bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ba ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ru ru hbs_cyr ky os ru ba ru ky ba ru ky ru ky ru ru ru ru ru ru ky ru ky bg ky ru ru ky ky ru ky ru kk ru ky ru ru ky ru kk ru kk ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Форум", 16.02.10 - 4-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Сай - а - сат
Башкы мыйзамдагы баш аламандык
Өнүккөн өлкөлөрдө мыйзам үстөмдүгү күчтүү болсо, үй-бүлөлүк жана кландык башкаруу орногон өлкөлөрдө бийлик үстөмдүгү өз билгенин жасай берерин азыркы күндөгү "Конституцияга өзгөртүү киргизүү жөнүндөгү" долбоор дагы бир ирет далилдеп койду. Натыйжада, "Саясат бузулган аялдай" деген терс пикирди бийликтин өзүм билемдиги жаратты. Кыргызстанда карапайым калк бийликтин жана мыйзамдын таманында тапталса, бийлик чөйрөсүндөгүлөр мыйзамды тебелеп гана жүрбөстөн, кордогондой таасир калтырууда.
Алып көрөлү. Конституция мамлекет башчысына кызмат кылабы, же президент Конституцияга баш иеби? Ким президент болсо, ошол адам Негизги мыйзамды өзүнүн кызыкчылыгына карата өзгөртүүлөрдү жасай береби, анда Конституцияны кабыл алуунун зарылдыгы барбы? Мыйзамдагы азыркы өзгөртүүлөр бир ууч адамдардын таламын көздөгөнүндө болуп жүрбөсүн? Деги, ушул "башкаруу реформасы" жалпы элдин талкуусуна салынды беле? Ушул суроолордун тегерегинде ой жүгүрткөн адамдар биздин өлкөдө демократия алда качан хандык түзүлүштүн курмандыгына чалынганын, мамлекетти башкарууда башаламандыктын туу чокусуна жеткендигин, бийлик үй-бүлөлүк жана кландык башкарууга өтүүнү мыйзамдаштыруу аркылуу жеке бийликти сактап калуунун амалы экендигин илгиртпей түшүнөт.
Учурда өзгөртүүлөргө дуушар болгон 8 берене мамлекеттибиздин социалдык-экономикалык кубаттуулугун көтөрүүгө эмес, бийликти толугу менен бир канча адамдардын тобуна өткөрүп берүүгө багытталып отурат. Айрыкча, Негизги мыйзамдын 52-беренеси боюнча талаш-тартыштар мансап ээлеринин ыплас оюндарды уюштуруп жаткандыгын ачыкка чыгарып берди. Бул оюбузду 52-беренедеги "өзгөртүүлөр" боюнча жеке пикирибиз жана аргументтерибиз менен түшүндүрүүгө аракет жасап көрөлү.
Азыркы аракеттеги мыйзамда президенттин милдетин убактылуу Жогорку Кеңештин төрагасы, ал аткара албай калган учурда премьер-министр аткара турганы белгиленген. Мында корко турган эч нерсе жок. Адилет министри К. Абдиевдин: -Төрага өзүнүн укуктарына президенттин укуктары кошулганда, тең салмактуулукту жоготот - деген жоромолу "жогоркуларга" жагынуубу, же анын мыйзамдык жактан чала сабаттуулугубу, ар ким өзү талдап алар, бирок президентти да, депутаттарды да эл шайлайт. Демек, кайсы тараптан алсак да ЖКнын төрагасынын убактылуу милдетти аткарышы демократиялык талапка каршы келбейт. Эгерде бул милдет премьер-министрге өткөрүлсө, бул дагы жүйөөлүү, себеби, ага президент да, ЖКнын депутаттары да ушул постко ишенимди эл атынан өздөрү көргөзүшөт эмеспи. Кандай айтсак да, булар элдик өкүлдөр болуп саналат. Ал эми президент азыркы учурда түзгөн алгач Президенттик Кеңешмениби, же аты аргасыз өзгөрүлгөн Мамлекеттик Кеңешпи, айтор, булардын президенттин убактылуу милдетин аткаруучуну тандашы - мамлекеттин өзөгүн түзгөн элди маскаралоо болот. Анткени, аларды эл шайлаган эмес, алар тандаган адам элдин атынан сүйлөөгө укугу жок экендигин эскерте кетсек артыкпаш болбос.
