ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ky ky ru ky ru ky ru ru ky ru ru ky ru kk ky ru ky ru ba ru mhr ru ru ru ky ru ky ru kk ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Аалам", 30.06.09 - 13-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"Ак үй" чочулап жатат. Капилет К.Бакиев экинчи ирет шайланбай калып жүрбөсүн деп сестенип турганы башынан эле билинген болчу. Шайлоо жакындаган сайын жүрөксүнүп турганы сезиле баштады. "Ак үйдүн" К. Бакиевдин административдик ресурстарынын бүткүл кубатын күрүлдөтө ишке салганына, бүт бийлик системасы бир талапкер деп жапырт маарап иштегенине карабастан, алда кандай болуп кетет деп чочулаганын баамдатат. Үгүт иштерин жүргүзүүдө талапкердин баардыгына тегиз бирдей укук берилери, аларга бирдей шарт түзүү, шайлоо кампаниясында бир адамдын жеке кызыкчылыктары үчүн административдик аппаратты пайдаланууга тыюу салынары жөнүндөгү шайлоо Кодексинин талабы бийликти аз да болсо кылчактатып койсо не дейсиң. Бул да болсо биринчи талапкер кажетсиз шайланат деген чоң ишенимдин жок экендигинин белгиси. Шайлоого старт берилгенден бери президентикке талапкердин бири К.Бакиевдин шайлоочулар менен жолугушуусу "Ак үйгө" күнкор, жогору жакка шыйпаңдап кошомат менен күн көргөн, кызмат ордун сактап калуунун бирден бир жолу "Ак үйгө" жасакерлик деп түшүнгөн жергиликтүү бийлик өкүлдөрүнүн ашынган "уюштуруучулук жигери" менен өтүп жатканы, ал эми бийликтин оппоненттерине, тескерисинче, атайы бут тосуулар, шылтоого шынаа тапкан кычык-кыянаттыктар жасалып жатканы канткенде да Курманбек Салиевичтин тумтак шайланып кетеринен жүрөксүнүп тургандарынан, бекем ишеним жок экендигинен шоорат берет эмеспи.
Экинчи жагынан кай бир гана кырдаалды адекваттуу баалоого жөндөмсүз "политолог" сөрөйлөр азыркы президенттик шайлоонун экинчи туру жөнүндө сөздү оозго албаса, эксперттердин көбү алты талапкердин бири дагы элдин 50% добушун албай калып, биринчи айлампада алдыга бөлүнүп чыккан эки талапкердин таймашы кайрадан уланаар мүмкүнчүлүгүн олуттуу түрдө караштырган ойду айтуудан алыс экендигин байкоого болот. Оппозициялык бир электрондук пресса жазгандай президенттин демилгеси менен "Ак үйдөн" түзүлгөн К.Бакиевдин штабы анын алгачкы айланпада эле жеңип чыгышы үчүн колдо бар болгон мүмкүнчүлүктү, ал гана эмес колдо жок мүмкүнчүлүгүн аябайт, керек болсо мыйзамдын чегинен чыккан аракеттерге, жедеп өнөкөт болуп калган добуштарды бурмалоого чейин барат дейт. Демек, кандай да болбосун, фальсификация жолу менен болсо да Курманбек Салиевич биринчи айланпада эле илгиртпей утуп чыгууга милдеттүү.
Асыресе, шайлоонун экинчи айлампасы болбосо да, анын экинчи этабын жокко чыгарууга болбойт. Айрым чет элдик эксперттердин прогнозу боюнча кызыктын баары шайлоо аяктагандан кийин башталышы мүмкүн. Бул эки орчундуу факторго байланышат.
Биринчиден бийликтин мамлекетти башкаруу саясаты боюнча коомдо нааразычылык маанай күчтүү. Айрыкча түндүк тарапта. Президенттикке элдин ичинде бедели төмөн экенин азыркы кезде бараандуу массалык маалымат каражаттарын өз ээлигинде басып алгандан кийин информациялык мейкиндикте мааниси өскөн ошол эле кезде салыштырмалуу эркиндикти сактап калган бейтарап Интернет-ресурстардын жүргүзгөн социологиялык сурамжылоолору ачык көргөздү. Андан да жаманы К.Бакиевдин рейтинги күндөн күнгө түшүп бараткан тенденциясы байкалат. Жетекчиси "жаңы" дайындалган БШКнын шайлоо процессинин эң зарыл инфраструктурасынын бири электораттын пикирин, маанайын аныктап бере ала турган репрезентативдүү социологиялык көмөкчү кызматы көңүлдүн сыртында калтырып жатканы бекер жеринен болуп жатпагандыр. "Ак үйдүн" көзөмөлүндөгү БШК илимий негиздеги олуттуу социологиялык изилдөө жүргүзүлсө ал К.Бакиевдин пайдасы үчүн чечилбестигинен, кадыр баркына доо кетеринен шектенүүдөн улам шайлоо инфраструктурасын бул сегментин "унутуп" калган сыяктанбайбы дейсиң.
