el en hbs_cyr ru ky hu ky tt en sv fr de de fr fr en ja es nb en tk ky ky ky ru ky ky ru ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ky ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
(Башы гезиттин №52 (183) санында)
Жыл аяктай Бишкекте укук коргоо, башка мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын коррупцияга каршы күрөшүү боюнча координациялык кеңешмеси болуп өттү. Кеңешмеге бир катар мамлекеттик орган жетекчилери, көз карандысыз эксперттер, парламент депутаттары катышты. Бул жыйында энергетика, жер бөлүштүрүү жана абактардагы коррупцияны кыскартуу маселелери козголду. Жыйында биртоп коррупциялык фактылар ортого салынып, аларга мамлекеттик кызматкерлерден кызаңдай жооп кылгандары да болду.
Энергетика министрлиги, Башкы прокуратура качан иштейт?
Энергетика тармагы боюнча доклад жасаган эксперт Зульфия Марат тармактагы коррупцияны кыскартуу үчүн бардык жеке менчик электр компанияларынын, электр энергиясын дүңүнөн сатып алып жаткан алып сатарлардын лицензияларын жана ири колдонуучуларга берилген уруксат кагаздарын кайтаруу керектигин баса белгиледи. "Башкы прокуратура Отун-энергетикалык комплексти көзөмөлдөө мамлекеттик департаментинин башчысы Айгүл Султанкуловага кылмыш ишин козгогон. Бирок биз андан эч кандай жыйынтык көргөн жокпуз. УКМКнын Антикоррупциялык кызматы, Эсептөө палатасы тарабынан 27 кылмыш иши козголгон. Биз алардын канчасы кылмыш жоопкерчилигине тартылып, бюджетке канча сумма кайтарылганын билгибиз келет. Коррупцияга каршы күрөшүүдө бирөөгө жан тартпоочулук, калыстык, объективдүүлүк керек" дейт ал.
бир нече аткаминердин жүзү ачылды
"Дин башкармалыгындагы чыр дагы уланат..."
Дин жаатында терең билими бар инсандардын бири биздин гезитке маек курду. Белгилүү себептерден улам ысымын ачык атабоону өтүнгөн бул инсан муфтияттагы чыр токтобой тургандыгын, буга ар кыл агымдардын таасири себепкер экенин билдирди. Калган кызыктарды төмөнкү маектен табасыздар.
- Рахматулла ажы Эгембердиевдин муфтийликтен кетиши өлкөдөгү диний кырдаал жетер чегине жеткенин далилдеди. Талаш ушуну менен эле токтоп калабы?
- Бул толкундун токтошу кыйын болуп калды. Анткени канча бир жылдар ичинде диний аалымдардын көз карашы калыптанып, аларда жамаатташкан ажырым пайда болду. Ошол жамааттардын ортосундагы тиреш акыркы мезгилде болуп көрбөгөндөй күч алды. Аны соңку учурдагы муфтий тандоодогу талаш-тартыш даана көрсөттү.
Жамааттардын шарттуу түрдө үч таасирдүү тобу бар. Биринчиси, таблиги жамаат менен ымалалаш салттуу диндин өкүлдөрүбүз дегендер, экинчиси, түпкүлүгү арабдарга тиешелүү вахабий жана салафи, үчүнчүсү, Түркиядан келген кызмат (хизмет) жана нурчулар (нуржийлер). Бул жамааттардын кээ бир өкүлдөрү мамлекеттик жогорку кызматтарда жана Жогорку Кеңеште отурат. Ошондуктан өз өкүлдөрүн муфтий кылгысы келгендерге таасирдүү саясатчылар аралашып калышы ыктымал.
- Рахматулла Эгембердиев кайсы жамааттын өкүлү эле?
- Таблиги жамаат менен салттуу диндин өкүлдөрүбүз дегендерге жакын эле. Анткени муфтийдин орунбасары Максат ажы Токтомушев таблиги жамааттын лидери.
- Максат ажы Токтомушев муфтийдин милдетин убактылуу аткарууда. Демек, ал дагы берки жамааттардын колдоосуна татыбайт турбайбы?
- Талаш-тартыш көпкө созулчудай. Мында ажылыктан акча жасаган кээ бир топтордун да таасири чоң. Алар үчүн кайсы жамаат болгону кызыктырбайт, болгону алардын шартына көнүшү керек.
