be ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ru ky ru ru ky ky ky ky ru ky ky kk ky ky ky ky ky ru ru ky ru hu ru ky ru ru ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru ky ru ky ky bg ky ru ky ky ru ky ru ky ru mn ru ky ru tyv ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Назар", 18.09.09 - 4-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Өзбекстандын гидроэнергетикалык эксперти Сергей Жигаревдин Тажикстан менен Кыргызстандагы жаңы ГЭСтердин курулушу 20 жыл илгери түзүлгөн долбоорлордун негизинде ишке ашып жатышын жеңил ойлуулук, кылмыштуулукка тете иш деп жазып чыкканы Кыргызстандын коомчулугунда өлкөнүн гидроэнергетикасынын келечегине карата чоң кооптонууну пайда кылды. (С.Жигарев: Строительство ГЭС в Киргизии и Таджикистане - преступное легкомыслие. ИА REGNUM). Ошону менен бирге алдын ала эскертүү иретиндеги айтылган эксперттин макаласында сүрөттөлгөн опурталдуу кырдаал Саяно-Шушенский ГЭСиндеги авария Борбор Азия регионунда жайгашкан гидроэнергетикалык курулуштардын азыркы ал абалына кайрадан кунт коюп карап чыгып баа берүү муктаждыгын шарттап койгондугун белгилөө керек. "Комсомольская правда - Бишкек" гезити сурамжыга алган Кыргызстандын эксперттери эгер гидрокурулуштарда өз учуру менен ремонт иштерин жүргүзүп, эскирген жабдууларды алмаштырып турбаса анда Саяно-Шушенский ГЭСине окшогон авариянын болушу толук мүмкүн деп бир ооздон жооп бериши көптөгөн көйгөйлөрдөн кабар берет. Бул жолу Өзбекстандын эксперттеринин "чабуулун" Кыргызстандын бийлигинин чөнтөк гидроэксперттери өлкөнүн өз алдынча энергетикалык-геосаясый саясат жүргүзүп жатканына, Камбар-Ата-2, Камбар-Ата-1 сыяктанган "кылым курулуштарын" ишке киргизүү боюнча астейдил аракеттерине коңшу өлкөнүн ичи тарып, энергетикалык көзөмөлү колдон чыгып кетип баратканына көрө албастык кылып жатат деген жедеп адат болуп калган түшүндүрмөлөрүн берген жок. Тартынышты көрүнөт. Деген менен, С.Жигаревдун макаласындагы келтирилген жүйөөлөр кыйла ынанымдуу экенин моюнга алууга туура келет. Кыргызстандын кол бала эксперттери ага каршы олуттуу жүйөөлөрдү алдыга тартып каяша айтуу кыйын экенин, демейдегидей көрө албастыкка такап кол шилтеп таштоо олдоксондук болуп каларын баамдашкан өңдөнбөйбү.
