ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ru ky ky ky ky sah ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru mk ru kk ru ru kk ru ky ru ru ky ru ky bg ky ru ky ky ru kk ru ky ru ru ru ky ru ky ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Аргумент kg", 12.08.10 - 7-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Тышкы карыздан бир жылда кутулса болот
Жумакадыр Акенеев - КР эмгек сиңирген экономисти, экономика илимдеринин доктору, профессор. 90-жылдары Улуттук статистика комитетинин жетекчиси, айыл-чарба министри сыяктуу мамлекеттик кызматтарда иштеген. Экономика, каржы жаатында өзүнүн омоктуу ойлорун такай билдирип келет. Бул жолу эксперттик көз караштарын биз менен бөлүштү:
Апрелдеги окуялардан кийин Кыргызстандагы сырт жактан келген инвесторлордун көбү ишин токтотуп, кырдаалга көз салып турушат. Ал эми бир кыйласы акчасын алып чыгып кетишти. Биздеги чоң-чоң ишканаларга, маанилүү обьектилерге салынган акчалар тышкы инвесторлордуку. Эсептей келсек, өлкөгө мамлекет тарабынан салынган инвестициялар 3%ды гана түзөт. Ал эми калганы жеке тараптардыкы. Анын ичинде 80% инвесторлор чет элдиктер, 20%ы өзүбүздүн жарандар. Ошол эле банк системасындагы акчалардын 85%ы чет жактын бизнесмендеринин акчалары. Демек, тышкы инвесторлор биз үчүн абдан маанилүү.
Ошентсе да, бүгүнкү күндө "Кумтөр" алтын комбинаты өлкөдөгү окуяларга карабай, кен иштеткенин улантууда. Анткени кызыкчылык бар. Бизге келген 12 жылдын ичинде 240 тонна алтын эритип, 4 миллиард доллардын тегерегиндеги киреше алышкан. Ошонун 1 миллиарды комбинат курганга ж.б., төлөмдөргө жумшалса, 3 млрд. доллар канадалыктарга пайда болду. Андан Кыргызстанга болгону 200 млн. гана доллар түштү. Бул мурдатан туура эмес түзүлгөн келишимдердин айынан. Кыргызстан инвесторлор үчүн абдан кызыктуу мамлекет. Себеби, инвесторлор энергетика, туризм, айыл-чарба ж.б. жактарга акчасын салса да бат эле пайда түшөт.
Айыл-чарбасы алсырады, бирок, ачка калбайбыз
Апрелден кийинки окуялар өзгөчө айыл-чарбасына да чоң таасирин көргөздү. Дагы көргөзөт. 42 күн чегара жабылып, күйүүчү май келбей калды. Былтыркыга караганда 130 миң гектар жерге эч нерсе себилген жок. Июндагы коогалаңдын айынан алардын кайсы бир бөлүгү жыйналбай да калды. Ошентип, менин оюмча, жыл аягында айыл-чарба азыктарын 15-20%га аз алабыз. Бирок, бизде азык-түлүк тартыштыгы болбойт. Биринчиден, элибиздин 65%ы айылда жашап, эмгектенет. Алар негизинен баккан малы, өстүргөн азыктарынын арты менен күн көрүшөт. Былтыркыга салыштырмалуу 150 миң тоннага азыраак алабыз деп бир ай мурун айыл-чарба министрлиги айткан. 5 млн. элибизди ун менен камсыз кылыш үчүн 1 млн тоннанын тегерегиндеги дан керек. Ошонун жарымын Казакстандан сатып алабыз.
Былтыркыга салыштырмалуу буудайдын баасы быйыл дүйнөлүк базарда кымбат. Орто эсеп менен 1 тонна буудай 255-260 доллардын тегерегинде. Дагы 25-30 долларга көтөрүлүшү мүмкүн. Кыргызстандыктардын керектөө корзинасынын 70%ын азык-түлүктөр түзөт. Ошонун ичинен 40%ы ун азыктары. Апрель, июнь окуяларынан кийин буудай эле эмес, бадыраң, помидор, дарбыз ж.б. былтыркы жылга салыштырмалуу 2-2,5 эсе көтөрүлүп, төмөндөй элек. Эт-сүт 10%дын тегерегинде кымбаттады. Ал эми импорттолгон азык-түлүктөр доллар менен сомдун ортосундагы курстун өзгөрүлүшү боюнча, сом долларга бир жыл ичинде курсун канчалык уттурса, ошончо пайызга импорттук товардын баасы өсөт. Жыл аягында ун азыктарынын баасы дагы өсүшү мүмкүн.