- Рахматулла Эгембердиев дин иштери боюнча мамлекеттик комиссиянын төрагасы Абдулатиф Жумабаев, Ислам университетинин ректору Абдышүкүр Нарматовго олуттуу кинелерди койду. Ысымы аталгандар кайсы жамааттын өкүлдөрү?
- Ысымдарын ачык атабай эле коеюн. Сиз атаган инсандардын бири түркиялык кызмат (хизмет) жамаатынын идеясын колдоп жүргөндөрдөн болсо керек. Ал эми экинчисинин кайсы жамааттан экени белгисиз.
- Дин башкармалыгындагы ички тиреш кайсы күчтөрдүн ортосунда жүрүп жатат?
- Жогоруда шарттуу белгилеген үч жамааттын ортосунда жүрүп жатат. Себеби алардын кээ бир лидерлери билинбегени менен жооптуу кызматтарда отурат.
- Муфтияттагы чыр токтобосо, мамлекет кийлигишүүсү керекпи?
- Жок, ачык кийлигише албайт. Ага Башмыйзам жол бербейт. Бирок коопсуздук маселеси катары карай алат.
- Деги бул маселени кантип чечсе болот?
- Албетте аны чечүүнүн жолу бар. Бардык тирешкен жааматтардын кызыкчылыгын бириктирген диний билими жогору аалым муфтий болушу абзел. Себеби ислам жалпысынан тынчтыкка чакырган бейпилдиктин дини эмеспи.
- "Муфтият ажылыкты уюштурууну өкмөткө өткөрүп берсе гана чыр-чатактар болбойт" деген пикир айтылууда. Балким маселени чечүүнүн жолу ушул болуп жүрбөсүн?
- Балким бир жолу болушу ыктымал. Бирок ажылык кайсы тараптан уюштурулбасын, ал ызы-чуу менен коштоло берет. Анткени ал жерде финансы маселесине байланышкан кызыкчылык бар. Бардык жамааттардын мүдөөсүн бирдей канааттандырган, таза адам муфтийликти аркалаган учурда гана кырдаал оңолот.
Нурканбек КЕРИМБАЕВ, e-mail: kerimbayev@mail.ru, тел.:29-88-45
Быякта жашоо аябай "көңүлдүү"
Өткөн жылдын акырында экономика министри Темир Сариев Жалал-Абад облусунун аткаминерлери менен жолугушуп жатып бул облустун жашоочулары өлкөнүн башка дубандарынын жашоочуларына караганда жакыр жашаарын маалымдаган. Министр мырзанын айтымында, Жалал-Абад облусунда киши башына бөлүнгөн дүң продукциянын көлөмү башка аймактарга караганда эки эсе аз экен. Бул жалал-абаддыктар жакыр жашашат дегенди түшүндүрөт. Бирок айрым серепчилер министрдин бул жыйынтыгынан улам облустун эли азыркыдай экономикалык потенциалы менен жакыр болушу мүмкүн эмес, эгер жакыр болсо ага жергиликтүү бийлик күнөөлүү деген ойлорун айтып чыгышты.
Серепчилердин шектенгени бекер эмес. Себеби өлкөдөгү ГЭСтердин 90 пайызы ушул облуста жайгашып, иштеп жатат. Кыргызстанда эле эмес Орто Азияда жок Майлуу-Суу электролампа заводу, "Кристалл" заводу, МАТА, "Кыргызнефтеаз", "Макмал", "Терек-Сай" алтын өндүрүүчү ишканалары, бир нече пахта заводдор, алтын, көмүр жана башка кендерди иштеткен орто, чакан өндүрүш жайлары, туристтик потенциалы бар кооз жайлары, эс алуучу жана курорт, санаторийлери менен даңкталган Жалал-Абад облусунун эли такыр итке минип калышы мүмкүн эмес. Бүгүнкү күндө бул дубанда өлкөдөгү эң ири ишканалар, өндүрүш объектилери жайгашып, салык төлөп, жумуш менен элди камсыз кылып турат. Андан сырткары учурда Жалал-Абад облусунун жашоочуларынын кайсы бир бөлүгү чет өлкөлөргө мигрант катары кетишип, жумуш таап, тапкан акчасын бул жактагы үй-бүлөсүнө жөнөтүүдө.