Чынында эле Кыргызстандын ГЭСтеринде, биринчи кезекте Токтогул гидростанциясында Саяно-Шушенскийдин тагдырын кайталай тургандай реалдуу коркунучтар сакталууда. Алгач Саяно-Шушенскийде трагедия болуп өткөндө Кыргызстандын энергочиновниктери ал авариянын чыныгы себеби эмнеде экенин аныктабай туруп мындай окуя Токтогулда болуп өтүшү жөнүндө айтуу кыйын, эртелик кылат деп жооп беришкен эле. Атап айтсак Саяно-Шушенский ГЭСиндеги катастрофа боюнча "Электр станциялары" ААКнын гендиректорунун орун басары Жолдошбек Назаров: " Бул адам факторуна тиешелүү кырсык болушу мүмкүн, кызматкерлердин катачылыгыбы же башка себептери барбы, ким билет. Ошол эле кезде, мен айтаар элем, Кыргызстандын бир дагы ГЭСинде мындай гидравликалык сокку болушу мүмкүн эмес, анткени параметрлери ар башка экенин ишендирип кете алам" деген эле. Андан ары сөзүн улап келип "менин оюмча механикалык түрдө кыйроо болуп өттү, мындай окуя Кыргызстанда болуп өтүшү мүмкүнбү же мүмкүн эмеспи эч ким так айта алабайт" деп сөзүн аяктаган болчу. Ошону менен бирге Саяно-Шушенскийге окшогон гидрокурулуштар менен жабдууларынын эскирип кеткендигин белгилеп, ага Токтогул ГЭСи да кирет деп сыйпалаткан пикирин билдирген эле (akipress.kg). Чиновниктер Токтогул ГЭСинде орнотулган төрт турбина Саяно-Шушенский ГЭСинде турган агрегаттар сыяктуу эле Ленинград механикалык заводунан сатылып алынганы, эки станциянын турбиналары 30 жылдык мөөнөтүн иштеп бүтүп койгону жөнүндөгү маалыматты уккусу келишкен эмес. Аз да болсо кулак төшөп да коюуга жарашпады.
Эми көптөгөн комплекстүү мониторингиден кийин Саяно-Шушенский ГЭСиндеги авариянын чыгыш себеби боюнча жаңы маалыматтар пайда болду. Авария боюнча жаңы кырдаалдар аныкталды. Алардын олуттуусу катары "Коммерсантъ" (№ 166) газетасынын РФнын эсеп палатасынын башчысы Сергей Степашинге шилтеме жасап 2009-жылдын 9-сентябрындагы билдиргенине караганда Саяно-Шушенский ГЭСиндеги аварияны болтурбай коюуга толук мүмкүнчүлүк болгону жөнүндөгү маалыматты көрсөтсө болор эле. Эсеп палатасы эки жыл илгери эле Россиянын өкмөтү менен Генпрокуратураны Саяно-Шушенский ГЭСинин жабдууларын катуу эскирип кеткенин эскертишкен экен. С.Степашиндин айтымында 2006-жылы Эсеп палатасынын Саяно-Шушенский ГЭСиндеги текшерүү иштеринен кийин станциянын жабдууларынын 85ы эскирип ишпалтайы чыкканы аныкталганын билдирген. Асыресе эсеп палатасынын эскертүүсүнө россиялык чиновниктердин эч кимиси кулак кагып койбоптур. С.Степашин бул фактылар электрэнергиясынын реформасына карата мамлекеттик мамилени аныктап турарын ичи ачышуу менен белгилейт.
Токтогул ГЭСинде "Электр станциялары" ААКсынын билдиргенине караганда 2006-2007-жылдары орто деңгээлдеги ремонт иштери болуп өткөн. Арийне ал иштерди станциянын коопсуздугуна кепил болуп бере албаган жең учунан жасалган мамиле деп баалоого туура келет. Эксперттердин билдиргенине караганда акыркы жыйырма жылдын аралыгында гидрокурулуштардын коопсуздугу боюнча кенедей да жаңы технологиялык иштер жасалган эмес. Мындан сырткары өлкөнүн гидрокурулуштарынын көбү бийик тоолуу райондордо, 5-6 баллдык сейсмикалык зонада жайгашканын эстен чыгарбоо кажет. Эгер Токтогулдун гидротрибунасынын 30 жылдык мөөнөтүн акырына чейин иштеп койгонун, деги эле Кыргызстанда ГЭСтердин техникалык абалына, коопсуздугуна такай көз салып турган адистешкен атайы уюмдун жок экенин эске алсак анда опурталдуу жагдайдын түзүлгөнү талаш туудурбай койбос.
