uk ru ru hbs_cyr ce ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ru tt la ky be ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru
Жаздын келиши менен көпчүлүк адамдар өздөрүн жаман сезе башташат, башкача айтканда, такай чарчап, уйкусу келип, ооруксунуп калышат. Мунун себеби болуп авитаминоз эсептелинет. Авитаминоз - бул организмге витаминдердин жетишпегендигинен келип чыккан кеңири таркаган оору. Авитаминоз бизге жаратылыштын бул сулуу жыл мезгили менен толук кандуу ырахаттанууга мүмкүнчүлүк бербейт. Андыктан сиздер менен сөз кыла турган темабыз дагы ушул туурасында болмокчу.
Азыркы убакта витаминдер тууралу окуу өз алдынча илимге бөлүнгөн. Мындан 100-120 жылдар мурун көпчүлүк илимпоздор адамдардын жана жаныбарлардын нормалдуу жашоо-тиричиликтери үчүн белоктордун, майлардын, углеводдордун, минералдык заттардын жана суунун болуусу эле жетиштүү деп эсептеп келишкен. Бирок, адамдын организминин нормалдуу өсүп өнүгүүсү үчүн бул эле заттардын жетишсиз экендиги, витаминдер (vita-жашоо) б.а. жашоо аминдери деп аталган заттардын мааниси зор экендиги илимде ачылган эле.
Витаминдер тамактын курамында эң аз өлчөмдө болуу менен организмдеги биохимиялык жана физиологиялык процесстердин нормалдуу жүрүшүн камсыз кылуучу, тамак фактору болуп эсептелишет.
А витамини жаныбарлардын ткандарында кездешет. Балыктардын жана малдардын боору ретинолго өтө бай.
А витамининин организм үчүн мааниси анын төмөнкү үч түрдүү аракетинен байкалат;
- анын ткандар менен клеткаларга тийгизген таасири
- каротинден А витамининин пайда болушу, организмге топтолушу, сиңирилип жана бардык органдарга таркалышы
- көрүү функциясындагы А витамининин атайын ролу. Бул витамин адамдын көрүүсүндөгү мааниси анын зат алмашуудагы касиетин толук түшүндүрөт. Каротин көздүн торчосунун белокторунун курамына кирет.
А витамини жетишпестиктин белгилери кичинекей балдарда жана мектеп окуучуларында көп байкалат. Анын белгилери төмөнкүчө:
- түн ичинде көрбөй калуу (тоок сокурдук)
- көздүн сырткы чел кабыгынын кургактыгы, жаш бөлүнүп чыгуунун начарлашы
- көздүн сырткы чел кабыгынын ачык түсүнүн начарлап, бозомук тартышы
- көздүн сурмаларында сөөл сымал бүдүрлөрдүн пайда болушу
- көздүн сурмаларынын кызарып калыңдашы
- склера менен роговицанын бозомтук болушу
- өтө жарыкта көрүүнүн начарлашы
- роговицанын чоңоюп, жарыктан коркуусу, анын некроздук жумшаруусу
- роговицанын бозоруп калышы жана тешилиши, инфекциянын пайда болушу
Ошондой эле А витамини жаш организмдин өсүп өнүгүү процесстерине, сөөктүн туура өсүүсүнө, теринин абалына таасирин тийгизет. Ал жетишпегенде теринин кургап бозоруусу, тери жүндөрүнүн тамырларынын көөп түктөйүүсү, исиркектенип ириңдүү жаралардын пайда болуусу, чачтын кургашы, өңүнүн өчүшү, тырмактардын морт болушу жана аларда жол-жолунан кеткен тактардын пайда болуусу байкалат.
Негизи А витаминин жетишпеси эки фактордун астында болот.
Биринчи бул сырткы факторлор: тамак-аш азыктарында каротиноиддердин жок болушу керек. Мында тамак-аш майларынын сапаты чоң ролду ойнойт.
Экинчи-бул ички фактор болуп эсептелет. Анын ичинен А витаминин жетишпестигине алып келүүчүлөр:
1. Ичегиде каротиндин А витаминине айланышынын бузулушу, анын сиңирилүүсүнүн начарлашы
2. Боорду май басып кетүү, цирроз ооруларынын кесепетинен А витамининин боордо топтолуусунун бузулушу жана канга сиңбөөсү эсептелет.
Ошондуктан алдын алуу катары А витамини курамында бар болгон азыктарды пайдалануубуз абзел. Аларга жаныбарлардын боору, лосось балыктары, жумуртканын сарысы, сүт азыктары, жашылча жемиштер, сабиз, помидор, ашкабак, абрикос, апельсин, шабдаалылар кирет.
