ru ru ru hbs_cyr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky myv ru ky be ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru
- Туратбек ага, бийликтин коррупция менен күрөшүү саясаты аягына чыгып бараткандай көрүнөт. Дегеним, дымып калды го. Кандай иштеди деп ойлойсуз?
- Өкмөттүн коррупция менен күрөшүү саясаты аягына чыгып калды деп айта албайм. Менимче, ишти булар жакшы баштай да элек. Анткени, азыр Өкмөттүн алдындагы финансы полициясы, президенттин карамагындагы коррупцияга каршы күрөшүү жаңы кызматы, башкы прокуратурадагы, ИИМдеги коррупцияга каршы башкармалыктар, менин баамымда, коррупция менен алгылыктуу күрөшө албай атат. Бардык нерсени анализдеп көрүшүбүз керек, Бакиевдердин убагында да коррупция менен күрөшөбүз деп айтылган. 2011-2012-жылдары ар бир чиновник коррупцияга каршы күрөшөбүз деп айтышкан. Бул жөн гана сөз. Ал эми иштин жыйынтыгын караганда, биз ортоңку деңгээлден ылдыйраак баага татыйбыз. Бизде коррупцияга малынган мекемелер көп, коррупционерлердин тизмесин коомчулук жакшы билет. Эми ошолор каякта? Каякта коррупциялык схема ачылды? - ушулар жөнүндө сөз кылышыбыз керек. МАИ кызматкери, же мектептин директорун кармап коюу - өзүбүздү алдап коюу. Мен дайым айтып келем, биз коррупциянын деңгээлин үчкө бөлүп карашыбыз керек деп. Алтын, жаратылыш кендеринен миллиарддаган акчалар уурдалып, бюджетке түшпөйт, бажы кызматы тармагында да ушундай көрүнүштөр бар. Миллиондогон акчаларды тендерлерден кымтып калышат. Азыр кайсы тармак болбосун тендер өткөрүшөт, албетте, тендер өткөргөн киши 10-15%ын өз чөнтөгүнө алып калат. Жакында өзүбүздүн комитетте карап атабыз ЖАТта 15 миңдей адам абакта отурат. Аларга тамак, кийим, жатакана - бардыгы бюджеттен каралат. Аларга керектелүүчү нерселердин ар бирине тендер өткөрүлөт. Ал жактан канчалаган акчалар жок болуп атат. Бул көрүнүштү 2001-жылдан бүгүнкү күнгө чейин эч ким жок кыла албай атышат. Коррупция менен алгылыктуу күрөшө албай жаткандыгыбыз капаландырат. ЖКнын депутаттары "эсептөө палатасын менен башкы прокуратураны текшергиле" деген тапшырма бердик. Эми ошол жактагы коррупциялык схемалардын баарын таап, камчы салдырбай иштеп кетишет деп ишенем.
- ЖК коррупция менен кандай күрөшүп атат?
- Биздин тарыхыбызда биринчи жолу коррупцияга каршы аракет кылуу комитети түзүлүп атат. Акыркы 20 жылдын аралыгында кабыл алган мыйзамдардын ичинде коррупциялык элементтер бар экен. Мыйзам өзү коррупция түзүлгөнгө шарт түзүп, мыйзамдаштырып берип атат. Алар ушул мыйзамдарды колдонуп иштерди бүтүрүп атышат. Кечээ жакында комитеттин жыйынында карадык, Пак Эдуард 193 миллион сомду жеп, пенсионерлерди сыздатып кеткен үчүн он жылга отурган. Бир жарым жыл отургандан кийин чыгып кетиптир. Бул да коррупциялык схема менен чыккан. 2017-2018-жылдары чыгыш керек эле, бирок амнистияны колдонушуп ЖАТтын кызматкерлери менен сот, прокуратура биригип алып жасашкан.
- Сөзүңүзгө аралжы агай, Пирматовдун иши боюнча айтсаңыз?
- Мейли министр болсун, мейли депутат болсун жоопкерчиликке тартылбаса, Кыргызстандын экономикасынын өсүшүнө өтө кыйын болот. Эгер формалдуу түрдө күрөшө турган болсок, анда экономиканын өсүшү жөнүндө сөз козгобой эле коёлу. Пирматовдун ишин бүгүнкү күндө саясий буйрук деп айтып атышат. Мен эч качан ага кошулбайм. Буга чейин өзүнүн жасаган иштери боюнча бир гана Пирматов эмес, бардык чиновниктер жооп бериши керек. Азыркы иштеп аткан чиновниктерге бүгүнкү жасаган ишиң үчүн бүгүн жооп бербесең да, бир канча жылдардан кийин мыйзам алдында сөзсүз жооп бересиң деген талап койсок анан коркот.
