el ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Атасы кызына секирген заман келдиби?
Акыркы убактарда сексуалдык зордук-зомбулуктардын саны өсүп, бурчтан чыкканды баса калып зордуктоо кадыресе көрүнүшкө айланып баратат. Өзгөчө бачабаздык (педофилия) деген жаман жосун күчөдү. Алардын арасында 3 жаштагы бөбөктөр да зөөкүрлөрдүн курмандыгына айланган. Адамдык улуу касиетти туу тутунган кыргыз элинде айбандан да күтпөгөн ыплас иштердин көбөйүшүнө эмне түрткү болуп жатат? Мына ушул суроонун айланасында адистерден пикир алып, бачабаздак маселеси жөнүндө кеп учугун улайбыз.
Сайраган сандарга муунтулган тагдырлар
ИИМ дин маалымат кызматкери Эрнист Осмонбаевдин "Жаңы Агымга" берген маалыматына таянсак, Кыргызстан боюнча акыркы 7 айда 18 жашка чейинкилерге сексуалдык зордук-зомбулук көрсөтүү боюнча 94 факт катталган. Алардын ичинен Кылмыш-жаза кодексинин 129-беренеси боюнча (зордуктоо) 52, 130-беренеси боюнча (сексуалдык мүнөздөгү аракеттерге мажбурлоо) 12, 131-беренеси боюнча (сексуалдык мүнөздөгү кыймыл-аракетке мажбурлоо) 1, 132-беренеси боюнча (он алты жашка толо элек адам менен жыныстык катнашта болуу жана сексуалдык мүнөздөгү башка аракеттерди жасоо) 16 жана 133-беренеси боюнча (ыплас аракеттер) 13 кылмыш иши катталган. Осмонбаев мындан тышкары 16 жашка чейинкилер менен жыныстык катнашка алардын макулдугу менен барган күндө да кылмыш жоопкерчилигине тартылаарын баса белгиледи. Анын айтымында, муну көпчүлүк эле биле бербейт. Сандарды шагыратып санаганыбыз менен кылмыш иштеринин бардыгынын эле бети ачылып жаткан жок. Изкубарлар мындай окуялар жакын туугандардын арасында болгондуктан өз ара "кыргызча" эле бүтүрүп алып жатышат дейт.
Жогоруда айтылган кылмыш иштерине карата жаза мөөнөтүн арттыруу боюнча Кылмыш-жаза Кодексине жакында эле өзгөртүүлөр киргизилди. Ага ылайык, өспүрүм жана жашы жетелектерди зордуктаган кылмышкер 15 жылдан 20 жылга чейин эркинен ажыратылат. Шарттуу түрдө эркинен ажыратуу бачабаздарга колдонулбайт. Ал эми күч колдонуп зордуктаган учурда 3-8 жылга, жашы жете электерге ушундай зомбулук көрсөтсө 20 жылга чейин же өмүр бою эркинен ажыратылат. Ал эми зордук-зомбулук көрсөтпөй, бирок жосунсуз жоруктарды жасаса беш жылга камалат. Мыйзамда көрсөтүлгөндөй, өспүрүмдөргө жашы 18ге, ал эми жашы жетелектерге 14 жашка чейинкилер кирет.
5-сентябрда ИИМдин Кылмыш иликтөө башкы башкармалыгы журналисттер үчүн маалымат жыйынын өткөрдү. Анда аталган башкармалыктын өзгөчө оор кылмыштар боюнча бөлүм башчысы Канат Асаналиев 8 айдын жыйынтыгында жашы жетелек өспүрүмдөрдү зордуктоо боюнча эки өтө оор кылмыш иши катталганын билдирди. Анын бири катары 19-августта катталган 40 жаштагы Жолдошалы Жунушалиевдин 3 жаштагы кызды зордуктаганын, кылмыштын бети дароо ачылганын баса көрсөттү. Кылмышкер окуядан көп өтпөй 25-августта түрмөдө тамагын сакал алгыч менен кесип өзүн-өзү өлтүргөн. Ал эми экинчи кылмыш ишинин бети ачыла элек. Арча-Бешик жаңы конушунда 18-мартта 8 жашар Жанарбек кызы Айдайдын муунтулуп, зордукталып өлтүрүлгөн денеси табылган эле. Ошол кылмыш иши боюнча эмдигиче кылмышка күнөөлүүлөр кармала элек. Изкубарлар аталган факт боюнча кылмышкерди кармоо үчүн болгон күч-аракетин жумшап жатканын айтышты. Алматыдан өлгөн кыздын ДНК анализдери чыгып келсе сөзсүз түрдө кылмышкерди таап өз жазасын беребиз деп ишендиришти.
