hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ky lez ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru tt ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky tt ru ru ky ru ky ru ky lez ky ru ru ky bg ky bg ru ky ky ky ru ky ru ky tt ru ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru tt ru
"Фабула", 01.07.11 - 7-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Жарандык абалдын актыларын каттоо департаментинин жетекчиси:
35 миң доллар болсо, биздин
кыздардын баасы 750 эле сом…"
Кыргыз эли ушундай пейили кенен, меймандостугунда чек жок эл экендигибизди эч ким жокко чыгара албайт. Кайсы улуттун жараны келбесин кучак жайып тосуп алып, төрдөн орун бермей адатыбыз канга сиңип бүткөн. Бирок биздин мындай меймандостугубуз улутубузга кандайдыр бир деңгээлде терс таасирин тийгизип жатканын негедир эске албай келебиз.
Айталы дегенибиз, акыркы жылдары А. Акаевдин: "Кыргызстан - жалпыбыздын үйүбүз" - деген чоң ураанын күчөтүп, иш жүзүндө көрсөтүп келгенидиз келген. Мисалы, башкаларды эске албаганда да кытайлар менен түрктөргө эшигибизди болушунча кенен ачып салдык. Алар биздин өлкөдө каалаганындай соода-сатыгын жүргүзүп, бизнесин гүлдөтүп жатышат. Ал тургай кыргыз кыздарын жубайлыкка алып, кааласа жашап, каалабаса аны таштап башкасын алып, деги койчу өз өлкөсүндө жүргөндөй сайрандап гана жүрүшөт. Алардын айрымдары гана ЗАГСтан өтүп, мыйзамдуу түрдө үйлөнбөсө, көпчүлүгү ЗАГСтан өтпөй кыздарыбызды мыйзамсыз алдап алып кетишет. Мына ушундай, чет элдик жарандардын бал тилине алданып, бактысы байланган кыздарыбыздын саны күн санап көбөйүүдө. Чет элдик жарандардын көбү шаарыбыздагы козу карындай жайнаган менчик тааныштыруу агенттиктери аркылуу кыздарыбызды кылтакка илишет. Менчик тааныштыруу агенттиктери болсо акча табуу үчүн чет элдиктерге буттары үзүлүп кеткенче кызмат көрсөтүшөт.
Никеге турбаган кыздарыбыз кантип, кандай жолдор менен, кайсыл документтердин негизинде өлкөдөн чыгып кетип жатканы да белгисиз. Бул боюнча миграция министрлигине кайрылганыбызда "биз билбейбиз, бул маселени чек ара кызматкерлеринен сурагыла" - деп тим болушту. Чек ара кызматкерлерине кайрылсак, алар дагы бул маселе боюнча так жообун бере алышпады. Мына биз ушул маселелердин тегерегинде Мария Алыбаева менен маектештик.
- Мария эже, жылына кыргыз кыздарынын канчасы чет өлкөлүк жарандарга турмушка чыгат?
- Жылына 1000ден ашык кыргыз кыз чет өлкөлүк жарандарга турмушка чыгып жатышат. Быйыл эле январь айынан бери 500дөй кыргыз кыз чет өлкөлүк жарандарга турмушка чыкты. Бул Бишкектеги эле "Бакыт өргөсүнө" келип ЗАГСтан өткөндөр. Ал эми облустук каттоо бөлүмдөрүндө ЗАКСтан өткөндөр өзүнчө. Ошондой эле эч кандай ЗАГСтан өтпөй мыйзамды тебелеп кыздарыбызды алдап алып кетип жаткан чет элдик жарандардын саны канча экенин эч ким билбейт. Чет элдик жарандарга турмушка чыккан кыздарыбыздын саны күн санап өсүп жатат. Дээрлик бардыгы тең эне сүтү оозунан кете элек 18 жаштан 25 жашка чейинки жаш кыздар болууда. Кыздарыбызга үйлөнгөн чет элдик жарандардын көпчүлүгү кытайлар менен түрктөр.
- ЗАГСка турууда чет өлкөлүк жарандар үчүн кандай шарттар каралган?
- Чет элдик жарандар үчүн эч кандай шарттар каралган эмес. Биздин жарандар "Бакыт өргөсүнө" келип 750 сом төлөп ЗАКСка катталса, алар деле болгону 750 сом төлөп ЗАКСка катталат. Бир гана айырмачылыгы бар - ал өз өлкөсүнөн эч кандай никеге турбаган деген кагаз алып келиши керек. Болгону ошол, ошонун негизинде эле паспортун карап никелик катоодон өткөзө беребиз. Маселен, башка өлкөлөргө салыштырмалуу ЗАКСка катталуу Кыргызстанда абдан жеңил. Мисалы, башка өлкөлөрдө ЗАКСка катталуу учурунда үйлөнө турган түгөйлөр наркотикалык заттарды колдонбойбу? СПИД оорусу менен оорубайбы, айтор ушул сыяктуу көптөгөн документтер каралат. Ошого ылайык түгөйлөр документ топтоп, ошол документтин негизинде үйлөнүшөт. Ошонун баарын билип алып, чет элдик жарандар кыргыз кыздарына үйлөнүүгө аракет кылып жатышпайбы.
