hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ru ru tt kk ru ky cs ru ky ru ky ru ky ru ru ru ky ru ru ky ru ky ky bg ky ky ky ru ky ky ru ru ky ru mk ky ru ky ru ru uk ru ky tk ru ky ru
"Фабула", 29.04.11 - 2-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Адам баласы кези менен күүнүп-кагынып, аркы-берки жагын карап, мамилелештери менен досторун түгөлдөп, алардын дилдеги орундарын алмаштырып, кээсинен кечип, жаңысын жаратып турат эмеспи. Анын сыңары мамлекет дагы кези менен "кагынып-силкинип" алганы дурус. Ушул жагынан Кыргызстаныбыз кандай кыймылдарды жасап жатарын эскере кеңешип койбойлубу дейм…
Жер аянтыбызга жараша, элибиздин санына жараша "ышкырып" турганыбыз жөндүү. "Биз деген БУУга мүчөбүз, ага мүчө болгон бардык мамлекеттер менен укугубуз бирдей" дегенибиз менен, турмуш реалдуулугунда андай абал болушу мүмкүн эмес. Мамлекеттер байланышында, мамилесинде деле адамдардыкындай: алдуусу алсызын башкарып турат, келбеттүү, зор адамдардан итирейгендерибиз коркуп турбаганда. Ушул бүтүм менен кетсек, биздин кенедей Кыргызстаныбыз Россия, Америка, Кытай, Германия, Франция, Бразилия, Индия, Иран… сыяктуу ондогон өлкөлөрдүн көзүнө "нөлөбой класстын балдарындай" эле көрүнөт, ошого жараша мамиле кылат. Демек, биз чакан өлкө катарында өз алыбызга жараша сүйлөп, өз алыбызга жараша аракет кылуубуз эп. Жок, биз деген ким менен болсо да теңата болууга укугубуз бар деп тейтектесек болбойт.
Биз, Кыргызстан, артка кылчая карап, баскан жолубузга саресеп сала турган болсок, анда Россия менен дурус мамиледе болуш керек экендиги өзүнөн-өзү эле дааналанат. "Баланча жыл орустун эзүүсүндө болуп келдик" деп, падышачылык учурун эстеп, 1916-жылдагы Үркүндү, кийинки Совет доорундагы турмушубузду эстеп баа быча бербегенибиз оң. Ооба, орус мамлекети майда элдерге, өлкөлөргө өздөрүнүн шовинисттик саясатын жүргүзүп келген, анын кээ бир элементтери эми деле бар. Бирок жалпы жонунан орус деген айкөл эл болот. "Орус мужугу" деген аныктамасы бар ак пейил, чынчыл, түз жүргөн адамдары арбын. Ошол айкөлдүгүн кээде орусташып кеткен еврейлер, болбосо, еврейлешип кеткен орустар аздап булгап коет. "Кыргыз тилин үйрөнгүлө" дегенибизди улутчулдук катары кабыл алган орустардын көбүндө жөөттөрдүн каны болуш керек.
Өткөн-кеткен таарынычтарга басым жасай берсек болбос. Кыргызда "кечиримдүү болуш керек" деген адам дилине керектүү эреже да бар. Ошол таарынычты алып салып эстесек, орустардын бизге тийгизген прогрессивдүү таасирлерин унутканыбыз болбос. "Улуу эл болгонбуз" деп тээ кылымдар мурунку абалды бүгүнкү күнгө автоматтык түрдө көчүрүп алып келе албаспыз. Кыргызың уруу-уруу болуп чабышып турганда, илим-билими өксүп көчүп-конуп жүргөндө орустарга кошулуп илим-билимге жетип, акыр-аягы өзүбүзчө мамлекет болуп "түтүн булатып" турбайбызбы. Канчалык чеченденсек да, канчалык улутчул болсок да тарых жалган айттырбас, тарыхты өзгөртө албаспыз!
