ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky mn ky ky uz ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru ky ky ru tt ky ru ky ru ky ru ky ru kk bg ky ru ky ru ky ru ru hbs_cyr ru ky ru tt ru ky ru uk ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Белгисиз "Манасты" кантип белгилүү кылабыз?
Жакында Жогорку Кеңеш тарабынан "Манас" эпосу жөнүндө" мыйзам кабыл алынып, ага Президент улуттук филармониянын чоң залында коомчулуктун өкүлдөрүнүн катышуусунда салтанаттуу кырдаалда кол койду. Эми улуттук башкы эпоско жана элдик оозеки чыгармачылыкка байланышкан маселелердин бардыгы чечиле баштайбы?
Мындан 22 жылдай мурда 23-сентябрда Кыргызстандын мамлекеттик тили жөнүндө мыйзамдын зал толо депутаттардын дүркүрөгөн кол чабууларынын коштоосунда кабыл алынып, республикабыздын коомчулугунда чоң резонанстарды жараткандыгы эсибизде. Бирок, ал мыйзам ар жылы 23-сентябрга жакын улутмандар тарабынан бир эске салынып, кейип -кепчиген сөздөр айтылган менен башка убактарда мамлекеттик башкаруу органдарынын жетекчилери тарабынан эске деле алынбайт. Ал мыйзам кабыл алынгандан бери чейрек кылымга жакын убакыт өттү, бирок мыйзамда, аны жүзөгө ашыруу боюнча өкмөт кабыл алган токтомдордо жараналангандардын бири деле аткарылган жок. Бизде улуттук маданий руханий дөөлөттөрдүн даректерине мааракелерде гана жакшы сөздөр айтылып, одалар арналган менен башка убактарда аларга көңүл деле бурбай, аларды сактап, коргоп, популяризациялоо үчүн каражаттарды бөлүүгө, белгиленгендерди аткарууга келгенде чык татырбас Чынарбайдай сараңга, мойнунан байланган кулдан бетер мококко жана коркокко айлануу да көндүм көрүнүштөрдөн болуп калган. Алсак, "Эл адабияты" сериясында улуттук элдик оозеки чыгармаларды 40 томдук кылып толук чыгаруу белгиленсе, алардын 30 тому чыгарылгандан кийин калганы каражат жоктугунан басылбай токтоп калды. Ал сериядагыларды аягына чыгарып, эл алдында атуулдук чоң милдетти өтөп койгонго академиядагы эки-үч адабиятчы илимпоздон башка эч ким кызыкпайт. Анан салтанаттуу жыйындарда жана чогулуштарда "Эл адабияты" үчүн эки тыйынын аягандар деле өздөрүн мекенчилбиз дей беришет. Ошондуктан адегенде эле "Манас" эпосу жөнүндө мыйзамды да "Мамлекеттик тил жөнүндөгү мыйзамдын тагдыры күтпөйбү?-деген мыйзам ченемдүү суроо пайда болбой койбойт.
Биз бардыгыбыз "Манас, Манас" деп ураан чакырып, эпосту сакралдаштырып, анын коргоочусу болгонду жакшы көрөбүз, бирок, ыйманыңыздарга карап түз жооп бериңиздер, кана кимиңиздер Саякбайдын же Сагынбайдын вариантын толугу менен окуп чыккансыздар?
Мындай суроону жүз кыргызга берсеңиз, алардын 95и " ооба, окуп чыкканбыз" деп айта алышпайт. Демек, азыркы кыргыздар тиричиликтик деңгээлде Манасты байыркы улуттук баатыр катарында үстүртөн билишет, бирок көпчүлүгү Манас баатыр менен "Манас" эпосу эки башка нерсе экендигин, "Манасты" улуттук баатыр катарында гана кабылдоо аны өтө эле жардылантып жибере тургандыгын, ал элдик тарыхый аң сезимдин жана эс тутумдун, элдик дүйнө таанымдын жана философиянын, улуттук маданияттын жана этнографиянын ж.б. көөнөргүс дөөлөттөрдүн күзгүсү катарында мааниси алда чоң экендигин түшүнө беришпейт. Ошондуктан мыйзамды аткарууга байланышкан иштерди эпосту окуганга ыңгайлуу, арзан жана чоң нускаларда басып чыгарып, аларды элдин кеңири катмарына жеткирип, белгисиз "Манасты" кыргыздарга белгилүү кылуудан баштоо керек. Басат десе Кытайда басылган 6 килограммдык же өткөн жылы өзүбүздө чыккан 4 килограммдык "Манаска" окшотуп, окурманды өзүнө тартмак түгүл тескерисинче чоочута турган, окумак түгүл кармаганга ыңгайсыз калдайган форматта чыгарбастан, кадимки эле китептерге окшотуп, маселен, "Эл адабияты" сериясында басылгандардын көлөмүндө жана формасында чыгаруу, ошону менен бирге эпосту ар кандай өңүттөрдө чечмелеген, түшүндүрмөлөгөн илимий жана популярдуу адабияттарды басканга да жетиштүү маани берилүүсү керек.
