tt ky el ru ru cs tt kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky el ky ky ru uk ky ky ru ky ky ky ky uk ky ky ru ru
"Аалам", 13.05.08 - 11-бет: Азияны багынтабы?..•
Нуркамил Саскеев 1993-1994-жылдары Меккеге велосипед менен барууга аракет кылып, Сирияга чейин барып, андан ары самолет менен жеткен. Былтыр да сентябрь айында Кувейтке, андан ары Меккеге чейин барууга камданып, бирок документтери толук бүтпөй бара албай калган. Жакында, июнь айында, ал ошол маршрут боюнча дагы саякатка чыгууга камынып аткан кези.
- Сиз шайтан араба минип саякаттаган биринчи кыргыз болушуңуз керек, бул хоббиңизби же башка максатыңыз да барбы?
- Илгери "Вокруг света" журналынан МГУнун студенти Скандинавия өлкөлөрүн велосипед менен кыдырып келгенин окуп, кызыгып калгам. Ошол тилегимди ишке ашырып, мусулман өлкөлөрүнө каттап жүрөм. Кыргызстандын мусулмандар казыяты же башка диний уюмдары менен ишим жок, өзүмчө эле жүрөм. Айта кетчү дагы бир нерсе -- байкуш апам бала көрбөй, эки жыл мазарларда конуп-түнөп жүрүп мени төрөгөн экен, балким канымда жаратканга сыйынуу калса керек. Дагы - кыргыз эли спортту сүйсө, көр турмуш менен алектенип, чырмаган түйшүктөн чыкпай калбай, эл көрсө, жер көрсө деген тилегим бар.
- Саякатка атчан чыксаңыз болбойт беле?
- Кокуй атты багыш керек да. Мен деле ат чаптырып чоңойгом, бирок бапестеп бага албайм, чөл аралап жүргөндө жылкыга эмне берем? Төө болсо тикен жейт экен, ат эмне жейт? Уктап калсам уурдап да кетиши мүмкүн, ооруп да калат, малды да баладай эле караш керек да.
- Бир жолку жүрүшкө канча убакыт короттуңуз?
- Биринчи жолу 1993-жылы сентябрында кетип, 1994- жылы апрелде кайтып келгем.
- Жолго чыгууга каражатты кайдан табасыз?
- Анча- мынча соода кылып жолго кеткен каражатымды эптеп таап алам. Тууган- туушкандар, айрым адамдар да колдон келген жардамын көрсөтөт. Кувейтке дагы баратканымдын себеби - алардын Кыргызстанга билинбеген жардамдарды көп көрсөткөнү бар. Касан Ясын деген жигит Баткен согушунда курман болгон 20дай жоокердин жубайларына үй сатып берди, кембагалдарга да жардам берип турат. Кыргыз-Кувейт эл аралык достук коомунун жетекчиси Сооронбай Жээнбековго жолугуп, максатымды айтайын деп жатам.
- Сизди ээрчигиси келгендер болсо, кошуп аласызбы?
- Жалгыз жүрсөң, өз түйшүгүңдү өзүң тартасың, бирөөнү кошсоң, жолдо чыдамы жетеби-жетпейби, кайдан билесиң. Мен мурунку спортсменмин. Алгачкы сапарга кырк жашымда чыккам, азыр 56 жаштамын, денсоолук жагынан өзүм теңдүүлөрдөн тыңмын.
- Эмки сапарга качан аттанганы турасыз?
- Бир айда документтеримди даярдап алсам, иштин башы ишемби деп июндун башындагы ишемби күнү буюрса аттанайын деп турам.
- Күнүгө канча чакырым жол жүрөсүз?
- Велосипед минип, 40-50 чакырым жүрүүгө болот. Эки күндө бир эс алуу керек.
- Сиздин саякатыңызга үйбүлөңүз кандай карайт?
- Жалпысынан мени колдошот. Жубайым азыр оорулуу болуп калып, Казакстанда, туугандарыныкында.
- Саякат учурунда эмнелер эсиңизде калды?
- Бухара шаарынан 50-60 чакырым алыстыкта Каршы деген шаарда чаңкаганыман бир каналдын суусунан ичсем, суу тимеле керосин даамданат экен. Ошондо Кыргызстандын суусун сагынбадымбы.
