ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru tt ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru
"Агым", 12.09.08 - 13-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Элдар АЙТМАТОВ - улуу адамдын уулу
Бу саам Чыңгыз Айтматовдун кичүү уулу Элдарды кепке тарттык.
- Бала чагың кандай өттү эле?
- Москвада төрөлүп, бирок 7 жашка чейин Бишкекте турдук. Анан атамдын кызмат абалына байланыштуу Москвага көчтүк. Ошол кезде атам "Иностранная литература" журналында баш редактор болуп туруп, Горбачевдун кеңешчиси болуп дайындалды. 2-3 жылдан кийин атам СССРдин Люксембургдагы элчиси болуп, ал жерге көчтүк. Союз тарагандан кийин атам Кыргызстандын Бенилюкс өлкөлөрүндөгү элчиси, НАТО менен Евросоюздагы өкүлү болуп, көп жылы турду.
- Бир нече тилде эркин сүйлөсөң керек?
- Англис, француз тилдеринде эркин сүйлөп, немис тилинин негизгилерин билем. 5 жашымдан тартып ?13 мектепте, андан кийин Москвадагы атайы музыкалык ЦМША мектебинде 2 жыл скрипка классында белгилүү окутуучу Турчинскаяда окуп, кийин Бишкектеги ?6 мектепке которулгам. Үйгө өзүнчө мугалим келип, англис тилин дагы окутчу. Брюсселдеги Европа мектебинде окуганда айрым сабактар француз тилинде, кийин немис жана испан тилдери да кошулду. Өзүм француз тилинин угулушун жактырып, атайы тандап алгам, бирок үйрөнгөндө кыйналдым.
- Анан кайсы кесиптин ээси болдуң?
- Лондондо бизнес жана маркетинг боюнча билим алдым. Ошондо үйбүлөдөн өзүнчө жашоо кандай экенин билип, чоочун адамдар менен бир үйдө жашаганга көнгүчө кыйналгам. Америка, Арабия жана Индиядан келген башка студенттер менен чогуу турдук. Кээ бирөөлөрү менен азыркыга чейин байланыштамын. Чыгармачылыкка аябай жан тартканым үчүн Бельгиядагы "Көркөм искусствонун падыша академиясында" дизайн жана живописке үйрөндүм. Бала кезимден сүрөт тартканды жакшы көрчүмүн, түрдүү конкурстарда сыйлык да алдым.Чет өлкөдө канча жашасам да, мекенибизде эмне болуп жатканына дайыма кызыгып, санаркоо менен мамиле кылчумун. Учурда Бишкектеги бир жогорку окуу жайдын сырттан окуу бөлүмүндө менеджмент жана юриспруденция факультетин бүтүргөнү турам.
- Кандай сүрөт тартканды жакшы көрөсүң?
- Бирөөнүн колунан портреттер жакшы келет, бирөөнүкүнөн пейзаж же жөнеле композициялар. Мен бардык багыттарды жакшы көрөм. Сүрөтчүлөрдөн Матисс, Моне, Ван Гогдун айрым иштери жагат, бирок баарынан артык Леонардо да Винчи. Уникалдуу сүрөттөрү үчүн эмес, ар тараптуу шыгы менен жагат. Архитектор болгон, аскер машиналарын, куралдарды иштеп чыккан, кызыктуу чиймелери бар. Ойлоп тапкандарынын көбү кийин реалдуулукта пайда болду. Көптөгөн аскер машиналарынын атасы.
- Аскер техникасына кызыгасыңбы?
- Ооба, кичирек кезимде өзүм да түрдүү машина, аппараттарды ойлоп тапканга кызыккам.
- Аскердик кызмат өтөдүң беле? Курал колдонгонду билесиңби?
- Чет өлкөдө жашап, окугандыктан аскерге баралбай калгам, бир жыл болсо да кызмат өтөгөндү самачумун. Жигиттик мүнөз, чыдамкайлык, күчтүү эрк - тарбиялаганга эң маанилүү деп ойлойм. Ооба, мылтык аталам, бирок курал алып жүрбөйм. Сууда сүзүүгө машыкчумун. 6 жашымдан скрипкада ойногонду үйрөнгөм, ошондуктан колумду сындыруу коркунучу бар спорт түрүнө үйдөгүлөр катыштырчу эмес. Люксембургда каратэ менен айкидого барганга шарт болду, Брюсселде болсо андай мүмкүндүк болбоду. Бишкекке кайтып келгенде "фулл контакт" менен машыктым, бул каратэнин көчөдөгү уруштар үчүн түрү.
