krc cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ru en
"Жаўы кылым", 27.11.08 - 9-бет: •
Экономикалык өнүктүрүү жана соода министрлигинде
Борбордук Азия регионалдык экономикалык кызматташуу (ЦАРЭС) программасынын жетинчи министрлик конференциясынын алкактарында министр Акылбек Жапаровдун Бакуга иш сапарынын жыйынтыктары боюнча регионалдык кызматташуунун бир катар олуттуу документтери жактырылды.
Аталган программа боюнча конференция Азербайджандын борбору Баку шаарында 19-21-ноябрда болуп өттү. Ага Борбордук Азия регионалдык-экономикалык кызматташуу программасына катышышкан сегиз өлкөнүн - Афганистандын, Азербайджандын, Кытай Эл Республикасынын, Казакстандын, Кыргыз Республикасынын, Монголиянын, Тажикстандын жана Өзбекстандын делегациялары катышышты. Алардан тышкары конференцияга өнөктөш алты институттан - Азия өнүктүрүү банкынан, Европа реконструкция жана өнүктүрүү банкынан, Эл аралык валюта фондусунан, Ислам өнүктүрүү банкынан, ПРООНдон жана Бүткүл дүйнөлүк банктан да өкүлдөр катышышты.
Кыргыз тараптан Экономикалык өнүктүрүү жана соода министри А.Жапаров, аталган министрдин орун басары С.Муканбетов, мамлекеттик бажы комитетинин төрагасынын биринчи орун басары К.Кулматов, Транспорт жана коммуникациялар министрлигинин статс-катчысы К.Мамаев жана Өнөр жай, энергетика жана отун ресурстары министринин орун басары А.Түмөнбаев катышышты.
Конференцияда регионалдык кызматташуунун бир катар олуттуу документтери жактырылды. Алар: ЦАРЭСтин транспорт жана соодага көмөктөшүү боюнча стратегиясын жүзөгө ашыруу үчүн аракеттер планы; ЦАРЭСтин соода саясаты боюнча аракеттернин стратегиялык планы, ЦАРЭСтин энергетикалык сектордо регионалдык кызматташуу стратегиясы.
Транспорттук сектордун жана соодага көмөк көрсөтүү стратегиясы 10 жылдык мезгилге эсептелген. Ал транспорт структурасына жана сооданы башкарууга инвестицияларды бириктирүү менен Борбордук Азиянын транспорттук коридорлорун өнүктүрүүгө биргелешкен жана интеграциялык мамилелерди камтыган эки компоненттен турат. Ошондой эле коридордун чет жакасында жергиликтүү трансчекаралык, транзиттик трафик жана соода үчүн чыгымдар жана убакыттар боюнча талаптарды олуттуу жана эсептелген жакшыртууларды киргизүү үчүн түзүлгөн транспортту өнүктүрүүгө көмөктөшүү демилгелеринин комплекстүү пакетин да камтыйт.
2008-жылдан 2018-жылга чейинки аралыкта жалпы суммасы 21,1 млрд. доллар болгон 62 инвестициялык долбоорлорду жана өзүнө Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолу боюнча долбоорду баалоого техникалык жардамды да камтыган жалпы бюджети 68,5 млн. доллар болгон техникалык жардамдын 65 долбоорун жүзөгө ашыруу каралган. Тандалган натыйжалуулуктун мониторинги боюнча алты сынамык подкоридорлордун экөөсү Кыргызстан аркылуу өтө тургандыгын өзгөчө белгилеп коюу зарыл.
Аракеттердин планынын олуттуу натыйжаларына төмөнкүлөр кирет: ЦАРЭСтин коридорлорунун 75%га жакыны 2012-жылга чейин, ал эми 100% - 2017-жылга чейин жакшыртылмакчы; ЦАРЭСтин коридорлору аркылуу Европа менен Чыгыш Азиянын ортосундагы транзиттик сооданын көлөмдөрүн 2005-жылдагы 1%тен (34 млн. тоннага жакын) 2012-жылга карата - 2%ке жана 2017-жылга карата 5%га көбөйтүү; ички регионалдык сооданы 2005-жылдагы деңгээлге (32 млн. тоннага жакын) салыштырмалуу 2012-жылы 255га чейин жана 2017-жылы 50%га чейин көбөйтүү; ЦАРЭСтин коридорлорунда чек араларды кечип өтүү үчүн убакытты 2012-жылга карата 50%га жана 2017-жылга карата кошумча 30%га кыскартуу; ЦАРЭСтин коридорлорун башкаруу үчүн 2012-жылга чейин уюмга кирген бардык өлкөлөрдө транспорт жана соодага көмөктөшүү боюнча улуттук комитеттердин натыйжалуу иштөөсү.
