tt ru ru hbs_cyr ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru tt ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru
"Кыргызстандыктар башка диаспоралар үчүн үлгү болуп калышты"
Эгемендик алгандан бери өзүн-өзү бага албаган Кыргызстан атуулдарын биртоп эле чет өлкөлөргө тентитип ийди. Дагы жакшы ошол сыртка кеткен азаматтарыбыз бутка туруп, мамлекеттин келечегине кайдыгер карабай, колунан келген жардамын көрсөтүп, өлкө үчүн кызмат кылуу ниеттери менен биригип жатышат. Жакында эле АКШда бүткүл дүйнөлүк кыргыз диаспораларынын форуму болуп өттү. Анда мигранттарыбыз чогулткан каражаттарын Кыргызстанга жумшап, өз мекенинде мүмкүн болушунча жумушчу орундарды көбөйтөлү деген маселелерди көтөрүштү. "Жылдын мыкты диаспорасы" деп табылган АКШдагы кыргыздардын башын бириктирген "Kyrgyz Club" уюмунун жетекчеси Айбек Хакимов менен ушул жана башка суроолордун тегерегинде маектештик.
- Айбек мырза, "Kyrgyz club" уюму качан, кандай максатта түзүлгөн?
- 2000-жылы АКШга келгенимде, мен кыргызстандыктардын Америкадагы бирикмеси тууралуу ойлоно баштагам. Бирок ал жылдарда Америкада биздин мекендештер анча деле көп эмес болчу. Баары чачыранды болушуп, байланыштары жок эле. АКШдагы кыргызстандыктарды бириктире ала тургандай уюм тузүү зарылдыгы сезилип калган. Биз достор болуп демилгени өз колубузга алдык, ошентип 2000-жылдын май айында Kyrgyz Club түзүлдү.
- Эмне жумуштарды бүтүрөсүздөр, буга чейин кандай иштерди бүтүрдүңүздөр?
- "Kyrgyz Club" уюму пайда болгон күндөн баштап биз уюмдун үч негизги максатын аныктап алдык. Бул АКШдагы кыргызстандыктардын башын бириктирүү, кийинчерээк уюм кеңейе баштады жана жалпы эле чет өлкөлөрдөгү кыргызстандыктарды бириктирүү максаты аткарылды, кыргыз маданиятын таанытуу жана кайрымдуулук иштери өткөрүлүп келет. Уюм уюшулгандан бери эл аралык бирикмеге айланды - Канадада, Англияда, Японияда, Германияда, Италияда, Россияда, Казакстанда, Бириккен Араб Эмирликтеринде жана Малайзияда өкүлчүлүктөрү пайда болду.
- Жакында өткөн бүткүл дүйнөлүк кыргыз диаспораларынын форуму кандай болду?
- Ушул жылы биз чет өлкөлөрдөгү кыргыз диаспораларынын бүткүл дүйнөлүк форумун өткөрүү демилгеси менен чыктык. Форумдун негизги максаты дүйнөнүн ар түрдүү өлкөлөрүндөгү кыргыз диаспораларын бири-бири менен тааныштыруу, тажрыйба жана пикир алмашуу, эң башкысы, мындан аркы бирдиктүү өз ара аракеттер үчүн кыргыз диаспораларынын башын кошуу болду.
Нью-Йоркко форумга катышуу үчүн планетанын ар кайсы бурчтарынан 60ка жакын делегат келди. Алдыда турган биригүүнүн маанилүүлүгүн түшүнүп, ар бир диаспора өз өкүлүн жиберүүгө аракет кылды. Форумдун маанилүүлүгүн аңдап-түшүнгөн үчүн жол кирени өздөрү төлөп келишти.
Форумдун негизги жыйынтыгы чет өлкөлөрдөгү кыргыз диаспораларынын федерациясын түзүү жөнүндөгү чечимдин кабыл алынышы болду. Ага форумдун бардык катышуучулары кирет жана чет өлкөлөрдөгү кыргыз диаспораларынын бардыгы чакырылат. Федерация теңдиктин жана шериктештиктин негизинде аракеттенет.
Форумда көптөгөн идеялар жана пикирлер айтылды. Эмигранттардын көйгөйлөрүн чечүүдө эң тажрыйбалуулар Түркиядагы жана Россиядагы диаспоралардын өкүлдөрү болуп чыкты. Түркиядагы кыргыз диаспорасынын башчысы Айбек Сарыгул Кыргызстанга чет өлкөлөрдө жашаган кыргыз диаспораларынын инвестицияларын жана каражаттарын тартуу үчүн кыргыз диаспораларынын глобалдуу акционердик-инвестициялык корпорациясын түзүү идеясын көтөрүп чыкты. Чет өлкөлөрдө жашаган мекендештерибиздин каражаттарын тартып, аларды Кыргызстандагы ар кандай бизнес-долбоорлорго инвестициялоо менен биз жаңы жумуш орундарын түзө алабыз, салыктан түшкөн салымдардын көбөйүшүнө көмөк көрсөтө алабыз, бул жалпысынан өлкөнүн экономикасына оң таасир берет.
