ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky kk ru ky ru hu ru ky ru tt ru tt ru ru ru ru ky ru ru ru ky ru uk bg ky ru ky ru ky ru ky ru kk ru be ru ky ru ru ky ru mn ru av ru kk ru ky ru ky ru ky ru ky ru
"Агым", 09.10.09 - 13-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
"Омор Султанов өзүнүн ырларын өзү жакшы окуп алган акын"
Гезиттин мындан мурдагы эки жолку санында Кыргыз эл акыны Омор Султанов Жазуучулар союзунун төрагалыгынан кантип кеткени, учурда ага байланыштуу жүрүп жаткан сот иши, жалпы эле кыргыз адабиятынын, маданиятынын учурдагы абалы тууралуу кенен кеп салып, кабарчыбыздын суроолоруна жооп берген. Бул жолу Кыргызстан Улуттук жазуучулар союзунун жаңы төрагасы Абдырахман АЛЫМБАЕВ (Баяс Турал) аталган бирикменин мурдагы төрагасы Омор Султановдун ошол маегинде айтылган ойлорго өз пикирин билдирди.
"Омокең жеңилгенин мойнуна алса жакшы болмок"
Маегинин башында эле Омор: "Мына, соттун чечими колуңда турат. Сен экөөбүз ага юридикалык баа бербей эле коелу. Бирок мен ушул чечимди окуп чыгып, башыман өткөн бир окуяны эстеп, күлкүм келди" дейт. Күлкүсү келгени илгери география боюнча бир сынакта досуна "Греция" деген тема келиптир. Ал суроого: "Греция" деген адегенде Болгария деп аталган, кийин Италия болуп калды" деп жооп бериптир. Омор "сотто да ушул сыяктуу бирдеме болду окшойт" дейт.
Эми Омордун ким экенин, ал канчалык ак, канчалык кара экенин "Кыргыз адабияты" гезитинин ?13 санына (август, 2009-ж.) "Доо арызга жооп" деген аталыш менен басылган макалада бердик. Ага биз кайра кайрылбайлы. Чынында аны да жазуучулар "силер Омордун жеп-ичкени бар" деп атасыңар, бирок аны сотко силер бербей эле, кайра ал силерди сотко берип жатканы кандай?" деп кайра-кайра сураша бергенинен улам жок дегенде жазуучулар билсин деп, ушул өзүбүздүн гезитке гана жарыялаганбыз. Эми башка эркин гезиттер кайра басабыз десе, биз ага даярбыз. Ошол макаланы окуган адам анан ким "Грецияны" "Болгария же Италия" деп жатканын билет. Анан дагы бир нерсени айтып коеюн, Омокең нааразы болуп жаткан соттор дайым анын арызын карап, эмнегедир биздин доо арыздарды бир да жолу карашкан жок. Төрт жолу сот болду, төрт жолу тең биз коргонуу позициясын ээледик. Омокеңдин деги сотторго нааразы боло турган жөнү жок. Эгер Омокең кыйытып жаткандай биз "жогору жактан чалдырып" койсок, анда маселе биринчи эле сотто чечилмек. Омор Султанов жатып алып "мен турганда өлөсүң" деп үстүндөгү адамды коркута бербей, андан көрө жеңилгенин мойнуна алып тынчтанса жакшы болмок. Ишти ырбаткан сайын ал өзүнүн эл биле элек ыплас жүзүн ачып жатат.