Организмде аскорбин кычкылы негизинен ичке ичегиде сиңирилет. Бир аз бөлүгү заң жана тер менен бөлүнүп чыгат. Бөйрөк үстүндөгү бездин , гипофиздин , көздүн хрусталигинин ткандарында аскорбин кычкылы көп кармалып турат. Көк боордо, уйку безде, боордо, эркектердин жана аялдардын жыныс бездеринде, мээде, калкан сымал безде, канда С витамини аз кездешет. Ал эми жүрөктүн булчуңунда мынданда аз санда. Бул витамин кан тамырлардын капталдарын бекемдейт, жаракаттардын бат бүтүүсүнө өбөлгө түзөт, темирдин сиңирилүүсүн жакшыртат, кандагы холестериндин санын төмөндөтүп, атеросклероздун алдын алат, иммунитетти бекемдейт, бөтөн заттарды зыянсыздандырууга өбөлгө болот.
Дени сак адамдардын организмдеги аскорбин кычкылынын жалпы саны 2-6 граммга чейин болот. С витамини суткасына 20-30 мг чейин заара менен бөлүнүп чыгат.
Тамак-аштарда С витаминин таптакыр жок болушу, организмдин ага болгон талабынын жогорулашы, анын жакшы сиңирилбеши гиповитаминозго алып келет.
Эгерде организмде жетишпей өтүшүп бара жатса, анда төмөндөгү симптомдор байкала баштайт:
Теринин түлөшү, буттун оорушу, теридеги майда кан тамуулар, чачтын тамырынын тегерегиндеги өзгөчө буттарда байкалат. Тиштердин бошоп, түшүп калуусу, табиттин жоктугу, теринин кургактыгы, жаракаттардын, тытыктардын начар бүтүүсү күтүлөт.
Жогоруда аталган симптомдордун алдын алуу боюнча жана аларга каршы иш жүргүзүүдө төмөнкү нерселерди аткаруубуз кажет. Ал үчүн, аскорбин кычкылын камтыган нерселерди пайдалануубуз талап кылынат. С витамини бардык жашылча-жемиштерде, өзгөчө цитрус жемиштеринде жана ширелеринде, мөмөлөрдө, таттуу калемпирде, капустада, картошкалардын курамында болгондуктан күнүмдүк жашообузда колдонгонубуз оң.
Айта кетчү нерсе, эгерде сиздерде кандайдыр бир окшош симптомдор байкалса, анда тезинен дарыгерге кайрылыңыз.
o Тамеки тарткандарга. Анардын даны С витаминине өтө бай. Баарыбызга белгилүү болгондой, тамеки тарткан сайын организмдеги бул витамин жоголот. Эгер организмиңиз ар кандай вирустарга туруштук берсин десеңиз жана эрте картаюунун алдын алгыңыз келсе, анда сөзсүз анар жеңиз.
o Офис кызматкерлерине. Эгер сиз компьютер алдында көпкө отуруп иштеген адам болсоңуз, анда РР витаминине өтө муктажсыз. Анткени РР витамини көрүү органдарына эң зарыл. Бул витаминди, албетте, анардын курамынан таба аласыз.
o Окуучу жана студенттерге. Анардын курамындагы В1 витамини эске тутууну жакшыртат жана мээнин, нерв системдин жакшы иштөөсүн камсыздайт.
o Спортчуларга. Бул мөмөнүн курамындагы В6 витамини денеге күч келгенде тарамыштардын тырышып, булчуңдардын карышып калуусунун алдын алат.
o Ырчыларга. Акыркы убактарда изилдөөчүлөр анардын ширеси үндү күчтүү жана жагымдуу кыларын айтып чыгышты. Андыктан ырдоо алдында бир стакан анар ширесин ичүүнү унутпаңыз.
Уйку тууралуу учкай сөз...
Уйку пайдалуу, анткени организм уктоо аркылуу калыбына келет. Бирок доктурлардын айтуусуна караганда, 20-40 жаштардагы айымдар суткасына болжол менен 7-8 саат укташ керек. Жайында бул көрсөткүчтөн азаят. Ал эми кышында бир-бир жарым саатка көбөйөт, анткени, организм көбүрөөк уйкуну талап кылат. Уктаардан мурда таза абада 10 мүнөттүк сейилдөө абдан пайдалуу. Негизи эле адам күнүнө бир сааттан эки сааттка чейин сейилдесе, анда анын кан айлануу системасы да нормалдуу болуп, ар кандай оорулардын алдын алган болобуз. Андан кийин жылуу, бирок ысык эмес сууга чайканып, же бутуңузду жууп алсаңыз ашыкча болбойт. Кимде-ким уктай албай кыйналып жатса, денесине акырын массаж жасап койсо деле болот. Бирок бүт денеңизди жышып жуубаңыз, аны эртең мененкиге калтырсаңыз болот. Кечки жуунууга 15-20 мүнөт калганда бут кийимди, колготкини жана байпакты чечип алып үйдө басыңыз. Дарыгерлердин айтуусуна караганда, бутту жуугандан кийин колду өсүмдүк майы менен майлап, акырын массаж жасасаңыз чарчоону басат. Өсүмдүк майында көптөгөн пайдалуу витаминдер бар, мисалы Е, аны буттун таманынан манжаларга чейин сүйкөңүз. Жакшы уктоонун дагы бир себеби, чачты жыгач тарак менен тароо болуп эсептелет. Мындай 2 минуталык массаж чачтын терилеринин кан айлануусуна жакшы шарт түзүп берет жана стресстен арылтат.