bg ky fr ru ru cs ky ky ky ky ky ky ru bg ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ky tt ky ky ru ky ru ky ky tt ky ru ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru eu en
"Асман пресс", 21.05.08 - 8-бет: ДИЕТА...•
Достук деген - бул эки тараптын бири-бирине болгон сый, урмат, түшүнүккө толгон мамиле. Бири бирине тууган-туушкан болбосо дагы бири-бирине карата ачык, таза мамиле түзүп, жеке кызыкчылыкты көздөбөстөн (карыстный цель)бири биринин жакшылыгында, жамандыгында жанында турган инсандарды дос деп эсептесе болот. Менин эң жакын досум деп жан курбум, ырчы жана композитор Жамиля Муратованы эсептейм. Биздин достугубузга 10 жылдан ашып калды. Кайсы күнү, кайсыл жерден таанышканыбыз менин да, Жамилянын да эсинде жок. Айтор, ал кезде Жамиля Кыргыз телевидениесинде "Звездная студия" аттуу көрсөтүүнүн редактору жана алып баруучусу болуп иштеп жаткан, а мен болсо жаңыдан ырдап чыгып жаткан кезим болчу. Тамашалашканда Жамиля мени Күкүш, а мен болсо аны Жампыш деп коем. Жампыштын биринчиден, адамдык сапаттарын баалайм. Ал ак-ниет, ачык, боорукер адам. Туулган күн жана башка ар кандай майрамдарда бири- бирибизди куттуктаганга шашабыз. Менин апам, андан кийин атам кайтыш болгондо, мага аябай чоң моралдык колдоо корсоткон. Аны мен эчкачан унутпайм.
Экинчиден, мен Жамилянын музыкалдуу талантын, өзгөчөлөнгөн үнүн, эч кимдикине окшобогон ырларынын обондорун баалайм. Экөөбүз дүкөнгө да ,базарга да, концертке да, пикник болсо да, конок болсо да чогуу барганга аракет кылабыз.
Тамак-аштын рецептеринен, саясатка чейин сүйлөшөбүз. Анын ичинде жеке турмуш да, кийим-кече, ар кандай ушактар да бар. Бирок бизди эң көп кызыктырганы - чыгармачылык, музыка, ыр! Менин репертуарымда Жамиля жараткан "Мен - кыргызмын", "Келдиңби сүйүү" аттуу ырлар бар. Экөөбүз бирге "Үмүттөрүм-күлүктөрүм", "Муңайбас", "Жылдыздуу жердешим" аттуу ырлардын музыкасын экөөбүз бирге чыгарганбыз. Жамиля экөөбүздүн достугубуз да, чыгармачылыгыбыз да дагы көпкө узаарына, экөөбүз дагы көптөгөн элдин жүрөгүнөн орун ээлей турган ырларды жаратаарыбызга да бекем ишенем.
Ырчы айым Гүлнара Кахарованын эки айдын ичинде күрүч диетасын кармап, 25 киллограм арыктаганын гезит бетине жарыялаганыбыздан бери редакцияны телефону тынымсыз чырылдап, диетанын жол жобосун сурап, экинчи ирет да ретцебин жарыялоону өтүнүшкөндөр арбын болду. Ал түгүл кызым май айында турмушка чыгат эле. Болпойгон толук кыз. Арыктоонун сырын айткылачы деп кайрылган апалар да болууда. Кыскасы, кыз-келиндерибиз жаз келгенден уламбы айтор, ашык салмактарын таштоого аракет кылып, күрүч диетасын кармооого дилгир экенин билдиришүүдө. Гүлнара Кахарованын күрүч диетасын кармаганга азырынча бардыгы болуп, 65 айым бел байлады. Биз алардын жашын, салмагы канча экенин да тактаганга үлгүрдүк.
Асанбекова Анара 39 жаш 88 киллограм
Аблабекова Гүлзат, 26 жаш 70 киллограмм.
Асылбекова Астра 26 жаш 65 киллограм
Артыкбаева Чынара 42 жаш 136 киллограм
Айдарбекова Арзыкан 38 жаш 75 киллограм.
Аскербек кызы Паризат 18 жаш 70 киллограм.
Бейшеева Жыпара 25 жаш 68 киллограм
Гүлнара Токтосунова, 33 жаш 82 киллограм
Мырзалиева Зейнегүл 23 жашта. 65 киллограм.
Көчөрова Алымкан 36 жаш 90 киллограмм
Кадыроава Замира 27 жаш 85 киллограм
Жолдошбекова айжан 29 жаш 70 киллограм.
Жаныбек кызы Жанара 25 жаш 78 киллограм
Конок кызы Изат 23 жаш 60 киллограм.
Кадырбек кызы Калича 17 жаш 68 киллограм
Калмуратова Анара 21 жаш 67 киллограм.
Каниметова Алтынай 28 жаш 73 киллограм.
Көчөрова Алымкан 36 жаш 90 киллограмм
Кадыроава Замира 27 жаш 85 киллограм
Сүйүтбекова Арзыгүл 31 жаш 68 киллограм.
