hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ky ky ky ky ru ky ky el ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ru ky ky ky tt ky ky ky ky ky ru uk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ko ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ru ru ky ru ky ru ky kk ru ky ru ru ky ky ru ky ky ru ru ky lez ru bg ru ky ky ru ky ky ky ru ky ky ru ky ru ky ky ru ky ky ru ky ru ru ky ru ky ru
"Фабула", 24.06.11 - 15-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
PS: Жалпыга маалым болгондой, быйыл айтылуу олуя, куудул, манасчы, акын, балбан, айтор, көп таланттын ээси болгон Куйручук Өмүрзак уулунун 145 жылдыгы июль айында анын кичи мекени Жумгал өрөөнүндө жана Сөң-Көлдө мамлекеттик деңгээлде белгиленгени турат. Биз ошол мааракени утурлап, жазуучу Эркалы Өсканалынын эл оозунан 13 жыл бою жыйнап жазган "Кудай сүйгөн Куйручук" аттуу китебинен үзүндү берип турмакчыбыз. Жарыя катары айта кетсек, бул 600 беттен турган китеп жакында 3000 миң нуска менен жарык көргөнү турат.
Кыштын күнү ал Нарынга баратыптыр. Соң-Көл үстүндөгү жылкычыларга конуп кетмей болот. Жылкычылар жолоочуга эл адаты боюнча тамак-аш беришет. Сөз тегеретип отурушат:
- Бүгүн түнү жылкы кайтарып бербейсиңби? - дешет жылкычылар ага.
- Койгула жигиттер, мен конок эмесминби! - дейт жолоочу.
Жылкычылар көнүшпөйт. Жаалап киришет. Куйручук макул болот. Жылкыны жылгага имерип, жатакка кайтып келет. Жылкычылар уктап калышыптыр. Ал үй тушунда карышкырча ыркырап, анан күркүрөп үйгө кирет. Бир жылкычыны думуктура басып, ар кай жерлерин аткыйт. Башын думбалап, от жанында жаткан сөөк менен капталын саал тытып таштайт. Тиги шордуу мени "карышкыр басты" кыязында коркконунан кыймылдабай жата берет. Куйручук карышкырча ыркырап, күркүрөп кайра чыгып кетет.
Эртеси үрөйү учкан жылкычыларга кеңешин айтып, жаш куудул аларга бир тай сойдуруп, түлөө өткөртөт.
Куйручуктун жигит чагы экен... Ак-Талааны көздөй жолоочулап баратып, тоо арасындагы бир үйгө түшөт. Кудайы конок иретинде конуп кетмекчи болот. Үйдө кары кемпир, жаш келин бар экен. Чай ичип, наар тартып, сүйлөшүп отурушат. Келиндин күйөөсү байдын жылкычысы экен... Аңгыча, бейтааныш жигит эшиктен кирет. Ал дагы тасмал четине көчүк басат. Бир маалда жигит чөнтөгүнөн койдун корголун алып, келиндин алдына ыргытып коёт. Келин корголду боз үйдүн эпчи тарабына таштайт. Бул ишааратты Куйручук түшүнөт. Жигит менен келиндин "соо" эместигин баамдайт.
Эл жатаар маал келет. Конокко үйдүн эр жак капшытына төшөк салынат. Ал далайга уктабай, уктамыш этип жата берет. Бир маалда ууру мышыкча жыла басып, жаңкы жигит эшиктен акырын келет. Уктабай күтүп жаткан келиндин койнуна кирет... Шыбырашып, кучакташкан "эки ашыкты" конок тыңшап жатат.
- Сенин үстүңө чыкканда, тоого чыккандай болом! - дейт жигит келинге.
Анда Куйручук жоон, дарылдаган үнү менен үйдү жаңыртат:
- Эй, тоого чыккан жигит! Аркы жапсарда аркандалган ат турабы? Карап койчу? - дейт.
Уктап жаткан кемпир ойгонуп кетет. "Ыя, айланайын конок бала, эмне болду?" - дейт кемпир.
- Эне, сизди айткан жокмун! - дептир Куйручук - Аркы, тоого чыккан жигитти айтып атам!
Куйручук Кетмен-Төбөгө жолоочулап бара жатыптыр... Узун-Кабак жеринде, боргемик элинде ыңкыган байдын айылына кезигет.
- Кимдин айылы? - дейт ал сурамжылап.
- Кадыма байдын айылы! - дешет.
Угушуна караганда, байдын үч катыны, миңден ашуун кой-эчкиси, жүздөн ашуун жылкысы бар имиш.
Куйручук байдын үйүнө түшөт. Эшик серпип, босого аттайт. Жаман кара чепкенин жылаңач этине жамынып, жыртык кийиз байпагын коломтого кургатып отурган бир жүдөмүш кишини көрөт. Үйдө жерге салган эски жыртык кийиз... Чалды-куйду жыйылган жууркан... Шыпырылбаган төр... Тезек-көңгө аралашкан казан-аяк... Үч катын үч жерде үй оокатын жасап, өздөрүнчө күйпүлала... Куйручук байдын жашоо-турмушуна ачуусу келет:
- Ой, Кадыма деген ким?
