el ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky tt ky ky ko ky ky ky ky ky ky ko ky ky ko ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ko ky ko ky ky ky ky ky ky en pt en ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky en en it ky ky ky ky ky ko ky ky ky tt ky cv ky ky ru tt ky ky ky ky ky ky ky kk ky mn ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Байкем көпчүлүгүндө өзүнүн кабинетинен чыкчу эмес, иштеп отуруп чарчайбы, кээде биз менен да баарлашпай, оюн айтып калар эле: "Жазуучулукту жеңил-желпи ойлогондор бар. Кыйналып-кысталып жумуш жасабай туруп эле гонорар аласыңар дешет. Мен айтар элем жумуштун эң оору - бул жазуучулук деп. Албетте "халтурщиктерди" кошпогондо. Мээге жукпаган кунарсыз ырларды жазгандан көрө жазбай коюш керек. Чымчык жем издегендей, аары бал ташыган сымал сөздөн сөз, ойдон ой тандайсың. Көк желкең уюп, тырышканча столдо отурганыңдын өзү эле эмне деген эмгек! Жазгандарыңдын баары тең эле дароо алтын боло калбайт. Аларды кайра-кайра сызып, чийип оңдойсуң. Кээде жакшы ыр чыгат, кээде таң агарганча отуруп жазганың да купулуңа толбой, айрып таштаган учурларың болот. Ошондо аргасыздан Алыкулдун төмөнкү ыр саптары эске түшөт:
Жакшы ыр жазсам бутунан өөп жөнөтөм,
Жаманына көз жашымды көлдөтөм.
Ыр жазылган шам чырактын алдында,
Бактылуу мен, бактылуу менин көлөкөм".
Байкемдин бул оюна үндөшкөн, китебин китеп текчесинен түшүрбөй окуган акыны Гетенин да мындайча айтканы бар экен. "Кто не рассчитывает на миллион читателей, лучше бы и вовсе не писать".
65 жылдык юбилейине карата улуттук китепканада чыгармачылыгына арналып өткөрүлгөн китеп көргөз-мөсүнө Кыргыз эл акындары С.Эралиев, С.Жусуев, Г.Момунова, С.Тургунбаев, Кыргыз эл жазуучулары Ш.Бейшеналиев, М.Борбугулов, Ө.Даникеев ж.б. биртоп акын-жазуучулар келишти.
Маркум Муктар Борбугу-ловдун ошондогу сүйлөгөн сөзүнөн келтирейин: "Казак-станда адабият күндөрү өтүп, бул жактан бир тобубуз жөнөп калдык. Барсак имараттын кирип бараткан жерине "Эне тилин сүйбөгөн, элин сүйүп жарытпайт" - Байдылда Сарногоев деп бадырайта жазып илип коюшуптур. Ар кайсы улуттан чогулган канчалаган акын-жазуучулар жүрөт. Эне тил тууралуу таамай айтылган Байдыкенин бул саптарын жактырып, урматтаганына төбөбүз көккө жете сүйүнүп, казак боордошторубузга ошондо бир ыраазы болуп келгенбиз".
Аталаш иниси Бообек небе-релүү болуп, атын коюп бериңиз деп байкеме келет.
Асманда жанган жылдыз көп,
Аларга уйкаш болсун деп,
Атак, өмүр, бак тилейт,
Акын атаң Байдылда, - деп атын Кыргызбек коет.
Ошо кезде балдарына ат коердо "бай", "бек" деген сөздөрдөн качып, ат коюунун маанисине көңүл бөлбөй калгандар да болгон. Кыргыздын нукура аттарын жеригендер азыр да жок эмес. Кыргызбек Байдылда атасынын койгон атына абдан сыймыктанат.
Дегинкиси байкем радио-теледен чыгып сүйлөйүн, мен жөнүндө кинолента тартылып калсын, гезит-журналдарга көбүрөөк чыгайын, архив түзөйүн дебептир. Анткени менен эл акынын даңазалаган аңыз кептер эл арасында мол айтылып келет, аларды жыйноо, чогултуу, албетте келечектеги иш.
1980-жылдар. Кыргыз радиосунда кабарчы болуп иштечүмүн. №5 кыргыз орто мектебинде директор болуп иштеген Нагима Арымкулова эженин менде сакталып калган маегинен келтирейин:
"Байдылда Сарногоевич, сиз өзүңүз бир убакта окуган мектепке жолугушууга келе аласызбы? - деп телефон чалам. Ал киши жок дебейт. Акын биздин жүрөгүбүздө жүргөн көйгөйүбүздүн дал төбөсүнөн түшүп, эмне тууралуу сүйлөштү эч кимибизден сурачу эмес. Балдарды бирде күлдүрсө, бирде ойлонто турган маселелерди козгоп, жолугушууну көркүнө чыгарчу. Убакыттын кандай өткөнүн билбей да калчубуз. Мекенди сүйүү, ата-энени урматтоо, жаратылышты сактоо, адамгерчилик жөнүндөбү, айтор балдар менен акындын ортосунда кызыктуу жолугушуулар көп эле болгон.
№5 Фрунзе шаары боюнча жападан жалгыз кыргыз мектеп эле. Балдар 45 мүнөт гана кыргызча сабак угуп, кыргызча сүйлөшөт, танапис болуп эшикке чыгар замат кайра орусча сүйлөй башташат".