- Бизде деле башка өлкөлөр сыяктуу никеге туруунун шарттарын оорлотуп койсо болбойбу?
- Кыргызстан укуктук өлкө болгонубуз менен, тилекке каршы, жарандар өз укугубузду билбей жатабыз. Ошол себептен ушундай терс көрүнүштөргө кириптер болуудабыз. Мисалы, башка улуттун жараны Түркмөнстандын кызына никеге туруш үчүн мамлекетке 35 миң доллар өлчөмүндөгү каражат төлөйт. Ал каражатты төлөмөйүн башка улуттун жараны түрк кызына үйлөнүүгө мүмкүн эмес. Ошол сыяктуу биз дагы мамлекетке пайда түшө тургудай кылып, башка улуттун жарандары үчүн "баланча сом бересиң, анан үйлөнөсүң" деп кыздарыбызды баалап, атайы мыйзам кабыл алып коюшубуз керек. Ошондо кыргыз кыздарына ашыккан чет элдиктердин саны азайып, ал тургай кыздарыбыздын да барк-баасы жогорулайт эле. Бирок бул маселе ишке ашса, кыздарыбыз: "укугубузду чектеп койдуңар"- деген пикирлерин айтышы мүмкүн. Кандай болгон күндө да, учурда кыздарыбыздын укугу эч кандай чектелген жок. Тескерисинче, ошол жагын түшүнүшпөгөн көпчүлүк кыздарыбыздын укугу тебеленип, чет элдик жарандарга кор болуп калып жатат. Кыскасы, бул маселени бир жактуу караган болбойт. "Жыргаганыман жылкычы болуптурмунбу" дегендей, бир топ кыздарыбыз жыргаганынан эмес, жашоо-шарттын оордугунан чет өлкөлүк жарандардын акчасына, байлыгына кызыгып турмушка чыгып жаткандыгы да жокко чыгарылгыс чындык экенин танбашыбыз керек. Бул маселе акыркы жылдары өтө олуттуу көйгөйгө айланып баратат. Буга мамлекет түздөн-түз кийлигишип, эртерээк абалды жайгарбаса, эртең кеч болуп калышы мүмкүн.
- Никесиз чет элдиктерге турмушка чыгып кетип жаткан кыздарыбызга ким көзөмөл жүргүзө турган орган барбы?
- Негизи миграция министрлиги менен тышкы иштер министрлиги көзөмөл жүргүзүшү керек болчу. Алар эч кандай теске албай жатышат. Азыр канчалаган кыздарыбыз Түштүк Кореяга жумуш издеп кетип жатышат. Алар миграция министрлиги аркылуу 5 жылга виза ачтырып коюшат дагы ошол бойдон кайтып келишпейт. Айтор, кыздарыбыз чет өлкөлөргө товардай эле экспорттолуп жатат. Укугу тепселенип жардам сурап кайрылган кыздарыбыз өтө көп.
- Жакында Жогорку Кеңеште "үй-бүлөлүк кодекс" боюнча мыйзам долбоору кабыл алынбадыбы. Бул боюнча эмнелерди айта аласыз?
- Бизде негизи Үй-бүлөлүк кодексте аялдарга дагы, эркектерге дагы никеге турууга 18 жаштан тартып уруксат берилген. Бирок 14-беренеге ылайык, "кыз-бала 16 жаштан тартып турмушка чыга берсе болот" деген жобо киргизилип калган. Буга жарандык коомдун өкүлдөрү менен биргеликте биз дагы буга чейин каршы болуп келгенбиз. Кыз-бала үчүн 16 жаш бул өтө эле эрте. Кыздардын сезими ойгонуп, ички туюму жетилгени менен, моралдык жактан акыл-эси, жашоого болгон көз карашы калыптана элек кезде турмушка чыгып жатышат. Парламенттик жыйында башынан аягына чейин катышып, өз оюмду айттым, ЗАКСка катталуу мыйзамына ынанганым менен, кыздарды 17 жашта турмушка берүү деген мыйзамына ичим жылыган жок. Себеби 16 жашты эле 17 жаш кылып өзгөртүп коюшту. Бир жылдан эмне өзгөрмөк эле, жок дегенде 18 жаш кылып өзгөртүшсө болмок.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
- Карамушкина "Финляндияда кыргыз калпагын белекке берип жатып, "муну мончодо кийсе болот" - деди...
Айтматовдун наамына каршылар - кыргызга каршылар
"Кечирим" деген улуу нерсе, бирок…"
ПАРЛАМЕНТ ЧАРЧАДЫ… КЫРГЫЗБЫЗ ДЕП
Жогорку Кеңештин ишмердүүлүгүнө кандай баа бересиз?
35 миң доллар болсо, биздин
кыздардын баасы 750 эле сом…"
КРнын эмгек сиңирген артисти:
Гүлсарат - болгон ат
КӨРАЛБАСТЫК халатты эмес, ишти булгайт
"ГАВАИНИН" САБАКТАРЫ... ӨРАЛБАСТЫК халатты эмес, ишти булгайт