el ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky be ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky kk bg ky ru hu ru bg lez ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ky ru ky ky bg ky ru ru ru ky ky ru cs ky ru mn ru ky ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Майдан.kg", 28.09.11 - 11-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Президенттин алдындагы башкаруу академиясынын ректору Алмазбек Акматалиев:
"Гениалдуу профессор болсом да, жалкоо студентти окута албайм..."
- Жогорку окуу жайларынын бүгүнкү күндөгү акыбалы сизди канааттандырабы? Билим берүү системасы кризистик акыбалда деген айрым пикирлер айтылып жүрөт. Буга кошуласызбы?
- Кризистик абалда деп деле айта албайм. Билим берүү тармагында башка чөйрөлөрдөй эле процесстер жүрүүдө. Жакшы жөрөлгөлөр менен кошо көңүл бурулбай калган, рыноктун терс таасирлери менен бирге келген жаман көрүнүштөр да болуп жатат. Мисалы, кыргыздын ушунча көп таланттуу кыз-жигиттеринин мурда чет өлкөлөрдөн билим алууга, чет тилдерин, компьютерди үйрөнгөнгө мүмкүнчүлүктөрү жок болчу. Экинчиден, буга эч ким көңүл бурбай жатат. Бүгүн Кыргызстан чет өлкөлүк студенттердин саны боюнча КМШ мамлекеттеринин ичинен үчүнчү орунда. Учурда 20 миңден ашык чет элдик студенттер окуйт. Муну кыргыз билим берүү системасын экспорттоо десек болот.
Үчүнчүдөн, акыркы 20 жылда билим берүү системасынын структурасы өзгөрдү, менчик окуу мекемеелери, чет өлкөлөр менен биргелешкен университеттер пайда болду. Алардын арасынан Кыргыз-Америка, Кыргыз-Түрк, Кыргыз-Европа, Кыргыз-Орусия, Кыргыз-Кувейт университеттерин, факультеттерин кошсок болот. Эл аралык билим чөйрөсүнө кадам таштабаган бир дагы университет жок. "Тасис", "Ирасмус Мундус", "Темпус" сыяктуу эл аралык билим программаларына Кыргызстан кеңири катышууда. Америка, Кытайга, Европага, Малайзияга окууга кеткен студенттердин, стажировкага барып жаткан мугалимдердин саны жылдан жылга өсүүдө.
Ошон үчүн биз жакшы жагын да көрүшүбүз абзел. Албетте, жаман, терс көрүнүштөр да пайда болду. Коррупция окуу жайларга чейин жетти. Дипломдордун, илимий даражалардын баалуулугу өтө түшүп кетти. Билим сапаты негизинен төмөндөдү, муну биз моюнга алышыбыз керек.
- Сиздин оюңузча ушунча көп университеттин кереги барбы?
- Мага ушул суроону көп беришет. Бул үчүн мамлекет өзүнүн билим тармагындагы негизги саясатты аныктап алыш керек. Негизги суроо: Билим тармагын мамлекет (өкмөт) гана ишке ашырабы же бул тармакта либералдуу саясат жүрүп, акча төлөп билим алууга мүмкүнчүлүк берилеби? Жөнөкөйлөштүрүп айтканда, бүт билим тармагы эл үчүн бекер болуш керек, бүт чыгымдарды СССРдин убагындай эле өкмөт өзүнө алат десек, бул биринчи көз караш. Анда жеке менчик мектептер, ЖОЖордогу контракттык бөлүмдөр болбошу керек. Экинчи көз караш - билим тармагында рыноктун мамилелери, ар бир адам акчасын төлөп, каалаган университетке, каалаган адистигине кирип билим алууга укугу бар. Бул либералдык, мамлекеттик саясат деп атасак болот.
Кыргызстанда ушул экинчи, либералдык система ишке ашырылууда. Менин жеке пикиримде бул абдан туура багыт. Эгер жогорку билимди мамлекет толугу менен өз каржылоосуна 20 жыл мурун алганда, буга чейин бир дагы университет бутуна турмак эмес. Бүгүнкү күндө мамлекет болгону 5 миң бюджеттик орундарды финансылоого кудурети жетип атат. Жылына 15-20 миң абитуриенттер окууга тапшырып атат. Эгер либералдык система болбогондо, калган 10-15 миң мектептин бүтүрүүчүлөрү окуй албайт эле, студент болбой калат эле. Ушул туура болот беле?