Сүйүнтбекова Сайкал 31 жаш 76 киллограм
Сагынбаева Чынара 29 жаш 80 киллограм
Ыр сүйүүчүлөрүнө Жаным Айзат деген ат менен белгилүү болуп, чыгармачыл агасы Ильяз Андаш менен бирге Раймаалы менен Бегимайдын "Махабат баянын" тартуулап келе жаткан ырчы бийкеч быйыл орто мектепти аяктайт. 24-май күнү борбор шаарыбыздагы Алыкул Осмонов атындагы №68-мектеп-гимназиясында акыркы коңгуроосун өткөрө турган Жаным Айзат, келечекте кытай маданиятын, тилин изилдегиси келет. Бул максатта, ал Жусуп Баласагын атындагы Улуттук Университеттин эл аралык байланыштар бөлүмүнө тапшырууну көздөөдө. "Кудай буюруп, каалаган окуу жайымдын студенткасы болуп калсам, байыркы маданияттын ээси болгон кытай жана кыргыз элинин салт-санаасында, маданий жана музыкалык багыттарында кандай окшоштуктар бар экендигин же эмнеси менен айырмаланат экендигин салыштырмалуу түрдө изилдегим келет,-дейт Жаным Айзат. Ал эми учурда, жаш ырчы мамлекеттик сынактардын баардыгын "5" деген бааларга тапшыруу максатында, 11 жыл алган билимдерин дагы бир жолу тактап, кайталап дегендей, катуу даярдыктын үстүндө.
"Коңгуроонун дабышы жүрөк эзет"
Оңой эмес, өткөн күндү санаган,
Бир заматта он жыл өттү арадан
деп классташтарынын келишин өтүнгөн чакыруу барактары 10 жылдык, 20 жылдыктарга жөнөтүлсө, акыркы коңгуроонун кагылышы менен бүтүрүүчүлөр балалык баео сезими менен биротоло коштошуп, мектеп босогосунан узашат. Окуучулардын бири көзүнө жаш алса, бири кыялындагы таттуу тилектерине жетем деп турмуш жолуна сапар тартат. Мындай жакшы жөрөлгө ар бир мектепти шаңга бөлөп, бүтүрүүчүлөрдүн көз алдында өмүр бою сакталып калаары бышык. Биз "Артка бир кылчайып" рубрикабызда мына ошол көздөн жаш тегереткен аянычтуу, бир эсе кубанычтуу күндү адамдардын эсине капилеттен салгыбыз келди.
- Мен ардайым 25-май же акыркы коңгуроо деген сөздү укканымда Ош шаарындагы Ломоносов атындагы мектепти 1977-жылы 10-классты аяктаганым эсиме түшөт. Ал кездеги балалык баео сезимдер менен даалай кызыктуу кайталангыс күндөрдүн өтүп кеткенин эстеп, кылчая карап, турмушта эң жакшы таасир калтырган жылуу көз ирмемдер артта калганын эстесем армандуудай туюлат. Ал эми ошол кездеги чексиз кыялдарыбыздын ишке ашканы албетте, кубанычтуу. Ал кездеги мектептер азыркыдай эмес, адамды, нравалык жактан тазалыкка үндөгөн жакшы касиеттерге ээ эле. Ошол мектептен тапкан 10 классташ досум менен ушул күнгө чейин катышып, шериненин негизинде жолугуп турабыз. Бактылуу көз ирмемдерибизди чогуу-чаран эстеп, каткырып, черибизди жазып алабыз.
- Мен сегизинчи классты бүтүп эле Медициналык орто окуу жайга тапшырып кеткем. Ошондуктан акыркы коңгуроо нун таасирдүү элестери эсимде жок.
- Анда окуучулук кездеги кызыктуу учурлардан эстеп бербейсизби?
- Негизи кызыктуу, күлкүгө бай учурлар көп эле болгон. Бирок, ишимдин көптүгүнөн, кызыктуу учурлар да эсиме түшпөй жатат.
- Анда окуучу кезиңиздеги кыздарга кат жазган учурдан айтып берсеңиз…
- Оо, мен кыздарга кат түгүл ыр да жазчумун.
- Качан, кайсы кызга арнаганыңызды билсек болобу?
- (күлүп)Келинчегим билип калса, капа болот го.Силер менин бар сырымды ачып салмай болдуңар. Сизден чоң өтүнүч. Бул жолу мени гезитке чыгарбай эле коюңузчу, карындаш.
- Мен акыркы коңгуроо деген сөздү укканда алгач коңгуроонун, кагылганы, дабышы эсиме түшүп, жүрөк эзип, алыста калган балалыгымды эстетет. Ошондой эле 1- класстын татынакай кызын 10-класстын баласы ийнине олтургузуп, коңгуроо кактырганы көз алдыма тартылат. Мектепте окуп жүргөндө ар дайым үчүнчү сабак аяктаганда 15 минуталык танапис болчу. Ошол маалда акчасы бары акчасы жокторго пирожки алып берип, чогуу жечүбүз. Бир жолу бир эле классташ балабызда акча бар болуп, башкабызда жок болуп калды. Анын пирожки сатып алганын көрүп, жабыла кууп жөнөдүк. Эми гана жеткенибизде классташ балам 1-2 пирожкини кимдин оозунан табам дегенби айтор, колундагы пирожкисин жеп бүтүп коюптур. Былтыр 20 жылдыкка барганда ошол күндөрдү эстеп абдан күлдүк.
