ky ky ky fr cs kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru eu en
"Жаўы кылым", 29.05.08 - 4-бет: Кєз караш...•
БААРЫНЫН БАШЫН ООРУТКАН ЧЕЧИМ ОҢДОЛОБУ?
"Эрежелердин..." 34, 35, 36, 37,38, 39-параграфтарында айтылган жоболордо эч кандай логика жок экенин бул макалада узак түшүндүрүп отурбайлы. Окуган адам орто билими бар болсо да эч кандай логика жок экенин түшүнөт. А мүмкүн жаңы орфографияны ойлоп табуучулар орус элинде тамаша-чындан айтылган "Логиканын жоктугу да логика" деген принципти тутунушканбы?
63-параграфтагы "ранг" дегенди "ранга", "танк" дегенди "танка", "асбест" (баса китепте "азбест") дегенди "азбес", "артист" дегенди "артис" деп жазалы дегендик да ушундай "новаторлук" окшойт.
Эми бул эрежелер жөнүндө айта берсе сөздүн аягы жоктой. Аны иштеп чыккандардын мындай көйгөйлөрдү уга турганы да күмөн. Бирок узак да болсо ушул "Эрежелердин..." кириш сөзүндөгү бир цитатаны келтире кетсек, ошол иштеп чыгуучулардын деңгээли айкын болот.
"3. Өткөн 70 жылдык турмушубузда жашоонун бардык тармактары ашыкча саясатташтырылып, бир эле идеологиянын чегинде каралып жана бааланып, улут аралык байланышта өзүбүздүн тарыхый, рухий жана маданий дөөлөттөрүбүз кемсинтилип, бизге тийгизген сырткы таасирлер болсо бир жактуу көкөлөтүлүп, ашыра баалануунун натыйжасында башка тилдерден кирген (болгондо да эң алды орус тилинен кирген) сөздөрдү тилдин ички тыбыштык өзгөчөлүктөрүнө баш ийдирип жазуу маселесине өтө эле чек коюлгандыктан алардын бардыгы дээрлик жердигинде кандай болсо, ошондой жазыла берип, тилибиздин сөз байлыгы ошондой сөздөрдүн эсебинен ыгы жок арбып, эне тилиндеги төл сөздөрдүн арасынан аларга маанилеш шайкеш сөздөргө "жаңы өмүр берүүдөн" ышынуу дартына дуушар болдук. Натыйжада жазма адабий тилдин ыргагына доо кете баштап, жалпы сабаттуулукка байланыштуу бул процесс оозеки сүйлөө кебине күчтүү таасир кылып, ар бир кыргыздын оозеки тили сенек, угумсуз колдонула берүүнүн натыйжасында аралашма жаргонго айланып бара жатат.
Мындай стилдик негизде келечекте эч убакта чечендик өнөрдү өркүндөтүүгө болбойт".
А бул кандай логика? Анысына да макул дейли, 2002-жылы жаңы эрежелер кабыл алынгандан улам эле чечендик өнөр өзүнөн-өзү өнүгүп кетти деп бирөө айта алабы? Орфографиянын эрежелери оозеки тилди кантип "сенектиктен, угумсуздуктан" арылтып, "жаргон" болуудан сактай алат?! Эмне, көчөдөгү ар бир сүйлөгөн адамдын алдына "Эрежелерди..." жая салып отурабызбы?!
"Эрежелерден..." дагы бир цитата: "4. ... Булар боюнча келип чыккан каталар мугалим, окуучу, калемгерлер үчүн көп эле кыйынчылыктарды туудуруп келген. Ал эрежелерди түзүүдө орус тилинин орфографиялык эрежелеринин негиздерине ыксыз ашыкча таянып компелляциялоодон ( туурасы компиляциялоо - М. Т.) келип чыккан болучу. Эрежелердин жаңы вариантында бул маселедеги мүчүлүштүктөрдү четтетүү боюнча кыйла аракеттер жасалды" деген өздөрүн ашыкча мактагандык кезиккени менен жыйынтыгында... Эми мындай "компелляциялоонун" натыйжасы "артык кылам деп тыртык кылыптыр" дегендей эле болгонун жогорудагы каттар да айгинелеп турат.