Андан тышкары, ошол студенттер төлөгөн акча аркылуу университеттердин материалдык базасы чыңдалып жатат. Китептер, компьютерлер алынып, мугалимдердин маянасы төлөнүүдө. Ушунун баарын мамлекеттик казына көтөрө алат беле?
- Сиз ушул саясат туура деп ойлойсузбу?
- Билим системасына дагы рыноктук мамиле келди. Мындан кача албайбыз. Мисалы, ар бир жогорку окуу жайына студенттерди эч ким мажбурлап алып келген жок. Бала ата-энеси менен кандай университет, баасы, материалдык-техникалык базасы, кайсы мугалимдер берет экендигин баарын тандап келип атат. Ушунча көп начар адистер чыгып атат деп айтып атышат. Жакшы кадр, жаман кадр деп эч ким эсептеген жок. Бирок, рыноктун күчү ушунда, биз жаман кадр эч качан жакшы жумуш таба албаган заманга баратабыз. Ал 25-30 миңден акча төлөп атат. Ал жаман адис болсо, мамлекеттик кызматкер да боло албайт, анткени, анын билими жок. Он дипломуң болсун, артыңда билимиң жок болсо, аны бир дагы жетекчи жумушка албайт. Ал сынактан өтүш керек. Мисалы, менин жеке фирмам болсо, жакын тууганымды билими жок болсо, жумушка албайм, андан көрө конкурс жарыялап, тааныбаган бирөөнү алам. Эптеп эле диплом албаш керек экендигин студент жакшы түшүнүш керек. Мейли, ал өзүнүн ыктыяры, анын укугу, бирок, жоопкерчилиги да бар да. Беш жылда мисалы, 150 миң сом төлөйт экен, сабакка келбесе, окубаса, ал биринчи кезекте өзүнө жамандык кылып атат. Акчасын төлөп коюп, окууга келбеген баланы биз окута албайбыз. Азыр система башка, былтыр эле, мисалы биздин Академиядан 300гө жакын окубаган студенттер чыгарылды. Мен кандай гениалдуу профессор болсом дагы, жалкоо студентти окута албайм. Адис болуш үчүн, келечекте жакшы турмуш куруп кетем десе, акча төлөгөнүнө жараша билим алууга тийиш. Картөшкө саткан жерге барып, тандап, акчасын төлөп туруп, картөшкөнү албай кетип кала албайсың да. А биздин студенттер бүгүн ошентип атпайбы. 40 ЖОЖдон адистикти тандап, акчасын төлөйт да, сабакка келбей коёт. Бул рыноктук шарт үчүн нормалдуу эмес көрүнүш. Ошон үчүн эне-аталарга айтар элем "балдардын баарына эле жогорку билим алуунун кажети жок". Орто профессионалдык билим менен деле жогорку билимдүүлөрдөн 3-4 эсе көп акча таап жатпайбы. Эне-ата да ойлонсун. Баланы эптеп университетке киргизип койсо, оңолуп, турмуш жакшы болуп кетпейт. Кыргыздар рационалдуу, практичный улут болушубуз керек. 150 миң сомду беш жылда жок кылгандан көрө, беш уй сатып алып койсо, беш жылдын ичинде бир миллион сом киреше алып келет. Акчаны каякка сарптап атканын биринчи кезекте бала түшүнүш керек.
- Демек, университеттерде реформа жүрүп жаткан экен да?