Саяно-Шушенский ГЭСинин авария болор алдындагы кырдаал азыр бизде да түзүлдү десек аша кеткендик болбос эле. Токтогул ГЭСинде гана эмес жалпы эле Кыргызстандын энергетикалык тармагында Саяно-Шушенскийдегидей эле жабдуулардын ишпалтасы чыгып эскирип кеткени байкалат. Аны Кыргызстандын Улуттук электр станцияларынын башкы директорунун орун басары Мурат Дурусалиев деле ырастоого аргасыз болууда. Анын эки ай илгери т.а. 9-июндагы билдирүүсүнө караганда жабдуулардын 40-60 пайы-зына чейинкиси эскирип иштен чыгып калган. Жабдуулардын басымдуу бөлүгү 1960-1970-жылдары чыгарылган. М.Дурусалиевдин айтымына караганда 2009-жылы улуттук электр тармагындагы жабдууларды алмаштыруу же реконструкциялап чыгуу үчүн 1,8 миллиард сомду жумшоо ниети бар болгон.
Тилекке каршы, ал максат ишке ашпай калды. Себеби өкмөт электрэнергиясына болгон тарифтерди көтөрүүнү убактылуу токтотуп койду. (И.Чудиновдун берген убадасына караганда быйылкы жылы тариф көтөрүлбөйт). Жабдууларды толук алмаштырып чыгуу үчүн баш-аягы 15 миллиард сом талап кылынат. Ошентип электр энергетикасындагы абал жакынкы учурларда оңолуп кетет деп күтпөй деле койсо болот.
Жылуулук станциялары боюнча көз каранды эмес эксперт Ахмет Жүндүбаевдин айтымына караганда: "Кыргызстанда техника эскирип иштен чыккан". "Жабдууларды диагностикадан өткөрүү үчүн спонсорлор, инвесторлорду тартуунун зарылдыгы эбак эле бышып жетилген. Республикадагы жылуулук станциялар" 90 чейин ресурстарын иштеп койду. Айрыкча ОШ жана Бишкек ТЭЦтеринин техникасын жаңыртуу иши курч туруп калды"-дейт А.Жүндүбаев
Окшошконго мушташкан болуп ГЭСтерди жана ТЭЦтердеги кызматкерлердин квалификациясы өтө төмөн. Профессионалдар эбак республиканы таштап чет өлкөлөргө кетип калышкан. Алардын ордун баса тургандар жок. Жаңы кадрлар даярдалбайт. Ал эми Кыргызстандын энергетикасынын жетекчилигине б.а. "энегобарондорго" келсек алардын ичиндеги коолап-чайлап кеткен коррупция эл ичинде ылакапка айланып кеткени жашыруун эместир.
Иши кылып Токтогул ГЭСинде Саяно-Шушенскийдегидей авария болсо анын натыйжасы оңбогондой оор болору айкын. Аны Кыргызстандагы техногендик катастрофа - Чернобыль менен салыштырууга болор эле. Эгер Россия үчүн Саяно-Шушенскийдеги авария 70тен ашык адамдын канына забын болуп, ГЭС-ти калыбына келтирүү үчүн миллиарддаган чыгымдарды жумшоону шарттаса, энегертикалык тартыштыкты жаратса Кыргызстан сыяктуу чакан өлкөлөрдөгү гидроэнергетикалык бүлгүндүн залакасын элестетүү мүкүн эмес. Токтогул ГЭСинде республиканын 40% электр энергиясы өндүрүлүп чыгарылаары белгилүү. Мындан сырткары ал жалаң электр энергиясын өндүрбөстөн ирригациялык режимде иштери да анык. Демек, Токтогул каскадында Саяно-Шушенскийдегидей трагедия кайталана турган болсо анын артынан республикада экономикалык катастрофа болуп, ченемсиз чоң зыяны коңшу өлкөлөргө да тиери талашсыз. Токтогулдагы авария элди биротоло сызга отургузаарын айтпаса да белгилүү. Токтогулдагы авариянын жанында жыл сайын кайталанып келаткан ысык боткодой жабышкан веердик өчүрүүлөр дегениң баланын оюнчугу болуп калаары айтпаса да түшүнүктүү. Кудай сактасын, Токтогул аман эле болсун дечи, эгер кырсык болуп кетсе аны энерегетикалк акыр замандын келгени менен салыштырууга гана мүмкүн.
