ba ru ru hbs_cyr ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk krc en ky be ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru
"Суваналиевдин туусунун астында чоң оппозиция түзүлөт"
- Өмүке досуңуз болжол менен канча карышкыр жайлады?
- Өмүке, губернатор болуп турганда эле 350 карышкыр атып, терисин мамлекетке өткөрттү. Азыр бир чыкканда кээде 3-4 карышкырды сулатат, кур кайткан учурлары аз. Аңчылыкка жума сайын чыгып турабыз. Өрдөк, кыргоолдорго деле чыгабыз. Айтор, Кызыл китепке кирген жаныбардан бөлөгүнө.
- Аңчылыктын азарты Кызыл китепке кирген жаныбар менен бетме-бет келе калганда кантип эле бир "тарс" эттиртип албасын?
- Эми бул сурооңо, жакында эле болгон окуяны айтып жооп кылайын. Карышкырга чыктык. Үзөңгү-Кууш суусунун Кытайга агып кире беришиндеги жерге таң менен суу ичүүгө аркар, кулжалар түшүшөт. Анан ошол маалда аларды тооруп карышкырлар да келишет. Биз да ошол маалда бардык. Кайберендер суу ичип жатышат. Биз карышкырлардын келишин күтүп жатабыз. Бир маалда бет маңдайдан илбирс чыкты. Бута атым эле аралыкта турат. Баарыбызда мылтык. Эң жакшы мылтык Өмүрбекте. Атпадык. Биз ордубуздан турдук. Бирок, илбирс ошондо да качпайт десең. Анан Өмүке асманга атты. Ошондо качып кетти. "Адамдан чочуркабаган илбирсти, мылтыктын үнү менен коркутуп койбосок, эртең браконьерлер ыргыта атат"-деди, генерал. Жаныбызда ысык-көлдүк бир мергенчи жүрдү эле, ал айтат: "Ушул чөлкөмдө кырк жылдан бери ууга чыгам, бирок, илбирсти биринчи жолу көрдүм"-деп. Дагы бир кызык окуя, Үзөңгү-Кууштун аяк чени, Ак-Сай жайлоосунун баш жагында баратсак, бир кулжа кадимки адамдай болуп отурат. Таң кала, жакындадык. Көрсө, тээ, союз маалында чек арачылар тарткан телефон линияларынын түркүгү кулап, анын зымына тиги кулжа мүйүзүнөн илинип, чыга албай калыптыр. Убара тартып атып, араң бошоттук. Ушундай кызыктар көп учурайт ээн талаада.
- Жок. Балыкка чыкпайбыз. "Балыкка ким чыгат? Балыкка аялынан качып барып, арак ичкиси келгендер чыгат" деп Өмүке тамашалап калат. Мен да кызыкпайм.
- Азыр бийлик өкүлдөрү көтөрүп жаткан "Марко Поло" маселеси тууралуу сиз кандай пикирдесиз?
- Биринчи жолу дүйнө жүзүнө аркар кулжаны сүрөттөп, жазып, дүйнөгө тааныткан ошол Марко Поло деген окумуштуунун аты менен биздин аркар, кулжаларыбыз да аталып кетпедиби. Мен жакында көрдүм, Үзөңгү-Кууштун тегерегинде беш миңден он миңге чейин аркар, кулжа, текенин сонун породалары бар экен. Абдан кубандым. Мурун, Кыргызстандын булуң-бурчунун баарында ушундай болгон. Кырып атып, азайтышты. Үзөңгү-Куушта азыр 10-15 мергенчилердин фирмалары иш алып барышат. Ошолордун ичинен бир гана "Булат М" деген фирмасы жакшы шарттар менен иштегенине күбө болдум. Калгандары эптеп-септеп эле, сынык боз үй, чатыр, жер казып алып жер төлөгө жатышып, бирок "фирма" деген ат менен оокат кылып жатышат. Үзөңгү-Кууштагыдай "Марко Поло" Кыргызстандын башка аймактарында жокко эсе. Андыктан бул жерди кыргыз өкмөтү тез аранын ичинде корукка алуусу керек.
- Үзөңгү-Куушту эргип, берилүү менен айтып жатасыз, ошол Кытайга кеткен жерге ичиңиз оорудубу?