Мамлекеттик Кеңештин курамына көз жүгүртүп көрөлү. Ага ЖКнын төрагасы, премьер-министр, президенттин аппарат башчысы, Катчылыктын башчысы,ЦАРИИнин Борбордук агентинин башчысы, президенттин Коопсуздук, коргонуу, тартип боюнча мамлекеттик кеңешчиси, Тышкы иштер боюнча мамлекеттик министр жана мамлекеттик башчынын өзү киргизилип отурат. Непадам, президент өз милдетин аткара албай калса, анын ордуна мамлекетти башкарууга талапкер ушулардын ичинен тандалып алынабы, же талапкер башка тараптан тандалабы, бул ачык белгиленбей, жашыруун сырга айландырылган. Эгерде "убактылуу милдетти аткаруучу президент" булардын ичинен тандалса, кайсы кимисинин "ташы жогору куларын" айтпасак да ачык көрүнүп отурбайбы? Ал эми КРнын мамлекет башчысы болуу үчүн мамлекеттик тилди билүү зарыл. Бирок буга шылтоо да даяр, ал "убактылуу". Ал эми мыйзамдуу мамлекет башчысы деле түбөлүк эмес, белгилүү мөөнөткө шайланарын эске алсак, бул мыйзам "убактылуу президентке" да тиешелүү болушу неге так көргөзүлгөн эмес. Бул мыйзам сакталса, анда 8 адамдын бирөө-экөөсүнүн гана мүмкүнчүлүгү болот, себеби булардын негизги бөлүгү эне тилин билбеген "киргиз" экендиги "эки жерде эки төрт" дегендей далилдөөнү талап кылбаган аксиома экенин калкыбыз жакшы билет. Албетте, азыр бул талап эске алынбайт. Түз айталы, бул "реформа" үй-бүлөлүк бийликти сактап калууга гана эмес, түбөлүк бекемдеп калууга жасалган кадам болуп саналат.
Ушул жерде дагы бир одоно түрдө мыйзам бузулганын бийлик моюнуна алгысы келбей отурат. Президенттин милдетин убактылуу аткаруучуну Президенттик Кеңеш тандаарын мыйзамдаштыруу сунуш ЖоКеде өткөрүлбөй, Консотко жөнөтүлдү. Алардын абийири бар экен, сунуш колдоо таппай, кайра кайтарылынып берилди. Аргасыздыктан айрым түзөтүүлөр киргизилип, Мамлекеттик кеңеш деп өзгөртүлүп, кайрадан Конституциялык мыйзамдуулук комитетине экинчи ирет кароого жөнөтүлдү. Демек, Негизги мыйзамдын жобосуна ылайык бул өзгөртүүлөр эми 3 ай убакытта каралууга тийиш эле. Калк нааразылык билдирсе, мыйзамды сактоого "айкырып чыгышкан" коммунисттер ооздоруна талкан куюп алышып, үн каткан жок. "Ак-Жол" фракциясы мыйзамды бузуп, бир окулуш менен президенттин сунушун өткөрүп беришти. Аттиң, аларга депутаттыкка мандат алууга добуш беришкен шайлоочулардын алдында ушул маселе боюнча жолугушуп, сүйлөшүп көрөлү деген пикирди бири да айта алган жок го, чиркин! Мына, биздин ишенген "эл өкүлдөрү"! Аларды эл эмес, бийлик өзү тандап, өткөрүп коюшкан - деген сөздөр бекеринен айтылбаган экен.
Ырас, жаңы президентти үч айдын аралыгынан кечиктирбей кайра шайлоо керектиги белгиленет. Талапкерди анда ким тандайт, табышмак? Ошол эле учурда "убактылуу президенттин" бул постко ат салышуусуна мыйзам чегинде тыюу салуу артыкпаштык кылбайт, мунсуз бийликти узурпациялап алууга ага ыңгайлуу шарт түзүлөрү калкыбызга белгилүү эмеспи…
Акырында айтарыбыз, дүйнөлүк тарыхта диктатордук режимдердин орношуна так ушундай мыйзамды бурмалоолор шарт түзгөнүн эске алсак, анда чех журналисти жана жазуучусу Юлиус Фучиктин "сак болгула, адамдар" - деген бир ооз сөзүн көңүлүбүзгө түйүп, катардагы адамдан мамлекет башчысына чейин мыйзамды сактоону үйрөнөлү!