Соода саясаты тармагындагы аракеттердин стратегиялык планынын негизги максаты аракеттердин төмөндөгү эки негизги чөйрөсүн карайт: Бүткүл дүйнөлүк соода уюмуна кирүү боюнча аракеттерди колдоо; тышкы соода салыгын жөнөкөйлөтүү жана либералдаштыруу, анын ичинде дифференциалдуу ички салык салууга теңдештирүү; тарифтерди жана тарифтик диапазондордун санын кыскартуу, ошондой эле сандык чектөөлөрдү алып салуу. Экинчи милдет соода жана соода саясатына тиешелүү потенциалды түзүүнү жана билимдерди берүүнү карайт.
Аракеттердин стратегиялык планынын негизги принциби болуп прогмотизмди жана натыйжаларды айкалыштыруу саналат, ошону менен катар эле мамлекеттик башкаруу органдарынын саясатка, жоболорго жана административдик процедураларга өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча бирдей эмес мүмкүнчүлүктөрүн эске алуу менен чаралар өлкөлөрдө өздөрүнүн өзгөчө шарттарын эске алуу менен аракеттердин приоритеттерин аныктоо мүмкүнчүлүгү бар болгондой түрдө түзүлгөн.
Энергетикалык сектордун стратегиясы болочокто энергиялык ресурстарга суроо-талаптарды канааттандыруу жана бул региондо пайдалануу үчүн жаңы энергетикалык ресурстарды өздөштүрүүнү колдоого алуу максаттарында катышуучу өлкөлөр ортосундагы өз ара пайдалуу кызматташуунун мүмкүнчүлүктөрүн өнүктүрүү жолу менен экспортту колдоо максаттарында оптималдуу чечимдерди иштеп чыгууга багытталган. Стратегияда жалпы баалануучу наркы 20 млрд. доллар болгон бир катар перспективалуу инвестициялык долбоорлорду жеке менчик секторду активдүү тартуу менен жүзөгө ашыруу каралат. Энергетикалык сектордогу регионалдык кызматташуу рыноктук мамилелерди транзитти, инвестицияларды, трансчекаралык дарыяларды жана деңиз түбүндөгү ресурстарды бирге пайдалануу жана коргоо боюнча макулдашуулардын алкактарындагы өз ара байланыштарды, ошондой эле билим алмашууларды өнүктүрүү аркылуу кеңейтилмекчи.
Ушул конференциянын жүрүшүндө А.Жапаров бир катар эл аралык финансы институттарынын өкүлдөрү менен эки тараптуу жолугушууларды да жүргүздү. Атап айтканда Азия өнүктүрүү банкынын президенти Харухико Курода, Азия өнүктүрүү банкынын вице-президенти Сеяою Чжао, Бүткүл дүйнөлүк банктын вице-президенти Шигео Катсу, Европа реконструкция жана өнүктүрүү банкы, Ислам өнүктүрүү банкынын, БУУнун өкүлдөрү менен жолугушту.
Азия өнүктүрүү банкынын президенти Курода жана вице-президенти Чжао мырзалар менен алдыда келе жаткан финансылык жана энергетикалык кризистерден чыгуу боюнча жардам көрсөтүү маселелери талкууланды. Курода мырзанын баалоосу боюнча алдыдагы жыл Борбордук Азия үчүн гана эмес жалпы эле дүйнө үчүн да өтө оор болуп калмакчы. Энергетикалык кризисти Кыргызстан эле эмес, Борбордук Азиянын башка өлкөлөрү да сезе башташты.
