ceb ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ky ky ky ky ky kk ky ru hu ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ky be ru ky ru ru ky ru ky bg ru ru ky ky be ru ky ky ru bg ru ky ky ky ru ky ru ky mt ru ky ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Парламенттик демократияга карай узак жол
Жаңы саясый күчтөр түйүлдүк алдыбы?
"Бакиевчилер" менен президенттик күчтүү бийликти калыбына келтирүүнү көздөгөн Кремлдин "темир калканчылары", ошондой эле "популисттик" "Республика" парламенттик шайлоодо жеңишке жетишкенден кийин "убактылуу өкмөттүн" партиялары оппозицияга өтүүгө аргасыз. 5%тик босогодон өткөн беш партия жаңы өкмөт түзүүгө жарамдуу парламенттик каолициялык көпчүлүккө биригүү амалы менен алек. Бирок, ал аракеттен канчалык майнап чыгып жарытып жиберээри азырынча белгисиз. Себеп дегенде, партиялардын жердигиндеги идеологиялык диаметриалдуу карама- каршылыктары бир жаңсыл консенсуска келүүгө катуу тоскоол. Ишке кирише элек жаңы ЖКтин конфигурациясынан карап көргөндө, парламенттик демократияны аздектегендер болочокто азчылыкты түзөөрү айгине байкалып калды.
Шайлоонун жеңүүчүлөрү саясый соодалашууга баш оту менен кирип кеткен учурда парламентке өтпөй калып, жеңилиштин ызасын тарткан партиялар өздөрүнчө баш кошуп бириге башташканы байкалды. Жаңы түзүлгөн альянс "Жалпы улуттук конгресс" деп аталат. Курамына "Мекен ынтымагы", "Замандаш", "Акыйкат", "Кыргызстан элдеринин Союзу", "7- апрель жаштар кыймылы", Кыргызстандын элдик республикалык партиясы, "Каганат" жана "Ак санат" кирет. Алардын алгачкы берген пресс-конференциясында алдын ала күткөндөй болуп, парламенттик шайлоодо көптөгөн мыйзам бузууларга жол берилгенине басым жасалды. Жеңилип өкүттө калгандардын ызасы болору табигый көрүнүш. Ырасында эле шайлоо кынтыксыз өттү деп айтууга эч болбойт. Конгресске кирген "Акыйкат" партиясынын лидери А.Жекшенкуловдун билдиргенине караганда: "Шайлоонун жүрүшүндө добуштарды сатып алуу, коркутуп-үркүтүү көрүнүштөрү массалык мүнөзгө ээ болду. Аны ырастай турган фактылар бизде жетиштүү,-дейт А.Жекшенкулов. - Атайы белгилеп кете турган жагдай, бийликтин өкүлдөрү мындай окуяга көңүл бурбай кайдигер карап эч кандай чара көрүшпөгөнүндө". Ошону менен бирге, атайлап жаңы бирикме коомго дүрбөлөң салууну көздөшпөсүн белгилеп келип, шайлоонун жыйынтыгы менен макул эмес партиялар Өткөөл мезгилдин президенти менен БШКдан айрым шайлоо түйүндөрүндө добуштарды кайра санап чыгууну талап кылышаарын белгилешти. -Эгер шайлоо түйүндөрүндө мыйзам бузуулар аныктала турган болсо, анда бүт республика боюнча добуштарды кайрадан саноо муктаждыгы чыкпай койбойт,-дейт А.Жекшенкулов. Конгресстин дагы бир лидери Өмүракуновдун пикиринде, баарынан да акыйкат артык. А.Жекшенкуловдун ою боюнча шайлоодо криминалдын кысымы кыйла кубаттуу болуп, чечүүчү ролго ээ боло алды. Мындай пикирди бир аз мурун "Ата-Мекен" партиясынын лидери Ө.Текебаев да билдирген эле. Ошентип, конгресстин ою боюнча шайлоо аягына чыгып, жыйынтыгы аныкталды, президенттик бийликти орнотууну көздөгөн партиялардын мөрөйү үстөм болду, мындан ары башка түшкөн тагдырга моюн сунууга туура келет деп айтуу али эртелик кылат. Алдыда далай-далай кызыл чеке талаш-тартыштар жатканын боолголосо болор. Конгресс шайлоонун жыйынтыгына карата олуттуу мамиледе экенин байкоо кыйынчылыкка турбайт.