Талоонун да, чыдоонун да чеги болот…
Өлкөдөгү абал күн өткөн сайын оорлошуп барат. Өзгөчө жаңы жылдан бери жагдай кескин курчуду. Буга жылуулукка, ысык сууга, электр энергиясына, газга, азык-түлүккө болгон баалардын эки эседен, он эсеге чейин кымбатташы себеп болду. Жада калса уюлдук телефонго болгон тарифтердин өсүшү карапайым калктын кабыргасын бир топ эле кайыштырды. Айтор, өлкөдө кымбатчылыктын арааны жүрүп, элибиздин эсин эңгиретип турат.
Ырасында, элибиздин турмушу бүгүнкү тапта тумшук жылытарлык эмес. Жаңы жылда жаңылык катары Өкмөт башчы Данияр Үсөнов жар салган, көтөрүм кылчу жаңы бааны төлөөгө дармандары жетпесин сезишип, сары-санаа. Көпчүлүгү төлөөгө мүмкүнчүлүгү жоктугун ачык туюшуп, мага десең миң эсе көтөр, баары бир төлөбөйбүз деген ойго жетеленип, кайдыгер. Анан кантмек. Өкмөттүн элдин тонун сыйрып, жонунан кайыш тилем дегендей жосунунан майнап чыкчудай эмес. Жоктун жону катуу. Канчалык чапсаң да, жок! Мамлекет жетекчилеринин ага карачу түрлөрү көрүнбөйт. Эптеп эле элден акча "сыгыш" керек деген саясат менен алектенип калышты. Эми кезек үй телефондоруна жетти. Өкмөт үй телефондоруна минуталык тариф менен акча төлөөнү киргизүү тууралуу долбоорун, өткөн жумада Жогорку Кеңешке сунуштады. Бирок, ансыз да абалдын кескин курчуп турганын айтышкан айрым депутаттар, мындай минуталык тарифти киргизүү элдин кыжырын кайнатаарын кыйытышып, убактылуу токтото туруу зарылдыгын белгилешти. Ошентип, биротоло эмес, убактылуу токтотуп коюшту. Электрге, жылуулукка, ысык сууга, газга, уюлдук телефонго, азык-түлүккө болгон кымбаттоолорго эл али көнө элек маанисинде. Айтор, арзан баага сатылган Телекомдун жаңы кожоюндары Өкмөт менен биргеликте үй телефондоруна минуталык тарифти киргизүүнү (лимиттик формада) көздөй баштады. Ошол эле учурда ал жерде иштеген кызматкерлердин санын кыскартууга өткөнү да кеп болуп жатат.
Дал эле ушундай кадам электр тармагында да орун алышы ыктымал. Анткени, "Түндүкэлектрону" сатып алган кожоюн, бааны дагы да көтөрүшү толук мүмкүн экенин серепчилер каңкуулашууда. Анын үстүнө ит бекер сатылган "Түндүкэлектрого" жумурай журттун ичи ачышып турат. Бул аз келгенсип, "какаганга муштаган" болуп, ал ортодо газдын баасы бери дегенде 16 пайызга көтөрүлөөрүн айтып, "Кыргызгаздын" жетекчиси Саламат Айтикеев парламентте жыландын башын чыгарды. Анысын "Ак жол" фракциясынын депутаты Бейшенбек Абдразаков жактырбай, андай болсо ишиңен кет деген түр көрсөттү. Кыскасы, биринен-бири өткөн туташ кымбаттоолорго буга чейин туш болбогон карапайым калктын нааразычылыгы барган сайын тереңдөөдө. Ал түгүл эл арасында "мамлекет жетекчилеринин Кыргызстандын калкын тентители деген пландары бар го" деген сөздөр жүрө баштады.
Башкаруу системасын жаңылоосунан чыккан, Конституцияга өзгөртүүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу ажонун түбү кыйды саясаты, стратегиялык ишканалардын: "Кыргызтелеком", "Түндүкэлектронун" текейден арзан сатылышы, кымбатчылыктын алкымдан алышы, саясий, экономикалык, социалдык абалдын курчушуна түрткү болду. Элдин жашоо-турмушу оорлоп, ич күптү нааразычылык тереңдеди. Мунун баарын астыртан байкап турган бийлик, карапайым калкты жоошутуу айла-амалын издөө менен алек.