- Ошондогу толкундануу ушул күнгө чейин көз алдымдан кетпейт. Баарыбыз экинчи ирет көрүшпөй калчудай туюлуп, көзүбүздөн жаш тегеренип, бири-бирибизден ажырагыбыз келбей аянычтуу сезилген эле. Мындай жүрөк эзген толкундоолор турмушта көп жолу болот экен деп ойлогом. Ошондон уламбы акыркы коңгуроодогудай жүрөктөн орун алган таасирлүү толкунданууну азыркыга чейин издеп, бирок, эч жактан таба албай келем. Ошон үчүн аруу, аянычтуу сезимдерди даңазалаган бүтүрүүчүлөргө арналган "Курбулар" деген жаңы ыр жаздым. Мени бир көргөн адам кой оозунан чөп албаган жоош, момун жигит деп ойлойт. Бирок, окуучулук кезде куудулданып,агай-эжейлерди басканын, сүйлө-гөнүн туурап, классты күлкүгө бөлөчүмүн. Бир күнү бизди окуткан агай тапшырма берип, эшикке чыгып кетти. Агай кайра класска келбейт кыязымда партага чыгып, аны туурай баштадым. Бир демени кыйраткансып, агайдын атын айтып, үнүн, басканан бери туурап жаткам. Башында классташтарымдын баарынын күлкүсү чыгып жаткан. Бир маалда класс толо отурган балдардын эки-үчөөсүнүн эле күлкүсү угулуп калды. Эмне тынчып калышты деп аркамды карасам маңдайымда агай турат. Ошол замат эмне кылаарымды билбей агайды карап катып калыптырмын. Агай болсо, колуңду түшүрө бер деп койду. Көрсө, колумду көтөргөн боюнча катып турган экем. Кийин ал агайды көргөндө кыжаалат болуп, Кудай ай алдымдан чыкпаса экен деп тилейт элем. Азыр агайга капыстан кезигип калганда мурдагы жоруктарымды эстеп күлүп калабыз.
Сүмөлөк кайнатып, уйкудан калып, эртеси мектепке бардым. Алгебра сабагынан бир маселени чыгара албай кыйналдым. Жанымда олтурган кызга маселенин жообун көрсөт десем ал да көгөрүп көрсөтпөй койду. Айлам кетип, үйдөн шабдалы, алма алып келип берем дедим. Ага да көнгөн жок. Классташтар танаписке чыкканда мага эсепти көчүртпөй койгон парталаш кыздын сумкасына жиним келип, эшиктен бака алып келип салып салдым. Билмексен болуп жанына олтурдум. Кийинки сабак башталганы жатканда парталаш кыз китебин алайын деп сумкасын ачса, мен салган бака секирип кетсе болобу. Эжейдин, классташ кызымдын жүрөгү түшүп, кыйкырып ийди. Ошол окуядан кийин мени жалдыратпай эле классташым эсептерди көчүртүп калган.
- Акыркы коңгуроо же 25-май деген сөздү капилеттен угуп калсам эң биринчи айылда калган эски ак мектеп эсиме түшөт. Окуучулардын опокшош болуп кийинип, көз жоосун алган аппак бантик, форма, фартуктар көз алдыма тартылат. Биринчи мугалими Разикан эжемдин "Индийиский чай мынча сом. Аралашма чай анча сом" деп сабак өткөнү көз алдыма тартылат. Ошондой эле окуучулар ээрчишип алып, бак тиккен, кружокторго катышкан күндөр элестейт. Мага бир кабаттуу эски ак мектептин айланасындагы ажайып, кооздукка чулганган теребелде азыркы күнгө чейин менин таттуу сезимдерге бай балачагым, жаштыгым калгандай туюлат. Мектепте окуп жүргөндө активист элем. "Пионерская правда" деген гезитке макала жазчумун. Мага таңгак-таңгак болуп, Союз мезгилинде 15 республикадан кат келчү. Баарына жооп жазып жетише албай, классташтарыма жообун жазып койгула деп таратып берчүмүн. Азыр да эч нерседен капарсыз жүргөн ошол күндөрүмдү эстеп, сагынам.
Шаңдуу каккан коңгуроонун үндөрүн,
Шайыр шаңдуу классташтар күлгөнүн.
Эстей калсам жүрөк булкуп тызылдайт,
Артта калып, окуучулук күндөрүм.
Бир туугандай он жыл бирге окуган,
Бир партада катарлаша олтурган.
Көргүм келип, жолуксам дейм баарына,
Кубат алып көзүңөрдүн отунан.
Эстен кетпей ал күндөрдү эстедим,
Эч унутпайм эже-агайдын кептерин.
Жолугалы бирге окуган курбулар,
Эске салып, жаштык күндүн элесин.
Балалыкка бир кайрылып келели,
Өткөн күндүн айдап өмүр кемесин.
Лариса Асанбекова, акын, академик