Молдонун айтканын ук, кылганын кылба!
Ош шаарынын Черемушка кичи районунда жайгашкан "Сулайман-Тоо" медресесинин 22 жаштагы мугалими 25-июнь күнү ушул эле медресенин ичинде 2003-жылы туулган тарбиялануучу эркек балага карата сексуалдык мүнөздөгү зомбулук көрсөткөн. ИИМдин маалымат кызматы аталган кылмыш ишинин бети ачылганын, күнөөлүү учурда Ошто соттук-психиатриялык экспертизадан өтүп жатканын кабарлашты. Эскерте кетсек, кылмышка шектүү делген мугалим окуя болгонго чейин эле белгисиз жагдайда кызматынан бошотулуп, медреседен чыгарылган. Айдалып кеткен мугалимдин кандайча кайра медреседе пайда болуп калганы азырынча белгисиз. ИИМдин маалымат кызматы аталган факт боюнча учурда тергөө иши жүрүп жатканын айтышып, толук маалымат берүүдөн баш тартышты. Ушул факт боюнча муфтияттын медреселер жана мечиттер боюнча бөлүм башчысы Рустамбек ажы Гульматовго кайрылганыбызда, аталган факт муфтияттын тарыхында биринчи жолу болуп жатканын айтат. "Эми бир карын майды бир кумалак чиритет болуп, аталган окуя жалпы мусулмандардын атына көө жаап жатат. Эгер ал чындыгында эле күнөөлүү болсо мыйзам алдында жооп бериш керек. Болбосо өткөндө Арча-Бешикте да бир молдо сексуалдык зомбулук көрсөттү делип шектелип, кийин анын кылмышка тиешеси жок экени тастыкталган" дейт Рустамбек ажы.
Бачабаздарга каршы чара көрүү боюнча коомчулукта ар кандай пикирлер айтылып келет. Бири зөөкүрлөрдү дарга асыш керек десе, экинчиси химиялык жол менен бычып салууну сунуштоодо. Маселен, Жогорку Кеңештин Ширин Айтматова баш болгон айрым депутаттары педофилдерди бычып салууну (кастрация) сунуштап келишет. Эл өкүлдөрү мындай ыкма айла жоктон барыла турган жол экенин белгилешет. Бачабаздарды бычып салуу бир катар Батыш өлкөлөрүндө колдонулат. Орусияда да жакында эле кабыл алынган. Ал эми юрист Чолпон Кудайбердиева кастрацияга караманча каршы. Анын айтымында, Кыргызстанда сот адилеттиги орной элек. Ошондуктан канчалык деңгээлде чыныгы күнөөлүү адамды бычып жатканыбыз суроо туудурушу мүмкүн. "Андан көрө кылмыш жоопкерчилигин күчөтүш керек. Көп учурда бачабаздарга мунапыс берилип, түрмөдөн бат эле чыгып кетишет. Тажрыйба көрсөткөндөй, педофилдердин дээрлик көпчүлүгү түрмөдөн чыккандан кийин деле кайрадан көнгөн ишин улантышат. Ошондуктан алар дайыма тыкыр көзөмөл алдында болушу керек. Мисалы, өнүккөн өлкөлөрдө бачабаздардын колуна атайын билериктер салынып, алардын кайсы жерде жүргөнү көзөмөлдө болот. Бир сөз менен айтканда, кастрация педофилдерге каршы күрөшүүдө чечүүчү жол эмес" дейт юрист.
Сексуалдык зордук-зомбулуктун көбөйүшүнө эмне себеп болуп жатат?
