ru cs ru ky ky ru ru ru ru fr ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ru ru en
"Асман пресс", 18.12.08 - 8-бет: •
Турусбек Мамашов, Туризм боюнча мамлекеттик агенттиктин директору:
"Кыргызстан дегенде жанын бере турган патриотторубуз көбөйсө өлкөбүздүн келечеги кең болот"
Национальный статистический комитет Кыргызской Республики
Государственное агентство КР по туризму г. Мамашову Т.Ч.
Основные индикаторы разквития туризма в Кыргызской республике за 9 месяцев
Количество зарегистрированных хозяйствующих субьектов:
связанных со сферой туризма 40697 43172
из них оказывающих услуги в области рекреации и отдыха 5276 5421
Валовая добавленная стоимость в сфере туристической деятельности:
млн. сомов 3760,5 5451,5
в процентах к ВВП 3,8 4,2
Производство промышленной продукции, способствующей
развитию туристического бизнеса, млн. сомов 144,5 165,8
Инвестиции в основной капитал в сфере туризма, млн. сомов 1978,6 3585,0
Введено основных фондов, млн. сомов 437,5 821,0
Доходы, полученные от перевозок туристов всеми видами
транспорта, млн.сомов 1796,3 3090,0
Оборот розничной торговли в сфере туризма, млн. сомов 2691,1 3655,9
Оборот ресторанов, баров, столовых и др. предприятий
по поставке готовой пищи, млн. сомов 2793,8 4050,0
Платные услуги населению, млн. сомов:
услуги гостиниц и прочих мест краткосрочного проживания 661,5 801,6
(доходы от приема иностранных граждан) млн. долларов США 223,7 314,0
- Турусбек мырза, быйыл алдыга койгон максаттарды ишке ашыра алдыңыздарбы, жыл жыйынтыгы кандай болмокчу?
- Былтыркы 2007-жыл биз үчүн ийгиликтүү болуп, келген туристтердин саны, киреше боюнча рекорддук көрсөткүчтөргө жеткенбиз. Ал 2008-жыл туристтердин саны аз болгону менен киреше андан көбүрөөк. Мисалы, азыр колубузда тогуз айдын жыйынтыгы турат. Былтыр тогуз айлык жыйынтык боюнча чет элдик туристтерге кызмат көрсөтүүдөн 223.7 млн. доллар киреше түшкөн. Ал эми 2008-жылда бул көрсөткүч 314 млн. долларга жетип отурат, ошондо дээрлик 100 млн. долларга көп болуп жатат. Негизинен бизге эс алуучулардын санынын көп болушу эмес, кирешенин көрсөткүчү маанилүү. Андыктан 2008-жыл аябай жемиштүү жыл деп айтсак болот. Карап көрсөк Кыргызстанды бага турган реалдуу тармактардын бири бул туризм. Дүйнөдө бүгүнкү өнүккөн мамлекеттердин баары туризм тармагын жакшы өздөштүргөн. Себеби туризмде жакшы саясат жүргүзүп койсо келген элдердин баары баскан-тургандарына акча төлөйт, демек базарга барып сатат элем деп кыйналбайсың. Мисалы 314 млн. доллар биз алып келген туристтерден, алардын баскан-турганынан, ичкен тамагынан, сатып алган сувенирлеринин эсебинен түштү. Бул долларларды сомго которо турган болсок өтө чоң акча болот, 12 млрд. 560 млн. сом экен. бул биздин бюджеттин үчтөн бир бөлүгү. Туризмдин эсебинен жашап жаткан өлкөлөр бар, экономикасы бүтүндөй туризмге байланышкан. Мисалы, Австрияга жылына алты миллиондон ашык турист келет экен, натыйжада ички дүң продукциянын 50% туризм тармагына тиешелүү. Анткени алар экономикасынын багытын туризмге буруп койгон. Кошуна Казакстанды эле алалы, булар азыр Алматынын жанындагы капчыгайга "Ысык-Көлдү колго жасайбыз" деп, 8 млрд. долларга туризм инфраструктурасын куруп жатышат. Казакстандын калкына эс алууга шарт түзүп берип, акчалар өзүбүздө калсын деген максат менен бүгүн төрт ири долбоор иштеп жатат. Түркмөнстан да Каспийдин жээгине 1 млрд. доллар бөлүп берип, "Абаза" деп туристтик эркин зона куруп жатышат. Анткени алар эртеңки күнгө кам көрүп жатышат, туризм келечектүү тармак, бүгүн акча кетирген курулуш обьектилери түбөлүккө кала берет жана анын эсебинен күнүмдүк кирешелерди түшүрө берсе болот. Биз алыскы Европа өлкөлөрүн туурабасак дагы кошуналарыбыздан эле көп нерсени үйрөнсөк болот. 2005-жылы президенттин указы жарык көрүп, ага ылайык туризм Кыргызстан экономикасынын приоритети катары таанылган, натыйжада бүгүн Кыргызстан туризмдик өнүгүүнүн жаңы жолуна түштү десем болот. Экинчиден, өлкөнүн өнүгүү стратегиясындагы негизги төрт тармактын бири ушул туризм. Кыргызстанда туризмдин өнүгүүсүнө мамлекет тарабынан толук шарттар түзүлдү. Калган иштерди биздин агентчилик мойнуна алып, экономикабыздын өнүгүүсүнө бардык аракетибизди жумшап жатабыз.