Чет элдик жана жергиликтүү байкоочулар негизинен шайлоо таза өткөнүн белгилеп жатышат. Асырсесе, шайлоо процессине түздөн-түз байланышпаган көптөгөн мүчүлүштүктөр болгондугун 10-октябрда өткөн парламенттик элдик плебецит айгине далилдей алды. Ал биринчи кезекте үй-бүлөлүк-кландык режимди орноткон К.Бакиевдин доорунда кабыл алынган шайлоо жөнүндөгү Кодекске байланыштуу. К.Бакиевдин тушундагы Кодекс быйылкы жылы июнь айында кабыл алынып, парламенттик башкаруу системасын жарыялаган Конституцияга ылайыкташтырылып кайра иштелип чыкпагандыгы белгилүү. Бийлик ага үлгүрүп жетише алган эмес. Натыйжада, Конституция менен Кодекстин ортосунда ички карама-каршылыктар пайда болгону анык. 10-октябрдагы парламенттик шайлоо авторитардык президенттик бийлик моделине кол тийгизбей сактап калуунун көздөгөн Кодексинин негизинде өткөрүлгөнү түшүнүктүү Ал эми бул болсо Конституцияда каралган парламенттик системанын калыптанышына өбөлгө түзбөгөнү анык. Кызыл камчы авторитардык бийликти күсөгөн партилар шайлоодо жеңишке жетишкени бекеринен болгон жок.
БШКнын алдын ала жарыялаган маалыматына караганда, республикалык жалпы тизмеге киргизилгендердин 56%тен бир аз ашыгы шайлоого катышып беришти. Асыресе, бул жолку парламенттик шайлоого элдин болуп көрбөгөндөй ынтызарлык менен активдүүлүгүн көргөзгөнүн эске алсак, 56% дегениң - аздык кылаарын моюнга алууга туура келет. Шайлоочулардын кендирин кескени - Кодекстеги үй каттоосу (пропискасы) боюнча гана добуш берүүгө жол берилишинде турат. Бул чектөө көптөгөн шайлоочулардын граждандык милдетин аткарууга тоскоол болгону анык. Эмгек мигранттары көр турмуш менен алек болуп жашаган жеринен алыста жүргөн жарандардын шайлоого катыша албай калганы -Кодекстин негизги мүчүлүштүктөрүнүн бири десек болор эле. Документиндеги катталган пропискасы туруктуу жашаган жеринде калып, шайлоо түйүнүнүн алдында башка чапкандай болуп шагы сынып ыза болгондор, ыйлаганга чейин баргандарга өзүбүз күбө болбодукпу. Мындан сырткары, республикалык 5%тик жана регионалдык 0,5% тик босогодон өтүп, жеңип чыккан беш партия жалпы шайлоочулардын бар болгону 35%инин добушуна ээ болгонун эске алуу керек. Демек, бул жеңип чыккан беш партия канчалык каадаланып мактанышпасын, элдин көпчүлүгүнүн, жалпы шайлоочулардын 50%инен ашыгынын кубаттоосуна ээ болбогондугун көргөзөт. К.Бакиевдин Шайлоо кодекси ошентип өлкөнүн татаал электоралдык карым-катышын таамай туюндура албагандыгы, элдин жактыруусуна ээ болгон көптөгөн партиялардын убалына калганы талашсыз.
