hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky kk ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ko ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ky ky ru cs ky ky ru ru ky ky bg ky ky ru ru ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky ky ru ru ky kk ru ky ru ru ky ru ky tt ru
"Фабула", 15.03.11 - 14-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
...Муну уккан Жигитбек сүйүнүп кетти. "Бөөдө эле жаман ойлогон турбаймбы. Кетпейт эле дейм да... Сонундай аялды жоготкону болбос... Алтыным", - деп жиберди Жигитбек.
- Кеттикпи? - деди жигит.
- Азыр мен кийинип чыгайын.
- Жигитбек шаша-буша үйүнө кирип бат эле кийинип чыкты. Эми эле муз болуп турган көңүлү нур чачкан дене балкыткан абалга алып келип таштады.
Машина шаарга кирип бир үйдүн дарбазасынан кирип токтоду.
- Жүрүңүз, - жигит Жигитбекти ээрчитип үйгө киргизип диванга отургузду да, өзү чыгып кетти. Жигитбек Сонуну мына-мына кирип келчүдөй болуп алеп-жалеп күтүп турат. Бат эле бир суйкайган сулуу кирип узун стаканга куюлган сокту сунду:
- Агай, муну ичип туруңуз, азыр келишет.
Жигитбек суусап турган. Дем албай ичти сокту. Андан аз өтпөй денеси нымшып, денесин бир сонун сезим каптап жыргалга батты. Баягы жигит кирди үч-төрт сааттан кийин. Ага чейин Жигитбек дагы эки ирет сок ичкен болчу. Канча убакыт өткөнүн эмне кылып отурганын билбейт. Айтор, жыргаган сезим гана дене бийлейт.
Жигит Жигитбекти колтуктай жетелеп машинага кайра салды. Түз эле темир жол вокзалына келишти. Перрондо эл батпайт. Поезд Сибирге жөнөп жаткан экен. Мурунку жигит дагы бир шериги экөөлөп Жигитбекти бир вагонго отургузушту. Проводник менен небак сүйлөшүлгөн экен. Эки жигит Жигитбектин пальтосу менен тумагын чечип ала түшүштү.
Жигитбек наркотиктин, дагы бир даарынын күчү менен жакшы уктады, бир сутка бою. Экинчи сутка болгондо ойгонду. Шарактаган поезддин үнүн укту, вагондо баратканын билди. Терезени карады, кар баскан токойду аралап кетип баратат...
Жигитбектин ой токтотууга чамасы жок. Купедегилердин көбү кыргыздар экен, бака-шака түшө сүйлөшүп баратышат.
Бир маалда бир отуздардагы жигит сурап калды Жигитбектен:
- Байке, кай жерге чейин барасыз?
Жигитбек кай тарапка баратканын билбесе эмнени айтмак, күңк-мыңк этти:
Бул маспы же акылы жылышкан немеби дегендей кылган жигит экинчи эч нерсе сураган жок.
Ошондон алты-жети саат өткөндөн кийин Сибирдин бир чоң шаарынан Жигитбекти түшүрүп салды. Аны поездге салгандар ошол жерден түшүргүлө деп төлөгөн экен. Костюмчан, жылаңбаш, кыштын кыраан чилдесинде шөмтүрөп вокзалга кирип бир орундукка олтурду. Аз өтпөй эки милийса келип, бири честь берди да документ сурады... Жигитбекте кайдагы документ. Же жок, же бар деп айта албай туттуккан немени эки милийса эки жагынан колтуктай алып жөнөштү. Ушул учур өмүр бою түйшүгү жок турмуш өткөзүп, өзүнүн эти менен көңүлү ооруганын гана сезип, башкага кенедей да кабак-кашым дебеген кадимки эле дөңдөн айырмасы жок неме ушул азыр жаны көзүнө көрүнүп, илкий баратты...
Макан багып чоңойткон таякесиникинен кеткенден кийин кайрылып барган эмес. Ал жерди дегдетип, өзүнө тартып турган эч нерсе жок эле. Үч-төрт күндөн бери ошол таякеси жөнүндө ойлоп, өзүнүн барбай жүргөнү чеки иш экенин мойнуна алгандай болду. Бекен, Мирбектер менен кеңешип көрүп Нестан экөөнүн үйлөнүү тоюн дал ошол таякесинин үйүндө өткөрмөй болду.
Макан кай иш болсо да созбой бүтүргөнгө көнгөн. "Өлүмдөн башканын баары тез болгону жакшы" деген кеп ушул Маканга тиешелүүдөй эле.
Достору менен кеңешкен күнү эле тойдун камын көрдү. Жылкысын да, арак-шарабын да, айылдык көп адамдардын түшүнө кирбечү түркүн тамак-аш алды да, эки күн өтпөй алты-жети жеңил машина, жылкы салынган бир жүк ташуучу машина убай-чубай Макан чоңойгон үйгө келип токтоду.
