be ky el cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky az ky ky ky ky ky ky ky tt ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru ru en
"Асман пресс", 25.09.08 - 3-бет: •
Бакыт Бешимов, ЖК депутаты, СПДК фракциясы:
"Мен бул бийликке мамлекет тагдырын ишенбейм"
2003-жылы кабыл алынган мыйзамга ылайык мугалимдердин эмгек стажысына жараша кошумча акча төлөнмөк. Бирок андан бери айлыгын алалбай келген мугалимдер бир айдан бери улам бир министрликтин эшигин каккылап, оңдуу жооп алалбай келишет. Ар облусттан келген мугалимдер чоңдорго жетпеген үнүбүздү коомчулук уксун деп турушат. Мугалимдердин айтуусунда каржы министри Т.Калимбетова "Өкмөттө акча жок болсо, силерге айлыкты мен өз чөнтөгүмдөн төлөп берейинби?" деген экен. жаны ачыган мугалимдер анын чөнтөгүндөгү акчаны эмес, өз эмгегибиз менен тапкан айлыгыбызды сурап жатабыз дейт. эгер маселе оң чечилбесе баарыбыз иш таштайбыз дешүүдө. Мугалимдердин арыз-муңун ЖКдагы СПДК фракциясы угуп, маселени коомчулукка көтөрүп чыгууда.
- Рамазанда курч сөз айтуудан, саясый иш-аракеттерден алыс бололу деген элек, бирок чиновниктердин мугалимдерди шылдыңдаган мамилеси ушуга аргасыз кылды. Эмне үчүн мугалимдерге ушунчалык деңгээлде адамгерчиликсиз мамиле жасалып атат? Анткени бул бийлик асманда учуп жүрөт, жердеги карапайым элдин абалы тууралуу кабары жок. Билим берүүгө ушундай мамиле кылып отурсак жетчү жерге жетип калган экенбиз, мындан өткөн туңгуюк болбойт.
Жалпы кыргыз элине тезек тергиле деп айтылып атат, мугалимдер айлыгын алалбай жүрсө, кышка кантип даярданат? Анчалык эле болбой баратса, мугалимдерди улам бир эшикти түрткүлөтпөй, акча тартыш болуп атат деп адамча айтса деле болот эле го? Элдин көзүнө төрт-беш автобус алып чыгып коюп, мамлекетте реформа болуп гүлдөп өнүгүп жатабыз дейт. Реалдуу маселелер так чечилбейт. Булар ушундай жөнөкөй маселени чече албаса, чоң маселелерди кантип чечет? Ошондуктан менин айтаарым Кыргызстан коркунучта. Мен бул бийликтин мамлекет тагдырын аркалап кете алат деп ишене албайм.
- Муну менен эмнени айткыңыз келип турат?
- Мамлекетти башкаруу системасы натура, ал Кыргызстандын муктаждыгына жана кызыкчылыгына туура келбейт, себеби азыркы бийлик үй-бүлөлүк башкаруу системасына таянат. Мамлекеттик саясаттын баардык тармактарында оркойгон кемчиликтер көрүнүп турат. Эң негизгиси коррупцияга каршы эч кандай күрөш болгон жок. Коррупция менен күрөшүп атабыз деп, ушуга жамынып алып булар мүлктү бөлүшүү менен алек болуп атышат. Кимдир бирөөлөрдүн мүлкүн күчкө салып өзүлөрүнө тартып алып атат. Андан тышкары, башкача ой-пикирдеги адамдарды куугунтукка алып, ушуну коррупцияга каршы болгон күрөш деп атышат.
- Мындай учурда кандай иш-аракеттерди көрмөкчүсүз, абалды өзгөртүү үчүн кандай сунуштарыңыз бар?
- Келээрки шайлоого даярданышыбыз керек, ошонун негизинде азыркы бийликти мамлекеттик башкаруудан четтетишибиз керек. Бирок, биринчиден, биздин аракеттерибиздин бары мыйзамдын негизинде болушу керек. Андыктан шайлоолорду күтмөкчүбүз. Экинчиден, мамлекеттик бийликтин булагы бул эл. Андыктан эл кандай маселени койсо саясатчылар ошого жараша иш кылабыз.
- Айрым радикал күчтөр шайлоого чейин убакыт өтүп атат, дешүүдө?
- Алардын айтканы менен жасаган ишин салыштырып көрүш керек. Бизде бир топ радикалдар бар, сөз жүзүндө бакылдап айтып коюшуп эле, иш жүзүнө келгенде эчтеке жок болуп чыгып атпайбы. анткени анын артында элдин колдоосу жок да. менин айтайын дегеним, саясатчынын артында сөзсүз түрдө колдогон электораты болушу керек. Колдой турган күч бул эл, эл саясатчыны түшүнүп колдосо гана ал саясатчы кандайдыр бир иштерди жасаганга мүмкүнчүлүгү болот. Кыйкырык менен эле жүрө берген болбойт.
- Энергетикалык кризис тууралу эмнелерди айтмакчысыз?