- Кадыма - мен...
- О сен, кабыдасаң, чыңк ылдый кулап кет! - дептир тигилерге бейтааныш жолоочу. - Үйүңө киши келсе, жыртык байпагыңды чоюп, төшүңдү отко кактап, коломтого сийгенсип отурганыңды көр!
Бай ооз учунан кел демиш этет. Куйручук төргө өтүп отурат да суроо узатат:
- Тиги үрпөйүп отургандарың кимдер? - дейт ал.
- Үчөө тең катыным!.. - дейт бай.
- Бу катындарды эмне үчүн алдың?
- Бирөөнү атам алперген... Экинчиси, жеңе аялым. Үчүнчүсүн өзүм, токолдукка алгам.
- Өзүңдүн үстү-башыңды оңдоп, үйүңдү адам көргүдөй кылып коюп, анан үч катын күтпөйсүңбү? Карачанын кара итиндей калтырап турасың... Миң кой, жүз жылкы айдаганың менен, үстүңө үйрүп салар үч кетмен топурагың жок!
Куйручук байдын жибин тартып көрүп, анын мал туягын санап жүрүп, мал менен кошо малга айланып калганын айкын түшүнөт. Бул байдын үйүнө түнөбөйт. Башка үйгө конот.
Эртеси Кадыма байды бийдин сотуна салат. Эки катынынын башын ачат. Аларга энчисин бөлдүрүп берет. Баштары байдан бошогон бечара аялдар абактан чыккандай сүйүнүшөт.
- Дагы бирөөлөрдү алып алалыбы?-деди Болсун кабинеттен чыгып баратканда.
- Экөөбүз эмне, кичинебизби?
Машаев жиндене айтты ушуну. Сыртка чыгып, Болсундун "Жигулисине" отурушту. Машаев таякесинин машинесин өзүнө таштап келген эле.
Болсун экөө түз эле ушул борбордогу төрт-беш ресторандын мыктысы делген жерге келгенде табылбачудай көрүнгөн "Слонуң" жөкөрлөрү менен ал жерден чыгып келатышыптыр. Машаевдер машинеден түшпөй акмалап турушту эле "Слон" жанындагылар менен коштошуп, машинасын айдап жөнөдү. Машаевдер артынан түштү.
- Үйүнө баратат окшойт,-деди Болсун.
Ырас эле ал аз өтпөй эшиги көчөгө чыккан гаражынын маңдайына машинесин токтотуп, дарбаза ачмакчы болгондо Машаев эки аттап жетип, аны каруудан алды:
- Ии, айбан, спортзалдан жакшы машыктыңбы?!
Эч нерседен капарсыз "Слон" чочуп кетти, анан жана эле өлөрчө тепкилеген немени тааный коюп, кайра кол какмакчы болду эле Машаев аз кетенчиктей берип, аны дал ич талаштыра тээп калды. "Слонуң" борпоң белем, шалак этти. Ачуусу тыйыла элек Машаев өпкө талаштыра жана бир тепти. Тигил тырп этпей жатты. Аз өтүп кыймылга келди. Көзүн ачты. Ошондо Машаев аны ордунан тургузуп, кокодон мыкчый кармады:
- Кана, төртөөлөп бирөөнү тепкиледиңер, эми көрсөтчү күчүңдү. "Слонмун" деп жүргөн турбайсыңбы, мындан ары чычкан болосуң, уктуңбу?!
Ал орусуң да оңой эмес экен, кармаша кетти. Бирок жагдайды колго алып, даяр турган Машаев аны дал ээкке уруп, ал бүк түшкөндө дал көкүрөккө тээп салды. "Слон" эми даана чычкан кейпин кийди.
Машаевдин кычуусу канып, жардамдашам деп бирок жардамы керексиз болуп турган Болсундун машинесине түшүп, кете берди…
"Слон" далайда эсине келди. Деле бала болуп башына жүн чыкканы мындай кордукту көргөн эмес. Сөзү - сөз болуп, каалаганын кылып, ресторан, кыз, сауна, акча деген гана дүйнөдө жүрчү. Катуу ызаланды. Ээги, көкүрөгү, ичи кол тийгизбей сыздатат. Эми эле өзүн талкалап кеткен неме ким болду экен деп далайга мээсин катырып, тапса тытып жеп, бу дүйнөдөн жоготууга өзүнө сөз берип, эптеп атып машинесин гаражга койду да, үйүнө кирди…
Эс тартканы биринчи жолу таяк жеген "Слон" аябай намыстанды. Ошол түнү таптакыр уктай алган жок, бир жагынан эти ооруса, экинчи жагынан катуу намыстанып турду.