- Көчөдө ошондой окуяга кабылдың беле?
- Ооба, Бельгияда кабылгам. Андан башка алхимияга да кызыкчумун. Суу алдында сүзүүчү ар түрдүү кыймылдаткычтарда иштеген кемелерди жасачумун. Кээси чөгүп, кээси жарылып кеткен.
- Өз алдыңча иштедиң беле?
- Кыргызстанга байланышкан инвестициялар, туризм боюнча долбоорлорду ишке ашыргам.
- Эми кандай иш кыласың? Кыргызстанда каласыңбы?
- Азыр эң башкысы, Чыңгыз Төрөкуловичтин китептерин чыгаруу. Ушу сентябрда кыргыз тилиндеги 8 томдук чыгармалардын толук жыйнагы жарык көрөт. Жазылууну "Руханият" фонду уюштуруп атат. Жарык көрө элек чоң чыгармалары да бар. Андан сырткары, Айтматов фондун жетектейм. Атамдын баштаган иштерин улантып, ишке ашпай калган долбоорлорун аткарышым керек. Алардын бири - Ысык-Көлдө маданий борбор куруу. Ал жерде кинофестивалдарды, концерттерди, форумдарды, адабият, живопись боюнча жайкы мектептерди, курстарды өткөрүүнү пландаштырганбыз. Искусствого тиешелүү иш-чараларды өткөрүп, дүйнөнүн ар тарабынан атактуу адамдарды чакырып турууну да ойлончубуз. Кыргызстанда калып, ушул пландарды ишке ашыруунун үстүндө иштейм.
- Айтматов фондунун жайкы мектеби быйыл да иштеди, ал жерде окуу кандайча өтөт?
- Жайкы мектеп эжем Шириндин идеясы. Апам Мария Урматовна экөө негизги иштерди алып барышат. Учурда мен жетектегеним менен бардык кара жумуштарды аткарууга туура келген, айдоочу дагы, тейлөөчү да, таштандыларды да чыгарган учурлар болгон. Ал жерде адабият, поэзия, кинематография боюнча курстарды өтүшүп, лекторлор менен бирге өзүлөрү чыгармаларын жазышат. Мектеп аяктагандан кийин ал чыгармалар кирген "Алма уругу" аттуу кыргыз, орус, англис тилиндеги альманах чыгарылып, Россия, Европа ж.б. өлкөлөрдөгү адабият изилдөөчүлөргө, басмаларга таркатылат. Алар жактырган чыгарманын автору менен биз аркылуу байланыш түзүлүп, чыгармасы жарык көрөт. Ошентип, биз адабият сферасында жаңы ысымдардын пайда болуусуна көмөктөшөбүз. Баш-аягы 4 жайкы мектеп өтүп, акыркы эки альманах учурда басмага даярдалууда.
- Чыңгыз Төрөкуловичтин "Тоолор кулаганда" китебин Ширин жазган деген сөз уккам, ошол чынбы?
- Жок, мүмкүн эмес. Ал редакторлогон, бул жашыруун эмес, аны баары билишет. Андай чыгарманы ошол кезде жашаган адам гана жаза алмак. Эгер Ширин жазса таптакыр башка сюжеттеги чыгарма болмок. Чыңгыз Төрөкуловичтин ийгилигин, чыгармачыл жетишкендиктерин көрө албаган адамдар бар, алар дайыма атама каршы иштерин жасап келишкен. Ошолор ушундай сөз чыгарышса керек. Атам абдан сабырдуу адам болгон, мындай нерселерге теңелип, көңүл да бурчу эмес. Ичинен капа болсо да, сыртынан көрсөтчү эмес. Атам баарына токтоо карап, сабырдуулугу менен мага жакшы кеңештерин берип, акылын айтчу.
- Атаңа жардам берчү белең?