Моюнга алганыбыз оң го, эгерде орус менен алакабызды токтотсок, ошол күнү оокатыбыз өтпөй турушу мүмкүн. Орус сатып кетпейт, талаага таштабайт. Тигине, бир боорубуз деп, "казак, кыргыз бир тууган, өзбекти ким тууган" дегенди чыгарып алган жаныбыз, өлкө башына кыйынчылык келгенде "бир тууган" деген казагыбыз "кайдан көрдүм кара эшек" маанисин тартуулап турушту го, чек арасын бекем жаап, соода-сатыгыбызды бир жактуу токтотуп. Ошол кыйын күндөрдө, 7-апрелден кийинки мезгилде, Россия көңүлдөн чыккан жардамын берип турду. Санап олтурбайлы, кабарыңыздар бар.
Дал ушул жерде Америка эске түшөт. Россия менен тең салмакта, кай бир маселеде үстөмдүгү аздап сезилип турган Америка менен деле мамиленин жакшы кармашыбыз керек. Бирок кош стандарттуулуктан качканыбыз оң. Эки атаандаш менен бирдей мамиледе болуу эч мүмкүн эмес… Эки тоонун башын самаган… болуп калабыз.
Кытай менен сак мамиле жасашыбыз керек экендигин турмуш чындыгы айтып келет. Кытай дегениң кумурскадай быжыйт, алардын адамдыгы да кээде дааналанбай, бизге табышмак, анан калса тири жандын баарын, куурчусун кууруп, тирисин тирилей жутуп турушу да жүрөктү түшүрөт. Алар каптап кетсе кенедей калкыбыз калк болуудан калар. Анткени Кытайдан келген аял аз, көбү эркектер. Анан ошол эркектер акылы азыраак чыгып жаткан кыздарыбыздан тукум ала берсе… анын бетин нары кылсын дечи, анда "кытайчиктер" курт-кумурскабыздын баарын жеп тынар! Бизди деле…Биздин кийинки тарыхыбыздагы эстен кеткис көрүнүш - кытайлыктардын арзан жана сапатсыз товарларынын алдында калганыбыз болуп калды. Кыргызды жардылаткан да ушул Кытай товарлары болуп жатат көрүнөт. "Арзанды алгандай, мен эмне бай белем" деген маанини эстейли…
Кытайдан келе турган темир жолду чыдамсыз күткөндөр да бар. Темир жол салуу долбоору Кытай мамлекетине гана пайда алып келбесе, бизге зыянынан башка пайдасы жок. Кытай бул темир жол аркылуу Кыргызстан менен эмес, Борбордук Азияга андан ары Россия рыногуна чыккысы келип жатпайбы. Темир жолду Кытай армиясынын темир жол аскерлери курат экен. Демек, биздин жерди чоочун элдин армиясына тебелетип-тепсетебиз!
Аталган темир жол Кыргызстандын Түндүгү менен Түштүгүн байланыштырат деп, анын маанисин ушуга такагандар да чыгып жатат. Бул болбогон нерсе.
Күн мурун премьер-министр Алмазбек Атамбаев Турцияга барып, эки элдин кызыкчылыгына шайкеш келген келишимдерди түзүп келди. Ал жакшы, бирок түрктөрдү да карачечекей дос кылып алганыбыз анча туура болбос. Анткени, түрк улуту биринчи иретте, өз арбайын сокконго маш. Алардын кээ бир бизнесмендеринин бул жердеги кылыктарын угуп жатпайбызбы. Анан да алардын арасында кыргыз улутунан жогору тургандай жаман ою бар. Аз мурун бир кутурган түрк бизнесмени биздин кызыбызды сабаган экен. Андайларды "акелеп-жакелеп" качырып ийчү элек. Качырбай катыгын бериш керек!