15-20 % ды түзөт
Жогорудагылардын баарын эсептеп келгенде минималдык керектөө корзинасынын баасы былтыркыга караганда 25-30%га өсөт. Ошондон улам инфляция 15-20%дын тегерегинде сөзсүз түрдө болушу керек. Инфляция 5-6%ды түзөт деп айтып жатышат. Бул жерде анча-мынча ката бар. Мисалы, күйүүчү-майлоочу майларды 100% импорттойбуз. Россиядан 92% күйүүчү май алабыз. 1-апрелден тарта орустар нефти азыктарынын тоннасына 200 долларга жакын бажы салыгын киргизип коюшту. Аны сомго айлантканда эле мурунку баасына салыштырмалуу 9 сомго кымбаттады. Дагы кымбаттайт деген божомолдор чыгып атат. Анткени, россиялык "Газпром" өзүн-өзү камсыз кыла албай, Путин макулдугун бериптир, дагы көбөйткүлө деп. Солярканын баасы 40 сомго чейин чыгып кетип, аны дыйкандар албай жатат. Себеби, актабайт. Бул салык эми бир гана жол менен, келечекте Бажы биримдигине кирсек, мүмкүн анын мүчөсү катары алынышы мүмкүн.
Ош, Жалал-Абадга 1 млрд $ керек
Донорлор бизге 1,1 миллиард доллар берели деп чечишти. Анын 650 миллионун быйыл жыл аягына чейин беришет. Анын ичинде 300 миллиондон ашыгы грант (кайтарымсыз жардам).
Ош менен Жалал-Абадды кайра калыбына келтирүүгө 1 миллиард доллар кетерин алгач мен айтып чыктым эле. Кийин Убактылуу өкмөт 100 эле миллион доллар кетет деди, ӨКМ 60 млн. $ деди. Андан кийин ЕККУ 30дан ашуун адамдан турган комиссияны алып келип, изилдетишти. Алар да жок эле дегенде 1 млрд доллар керек экендигин айтышты. Ошон үчүн 1,1 млрд доллар бөлүнмөй болууда. Кыргызстан ошол акчасыз экономикасын калыбына келтире албайт эле. Дүйнөлүк банк 600 млн долларды кредит катары берели деп атат. 40 жылдык мөөнөткө, жылына 2% менен. Бул абдан жакшы кредит. Мунун күчү менен жапа чеккендерге эле жардам берип туруп калбай, экономикабыздын негизги тармактарын көтөрүп алышыбыз керек. О.э., Түркия 34 млн $, АКШ 46 миллион долларга жакын, Россия 50 миллиондун тегерегинде берди, дагы 40 миллиондой доллар беребиз деп атышат. Казакстан 20 млн доллар тегерегинде каражат берип атат. Анын баары акчалай болбосо да, күйүүчү май, курулуш материалдары түрүндө берилүүдө. Ошону эсептеп келгенде эле Кыргызстанга 200 миллиондой жардам берилди.
Көмүскө экономика көрсөткүчү бийик
Эмгек мигранттарыбыз жыл сайын 1 млрд долларга жакын акчаны мекенине салууда деп атабыз. Ал да абдан чоң акча. Бюджетибиз болгону 1 млрд 200 миллион долларды түзөт. Демек, мигранттарыбыз бир бюджетти салышат экен. Бизде көмүскө экономиканын көрсөткүчү да бийик. Кытайдан бизге 9,5 миллиард долларлык товар кирет. Алардын статистикасы өтө так, ишенимдүү. Ал эми биздин Улстаткомдо аны 750 миллион деп көрсөтүшөт. Демек, 12 эсе аз. Мамлекет бажыдан 5% бажы салыгын, 12% кошумча нарк салыгын алат. Жалпы 17%. Ошол 17%ды 9,5га көбөйтсөк, 2,5 миллиард долларды түзөт. Демек, көмүскө экономиканын кирешеси ушунча. Бул болсо 2 бюджеттин акчасы.