Ушул маселеден улам биз Жалал-Абад облусун кимдер, кантип башкарып жатканы тууралуу аталган облустун борборунда жашап жаткан журналист Жалил САПАРОВго кайрылып, оюн билдирүүнү өтүнгөнбүз.
Жалал-Абадды соодагерлер башкарып жатат
Өлкөдөгү жалпы потенциалы боюнча үчүнчү шаар делген Жалал-Абадды 2010-жылга чейин ар кайсы тармакта башы көрүнгөн менеджерлер менен чиновниктер башкарып келген болсо, акыркы мезгилде жаңы бийликтердин шарапаты менен жалаң соодагерлер башкарып калды. Албетте, буга шаардыктардын төбөсү көккө жетип, кубанып калган жери жок.
Тээ 2012-жылдын күзүндө болуп өткөн шаардык кеңешке шайлоолордо бийликчил КСДП партиясы менен анын саясый каршылашы болгон "Ата журт" партиясын ат чабым алыста калтырып, "Өнүгүү" (азыркы "Өнүгүү-Прогресс") партиясы жеңишке жетишкен эле. Шаардык кеңештеги 31 мандаттын 15и "өнүгүүчүлөргө" тийип, саясый абысындар болгон КСДП менен "Ата журт" ар бири сегизден мандатты кармап кала беришти. Шаардыктар бийликте отургандарга да, ага оппозиция болуп тургандарга да анчалык ишенишкен эмес. Бирок шаардын мэрин шайлоого келгенде баары таптакыр башкача болуп чыкты, "ата журтчулар" өз лидери Камчыбек Ташиевдин абакта жатканына карабастан КСДПны колдоп чыгышты. "Өнүгүү" партиясы "ата журтчулардын" КСДП менен болгон тымызын сүйлөшүүлөрүнө нааразы болгон "ата журтчу" бир депутатты өздөрүнө кошуп алып, 16 добуш менен "Өнүгүү" фракциясын түзүшүп, көпчүлүк добуш менен шаардык бийликти алууга толук мүмкүндүк алышат. Ошол эле кезде "ата журтчулар" менен социал-демократтар кошулуп, "өнүгүүчүлөрдүн" эки депутатын тымызын өздөрүнө тартышат. Мэр шайлоого келгенде "Өнүгүү" фракциясынын дал ошол эки депутаты өз фракциясын сатып, беркилерге добуш берет да, шаар мэри КСДПнын адамы болуп калат. Ошентип наркы-баркы боюнча үчүнчү шаарды "Ата журт" партиясы "Өнүгүү" партиясына ыраа көрбөй КСДПга алып берип, "өнүгүүчүлөр" жер муштап кала беришти. Шаардын тарыхында биринчи жолу муниципалдык же мамлекеттик органдарда бир күн да иштеп көрбөгөн, шаардагы эң ири "Айгүл" универмагынын ээси, соодагер Муктар Арапбаев шаар башкаруучу болуп калды.
Айранын ичип, чакасын тепкен КСДП
Келишим боюнча албетте, шаардык кеңештин төрагалыгына "ата журтчулардан" коюлду, болгондо да мурда Акаев учурунда Жалал-Абад облусун, Мамлекеттик мүлк комитетин башкарган, өкмөт башчынын биринчи орунбасарлыгын аркалаган, азыркы "Нур" акционердик коомуна ээлик кылып турган Абдыжапар Тагаевдин тууганы Мураталы Тагаев болду. Ал да эмгек таржымалы боюнча М.Арапбаевден ашса ашып түшөт, кем калышпайт: муниципалдык же мамлекеттик органдарда жарым күн да иштеген эмес, шаардагы таанымал мончонун ээси. Ошентип соодагер менен мончочу бир жылда шаар башкарып, шаардыктардын эси чыгып турган кез.