- Айрым өлкөлөрдө Кыргызстандын дипломатиялык органдарынын жоктугу консулдук кызмат көрсөтүүлөрдү пайдаланууда биздин мекендештер үчүн көптөгөн көйгөйлөрдү жаратат. Бул маселе боюнча эмне кеп болду?
- "Kyrgyz Clubдын" Италиядагы өкүлчүлүгүнүн президенти Жанатбек Шаршеев билдиргендей, Италиядагы кыргыздардын саны ар кандай эсептөөлөр боюнча - беш миңден алты миңге чейин экен. Справка, ишеним кат, туулгандыгы тууралуу күбөлүк жана бөлөк документтерди алуу үчүн Швейцарияга учуп барууга туура келет. Буга көп акча сарпталат. Кыргызстандыктардын көйгөйлөрүнө көңүл бурбай коюу - биздин иштин эрежеси эмес. Форумдун катышуучулары Кыргызстандын өкмөтүнө, Тышкы иштер министрлигине дипломатиялык мекемелери жок, бирок кыргызстандыктар көп жашаган шаарлар менен өлкөлөрдө диаспоралардын башчыларынын укуктарын жана жоопкерчилигин жогорулатуу менен ардактуу консулдун ыйгарым укуктарын ыйгаруу мүмкүнчүлүгүн карап чыгуу сунушу менен кайрылууну чечтик.
- Маданиятты жайылтуу жагын да карасаңыздар керек?
- Форумдун кийинки маанилүү аспектиси Кыргызстандын маданиятын жайылтуу боюнча иш-чараларды бирдикте координациялоо жана өткөрүү тууралуу чечим болуп саналат. Азыркы мезгилде форумдун бардык катышуучулары бул ишти активдүү жүргүзүп жатышат. Бирок долбоорлорду бирдикте координациялоо аларды кыйла натыйжалуу жана масштабдуу өткөрүүгө, ошондой эле мындай акцияларды өткөрүүнүн өздүк наркын төмөндөтүүгө мүмкүнчүлүк берет.
Албетте, сонун жана акылдуу резолюцияларды канча болсо кабыл алууга болот. Бирок, чечимдерди жүзөгө ашырууга форумдун жүрүшүндө түзүлгөн достук мамилелер, ошондой эле форумдун катышуучуларынын атуулдук аң-сезиминин бийик деңгээли өбөлгө болуп калаарына мен эч шектенбейм.
Бүгүнкү күндө мамлекет кыйынчылык менен өлкөдө тартипти орнотууга аракеттенип жаткан жагдайда дүйнөлүк диаспора өзүн-өзү уюштуруп, өз катарларын тартипке салып жатат. Алгачкы кадамдар болсо жасалды. Тартипке келерге да жакын калды, демек өлкөнүн ийгилиги да алыс эмес.
- АКШдагы кыргыздар канча, кайсы тармакта, эмне менен алектенишет? Жашоо шарттары кандай?
- АКШда жашаган кыргызстандыктардын саны канча экендигин көрсөткөн так эсеп жок. Ар кандай маалыматтар боюнча АКШда 10 миңден 17 миңге чейинки мекендештерибиз бар. Көпчүлүгү Нью-Йорк, Чикаго, Вашингтон, Филадельфия, Лос-Анжелес, Сан-Франциско, Цинциннати шаарларында жашашат. Бардыгы ар кандай тармактарда иштешет. Бирок курулуш чөйрөсүндө иштегендер арбын. Чикагодо көптөрү такси айдашат. Жылдан жылга улам көп кыргызстандыктар өз бизнесин ачып жатышат. Көп жаштар колледждерде жана университеттерде окушат. Окуусун бүткөндөн кийин алардын көбү ири компанияларга ишке орношушат. Билим - ийгиликтин ачкычы экенин бардыгы түшүнүшөт.
- Өзүңүз АКШга кандайча барып калгансыз, кайсы жактын кулунусуз, Кыргызстанда эмне менен алектенчү элеңиз?
