el en hbs_cyr ru ky hu ky tt en sv fr de de fr fr fr fr en en ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mhr ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky hu ky ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Жаз бар, күз бар, алдыда далай иш бар
Өкмөттүн Нарын облусу боюнча өкүлү Аманбай Кайыповдун кызматка келгенине үч айдан ашты. Кышы бою дымып жаткан Теңир-Тоодо эмне кеп, алдыда эмне өзгөрөт, кандай иштер аткарылат деген соболдор менен өзүнө кайрылдык.
- Аманбай Кайыпович, Нарынга башчы болуп барганыңызга 100 күн болуптур, жетекчи катары аймакты алга жылдыруу боюнча иштериңизди же пландарыңызды уга элекпиз?
- Ооба, облуска башчы болуп келгенден бери кыбыраган кыр ашат болуп, негизги план-программаларды иштеп чыгуу менен алек болдук. Ошондой эле элди узакка созулган кыштан аман-эсен алып чыгуунун аракетинде болдук. Ушул аймактагы айылда өсүп-чоңойгон, эмгек жолумду баштаган инсан катары мага бул аймактагы маселелер
чоочун эмес. Адегенде ошол орчундуу делген көйгөйлөрдү бөлүп алып, алардын келип чыгуу себептерин жана андан чыгуунун жолдорун карап чыгып, облустун өзүнүн жол картасын түзүп алдык. Эми экинчи этап ошол жол карта боюнча максаттарды иш жүзүнө ашыруу. Албетте, буга чейин дагы облустун экономикалык-социалдык маселелерин чечүү боюнча ийгиликтүү программалар болгон, аларды да улантуу, жаңы демилгелерди ишке ашыруу керек болот.
- Программага 100 күн көп эмеспи?
- Ар бир ишти алдын ала так иликтеп-жиликтеп, ишке ашыруунун реалдуу жолдорун табуу менен аягына чыгаруу маңыздуу болот. Болбосо биздин өлкөдө көпчүлүк учурда кайсы бир идеяны ийне-жибине чейин иликтебей эле сүрмө топ менен ала чуркап, аягына чыкпай калган учурлар көп.
- Анда ошол программага учкай токтололу. Биз билгенден, мурдагы губернатор "мыкты мектеп", "мыкты айыл өкмөтү" деген соцжарыштарды өткөрүп, бул элетти көтөрүүгө өз салымын кошту эле...
- Туура, ал дагы мыкты идеялардан болгон. Бирок мындай иш-чарага ар бир райондон бир же эки айыл өкмөтү гана катышып келген. Ал эми автомашинаны уткан айыл өкмөт башчысы же директор пайдаланып, ал бир же эки жылдан кийин бузулуп токтоп калат. Тагыраак айтканда, пайдасын бир эле киши көрөт. Биз быйыл өнүгүүнүн стимулу үчүн 1 млн. 200 миң сом карап жатабыз. "Мыкты район", "мыкты айыл өкмөтү", "мыкты мектеп", "мыкты маданият мекемеси", "мыкты бала бакча" сыяктуу сынактардын жобосун иштеп жатабыз. Байгелерибиз 100 миң сомдон 300 миң сомго чейин болмокчу. Дагы бир өзгөчөлүгү жеңгендерге айталы, бала бакча үчүн керебеттер же мектептерге парта жана башка тиешелүү жабдуулар керек болсо, биз ошол суммага сурагандарын алып беребиз. Анын пайдасын сөзсүз түрдө көпчүлүк көрөт.
Мындан сырткары айылдарыбызды өнүктүрүүдө элеттиктердин өз күчтөрүнөн сырткары облустун өнүктүрүү фонду тарабынан да даректүү акчалай жардамдарды берүүнү максат кылып жатабыз. Жыл сайын облустун өнүктүрүү фондуна 8-9 млн. сомдун тегерегинде каражаттар түшөт экен. Мурда бул каражаттар социалдык жана башка маселелерге кайтарымсыз жумшалып келиптир. Эми бул каражаттардын негизги бөлүгүн, айталы, күнөскана, чакан тоок ферма, сүт, эт азыктарынан, картошка сыяктуу жашылчалардын түрлөрүнөн кайра иштетүүчү чакан ишканаларды ачууну көздөп жаткан облусубуздун тургундарына бир жылдан эки жылга чейин үстөксүз кредит катары берүүнү чечтик.