Коомдук нааразычылык маанай - нааразы электорат бир ооздон оппозициялык талапкерлердин (К.Бакиевдин негизги атаандашы А.Атамбаевдин, же Ж.Назаралиевдин, же Т.Сариевдин) пайдасы үчүн добушун берерин шарттайт дегенди билдирбейт. Арийне К.Бакиевдин оппоненттери да шайлоодогу чыккан натыйжа башкысы эмес, башкысы шайлоого катышуу деген олимпиадалык принцип менен жүргөн инерттүү саясатчылардан эмес экендигин да эстен чыгарбоо кажет. Политолог Н.Оморов айткан талапкер-"маскарапоздору" алардын ичинде аз. Бир-экиси болбосо, жок. Көбү алдына олуттуу максат койгон саясатчылар. (Кыргыздын "желтый" прессасында же А.Атамбаев, же Т.Сариев -экөөнүн бири, ал эмес катары менен экөө тең "Ак үйдүн" долбоору, оппозиция берилген добушту бөлүп-жарып, чачыратып кетүү максаттары менен түзүлгөн талапкерлер экен деген сагызган шакылдак ушак таратып жиберишти. Арийне, ал сөздөрдү учурмасы көп ушакчы гезиттердин адаттагы эле уятсыз чагым катары кабыл алуу лаазым). Алар да коомдогу нааразылык маанайына байланышкан ресурстарды шайлоонун жүрүшүндө, андан кийинки этапта колдон келишинче өздөрүнүн саясый амбициясы гана эмес, калыстыктын орношу үчүн эффективдүү пайдалануу аракетин жасабай коюшпайт. Ага жөндөмдөрү жетишет. "Ак үйдүн " биринчи турда эле "буйдалбай" жеңип алуу планынан тыш К.Бакиевге каршы бюллетень салгандар катуу көбөйүп же шайлоого катышуудан баш тартып, "буту менен добуш бергендердин" саны күркүрөп "урап кеткен" деңгээлге жетсе, (айрым эксперттердин айтымдарында шайлоо пункттарына шайлоочулардын 20% ашпаганы эле келиши күтүлөт) алды-алдыңдан тал карма деген абал түзүлүшү этимал. Мындай жагдайдын пайда болушу реалдуу нерсе - аны болжолдоо кыйынчылыкка турбайт. Бул болсо бийликтин добуштарды "аргасыз" бурмалоого мажбурлаган фактор. Ал эми, өз кезегинде шаштысы кетип калган К.Бакиевдин штабы шайлоонун жыйынтыгын массалык фальсификациялоону өтө орой, олдоксон механизмдерин колдонууга барууга түртүшү этимал. Фальсификациянын абийри ачылып калышы, шайлоо аяктагандан кийин саясый кырдаал катуу чыңалып курчуп кетишин шарттай турган жагдай. Классиктин тили менен айтканда элди бир алдаса, эки алдаса болот, бирок такай эле алдай берүү кыйын. Анан да шайлоочунун добушу, анын шайлоого катышууга болгон укугун гана эмес, ошол добушу аркылуу бийликке таасир берүү, мамлекеттик башкарууга катышууга алган фундаменталдуу демократиялык укуктарынын бири экенин эстен чыгарбоо зарыл. Ошондуктан добуштарды орой бурмалоо элдин чоң нааразычылыгын жаратаары турулуу иш. Калк башкасын кечирсе да шайлоочу добушун көз-көрүнөө уурдап алганды кечириши кыйын.