Камсыз жаткан таякеси Маканды көрүп таарынып жүргөнүн эстен чыгара берди. Бышактап алган. Зыңкыя кийинип, өзүнө окшогон келбеттүү достору менен мыкты машиналарды минип келгенине суктана таң калды. Баарынан да килейген жылкы ала келгенин айтпайсыңбы.
Бака-шака той түшүп, ошол күнү кечте Макан менен Нестандын никеси кыйылды...
Автордон: - Урматтуу окурман, ушуну менен "Кандуу жылдардын" биринчи бөлүгү бүттү. Экинчи бөлүгүн буюрса китеп болуп чыкса окуп каларсыздар. Макан менен Нестандын, Бекен менен Мирбектин, Ром менен бандиттеринин тагдырлары ошол экинчи бөлүмдө чечмеленет.
"Кандуу жылдарды" окуп жатабыз деген сөздү көп адамдан уктум. Сиздерге аябай ыраазымын.
Урматтуу бизнесмендер, эпадам көңүлүңөр болсо "Кандуу жылдарды" чыгарып бергиле. Мен автор катары китеп сатылгандан түшкөн акчадан бир тыйын албайм. Эгерде чыгарып берчүлөр чыкса, редакция менен байланышыңыздар.
Дагы бир сөз - кийинчерээк "Мен сага өлүм апкелем" деген курч сюжеттүү чыгармам жарыялана баштайт. Кабардар болуп туруңуздар.
Дагы бир жолу окурмандарыма рахмат айтам, бар болуңуздар!
УЛУУ ЭМИР ТИМУРДУН ИМПЕРИЯСЫ
...Темирлан макул болуп өзүнүн Кеш шаарына кайра келет. Бул жарашуу бир жагынан зарылчылык болгон менен, экинчи жагынан Чыгыштын бийлик башчыларына мүнөздүү амалкөйлүктүн бир көрүнүшү эле.
Хусейин өз ара сүйлөшүүлөрдөн кийин Балх шаарына келип чеп кура баштайт. Мындай тымызын аракетти Темирлан жактырбай, капыстан Хусейинге кол салууну чечет. Ал Кеш шаарынан Аму дайрасы аркылуу Термездин жаны менен Бактрия аймагына аскерин алып өтөт. Курчоодо калган Балх шаарында Хусейин бат эле жеңилип берген.
Хусейин жеңилип калгандан кийин Темирлан аны эркиндикке коё бергиси келген, бирок аскерий жандоочулары Хусейинди өлтүрүп коюшкан. Хусейин өлгөндөн кийин Балх шаарын таштап кеткен Мавераннахрдын белгилүү адамдары кайрадан шаарга чогулуп келе баштады. Темирлан ал адамдарга алдырып койгон дүнүйө мүлкүн кайтарып берген.
1370-Ит жылында 10-апрель күнү Темирлан ак кийизге отургузулуп, башына алтын таажы кийгизилип, кайрадан эмир көтөрүлөт. Эл салт боюнча тогуз жолу эңкейип жүгүнүп куттуктап, анын башына алтын, күмүш тыйындарды ыргытышат. Кайрадан тактыга отурган Темирлан ошол кезде 34 жашта эле.
Темирлан кылкылдаган элдин астында сөз сүйлөп, Самарканды мамлекеттин ордо шаары деп жарыялайт. Самаркан ошол убакта тарыхый мааниси чоң шаар эле. Муну түрктөр жана ирандыктар жакшы биле турган. Александр Македонский 420-жылы Самаркан шаарына келгени, бул жерде кудуреттүү Кушан мамлекети болгону, аны Иран сасаниддери жок кылгандыгы тарыхта белгилүү. Самаркан Улуу Жибек жолундагы туш-тарап менен байланыштагы өнүккөн, бышыкчылыктуу, жер-жемиши мол шаар катары атагы чыгып, Кытай тарапка каттаган кербендер үчүн ыңгайлуу жер болгон. Ошондой эле Александр Македонский келгичекти бул шаарда атактуу Фирдоуси "Шах-наме" дастанын жараткан.
III БАП. МАВЕРАННАХР АЙМАКТАРЫНЫН БИРИГҮҮСҮ
"Баатыр онду өлтүрөт, амалкөй бүт согушту жеңет".
Темирлан ордосун Кеш шаарынан Самарканга 1370-жылы көчүрүп келип, шаарда чеп курууга киришет. Өзү ээлик кылган аймактардын жакшыларын жыйнап, улуу курултай өткөрүүнү чечет. Курултайга негизинен көчмөн түрк-монгол элдеринин жалайыр, барлас, сельжуктар, кыргыз уруулары чакырылат.