Эл ишениминен ажырап, иренжүүгө туш болгон бийлик, анысын Ынтымак Курултайы аркылуу жөнгө салууга жандалбастоодо. Бирок, 2005-жылдан бери эчен трюктарды көрсөткөн бийликтин ар түрдүү кадамдарынан көңүлү калган калк, шардана кылып, айтып түгөтө албай жаткан Курултайга кызыккан деле жок. Ырас, кошоматка кой союп, мындай Курултай тарыхта боло элек болчу дегендер да бар. Албетте, мындай көз караштагылар калктын калың катмарына тиешелүү эмес. Алар саналуу. Ошондой болсо да, бийликтин арыгын чапкандар жетиштүү деңгээлде десек жарашат. Баса, ошол Ынтымак Курултайына келчү делегаттардын 60-70 пайызын: дунган, түрк, корей, уйгур, өзбек сыяктуу башка улуттун өкүлдөрү түзөрү коомчулукта айтыла баштады. Ушундан улам "ынтымак" деген сөздүн өзөгү кайда жатканын аңдай берсеңер болот. Кызыгы, ажобуз мындай абалды эгемендүү өлкө болгону, эч качан боло элек реформа катары баалады. Мындай көз карашты ажо өлкөбүздүн үлкөн чиновниктери чогулган 13-февралда өткөн Президенттик кеңешмедеги жыйында билдирди. Мамлекет башчысынын баамында буга чейинки реформалар ишке ашпай, кагаз жүзүндө калып келсе, бүгүнкү күндө анын баары иш жүзүнө ийгиликтүү ашып, өз жемишин берип жаткан имиш. Сыягы, А. Акаев ишке ашыра албай калган саясатты үзүрлүү жүргүзүп жатканын айтканы го… Тагыраак айтканда, Каркыранын, Көлдөгү төрт пансионаттын казактарга берилишин, стратегиялык ишканалардын "Кыргызтелеком", "Түндүкэлектронун" (астыда дагы көптөгөн ишканалар: "Ошэлектро", "Жалал-Абадэлекторо", "Чыгышэлектро", "Кыргыз Темир жолу", "Манас" аэропортту ж.б. ээсин күтүп жатат) менчиктештирилишин, көптөн бери айтылып да, жазылып да жаткан (өзгөчө 52-берене боюнча) мураскор маселесине байланышкан Конституцияга киргизилип жаткан өзгөртүү, толуктоолорду айтып жатат окшойт. Эгер ушул мааниде айтса, сөзүндө чындык бар экенин танууга болбойт.
Айтмакчы, кыш чилдесинен эмес, кымбатчылыктан кайыгып турган элди Курманбек Бакиев Ынтымак Курултай менен алаксытууга өтсө, Өнүктүрүү агенттигинин жетекчиси Максим Бакиев дыйкандарды колдоо иретинде 15-февралдан тарта АУБ (Азия универсал банкы) аркылуу, 23 пайыз үстөк менен, көлөмүн 120 миң сомдон ашырбай, күрөөсү жок насыя берүү каралганын айтып, тоңуп калган "жүрөктөрдү" жибитүүнүн амалын кылып убара. Айта кетчү жагдай, берилчү каражат Орусиядан келген 300 миллион доллардын эсебинен жүргүзүлүп жатканын серепчилер белгилешүүдө. Кыскасы, кызыл кулактык менен элдин көңүлүн алуу. Жыйынтыктап айтканда, азыркы бийликтен кутула тажаган элди, саясий да, социалдык да өңүттөн алдоонун, алаксытуунун ыкмасы канчага созулат, айтуу кыйын. Дегеним, "кыргыз элинин өткөн чыдамкай, көтөрүмдүү эл жок" - деп, өз билгендерин жасап жаткандар, ошол эле учурда, жаалы катуу элибизге тоо туруштук бере албасын эске алышпай жатышат өңдөнөт. Анткени, ар нерсенин чеги болот. Талоонун да, чыдоонун да…
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
барып токтотконго мүмкүнчүлүгүм жок да
Башкы мыйзамдагы баш аламандык
Голливудда "Азия АКШ сулуусу 2010" конкурсуна Кыргызстандык кыз катышат
Анипа Мамбетисаева, Исмаил Исаковдун апасы:
"Курманбек Бакиев менин колумдан
"Мени соттогондорду ыйман сотуна койдум"
"Жыйырма жыл адашып жүргөнүбүз жетишет"
Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, композитор:
"РАЕВ МЫРЗА МАДАНИЯТЫБЫЗДЫН ТҮБҮНӨ ЖЕТЕ ЖАЗДАДЫ"
"Өз көмөчүнө күл тарткандар", же салыктагы кош бийлик
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?