Элдин бул жолкусунда деле мурдагыдай акыркы парламенттик шайлоо же Конституция боюнча референдумга окшоп, оозунан алдыргандай болуп отуруп калат деп айтууга болбойт. Адатта саясый инерттүүлүктү көрсөтүп келген элдин түп көтөрө козголушу дамамат шайлоо бүткөн учурга далма-дал келерин атайы далилдеп отуруунун кажети жоктур. ОБСЕнин жана жергиликтүү НКОнун байкоочулары бул жолкусунда шайлоо процессине демейден тыш сактык, кунт коюу менен көз салып, төтөн административдик ресурстарды пайдаланууга чоң маани берери жөнүндө билдирүү жасаганын эске алсак, шайлоо адаттагыдай бурмалоо жолу менен өтүп, анын кийинки касирети болбойт деп айтуу кыйын. Чет элдик байкоочулар укук коргоочулардын мониторинги кийинки массалык нааразычылык чыгып кетишине шыкак бериши реалдуу көрүнүш. Бир сөз менен, экинчи этап т.а. шайлоодон кийинки мезгил кыйла созулуп, оор социалдык-саясый кырдаалды түзүп коюшун жокко чыгара албайсың. Ошентсе да саясый фактор чечүүчү ролго ээ болот деген ойдон алыспыз. Кантсе да башкысы шайлоодогу экономикалык проблемалар орчундуу, ал гана түгүл чечкиндүү мааниге ээ болорун болжолдоого болот. Жергиликтүү Интернет-сайттардын бириндеги интервьюсунда борборазиялык белгилүү саясый эксперттеринин бири Санобар Шерматованын бийлик менен оппозициянын ортосундагы конфликт Кыргызстандагы бейпилдикке коркунуч келтирген факторлордон деп эсептөө көнүмүш адатка айланды. Чын-чынына келгенде туруксуздукка өбөлгө бул - экономика дегенин чоң жүйөөсү бар.
Сөз чынынан бузулбайт, Кыргызстанда экономикалык абал боор ооруй турган абалга жеткенин моюнга алууга туура келет. Айрыкча, өнөр жай өндүрүшү кедеринен кетип, биротоло баш көтөрө албай турган деңгээлге түштү. Официалдуу билдирүүлөргө ылайык 2009-жылдын төрт айынын ичинде эле 17 өнөр жай тармагынын 12 ишканасында өндүрүү көлөмү 22% чейин шалак төмөн түшүп кеткен. Болгондо да кризиске дуушар болгон ишканалардын басымдүү бөлүгү "градообразующие" деп аталган б.а. өлкөнүн өнөржайлуу деп аталган шаарларын багып жаткан ишканалар. Алардын катарына "Хайдаркан сымап АКсы", "Кадамжай сурьма комбинаты", "Кант цемент заводу", "Бишкек машинакурулуш заводун", "Кайыңды кабелдик заводу", Бишкектеги "Автомаш радиатор" ОсООсу ж.б. кирет. Өнөр жайындагы кризистин натыйжасында 2009-жылдын январь-апрель айларында өндүрүп чыгарылган продукциялардын көлөмү 22,5 млрд. сомго, б.а. 16,6% чейин кыскарды. Атап айтканда, курулуш материалдарын өндүрүү төрт айда 64,2 (!) процентке, текстиль 36,7 процентке, машиналар менен жабдуулар 48,2 процентке, транспорттук каражаттар 48,2 процентке чейин төмөн түшкөн. Бир сөз менен айтканда, өнөр жайында катастрофалык абал түзүлдү. Муну кай бир экономисттер өнөр жайынын кыйрашы, атүгүл апокалипсиси (акыр заманы) катары мүнөздөштү. Экономикалык өнүгүүнүн кескин кыскарышына байланыштуу финансы министри Султановдун айтымына караганда, бюджеттин киреше бөлүгү 5 млрд. сомго чейин кыскарды. Бул болсо көп сандаган ишканалардын жабылып калышы дегендикти гана эмес, жумушчу орундардын кыскарышы, жумушсуздуктун өсүшү дегендикке жатат. Баарынан жаманы 2008-жылы өнөр жайынын бюджеттин түзүлүшүндөгү салык аркылуу кошкон салымы 40% түзсө, быйыл андан кол жууп калганыбызда турат.
