ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ru ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ru hbs_cyr ru ky ru ru ru ru ru ky ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Салттуу тарбия неге начарлады?
Мектеп окуучулары телевизор, компьютер оюндарынан мыкаачылыкка үйрөнүп, аларга салттуу тарбиянын таасири начарлап, мектепте рэкет күчөгөн көрүнүшкө айланганы тууралуу коомчулук коңгуроо кагып келет. Окуучулар топ-топ болуп мушташып, күчтүүсү алсызын өлтүргөн фактылар да жок эмес. Мындай көрүнүш, өзгөчө, шаарларда орун алган. Көлөмү боюнча Бишкектен кийинки эле Ош жана Жалал-Абад шаарларындагы мектептерде бул маселе курч экени белгилүү. Учурунда бул шаарлардагы мектептердин окуучулары Бишкекти туурап топторду түзүп, ар ким өз районуна "хан", "бек" болуп алышкан. Акыркы жылдары коомчулук менен бирге мектеп, ата-эне окуучулардын таалим-тарбиясына зор көңүл бөлө баштады. Бул тууралуу Жалал-Абад жана Ош билим берүү башкармалыктарынын жетекчилери Чырмаш Доронов менен Абдывали Балтабаев биз менен болгон маегинде айтып беришти.
Жалал-Абад: Рэкетчилик менен алектенгендер - чоңдордун балдары
Жалал-Абад шаардык билим берүү башкармалыгынын жетекчиси Чырмаш Доронов мектептеги тарбия ишинин солгундап кетишин тарбия иштер боюнча директордун орун басарлык штаты бирөө болуп калганына байланыштырат.
- Азыркы мезгилде мектепте 1100 окуучу болсо, тарбиялык иштер боюнча директордун орун басары бир гана ставкада иштейт. Эгерде мектепте 999 окуучу болсо, анын ставкасы 0,5ке түшөт. Эми өзүңөр ойлоп койгула, чоң мектептер үчүн бир кишиге кандай кыйын болоорун. Бул проблеманы чечүү үчүн мүмкүнчүлүк бар. Маселен, башталгыч класстардын жүктөмүн азайттык. Билим берүү жана илим министринин айтымында, сааттын кыскарышынын эсебинен 76 млн.сом үнөм кылыптырбыз. Мына ушул каражатты тарбиялык иштерге пайдалансак болчудай, т.а. тарбиялык иштер боюнча бир штат ачуу зарыл, - дейт Ч.Доронов.
Жетекчинин айтымында мындан 3-4 жыл мурда Жалал-Абад шаарында рэкет маселеси абдан курч турган.
- Бишкекке, Ошко окшоп жалал-абаддык балдар "Шанхай", "Легион", "Братва", "Центральный округ" деген группаларды түзүшкөн. Ар бир микрорайон боюнча мектептер арасында мушташтар болуп келген. Ушул маселени биз изилдеп көрүп, мобилдүү топ түздүк. Үч жылдан бери түзүлгөн мобилдүү топ жакшы иштерди алып барышууда. Бул топко шаардык билим берүү башкармалыгынын адистери, прокуратура, өспүрүмдөр жана жашы жете элек балдар менен иштөө инспекциянын, шаардык мэриянын кызматкерлеринен, кварталдык комитеттердин өкүлдөрүнөн, т.а. 9-10 кишиден турган топ түзүлгөн, - дейт шаардык билим берүү башкармалыгынын жетекчиси.
Мобилдүү топ окуу жылынын башынан баштап шаардагы 20 мектепти бир айдын ичинде кыдырып, 7-8-9-10-11-класстын окуучулары менен 1-2 сааттык аңгеме жүргүзүшөт экен. Жолугушуу учурунда балдарга укук коргоо багытындагы керектүү маалыматтарды айтып беришет. Маселен, эгерде окуучу мушташса, же бирөөнүн акчасын зордоп алып койсо, аны кандай жаза күтүп турганын айтып, андай жолго барбоо керектигин түшүндүрүп, акыл-насааттар айтылат.
- Ушул топ аркылуу жасаган иштер натыйжасын берип жатат. 2-3 жылдан бери Жалал-Абад шаары боюнча рэкетчилик, топ-топ болуп мушташуу кыскарды. Албетте, түп-тамырынан жоюп жибере алган жокпуз, - дейт Ч.Доронов. - Негизги проблема - мушташып, рэкетчилик менен шугулдаган балдар - чоңдордун балдары. Ошол эле прокуратурада, ички иштер органында иштеген белдүү адамдардын балдары болуп чыккан. Алар кармалышты.
Шаардык билим берүү башкармалыгынын жетекчисинин айтымында кармалган балдарды башка шаарга, же башка мектепке которуп жиберишпейт. Болгону ата-энелери менен тыгыз иштешишет.
