ky ky ky fr ru ru cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru ru eu en
"Жаўы кылым", 08.05.08 - 10-бет: Улуу Жеўишке 63 жыл...•
Берлинди алууга Масы айылынан 4 киши катышкан
Улуу Ата Мекендик согуш жылдары артта калган сайын ага катышкан жердештерибиз азайып бара жатат. Биздин Жалалабат облусунун Ноокен районунун Масы айыл өкмөтүнүн калайык калкы ар жыл сайын Улуу Жеңиш майрамы күнү Мекен үчүн жан берген жердештерине тургузулган эстеликтин алдына келишип, гүл дестелерди коюшуп, ызат урмат көрсөтүшөт.
Ошол Улуу Ата Мекендик согуш жүрүп жаткан 1941-1945-жылдарда ушул Ноокен районунун борбору болгон Масы айылынын аймагынан 500дөн ашык жоокерлер мекенибизди коргоого аттанышып, алардан 316 жоокерлери фронттон кайтпаган. Масы аймагынан Мекенди коргоого чакырылган жоокерлердин арасынан 4 киши Берлин шаарын алууга катышышкан. Берлинге туу сайып, көкүрөктөрү СССРдин орден медалдарына толуп кайтышкан болчу. Алар Абдыракманов Ташланбай, Мадгазиев Карегди, Ходаков Иван Кузмич жана Асранов Хурбай. Азыр алар арабызда жок. Алардын согуштагы эрдиктери жана согуштан мурдакы, кийинки жасаган күжүрмөн, эпкиндүү эмгектери эч качан унутулбайт.
Гвардиячы жоокер Абдыракманов Ташланбай согуштан мурда Масы айылындагы "Большевик" колхозунун мүчөсү болгон. Колхоздо пахтачылыкта звено башчысы болуп пахтадан ар дайым мол түшүм алууну камсыз кылган, ал жакшы иштегендиги үчүн 1939-жылы Москва шаарында ВСХВ (ВДНХ) ачылганда барып катышкан.
1941-жылы Улуу Ата Мекендик согуш башталганда эле ал райондук аскер комиссариаты тарабынан Советтик Армиянын катарына чакырылган.
Аскердик машыгуулардан өтүп, ал душман менен бетме-бет келип, согушту алгач Украинадан баштаган. Ал Днепр дарыясынан кечип өтүп, бир нече айыл кыштактарда, райондордо катуу согушка, салгылашууларга катышкан. Мындай катуу салгылашуулар Запорожье, Николаевск, Одесса шаарларында да болгон. Ал автоматчик болчу. Замбиректердин, октордун добушу, снаряддардын, бомбалардын жарылышы, өрттөр, түтүн, күн менен түндүн айырмасы болбогон оор согуш, салгылашуулар дайым элестейт. Анан ошондой оор уруш менен Бессарабиянын борбору Кишенев шаарын душмандан бошотушкан. Кийин бүтүн Польшанын территориясын аралап барып, Варшава шаарын да бошотууга катышкан. Ошол душман менен кармашууда Ташланбай Абдыракмановго ок тийип жарадар болуп госпиталда жатып, айыккандан кийин кайра согушка жиберилип, танкистердин бөлүгүндө согушту уланткан.
Польшанын чегинен өтүп Германиянын жеринде фашисттер менен согушуп жүрүп экинчи жолу дагы жамбашына ок тийип, талаа санчастында жатып айыгып чыгып кайра эле бир гвардиячы полкко түшкөн да колуна курал алып согушка кирип кеткен. Ошол бойдон кандуу согуш жолун басып өтүп Берлин шаарын алууга катышкан. Масылык жоокер Ташланбай Абдыракманов бул көрсөткөн эрдиктери үчүн "Кызыл жылдыз", "Улуу Ата Мекендик согуш", ордендери, "За отвагу", "За взятие Берлина", "За освобождение Польши", "За победу над Германией" ж.б. бир топ медалдарды, төш белгилерин алган. Ошондой эле анын архивинде СССРдин башкы командачысы И.В.Сталиндин колу коюлган алкыш кагаздары, Советтер Союзунун маршалы Г.К.Жуковдун, Аскердик кеңештин мүчөсү, фронттун штабынын башчысы генерал-лейтенант Телегиндин мактоо грамоталары жана башка ар түрдүү документтери бар.
Ушул сыяктуу мактоого татыктуу сыйлыктарга жоокерлерибиз Берлинди алууга катышкандар Мадгазиев Карегдыда, Ходаков Иван Кузмич, Асранов Урбайда бар. Булардан айырмаланып, К.Мадгазиев согушта бир немистин офицерин тирүүлөй тутукунга түшүргөн. Ал бул эрдиги үчүн "III даражадагы "Слава" ордени менен да сыйланган.