- Ананчы... Кичи Үзөңгү-Кууш менен Чоң Үзөңгү-Кууш кошулган жерде Кытайлар чек ара бекетин коюп койгон экен. Видеокөзөмөл орнотуп чыгышыптыр. Айрым жерлерде аскерлери жүрөт. СССР мезгилинде салынган жол аркылуу Ак-Сайга кирип кетүүгө болот. Биз бойлоп отуруп, ошол жолдун нугу менен бир эки жолу Кытайдын чек арасына да кирүүгө мажбур болдук. Ал жерге киргенге бизге уруксаат экен. Кээде ал жактан бир отряд, биз жактан бир отряд келип анан биргеликте ошол жерлерди кайтарууга алышат экен. Кытайга өтүп кеткен жердин баарын көрдүм. Бизди коштоп жүргөн чек арачы балдар, Кытай тарапка бир райондун аймагындай жер кетти деп айтышты. Мен Үзөңгү-Куушка бара элек кезде ал жерди адам буту баспаган, киши жашагыс жер деп ойлочумун. Акаевдин тушунда ошентип айтылган да. Бирок, ал калп экен. Абдан сонун кооз, көрктүү жер. Таза сууга, жаныбарларга өтө бай. Ичиң ооруган менен айла жок. Анан да бир өкүнүчтүү нерсе, жанагы биз айткан Ак-Сайга алып барган жолдун теңи Кытай тарапта да. Үзөңгү-Кууш жаңы сатылган кезде кытайлар: "Биз кайра силер жакка жол салып берели" дешсе, ошол кездеги биздин чиновниктер "Биз өзүбүз курабыз"-деп болбой, акчасын алып койгон экен. Эми жол да жок, акча да жок. Эгер, жаза тайып кытайлар менен мамилебиз сууса, ал жолду жаап коюшат. Анан ары өтө албайсың.
- Биздин эл депутаттардын, бийликтин жаңылыштыгынан жапа чегип эле келетпайбы, экс-депутат катары сиз да мыйзам кармап калдыңыз, бүгүнкү парламент купулуңузга толобу?
- Азыр парламенттеги фракциялардын башчылары, өздөрү коррупцияга кирип кетишти. Анан креслонун баарын бөлүшүп алды. А биздин учурда мындайга мүмкүн эмес эле да. Биздин чакырылыш менен бул чакырылыштын депутаттарынын айырмасы ушунда. Жана дагы булардын мүмкүнчүлүгү кеңири. Бизде чектөө болчу. Бийликти сындап, коррупциялык иштерин айтып чыгуудагы ошондогу биздин мүмкүнчүлүгүбүздү азыр булардын ичинен,120 депутаттын 20сы гана пайдаланып жатат. Акаевдин, Бакиевдин, Атамбаевдин тушунда дагы парламенттин жүгү оор. Себеби, баары тең парламентке шылтайт да, баса беришет. Анан парламент таратылсын деп чыгышат. Ким жаман? Депутат жаман болуп калат. Мага жакканы - депутаттардын потенциалы жогору болсо, эч кимден корпой иштеп, катасын, былыктарын көзгө сайып көрсөтүүгө мүмкүнчүлүк алышты. Жакпаганы- ошол мүмүкүнчүлүктү пайдалана албай жатканы.
- "Коррупция менен күрөшөбүз!" деген ураан алдында процесс башталды. А сиз айтып жатасыз, партия башчылары баш болуп коррупцияга аралашып кетти, күчөп жатат деп. Муну кандай талдайбыз?
- Лидер болгон киши бийликке келген күндөн тартып эле ишти баштайт. Бул дүйнөлүк практикада далилденген. Мисалы, Ата Түрктү алсак, ал биринчи күндөн тартып эле өзүн көрсөтүп койгон. Бизге да ошондой колу, дили, жүрөгү таза лидер келсе, Кыргызстанды алдыга жылдырып койгонго күчү жетмек. Анын да, Ата Түрктөй болуп аты калганга чоң мүмкүнчүлүгү бар болмок. Ал үчүн арты таза, коррупциялык схемалар менен күнөөлөнбөгөн, бизнеси жок, таза лидер керек. Кыргызстандын бир жылдык казынасы 1 жарым миллиард доллар болсо, уурдалган акча андан 3-4 эсе көп. Ошону тыйсак эле, Кыргызстанды өнүккөн батыш өлкөлөрүнүн деңгээлине жеткирбесе дагы, бир топ оңоп, элдин курсагын тойгузуп коймок. Бүгүн канчалаган мекендештер күнүгө 100 сом үчүн базарда жүрөт. Алар тапкан жүз сом эмнеге жетет? Ал акча менен алар курсагын да тойгуза албайт.