- Рэкет менен кармалган балдар сөзсүз окуп жаткан мектебинде окууларын улантышат. Мисалы, башка региондордо бар, эгерде рэкетчилик же мушташып балдар кармалса, башка мектепке которуп жиберишет. Биз "башка шаарга бар, башка мектепке барып оку" дебейбиз. Анткени 1-класстан бери окутуп жаткандан кийин, аны биз акырына чейин окутуп, тартибин оңдоп, мектепти бүтүртүшүбүз керек, - дейт жетекчи. - Эгер мектеп мобилдүү топ менен бирдикте иш алып барса, баланы туура жолго салса болот. Бул маселени жалгыз мектеп, ата-эне өзү да чече албайт, жалпы коомчулук киришмейинче.
Ички иштер министрлигинин маалыматына караганда республика боюнча күн сайын бир мектепте мушташ катталат. Мунун баары акчага байланыштуу. Анткени каалайсыңбы, каалабайсыңбы мектепке турулуу акчаны айдын аягында ата-энелер балдары аркылуу беришет. Муну күнүн, саатын билген рэкетчилер балдарды мектепке жеткирбей кармап алып, керектүү сумманы тартып алышат. Бербей койгондордун үстүнө үстөк кошуп, коркутуп-үркүтүшөт. Бул маселе бир эле Бишкек, Ош же Жалал-Абад шаарында эмес, жалпы республикага жаман дарт катары жайылганын Жогорку Кеңештин депутаттары жыйын сайын какшап айтып келатышпайбы. Ар бир мектепте "смотрящийи", "братандары", кыздар арасында "сестралары" да бар экен. Айрым окуучулардын айтымында рэкет менен шугулдангандар эч кимден коркушпайт, анткени алардын аркасында эң күчтүү адамдар тураарын билдиришет экен. Ошондуктан бала мектепке акча алып келбеш үчүн, дегеле мектепте накталай акча болбош үчүн Билим берүү жана илим министрлиги Камкорчулар кеңешин түзүү боюнча буйрук берген. Учурда Жалал-Абад шаарындагы бардык билим берүү мекемелеринде Камкорчулар кеңеши түзүлүп бүтүптүр.
- Шаарда 3 гимназия, 1 лицей бар, жалпы жолунан 20 мектепте 1200 мугалим иштейт, 16000 ашык окуучулар билим алышат. Бардык мектептерде Камкорчулар кеңеши түзүлдү. Ар бир класста ата-энелер чогулушу өткөрүлүп, ар бир класстан өкүлдөр шайланды. Мектепте 50 класс комплекти болсо, 50 ата-эне өкүл болуп кирди. Алардын арасынан 15 киши Камкордук кеңешине киришти. Аларды көзөмөлдөп туруш үчүн шаардык билим берүү башкармалыгы тарабынан бир өкүл жибердик, - дейт Чырмаш Сапарович. - Жалал-Абад шаары Бишкек же Ош шаары эмес, потенциалыбыз төмөнүрөөк. Ошондуктан коомдук уюмдарга айына 20 сомдон чогултулчу. Айрым мектептерге 20 сом да көптүк кылат.
Ош: Ата-бабадан келаткан салтка кайрылуу керек
Ош шаарындагы абал деле дурус эмес. Анткени миграция толкуну кыскармак турсун, жылдан-жылга күчөп жатпайбы. Жашоонун айынан көптөгөн үй-бүлө балдарын тууган-туушкандарыныкына таштап салып, иш издеп алыскы Орусия менен Казакстанда жүрүшөт.
- Ички иштер министрлигинин, шаардык ички иштер башкармалыгы менен түзүлгөн келишимдин негизинде иш алып барып жатабыз. Тартип маселеси боюнча сентябрь айынан баштап жолугушуу өткөрөбүз. Шаарда 50 миңден ашык окуучу бар. Азыркы учурда 1200 ата-эне шаардан сырткары кетишкен. Ошол балдар толук көзөмөлдөнбөй калууда, - дейт Ош шаардык билим берүү башкармалыгынын жетекчиси Абдывали Балтабаев.
Жетекчинин айтымында ошол кароосуз калган балдар көп учурда тартипсиздикке барышат.
- Мисалы, рэкеттер мектеп ичинен чыгат, анан сырттан да келгендер бар. Окуучулар арасында анонимдик анкеталар аркылуу рэкет менен шугулданган балдарды изилдеп чыктык, - дейт жетекчи. - Алар менен иш алып барып жатабыз. Мисалы, №33 мектепте рэкет менен алектенгендер кармалган. Ата-энелерин чакырттык. Алар бири-бири менен сүйлөшүп, маселе оңго чечилди.
А.Балтабаевдин берген маалыматына таянсак , көбүнчө кылмыш жолуна ата-энелери алыста жүргөн балдар кириптер болуп калууда. Ал эми өспүрүмдөр арасындагы мушташтарга көбүнчө чоңдун балдары катышат.