Бул атактуу жоокерлерибиз Улуу Ата Мекендик согуштан кийин өз мекендерине ушул Масы айылына кайтып келишип, ирилештирилген "Москва" колхозунда И.К.Ходаков бухгалтер, К.Мадгазиев экспедитор, Т.Абдыракманов пахтачылыкта бригадир, Х.Асранов болсо кой-товар фермасында эсепчи болушуп адилеттүү ак ниеттери менен эмгектенишип, колхоздун экономикалык байлыктарын чыңдоого өзүлөрүнүн татыктуу салымдарын кошушкан.
Немистердин самолёттору шаарларды бомбалоо үчүн учуп өтүштү
Мен да 18 жашымда, 1942-жылы 6-августта Советтик Армиянын катарына Мекенди коргоого чакырылып, Саратов шаарында аскердик машыгуудан өтүп, 15-январь күнү 1943-жылы Россиянын Воронеж шаарындагы ички иштер аскеринин 125 полкуна барып түштүм. Мени полктун Россошь шаарындагы гарнизонго бөлүштү. Бул шаарга келсек, шаардын батыш жагына немистик баскынчылар жакындап калышкан экен. Алардын мылтык, замбиректеринин үнү угулуп турду, үстүбүздөн болсо немистердин самолету тыл жагыбыздагы айылдарды, шаарларды бомбалоо үчүн учуп өтүп жатышты. Бизде ачык абада, суукта эле куралдандырып, тамактандырышты да командирибиз мындай деди:
- 13-январдан баштап биздин полкубуз Воронеж фронтунун курамында фашисттик жоокерлер менен салгылашып жатат. Азыр алдыбызда немистерди Россошко киргизбей Острогожск шаары менен биздин ортолугубуздагы немистик аскерлерди талкалоо, артка чегиндирүү милдети коюлган. Азыр темир жолдун, тигил станциянын ары жагындагы казылган окопторго барып, жайгашабыз да келе жаткан немисттердин мизин кайтарабыз, деди.
Айткандай эле бир маалда немистер баш аламан, чогуу келе жатышат. Мен пулеметчик элем, жанымдагыларда да биринде автомат, биринде мылтык дегендей, гранаталарыбызды да жаныбызда алып жүрөбүз. Командирибиздин гана "огонь" деген командасын тынч, кыраакылык менен күтүп турабыз. Командирибиз айтты эле: бириң да тартипсиздик кылбай, менин командамсыз ок чыгарбайсыңар деп. Немистер бизге жакын келди, эмне командирибиз уктап калдыбы? Команда бербейт, деп турабыз.
Бир маалда эле командирибиздин "огонь" дегенин угуп бардыгыбыз немистик солдаттарды карай бир маалда залп менен аларды аткылап калдык, аларга ок тийип сулап, калгандары артка чегинип качып калды, биз душмандын артынан атып да, кууп да бара жатабыз. Биздин жан-жака белдеги пехоталар, танкисттер, артиллеристтер да катуу аракеттенишип, душман менен салгылашууда. Ошол Острогожск, Россоштогу Советтик аскерлердин немистерге каршы күчтүү аракети тууралуу аскердик тарыхый китептерге да жазылган.
Москва шаарынан чыккан "Календарь воина на 1990 год" деген калың календарь китептин 16-бетинде минтип жазылган:
"1943-Острогожско-Россошанская операция (13-27 января) Войск Воронежского фронта против немецко-фашистских захватчиков" деп. Мен болсо 15-январда 1943-жылы Воронеж облусунун Россошь шаарындагы гарнизонго келип, ушул операцияга катыштым.
Биздин ички аскерлер Воронеж фронтунун составында, Воронеж фронту Украинанын Харьков, Сума шаарларын, бир нече райондорун, айыл кыштактарын бошотууга катышты. Кийин, 3-сентябрда көп жерлерди немистерден тартып алдык, фронт ичкерилеп Германияга карай бара берди. Воронеж фронту 1943-жылы жоюлду. Ички иштер аскерлери болсо жогорку командачы И.В.Сталиндин буйругу менен фронттон бошотулду.
Кийин ички иштер аскерлерин Кавказдагы бир топ, 27 чечен-ингуш, кабардин-балкар, хемшел, түрк, месхет, осетин, карачай-черкес, кырым-татар сыяктуу элдерди Борбордук Азия, Казакстан жана башка республикаларга, облустарга эвакуацияладык. Бул ишибиз 1943-жылдын октябрь айынан баштап, 1944-жылдын май айына чейин улантылды.
Андан кийин мен конвойный полкто туткунга түшкөн немисттик солдаттарды конвойлоп, талкаланган шаарларды кайта куруп калыбына келтирүүдө кызмат кылдым. Ростов-на-Дону, Сталинград, Анапа ж.б. иштетүүдө шаарларды, талкаланган завод-фабрикаларды, башка курулуштарды курууга катыштым.