Эртең менен эрте туруп, жигиттеринин бирине телефон чалып. Тез келүүлөрүн буюрду. Аз өтпөй, өзүнө жакын үч жигити келип, көзү көгөрүп, кейпи кеткен шефин көрүшүп, чочуп да кетишти. "Слон" аларга суроо салдырбай эле өзү айтып берди эмне болгонун:
- Кечинде кол салышты, жети-сегиз неме экен,-деди сөзүнө калпты аралаштырып. Анткени, Машаев жалгыз эле жайлабады беле.
- Алардын арасында спортзалдан "окутпадык" беле, ошол бар экен, аны тезинен тапкыла.
Бул буйрукту алган жигиттери спортзал ачыла элек болгондуктан, анын кожоюнунун үйүнө келишти да, кечээки тепки жеген неме ким экенин, кайда жашаарын сурашты эле, тиги билбестигин айтты. Машаев эч кимге айтпа деген эмеспи…
Бу күнү Машаев "Слон" жөнүндө кеңири маалымат алды. Бул кыргызы да, орусу да, кавказдыктары да жашаган райондогу кримдүйнөнү "Слон" колуна алган экен. Бардык фирмалар, ресторан, кафелер, сауналар "Слонго" салык төлөп турушу небак эле закондошуп калган экен. Бирок алардын биринен да милийсага арыз түшкөн эмес. А турсун бир ирет "салыгын" кечиктирген бир кафени "Слондун" жигиттери таламандын так түшүндө талкалап кетсе да, анын ээси эч жакка арызданган эмес. Муну баары билет, арыз жок - кылмыш жок. Раймилицияда, прокуратурада "Слонду" колдогондор бар дегенди да укту Машаев. "Эмне кылсам да сени отургузам" деп Машаев өзүнө-өзү катуу сөз берди…
Тигилер өзүн издеп жүргөнүн Машаев билди. Издей тургула деп спортзалга да барбай койду. Чын эле "Слон" жигиттерин ээрчитип, жер-суунун баарынан издеп жүрдү Машаевди.
Машаев бир күнү баягы "Слондун" жигиттери талкалап кеткен кафенин ээси менен кезигишти, отуздардан өтүп калган кыргыз жигит экен. Аты - Эмил. Машаев өзүн тааныштырып, келген жөнүн түз эле айтты:
- Кафеңди "Слон" талкалап кеткенде эмнеге милийсага кайрылган жоксуң?
Эмил жактыра бербей, жооп берди:
- Арызданганда милийса анын чарасын көрүп жиберет деп ишене албайм. Арыздангандар да болгон деп жүрүшөт. Бирок "Слон" жүрбөйбү шапар тээп.
- Эмил, мен аша чаппайын, бирок сен ойлогондой милийсалардан эмесмин. Андай айбандарды отургузуп келгем, дале отургуза берем. Бир тал чачыңа зыян кылдырбайм, жигиттик сөзүм бул.
- Эмне кылышым керек?
- Мындан ары ага эч нерсе төлөбө. Ал төлөттүрүүгө чара көрөт, ошондо биздин колго түшөт. Сен чочуба, алардын ар бир кадамы биздин көз алдыда болот. Жигиттик кыл.
- Мени эмне суу жүрөктөрдөн деп жатасызбы? Менде да жоро-жолдош деген бар… "Слон" менен кармашып көрсөм деле болот эле, бирок ал иш кырсыксыз бүтпөсүн билем. Ошондуктан, ал айбанга баш ийүүгө мажбур болуп жатпаймынбы.
Бул жигит Машаевге жагып турду, ал да Машаевге ишенди. Экөө кандай аракет кылышты шашпай талкуулап, коштошушту…
Ошондон үч-төрт күндөн кийин "Слондун" эки жигити бири кавказдык, экинчиси орус Эмилдин кабинетине киришти.
- Мөөнөттөн эки күн өтүп кетиптир, даярбы?-деди орус жигит.
Эмил алардын канын кайнатчу сөз менен суроого жооп берди:...
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
Коюнда паспорт, колунда компьютер, бар...
Коюнда паспорт, колунда компьютер, бар, атаң!..
Назарбаев мырза, "бетеге кетип, бел калат…"!
Кыргыз соттору кыргызга кыянаттык кылабы?
"Serpeus Inc." директорлор кеңешинин төрагасы:
"Жогорку Соттун тийиштүү чечимин аткаруу Кыргызстандын экономикасына жаңы инвестицияларды тартууга жашыл жарык берет"
жоругу, жалпы түрк элине көө болбошу керек
Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын башкы директору:
"Тунгуч" музыкалуу драма театрынын актеру:
"Театрлардын иштебей жатышына театр жамааты күнөөлүү эмес"
Өлкө коопсуздугу - мамлекеттик тилге көрүлгөн камкордукка
жашаган элдин карым-катнашынын уюткусу, данакери болушу керек!"
"Ак Шумкар КУТ" жаштар коомдук бирикмесинин
төрагасы Айбек Бузурманкуловдун билдирүүсү
Куудул Асанкул Шаршеновду эскерүү
Кырк кыз ат оюнда ойношот…