Президенттик башкарууга кайра кайтып келүүнүн реалдуу коркунучу пайда болду. Парламенттик Конституцияны бузуп, бийликти бир колго топтогон, б.а. өзүн өзү билип, өтүгүн төргө илген күчтүү президенттик системаны калыбына коюу, парламенттик башкарууну жоюу максаттарын "Ата-Журт" менен "Ар-Намыс" партиясы ачык жарыялашты. Мисалы, "Ата-Журт" партиясынын тең төрагаларынын бири Ахматбек Келдибеков "Газете.Ru" басылмасына берген интервьюсунда президенттик республиканы калыбына келтирүү боюнча өлкөдө жаңы референдум жарыялоо демилгесин көтөрүп чыгышарын билдирди. Мындан президенттик башкаруунун кайтып келиши үчүн үзүлүп түшкөндөр үчүн авторитардык эки президентке каршы эл көтөрүлүп чыгып, аларды ит кубалагандай кубалап таштаганы сабак болбогонун көрүүгө болот. Алардын авторитардык башкаруу циклинин кайра - үчүнчү ирет кайталанышына да кайыл экендиктери байкалбай койбойт. Макул, "Ата-Журттун" чыгааны К.Ташиев убада кылгандай К.Бакиевди алар кайра алып келсин дейли, же К.Ташиев, же болбосо Ф.Кулов кезектеги "күчтүү президент" болуп калышсын дейли, ошондо эле өлкөдө бейпилидик орноп калабы деген суроо туулат. Эл эски көнүмүшү менен кезектеги диктаторго каршы көтөрүлүп чыгып аларды кайрадан кубалап жолго салбайт деп ким кепилдик бере алат? Кезектеги авторитардык президент, кезектеги революциянын шарттарына көзүбүз жеткендей деле болбодубу. Кыргызстандын кийинки тарыхы туташ революциядан туруп калуу коркунучун эч ким деле жокко чыгарбаса керек. Тажрыйба көргөзбөдүбү.
Президенттик башкарууну калыбына келтирүү кооптуулугу парламенттик демократияны аздектеген СДПК менен "Ата-Мекендин" биригип тыгыз баш кошушун шарттаары анык. Мындан сырткары, "Жалпы элдик конгресс" сыяктанган парламенттен сырткары саясый күчтөрдүн авторитардык диктатуранын орношуна каршы баш кошуп биригишине алып келерине күбө боло алабыз. Аликбек Жекшенкулов конгресске кирген партиялардын шайлоодо жеңилип калгандарынын бир себеби - демократиялык багыттагы партиялардын баш кошуп бириге албаганынан көрүүдө. Ал шайлоого чейин алдын ала баш кошо албагандыктарына саясый уюмдардын амбициялары каскак болгонун белгиледи. Чынына келгенде, А.Жекшенкулов айткандай, дүңүнөн турган партиялардын дымагы эмес, биринчи кезекте алардын башында турган лидерлеринин өлчөмсүз амбициясы менен ар бири өздөрүнүн "кыйындыгына" ашкере ишенип алган саясый нацизми тоскоолдук болгонун моюнга алышы жөн. Конгресстин билдиргенине караганда, аларга болочокто дагы 20 чакты саясый партиялар менен коомдук кыймылдар кошулат. Ошентип, "Цивлизациялык өнүгүү жолу жана калыстык коом үчүн" күрөшкөн жаңы саясый күч түйүлдүк ала баштаганын байкоого болот. Парламенттик демократиянын орношу үчүн алдыда көп машакаттуу узак жол, саясый талыкпаган күрөштөр күтүп турганы талашсыз болуп калды десек болор.
кыргыз тилиндеги гезит "Алиби"
email • архив • редакция
Маанилүү эстеликти "маңкурттар" неге талкалашты?
Жаңы саясый күчтөр түйүлдүк алдыбы?
КРнын Баш прокурору К.Байболовго
КРнын жараны Ахунбай КОШОЕВден
А Р Ы З
Кудай деген кур калбайт!
Кубатка кудай кубат берсин!
КРнын Баш прокурору К.Байболовго
КРнын жараны Ахунбай КОШОЕВден
А Р Ы З
АТА МЕКЕНДИН КАДЫРЫНА КАЧАН ЖЕТЕБИЗ?
Юрист жана көз карандысыз талдоочу.
"Төрт партия биригип, "Ар Намыс" партиясын четке сүрүү керек"
Түштүк окуяларына кимдер күнөөлүү?
Сагындык биз өзүңүздү билсеңиз....
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?