- Реформа жүрүп атат. Азыр интернети жок, электрондук китепканасы жок университетти таба албайсың. Биз учурда "Болон" системасына өтүп атабыз. Бул Европада, Казакстанда, Россияда, Түркияда, Кытайда кабыл алынган система. Бакалавр, магистратура жана "Ph-D" деген система. Биз алардын тажрыйбасы, жолу менен кетип баратабыз. Бул абдан туура нерсе. Сырттан окуунун реформасы талап кылынып жатат. Мисалы, азыр мурдагыдай бир жылда бир жолу келип, сырттан окуп жаткан система эмес, дистанттык окуу киргизилип жатат. Интернет аркылуу тапшырма алат, жооп берет. Азыр университет жатып алып эле, эптеп дипломдорду берип, маашыркап жатат деген туура эмес. Себеби, атаандаштык бар. Мисалы, бүгүн университеттин сапаты түшүп кетсе, эртең балдар келбейт, эч ким келбесе, университет жабылат. Бул дагы рынок. Жакшы профессор үчүн күрөш, эл аралык программаларга катышууга, эл аралык профессорлорду чакырганга, чет элдик студенттерди алып келгенге атаандаштык жүрүп жатат. Ар бир ЖОЖ бири-бирибиз менен күрөшүп атабыз. Максаттар көп, эң негизгиси биз алган багытыбызды түшүнүп атабыз.
- Убагында Нарын университетин түптөп, материалдык-техникалык базасын жакшыртууга чоң салым кошуп, көп убакыт жетектеп келгенсиз. Перифериядагы ЖОЖдор менен борбордогу университеттердин, студенттердин ортосунда кандайдыр бир айырмачылык барбы?
- Мен 11 жыл Нарын университетинин ректору болуп иштедим. Азыр ойлойм, бир топ иш жасадык. Биринчилерден болуп эл аралык долбоорлорго кирдик. Мен жетекчи болуп турган кезде "Эрасмус" программасына кирип, жылына 7-8 студент чет жактарга жиберилчү, мына быйыл да ошол программалар уланып жатат. Мен ушуга ыраазымын. Мен 1999 жылы ректор болуп келгенде 7-8 илимдин кандидаты НМУда болсо, бүгүнкү күндө 5 илимдин доктору, 35тен ашык илимдин кандидаты иштеп жатат. Ушул жалдардын ичинде ондогон студенттер жана мугалимдер чет өлкөлүк университеттерден стажировка өтүп келишти. Кытай, Корей, Америка, Араб, Түрк маданий окуу борборлору ачылды, чет өлкөлүк волонтерлор, мугалимдер иштеп келишти. Эл аралык фонддордун 100 миңдеген долларлык гранттарды уттук. Ушунун баарын жеке алып, быйыл Нарын мамлекеттик университети Президенттин Ардак Грамотасына, Европалык Сапат Белгисин алууга жетишти. Мен үчүн бул өтө чоң сыймык. НМУнун эмгек жамааты менен бирдикте, бул ийгиликтерде менин да жеке үлүшүм бар деп ойлойм.
Албетте, чындык үчүн айтышыбыз керек, тилекке каршы, абдан жакшы окуган балдар региондордогу университеттерге тапшырбайт. Антсе да, региондогу окуган студенттердин жакшы өзгөчөлүгү "мен облустагы университетте окусам дагы, баары бир ошол Бишкекте окуган студенттерден өйдө болушум керек" деген ички жигер, демилге, рух бар. Мен аны көрүп турам, алар аракет кылат, бирок, үй бүлөлүк, финансылык себептер менен убагында Бишкекте окуй алышкан жок. Антсе да, алардын умтулуусу, дилгирлиги, жаңы нерселерге бат кирип кеткени чоң өзгөчөлүк бар деп ойлойм.
Студенттердин сапаты жагынан айырмасы жок, балким, күчтүүрөөк, анткени, умтулуусу, максаты бар, түнкү клубдарга, дискотекаларга барганга алардын убактысы да, мүмкүнчүлүгү да болгон эмес. Ошон үчүн өзүнүн жолун билет, максаттуураак келет.
- Жаштардын саясаттагы, бийликтеги улуу муундарга карата нааразылыктарын кийинки убактарда көп байкап жүрөбүз. Арасында "бийликти жаштарга өткөрүп бергиле" деген талаптарды да койгондору бар. Ушул туура деп ойлойсузбу?