Булар китеп аттууну жакшылап окуган эмеспи, же дүйнөтаанымдан кудай айтпаганбы, же жанындагылар үйрөтүп турушпаганбы, айтор, бул экөө түптүз жерден мүдүрүлүп, мыйзамдарды ары-бери майкандап, шаардыктар эмес жалпы өлкөнү да кыйла күлдүрүп алышты, чиркин. Мончочу кеңешке төрага болгон соң эле мурда мэриянын алдындагы бүт базарлар жана соода чекиттери менен иштеген соода департаментинин башчысы өз каалоосу менен иштен кетирилип, анын ордуна мончочу төраганын тууганы Абдималик Тагаев конуп калды. Бул протекция тууралуу маалымат майданында кеп жүрүп кетип, кийин мончочу төрага бул жерде ныпым протекция болбогонун, тууганы кызматка конкурс аркылуу келгенин жар салды. Кыскасы, жөн гана бул дал келип калгандык экенине элди ишендиргенге аракет кылды. Анан эле КСДП өзүнө бийлик алып берген "ата журтчуларды" өзөртө тепкенге үлгүрдү: Камчыбек Ташиевдин тууганы, "Айылбанктын" Жалал-Абаддагы филиалынын башчысын алып ыргытышып, анын ордуна илгери Акаевдин чылапчынын көтөргөн, кийин Бакиевдин "Ак жолунда" саясый кеңештин мүчөсү, Жалал-Абад шаарынын мэри болуп турган, айтылуу Ахмат Бакиевдин кучакташкан ашынасы, азыркы КСДПнын шаардык кеңештеги фракция башчысы боло калган, өкмөттүн Жалал-Абад облусундагы өкүлү Жусубалы Төрөмаматовдун кыяматтык досу Тилек Акамбаевди дайындатышты.
Аз өтпөй шаар мэри Муктар Арапбаев да "ата журтчулардын" алдындагы карызынан кутулайын дегенби, алардын сунушу менен Тайырбек Чойбеков аттуу футболчусун (облустук футбол федерациясын жетектейт) ошол эле кезде иштеп жаткан биринчи вице-мэр Урмат Маматовдун үстүнө дагы бир биринчи вице-мэр кылып дайындап таштайт. Буга өлкөнүн Башкы прокуратурасы чалкасынан кетти. Көрсө бул таптакыр туура эмес экен: адегенде мурункусуна "талак" коюп, анан гана кийинкисин алып келиши зарыл тура. Кыскасы, анын бул "өнөрү" өтпөдү, өтө эле примитивдүү, сабатсыз болуп чыкты. Бирок "ата журтчуларга" бул орунду алып бербесе, алар М.Арапбаевдин алдына саясый бомба коюп "жардырып" жибериши турган кеп эле. Аргасы кеткен Муктар Арапбаев мурда биринчи вицеликтен кеткен Абдималик Элемановду пайдаланды. Ал Жогорку соттон кайра кызматына орнотулган кагаз көтөрүп келет. Бирок учурда иштеп жаткан У.Маматов кызматтан кетери менен ал да кызматтан баш тартуу тууралуу арызын жазып, кала берсе албай калган эмгек акыларын да бюджетке өткөрүп берген. Ошентип бул орунга көзү өтүп турган Т.Чойбеков акыры кызматты ээледи. КСДП менен "ата журтчулардын" бул биргелешкен долбоору акыбетин берди. Дал ушул шаар мэринин тушунда шаардык кеңешке бюджеттин бир жылдык долбоору киргизилип, өткөн жылы шаардагы Маданият техникумуна ремонт үчүн жана студенттердин болор-болбос стипендиясын төлөө үчүн жылда берилүүчү каражат берилбей калды. А мүмкүн шаар башчысы соодагер, ал эми кеңештин төрагасы мончочу болбогондо маданиятыбызды өлтүрбөй кармап келаткан маданият кызматкерлерин даярдап чыгаруучу бул бирден-бир окуу жайдын, карапайым калктын уул-кыздарынын ырыскысын кыркпай, сактап калышар беле?..
Жер маселеси далай мэрдин башын жечү эле...
Маданиятка акча табылбай турганда дал ошол мэр мугалимдер менен дарыгерлерге көп кабаттуу там саламын деп шаардык кеңештен 59 миллион сом сурайт. Көрсө, там бүткөн соң аны тигилерге ипотека менен беришет экен: дагы эле коррупциялык схемалар ишке киришет. Бирок шаардык кеңештин депутаттары мэрдин бул "тарыхый" демилгесин колдобой, каражат бөлүп берүүдөн баш тартышты. Себеби кошумча келип түшүүчү каражаттардын булагы жок. Маданият техникумунун шордуу студенттеринен арзыбаган тыйынды кызганат да, үлкөн каражатка кийин ипотека менен берилүүчү там салат имиш! Дагы бир кызык жери, миллионго жакын бюджеттик каражатты шаардык кеңештин макулдугусуз эле өзүмбилемдик кылып ушул максатта иштетип жиберген. Мындайда коррупцияга каршы иштеп жаткан органдар негедир көрбөй, билбей калышат. Ау-у, барсыңарбы?!
