ru cs uz ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru
"Аалам", 20.01.09 - 14-бет: Полит-элита...•
Жаратылышыбыз кышкы спортту өнүктүрүүгө ыңгайлуу болгону менен ага көнүл бөлүнбөйт…
Кыргызстандын жаратылышы, ак кар көк музу кышкы спорттун түрлөрүн өнүктүрүүгө абдан ыңгайлуу. Айрыкча Нарын облусундагы узак кыш мезгили, Ысык-Көлдүн тоолуу аймагы, Чүй, Таластын тектирлүү тоолору лыжа спортчуларына машыгууга мүмкүндүк берет.
1936- жылы Караколдо лыжа менен чуркоо боюнча Кыргызстандын биринчи чемпионаты өткөрүлгөн. Бишкектен Алматы, Москвага чейин лыжалык жүрүштөр уюштурулган. 1961-жылы Түндүк майрамына катышкан кыргызстандык Александр Попов 70 км аралыкка лыжа жарышында байгелүү орунга жетип, "СССР спортунун чебери" деген наамга биринчи болуп арзыган.
Кыргызстандыктар кеңеш доорундагы ири мелдештерге, кышкы спартакиадаларга катышкан. Мурда Нарындын Аламышык, Кызылбел тоолорунда, Караколдо лыжа жарыштары боюнча өлкөнүн чемпионаттары өткөрүлүп турчу.
Нарындык Айымкан Стамакунова, Жылдыз Мундузбаева, Абдылда Калдыбаев, маркум Төлөн Насырбеков жана башкалар бир нече ирет өлкөнүн чемпиону аталган.
Балдар арасында хоккей боюнча да "Алтын шайба" мелдештери өткөрүлүп турчу. Учурда Жумгалда топ менен ойнолчу хоккей боюнча мелдеш өткөрүлүп келет. Өлкөнүн хоккей федерациясынын жетекчиси Мурат Жакыповдун айтымында хоккей оюнун өнүктүрүүгө болгон демилге мамлекеттик деңгээлде колдоого алынбай келатат.
Эгемендүү болгондон бери лыжа спортунун дэңгээли төмөндөп кеткен. Шыпка чейин тизилген мектептердеги лыжалар эскирип, сынып, сатылып жок болду. Учурда Кыргызстан боюнча беш гана машыктыруучу калды. Анын үчөө Бишкекте, калган экөө Нарын менен Караколдо иштеп иштеген аты болуп жүрөт.
Азыркы жакшы лыжанын наркы- бир жылкынын баасына барабар. Карапайым калк лыжа сатып алууга да чамасы жетпейт. "Нооруз", "Оруусайдагы" лыжа тебүү базалары Президенттин алдындагы иш-башкаруу чарба башкармачылыгынын карамагына өткөрүлүп, киреше табуунун булагына айланып баратат. Бул лыжа тебүү базалары капчыгы калың эс алуучулардын жайына айланып калды.
Лыжаны 1 күнгө арендага алсаңыз, 400-500 сом төлөшүңүз керек. Сноуборддун арендалык наркы- 500 сомго барабар. Зым жолу менен жогору чыкканыңыз үчүн саатына 250-300 сом төлөөгө туура келет. Эгерде сизге ушул базанын спорт инструктору лыжа тебүү ыкмаларын бир саат үйрөтсө, анда ага 300-400 сом төлөп бересиз. Ошентип, мыкты, жакшы адистердин көбү башка жактарга кетип, лыжа спорту көңүлдөн чыгып калууда.
Жогорку Кеңештин депутаты, өлкөнүн көк-бөрү федерациясынын президенти Аскар Салымбековдун пикиринде кышкы спортту өнүктүрүү учур талабы:
- Чынында лыжа спортунун таасири төмөндөп кеткен. Эми кайрадан жандануу башталды. Дем алыш күндөрү Кой-Таштагы, Нооруз лыжа базаларында эс алып, лыжа тепкендер арбын болуп калды. Жаңы кыргыздар ТОО лыжасына кызыга баштады. Экс-президент Аскар Акаев да тоо лыжасына кызыкканын айтып өзү лыжа тепкенине корстон болуп, бирок бул спортко маани бербеди. Бул спортту өнүктүрүү учур талабы. Себеби дүйнөдө кышкы спортко кызыгуу абдан жогорулап баратат. Бизде биатлон, лыжа, хоккей, тоо лыжасын өнүктүрүүгө ыңгайлуу шарт бар. Бул демилгени жеке ишкерлер, бизнесмендер дагы колдоого алса, кышкы спорттун жанданышына өз салымдарын кошсо деген аруу тилек бар.