Мындай иш-аракетибиз биринчиден, облусубузда чакан ишканалардын санын өстүрүүгө, ачылган ишканалар аркылуу жумуш орундарын түзүүгө, экинчиден өнүктүрүү фондубуздагы каражаттарды сактап калуу менен кийинки жылдары ушул сыяктуу иш баштай тургандарга суммасын көбөйтүү өбөлгөсүн түзмөк.
- Былтыр Нарын дарыясынын жогорку жагына чакан ГЭСтерди куруу башталган эле. Бул долбоордун облуска пайдасы канчалык, Украина-Орусия чатагы курулушка таасирин тийгизбейби?
- Буюрса өлкөбүз, анын ичинде тоолуу аймагыбыз үчүн кылымдын курулушуна тете болгон ГЭСтердин курулушунун башталышы, анын ишке берилиши менен биринчиден, жүздөгөн жумуш орундары түзүлсө, экинчиден, жергиликтүү бюджетке киреше түшөт. Мына акыркы үч ай ичинде эле "РусГидро" ишканасы Нарын районунун социалдык фондуна жана салыгына 1 млн. сом которуп берди. Демек, ГЭСтердин курулушу менен бюджетке түшүүчү киреше да көбөйөт. Кирешенин көбөйүшү менен аймактагы айылдардын инфраструктурасы өнүгөт. Жолдор оңолот, соцжардамдардын көлөмү көбөйөт. Ошондой эле ГЭСтерден бүтүндөй энергетиктердин мууну өсүп чыгат. Жумуш орундарынын көбөйүшү менен айыл чарба азык-түлүктөрү эт, сүт, картошка сыяктуу продукциялар үчүн туруктуу рынок пайда болот. Буюрса жаздын жанданышы менен курулуш иштери башталып, иш орундары ачылганы турат. Ал эми Украина-Россия чатагынын кедергиси бул ГЭСтердин курулушуна тийбейт деген ойдомун.
- Сиз келгенден бери Кара-Кечеде криминалдашкан окуялар болду. Көмүр казуунун көлөмү азайды. Сиз болсо бул көмүр тармагын тартипке салам деп элге сөз бергенсиз?
- Убадам күчүндө. Кара-Кечени тартипке келтирүү боюнча биртоп иштерди алып бардык. Мисалы, мындан ары көмүргө келген автоунаалар мурдагыдай карьерлердин өзүндө тыгылышпай көмүр кесимдеринен 6-7 чакырым алыстыктагы "Турускул" аталган участкадагы посттон карьерге кезеги менен кое берилип турат. Ал жерден салык кызматкерлери, милиция жана карьердеги ишканалардын атайын өкүлдөрү тартипти жана өткөн машинелердин эсебин эки тараптуу тактап турушат. Ушул эле постто атайын тараза орнотулат. Айтмакчы, посттун аймагынан кол телефондор кармайт. Демек, кайсы кардар болбосун мурдагыдай жумалап кезек күтпөй, үйүнөн эле тиешелүү карьерлердин посттогу өкүлдөрү менен байланышып, качан, кайсы мезгилде келүүсүн тактап алат.