Мына ушундай эле аша чабуулар азыркы учурда терминком тарабынан орус тили аркылуу чет тилдерден кирген терминдерди ашкере которууда да кезигүүдө. Ушул жогорку билимдүү эле айрым адамдар турмуш космостук ылдамдык менен өнүгүп жатканын, азыр дүйнөдө экономикалык гана эмес тилдик да интеграция жүрүп жатканын, ага нигилистенип каршы турбастан, өз эне тилибизди байытуу үчүн пайдаланышыбыз керектигин түшүнүшпөйт. Биз каалайбызбы, каалабайбызбы, эл аралык бир топ терминдерди кыргыз тилине которбостон кабыл алууга аргасызбыз. Аны жогоруда сөз кылган "компиляция" (түбүндө "тоноо" деген латын сөзү - башка чыгармаларды пайдаланууга же башка изилдөөлөрдөн бардык маалыматтарды көчүрүп алууга негизделген өз алдынча эмес иш) термини эң сонун далилдеп турат. Демек, жок жерден жаңы сөз таба бербей, тескерисинче ыктууларын оригиналында пайдалана берүү туура.
Өткөндө бир макаламда келтирген мисалды дагы кайталап келтире кетейин. Анткени ал биздин өз эне тилибизге кол жоолуктай жеңил ойлуу мамилебизди, ашкере котормочу болууну жана ар кимибиз эле анын кесепетин ойлонбой туруп өзүм билемдикке бара берүүнө жакшы көрө тургандыгыбызды эң сонун далилдеп турат. Реклама жөнүндө мыйзамыбыздын кыргызчасы алгач "Жарнама жөнүндө" деп аталып "жарнама" деген термин элге сиңип, эл оозуна алынып кеткен. Биздин гезит, дагы бир топ жалпыга маалымдоо каражаттары азыр да ошол бойдон жазып жүрүшөт. Бирок, дагы бир "көсөмдүн" сунушу боюнча элге сиңип калган "жарнама" термини мыйзамда "жарнак" терминине алмаштырылды. А мунун бир олуттуу жүйөөсү бар окшойт деп, маркум К. Юдахиндин азырынча эң авторитеттүү кыргызча-орусча сөздүгүн колго алдым. Анда: "Жарнак - 1. ист. часть, доля в краденном, захваченном. 2. уставной пай; жарнак капиталы - паевой капитал". "Жарнама - кирг. - ир. - устный приказ, правительственное объявление" деп турат. Эми биз телевизордон, радиодон, гезит беттеринен жана көчөдөгү такталардан уурдалган, тартылып алынган нерсенин үлүшү же пайлык капитал жөнүндө күнүнө жүз маал сөз жүрүп жатат деп түшүнөбүзбү. Ага караганда жарнама өкмөттүүк болсо да жарыя деп жакындашып турбайбы! Баса ушул жөнүндө мамлекеттик тил комиссиясында иштеген бир жоопттуу кызматкер менен сүйлөшүп калсам, ал мындай болушун "көрнөк" ("вывеска") деген сөзгө уйкаштырып алынды деген аргумент айтты. Аргумент болбосоң коё кал!
Мына ушундай баш аламандыктардан улам биз олуттуу бир документти да кыргызча жаза албай калдык. Президенттин Жарлыгы чыккан 2005-жылдын 30-декабрынан бери эки мамлекеттик катчы жетектеген комиссия комиссия өткөн жылы "Биримдик аркылуу өнүгүү" аттуу Кыргызстандын жалпы улуттук идеясын иштеп чыгышты. Мен бул макалада ал концепциянын мазмуну жөнүндө ой айткым келген жок. Бир мисал гана анын орус тилинде жазылып кыргызча котормосун комиссия мүчөлөрүнүн эч кимиси карабаганын далилдеп турат. Китепченин 15-бетинде "Мамлекет эл үчүн, Эл мамлекет үчүн! Бул жалпы улуттук идеянын башкы урааны" деп теңирден тескери жазылган (?). Окурман чоочубай эле койсун, орус тилиндегисинде бул сүйлөм "Не народ для государства, а государства для народа! Это - главный лозунг национальной идеи" деп жакшынакай эле жазылып турат. Эгерде мамлекетибиздин алдыдагы өнүгүүсү үчүн караңгы түндө шам чырактай жол көрсөтүүчү эң маанилүү деген документибизге ушундай мамиле болсо... а калганы жөнүндө ооз ачпай эле койгонубуз, башка элдердин алдында унчукпай туруп бергенибиз оң. Маанилүү документтер тургай, мыйзамдардын да маанисин бузган алешем котормолор жөнүндө мага окшогондор жаза беришсе да орустардын ылакабында айтылгандай "А Васька кулак салып коюп жей берет" дегениндей мамиле жасалууда.