- Мунун баары убакытка жараша. Жетекчи кадрлардын иштөө деңгээли да бир себеп болуп жатат. Кадрлардын алмашуусу табигый нерсе. Мисалы, азыр "бийликтегилер кетип, биз келишибиз керек" деп жатса, бир нече убакыт өтөт, алардан кийинкилер да ошону айтат. Улам убакыт өткөн сайын жаштар келет, карылар кетет. Табигый жол менен буга көнүш керек. Мен үчүн адис жашпы, карыбы баары бир, эң башкысы профессионалдык деңгээлде болушу керек. Адистин аналитикалык жөндөмү, билим деңгээли, аң-сезими, патриоттуулугу жаш курактан көз каранды эмес. Жаштардын арасында деле таза эместер, билими тайкылары жок дейсиңерби? Профессионалдык деңгээли боюнча өмүр бою иштеп, бир акимчиликти же башкармалыкты жылдырып келаткан кадрлар көп.
- Баары эле начарлап кеттик, кризис болуп атат деп атпайбы, кээ бир кишилерди уксаң таптакыр эле жок болуп баратабыз. Бирок, кырдаал андай деле эмес. Бирөө? "Силер жогорку окуу жайлары начар адистерди чыгарып айтпайсыңарбы?" дейт. "Сиз эмне болуп иштейсиз?" - десем, "Бизнесмен". - Мен ошол начар бүтүрүүчүнү чыгарсам, сиз аны жумушка албай коюңуз. Сизге начар адистин кереги жокпу? Кереги жок. Анда жумушка албаңыз. Сиздин кошуна бизнесмениңиз да албасын. Ал мамлекеттик жумуштарга да алынбаш керек - дедим. Ошондо гана система өзгөрөт. Мен Кыргызстандын келечегине, биздеги саясий реформаларга оптимисттик көз караштамын. Өзүбүздү өзүбүз чөктүрүп, өлүп калдык дей берсек болбойт. Кошуна мамлекеттерде, Казакстанда, Өзбекстанда проблема жетиштүү. Европада бири бирин өрттөп, кыйратып атат. Ошон үчүн биздин башка мамлекеттердей эле жетишкен жагыбыз бар, кемчил жагыбыз бар. Кечке эле бийлик күнөөлүү, аким күнөөлүү, өкмөт күнөөлүү деген заман өттү. Ар бир адам өзүнүн бакубаттуу турмушу үчүн өзү жооп бериши керек. Болбосо, кимдин огороду айдалбай калса да, айыл өкмөтү күнөөлүү. Адам, атуул катары, бала-бакырабыздын, эне-атабыздын алдында жоопкерчилигибиз болушу керек. Жакшы жумуш тапканга, жакшы жашаганга, жакшы адис болгонго аракет кылышыбыз керек. Биз социализмден арыла албай жатабыз. Экономикалык, социалдык, маданий системабыздын бардыгы капиталисттик болгону менен аң-сезимибиз социализмде калып калды. Туура, бийлик аткарышы керек. Бийлик - элдин кулу. "Власть слуга народа" деп коёт орустарда. Жакшы иштеп, аракет кылган кишиге кудай берет, жанталашып иштеп, анан жаман жашап аткан үй бүлө жок. Болбосо же ошол үйдө бир жалкоо бар, кечирип койгула, же бир аракеч бар. Бул процессте билим тармагы да өтө маанилүү.
кыргыз тилиндеги гезит "Майдан.kg"
email • архив • редакция
Каптагаев катылбай жүрө албай калганбы...
Таза инсан - адилеттүү бийлик
"Чындыктын орноп, акыйкаттын жеңиши үчүн күрөшөм..."
Билими күчтүүлөр миңди жыгат...
КРнын эсептөө палатасынын мамлекеттик башкы инспектору Абдималик КУДАЙБЕРДИЕВ
Кыргыз Республикасынын президенттигине талапкер Камчыбек Ташиев:
"Чет элдик компанияларды өлкөбүзгө пайда алып келе тургандай тартипке салышыбыз керек…"
Ташиевди болочоктогу президент катары тосуп алышууда
Президенттин алдындагы башкаруу академиясынын ректору Алмазбек Акматалиев:
"Гениалдуу профессор болсом да, жалкоо студентти окута албайм..."
"Алымканды" ырдап берип, ыраазылык алдым..."
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?