй газетадан Мидин Алыбаевдин каза болгонун окуп алып аябай капа болдум - деди мени менен бараткан жолоочу адам...