Тышкы карызыбызды жөн эле төлөсөк болот
Кыргызстандын КМШ мамлекеттеринин арасынан 1-орунга чыкканга мүмкүнчүлүгү, жолдору да бар. Чакан мамлекетпиз, 4-5 жылдын ичинде чыгып кетсек болот. 19 жыл ичинде экономикалык саясат туура эмес жүргүзүлүп келди. Ошол эле айыл-чарба тармагы бюджетке жыл сайын 200-250 млн. киргизгенге мүмкүнчүлүгү бар. Мисалы, бүгүнкү күндө таластыктардын төө буурчагын түрктөр абдан арзан баада сатып алышат. 60 миң тонна буурчагын 70-80 цент менен. Чехияда аны 300-400-500 граммдык кылып упаковкалап чыгарчу заводу бар экен. Анан аны килограммын Европанын базарларында 5 евродон 9 еврого чейин сатышууда. Пайданын баарын ошолор көрүп атышат. Мамлекет мисалы, килограммын 2 доллардан алып, 4 доллардан эле сатса, 60 миң тонна төө буурчактан 90 млн. доллар киреше тапса болот эле. Муну Акаевдин убагында анын үй-бүлөсү, кийин Максим колго алган. Алар түрктөрдөн пайда көрүшчү да, губернатор ж.б. тийиштүү жетекчилерге кичине бирдеке берип коюшчу. Монополист-кардар түрктөр болуп атса дыйкандар кайда барышмак эле. Биздин эт да экологиялык жактан таза. Ошону далилдеген лабораторияларды ачып, чет элге сата турган болсок, азыркыдай 200 сомго эмес, чет мамлекетте 50-60 долларга сатылмак. Топоздун эти Францияда 60 евро. А бизде топоз бакканга, өнүктүргөнгө мүмкүнчүлүк бар. Ошол эле 4-5 айлык козулар Аравияда 350-400 доллар турат. Ушул сыяктуу башка тармактар толтура. Болгону муну мамлекет уюштурушу керек жана андан түшкөн акчаларды бюджетке түшүрүш керек. Көмүскө экономиканы бюджетке бурсак эле бүгүнкү күндө орточо пенсияны 5-6 миң, орточо айлыкты 25 миң сомдун тегерегинде кылса болот. А тышкы карызыбызды жөн эле төлөп койсок болот.
Таш-Көмүрдө кремний заводу бар. Аны 90-жылдары япониялыктар 500 миллион долларга сатып алалы дешсе биздикилер болбой коюп, биринчи президенттин үй-бүлөсү жасалма банкрот кылып, 1,6 миллион долларга казакстандык бирөөгө сатышкан. Азыр ушуга окшогон мекемелер жылына 3 млрд долларга жакын таза киреше берет. Бизде сырье бар. Демек, жасаса болот. Тышкы карызыбыз 2,5 миллиарддын тегерегинде. Ошол ишкананы иштетсек, бир жылда эле кутулабыз андан.
Жаңы бийликте жалаң башаламандык
Азырынча жаңы бийликте эч кандай экономикалык саясат жок. Бардык жакта башаламандык болуп атат. Уулутташтыруу боюнча декреттер да терс таасирин тийгизүүдө. Себеби, ишканалардын декрет боюнча жулуп алынып эле, текшерилип, тергөөдөн өтпөй туруп улутташтырылып калышы инвесторлорду коркутуп жатат. Эми мыкты парламент шайланса, экономиканы билген премьер-министр келсе, өлкөбүз бутка туруп кетет.
кыргыз тилиндеги гезит "Аргумент kg"
email • архив • редакция
Парламенттик шайлоо 10-октябрда өтөт
Текебаевдин командасында Ширшовдун "куйругу" жүрөт!
МЕН БАРМЫН, МЕН ЖОКМУН…
Марс Сариев, саясий серепчи:
Партияларда аскерлешкен канаттар пайда болду
Оштогу окуу жайларда абитуриенттер азайды
Тышкы карыздан бир жылда кутулса болот
Майыптар тынчтык үчүн жүрүшкө чыгышты
Алиясбек Алымкулов, Жаштар министри:
Жаштарга көңүл бөлүнбөй калган
Өрт орустарды курутуп жатат
Атактуу Ош базары эмне үчүн жабылууда?
Дүйнөлүк спорт жаңылыктарынын чордонуна саякат
"бир тонна" китепти ким берди?
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?