- Ал үчүн эмне кылышыбыз керек?
- Акаевдин учурунда жегендерден тартып баарын элге көрсөтүп соттобосок да, жеп алгандарын кустурушубуз керек. Жегениңерди алып келип койгула, соттобойбуз деп, жок дегенде, моралдык жана финансылык каражат тарабынан жоопко тартышыбыз керек. Мыйзам алдында жоопко тартууга жол берилбейт, себеби, убактысы өтүп кетти деп айтышат. Андыктан, бул тууралуу мыйзамдарды да оңдошубуз абзел. Кийинки келген чиновниктер "10 жыл мурун министр эле, мына эми акчасын төлөтүп атат, же үйүн тартып алып койду" деп коркушат. Бул үчүн бизде саясий эрк керек. 120 депутат баарыбыздын сөзүбүз, ишибиз бир болушу кажет. Кесиптешибиз, досубуз болсо да мыйзам алдында жооп берсин деген түшүнүктү пайда кылып, кыргызчылык менталитеттен качыш керек. Бири жесе, экинчиси анын артынан жаманатты болгондун эмне кереги бар.
- Демек, Пирматовду депутаттар кесиптешибиз деп коргоп коюшту?
- Көпчүлүгү ошондой кылышты. Прокуратуранын айтып атканы туура, тергөөдө далилдүү материалдар бар.
- Пирматовдун кол тийбестигин сурайм деп баш прокурор депутаттардын каарына калгандай. Дегеним, Салянованы кетирүүгө депутаттар кол топтошту.
- Бул жерде да чындык бар. Аида Салянованы кетирип коюу менен иш бүтүп калбайт. Кийинки келген прокурор деле мыйзамды жаап-жашырбай иштеш керек. Салянованын да кетирген кемчиликтерин айтпай койсок болбойт. Кемчиликтерин ЖК, коомчулук айтып турса, кийинкиде ал кемчиликти кетирбегенге аракет жасайт.
- Кандай кемчилиги бар?
- Кемчилиги менин баамымда, Салянова аял киши болгон соң, таза деп уккан жерим жок. Ар кандай сөздөр чыгып атат, бирок, мен ага ишенбейм. Башкаларга караганда тазараак иштейт го деп ойлойм. Аиданын жетишпеген жагы, мурда прокуратура кызматында иштеп кетпегенден кийин ага кыйыныраак болуп атат. Биздин профилдик комитеттен сынактан өтүп атканда биринчи "коррупцияга каршы күрөшөм" деген. Бирок ал тарапта анчейин иш алып бара албады. Астындагы өзүнүн мурунку орун басарлары көп кемчилдиктерди кетирип койду. Эгерде орун басарлары так иштегенде, прокуратурага аброй алып келмек. Азыр да башкы прокуратурада коррупцияга малынган кызматкерлер толтура, мына ошолорду тазаламайынча ишинин жогорку деңгээлде болушу кыйын болуп калат. Таза кадрларды алса, өзүнө жакшы болот.
- Каржы полициясын түзүүдө өз кишилерин киргизүүгө депутаттардын таасири болду деп Жоомарт Оторбаев айтты. Ал кайсы депутаттар экенин билесизби?
- 4 министр 14 депутат дегенин мен да угуп калдым. Кандай жолдомолору бар экенин Жоомарт Оторбаевден сураш керек. Сырттан тон бычып койгон туура эмес болуп калат, чоң кызматта турган адам колунда бар документтердин негизинде далилдеп бериш керек. Эртең ошол эле депутаттар кайсы депутаттардын таасири болду деп сурап калса айта албай калса эмне болот. Мындай сөздөрдү этияттап сүйлөш керек.
- Уулу көмүр маселеси жабылуу аяк бойдон калып, күнөөлүүлөр аныкталбай калды го?
- Уулу көмүр маселесинин аягы эч кандай жабылбаш керек. Акыркы 5 жылдан бери уулу көмүр менен иштеп келишсе, керектүү адамдардын баары жоопко тартылышы кажет. Тергөө аяктап калды, эми соттун жыйынтыгы менен айтылат да. Бирок, бүгүнкү күндөгү коррупциялык схема менен керектүү адамдар сот жообуна тартылбай калышы мүмкүн. Жогору жакта отургандар астындагы кызматкерлерге тапшырманы берип аткарттырат да жооп бербей калышат. Анткени, сотто далил жок деп күнөөлүү адам табылбай калышы мүмкүн. Ошон үчүн ким аткарса, ошол жоопко тартылат да жогору жакта чиновниктер калып калып атат. Ошондуктан, мындай жерде мыйзам керектиги тууралуу ойлонушубуз керек.