Ошондуктан ушунча жылдан бери талаш-тартыштар токтобой келе жатат. Мүмкүн бул жолу спикери журналист А. Мадумаров болгон парламентибиз бул маселеге акыркы чекитти коюп, миллиондогон бюджеттик акчалар жумшалып, кыргызча сабатсыз китептер басылып кете электе кыргыз тилинин орфографиясынын жаңы редакциясын бекиткен "Кыргыз тилинин орфографиясынын жаңы редакциясы жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйынынын 2002-жылдын 28-июнундагы №830-II токтомун жокко чыгарып берээр. Анан да терминдерди которууга олуттуу мамиле жасалаар...
Анализ социально-экономического положения страны по итогам 2007 года:
(Начало в прошлых номерах)
По городам сплошь и рядом сдача квартир по 200 долл. в месяц за 1 комнатную, сдача техники, непроизводственных и производственных зданий, торговых точек, участков даже пастбищ на селе в аренду т.е. все и вся, получают не - трудовые доходы мимо казны. Продажи, перепродажи наживы без заботы и труда. Цемент отпускаемый на экспорт обходится в 3242 сома тонна, а переместив цемент рядом в город распродается тонна за 5700 сома и более, а в дальние расстояния еще дороже. Таким образом обираемся по 2000 сома за тонну за минусом 20% торговой накидки, т.е. цемент реализуется посредничеством предпринимателя только рядом в городе 176% выгодой, т.е. почти в два раза дороже, как будто он еще раз производил цемент и уплачивал затраты на его производство налог с НДС и далее. А налоговая служба курирующая подобные участки подотчетности налогоплательщиков видно игнорирует, где казна должна получать на 2,3 млрд. сома подоходного налога от нетрудового дохода по всей республике, а 23 млрд. сома.
Увеличением планки ставки подоходного налога с рабочих и служащих т.е. занятой части населения высокооплачиваемой особенно иностранной и с налога на прибыль, казна государства сможет получать прогрессивное поступление реального дохода способного обеспечить занятостью и достойной оплатой всего децилей населения, когда сможет регулировать справедливо в улучшении благосостояния нации, не становясь наживкой иностранному капиталу. Ведь все нарушения выживания идут же не от хорошей жизни и потому умелое распределение национального достояния через занятость обществу, а не экспорту даст толчок достойному существованию населения страны.
Налог на собственность в 2007 году составило всего то 713 млн. сома, когда почти 90% национального достояния республики в частной и иностранной собственности, где и резервы обложения налогового клада.
При 90 с лишним процента частной и иностранной собственности автотранспорта, ищем источник прокладки дорог и автотрасс в иностранной инвестиции возврата. Разве они изнашивают автотрассы. Шины, бензин покупаем, а на дороги денег нет. Вот и иждивенчество даже на роскоши передвижения.
Даже железнодорожное управление не платя налог за железнодорожное полотно и не заменяя сгнившие шпалы эксплуатирует дорогу до развала, до предела при миграционном движении только до 700 тыс. мигрантов, туристов и пассажиров.
За 2007 год пассажироперевозки поток составил всего 60 млн. П/км. И 854 млн. тонн 1 км. Без особого вклада в казну на далее развитие железнодорожной индустрии.
Авиалинией воздушного флота зарегистрированной в республике без толики отдачи казне, перевезено за 2007 год 480 млн. пасс/км и груза 44,5 млн. тонна/км.
Прогнозируем вовлечь в экономику страны туризм без обоснований, где миллионный интуризм разгуливает по стране бесконтрольно, как бы не вышло боком их распространение по территории без запретной почти даром. Подобный поток туризма способен только проконтролировать и держать ответственность за туризм, финансы и зоны отдыха всей собственности только Министерство туризма или туристическая корпорация. Агентство по туризму не отвечает по статусу за деяния не только туристов но и зон отдыха частной, профсоюзной и иностранной собственности. Хотим финансового реального поступления от миллионного туризма в казну до 300 млн. долл. (10 млрд. сома) нужно реорганизация агентства по требованию времени решительных перемен по нашей схеме.
Без решительных шагов остались же мы с временными паспортами личности и карточками Танаевского попустительства Лысогоровым переплавленной недосягаемо для нас в "Кению" 70 млн. долл. кабы на изготовление качественной паспортов личности и пустившегося в бега не в "Кению" а в дружественную страну на повышения, не отчитываясь за подотчет 70 млн. долл. просто так, когда за копейки страна унижается перед внешним инвестором ставящим условия. Когда агентство создав хаос паспортизации, не отвечает за деяния и возвратности. Будь паспортный режим выдачи за МВД, который итак выполняет функции агентства контроля, такого хаоса не допускала и отвечала бы по всей строгости допущения финансовых махинаций в особо крупной суммы. Данной суммы хватило бы проложить железнодорожное полотно Балыкчы-Кара-Кече в подмогу обеспечения страны теплоносителем в подмогу кризисной ситуации энергоносителя.
Мало того, что за период суверенизации включившись во все международные частные фонды не бесплатно, объездив по их приглашениям полмира опустошая казну, не поняли суть цели внешних акул рынка, соблазненные и бесцелевыми кредитами, гуманитарками и видимой инвестиции, мы оказались разорены с откатом на 50 лет назад и как бы не аукнулось проделки 15 летки разгула и через 50 лет.
Потому, чтобы не оказаться за бортом цивилизации при сплошной глобализации, ускоренный социально-экономический прорыв модернизации неизбежно необходим ригорически, а не риторически.
Решись правительство республики на шаг стабилизации экономики хотя бы частью подобных внутренних резервов, гарантия прорыва экономической независимости как внутри, так и за пределами.
"Жаңы кылым" гезитине жарыяланган макалага министрден жооп
Көпүpө бузулса оңдолот, бирок кырдаалдуу жерде жашоого болбойт
Урматтуу Сүлүктү шаарынын Макаев аймагынын жашоочулары, Сиздердин Кыргыз Республикасынын президенти К.Бакиевге жана менин наамыма жазган кайрылууңуздарды "Жаңы Кылым" гезитинин 2008-жылдын 17-апрелиндеги №15 (217) - санынан окудум.
Сиздер көтөргөн проблема өлкөнүн баардык региондорунда бар, анын баары эле бүгүн чыга калган жери жок. Анын бир мисалы катары Сиздер айтып жаткан Макаев аймагын айтсак болот. Бул жердин кооптуулугу жөнүндө маселени (көпүрөнү да) өзгөчө кырдаалдар министрлигинин мониторинг департаменти 1999-жылдан бери эле көтөрүп, айтып, жергиликтүү бийликтерге эскертип келатат. Чындыгында ошол жылдары эле суунун жээгин бекемдеп, көпүрөнү оңдоп койгондо мамлекеттик каражат кыйла үнөмдөлмөк.
Эми анын баары артта калды, учурда күнөөлүүнү издеп олтурууга убакыт тар. Бирок, 2005-жылдан бери Сүлүктү шаарына өзгөчө кырдаалдар министрлиги тарабынан башкасын айтпаганда да 10500 литр күйүүчү май, 400 даана габион торчосу бөлүнүп берилгендигин айтып коюшубуз керек. Мен жакында 5000 литр күйүүчү май менен 200 даана габион торчосун Сүлүктү шаарына бөлүп берүү үчүн буйрукка кол койдум. Ал өзгөчө кырдаалдар министрлигинин шаардык, облустук кызматкерлери менен жергиликтүү жетекчилер өтө зарыл деп тапкан объектилерге жеткирилип берилет. Демек мамлекет башчыбыз айткандай көп нерсе жергиликтүү жетекчилерге байланыштуу.
Мен ушул жылдын 11-12-апрелинде жогорудагыдай проблемаларды жеринде көрүү үчүн атайын 2 күндүк иш-сапары менен Баткен облусун кыдырганмын. Ошол иш-сапарымда эл менен да, облустун активи менен да жолугуштум, жолугушууда жергиликтүү жетекчилердин баары олтурушту. Жолугушуунун максаты да эл ичиндеги көйгөйлүү маселелерди угуп, министрликке тийиштүүлөрүн ыңгайына жараша оперативдүү чечүү эле.
Ал эми таза суу, топурак, таш, кум сыяктуу маселелер өзгөчө кырдаалдар министрлигинин милдетине кирбейт. Аларды чечүүчү мамлекеттик атайын структуралар жана жергиликтүү бийлик бар.
Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министри К.Ташиев