- Тажикстанда болгон былтыркы кыштан улам туура чечим чыгарышкан жокпу? Булардын оюна койсоң болуп аткан кризистин баарын жаратылыш-табиятка шылтап кутулабыз деген ойлору бар. Адистер менен бир аз маектешкен соң маселенин төркүнүнө тез эле түшүнөсүз. Эмне үчүн биз суунун башында туруп өзүбүздү камсыз кыла албайбыз? Баса белгилеп айта кетчү жагдай, бул жасалма түрдө атайын уюшулган иш-чара. СССР маалында завод-фабрикалар иштеп турганда ушул эле Токтогулдун энергиясы баарына жетип турчу. 17 жылдан бери ал завод-фабрикалар иштебейт, элдин керектөөсү өстү дейбиз, бирок элдин керектөөсү менен СССР маалындагы ишканалардын керектөөсүн салыштырып болобу? Бир сөз менен айтканда, суу жок калды деген деген бул нонсенс.
- Демек, мунун артында кызыкчылыктар бар да, алардын кимдер экендиги тууралуу сизде конкреттүү маалыматтар барбы?
- "Кыргызтелекомго" жарыяланган тендер деле ушул сыяктуу да. Бул бийликтин максаты мамлекетте болгон мүлктүн баарын колдон келишинче көбүрөөк менчиктеп алуу.
Барктабасов өлкөнү туңгуюк абалдан чыгарып кете алабы?
Учурда кыргыз эли тар жол, тайгак кечүүгө кептелгендей. Андыктан эл бүгүнкү оор абалдан алдыга түшүп, жол баштап кете ала турган лидерге суусап турат. Саясый себептерден улам Мекен сыртында жүргөн белгилүү азаматтарыбыздын бири - Урмат Барктабасов менен байланышып көрдүк. Урмат мырза учурда орун алып жаткан замана, эл тагдыры, мамлекет келечеги туралуу омоктуу ойлору менен бөлүшөт.
- Нечен жылдар бою Мекен чегинен алыстасыз, ызалык, кусалык жаныңызга баткан жокпу? Кыргызстанга келүү пландарыңыз барбы?
- Мекенге болгон кусалык, албетте, болот. Мен ал нерсени сиздерге элиме сөз менен жеткизе албасам керек. Чет жакта жүрсөм да Кыргызстанда болуп жаткан жагдайларга кайдагер карай албайм. Бардык нерседен кабардармын .Менин да абалымды кыргызстандыктар түшүнүп турса керек. Он жети жыл болду, дүйнө жүзүн аралап, баарын көрдүм, бир топ изилдедим. Көп нерсеге көзүм жетти. Көздөгөнүм жөн-жай маселе эмес, кыргыздын экономикасын терең кароо менен абалдан чыгуу програмалардын үстүндө иштөөдөмүн….
кызыктуу маекти кийинки сандан
Акылбек Жапаров, экономикалык өнүгүү жана соода министри:
"Серый" экономика "белый" экономикага өтөт"
- Экономикалык көрсөткүчтөр боюнча дагы айтып өтсөңүз. Жакында Жогорку Кеңеште Салык Кодекси кабыл алынбадыбы. Салык боюнча, НДС боюнча кандай пикирлерди айтаар элеңиз?
- Биз биринчи жолу радикалдуу кадамдарга барып жатабыз. НДСти 20% дан 12% га чейин кыскарттык. Бүгүнкү күнү салыктын түрлөрү эки эсе кыскарып атат. Бирок, ошону менен бирге эле кыйыр салыктардын натыйжасында, НДСтин кыскаргандыгынын натыйжасында 6 миллиардга биздин кирешебиз толукталбай, зыянга учурагансып турат. Ошондуктан Салык Кодексинин кийинки жумушчу тобу соода-сатыктан алына турган салык, жол салыгы боюнча бир топ өзгөрүүлөрдү киргизди. Бул эми жанагы киреше жагыбыздагы жетилбей калган акчаны толуктайбыз деген негизде болду. Мен депутат кезден эле базар шартына туура келбей турган салыктын баары жоюлуш керек деп айтып келатам. Бул биринчиден. Экинчиден салыктын кайсыл түрү болбосун биз өзүбүз төлөйбүз. Сатып алуучулар төлөйт. Анткени салыктын баары "себестоимостко" кирет. Ошондуктан бул каскаттык түрдөгү салыктын киришин убактылуу деп гана кабыл алышыбыз керек. Муну парламенттик угууда дагы айттым. Муну эң оболу салык төлөөчүлөр билиши керек. Салык Кодекси алынгандан кийин, 2009-жылы 4% болсо, 2010-жылы 3%, кийинки жылы 2%, анан 2012-жылы жоюлуп кетет дегенди киргизип койсок салыктын мындай түрүн бир жолго салып коет элек. Мен көп жылдан бери аракет кылып келатам, буюрса "подоходныйды", кирешени 10% кылдык, муну 2001-2002-жылдары Курманбек Салиевич премьер болуп турганда, мен анда комитеттин жетекчиси элем, ошондо киргизгенбиз. Мыйзамга А.Акаев дагы кол койгон. Тилекке каршы, МВФтин программасы иштеп жаткандыгына байланыштуу ал мыйзамдардын баарын жокко чыгарган. 2005-жылы бийликке келгенден кийин 2006-жылы ушуларды кайрадан киргиздик. Азыр экономикабыз оңолгондугуна байланыштуу НДСти 12% кылып жатабыз. Бара-бара 10%га түшүрүшүбүз керек. Эгер каскаттык салыктар жоюла турган болсо анда бизде эң либералдуу Салык Кодекси, салык системасы иштейт. Ушуну менен бирге биз валюталык либералдуу режимибизди сактап калышыбыз керек. Ошондо гана биз Орто Азиядагы финансылык борборго айланышыбыз толук мүмкүн.