"Осурган кыз осурбаган кыздын бетин тытат"
Кабарчынын "соттошуу дагы уланабы?" деген суроосуна Омокең кадимки өзүнүн ыңгырамасына салып "Мен ушуну жөн эле коеюн дедим эле. Бирок, аттуу-баштуу акын жазуучулар бул маселени ушул боюнча таштагылары келбей жатат. Кимдир-бирөөлөр ойлогондой менин Жазуучулар союзунун төрагасы болуп турганга муктаждыгым деле жок" дейт. Кызык, деги "бул маселени ушул боюнча таштагылары келбей жаткан аттуу-баштуу акын-жазуучулар кимдер?" Алардын максаттары эмне? Эмне үчүн алар жаздан бери ызы-чуу салып, адашып жүргөн Оморду түз жолго салгандын ордуна, кайра ого бетер демитишүүдө? "Осурган кыз осурбаган кыздын бетин тырмайт" дегендей, Омор чырды бизге шылтап, биздин бетибизди тырмаганын качан токтотот? Чырды ким баштады? Оморбу же бизби? Эмне үчүн ал жаңы жетекчиликтин иштешине мүмкүнчүлүк бербей, кайра-кайра эле элди сотко берип, өзүнүн фактысы жок, чындыкка туура келбеген маектери менен алаксытууда? Мунун бир эле себеби бар. Союзга жаңы, иштей турган муун келди. Аларды иштетпей айласын кетириш керек. Илгертен эле ушундай, "жакшыны жаман көрө албайт". Күчтүүнүн артынан алсыз дайым ушак ташып жүрөт.
Кыргыз бузулуп жатканына мен эми түшүндүм
Омор Султанов андан нары "алар бир аз чыдап турса, мен ордумду мындай ызы-чуусуз эле өткөрүп бермекмин" деп айтат. Ызы-чууну ким салып жатат? Сотко берген бизби же Оморбу? Каратып туруп калп айтуу кайсы элдин салтында бар экенин билбейм, бирок кыргызда жок. Кыргыз өлүм жазасына тарткан үч адамдын бири - калп айткан адам болгон. Эми жетимишке жетип калганына карабай, жаштар менен кызмат талашып, жанын жеп жалган айтып жүргөн адамдар көбөйүп кеткени үчүн кыргыз бузулуп жатканына мен эми түшүндүм. "Адамдын бетин ит жебейт" деген чын турбайбы. Болбосо, ушул сөздү ал кантип айтып жатат? Анан, "бир аз чыдап турса..." дегени эмнеси? Аны кандай түшүнүүгө болот? Аны жазуучулар эки жылдан ашык күтүшпөдүбү. Дагы канча күтүш керек эле? Дегеле эмнеге күтүш керек эле? Эгер бир жасай турган иши болсо, пленумга келип айтпайбы! Качып келбей коюп, эми "мен билбей калыптырмын" деп жанын жеп жалган айтат. Сотто да "мен пленум өткөнүн 2-3 күндөн кийин билдим" дебедиби. Биз атайын заказ менен почта аркылуу чакыруу белетин бердирген квитанциябызды көрсөткөндөн кийин унчукпай кара көк болуп отуруп берди. Омордун бүт сөздөрү жалган. "Ушундай аттуу-баштуу адам кантип калп айтсын?" деп, кээ бир адамдар бизге эмес, калпты айткан Оморго ишенип адашып жатышат. Омор ошол адашкандарды ээрчитип жыргап жүрөт. Анатай Өмүрканов тууралуу айтыптыр. "Карачы, бул тууралуу эч нерсе айтышпайт" деп, жаңылык ачкансып таң калат. Бул факты Омор үчүн жаңылык болгону менен, биз үчүн жаңылык эмес. Биз Анатай агага бул маселе боюнча кайрылган учурда "жок мен кеттим, кайра кайрылбайм, силерди колдойм" деген. Сөзүнө туруп, ал киши башынан эле бизди колдоп келатат.