Ар кандай эл өзүнүн маданий же адабий эстелигинин көптөгөн кылымдарга чейин тарыхый жана эстетикалык жактан өз маанисин жоготпостон башка элдерге да кеңири тарап, дүйнөгө белгилүү болуусун каалайт. Ал үчүн биринчи кезекте оригиналдагы канондук текст жогорку көркөмдүк -эстетикалык деңгээлде, заманбап талаптарга ылайык келгидей болуусу керек. Көп сөздүүлүк, кайталоочулук, боектордун жардылыгы, примитивдүүлүк кандай чыгарманын болбосун деңгээлин төмөндөтөт, башка тилдерге которулуп, таркатылуу мүмкүнчүлүгүн азайтат.
Бул өңүттөн алганда "Манасты" ж.б. эпосторду совет мезгилинде Саякбай, Сагынбай, Калык, Осмонкул сыяктуу ж.б. айтуучулардан жазып алып, басып чыгарууда чоң мүчүлүштүктөргө жол берилгендигин, же материалдар кандай айтылса, ошондой кагазга түшүрүлүп, андан ары анча-мынча түзөтүүлөр менен ошол бойдон китеп болуп чыгып кете бергендигин айтуубуз керек. Импровизация түрүндө айтылганда ашыкча, бир жактуу сөздөр, кайталоолор көп болот, бейнелердин ишенимдүүлүгүнө, психологиялуулукка, жогорку көркөмдүүлүккө жетишүү кыйын. Ал үчүн Жусуп Мамайдай кылып айтылгандар кагазга түшүрүлгөндөн кийин автор өзү же атайын даярдыгы бар адам кылдат редакциялап, заманбап ыр ыргагына, формасына түшүрүп чыгуусу зарыл. Жусуп Мамайдын вариантындагы "Манастын" жыйнагынын биздеги варианттарга салыштырганда, көркөмдүк - эстетикалык деңгээлинин жогорулугу ошондон. Ал манасчынын оозунан чыккан түрүндө китепке айландырылып окурмандарга сунуш кылынбастан алгач кесипкөй редакциялоодон өткөрүлгөндөн кийинкиси автордун варианты катарында берилгендиктен айтуучунун оозунан жазып алынбай эле кесипкөй жазма акындын колунан чыкканга окшошуп турат.
Бизде да Сагынбайдын же Саякбайдын вариантынын негизинде "Манастын" жазма поэзиядагы жаңы вариантын жаратуу боюнча кесипкөй акындардын арасында конкурс жарыяланып, алардын ичинен тандалып алынганы чет тилдерге которулууга сунуш кылынса эң туура болмок. Орус адабиятында деле байыркы славян тилинен которулган деген шилтеме менен "Игордун кошуну жөнүндө сөздүн" адабиятташтырылган бир канча варианты жарыяланып, ошолор басылып, окутулуп, башка тилдерге которулуп келүүдө. Бизде деле Саякбайдын же Сагынбайдын же ж.б. айтуусундагы вариантты Ш.Дүйшеев, А.Рыскулов,Ө.Тиллебаев, Н.Калыбеков, З.Ажымаматов сыяктуу ж.б. таланттуу акындардын бири адабиятташтырып иштеп чыкса, ал эпостун окурмандарга жеткиликтүүлүгүн гана арттырмак.
кыргыз тилиндеги гезит "Алиби"
email • архив • редакция
Ошто кыйын, президенттей жүрөт дейт,
Бийлик жагат, "креслону" абдан сүйөт дейт
Президент БШК мүчөлөрүн шайлоодо кеткен кемчиликтерди кароого чакырды
Азимбек Бекназаров, президенттин Жогорку Кеңештеги өкүлү:
"Менин миссиям бүттү, мен отставкага кетип жатам"
экенин айтсаң, президент ким болорун айтам
Адамдын көзү эмнеге тоет?
Кыргызстанда менчикке ээ аялдар аз
Белгисиз "Манасты" кантип белгилүү кылабыз?
"Арабдардан акча алган жокмун"
- деп куранды кармап айттым...
Жанга күч келсе дудукка да тил бүтөт
"Босогону ар дайым оң бутум менен аттайм..."
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?