Соңку жылдарында ички аскерлердин айрымдарын жоюп, солдаттарын демобилизациялап, айрымдарын башка согуштук бөлүктөргө жиберди.
Ошентип жүрүп аскердеги кызматымдын акыркы жылдарында мен Сочи шаарындагы 9719 согуштук бөлүгүндө МГБ (КГБ СССР) кызмат өтөдүм. 1950-жылы апрель айында аскердик кызматтан бошоп айылыма келдим. "Большевик" колхозунда секретарь, комсомолдук уюмдун секретары болуп эмгектендим.
1954-жылдан баштап Жалалабат облустук орус тилинде чыгуучу "Сталинский путь" гезитинде узак жылдар атайын кабарчы болуп кийин өзбек жана кыргыз тилдеринде чыгуучу облусттук гезиттерде өз кабарчы, болуп иштеп жүрүп пенсияга чыктым, пенсиядан соң да 1996-жылдын июль айына чейин облустук-гезиттерде өз кабарчы болуп иштедим.
Пенсиядан соң да гезиттерден кол үзбөй кабар жазып келе жатамын.
Улуу Ата Мекендик согушка катышып, жоокер болуп Улуу Ата Мекендик согуш ордени, "За отвагу", "За победу над Германией", "За освобождение Украины", Т.К.Жуковдун, Х.И.Баграмяндын ысмына чыгарылган медалдар, бир топ башка юбилейлик медалдар, көптөгөн ардак грамоталары, мактоо кагаздары, төш белгилери менен сыйландым. Москвадагы Кызыл аянттагы Жеңиш парадына катыштым.
Бардык согуш ардагерлерин Улуу Жеңиш күнү менен куттуктаймын.
Сатымкул Садыков, Жалалабат областы.
Передвижной флюорограф для ГУИН
В медицинской службе Главного управления исполнения наказаний Минюста республике появился новый передвижной флюорограф, приобретенный на грант, представленный правительством Швейцарии. Оборудование предназначено для выявления случаев туберкулеза у больных в местах лишения свободы.
Несмотря на успехи, достигнутые в системе пенитенциарского здравоохранения в борьбе с туберкулезом, все еще существуют программные мероприятия, требующие улучшения качества и эффективности в этом вопросе.
Одним из таких направлений является выявление ранних случаев заболевания в местах заключения граждан. Ведь ранее выявление случаев заболевание туберкулезом вместе с эффективным лечением снижает уровень заболеваемости и смертности от этого недуга, а также передачу инфекций и появления форм данного заболевания с множественной лекарственной устойчивостью.
В продолжение ранее оказанной помощи относительно контроля туберкулеза в пенитенциарных учреждениях, Швейцарское правительство в тесном сотрудничестве с Международным Комитетом Красного Креста (МККК) и Проектом Глобального фонда по борьбе с туберкулезом, СПИДом и малярией (ГФАТМ) при Национальном Центре Фтизиатрии (НЦФ) МЗ КР, приняли решение оказать содействие в улучшении программы выявления случаев заболевания туберкулезом в учреждениях исправительной системы Кыргызской Республики, и выделило грант в размере 230 000 долларов США на приобретение передвижного флюорографа. Оборудование будет в СИЗО-1 в Бишкеке, и позволит осуществлять раннее выявление туберкулеза посредством обязательного и регулярного обследования всех заключенных содержащихся в пенитенциарных учреждениях, главным образом в г.Бишкеке и Чуйской области. Это оборудование также позволит проводить обследование сотрудников пенитенциарной системы и военных, обеспечивающих охрану исправительных учреждений.
Согласно соглашению, Проект ГФАТМ при НЦФ МЗ КР берет на себя ответственность по обслуживанию и ремонту и рентген оборудования. В свою очередь МККК проведет ряд тренингов для медицинского персонала по использованию нового мобильного флюорографа и совместно с организацией "Врачи без границ" проводить мониторинг по надлежащему использованию оборудования. МККК также предоставил техническую помощь в процессе внедрения проекта от подготовки заявки до координирования закупки оборудования.
В 2006 году Правительство Швейцарии приобрело стационарный рентген аппарат для рентгеноскопии и радиографии для туберкулезной больницы колонии № 27, на сумму в 100 000 долларов США. Данное оборудование позволяет осуществлять диагностику, а также своевременный контроль над лечением больных туберкулезом с множественной лекарственной устойчивостью каждые три месяца в течение полного курса лечения по программе DOTS Plus (18- 36 месяцев).
На официальной церемонии передачи нового передвижного флюорографа присутствовали министр юстиции и замминистра здравоохранения республики, Глава департамента по сотрудничеству со странами Восточной Европы и СНГ, постоянный представитель Швейцарского бюро по сотрудничеству в КР, Глава региональной делегации международного комитета Красного Креста и ряд других официальных лих.