Кыш мезгилинде гана эмес жаз, жай айларында ак кар көк музу кетпеген мөңгүлүү аймактарда жыл бою лыжа тебүүгө, бул спортту өнүктүрүүгө шарт бар. Мындай жагдайды Орусиянын премьер-министри Владимир Путин да байкап, биргелешип тоо лыжа базасын куруу демилгесин көтөргөн. Бирок бул демилге 4-5 жылдан бери Кыргызстандын спорт жетекчилери тарабынан колдоого алынбай келүүдө.
Ошондой эле кар көрүүгө зар болгон Азия мамлекеттеринин адистерин да Кыргызстанда биргелешип тоо лыжа базасын курууга тартса болчудай. "Кышкы спорттун түрлөрүн өнүктүрүүнүн келечеги жок, каражатты көп талап кылат", - деп демилгени четке каккан жетекчилер да болууда.
Азыркы учурда кышкы спортту өнүктүрүү учур талабы болуп калууда. Себеби кышкы Азия оюндарынын жана кышкы олимпиада оюндарынын дүйнөлүк таасири артып баратат.
Кыргызстандын атынан Орусиялык же казакстандык легионер спортчулар Лиллехамер, Нагана, Солт-Лейк-Сити, Турин шаарларында өткөн кышкы олимпиадаларга, Харбин,Кангвон, Аомори шаарларында өткөн Кышкы Азия оюндарына катышып келишкен.
Болгону 2006- жылы Туринде өткөн кышкы олимипадалык оюндарга гана Кыргызстандан жалгыз Иван Борисов алгач ирет катышып, тоо лыжасынын слалом түрүнөн өнүккөн мамлекеттердин бучкагына теңелбей калды.
Туз насип буюруп эки кышкы олимпиадага Солт-Лейк-Сити менен Туринге барып келгенде, АКШ менен Италияда биздикиндей бийик тоолор, кар жаткан ашуулар жоктугуна, биздегидей жаратылышы кышкы спортко ынгайсыз болсо да, бирок аларда түзүлгөн шарт, камкордукту көрүп, абдан ардандым. Биз кудай берген тоонун, ар-кар, көк муздун кадыр-баркына жетпей жүргөнүбүз өкүндүрдү. Бирок келечекте биздин тоолорго чет мамлекеттерден ТОО лыжа сүйүүчүлөр абдан кызыгуу менен келээрин бөркүмдөй көрөм.
Ушул Турин олимпиадасында Өзбекстандын намысын коргоп барган жалгыз спортчу кыргыз жигити Кайрат Эрматов тоо лыжасынын гигант слалом татаал түрүнөн мөрөй талашууга катышкан.
Мурдагы жылы Кытайдын Чанчунг шаарында болгон 6-кышкы Азия оюндарына кыргызстандык жигиттер барып, аз да болсо тажрыйба топтоп келишти.
Кыргызстандын улуттук олимпиада комитетинин президенти Мурат Саралинов кышкы спортту өнүктүрүү учур талабы экенин түшүнүп, эл аралык кышкы спорт федерацияларынын жетекчилери менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатат.
Себеби, 2011-жылы 7-кышкы Азия оюндары коңшулаш Алматы шаарында өткөрүлмөк болуп, эстафетаны колго алып, кызуу даярдык көрүп жатышат. Казактар кышкы Азия оюндарында Кытай, Япониядан кийинки 3-орунду ээлегени, аларда кышкы спортко көңүл бурулаарынан кабар берип турат.
Азия аймагында да кышкы спортту өнүктүрүүгө убакыт келип жетип, бул континенттеги бай өлкөлөрдүн спортчулары Европанын лыжа спорт базаларында машыгып жүрүшөт. Алар жолу алыс болгонуна карабай, аренда үчүн ири өлчөмдөгү каражатты төлөшөт.
Коңшулаш Казакстан кышкы Азия оюндарында Кытай, Япония өлкөлөрүнөн кийинки үчүнчү орунду ээлеп, кышкы спорт түрлөрүн өнүктүрүүгө белсенип киришти. Мурдакы "Медео" муз аренасын калыбына келтирип, дагы жаңы лыжа базаларын куруп жатышат. Хоккей боюнча алардын кыз-келиндер командасы Солт-Лейк-Сити, Турин кышкы олимпиадасында орустар, америкалыктар, канадалыктар менен теңата ойногон.