- Негизинен чоңдордун балдары массалык уруштарда көбүрөөк катышат. Ош шаардык мэринин талабы боюнча, эгерде кандайдыр бир жогорку кызматта иштеген чиновниктин баласы тартип бузуу менен кармалса, ата-энесине жаза берүү керек деген көрсөтмөсү бар, - дейт А.Балтабаев. - Былтыр бир окуя болду. Массалык мушташтын башчысынын атасы укук коргоо органында иштейт экен. Ошол атасы өз колу менен мушташкан балдарды укук коргоо органдарына салып берди.
Ырас, ар бир баланын артынан жүрүү татаал. Бирок тарбия маселеси мектептерде илгеркидей эмес экени коомчулукка белгилүү. "Оорууну жашырсаң, өлүм ашкере" дегендей, заманбап мектептерде балдардын жүрүм-турумун карап, сүйлөгөн сөздөрүн угуп жаныңды оозуңа кармайсың. Анткени окуучулардын эки сөзүнүн бири эле "сестра", "братан", "разборкага чакырабыз" ж.б.у.с. криминалдык жаргондор мектепти ээлеп алган. Эмне үчүн мугалимдер окуучулардын сүйлөгөн сөздөрүнө көңүл кош карашат? Эмне үчүн укса укмаксан, көрсө көрмөксөн болушат? Же мугалимдер да "сыртта көзөмөлдөп турушкандардан" коркушабы?
Илгери өзүнүн баласы эмес, кошунасынын баласы тентек кылса, туура эмес сөздөрдү сүйлөсө жабыла келип таалим-тарбия беришчү. Абдывали Балтабаевдин пикиринде кыргыздардын таалим-тарбиясына эч нерсе жетпейт.
- Бир үй-бүлөнүн баласын кошунасынан бери тарбиялачу. "Кызга кырк үйдөн тыюу" дегендей, ар бир адам тарбияга катышчу. Өз баласындай кылып акылын, насаатын айтышчу. Ата-бабадан келаткан салтка барышыбыз керек, - дейт шаардык жетекчи.
Өткөн жылдагы фактыларга кайрылсак, ички иштер министри Молдомуса Конгантиевдин айтымында, 10-октябрдан 12-октябрга чейин укук коргоочу органдарга боло турган эки массалык мушташ жөнүндө кабар түшкөнүн "Заман" гезити жазып чыккан эле. Анын биринде 50дөй өспүрүм чогулуп, анын 17си милициялар тарабынан кармалган. Алардын ичинен №67 гимназиясынын 11-классынын окуучусунан октору бар пистолет менен бычак табылган. Курал атасына тиешелүү болуп чыккан. Министрдин айтымында, шалаакы ата-энелер жоопкерчиликке тартылат. Экинчи окуя Сокулук районуна караштуу Селекция айылында катталган. Ал жерде мектеп окуучулары жыйнала баштаган, бирок милициялар келгенде алардын изи да калбай калган. Министр Молдомуса Конгантиевдин айтымында, өспүрүмдөр арасындагы уруш ырайымсыздык жана оройлук менен өзгөчөлөнөт. Эгерде мурда мушташып эле тим болсо, эмки балдар курал көтөрө башташкан. 2009-жылы эле жашы жете электер тарабынан 30 жолу киши өлтүрүү катталыптыр. Демек, жыл сайын өспүрүм кылмышкерлердин жашы да жашарып, саны да көбөйүп жатат.
Кандай болгон күнү дагы, мектеп ата-энеге, ата-эне мектепке шылтабай өспүрүмдөрдүн таалим-тарбиясына өзгөчө көңүл буруу учуру келди. Айрым ата-энелер өз колдору менен кызылдай акчаларына ууру кылган, мушташкан, өлтүргөн компьютердик оюндарды сатып берип, маашырланып кошо ойноп олтурушат. Ошондой үй-бүлөнүн балдары мектепке келип алып, курбуларын коркутканы коркутуп, салык салганы салык салып, басмырлаганы басмырлап жатпайбы. Бул көрүнүш бардык мектептерде бар. Ошондуктан мектепте болуп жаткан тартипсиз иштерге окуу жайдын жетекчиси көз жумду кылбай, репутациясын сактап калыш үчүн жаап-жашырбай коомчулук, ата-эне менен бирдикте ачык айтып чыкканда гана тартипсиздикке бөгөт коюуларын окуучулар өздөрү айтышууда.
"Кутбилим", жањы саны... • кыргызча... o
email • архив • редакция
Салттуу тарбия неге начарлады?
СВЕТ И ТЕНИ ОБРАЗОВАНИЯ
Кыргыз-Түрк "Манас" университетине жаңы биринчи проректор келди
Салттуу тарбия неге начарлады?
Камкорчулар кеңеши ыктыярдуу жардамды ирээтке келтирет
ТААСЫН ТАЛАНТ, ДАСЫККАН УСТАТ
КНИГА - ЛУЧШИЙ ПОДАРОК
Каким быть кадрам в информационный век
АЛГАЧКЫ АГАРТУУЧУ АККЫЗ АПА
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?