ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ru ru ce ru ky ru ky ru ru ru ky ky ru ky bg ky ru ky ru ky ru kk ru ru ru ky myv ru
"Агым", 30.07.10 - 5-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Акчаны тапса болот экен, өлгөндөрдүчү?
7- апрелде бийликтин алмашуусу, июнь айында түштүктө болгон улуттар аралык согуш өлкө экономикасына оңбогондой сокку урду. Анын кесепетинен экономика кыйроо астында турат. Муну алдын алуу үчүн 1 млрд. 160 млн. доллар зарыл экени борбордо өткөн эл аралык донорлордун форумунда ачыкка чыкты. Жыйынга Роза Отунбаева баштаган кыргыз өкмөтү, 26 мамлекеттин жана 15 эл аралык донор уюмдардын өкүлдөрү катышты.
Президенттин айтымында, Кыргызстан учурда колдоого муктаж. Роза айымдын эсептешинче, июндагы кайгылуу окуяда жабыркаган калктуу аймактарды калыбына келтирүү иштерине 350 млн. доллардан ашуун каражат сарпталса, түштүк чөлкөмүнүн экономикасын ирдентүүгө 100 млн. доллар керек.
Апрелге чейин өлкөнүн экономикалык өсүшү төмөндөгүдөй болжолдонгон:
Бүгүнкү күндө бу сандар теңирден тескери көрсөткүчтү берет. Финансы министри Чоробек Имашевдин маалыматы боюнча, жыл аягына чейин экономикалык өсүш -5%га артка кетсе, мамбюджет тартыштыгы 619 млн. долларды чапчыйт. Бул ички дүң продукциянын 13,5%ын түзөт. Өлкө казынасынын таңсыктыгы ушуну менен эле токтоп калбайт, эмдиги жылы ал 433 млн. долларга жетиши ыктымал.
Эл аралык форумда Ош жана Жалал-Абад облусун калыбына келтирүү маселеси кеңири талкууланды. Өлкөнүн башкы финансисти Чоробек Имашев түштүк аймагын оңдоп-түзөө иштерин алты бөлүккө бөлөт (таблицаны караңыз).
Таблицада баса белгиленгендей, там-ташынан айрылып талаада калган элди турак-жай менен камсыздоого бери дегенде 100 млн. доллар чегерүү зарыл. Ал эми вице-премьер-министр, Ош жана Жалал-Абад шаарларын калыбына келтирүү жана өнүктүрүү боюнча мамлекеттик дирекциянын директору Жантөрө Сатыбалдиевдин эсеби мындан алда канча жогору. А киши түштүктө 2323 объекти (Ош шаары - 776, Ош облусу - 800, Жалал-Абад облусу - 747) жабыркаганын, анын ичинен 1975и бейкүнөө жарандардын үйү экендигин, алардын ордун толукташ үчүн болжол менен 500 млн. доллар сарпталарын билдирди. Көрүнүп тургандай, президент, финансы министри жана вице-премьердин тараткан маалыматы бири-бирине дал келбейт. Ушунун өзү бүгүнкү өкмөттүн деңгээлин жана анын кантип иштеп атканынан кабар берет.
Кышында үшүп, ачка калбайбызбы?
Бериле турган 1 млрд. 100 млн. доллардын ичинде энергетика, тамак-аш коопсуздугу жана коомдук тартипти сактоо, экономиканы ирдентүү сыяктуу орчундуу көйгөйлөр камтылган. Маселен, энергетика коопсуздугун камсыз кылууга 170 млн. доллар бөлүнүшү керек. Чегерилчү каражаттын 70 миллиону электр өткөрүүчү зымдарды жана жабдыктарды оңдоого, Бишкек менен Ош шаарындагы ТЭЦти оңдоп-түзөөгө 50 млн., калганы көмүр, газ, мазут сатып алууга жумшалат.
Керектүү дан азыктары мамлекеттик материалдык резервдер фондунда сакталары белгилүү. Быйыл аталган фондго 35 млн. доллар чегерүү пландалса, айыл чарбасын механизациялоого 15 млн. доллар бөлүнүшү абзел. Мындай сумма тез арада каралбаса, эртеңки күнү тамак-аш тартыштыгы кокодон алышы ыктымал.
Сөз башында экономика кыйроо чегине жеткендигине токтолдук. Отунбаева өкмөтү мындай оор кырдаалдан чыгуунун үч жолун коомчулукка сунуштайт. Анүчүн, ири жана майда ишкерлерге жеңилдетилген кредит таратууга 100 млн., банк системасын стабилдештирип, ишенимди арттырууга жана бул тармакты өнүктүрүүгө 226 млн. доллар сарпталат.
Жыйын маалында бейөкмөт уюм өкүлдөрү кыргыз өкмөтүнө, эл аралык донорлорго түрдүү суроолорду узатышты. Алсак, Жантөрө Сатыбалдиев жетектеген дирекция миллиондорду кайда, кайсы багытта короторуна кызыгышты. Вице-премьер сырттан келген жардамдардын тыйынына чейин эл аралык байкоочулар көзөмөлдөп турарын билдирди. Азырынча ал жетектеген фондго ири каражат келип түшпөгөндүгүн да кыстара кетти.
Жантөрө мырза мындан сырткары, табигый кырсыктардан жабыркаган имараттарды калыбына келтирүү керектигине токтолду. Маселен, 2002-2010-жылдар аралыгында 8000 үй-бүлө жаратылыштын запкысын тартып, мамлекет аларга компенсация иретинде 1 млрд. 250 млн. сом (37 млн. долларга жакын) төлөөгө милдеттүү экендигин кыйытты.