- "Кумтөр" 11 жылдан бери салык төлөбөй келатыптыр. Азыр кандай сүйлөшүүлөр болуп жатат?
- "Кумтөргө" он жылга жеңилдетилген салык режими берилген. А.Атамбаев башында турган мурдагы өкмөттүн тушунда мен жумушчу топту жетектеген элем. Ошондо сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, биз ар кайсы салыктардын артынан аңдып жүрө бербейли деп, алтындын баасына байланган системаны киргиздик эле. Канча баа жогору болсо, ошончо бизге түшүп турат. Мисалы, 11% республикага түшө турган болсо, бара-бара 12-13%га чейин чыкмак. Тактап айтканда, алтынды биржага канчага сатса анын 13%ы республикага түшүп турмак. Анын1%ы көлдүктөрдүн эсебине түшмөк. Эгерде ал сүйлөшүүлөрдү өткөн парламент колдоп кеткенде быйыл 5 миллионду көлдүктөр алмак. 50миллиондон ашык доллар Кыргызстанга салык катары түшмөк. Азыр "Кумтөр" 700-800 миллион сом салыктардын түрлөрүн төлөп жатат. Бул 20-25 миллион доллардын гана тегереги. Азыр дагы биздин бараткан багытты жакшыртуу максатында сүйлөшүүлөр жүрүп жатат.
- Кыймылсыз мүлккө салынган салыктар дагы коомдук пикирди жаратып жатат го?
- Негизи кыймылсыз мүлккө болобу же мүлккө болобу салынган салыктар жылдап келе турган салыктар. Салыкты алыш үчүн эл дагы көнүш керек, салыкты ала турган система дагы иштеши керек. Мисалы, квартирада жашап жатса, салыкты төлөбөйсүң деп андан чыгарып сала албайбыз да. Үй-бүлөлүк, Жарандык Кодекстер бар. Конституцияда да бакыйып жазылып турат. Бул сот аркылуу гана чечиле турган маселе. Демек, салыкчылар да буга алдын ала даяданышы керек. Бара-бара салыктын 4-5 түрүн гана калтырып, бирок, жылына баарыбыз декларация беребиз. Ошол өзүбүздүн мүлкүбүзгө жараша жылына бир жолу салык төлөйбүз. Бирок, парламенттеги жылына 2 миллиард сомго чейин кыймылсыз мүлктөн чогулат дегенге мен кошула албайм. Бул оптимисттик түрдөгү пикирлер. Биз салыктын басымдуулугун өндүрүшкө эмес, керектөөгө өткөрүп жатабыз.
- Пенсиянын көлөмү кайсы негизде көтөрүлдү?
- Азыр социалдык фонддун өзүнүн мүмкүнчүлүктөрү бар. Биз пенсиянын базалык бөлүгүн инфляцияга карата көтөрүп турушубуз керек. Азырынча соцфонддун өзүнүн резервдери менен көтөрүлдү. Эки-үч жылдын ичинде эгер биз пенсиялык системаны реформалабасак анда кийин дефицитке барып калышыбыз мүмкүн. Үч жылдык бюджетти карай турган болсок деле анын басымдуу көпчүлүгү 80-90%га чейин салыктан түшөт. Ошондуктан салык төлөөчүлөргө шарт түзүү боюнча өзүбүздүн ыкчам кадамдарды жасай баштадык. Бизнеске ыңгайлуу шартты түзүү, инвестицияларды тартуу боюнча 181 өлкөнүн ичинен биз 99-орундан 68-орунга чыктык. 10 реформатор өлкөлөрдөн 3-орунга чыктык. Ошондой эле техникалык бөгөт болуп жаткандарды дагы жокко чыгаралы деп жатабыз. Мурда 15-17 мекемеге кирип кагаз топтоп, ал тургай акчасын дагы берип келген бизнесмендердин баары азыр Адилет министрлигине барып каттодон өтүп коюп эле, 5 күндөн кийин фирмасын иштете берет. Курулуш тармагында да абдан бюрократташтырылып, аны көзөмөлдөй турган органдар дагы көбөйүп кеткен. Ушул нерселерди колго алгандын негизинде салыкты жөнгө салабыз деген ойлор бар. Көмүскө экономиканы дагы "белый" экономикага өткөрүүгө толук шарттардын баарын түзөбүз дагы, бир-эки жылда салык базасынын кеңейгендигинен салыктын көлөмү дагы көбөйөт деп турабыз.