be ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ru ru ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru kk ru ky ky ru ky ru ru ky ru ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky bg ky ru ky ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru uk ru ky ru ky ru tt ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"De-факто", 09.06.11 - 14-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Жаркын айымдын жыгач отундары
Жол боюнда жыгач отун саткан бул айым - Жаркын Исмаилова. Чүй боорундагы Кой-Таш айылынын тургуну. Бала бакчада иштеп жүрүп пенсияга чыгыптыр. 2360 сом пенсия аларын айтты. Отун сатуу идеясы үй тегерегиндеги бактарды кыйгандан улам пайда болуптур. "Ансыз деле жагабыз, андан көрө күнүмдүккө жарап турсун" дейт. Дем алыш күндөрү эс алуучулар көп болгондуктан, соода жакшы болоруна күбө болдук. Жарылган отундун бир таңгагын 100 сомдон алып атышты. "Өйдө жакта капчыгайда кайнар булак бар, эс алуучулар ал жактан отун кыйып отурмак беле, бизден алып кетишет, мен арзан сатам" деди Жаркын эже. Айткандай эле Кой-Ташта бул бизнести аркалагандар жетиштүү экен.
Кочкор районунун Бугучу айылындагылар Кыдыралиева Түрлөн байбичени "кассир апа" деп тергеп келишет. Түрлөн апа кадимки кассир болуп иштеген деле эмес. Бирок ал акчасын арбыта албагандардын, акча кармай албагандардын аманатын сактап берген өзүнчө эле "банк" болчу экен. Ким акча чогулткусу келсе, ага кайрылышканын эстешет. Түрлөн апа кимдин канча аманаты болсо, тизмелеп жазып алып, эсеп-чотко так, "жеке эсепти" көбөйтүүдө ишенимдүү "банк" болуптур.
Айтымдарга караганда, илгери айылдык бир ардагер катуу ооруп, төшөккө жатып калат. Көзү жумулаарда ал байбичесине "Түрлөнгө баргыла, акча ошондо" деп айтыптыр. Байбичеси айткан кишисине барса, аксакалдын жеке эсебинде 7 миң рубль бар экен. Ал кезде жети миң сомдун баркы аябай чоң болуптур. Түрлөн байбиче бир тыйынын да кемитпей-кеспей, үстөк пайызын да кошпой, айлап-жылдап аманаттарды сактап берчү тура. Алтын киши деп ушуну айт, көп жашаңыз, бар болуңуз!!
Экспонат үчүн ооруп, итке таланып
Тарыхтын уюткусу Талас өрөөнүндө Улуттук Манас Ордо комплексиндегиден башка көзгө басаарлык музей деле жок. Атактуу сүрөтчү Теодер Герцендин көркөм сүрөт мурасканасына каттагандар да сейрек. Кара-Буура районундагы Бакыян айлындагы Эшенаалы уулу Сейитбек атындагы орто мектепте карапайым тарых мугалими Батма Байымбетованын тынымсыз аракети, талыкпаган эмгеги менен куралган улуттук мураскана бар. Бул мурасканада 1000ден ашуун байыркы замандан калган экспонаттар бар.
Жөпжөнөкөй орустун кайырмагы сабак болду
- Студенттик кезимде 1981-жылы бизди Москва-Ленинград шаарларынын музейлерине практикага алып барышты. Ошондо дүйнөлүк этнографиялык музейге кирип, жөпжөнөкөй орустун кайырмагына катуу таасирлендим. Заңгыраган Эрмитажда орустун какжыраган эски кайырмагы илинип турат. Кыргыздын баа жеткис не бир буюм-тайымдары бар. Кудай буюрса, окуумду аяктагандан кийин, улуттук мураскана түзөм деген ой менин жүрөгүмдө калды, - дейт Батма Байымбетова.
Музей 1990-жылы ачылган. Мектептин ичинен музейге деп бөлүнүп берилген чакан залда ички жасалгасы менен төрт канат боз үй тигилген. Териден жасалган чанач, көөкөр, көөрүк, сабаа. Жыгачтан чабылган соку-сокбилек, күү бишкеги, чыныгы арчадан жасалган үкөк, кесе, табак, чара, кашык жана башка эски буюмдар турат. Жезден куюлган чайдоостор, кумгандардын түрлөрү, кесе-чыны, жез самоорлор, карапа идиштердин ар кандай көлөмдүүлөрү, шаардын сүрөтү чегилген таштар, Орхон-Энесай жазуу эстеликтери, тогуз коргоол, тери иштетүүдө керектелүүчү таштар, жаргылчак, бүлөө, темин таш, ок таш, Аккуланын туягы жана башкалар сакталган. Музейде Кокон теңгелери, орустардын эски алтынга алмаштыргыс баалуу кагаздарын көрө аласың. Аялзатына тиешелүү күмүш чач учтуктар, күмүш сөйкө, билерик, шакек, кооз таш ийиктери, күмүш топчулар, оймоктор өзүнчө айнек кутуга салынган.
Археологиялык бурчта Чыңгызхандын мезгилиндеги жаанын учтары, кылычтары, жети октуу пистолет жана башка археологиялык табылгалар бар.
"Эшигин көрүп төрүнө өт" дегендей, мектептин кире беришинде салмактары 1,5 тоннадан кем эмес тегирмен ташы, темин ташы, ок ташы, туяк таш жана "Манастын батеги" деп аталган 5 таш турат. Демек, мектептин босогосун аттаган адам дароо эле мектепте музей бар экенин баамдаса болот.