- АКШга 2000-жылы эки жумалык конференцияга келгем. Анан кандайдыр бир убакытка калып, бул себепти ичинен иликтеп-изилдесемби, америкалык система кандайча иштей тургандыгын көрсөмбү деген ой пайда болду. Андан бери 12 жыл өтүп кетти, бул мезгилдин ичинде заводдо жөнөкөй жумушчу болуп иштегенге, колледжде окуганга, өзүмдүн бизнесимди ачканга үлгүрдүм. Чыдамкайлыгым көп сыноолордон өттү.
Эмнегедир кайсы жерликсиң деген суроону көп беришет. Мен бардыгына ар дайым Кыргызстанданмын деп жооп берем. Адам чет өлкөдө канчалык узак жашаса, бул суроо аны ошончолук аз кабатырлантат.
Кыргызстанда бизнесте да, мамлекеттик структураларда да иштегем. Студенттик мезгилде Бишкекте окуу менен катар бизнес менен активдүү алектенгем. Окууну бүткөндөн кийин коммерциялык структураларда иштеп, андан кийин мамлекеттик кызматта да өзүмдү сынап көрүүнү чечтим, ал жерде мен кызматтан тез эле көтөрүлө баштадым. Университетти бүткөндөн бир жылдан кийин соода жана өнөр жай министрлигинде тышкы соода бөлүмүнүн жетекчиси болдум. Кийин министрдин кеңешчиси болуп калдым.
- Кыргызстандын учурдагы абалына кандай көз караштасыз? Кантип өнүгүү жолуна түшсө болот?
- Биздин өлкөгө сырт жактан көз салуу менен Кыргызстандын көз каранды эместигинин 20 жылы ичинде жөнөкөй жарандардын жашоосу жакшырбаганын түшүнөсүң. Бардыгы жаңы үйлөрдүн көп салынганын, барлар менен ресторандардын жана ар кандай көңүл ачуучу жайларынын көп экенин айтышат. Кептин баары бул жаңы үйлөрдө кимдердин жашап жаткандыгында, ресторандарда кимдердин отургандыгында. Анда жашагандар Кыргызстандын калкынын бир аз гана бөлүгү. Алардын көпчүлүгү өзүнүн калкынан уурдап, капитал жыйнагандар.
Кыргызстандагы бааларды Америкадагы баалар менен салыштырып, көп тамак-аш азыктарынын баасы Америкадагыдай эле экенин көрөм. Ал эми кийим, техника жана автомобилдер, атүгүл Американын бааларынан да кымбат. Машинелерди бул жактан ташып жатышпайбы. Демек, бул жакта Кыргызстандан да арзан. Ал эми айлык акынын деңгээлин салыштырып болбойт! Жөнөкөй калк эптеп жан багуу менен алек. Үйсүз-жайсыз калгандардын жана кайырчылардын саны өстү. Ушул да өнүгүүбү?
Менин пикиримде, көйгөйдүн баары моралдык жактан эскирген жана өлкөнү алга карай алып бара албаган саясатчылардын азыркы командасында. Алардын бардык аракеттери өзүлөрүнүн гана байышына байланган. Бийликти өздөрүнүн жеке максаттарын, бизнесин коргоого жана алга жылдырууга пайдаланышат. Алар буга көнүп калышкан, башкача иштей алышпайт. Бир дагы революция алардын көз караштарын өзгөртө албайт. Бирөөлөр кетсе, алардын ордуна дал ошондой эле башкалар келишет.
Чыга турган жол - бир гана чет өлкөлөрдөгү патриот-кесипкөйлөрдүн жаңы командасында. Чет өлкөдөгү тажрыйбасы жана билими бар, анын үстүнө коррупция менен алар кездешишкен эмес. Дүйнөдө мындай жаштар чет өлкөдөн тажрыйба жыйнап, билим алып, мекенине кайтып келип, алган тажрыйбасын өлкөсүн өнүктүрүүгө жумшаган мисалдар абдан эле көп. Кыргызстанда 20 жыл ичинде мындай кадрлар жетишээрлик эле топтолду.
Азыр прогрессивдүү кыргыз жаштарынын биригүү процесси акырындап жүрүп жатат, бирдиктүү ишмердиктин зарыл экенин түшүнүү пайда болду жана жакынкы келечекте бул команда биздин өлкөнүн башына келет жана өнүгүүгө алып барат, бул айныксыз процесс.
- АКШнын авиабазасы калышы керекпи же чыгарылышы керекпи? АКШ менен жакын болгонубуз жакшыбы же Россия мененби?
- "Манас" аэропортундагы транзиттик жүк ташуу борборунун болушуна оң карайм. Экономикалык көз караштан алганда борбордун ал жерде тургандыгы үчүн төлөмдөрү өлкө бюджетинин билинээрлик бөлүгүн түзөт.