Кусейин ИСАЕВ, социолог, мударис:
- Бул тема изилденген эмес, өтө татаал маселе. Мурун кыргыздарда кызтеке деген гана түшүнүк бар болчу. Ал эч убакта ачыкка чыкчу эмес. Сексуалдык кылмыш, бачабаздык деген нерселер эгемендикти алгандан кийин гана ачык айтыла баштады. Бул Батыштын терс таасиринен улам болуп жаткан нерсе. Союздун цензурасы мындай нерселерге жол берчү эмес. Кыргызстанда сексуалдык кол салуулардын көп болуп жатышы адамдык касиеттин жок болуп баратканынан кабар берет. Мындай жаман жосундарды айбандар да эч убакта жасабайт. Мына ушуларды тарбиялоодо кыргыздын нукура каада-салтын бекем сакташ керек. Эми мындай жаман жосундарга каршы кантип күрөшүш керек? Биринчиден, Батыштын эмес, Чыгыштын салт-санаасын калыбына келтиришибиз керек. Болбосо Батыштын адамгерчиликти жокко чыгарган терс сапаттарын терең сиңирип алдык. Экинчиден, бачабаздык сыяктуу оор кылмыштарга өлүм жазасын киргизиш керек. Мурда да кыргыздарда өлүм жазасы болгон. Ал эми ошол мыйзамды кабыл ала турган Жогорку Кеңеште отургандардын 99,9 пайызы мыйзам деген эмне экенин билишпейт. Алар кыргыз элинин менталитетине туура келчү мыйзамды эч качан кабыл ала алышпайт, болгону Батыштын мыйзамдарын гана көчүргөндү билишет.
- Биринчиден, ата-энелер өз балдары менен достук мамиледе болушу керек. Балдарга канчалык ишеним көрсөтүп, сүйүүбүздү билдирсек, балдар да ата-энеге жакын болуп сырларын айта баштайт. Ошондо гана өспүрүмдөр ар кандай коркунучтар жөнүндө ачык айта баштайт. Экинчиден, балдардын денеси кол тийбестик укугуна ээ экенин түшүндүрүш керек. Болбосо сексуалдык зордук-зомбулуктун 70-80 пайызы өспүрүмдөрдүн жакын адамдары тарабынан жасалат. Жакын тууган деп эле чоң адамдарды балдарга өтө жакындата бербеш керек. Себеби ар кандай күтүлбөгөн окуялар болуп кетиши мүмкүн. Балдар оюнкараактык кылып жалжактап же сексуалдык аракетке түрткү болушу мүмкүн. Мындай учурда чоңдор өспүрүмдөргө акырын гана уят экенин айтып түшүндүрүш керек. Балдарга тарбия бергенде бейтааныш адамдар чакырганда барбай, ар кандай белек берсе албаш керектигин кулагына кумдай куюу зарыл. Шектүү же чоочун адамдарга туш болгондо кырдаалдан кандай чыгуу керектигин башталгыч мектептерде жана бала бакчаларда 15-20 мүнөттүк оюндар менен көрсөтүү талапка ылайык.
Динара ДАВЛЕТБАЕВА, "Балдардын укугун коргоо" фондунун директору:
- Бачабаздык маселеси абдан курчуп кетти. Буга чейин өспүрүмдөргө карата зордук-зомбулук бейтааныш адамдар тарабынан гана жасалат деп келсек, эми жакын эле адамдары жасаган учурлар көп кездеше баштады. Атасы кызына же мугалими окуучусуна дегендей. Өспүрүмдөр мындай учурда ачык айткандан коркушат. Колдон келишинче жашырып-жапканга аракеттенишет. Ата-энелер болсо мындай иштерге өз балдарын гана күнөөлөшөт. Мындай учурда ата-энелер балдарына жардам бергендин ордуна психологиялык зордук-зомбулук жасаган болушат. Бизде учурда психологиялык жардамга кайрылган 15 өспүрүм бар.
Сабыр ИПТАРОВ, белгилүү педагог:
- Биринчиден, үй-бүлөдөгү тарбиянын начардыгы себеп болуп жатат. Ата-эне менен балдардын ортосундагы мамиле ушунчалык солгундап кетти. Ата-энелер бала бакчага же мектепке түртө салганга аракет кылышат. Балдар болсо ата-энеси менен сырдашкандын ордуна достору менен көп ой бөлүшүшөт. Ата-эне менен баланын мамилеси суугандан улам ушундай ыплас иштер ортого чыгып жатат. Экинчиден, ошондой жаман жосундарга коомчулуктун мамилеси абдан кайдыгер болуп кетти. Уяткаруу деген түшүнүк жок калды. Атасы баласы менен иши жок болуп калды. Бул жанагы адамдын керт башынын эркиндиги деп атып ашынып кеттик. Улуулардан нарк кетти. Элдик педагогикада улуулардын ролу чоң. Бала бакчадагы, мектептеги тарбияны канчалык күчөтпөйлү улуулар оңолмоюн жаштар эзели оңолбойт. Биз бул маселени жаманды жазалоо жолу менен эмес, жакшыны даңазалоо жолу менен чече алабыз. Коомчулуктагы ыплас нерселерди канчалык көп айтсак коомчулукта да ошончолук көп ыплас иштер боло берет.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?