Биринчиден, туристтерди тартуунун бир жолу катары дүйнөлүк туристтик көргөзмөлөргө катышып, Кыргызстанга чыкырып келебиз. Мисалы Лондондо, Москвада, Токиодо, Алматыда жана Ташкенте өткөн көргөзмөлөрдүн үзүрүн көрүп жатабыз. Экинчиден биз дагы эл аралык көргөзмөлөрдү уюштуруп турабыз. Кыргызстандын баардык аймактарын камтыйбыз, азыр бир топ жылыштар бар. Мисалы, Ошто биринчи жолу көргөзмө уюштурганда болгону үч мейманкана катышкан эле, быйыл мыкты деген он беш мейманкана катышты. Андыктан бул тармакта аз болсо да өнүгүү болуп жаткандыгын цифралар далилдейт. Бирок чындыгында биз бул цифралар менен макул эмеспиз, анткени биздин прогноз боюнча мындан эки-үч эсе көп болууга тийиш, мейли деп статистикалык маалымат менен макул болгондо деле жакшы көрсөткүчтөр болуп жатат. Ойлонуп көрсөңүздөр, ушунча пайда алып келип жаткан тармак барбы азыр? Туризм экономикалык гана багытта болбостон, социалдык тармакты да камтып жатпайбы.
- Ташкул Керексизов куруп жаткан "Аалам Ордо" биздин туризмге кандай салым кошмокчу?
- "Рух Ордого" азыр Айтматовдун ысымы ыйгарылган. Биз эл аралык конференция, симпозиумдарды өткөргөндө конокторубузду алып барып көргөзөбүз, алар ооздорун ачып таң калып кетип жатышат. Аны куруп койгон Ташкул Керексизов өзү улуу адам экен, мына аны салып койду, ал эми үзүрүн биз көрүп жатабыз. Келген коноктор кыргыз элинин кенендигин, сулуулугун, байлыгын, тарыхын таанып кетет. Ал долбоорду гениалдуулук менен ишке ашырган, дүйнөлүк диндердин бириккенинен гармонияны байкай алабыз. Эми азыр Ысык-Көлдүн түштүк жээгинде "Аалам Ордо" деп салып жатат, мындай комплекс дүйнөдө жок. Жакында барып көрүп келдим, бир жарым миң киши баткан ачык амфитеатрдын акустикасы эч бир техникасыз эле жогорку деңгээлде жасалган. Комплексте Адам менен Обондон тартып, адамзат цивилизациясынын жетишкендиктери чагылдырылат. Эми айтып отурса шумдук, өтө кооз жерде орун алган өзүнчө эле керемет, "Рух Ордодон" жыйырма эсе чоң. Бейишке киргендей болосуң. 2009-жылы аяктап калса кыргыз үчүн сыймыктана турган комплекс болот. Ал кишинин оюн караңыз, курулуш аяктаганда ал жерге дүйнөлүк жылдыздарды чакырып, дүйнөлүк режиссерлордун жетекчилигинде спектаклдерди коюп, ага дүйнөлүк бай адамдарды чакырган турат. Дүйнөлүк олигархтар Кыргызстанга келсе жакшы гана болот, чакан өлкөлөр инвесторлордун эсебинен өнүгүп жаткандыгы жашыруун эмес. инвесторлор келе турган болсо Кыргызстан чоң жеңишке жеткен болот эле. Андыктан бул киши бир ок менен эки коен атып жатат. Биринчиден, Кыргызстанды ыйык жерге айлантуу, экинчиден инвесторлорду тартуу. Керексизов мырзаны карасаңыз, күнгө какталган кепка, эски куртка, бутуна ботос кийип алып күндүн ысык-суугуна карабай өзү кошо иштеп жүрөт, долбоордун архитектору, дизайнери, автору да өзү. Бул кишиге эмне жетишпейт, акчасы кудайга шүгүр, эл катары Канар аралдарына барып эс алып жатса болот беле? Бирок бул киши анын ордуна келечек үчүн деп иштеп жатат. Ушул өңдүү Кыргызстан дегенде жанын бере турган патриотторубуз көбөйсө өлкөбүздүн келечеги кең болот. Бул долбоор аяктаса Кыргызстандагы эң ири туристтик комплекске айланат, ал жерге келген адам жан дүйнөсү кайталангыс ырахатка арзыйт деп айта алам.