Ошондой эле Кытайдын Чангчунг шаарындагы 6-кышкы Азия оюндарында казакстандыктар биатлон, лыжа жарыштарында жана хоккейден баары биригип, алты алтын медалдын ээси болушуп, мыкты даярдыгын айгинелеп койду.
Мына ушул жагдайларды эске алып, Бишкектин айланасындагы "Оруусай", "Чуңкурчак", "Чоңташ" жана "Нооруз" лыжа базаларына көңүл буруп, бул спорт тармагын өнүктүрүүгө мамлекет каражат бөлүүсү зарыл. 2009- жылы өткөрүлүүгө белгиленген беш жүздөн ашык мелдеш, иш-чаралардын ичинен кышкы спорттон беш гана мелдеш белгиленгени да өкүндүрөт.
"Кыргыз кышы" деп атайын лыжалык жарыштарды өткөрүүгө неге болбосун. Эми айла кеткенде Орусияда жургон мигранттарыбыз балдарын кышкы спорт түрлөрөнө берсе, ошолордон бир нерсе чыгабы деген сокур үмүт гана калды. Себеби Орусияда кышкы спорт менен машыгууга шарт да, мыкты адистер да бар. Себеби, 2014- жылкы Сочи кышкы олимпиадасына Кыргызстандан ошол Орусияда жүргөн мигранттардын уул-кыздарынан гана бычакка сап бирөө чыгып, катышып, намыс талашпаса, бул жакта Кыргызстанда олимпиадада мөрөй алууга талапкерди табыш кыйын.
Өлкөнүн эркин күрөш боюнча
Быйылкы өлкө чемпионатында жеңүүчүлөрдөн балбандардын тандалма командасынын курамы түзүлмөк, ошондуктан бардык облустардан өкүлдөр келишти. Мөрөй талашууда Кыргызстандын тандалган эки жүзгө жакын балбаны күч сынашты.
Жеңил салмакта Орусиядан Кыргызстанга келип күрөшүп жүргөн якут балбаны Михаил Захаров финалда олимпиадалык резерв окуу жайынын өкүлү Самат Надырбек уулун утуп, өлкө чемпиону аталды.
60 кг салмакта өлкөнүн олимпиадалык даярдоо борборунун балбаны, жаштар арасында дүйнө чемпионатынын жеңүүчүсү Нурлан Турарбек уулу жеңиштин бийик сересине көтөрүлдү. Нурлан атаандаштары күчтүү болгонун, алдыдагы максаты дүйнө, Азия чемпионаттарында жеңишке жетишүү экенин билдирди:
66 кг салмакта финалда өлкөнүн олимпиадалык даярдоо борборунун өкүлү, жаштар арасында дүйнө чемпиону Улан Надырбек уулу менен олимпиадалык резерв окуу жайынын балбаны Нурлан Темирбек уулу күч сынашып, Улан артыкчылык менен былтыркы чемпиондук наамын сактап калды.
Ал эми 74 кг салмакта олимпиадалык даярдоо борборунун өкүлү, бурят балбаны Ботыр Базаров менен токтогулдук балбан Кудурет Белеков баш байге үчүн күч сынашып, Ботыр Базаров мыкты балбан аталды.
86 кг салмакта күрөш боюнча олимпиадалык резерв мектебинин балбаны Адылжан Акумов өлкө чемпиону аталды. Жаш балбан Айбек Усупов Адылжанга аттандаш болуп, келечегинен үмүткөр кылып, күмүш медалга арзыды.
96 кг. салмакта бишкектик Дмитрий Чуплан финалда оштук атаандашы Баходыр Абдушаматовду утуп, биринчи орунду ээледи.
Оор салмакта Орусиядан жолу болбой Кыргызстанга келип күрөшүп жүргөн якут балбаны Аял Лазаров чемпионаттын баш байгесин утуп алды. Себеби ал финалда өлкөнүн тандалма командасынын мүчөсү Аскар Эфендиевди жеңип алып, эл аралык мелдештерде Кыргызстандын намысын коргомок болду.
Өлкөнүн улук машыктыруучусу Анарбек Үсөнкановдун баамында эркин күрөштөн быйылкы чемпионатта келечегинен көптү үмүттөндүргөн жаш балбандар сындан өттү.
Эми 23-24-январда грек-рим күрөш боюнча кыргызстандык балбандар үчүн башкы сыноо- өлкө чемпионатынын таймашуулары болмокчу.