Темирлан бийликти бекем кармоо аны тартып алгандан да кыйын турарын жакшы түшүнгөн, ошондуктан курултайды чакырып, башкаруу курамын чыңдап алуунун камында болду. Мавераннахрдын аймагындагы эл эки түрдүү маданиятта жашаган, бир бөлүгү Ирак, Ооганстан жана Орто Азиянын шаарларында жашаган отурукташкан калк болсо, экинчи жагында көчмөн элдери турган.
Темирландын ой-максаты мына ушул эки башка социалдык-маданий шартта жашаган калктардын турмушунда аскер милдетин мыйзамдуу кылып бекитүү эле. Экинчиден, ал убакта Мавераннахрдын аймактарында жашаган калктын дээрлик бардыгы мусулманчылыкты кабыл алып калган болчу, ошондуктан Темирлан өзү Көкө Теңирге сыйынса да, мурунку ата-бабаларынын жолун жолдоп дин жаатында элди эркин койду. Темирлан кайсы динге болсо да каршы чыкса, анда өзүнүн эли өзүнө душман катары сезилерин жакшы түшүнгөн. Темирлан Көкө Теңирге сыйынып, отту, сууну, күндү ыйык туткан көчмөн кыргыз элине аяр мамиле кылган. Ошондой болсо да өз улутуна карабай, Кудаян деген хан аркылуу түндүк кыргыздарга ислам динин кабыл алдыргандыгы үчүн жалпы элге көп запкылыкты, кыйынчылыкты көргөзгөн. Ошол кезде кыргыздарды Тарбагатай деген тоо кыркаларына чейин Жаныбек-хан башкарып турган. Элибизде ошол доордо Толубай сынчы, Токтогул ырчы, Асан Кайгы, Алдар Көсө, Жээренче Чечен деген атактуу таланттарыбыз жашап өткөн. Буларга мисал катары эл арасында айтылган төмөнкү ылакап ырларды келтирсек болот.
Ошол кезде кыргыздын Катаган уруусунан Супатай деген баатыр чыгып, элди ак ниеттүүлүк менен башкарып турган. Ал өлгөндөн кийин элде ынтымак кетип, анын Карасейит, Сарысейит деген уулдары байлык талашып бири-бири менен урушуп, Сарысейит жеңилип калат. Ошол жаңжалдуу мезгилде Сарысейиттин уулу Мажиттин колун Карасейит кестирип салат. Ыза болгон Мажит жети уулун ээрчитип, айылы менен Самаркан шаарына көчүп кетип калат. Көчүп барган элди Мажиттин ордуна Кудаян бийлеп калат. Ал өз ыктыяры менен Темирландын бийлигине кошулат. Бул болжолдуу 1357-1359-жылдар болгон. Дал ошол учурда түндүк кыргыздардын кудайы - от, динсиз, мал багып көчүп-конуп, ар кай жакта жашашат, ичкени кымыз, айран, жегени-эт, кийгендери малдын териси, булар мусулманчылыкты кабыл алышпайт дешет. Ошондо Темирлан элимди кырып албайын, ким бул түндүк кыргыздарды мусулманчылыкка үндөйт дейт. Ошол кезде жаңыдан түндүк тараптан келген Мажиттин баласы Кудаян: "Мен мусулман кылам" - деп чыгат. Темирлан Кудаянды Өзгөнгө алып келип, ордо салдырып, кыргыздарга хан деп жарыялаган.
Кудаян Темирланга жагыш үчүн "бөрк ал десе, баш алат" дегендей, түндүк көчмөн кыргыздарды күч менен ислам динине киргизип, келмеге тили келбегенинин...
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
А.Жекшенкуловдун жардамчысы Рашид бир нече жүз миң доллар алганын...
БАКИЕВДЕР ЧАБУУЛУН БАШТАП ТУР
СОТТОРДУ БАШТАН СЫЛАБАЙ "ӨПКӨСҮНӨН КАГЫНТЫШ" КЕРЕК
Эшимканов Куловдун "куралы" болобу?
7-апрелде ок тийип, курман болгон Адыл Өмүрбек уулунун жубайы:
"Көзүн ачып, Ак үй алындыбы деди…"
Пекин олимпиадасынын коло медалынын ээси:
"Телефон чалсам дайым албайт, эркек болгондон кийин сөзүнө турса болмок…"
"Альфа телеком" компаниясынын башкы директорунун милдетин аткаруучу:
"МеgaComду элдик кылуу үчүн акырына чейин турабыз"
"Ар-Намыс" фракциясынын жетекчиси, депутаты:
"Үсөн Кудайбергеновду Р.Акматбаевдин буйругу
Куру кыялдан качан кутулабыз?
Ар кыл суроого ар кыл жооп…
Бакыт эмне экенин кеч түшүндүм…
КРнын эмгек сиңирген ырчысы:
сатып же тааныш салып алган жокмун…"