Мындан сырткары посттун өзүндө
видеокамералар орнотулуп, иштин жүрүшү күнү-түнү менен жазылып турат. Келечекте аны онлайн режимине которуу менен Бишкектен же Нарындан кошумча көзөмөл жасоо мүмкүнчүлүгү пайда болмокчу. Ушундай эле шартта дагы бир пост Жумгал районунун Арал участкасында иш алып барат. Бул боюнча 40 тонналык төрт контейнерлер алынып келинип, учурда салык, милиция, жана көмүр казып жатышкан карьерлердин өкүлдөрү жайы-кышы тиешелүү деңгээлде иштөө үчүн ичи ыңгайлаштырылып жасалып бүттү. Жакынкы аралыкта аталган посттор толук кандуу иш алып бара баштайт. Демек, быйылкы жылы биякта бардыгы ачык-айкын болуу менен мурда ондогон жылдардан бери келе жаткан абал кыйла тартипке түшөт деген ишенич бар.
- Нарын облусунда өкмөттүн өкүлүнүн ишмердиги купулуңузга толобу?
Кубан Кожоев, Ак-Талаа району:
- Учурдагы өкмөттүн өкүлү-губернато-рубуз Аманбай Кайыпов күзгү жыйынтыктан кийин келип отурбадыбы. Андыктан азыр кыш мезгилинде бизде кыйратып жасай турган деле иш жок, эптеп мал-жанды жуттан сактап, үйдү жылуулап, мал төлдөтүп, эл деле өкмөт менен иши болбойт. Жаңы жетекчинин кандай иштээри, кайсы багытта иштерди алып барары мына аз күндөн кийин, жаз менен чогуу башталат. Келгенден бери айылдарды кыдырып, эл менен жолугушуп, көйгөйлөрдү угуп, сунуштарды тизмектеп кетип жатканын билебиз. Угушубузча, төрт-беш жылдык иш-планын түзүп чыгыптыр, эми ошолордун аягына чыкса эле Нарын эли өнүгөт деген ойдомун. Ал үчүн улам-улам эле алмаштыра бербей, туруктуу иштетиш керек деп ойлойм.
Мирбек Асаналиев, Жумгал району, жергиликтүү кабарчы:
- Губернатор Аманбай Кайыпович канча мезгилден бери башаламан иштеп келген Кара-Кече көмүр кенин казууну тартипке келтирем деп ишти баштаган. Учурда постторду оңдотуп, бир катар иштерди жасап жатат. Облустун жол картасы түзүлүп, анын ичине аймактагы ар бир райондун, айылдын маселелери кошо кирип, аткарыла турган иштер камтылууда. Жаштар менен иштөө, спорт тармагын көтөрүү боюнча аракеттери бар. Бирок 100 күндүк иш-аракетинен алганда кайсы бир реалдуу иштерин көрө элекпиз. Мисалы, Нарын шаарынын тургундары шаардагы базарлардын иретсиздигине нааразы болсо, айрым райондор жазгы сугат, жер айдоо, үрөн менен камсыз кылуу иштеринен кабар жок деп кайгырып жатышат. Эмнеси болсо дагы облус башчысынын иш-аракеттери көрүнө турган учур келип калды, жаз менен кошо жаңычылдык менен аракеттенип, иштерди жолго коюп, бюджеттенби же донор уюмдарданбы, бөлүнгөн каражаттарды даректүү жумшап кирсе, эл ыраазы эле болот. Ал аткара турган иштер арбын.
Эрнис Эсенов, Кочкор айылы:
- Нарын облусу Кыргызстандын башка аймактарына караганда жаратылыш шарты татаал, агрардык тармагы анчалык өзүн актай бербеген облус. Бирок элдин жашоо-шарты башка райондорго салыштырмалуу жогору. Анткени биздин эл рынок шартына эрте көнүп, аракет кылсаң берекет болоруна көзү жеткен, иштерман, эң башкысы топуктуу эл. Андыктан жаңы келген губернатор ишти уюштурганды гана билсе, калганын эл өзү эле алып кетет. Азыр Нарын ГЭСтеринин курулушу башталып атат, ошондой эле бир катар кен байлыктарды мыйзам чегинде, элдин уруксаты менен акпейил инвесторлор менен чогуу иштетсе, жергиликтүү бюджетке түшкөн каражаттарды аш-той, салтанаттарга эмес, эртең кайрымын берчү өндүрүшкө жумшаса деген ойдомун. Азыр ишин шыдыр баштай элек, жазды күтүп жатат го. Жаз бар, күз бар дегендей, анын кандай иштээри жыл айланганча эле билинип калат...