Ал арада эмгек, калкты жумуш менен камсыз кылуу жана миграция министри Айгүл Рыскулова өз сөзүндө Оштогу борбордук базар өрттөнгөндөн кийин 15 миң адам ишсиз калгандыгын "сүйүнчүлөдү". Бирок тополоңдун натыйжасында түштүк чөлкөмү боюнча канча атуул жумушунан айрылгандыгын так айта алган жок.
Карызы бардын "ырысы бар"
Форум соңунда президент Роза Отунбаева, жыйындын теңтөрагалары, биринчи вице премьер-министр Амангелди Муралиев жана Дүйнөлүк банктын стратегиялар жана операциялар боюнча директору Теодор Алерс маалымат жыйынын өткөрүп, эл аралык донорлор жыл аягына чейин 600 млн. долларды бөлүү чечимин кабыл алганын жарыялашты. Калганы ( 500 млн. доллар) 30 ай аралыгында өлкө казынасын толуктамакчы. Сөз кылып жаткан каражат грант жана жеңилдетилген кредит түрүндө берилет.
Дүйнөлүк банктын (ДБ) стратегия жана операциялар жетекчиси Теодор Алерстин айтымында, бөлүнгөн каражат үч багытка сарпталышы талапка ылайык. Анын аркасында бюджеттик мекемелерде иштегендердин айлык акысы көбөйүп, күйүүчү майлар сатылып алынып, экономикалык-социалдык тармакта жандануу процесси башталат. "Кыргызстанга бир нече эл аралык уюмдар көмөктөшөт. Негизги донорлор катары Азия өнүктүрүү банкы, ДБ, Европалык комиссия, ЕврАзЭСтин кризиске каршы фонду эсептелет" дейт Алерс мырза.
Маалымат жыйынында "сырттан агылчу миллиондор мурдагыдай болуп чакан топтун кызыкчылыгына пайдаланылып кетпейби?" деген суроо кабыргасынан коюлду. Буга мамлекет башчысы мындайча жооп берди: "Курамына бейөкмөт уюм, бизнес-ассоциация жана эл аралык донор өкүлдөрү кирген байкоочулар кеңеши түзүлөт. Ал акчанын кайда жумшалып атканын тыкыр көзөмөлдөйт".
Көздөн учкан каражаттын өз убагында келгени жакшы. Себеби, оор кырдаалдан чыгууда мындан бөлөк арга жок. Арийне, сырткы карыздын өлчөмү ансыз деле 3 млрд. "жашылбайга" чукулдаган кербези. Анын үстөгү үчүн жылына 72,5 млн. доллар мамбюджет эсебинен төгүлөт. А 1 млрд. 100 миллиондун келиши тышкы карыздын өсүшүн шарттайт. Сырткы карыздан качан кутулуп, анын үстөгүнө деп он миллиондогон долларды дагы канчага чейин төлөр экенбиз...
Баса, эл аралык коомчулуктун Кыргызстанга жардам көрсөтүүсү муну менен токтобойт. Өлкөнүн түштүгүн реконструкциялоо жана экономиканы өнүктүрүү маселеси келерки айда Алматыда болуучу жыйында да талкууланат.
Нурканбек КЕРИМБАЕВ, e-mail:nurkan@vb.kg, тел.:38-67-19
"Эл, саясый элита да сабак алды"
Сөз арасында эл аралык донорлор Кыргызстандагы экономикалык кырдаалдын оор экендигин жакшы түшүнүшөрүн белгилешти.
Афсанэ Седжи, Дүйнөлүк банктын Кыргызстан боюнча эксперти:
- Кыргызстандын түштү-гүндө коммерциялык ишмердүү-лүктү жандандырыш керек. Июнь коогалаңында туризм тармагы 20 млн., айыл чарбасы 26 млн. доллардан ашуун зыянга учурады.
- Биздин эсебибиз боюнча, июндагы окуя 400 миң адамга таасирин тийгизди. 375 миң киши башка аймакка чыгууга аргасыз болсо, анын ичинен дагы 75 миңи жер которууга аргасыз.
Эл аралык валюта фондунун өкүлү:
- Биздин эсебибизге ылайык, айыл чарбасындагы өсүш 12%га төмөндөйт. Өзгөчө кызмат көрсөтүү тармагындагы төмөндөө байкалат. Инфляциянын көлөмү 10%дан ашпайт.
Кори Удовички, БУУнун башкы катчысынын ассистенти, Европа жана КМШ өлкөлөрү боюнча аймактык уюмунун жетекчиси:
- Эки жолку саясый окуядан элдин көбү, саясый элита да сабак алды. Көпчүлүк өзгөрүүлөргө даяр экендиктерин көрсөтүштү. Бул жерде калк бирууч топтун бийликти колго алып, каалагандай башкаруусун көтөрө албастыгын, муну болочокто бийликке келчүлөр да эске алышы керектигин айгинеледи.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Равшан ЖЭЭНБЕКОВ кимге сүйүүсүн арнаган?
Ошко оомат кайра келет
Өз-жатка бөлбөгөн өрнөктүү камкордук
Эмки эрмек ЕККУ болду
"Курманжан датка" фондунун төрайымы Жылдыз Жолдошева:
"Убактылуу өкмөттүн беш мүчөсү Батыров менен соодалашкан"
XXI эмес, XXII кылымда жүргөн жаштарыбыз бар
"ИИМге айтылган сындар ишти оңдойт"
"Максимдикиндей тагдырды душманыма да каалабайм"
"Бизде милдет-темелер арбын, каражат жок"
Кайран гана 40 млн. доллар
ЭлТР коомдук телерадио компаниясынын башкы директору Шайырбек АБДЫРАХМАН:
"Телевидение - бул кумдан үй куруу, кылт этсе көчүп түшөт"