"Багы жокко дагы жок" болуп, тыштан келип жаткан эмгек мигранттарынын трансферттеринин булагы соолуй баштады. Атап айтсак, гастербайтерлердин РФдан эле жиберип жаткан акча каражаты 30% кыскарып, 300 миң долларды түзүп калганын россиянын борбордук банкы маалымдады. Эмгек мигранттарынын жиберип турган акча каражаттары ички дүң продукциянын (ВВП) 20% түзүп келгенин эске алсак, бул экономикага урулган оор сокку экени талашсыз.
Ошентип,КМШ өлкөлөүрүнүн ичинен эң жакыр өлкөлөрдүн катарында турган Кыргызстанда ички жана тышкы (глобалдык) кризистин тийгизген каскагы элдин жашоосуна оңбогондой оорчулук алып келээри талашсыз. Ансыз деле ПРООНдун изилдөөлөрүнө караганда Кыргызстанда итке минген жакыр абалда оокат өткөргөндөр 345 миң адамга туура келет, ал эми кедейлердин катары 1,89 миллионго чыккан, б.а. жалпы калктын 35%ин түзөт. Бул болсо нааразычылыктын өсүп, социалдык жарылууга алып келе турган күйүүчү зат материалдарынан экени талаш туудурбас.
Өкүнүчкө жараша Кыргызстан жакынкы келечекте кризистен кутулуп чыгып кетээринен үмүт аз. МВФтин 2009-жыл менен 2010-жылга карата берген прогнозуна карасак, экономикалык-социалдык кырдаалдын начарлашы КМШ өлкөлөрүндө күтүлөт. Алардын ичинен ички дүң продукциянын эң начар көрсөткүчү Россияга (-6 жана 0,5 процент), Казакстан (-2 жана 1,5 процент), Тажикистанга (-2 жана 3 процент) жана Кыргызстанга (-0,9 жана 2,9 процент) туура келет. Мындан сырткары КМШнын ичинде 2009-жылы керектөө баасы Россия менен Кыргызстанда 12 процентке, Тажикистанда - 11,9 процентке, Казакстанда - 9,5 процентке чейин көтөрүлүшү мүмкүн. Бул болсо кедей эл огобетер итке минип, жакырчылыктын сазына биротоло батат дегенге жатат.
Элдин толкундоолору, айрыкча шайлоо өнөктүгү учуруна туура келбеши үчүн бийлик болгон аракетин жасап жатканы анык. Бир жагынан ооз жүзүндө салтанаттуу түрдө экономикалык виртуалдуу болсо да өсүп-өнүүгүүсүн баса белгилеп, улам-улам кайталанып жатып ашмалтайга айланган жаркын келечектен жадатма убадасын этек толтура аябай берсе, экинчи жагынан нааразылык акцияларды күч колдонуп басуу жолун тандап алышканы көрүнөт. Арийне ал утурумдук натыйжа бере турган сооротмо көрүнүш экени талашсыз. Эксперттердин айтымында бир гана социалдык чыңалуу жарылып кетпешинен сактап турганы Россиядан алынган300 миллион долларлык кредити . Непадам, ал кредит айтымдарына караганда күз айларын жакалап барып акырына жетип акырына чыгарылышы мүмкүн. Андан кийинкисинчи, андан кийин не болот -буга азырынча ачык жооп алуу кыйын. Мүмкүн да эмес. Шайлоодон кийин бийлик олуттуу экономикалык жана социалдык проблемаларга дуушар болору чоң күмөн күдүктүктү деле жаратып жибербейт. Бир сөз менен айтканда, экинчи этапта элдик массалык толкундоолордун чыгып кетишин жокко чыгаруу кыйын.
кыргыз тилиндеги гезит "Аалам"
email • архив • редакция
Ганси. Кетет - кетпейт.
Эски достор М.Эшимканов менен А.Мадумаровдун жаңыча кармашы
Президенттик "крит" көзүрлөр №1 атаандаштын арышы
"Каждый стоит столько, сколько стоит то, о чем он хлопочет"
Бакыт Бешимов: "Биз сиздерге ачык жүрөк, ак пейил, жакшылык менен баратабыз"
Ирина Карамушкина, ЖК депутаты:
"А.Атамбаев гана бийликти карапайым адамдардын бакубат жашоосу үчүн иштөөгө аргасыз кыла алат"
2005-жылдын 24-мартында ушундай болгон
"Ысык-көл кээде тынч да, кээде толкун...
Геология институтунун директору, академик Апас Бакиров:
ЭМНЕ ҮЧҮН СӨЗСҮЗ АТАМБАЕВ?
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?