Түркиядан ары виза ала албай, эки ай жашап калганымда алардын депутаты Лютфи Доган мени Рефак партиясынын мейманканасында бекер жаткырып, тамак-аш менен камсыз кылып турду. Меккеге барганда да ал партиядагылар тосуп алып, акысыз алып жүрүштү.
Бир жолу Каспийден болсо керек, чегарадан жаш бала артыман ээрчип акча сурап, колуман кайрып жүрөт. Бухарадан алган бычак бар болчу, "сага доллар керекпи же бычакпы" деп бычакты көрсөтсөм, качып калды. Жиним келип, аны дырылдатып кууп алдым. Илгери атам башкарма, мен бейбаш болчумун, базардагылар (Токтогул ГЭСинин ордунда базар бар эле) эмне сатып олтурса, мага беришчү, анткени бербесе, сөзсүз бир нерсесин алып кетчүмүн. Бирок бат эле токтолдум. Махмуд Күчүков, Асан Ормушев, Жолборс Жоробеков, Мира Жангарачева менен бирге окугам. Бирок алар ошондо кандай болсо, азыр деле ошондой. Мен эч кимден токмок жечү эмесмин. Балдарды уюштуруп жүрчүмүн.
1993-жылы ноябрында Анкарага келсем, коменданттык саат киргизилген экен. Кыргызстандын элчилигине барсам, "Сен кимсиң, кыргызсыңбы? Кыргыз деген велосипед минген эмес, саякатка да чыгып көргөн эмес. Деги урууңду айтчы?" дейт Нургазы Кемелбаев деген элчи киши."Уруум - саруу". "Болду-болду, ошо саруунун колунан келет велосипед менен жүрүшкө чыгуу" деп тамашалап, алдыма чучук тартса, бүтүн жеп алыптырмын. Кыргыз катын- баласынан мурун этти, чучукту сагынат экен.
Түркияда эт сатып алып, бышырып жейин десем, эт кымбат, бир килограмм куйрук май алып, ресторанга "бышырып бересиңерби" десем, "эмне кыласың?" дейт. "Жейм" дедим. Түрктөр өздөрү бир грамм да май жешпейт тура. Бышаар маалда барсам, баягы көп деле киши кирбеген ресторанда эл толтура. Ашпозчу "бир кыргыз келип бир кило куйрук жейт, карагыла" деп жыйып келгендей көрүндү. Куйрукту кыя кесип жеп жаттым эле, эки жүз граммын батыра албай кыйналып кеттим, күчтүү экен. Оозума туздан салдым, чай, кофе ичип жибердим. Калганын оротуп алдым да кетип баратсам, түрктөр терезеден жабалактап карап турушат. Көңүлүм айнып кетти, уят болуп калбагай элем деп эптеп мейманканага жеттим. Куйрукка тойгон жаным бакыргым келет, кыйкыргым, бийлегим келет… Ошондон кийин үч күн катары менен чай да, тамак да ичким келбей, токпейил жүрө бердим…
Владимир Путин эларалык олимпиада Комитетинин президенти болобу?
Айрым билермандар Владимир Путинди 2009-жылы эларалык олим-пиада Комитетинин отчеттук-кайра шайлоо Конгрессинде ушул уюмдун президенти болуп калышы ыктымал дешүүдө. Себеби 2014-жылы кышкы олимпиаданы Сочиде өткөрүүнү жеңип алуу менен Орусиянын президенти В.Путин дүйнө коомчулугун дүрбөлөңгө салып койгон. Сочинин атаандаштары - Түштүк Кореянын Пхеньян жана Австриянын Зальцбург шаарларынын камылгасы, долбоору төөлүк өйдө болчу. Алар 2010-жыл үчүн мүмкүнчүлүктү Канаданын Ванкувер шаарына финалда уттуруп коюп, бул ирет абдан зор үмүт, тилек менен келишкен болчу.