Ушундан кийин Азия өнүктүрүү банкынын Борбордук Азия жана Кавказ боюнча директору Хуан Миранда менен жолугушууда энергетикалык кризистен чыгуу, анын ичинде Бишкек ТЭЦин калыбына келтирүү жана анын кубаттуулугун 400 мВтка чейин жеткирүү маселелери талкууланды. Ошондой эле Азия өнүктүрүү банкы башка эл аралык институттар менен бирдикте 150 млн. доллар финансылоо мүмкүнчүлүгүн тапмакчы. Мында республиканын өкмөтү каражаттарды энергетикалык секторго кайра жумшоо үчүн приоритеттүү секторду аныктоосу зарыл. Мындан тышкары Азия өнүктүрүү банкы 2008-2009-жылдардын кыш мезгилинде зарыл болгон 150 млн. куб/метр газдын кошумча көлөмдөрүнө төлөө үчүн Өзбекстандын өкмөтүнө кепилдик бере тургандыгы жөнүндө келишимге жетишилди.
Мындан тышкары Өзбекстандын тышкы экономикалык байланыштар, соода жана инвестициялар министри Ганиев менен жолугушууда Азия өнүктүрүү банкынын кепилдиги астында жаратылыш газын жана электр энергиясын алуунун конкреттүү шарттары боюнча Ташкенде сүйлөшүүлөрдү жүргүзүү чечилди.
Вице-президент Ш.Катсу менен жолугушууда дүйнөлүк финансылык жана энергетикалык кризистердин кесепеттерин жоюу, ошондой эле Кыргыз Республикасына аталган кризистердин кесепеттерин жоюу үчүн кошумча шашылыш жардам бөлүү боюнча маселе талкууланды.
Европа өнүктүрүү жана реконструкция банкынын Борбордук Азия боюнча директору М.Хонма менен жолугушууда кичи жана орто бизнести өнүктүрүүгө 20-21 млн. доллар өлчөмүндө колдоо көрсөтүү боюнча сунуш киргизилди. Ошондой эле конкреттүү долбоорлор болгон учурда жана жеке менчик сектор катышкан учурда кичи гидроэнергетиканы өнүктүрүү маселеси сунушталды.
ПРООНдун Европа жана КМШ өлкөлөрү бөлүмүнүн регионалдык директору Кори Удовички менен жолугушууда алдыдагы кышта Кыргызстан менен Тажикстандагы абалга тынчсыздануу билдирилди. Мында ПРООН колдон келген жардамды көрсөтүүгө даяр. Ал үчүн энергетикалык кризисти жоюу боюнча конкреттүү сунуштарды берүү керек.
Инвестициялык климат жакшырсын десек
Министрликте Акылбек Жапаров менен Азия өнүктүрүү банкынын биздин республикадагы туруктуу өкүлчүлүгүнүн директору Лан Ву "Инвестициялык климатты жакшыртуу" долбоору боюнча тараптардын гранттык келишимине кол коюшту.
Бул долбоордун алкактарында Азия өнүктүрүү банкы Кыргыз Республикасынын өкмөтүнө 15,4 млн. доллар өлчөмүндө грант бермекчи. Анын 2,9 млн. доллары бул программаны жүзөгө ашыруу боюнча иш чараларга, ал эми 12,5 млн. доллары өлкөнүн бюджетин колдоого багытталган.
Программанын натыйжасы катарында бизнес чөйрөнү жана инвестициялык климатты жакшыртуу болуп калмакчы. Бул ички жана тышкы инвестициялардын көлөмүн көбөйтүүгө мүмкүндүк бермекчи. Программа менен саясаттын төмөндөгү үч негизги багыттары каралган:
Административдик барьерлерди кыскартуу жана бизнес жүргүзүүгө байланыштуу тийиштүү чыгымдарды кыскартуу; финансылык ресурстарга жана лизингге жеткиликтүүлүктү кеңейтүү; мамлекеттик-жеке менчик өнөктөштүктү жүзөгө ашыруу аркылуу инфраструктуралык кызматтардын сапатын жогорулатуу.
Комплекстүү алганда бул иш чаралар башка өлкөлөргө салыштырмалуу Кыргыз Республикасынын инвестициялык климатын жана рейтингин олуттуу жакшыртууга өбөлгө түзмөкчү.