- "Ата-Мекен" партиясынын ичиндеги чыр эмне болду? Эки депутаттын кабинеттерин алабыз дедиңиздер эле.
- "Ата-Мекендин" чыры деп деле айткым келбейт. Биз партия менен келгенбиз. Эл бизге добушту Текебаевге же Абдрахмановго эмес, "Ата-Мекен" партиясына берген. Партия тизмеси менен келгенден кийин анын программасын аткарышыбыз керек. Партия социалисттик болгон соң, алардын (ред: Абдрахманов, Жээнбеков) либералисттик көз карашы менен түшүнбөстүктөр болуп кетти. Алар коюп аткан дооматтар куру ушак сөздөрү менен Текебаевге болгон көз караштарын билдиребиз деген аракеттерин биз -партиялаштары туура эмес деп эсептейбиз. Азчылык көпчүлүккө баш ийиш керек. Эки депутатты бөлүп чыгаралы деп партиянын кеңешинде чечилип, фракциялык мүчөлүктөн четтетилди. Биз коомчулукка Жээнбеков менен Абдрахмановдун "Ата-Мекен" фракциясынан деп сүйлөгөнүн кабыл албагыла, булар каалаганын сүйлөгөн депутаттар деп билдирүү жасадык. Ал эми сиз айтып жаткан кабинет, машина фракцияга берилген. Фракция ич ара бөлүштүрүп берет. Жоомарт Сапарбаев машинеси жок жүргөн, Равшан Жээнбеков ага караганда бир топ бай адам. Өзүнүн машинеси менен жүрсүн да, Жоомартка кызматтык машинесин берели дедик. Кабинеттер да алмашып калышы мүмкүн.
- Равшан Жээнбеков 50 миң доллар эмне болуп карыз болгон?
- Шайлоо учурунда фонд түзүш керек болгон. Анда баарыбыз колдон келген акчаны фондго бергенбиз. Ал фонддон үгүт материалдарына акча бөлүнөт. Чечим боюнча Жээнбеков 50 миң доллар кошуш керек эле. Бирок, ошол учурда берем деп Өмүрбек Чиркешовичти алдаган. Акчасы жок болсо, биз кечип коёт элек. Равшан 100 байдын ичине кирип жүрбөйбү. Аксакал катары Райкан Төлөгөнов экөөбүз жолугуп сүйлөшсөк, "качан акчам болгондо берем" деп басып алып кетип калды. Ал кыйналып турганда партия жардам кылды, партия киргизбей койсо депутат болмок эмес да. Убагында күттүңөр деп кечирим сурап туруп, акчаны берип коюш керек эле. Мына бүгүнкү күндө Өмүрбек Чиркешовичти күнөөлөп атабыз "сиз боор ооруп койгонсуз" деп. Шайлоо учурунда фонддун каражаты толуп калган, көрсө, Маматов деген депутатыбыз берип коюптур. Ага азыр уят болуп жүрөбүз. Ал айтып атат: "Акчаны кечтим, партия өз кызыкчылыгыңарга жумшагыла" деп. Көрдүңөрбү, бизде кандай колу ачык жана кандай кишини ыйлата турган депутаттарыбыз бар.
- Абдрахмановду Манастын, Курманжан Датканын дарегине айткан сөздөрү үчүн жоопко тартса болот беле?
- Абдрахмановдун сакалын сыйлайм. Пайгамбар жашына жетейин деп калды. Манас, Курманжан Датка тууралуу айтып, партиянын аброюн түшүргөндөн кийин партиялаштар ар кайсы региондордон үн ката баштады. Андан мурун партиялашы Асия Сасыкбаеваны да ар кандай сөздөр менен чоң чиновниктердин алдында орусчалап бок ооздонуп сүйлөгөнү, айтор, бардыгы кошулуп келип партиядан чыгаруу чечимин кабыл алууга түрткү болду. Манасты айткан соң, "Мен айткан эмесмин" деп танып чыкты. Элдин талкуусунда калган бул чоң жаза деп эсептейм. Эртеңки күнү бир чогулушта сүйлөп атса, "Абдрахманов сен Манасты, Курманжан Датканы кандай сөздөр менен айткансың. Чыгып сүйлөөгө моралдык укугуң барбы (?) десе эң жаман нерсе да.