Көл берекесин көрчү кез
Жайкы сезонго аз калды, көлдүктөрдүн тилегени эле тынчтык
2014- жылдын башында эле Ысык-Көл облусундагы кыштыр-жайдыр ден соолукту чыңдоочу санаторияларга келген кардарлардын саны быйыл жылдагыдан көбүрөөк болду. Негизи күн жылыганда эле санаторияларга келчүлөрдүн саны азайып калчу, быйыл болсо элдин саны азайган жок, балким кыштын узактыгы же жер айдоо, жаз жарыш иштери кечеңдеп жатканынанбы, айтор жылдагыга караганда кымбатыраак санаторийлерде да азыр элдин саны суюла элек.
- Мындай тынымсыз иштеген санаторияларга чет өлкөдөн да эс алуучулар келишет. Жазында келген чет өлкөлүктөр дайыма Нооруз майрамына күбө болуп, кыргыздын улуттук тамак-аш, оюн зоок, каада-салты менен таанышып кайтышат. Быйыл да санаторийдин кызматчылары март айынын башында эле Нооруз майрамына карата буудайды өндүрүп коюшкан. Эс алып жаткандарга күн менен түн теңелген жаратылыштын улуу күнүндө майрам тартуулап, баарына сүмөлөк таратылат. Кыргыздын улуттук тамак-ашы, көжө, боорсок, көөлөнгөн талкан, курут сыяктуу азыктар чет өлкөлүктөрдү тамшандырып, кызыгуусун арттырат. Ал эми Чолпон-Ата шаарынын мэриясы жыл сайын башка аймактардагыдай эле оюн-зоок өткөрүп, эл борбордук аянтка чыгып сүмөлөктөн ооз тийишет. Быйыл Чолпон-Ата шаарындагы "Чолпон" кинотеатрына Кыргызстандын белгилүү ырчылары келип концерт коюп, элдин көңүлүн ачып кетишет.
Көлдүн жээгинде жайгашкан Чолпон-Ата шаарындагы борбордук аянтка бозүйлөр эки күн мурун тигилип, санаторийлердин кызматкерлери да келип, улуттук тамак-аштардын көргөзмөсүн уюштурушат. Нооруздан кийин чыныгы жаз келет деген көлдүктөр эми жайкы эс алуучуларды тосуп алуу үчүн камылганы баштап, шаар ичин таштандылардан тазалап, жашылдандыруу иштерине киришет.
Негизи көлдүктөрдүн тилегени эле тынчтык. Акыркы жылдары жайкы сезон башталар мезгилдеги ызы-чуулар эс алуучуларды чочутуп, туристтердин санын азайтканы жашыруун эмес. Эми быйыл да жазында ызы-чуу болуп кетпесе экен деген тилек менен карапайым эл митингге чыга турган жаштарды тыйып, азыртадан эле аксакалдар акыл-насаатын айтып жатышат.
Чет өлкөлүк туристтерди, эс алуучуларды тартуу үчүн интернетке атайын Ысык-Көлдүн кереметтүү кооз жерлеринин сүрөттөрү, видео жарнактары коюлуп, ал жердеги жайлардын баасы, тейлөө ыкмасы да азыртадан жарыялана баштады. Азырынча эс алуучу жайлардагы баанын кымбаттаганы белгисиз, бирок ушундай темп менен азык-түлүк, тамак-аш, күнүмдүк жашоо-шартка керектелчү каражаттар кымбаттаса, анда жолдомонун да баасы кымбатташы күтүлүүдө, - дейт Чолпон-Ата шаарынын тургуну Азиза Бусурманкулова.
Эмнеси болсо да өкмөттүн көзүн карабай өз алдынча оокатын кылган карапайым элдин тилеги орундалып, митинг болбой тынчтык өкүм сүрсө эле болду дешет көлдүктөр.
Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар