ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ru ky ru el ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Эл үчүн", 15.07.11 - 4-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Теңирчилик - кыргыздын дүйнө таанымы, түбөлүк билими
Теңирчилик - кыргыз элинин дүйнө таанымы, жашоо турмушундагы, табигаттын жана адам баласын курчап турган чөйрөсүнүн сырын ачкан улуу билими касиети. Кыргызды кыргыз кылган көөнө касиеттеринин сырлары теңирчиликте. Демек кыргыз эли жаратылыштын сырын терең өздөштүрүп, табигат менен жуурулушуп, руханий тазаланып келген.
Кыргыздын дүйнө таанымын изилдеп дегеле, кыргыздын кыргыз экенин далилдеп бир топ илимий эмгектерди жараткан, теңирдин жолун таанып билип, ошол улуу жолго кыргыз элин тынбай чакырып келе жаткан улуу инсан, теңирчи, нукура кыргыз агабыз Дастан Сарыгулов менен азыноолак кеп курдук.
- Дастан агай, айтсаныз кыргыздын көөнө касиетинин түпкүлүгүнүн сыры эмнеде? - Кыргыз 15-20 миң жыл калыптанганын бүгүн генетика илими аныктап берди. Жүз кыргыздын алтымыш бешинде "R1a гаплогруппа" бар. Илимий деңгээлде кыргыз тилине кайрылсак кыргыз 20-30 миң жыл мурда калыптанган эл. Себеби: адамзат жалпы сүйлөө мүмкүнчүлүгүн өздөштүргөндө эң алгачкы сөз ал ачык тыбышы гана жаратканга байланыштуу болгон. Ким болбосун кайсы жерде болбосун ачык тыбышты жаратуу өтө кыйынга турган. Ошон үчүн түпкү сөздөр бир муундуу болгон. Кыргыздын түпкү сөзүнүн 70 бир муунду, мисалы ай, күн, ат, ит, өт, көз, бут, тур, кет, бар, мал, тиш, тил. Бул эмнени билдирет, кыргыз өтө байыркы доордогу калыптанган эл болгондуктан сөздөр бир гана муундан турган. Ошол эле ит деген орустарда со-ба-ка болуп үч муундуу, уй ко-ро-ва үч муундуу. Демек булар сүйлөө мүмкүнчүлүгү, чеберчилиги өнүккөндө калыптанган элдер. Кыргыздын түпкү сөздөрү баш - деген сөзгө, башчы, баш-кар-ма, баш-тагыч, сүт-сүттүү. Кыргыз тилинде мужской, женский, средний деген род жок. Эмне үчүн жок? Себеби - кыргыз тили "матриархат, патриархат" доорунан мурда калыптанган. Коомдогу аял, эркек болуп бөлүнгөн доордо калыптанган эмес, ошон үчүн аялга таандык, эркекке таандык мүчө белги кыргыз тилинде болгон эмес. Демек кыргыздын дүйнө таанымы кайсы доорго таандык? Ал доор кандай доор болгон, ал доордо табияттын үстөмдүгүндө жашаган, табият менен эриш-аркак, табияттын кучагында милтиреп, табияттын мыйзамы менен жашаган биздин бабаларыбыз. Алгачкы 50 миң жыл мурда адам баласы баарын бүгүнкүдөй таразалап, пайда-зыянын келтирип талдап отурган эмес, ал убакта адамга адам аман калуунун шарты, көкүрөк туюмга, сезгичтикке көбүрөөк байланыштуу болуп, ошону менен гана сактаган. Ошондуктан нукура кыргызга тигил же бул динди куран намаз жөнүндө айтсаң "Эй, койчу айланайын былжырабай" дейт. Кыргыз табият менен жуурулушуп жашап келген. Кыргызда табияттан ыйык нерсе болгон эмес. Табият өзү калыс адилет да. Ошон үчүн кыргыз айтат жерге сууга кесир мамиле кылсаң кырсыктап коёт теңирим деп. Демек жер дагы, суу дагы жандуу болуп калдыбы? Бул эмне деген гана керемет дүйнө тааным? Көзү ачыктык.
Окуучулар, жаачылар, аярлар булардын түбү ошол байыркы дүйнө таанымдан келе жатат. Бөлөк элдер аны жоготушту. Эки жол менен жок кылышты мисалы, ислам дининде арбакка тыю салынат. Арбак ыйык эмес Алла таала, Мухаммед пайгамбар, анан мечиттеги молдо ыйык. Мазарга барууга тыю салынат .
Азыр бизди тыя албай барсаңар бара бергиле. Арбакка куран окусаңар окугула, бирок ислам дининде болгула деп айла жок айтып атышпайбы. Демек, кыргыз эч качан адам баласы ойлоп тапкан ыйыктыкты тааныган эмес. Дайыма табият менен улуу болгон. Мисалы, Манасты чоң жинди дешкен да, туурабы? Же болбосо Манасты деле пайгамбар кылып алса болот эле го. Кыргыз үчүн бир эле ыйык бар. Ал "Көкө Теңир" ал тээтиги көктө асманда, күндөн дагы өйдө жайгашкан деген түшүнүктө болгон. Ошон үчүн Теңирим теңдикти жалгайт деген. Ал убакта таш курал менен бирөөнүн эмгегин бирөө жеп алууга мүмкүн эмес болгон. Баары бирдей эмгектенген. Башкаруу мүмкүнчүлүгү болгон эмес. Ошол себептен, "эңкейгенге эңкейгин, төбөң жерге тийгенче. Кекейгенге кекейгин төбөң көккө жеткиче" дейт кыргыз. Мына кыргыздын дүйнө таанымы.
- Кыргыз кантип ошол касиеттерин сактап калган?
- Кыргыз 20-кылымдын 30-50-жылына чейин көчмөн турмушта жүрүп, табияттын кучагынан кеткен жок. Дүйнөлүк диндерди билесиңер. Христиан дини далай аялдарды "Ведьма, сатана!" деп өрттөбөдүбү. Ошондой динге дал келбеген сапатка ээ болгондорду Европа элдери инквизиция деп муундан муунга жок кылып келишкен. Жанна Д Аркты деле мисалга алсак, кыргыз болсо эгерим тирүү жанды өрттөгөн эмес. Керек болсо малга, кумурсканын уюгуна тийбеген. Ошон үчүн кыргыздын касиети таза доордо жатат. Орустар келип, кыргыздарды көп нерсеге үйрөттү. Анын арты менен илбирсти, аркар, кулжаларды кырып бүттүк. Манаста мындай сап бар "Тирүү жүргөн адамга мындай кордук салбасын, Ата журттан айрылып, адам эмес айбан да, Ар кайда тентип калбасын" мына кыргыздын дүйнө таанымы. Кыргыз жапайы айбанаттарды өзүнөн оолак бөлгөн эмес. Менин мекеним болсо жапайы айбанаттын да мекени деген. Мен мекенден тентибесем, жапайы айбанаттар да тентип кетпейт! деген түшүнүктө болгон. Кыргыздын айкөлдүгү кеменгерлиги, даанышмандыгы, көрөгөчтүгү ушунда жатат. Ал эми Европа элдеринин сатана, ведьма, христиан динине дал келбейт, дегендиктери касиеттин азайгандыгы болду. А бизде текерисинде 20-кылымга чейин көчүп, конуп жүргөнгө байланыштуу табияттын кучагынан чыкпаган соң көзүгүп калыптыр. Киренелеп калыптыр деген ырым-жырымдардын түрүн жасашкан. Биз азыр материалисттик доордун кулу болгон үчүн өзүбүздүн көсөмдүгүбүздү баалабай барктабай калдык. Жер жүзүндө адам билбеген далай кубулуштар бар. Аны биздин бабаларыбыз аман калуунун амалын кылып, жолун издеп отуз миң жылдызды өздөштүрүп, атадан балага муундан-муунга өткөрүп берип келген.
- Кыргыз дүйнө таанымын канткенде өз ордуна алып келе алабыз?
- Биз сөөк талашкан доорго келип кептелдик. Бул деген нерсе ар кандай секталардын келиши. Мисалы, бабтисттерди мусулман эмес аларды көмдүрбөйбүз, - деген адамдар дагы болуп атпайбы. Кыргыз жер талашкан, суу талашкан, намыс талашкан. Бирок эгерим кыргыз сөөк талашкан эмес. Ошондуктан элге толгон-токой илимий изилдөөлөрдү окутуп таратышыбыз керек. Ал эми экинчи жолу эгерде кыргыз мамлекетинин башына түбү кыргыз, каны кыргыз, теги кыргыз. Кыргыздын топурагы, каны, жанынан жаралган кыргыз келсе ал сөзсүз муну мамлекеттик деңгээлге көтөрөт. Анын үстүнө бүгүн адамзаттын көйгөйлөрүн глобалдык маселелерин курал, акча, мыйзам чечпейт. Кантип чечүүнүн бир эле жолу бар-дүйнө таанымды өзгөртүшүбүз керек. Теңирчилик дүйнө таанымына өтүүбүз абзел. Ошондо гана бул маселе чечилет. Адамды курал менен акча, мыйзам менен намыстуу, ыймандуу кыла албайсың. Ошондуктан дүйнө жүзүнө адамзаттын жаңы доорун кыргыз баштайт. Себеби, кыргыз тетиги таза доордо өзүнө сиңирип алган салт, адат кылган макал-лакапка айландырган, жазылбаган мыйзамга айландырган, ыйык китеби жок эле мунун баарын аткарып келген. Кыргыз ошол улуу касиеттерди сактап калган. Кыргыздан башка ал касиеттерди эч бир улут сактабайт. Биз оттун ыйыктыгын бүгүн дагы сактайбыз. Арча түтөтүп, Ноорузга чоң от жагабыз. Кийинки элдер ошол эле оттун ыйыктыгын шам кылып чиркөөлөргө жагып жатышпайбы. Биз кандай жаралсак, коломтонун отун өчүрбөй ошол бойдон сактап келе жатабыз. Биз азыр рухий нарктын, улуулугун, үстөмдүгүн орното турган доорго келе жатабыз. Демек, бизге кыргыздарга аны үйрөтүүнүн кажети жок. Биз илгертеден эле ушул улуу жолдор менен жашап келгенбиз. Жаңы доор кыргыздын доору.
кыргыз тилиндеги гезит "Эл үчүн"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?