Экспонат табам деп өпкөмө суук тийген
-Ушул улуттук буюмдарды чогултууда эмне гана кыйынчылыктарды башыман кечирбедим. Мен кечпеген кечүү, чыкпаган тоо, баспаган жол калган жок. Бир гана экспонатты табуунун тарыхын айтайын, мынабул "Тегирмен таш" Карасуу айылынын суу жээгинде жатыптыр. Салмагы 1,5 тонна, ал мезгилде колхоз учуру болчу, колхоздун башкармасы Исмаилбек Чакиевге барып, кран, трактор, машина сурап, анан ошол суу тегирмен ташты казып, 1-сентябрда жылаңайлак суу кечип, мектепке алып келгем. Ошентип, өпкөмө катуу суук тийип, Боотерек ооруканасында бир ай дарылангам. Ар бир экспонатты табуу мен үчүн өтө көп кыйынчылыктарды туудурду. "Бу Батма эски ирик-чириктерди эмне кылат? Талаадан таш койбойт, иттин ит аягын да көтөрүп кетет" деген кеп-сөздөрдү угуп, ыза да болгом. Бир жолу кетип баратсам, алма бакта эски кумган илинип туруптур. Көзүмө жакшы көрүнүп, эки жакты аялдабай эле барып, кумганга асылыпмын. Көрсө аерде килейген ит бар экен, арсылдап каап, жүзтөмөндөп куладым. Арыда карыя киши даарат алып жаткан экен, ажеп болуп ажыратып калган, - дейт өткөн күндөрүн эскерип Батма Байымбетова.
Бүгүнкү күндө Эшенаалы уулу Сейитбек атындагы орто мектепте 5-класстан 11-класска чейин тарых сабагы музейде окутулат. Окуучуларды улуттук духта тарбиялоого түздөн-түз өбөлгө болгон мураскана байыркы кыргыз элинин маданиятын, кол өнөрчүлүгүн, руханий байлыктарын камтып турат.
- 5-класстан 7-класска чейин төрт канат боз үйдүн ичинде окуучуларды уй мүйүз отургузуп сабак өтөм. Миң жолу айткандан көрө, бир көргөн артык деп, унутулуп бараткан улуттук буюмубузду көргөндө окуучулар кызыгып, сыймыктануу менен кабыл алышат, - дейт мугалим.
"Мага сат" дегендер болду, бирок сатпадым
Мектептин экинчи кабатынан орун алган музейге АРИСке долбоор жазып, 68 000 сомдук грант утуп алгандан кийин Батма Байымбетова музейди талапка ылайык жасалгалоого жетишкен.
-Музей жалаң гана окуучуларды эмес, чет өлкөдөн келген конокторду да өзүнө тартат. Келген коноктор кызыгуу менен көрүп кетишет. Кээ бир экспонаттарды "мага сат" дегендер болот, бирок мен эч качан кыргыздын баа жеткис, табылгыс буюмдарын сатпайм. Ушул ар бир буюмду кандай кыйынчылык менен чогултсам, ошол мага бүгүнкү күнгө чейин жүрөгүмдө өзүнчө узун тарых. Мындай музей ар бир мектепте ачылса деп ойлойм, бирок, тилекке каршы, эски буюмдар жок, өз заманында ушунча буюмдарды чогултуп калганыма абдан ыраазымын, - дейт сөз аягында Батма эже.
Батма Байымбетова 27 жашында Союздун гүлдөп турган учурунда Кыргыз Республикасынын "Эл агартуусунун отличниги" деген наамды алган. Эмгекчил адамда тыным болбойт эмеспи, Батма Байымбетова мектептеги музейден тышкары балалыгы өткөн Бейшеке айылындагы Тилемиш Айтманбетов атындагы орто мектепте "Акын Сатин Абдыкеримова атындагы маданий-этнографиялык жана тарых мурасканасын" 1994-жылы уюштурган. Азыр ал музейде акындын китептери, буюмдары, кол жазмалары жана согуштун, эмгектин ардагерлеринин альбомдору болуп, баш-аягы 300гө жакын экспонаттар бар.
кыргыз тилиндеги гезит "De-факто"
email • архив • редакция
Ынтымак болсо ырыс жылоолойт
Ачуу душман, аны чогуу жеңгиле,
Акыл жыйнап, эсиңерге келгиле
Саламаттыкты сактоо министри Сабыр Жумабековго суроо бериңиз
Марат СУЛТАНОВ, ЖК депутаты:
"Шайлоодо түндүк-түштүк фактору болбойт десем, калпычы болуп калам"
Байтемир Ибраев, мурдагы башпрокурор:
"Снайперлер чет өлкөдөн жалданбай
эле өзүбүздүкү болуп чыкты"
Хансарайыңды көрсөтчү, ким экениңди айтайын
Бишкек шаарынын мэри Иса Өмүркулов:
"Түлеевден үлгү алсам, анда жерлердин калганын сатышым керек"
Туу жөнүндө же ыйык жерге өрт койгон келесоолук
"Атыр жыттуу абасы Ала-Тоомдун,
Ысык кезде сагынтып көздөн учаар"
Тигүү цехин ачуунун машакаттары
Бактылуу эне, бактылуу ырчы Майрам Дүйшекеева
18 жаш. Кыйылган кыз өмүрү
7-апрелде каза болгон Таалайбектин арбагы тынч ала элек
Уйку бузган азанчылар, тегин билбеген дааватчылар...
"Дааватчыларыңар келет үйлөргө, түрлөрү суук, сасык"
"Курулуш кудайынын" ээси - Рахатбек Ирсалиев
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?