Азыркы убакта түрктөр Евробиримдикке мүчө боло албай келет. Алардын миллиондогон жумушчу күчү Европада, негизинен Германияда иштеп жүрөт, далайдан бери чечилбей келе жаткан, чечилчү келечеги көрүнбөгөн курддар менен болгон чатагы бар, жакырчылыкта жашаган калкы да жетиштүү. Демек, түрктөргө басым жасай турган аракетибиздин чеги болуш керек. Жанагы өз идеясына биздин балдарды сугарып жаткан мектептерин да азайтканыбыз оңдур.
Ушул материалды даярдап жатканда Топчукебиз Тургуналиев келип калды. "Кайсы мамлекет менен жакындан мамиле курганыбыз жакшы, Топчуке?" десем: "Германиядан өтөр мамлекет жок,- деп шарт жооп берип жатпайбы,- биринчиден, Германияда илим менен техника аябагандай өнүккөн, экинчиден, немистер эч качан алдабайт, сызга олтургузуп кетпейт". Топчукенин бул айткандарын да унутта калтырбашыбыз керек.
Өтө сак мамиле тактикасын Өзбекстан менен болгон мамиледе колдонушубуз туура болор… Тарыхты барактасаң, кыргыз менен өзбек анча деле майдай-сүттөй мамиледе болгон эмес экен. Сыртынан караганда "сизиң-бизиң" болгону менен, ички мазмунда бири-бирин сүйүп турган деле жери жок. Узун тарыхтын учугун чубап убара болбой, кечээки эле, өткөн кылымдын 90-жылдарында жана былтыркы май-июнь окуяларын алалычы. Түштүктө эки эл кадимкидей эле кырылышты го. Ал маселе эки адам элдешип калпак кийгизип, чепкен жаап жайгап койчу маселе эмес, ондогон, а турсун жүздөгөн жылдар бою жол улап, кедергисин тийгизчү жаман окуя болуп калбадыбы. Анын үстүнө эки элдин ынтымагын чыңдоо аракеттерине караганда алардын ынтымагын биротоло бузуп таштачу ар кандай кампаниялар күчүндө. Кыргызды зордукчул көрсөтүп, өзбекти бечара кылып жаткан китептер, ырлар, макалалар азыр жайнап кетти.
Өзбектер менен чек ара маселесин тактоо да жакшы жыйынтыктарды берген жери жок. Биздин аргументтерди уруп койбой, талаш жерлерге танкасын жайнатып таштаган мамлекеттен жакшылык күтүү орунсуз болуп тургандай… Биздин кендерди өздөрүнүкү кылып алып иштетип жатканы канча маселе?!
Туура, мамлекеттердин ортосундагы мамиледе биринчи орунда экономикалык маселе турат. Азыр куру сыйдын кереги аз, "сен деген баланча дегенди бер, мен түкүнчөнү берейин" деген маселени айтканыбыз. Ар бир мамлекет импорттон экспорту ашып турганын каалайт. Бизде болсо, көп жылдан бери импорт үстөмдүгүн жүргүзүп келет. Экспортубуз чала жан абалда. Анын сакайып кетери да жакшы баамдалбай турат. Экспортубуз импортко үстөмдүк кылган абал келсе, анда кыргыз экономикасы "улуу өнүгүү" менен кетип бараткан болот.
Донор мамлекеттердин "эмчегин" кактабай, өз байлыгыбызды гана пайдаланып жашачу мезгил көрүнөт да көрүнбөйт. Бийлигим билип тургандыр дейбиз да…
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
Жалган жыйынтыктын артында кимдер турат?
Каралоону токтотууну талап кылабыз!
Өкмөттө эмне кеп, Түркиядан түркүн кеп...
Өмүрбек Абдрахманов, "Ата Мекен" фракциясынан ЖК депутаты:
"Саясатты сасыткан да ушулар, жогорудагы вульгардык баа бергендер да ушулар..."
Төлөгөн Касымбеков, КРнын Баатыры:
жол көрсөтүп бере албай жатабыз…"
Калкым, калп айтпай, так айталы!