ӨКМӨТТҮН КЫШКА КАРАТА КАМЫЛГАСЫ СИЗДИ КАНААТТАНДЫРАБЫ?
- Аткаруучу бийликтегилер улам бир убаданы айтып, аны аткарбай, элдин ишеничинен кетти. Мисалы, Токтогул ГЭСтеги суу былтыркыга караганда көбүрөөк экен. Сууну сатып акча жасаган жигиттерди эл ачык эле айтып жүрбөйбү. Алардын мындай мамилесинен свет өчүп, ортодо карапайым эл эле кыйналды. Бул бир. Экинчиден, Кара- Кулжа, Жалал-Абад, Баткен, Алай жергесиндеги жаштар чет жерлерге иштеп кетип, жалаң кары-картандар эле калды. Аксакалдардын айтуусуна караганда, быйыл кыш катуу болот.. Мына ушунун баарын эске алганда, Өкмөттүн кышка даярдыгы канааттандырарлык эмес.
- Өкмөт деген жеке адамдан турат, туурабы? Ал - Чудинов. Бийлик башчылардын свети өчпөйт, тезек тербейт. Алар кышка жүз эсе даяр. Мен мисалы даяр эмесмин. "Көмүр кымбат" деп кышка даяр эместигин кошуналарым деле айтып жүрөт. Айылды алсак, көмүр эмес, тезекке зар болушууда. Кышка "тезек" даярдап алалы деп уйлардын куйругуна жем баштык байлап коюшса, Кудай уруп, уйлар дагы жампа таштабай жатыптыр…
- Кыш деген сөздү укканда эле Кара-Кечени эстейм. Азыр көмүрдүн баасы - 3000-4000 сом. Мындай сумманы элдин чөнтөгү көтөрө албайт. Эгер мага берип коюшса, мен бир тоннасын эле 700 сомго, ашып баратса 1000 сомдон бермекмин. Кышка мен, Өкмөт даяр болгону менен, эл даяр эмес.
- Өкмөт дайыма алдын ала көп нерсени айтат. Ал канчалык аткарыларын убагы келгенде көрөрбүз.
- Кышка бийлик башындагылар эле даяр болбосо, эл даяр эмес. Көмүр кымбат. Шаардагы куураган бактарды карап жүрүп, бир жоон даракты өзүмө белгилеп койдум. Ыңгайын таап, түнкүсүн кыйып алайын деп жүрөм. Антпесем кышында үй бүлөм тоңуп калат.
кыргыз тилиндеги гезит "Назар"
email • архив • редакция
БҮГҮНКҮ КЫРГЫЗСТАНДЫ КИМДЕР БАШКАРУУДА? ӨЛКӨНҮН АНЫК ЭЭЛЕРИ
Намыс эмес, акча керек
Темир САРИЕВ, "Акшумкар" партиясынын төрагасы:
"Кыргызстанда бүгүнкүдөй күчтүү оппозиция эч качан болгон эмес"
Сүйүн ажы Кулуев, Муфтийдин 1-орун басары:
"Айт намазы борбордук эски аянтта саат сегизде окулат"
САЛТТУУ МУЗЫКА "САРТТУУ" МУЗЫКАГА ОРУН БЕРЕБИ?
ТӨКӨЛДӨШТҮ "ТОКОЛ" ДЕГЕН ШАПИРО
"Апа"дегенге арданган орус же күйгөндөн айтылган ой
БӨКӨНБАЕВ - "БАКАНБАЙ", ТОКТОГУЛУҢ - "ТАКТАГУЛБУ", КЫРГЫЗЫМ
САЯКБАЙ КАРАЛАЕВДИН УУЛ- КЫЗДАРЫ
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?