- Бардык жактан. Чет тилдерден которуп берчүмүн. Элчиликте аз эле киши эмгектенчү, жумуш көп болгондуктан, атам менен көп чогуу жүрчүмүн. Сүрөтчү катары Кыргызстандын сүрөтчүлөрүнүн көргөзмөлөрүн уюштурууга жардам бергем. Биринчиси, Бельгияда, Европарламентте, кийинкиси Люксембургда, Бурклинстр замогунда өткөн. Биздин сүрөтчүлөрдүн бир нечеси сүрөттөрүн сатышкан. Жалпысы жакшы маанайда өткөнү эсимде. Акыркы 3 жылда дайыма атамдын жанында болдум. Өзүнүн жеке секретары жок болгондуктан чет тилдерден которуп берип, айдоочу болуп, ден соолугуна кам көрүп жанында болдум. Чыңгыз Төрөкуловичке Бельгияда эки операция жасалган, бирок биз бул жөнүндө билдирген эмеспиз. Дарыларын маалы менен ичкенин карачумун. Казандан атайы самолет менен учууга туура келди, анын ичинде 2 врач, пилот, атам жана мен болуп учканыбыз өтө коркунучтуу болду, анткени самолет анча жүргүнчүгө эсептелген эмес эле. Ооруканага келгенде дарыгерлерден акыбалын улам сурап, кандай чаралар көрүлгөнүн билүүгө аракеттенгенде алар бизди жактыра бербей мамиле кылышкан. Михаил Горбачев менен байланышып, анын фонду аркылуу түркүн профессорлорду чакыра баштадык, дарыгерлердин мамилеси өзгөрүп, бизге күнүгө атамдын акыбалы тууралуу маалымат берип, мени, Ширинди жана апам Мария Урматовнаны эки жолудан киргизе башташты. Акыркы күнүндө мен Австриядан дагы бир профессорду алып келмекмин, бирок ага жетишкеним жок. Дарыгерлер "болгон аракеттерди кылдык, башка үмүт жок" деп билдиришти. Атама ыраазычылык билдирип коштоштук, биз жанында экенибизди билип, сезип турду, атам тынч кетти…
Андан бери 3 ай өттү. 5-сентябрда Чыңгыз Төрөкуловичтин 80 жылдыгын өткөрүү боюнча мамлекеттик катчы Нур уулу Досбол жетектеген комиссия чогулуш өткөрүп, ишчаранын 26 пункту талкууланды. Бирок алигиче Чыңгыз Төрөкуловичтин эстелигин калтыруу боюнча комиссия түзүү боюнча сөз козголгондо эчким маани берген жок. Мисалы, Солженицын кайтыш болгондо, премьер-министр Путиндин указы боюнча эки күндөн кийин аты Москванын бир көчөсүнө берилди. Биз Атабейитке атамдын эстелигин тургуза элекпиз, эгерде муну үй-бүлөсү тургузсун дешсе, өзүбүз аракет кылмакпыз.
- Каалаганыңды жасоого толук шарт болгондо, кандай иштерди аткарат элең?
- Мекениме, элге пайда апкеле турган иш тандамакмын. Балким саясатка кирип, же аскерлерге реорганизация, жакшыртуу иштерин жүргүзмөкмүн. Чет өлкөлөрдө сапаттуу билим, жакшы тажрыйба алган кыргыздын жаштары мекенге кайтууга шарты жоктугуна капа болом. Азыр баарыбыз биригип, өлкөнүн мыкты келечеги үчүн күчтөнүп эмгектенчү мезгил. Көп жыл Европада жашасам да, өзүмдү ал жерде калам деп эч качан ойлогон эмесмин. Кандай жакшы шартта жашасаң да, тилдерин, маданиятын билсең да ал жерде чоочун экениңди дайыма сезип турасың. Ал жердеги эл жашоого, мамилелерге башкача карашат. Биздегидей ачыктык, достукка бекем мамиле жок.
- Ажырашып кеткен жубайың Чолпон гезитке бир нече жолу силердин үйлөнүү тойдогу сүрөт менен интервью бериптир, кандай комментарийлейсиң?
- Чыңгыз Төрөкуловичтин өлгөнүнөн пайдаланып, өзүн реклама кылгысы келгени - адепсиз. Ал ишти уюштургандардын уятына койдум. Башка сөз жок.
- Азыркы жашооң кандай?
- Бардык адамдардай эле. Жаңылыштык кетиргем. Азыр жашоомду бирге өткөрүүнү каалаган адамды жолуктура элекмин.