Устукан улуттук маселеге айланганда
Эми устукан тууралуу сөзгө аксакалдар өздөрү жооп беришер. Мен аны көрбөгөндөн кийин бир нерсе дей албайм. Болгону ар ким кайсы деңгээлде ой жүгүртсө, ошол деңгээлдеги сөздү сүйлөйт деген сөздү кошумчалайм. Кайран Омокеңдин "устуканды" улуттук маселеге айлантып отурганы - ал анын деңгээли. "Омор аксакалдарды сыйлабайт" деп мага таарынып, койгон колдорун тана баштады" дейт. Омор аксакалдарды сыйлабаганын биз көбүбүз өз көзүбүз менен көрдүк. 22-майда пленум өттү. 26-майда мени кабинетке "отургузабыз" деп аксакал-көксакал жана жаштар кошулуп, бир топ адамдар келишти. Омор эшикти омондор менен тостуруп койгон экен, алар менен тирешип атып зорго кирдик. Ал күнү Омор эч кимибизди уккан жок. Эртеси секретариат баатыр аксакалдарды баш кылып, 30-40 жазуучуну кайра чакырдык. Аксакалдар менен алдынан дагы өтөлү дедик. Союздагы болгон маалымат менен келгендерди тааныштыргандан кийин "Оморду чакыргыла" дешти. Эки жазуучу барып, Оморду кабинетинен залга чакырып келишти. "И-и баскынчылар, эмне дейсиңер" деди. Кеп-сөзгө келген жок. Аксакалдарга "эмне келдиңер, баргыла да чыгармаңарды жазгыла" деди. Эң улуу аксакалыбызды "сен эмне отурасың биерде" деп сөөмөйү менен сайды. А. Стамов менен М. Абакиров жарыша: "Омор, бул жер сенин жеке фондуң эмес, бул жер Жазуучулар союзу, пленум сени иштен кетирди, ордуңду жаңы шайланган жетекчиликке бошотуп бер" дешти. "Бошотпойм. Мен өйдө жак, ылдый жак менен кеңешип, анан бошотом. Кааласаңар сотко бергиле" деди. "Сени өйдө жак менен ылдый жак шайлаган эмес, сени биз шайлаганбыз, сени биз кызматтан түшүрдүк, пленумдун чечимине баш ийүүгө милдеттүүсүң". Омор Султанов сөздү уккусу келген жок, "кааласаңар сотко бергиле, ордумду бошотпойм" деп колун шилтеген бойдон чыгып кетип калды.
Омор өзүнөн кийинки муунду окубайт окшойт
Ортоңку муун тууралуу мындай дейт: "Анын үстүнө кийинки муун жарытылуу да эмгек кылышпаптыр. Мен аларды бир топ чыгарма жазып койгон экен деп ойлоптурмун. Көпчүлүгүнүн колго ала турган китеби жок. Анан каяктагы сыйлык? Алар минтип кресло талашып жүргөндөн көрө иштешсе болмок да. Сыйлык алышып алып анан жазышмак беле?". Биринчиден, акын-жазуучуну бөпөлөгөн Омордун мезгили менен азыркы учурду салыштырып болбойт. Экинчиден, анда акындар ыр жазганды гана билчү. Китебин мамлекет чыгарып, гонорар берип, мамлекет өзү сатчу. Азыр таптакыр башка. Анан Омор өзүнөн кийинки муундун китептерин окубагандыгы көрүнүп турат. Окуса алар эмне тууралуу, кандай жазып атканын билер эле жана "колго ала турган китеби жок" деген сөздү айтмак эмес. Тескерисинче, совет мезгилинде жазылбаган темалар азыр ачылып, колго алып окуй турган китептер азыр жазылууда. СССРдин көзү менен караганда жакшы көрүнгөн көп чыгармалар азыр улуттун көзү менен караганда өз маанилерин жоготууда. Анан да азыр акындар жөн эле келин-кызды ээрчип, сүйүү ырларын жазбастан, улут маселесин көтөргөн олуттуу темаларга киришүүдө. Ортоңку муундун өкүлдөрү Оморго окшоп бир гана сүйүү темасын культка айлантпастан, эң башкы тема катары улуттук маселелерди көтөрүшүүдө. Омор мен билгенден өзүнүн ырларын өзү жакшы окуп алган акын.