Эми жакында дагы бир чуу чыкты: көрсө биздин Муктар Арапбаев мурда балдар бакчасы курулсун деген аянтты там салганга ар кимдерге берип жибериптир. Болгондо да кезекте турган 4,5 миң адамдын айрымдарына эмес, таптакыр кезекте жокторго. Эми азыр эл ичинде жер алгандар шаар башкаруучуларынын туугандары, жакындары экендигин жар салып ырдап жүрүшөт. Албетте, анын чын-төгүнүн прокуратура органдары такташса керек, себеби шаардык кеңештеги "Өнүгүү" фракциясынын депутаттары бул факты боюнча прокуратурага арыз менен кайрылышты.
Деги Муктар Арапбаев шаарды зериктирбей турган болду. Мына жакында эле жаштарга балаты майрамын өткөрүп берем деп мактанып жатты эле, көрсө каражатты үнөмдөп, ар бир билет үчүн жаштарды 300 сомго "сындырышыптыр". Азамат десе! Соодагер болбосоң коё кал! Эми М.Арапбаев тууралуу айтып түгөтө албайсың, дагы иштеп турса, дагы канчасын көрөбүз, аны бир кудай билет.
Жалал-Абадда шаар башчылары элдин эрмеги...
Баса, шаардык кеңештин төрагасы Мураталы Тагаев да элди таң калтыруу жагынан Муктар Арапбаевден калышпайт. Мисалы, депутаттар дайыма ызы-чуу чыгарышып, мурда туруктуу профилдик комиссияларда каралбаган маселелерди эле өзүмбилемдик кылып "мэрдин суранычы" боюнча кеңештин пленардык жыйынына алып чыгып алганын жар салып калышат. Эч болбосо өзү башкарып жаткан кеңештин регламентин окуп албаганына таң калышат. Антейин десең, айрымдары окуган менен да аны түшүнбөйт деген пикирди айтып, ого бетер оозду ачышат. Эң кызык бир факты бар: шаар мэри менен бул төрага өздөрүнүн эл үчүн иштеп жатканын көрсөтүш үчүн өткөн жылдын күзүндө шаардагы Барпы атындагы драма театрында кеңештин ачык сессиясын өткөрүп, ага шаардыктарды катыштырмак болушат. Ал жерден шаар башчысы элге жасаган иштери тууралуу отчет бермек. Анан булар массалык маалымат каражаттарына алдын ала жар салышып, шаардыктарды он күндөй уктатпай коюшат. Иттер абалактап, жан-жаныбарларга чейин тынчы кетет. Бирок... сессия күнү келип калганда дароо 180 градуска өзгөрүп, депутаттар толук катышпай калат экен деген шылтоо менен сессияны башка мөөнөткө жылдырышат. Ошентип элди алдап кетишти, далай жолу сессия өттү, эл чакырылган жок. Элден корккон башчыларга бали!
Кыскасы, Жалал-Абадда шаар башчылары элдин эрмеги, алар жок болсо шаар кызыксыз, көңүл бүркөк. Бар болгула, айланайындар! Бирок бир кеп бар: жаңы мыйзамдарга байланыштуу Ош шаардык кеңешиндеги "Замандаш" партиясынан шайланган депутат мандатынан кол жууду. Эми ушундай эле жол менен "Өнүгүү" фракциясы башка саясый лагерге "сатылып кеткен" эки депутаттын мандатын алып, анын ордуна башка кишилерди киргизсе, көпчүлүк добуш менен бул эки башчыны оодара тартышат. Чамасы, бул күтүлүп жаткан реалдуу иш көрүнөт. Эх, эми башкалар келип калышса, Муктар Арапбаев менен Мураталы Тагаевдей кызыта алышар бекен?...
P.S. Албетте бул темага ушуну менен эле чекит коюлбайт. Жергиликтүү бийлик тууралуу журналисттин айткан сынына жооп кайтарчуларга да эшигибиз ачык. Ошол эле учурда "Жаңы Агым" гезити бардык аймактардагы жалпы коомчулукка жетпей жаткан көйгөйлөрдү эл алдына алып чыкканга даяр.
Бетти даярдаган Зайырбек АЖЫМАТОВ
Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар