ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky uk ky hbs_cyr ky ky ky ky ky ky ky ky kk tyv ky ru hu ru ru ru ru ru ru ru ky ru ky ky ru ky bg ky ru ky tt ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru myv ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ba ky ru ky ru tt ru ky ru ru ru ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Агым", 17.06.11 - 19-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Саясаттын сасык оюну качан бүтөт
Кудай берген кутту качырбайлы
"Өткөнгө тапанча сунсаң, келечек сени замбирек менен атат" деген накыл кептин калетсиздигин мезгил тастыктады. Муну айтып жатканымдын себеби совет доорундагы идеологиянын негиздерин түзгөн багыттарды таптакыр жокко чыгарып, унуткарып койгонубуз. Адабият, музыка, театр, кино, сүрөт жана башка дүйнөтаанымды көркөм чагылдырган чыгармалар Совет өлкөсү деп аталган зор державанын идеологиялык куралы болуп келбеди беле. Заманыбыздын залкарлары С.Каралаев, А.Осмонов, Ч.Айтматов, Г.Айтиев, А.Токомбаев, А.Малдыбаев, Б.Бейшеналиева, К.Молдобасанов, Б.Миңжылкыев, М.Рыскулов, С.Чокморов ж.б. чыгармачылыктары кезинде кыргыз элине опол тоодой кызмат аткарып келгенин кантип унутабыз. Бүгүнкү күндүн аткаминерлеринин дээрлиги совет доорундагы искусствонун ири жетишкендиктерине, дүйнөлүк маданияттан кабардар болуп, ага сугарылып тарбиялангандар. Демек, руханий байлыкка байланган ошол идеологиябыз өз жемишин бергендигин тарых тастыктады десек болот.
Ошол руханий байлыкты жаратуучуларды, алардын чыгармаларын ырааттуу пропагандалоону, өзгөчө бүгүнкү күндөгү көзү бар композиторлор, жазуучулар, сүрөтчүлөрдү өлкөнүн саясатына байланыштырбай сыртка сүрүп салганыбызга мына, чейрек кылымга жакындап калбадыбы. Жогорку Кеңештин акыркы курамына гана бирин-экин чыгармачыл адамдардын (жазуучулардын) кирип калганы абийир болуп тургандай. Биздин талапты колдоп, тигил же бул мыйзамды кабыл алууда алардын аздыгы абдан терс таасирин тийгизери турган иш го. Өлкөнүн руханий байлыгын аныктоочу жаратмандар каратаман жакырлардын катарына кошулду. Коомдо көкүрөгү көңдөй, акчанын артынан сая түшкөн, саясаттын сасык оюндарынан башы чыкпаган, Чыкебиздин маңкурттарына айланып бара жаткан катмар пайда болду. Мына ушундай автоматсыз эле адамды адамдык сапатынан айрып жок кылуу мүмкүн болгон, руханий жардылыктын чоң катастрофасына такалган оор учурда чыгармачыл союздарды мамлекет каржыга алып, кайсы бир деңгээлде өз багытын аныктоодо жаратмандардын жардамына таяныш керек.
Адамдык улуу сапаттарды даңазалаган, элди, жерди даңктаган көлөмдүү чыгармаларды мамлекеттин кызыкчылыгына буруу, мындайча айтканда, мамлекеттик заказдарды калыбына келтирүү керек. Жок болуп кеткен кантата, оратория, опера жана симфониялык көлөмдүү чыгармаларды жаздыруу үчүн мамзаказ талап кылынат. "Этеги жок, жеңи жок" жеңил-желпи эстрада жанрындагы "желпилдеген" чыгармаларды элдин мээсине куя берүүгө каршы коё турган олуттуу музыка мамлекет кызыкдар болгон учурда гана жаралат. Жанагы баш-аягы жок үтүктү сайсаң да чыга калып жаткан мутант музыкаларды ылгоо үчүн көптөн бери айтылып, бирок аткарылбай келе жаткан Маданият министрлигинин алдындагы илгерки репертуардык коллегияны кайтадан иштетип, калем акы маселесин чечүү абзел.
Эгемендүүлүгүбүздүн 20 жылдыгын белгилөө алдында турабыз. Башкасын айта албайм, а бирок искусство жаатында совет доорундагы жетишкендиктер артка кетүүнүн абалында. Бул көрүнүштүн башкы себеби мамлекеттик чиновниктердин байлыктан башка баалуулуктарга кайдыгер мамилесинен экенин канкакшап келебиз. Көп алыстабай эле жакынкы тарыхка кайрылып көрөлүчү. Октябрь революциясынан кийин совет бийлиги орногонуна 20 жыл толуп-толбой кыргыз адабияты жана искусствосу эбегейсиз жетишкендиктерге жеткен. 1939-жылы Москвада өткөн кыргыз адабияты жана искусствосунун декадасындагы триумфалдык ийгиликтерди азыркы муун окуп-билбей калганы өкүнүчтүү. Оркестр, опера деген эмне экенин билбеген кыргыз эли алгачкы "Айчүрөк" операсын көрсөтүү менен москвалыктарды жана бийлик тепкичинин бийигинде отургандардын оозун ачырганы факт. Ага удаа эле согуш жылдарында опера-балет театры токтобостон иштеп, "Анар", "Чолпон" балеттери, "Манас", "Алтын көкүл" опералары менен катар дүйнөлүк классиканын мыкты үлгүлөрүн сахнага алып чыгышы искусствонун мезгил тандабас күчүн тактап турат го. Ошол ийгиликтин баары мамлекеттин искусствого болгон олуттуу мамилесинин жыйынтыгы. А бүгүн эмне экономикалык абалыбыз өткөн кылымдын 30-40-жылдарынан да начарбы?
Өткөн жылдан бери эле алты чыгармачыл союздун жетекчилери президент, спикер жана маданият тармагынын аткаминерлери менен жолугушуп, биздин көйгөйлүү маселелерди алардын алдына алып чыкканбыз. Президент, Жогорку Кеңештин төрагасы да чыгармачыл союздардын бийлик эсинен чыгып калганын түшүнүү менен кабыл алгандай болуп жатышат. А бирок маселени чечүүгө келгенде бүгүнкү күндө иштеп жаткан мыйзам жол бербеген тоскоолдуктар келип чыгып, учурда бул маселенин үстүнөн иш жүрүп жаткандай. Жыйынтыгы не менен бүтөрүн бир Кудай билбесе биз билбей калдык. Анткени Жогорку Кеңеште маданияттан да "маанилүү" маселелер чатагы бүтпөй келет. Алдыда президенттикке ат салыш болот эмеспи. Маданият дагы да саясый майдандын көлөкөсүндө кала бериши толук ыктымал.
Эл ичинде чыгармачыл адамдарды Кудай берген кут ээлери дешет экен. Улуттун уюткусун түзгөндөр ошолор. Жакынкы жылдары Ч.Айтматов, К.Молдобасанов, А.Жумакматов, Э.Турсуналиев, А.Айталиев, Т.Абдиев, Д.Садырбаев, төрт күн мурда эле Н.Давлесов сыяктуу залкарларыбыз арабыздан кеткени кадимкидей жандүйнө боштугу жаралып, майдаланып жатканыбыз таасын сезилип келет. Маданиятка болгон мамилебизди түп тамырынан өзгөртпөсөк Кудай берген кутту качырып жиберерибизди эгемендүүлүгүбүздүн жыйырма жыл ичиндеги ыйкы-тыйкы, өйдө-төмөн окуялар, коомдогу бардык башаламандыктар далилдеп жаткандай.
Эгемендүүлүккө жеткенден бери эле биз улуттук идеологиябызды издеп таппай келебиз. Манастын жети осуятынан издедик, тоо-таш, жер-суу аркылуу теңирчиликке чейин бардык. Издедик, бирок эмдигиче таба элекпиз. Саясат түбөлүктүү эмес, мыкты көркөм чыгармалар гана түбөлүктүү жана улуттук идеологиябызга өзөк болуп берерин эсибизден чыгарбасак.
Комуздун үч кылындай бир муун, бир доордо жаралган Калый Молдобасанов, Асанкан Жумакматов, Насыр Давлесов өңдүү элибиздин жанар тоодой инсандары болгон үчүн кыргыз музыкасы профессионалдык деңгээлге көтөрүлгөн. Албетте кыргыздын профессионалдык музыкасы элдик музыкадан өсүп чыккан. Алгачкы дирижерлор пайда болгондон баштап улуттук музыкабыздын чыгармачылык сапаты тепкичтен тепкичке жогорулап отурган.
Насыр Давлесовдун үч арманы
Дегеле кыргыз музыка тарыхында Насыр Давлесов ким? Башкасын айтпайлы, кайсы композитордун "Аста секин, колуктудай" куплеттери ооздон оозго өтүп элге кеңири тараган ири чыгармасы бар? Бул музыкалык комедия 1970-жылдан бери далай муунду тарбиялап өстүрдү. Мисалы, улуу жана кичүү муундагы А.Мырзабаев, Б.Миңжылкыев, М.Махмутова, С.Кийизбаева, К.Сартбаева, Х.Мухтаров, К.Чодронов, С.Токтоналиев, Т.Сейталиев, Э.Касымов, Г.Валиулина, А.Жумабаев, Э.Шамурзин, С.Чоткараева, Э.Нурманбетова, С.Алмазбеков өңдүү таланттарды сахнага алып чыкты. Булардын ичинен канчасынын үнүн (СССР курамындагы республикаларды айтпаганда) Европа, Америка, Африка, араб өлкөлөрүнө чейин дирижер катары жетектеп барып угузуп келди.
Насыр Давлесов кыргыз тарыхында биринчи жолу Москвадагы П.Чайковский атындагы дүйнөгө аты дүңгүрөгөн консерваториянын (1949-1956-ж.ж.) опералык-симфония бөлүмүнөн дирижерлук кесибин үйрөнүп келген тунгуч профессионал дирижер болгон. Анын "Аста секин, колукту" музыкалык комедиясы баш болгон "Курманбек" операсын, кантата же оратория, хор жана оркестр үчүн жазылган симфониялык чыгармаларын баалагандар бу кишини тээ алда качан эле кыргыз музыка тарыхынын ошондогу абалын, келечегин көрө билген "көзү ачыгы" атаган. Аныгында маданиятыбыздын туу чокусу "Манас" эпосу менен комуз күүлөрү, секетбай ырларынан башка дүйнө маданиятынан кабардар боло элек биздей элдин канына опера искусствосу сиңиши кыйын эле. Давлесов аны туйган, ошондуктан ал түз эле опера жазуудан эмес, музыкалык комедиядан баштаган деп айтышат музыка таануучулар. Анын "Аста секин, колуктусунун" эл арасындагы популярдуулугу бийик болгон үчүн айрым куплеттери бүгүнкү күнгө чейин ооздон түшпөй ырдалып келет.
Бирок залкар инсанды кыргыз эли, ал жашаган мамлекет татыктуу деңгээлде сыйлай алдыбы? Тилекке каршы, Насыр Давлесов ооруп үйүндө жаткан учурунда журналисттерге берген акыркы маектеринде өкмөттүн, мамлекеттин кыргыз маданиятына кылган мамилесине нааразычылыгын айтып келди. Ал өзүнүн 80 жылдык мааракеси тууралуу маек берип жатып, "Маданият министри Султан Раев орунбасары экөө Даңк медалын үйгө алып келишиптир. Негизи 80 жылдык юбилей менин отчеттук мааракем болуп, эл алдында өтүшү керек эле. Бирок үйдөн болсо да куттуктап койгондоруна ыракмат. Кийин бир гезит мени, Кондучалованы, Дооронбек Садырбаевди баатырлыкка көрсөтүптүр. Анан эле апрель окуясы болуп, Бакиев кетип, кимди ким көрдү быржыбайды там басты болуп калды. Радио, телевидениеден болсо мени армансыз эле көрсөтүштү. Бул жагынан таарынычым деле жок. Теледен Россиянын гимнинин сөзүн жазган Сергей Михалковдун 90 жылдык мааракесин көрдүм. Тимеле жомоктогудай болду. Аны көргөндө бир аз ардана түшөт экенсиң. Бийлик мени эмес, өлкө символун сыйлап койсо болмок" деген экен. Муну менен Насыр Давлесов өзүнүн 80 жылдык мааракеси мамлекеттик деңгээлде белгиленбей калганына катуу нааразы болгон.
Экинчи арманы - пенде катары Насыр Давлесов көзүнүн барында Эл баатыры наамын албай калганына катуу ызаланган. Калый Молдобасанов, Асанкалый Жумакматов, Насыр Давлесов үчөөнү кыргыз музыкасынын корифейлери, алптары деп атап, Калый менен Асанкалый агаларга Кыргыз Республикасынын Баатыры наамы берилип, бирок Давлесовго ал наамдын берилбей калганы кызык. Албетте кезегинде эсил кайран эСэСэСэРдин камкордугуна бөлөнүп, мамлекеттин бөпөлөп турганына көнүп калган киши үчүн бул акыйкатсыз мамиле. Көзү барында өзү да ага чейин I, II даражадагы Манас орденин алган кишиге 80 жылдык мааракесине карата жаш баланы алдагансып Даңк медалын берип коюшканы катуу ызаланткан. Негизи орден алган кишини андан даражасы төмөн медаль менен сыйлабайт да.
Үчүнчү чоң кайгысы - Насыр аганы өзүнүн жолун жолдоп, музыка дүйнөсүнө кирип келаткан кызы Чолпондун аты жаман оорунун азабынан 80 жылдык мааракесине аралаш 51 жашында каза болуп калганы катуу кайгырткан. Бу кишини жакындан билгендер Насыр Давлесов кызын жоготкондон кийин өзүн таптакыр эле таштап койгон дешет.
Албетте арман, өкүнүч тирүү кишиде гана болот. Көзү өткөн адамга сыйлыгыңдын да, байлыгыңдын да, бактыңдын да, баркыңдын да кереги жок. Андыктан Насыр Давелесовдой залкар инсандарыбызды өз учурунда, көзү барында татыктуу баалай билсек.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
КТРК кимдин куурчагы, АКШнынбы же Россиянынбы?
Айылчы САРЫБАЕВ, экономика илиминин доктору, профессор:
"Телефонгейттерди" Өмүрбек Абдрахманов уюштуруп жүргөнбү?
Чыңгыз агабызды чын эле унуттукпу?
мал туягын санаган малчылар
Атамбаев мырза, Деңиз Сулайманов деген "машаяктын" демин баса аласызбы?
Үмүттүү Кыргызстандын үч эмдери
Кыргызга кызмат кылган Полина айым
Жүрү дос, балык уулап келбейлиби?
"Кызым - Шумкар, уулум - Кыргый"
Кудай берген кутту качырбайлы
108 жашка чыккан байбичелер бизде көппү?
"Мага эле тийип албайсыңбы дедим"
Ак көйнөк, аялдын жаны жана ашказандын эңсегени
Күйбөгөн от, карызга өткөн үлпөт той
Тырышып жүрүп тактыга чыккан
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?