Жазуучулар союзу жазуучулукту үйрөтпөйт
О. Султанов "азыркы жетекчилер жазуучулар эмес, ыр жазганды кантип үйрөтөт?" дегенди айтыптыр. Биринчиден, жазуучу болуш үчүн сөзсүз 10-15 китеп жазыш керек эмес. Проблема ар дайым бир мыкты чыгарма жазууда болуп келген, азыр да, келечекте да ошондой болот. Экинчи маселе "ким эмнени жазып жатат, кандай жазып жатат" мына ошондо. Үчүнчүдөн, биз эч кимден,эч жерден Жазуучулар союзу "ыр жазганды үйрөтө турган уюм" экени тууралуу уккан эмеспиз. Эгер сөздүн ачыгын айтсак, союзга таланттуулар жана ыр жазуунун техникасын үйрөнгөнүн далилдегендер мүчө болушат. Союз ыр жазганды эч кимге үйрөтпөйт, аны акын өз алдынча окуп машыгат, кимден үйрөнөт жана кимди өзүнө устат катары тандап алат - өзү билет. Ал эми О. Султановдун эркин ыр формасында жазган ырлары болсо, прозадан айырмасы жок. Ал дайым "С. Эралиевге ак ыр жазганды мен үйрөткөм" деп айтып жүрөт. Бирок, С. Эралиевдин "Ак жыттар" менен "Жылдыздарга саякаты" эркин ыр формасында жазылган мыкты чыгармалар. Ал эми ак ырдын классикалык үлгүлөрүн жараткан Рамис Рыскулов тууралуу сөз башка.
Чыңгыз Айтматов - зоотехник, Жолон Мамытов - ветеринар
Маегинин дагы бир жеринде "Абдрахман болсо тарыхчы...." дептир. Укканыбызга караганда, Союзду бир топ жыл башкарган өзүнүн кайнагасы А. Салиев деле акын же жазуучу эмес болчу. Андан кийин көп жылдар мыкты жетекчи катары эл оозунда айтылып келаткан Т. Аскаров да философ эле. Аларга салыштырганда азыркы жетекчилер бүт жазуучулар. Эгер билим тууралуу сөз баратса, анда кыргыз адабиятында эле эмес, Нобель сыйлыгын алгандардын ичинде да, улуу жазуучу Чыңгыз Айтматов же атактуу акын Жолон Мамытов сыяктуу филфактан окубагандар абдан көп. Ал эми атактуу Арстанбек, Жеңижок, Токтогул, Барпылардын жогорку филологиялык эмес, башталгыч билими да жок болчу. Өмүр бою сүйүү темасын жазып келаткан жогорку билимдүү О. Султанов бул теманы жазууда билими жок Барпынын деңгээлине жеттиби же эмне болду - бул өтө кызык изилдей турган маселе. Менимче, өзүнүн көркөм деңгээли, формалык изденүүлөрү жана эң башкысы, улуттук колорити боюнча Барпы бир көк тиреген аскар тоо, ал эми О. Султанов анын жанында бир жапыз дөбө. О. Султановдо тескерисинче, улутсуздук идеясы бир топ күчтүү.
т:66 58 42 zairajimatov_76@mail.ru
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Бакыт Бешимов кимден качкан?
Миллиондор кайда, Бакыт мырза?
Мылжың бийликке кылжың оппозициябы?
Мансап жолу партия тепкичинен турабы?
"Бахтыярды Зикирбаев атайын өлтүрүптүр"
100 млн. сомду КИМ "жутту"?
"Орто" баа алган ким?
Алкоагенттиктен алко эмес, акча жардам
"Омор Султанов өзүнүн ырларын өзү жакшы окуп алган акын"
Жапондордо да мүшкүл көп
"…Миң кыялды ким тыяр"
Бул жолу жаш ырчы Даниэль өзүнө "портрет" тартты.
Оюнда дайым "генерал", турмушта лидер ДАНИЭЛЬ
"Ушул адамга кезиккениме эч өкүнбөйм"
Албуут темпераменттен чыккан ашкере канкор
Издейм сени, арасынан элдердин...
Кимди ким соет болду экен?