- Бизнеси жок кишилер бийликке келсе, дегениңиз кызык. Бизнеси жок киши бийликке келе албайт да. Демек, бүгүнкү күндөгү Ак үй, көк үйдөгүлөрдү жапырт таза эместер деп эсептейбизби?
- Албетте, баарын айтыш кыйын. Бирок, бийликке баргандан тартып эле көбү ошол жактан бизнес жасаганга аракет кыла баштайт экен. Айрыкча, кыргыздын жыйырма жылдык тарыхындагы көптөгөн бизнесмендер бийликтен чыгышты да. Эми, ушуну эл өзү эксперимент кылып көрсө деп ойлойм. Жыйырма жылдан бери саясатта жүргөн, бизнес кылбаган адамдарды да бийликке алып келип көрсөк, бир натыйжа чыгат эле.
- Сиз, "Каттани" үзөңгүлөшүңүз тууралуу кепти кайрып баратат окшойсуз...
- Ооба, ошондой. Мен Суваналиевди колдогонумдун себеби, биринчиден бизнеси жок. Экинчиден, мамлекеттик кызматтарда иштеп, губернатор да болду. Бир дагы жаман аты чыгып, жаман иштерге шектелген дагы жок. Үчүнчүдөн, бул кишинин принципиалдуулугу. Төртүнчүдөн, өзү Таластан болуп туруп, шайлоодо Ысык-Көлдөн талапкерлигин коюп, 13 атаандашын артка таштап жеңип чыгып кеткен. Бу дагы күн бүгүнкү маанилүү маселе.
- Дагы кимдерди атай аласыз?
- Азыр андай кишилердин бир нечесин атасам болот. Бирок аларды азырынча жарнамалаганым туура эмес го...
- Суваналиевди жакындан билген адам катары айтсаңыз, Президенттик шайлоодон жеңилген генералдын келечек пландары кандай?
- Азыр Суваналиевге көп саясий сунуштар түшүүдө. Көптөрү келди. "Биригели, баштап чык" деп. Мунун жообу жакынкы күндөрү ачыкталат. Азыр тынымсыз саясий сүйлөшүүлөр жүрүп жатат. Аз убакыттын ичинде, башкалар менен биргеликте же Өмүрбектин туусунун астында бир чоң оппозициялык блок түзүлөт.
- Бегалы досчулукка бекем деп сыпаттап жүрүшөт, Мелис Эшимканов досуңуздун күтүүсүз өлүмү сизди саясаттан оолак болууга түртпөдүбү?
- Мекем чыгармачыл инсан эмес беле. Чыгармачыл кишилер ар кандай жакшы-жаман нерсени жүрөгүнө жакын кабыл алышат. Мекем да, 2010-жылдагы төңкөрүштү жүрөгүнө аябай жакын кабыл алып, ошого көп ойлонуп, кейип жүрдү. Андан кийинки саясий достордун мамилеси, жаңы бийликтегилердин кылыктары, ушул жана башка нерсенин баары катуу сокку болду. Көпкө жашай турган киши эле. Адилетсиз кубулуштар Мекенин өмүрүн кыскартууга шарт түзүп берди. Анын таасири тескерисинче саясатка түртүп жаткандай.
- Кубатбек Жусубалиев менен жолугушуп жатасызбы?
- Жок. Ал киши менен өткөндө бир жолуктум эле. Индияга кетип атам деди эле. Кетээрде бир отуруп чай ичкенбиз. Келди болуш керек. Жолуга элекмин. Келгенде кабар бериңиз дегем. Кабар да бере элек. Ал дагы Мекемдин эрте кеткенине кейип: "Мен ага айттым эле, саясатка аралашпа деп, мени укпай койду"-деп отурат.
- Жүрөгүңүздү өйүгөн маселе?
- Керт башынын кызыкчылыгын коргогон бир ууч, топ саясатчылар элди түндүк-түштүккө бөлүп, чоң көйгөйгө айлантып жиберишти. Ушуларга жем болбосок. Арзан идеологиянын артынан ээрчибесек деген ой кыйнайт. Болуп өткөн шайлоодо эл ушул жолду тандап албадыбы...
about | A Free CSS Template by RamblingSoul