Бирок, куру дүрмөтү күчтүү В.Путин өзү баш болгон командасы менен келип, кышкы олимпиаданы Сочиге алып кеткенинин жандырмагы тереңде. Себеби, Орусия баш болгон алдуу-күчтүү өлкөлөр өзүнүн "күчтүү өлкө", "демократиялык" экенин далилдеш үчүн атаандашып келатканы белгилүү. Андан да кызыгы, 2009-жылы эларалык олимпиада Комитетинин отчеттук-кайра шайлоо Конгресси болот. Абройлуу дүйнөлүк спорт уюмунун президенттигине В.Путин талапкер болушу мүмкүн деген имиштер да жайылып баратат. Эгерде бул эларалык Олимпиада комитетине В.Путин барса, орустарга кудай берип, Сочиге каражат тарабынан олчойгон жардамы тиет эле дешүүдө. Бул кызмат да абдан даражалуу, мартабалуу. Анын үстүнө ЭОК абдан бай, таасирдүү уюм. В.Путин Орусиянын премьер-министри болуп дагы, о.э. ЭОКту мээлеп тураары бышык. Себеби, дагы бир ирет (Медведевден кийин) Орусиянын президенттигине келүү үчүн ЭОКто иштөө Орусиянын экономикалык, социалдык көйгөйлөрүнөн оолак кылып, кризистин себептерин башкаларга оодара салганга оңдой берди болмок.
Андан дагы кызыгы - ЭОКтун жетекчилери, кызматкерлери Орусияга келгенде аларды жеке кабыл алып, дүйнөлүк спорт элитасын да колго алып койгон. Ошондой эле Владимир Путин Европа дзю-до федерациясынын президенти экенин, спортко шыктуу мамилеси бар экенин эске алсак, анын ЭОКко жетекчи болуп калууга шансы чоң.
ЭОК миллиарддаган доллары бар, өтө абройлуу уюм. Саясатка да, бизнеске да чоң таасири бар мекеме. Бизнес менен саясат Путиндин суудагы балыктай эркин сезген айдыңы. Анын үстүнө дүйнөлүк таасирдүү мамлекеттердин жетекчилеринен спортко шыктуусу, самбо жана дзю-до күрөшүнөн спорт чебери болгону да ушул В.Путин.
Андан да кызыгы - Сочидеги олимпиадалык курулуш, имараттарды кура турган компаниялардын жетекчилери да В.Путиндин достору. Бул Владимир Потанин жетектеген "Интеррос" жана Олег Дерипаски жетектеген "Базовый элемент" компаниялары аркылуу Орусиянын жана ЭОКтун каражаттарын "каалагандай калчайбыз" деген кеп.
- Жолдошум менен ажырашканы турам. Жашаганыбызга жети жыл болду. Балам 3 жаштан ашты. Алимент алайын деп жолдошумдун иштеген жерине кайрылсам, анын алган айлыгы тууралуу справканы 340 сом алат деп гана беребиз дейт. Жолдошум ал жерден күнүнө 1000 сомго чейин табат. Кимге кайрылсам болот?
- Сиз бул жерден түз сотко кайрыласыз. Жолдошуңуз иштеген фирмадан сот өзү айына тапкан айлыгы тууралуу справка талап кылып алат. Анан сизге тиешелүү алимент кырктырып берет.
- Менин үйдө жашабаганыман пайдаланып, кошунам өзүнүн жер үлүшүнөн өтүп сарай курдуруп алыптыр. Ал сарайды буздуруп салууга укугум барбы?
- Жер сизге тиешелүү экендиги документте тастыкталса, анда сиз сарайды буздуруп таштоого толук акыңыз бар.
- 7 жаштагы баламды алып Россияда жашаган туугандарыма биротоло көчүп кетсемби деп жатам. Жолдошум менен ажырашып кеткениме 3 жыл болду. Эми баламды алып кетиш үчүн жолдошуман уруксат алышым керекпи?
- КР Үйбүлө кодексинин 66-статьясы боюнча эне-ата ажырашып кеткен учурда дагы балдарына болгон укугу менен милдети бирдей сакталып кала берет. Ошондуктан жолдошуңуздун нотариалдык бекемделген макулдугу сөзсүз керек.
Эгерде сизде жана сиздин жакындарыңызда ушундай көйгөйлүү маселелер болсо,"Аалам" гезитине кайрылыңыздар. Байланыш телефону: 591738, 0555 918507