- Ташкул Керексизов жаран катары куруп жатат. Ал эми бүгүнкү күнү мамлекет бул багытта ойлонуп жатабы?
- Биздин мамлекеттик бюджетибиз ар бир статьясы боюнча ар бир тармакка аз-аздан бөлүнүп берилген, ал өлкөдө жүгүрүп жаткан бир аз эле каражат. Ал эми негизги булак бул инвесторлор. Мисалы, кичинекей Гонконг бир жылда инвесторлордун эсебинен 80 млрд. доллар киреше алып келет экен. Бириккен араб өлкөлөрүн алалы, аларда нефть экинчи планда калды. Туура саясаттын негизинде какыраган чөлгө асман тиреген имараттарды, мейманканаларды кура алышты. Инвесторлордун күчү менен жомок куруп жатышат. Ал эми биздин Кыргызстанда бүт бардыгы бар, болгону ошо керемет жерлерибизге бара турган жолдорубуз жана мейманканалар. Башка эч нерсенин кереги жок. Биз илгерки психологиянын туткунунан чыга албай жатабыз, жеке менчикти эми жаңыдан таанып келатабыз, бирок дале болсо "мунуку көп, ал эмне үчүн бай, менде аз" деген стереотиптер жашап жатпайбы. Мисалы, жер сатуу боюнча, жер сатылса эле баары бүттү, курудук деп ойлошот. Мамлекет керек болсо жерди бекер берип мейманканабы же башкасыбы кургула деп жатат. Аны инвестор фундаменти менен көтөрүп кетпейт, бизде калат, биздин жарандар иштейт. Ошон үчүн биз инвесторлорго жол ачып беришибиз керек. Дүйнөлүк практика көрсөткөндөй алардын пайдасынан бөлөк зыяны болбойт, болгону аларды кызыктырбаса келбейт. Бул өнүгүүнүн дүйнөлүк жолу, андыктан коркуп-үркпөй, бул процесске моюн сунушубуз керек.
- Кечээ президент инвестиция тартуу боюнча кеңешме өткөрүп, инвесторлорго шарт түзгүлө деди. Бирок, президент айткан күнү деле ишкерлердин айтуусунда мамлекеттик структуралар тарабынан тоскоолдуктар көп экен. Эмне үчүн шарт түзө албай жатабыз?
- Дүйнө жүзү боюнча мамлекет башчысынын милдети - жакшы мыйзамдарды кабыл алып, анын аткарылышын талап кылуу. Калганын биз, өкмөт, жеке сектор, жергиликтүү бийлик аткарышыбыз керек. Антпесе биз эски боюнча бюрократияга, коррупцияга көнүп алганбыз, азыр да ошондон чыга албай жатабыз. Айткан сөзүбүздү аткарсак эле биз деле тез аранын ичинде өнүккөн жолго түшүп кете алабыз. Президенттин айткандарын аткара албай жатабыз, демек күнөө өзүбүздө. Ал эми инвестициялык климат тууралу айтсак, бизде кошуна өлкөлөргө караганда кыйла жогору. Бирок, жер-жерлерде тоскоолдуктар орун алып жатат. Менимче, бизге бир аз убакыт керек, мезгил баардыгын өз ордуна коет.