Азыркыга чейин тилибиздин оңолбой келе жатканынын тамыры каяктан? - деп ойлонууга туура келет…
Мектеп программасын жаңылантуу зарылдыгы эбак эле бышып жетилген. Окуучулардын башын айлантып кереги бары, кереги жогу деле окутулат. Мындан окуучулардын билим алууга болгон табити жоголору шексиз, жоголуп деле калды.
Байдылда Сарногоевге окшогон жазуучулардын чыгармалары адабият сабагынан өтүлбөгөнү кызык. Мисалы:
?????? ????? ???????? ?????? ????,
????????? ???, ????????? ?????????.
?????? ????? ??????? ???? ??? ???,
?????? ??? ??????? ????, ????, - Толкун болот деңиздин күчтүү жери,
Толкундай бол, кыргыздын жигиттери.
Токсон тогуз өнөрдүн ээси бол деп,
Тоолук эне төрөгөн сени, мени, - деген бир куплет ырынын маанисин чечмелеп далбаян жазып келгиле десе неге болбосун. Бул төрт сап ырда акыл-сезимди ойготуп, өнөргө шыктанткан таалим-тарбия башаты жатпайбы.
Ар бир адамдын кемчилиги болгон сыяктуу ар бир мезгилдин да кемчилиги болот тура…
"Бош койдум чачты тарабай,
Талаага кетет деп жүрөм,
Таланттын баары жарабай, - деп кайран Мидин "мөңкүп" жүргөн учурларын ырга салчу экен: Мени да ичет деп ойлошот, мейли ойлой беришсин, бирок мен өзүмдү өзүм жакшы билем, бардык нерсеге эрк керек, менин эрким күчтүү…"
"Байдылданын батальону" деген калк арасында кеп бар. Учурунда ал батальон жөнүндө көп деле эч нерсе укчу эмеспиз. "Байдылданын батальонунда мен да бар болчумун" дегендер ар кыл кесиптегилер, ар кыл муундун өкүлдөрү.
"Байдыкемдин ырлары качан болбосун нөшөрдөй болуп эле төгүлүп турчу. Эмне деген гана учкул сөздөрү, тамашалары бар эле" дешет. Батальондо жүргөндөрдүн бирөөсүнүн эсине келип сөздөрүн, нөшөрдөй жааган ырларын, юмор-тамашаларын жазып алган болсо эмне?! Азыр адабий казынабызга кошулган баалуу эмгектердин бири болмок экен.
????? ????? ????? ?????? ??? ?????,
??????????? ??? ???? ??? ???? ?????.
???? ????, ????-???? ????????,
???? ????? ?????? ?? ??? ????????.Ичсең ичкин катуу кетпей чек менен,
Картайганча сүт ичип жүр дейт белем.
Ашык ичип, акыл-эсин жоготкон,
Анык жинди сенсиң го деп шектенем.
"Аракечке" деген ырларды жазганына караганда деле "ичет" деген сөздөн сактанып, өзү жазгандай "катуу кетпей" ичкиликтен өзүн чектеп, өзүнө өзү сын бергени көрүнүп турат. Көйнөгүнүн жакасын кирдетпей, шымынын үтүктөлгөн кырын бырыштырбай, өзүнүн "тоо жылмайынча жылбайм" деп айтканы сыңары бир калыптагы сылык-сыпаалыгынан жазган жок. Жеңелери Мырза бала деп тергешкендей анык мырза болчу.
СССР маалында кыргыздын каада-салты жоголуп баратат, кыргызча сүйлөбөй калдык, мындан ары тагдырыбыз кандай болор экен деген күмөн ой жашачу. Ошол мезгилде улуттук ырларды батыл киришип жазган кыргыз акындарынын ичинен жалгыз Байдылда Сарногоев эле. Ошол ашкере улутчулдугунун азабын да далай тарткан.
Күндүр-түндүр басат жолдун неченин.
Алар билет күч-кубатын ченемсиз,
Тоо башында мөңгүлөрдөн экенин…
Кан-жаным сага бирге бил.
Кайратым артат миң эсе,
Карааның көрсөм күндө бир.
Чындыгында кыргыздардын жери кең,
Казактарга калп болбосмун эми мен.
Тоолорумду жазып, жайып жиберсем,
Ашып түшөр Азиянын теңинен.
"Менин жерим" (ырлар кыскартылып алынды).
Алтын казгандан жок болуп, чокуга чейин бөтөлкөнүн сыныгы, целлофан баштык болуп кеткен улуу тоолор да, булганган суулар да, азайып бараткан мөңгүлөр да бүгүн акынын жоктоп тургансышат…
Талантың таңкы чолпон жылдыз эле,
Таптаган мүнүшкөрүң турмуш эле.
Ала-Тоо акынга бай, баатырга бай,
Сендейди сейрек төрөйт кыргыз эне…
Кезинде ушул саптарды байкем Мидин Алыбаевдин талантына таазим этип жазган экен. Азыр бул ыры кайра өзүнө арналып тургандай. Байдылдага окшогон тубаса патриот, тубаса акынды да кыргыз эне сейрек төрөйт.
Кыргыз деп келгем дүйнөгө,
Кыргыз деп өтөм дүйнөдөн.
Бул ыр улуттук духунун тереңдиги менен адамдын кан-жанына айрыкча бир күч-кубат берип турат.
Сарногоев дүйнөгө "кыргыз" деп келип, "кыргыз" деп жашап, өзү айткандай дүйнөдөн "кыргыз" деп өттү, кыргызы да акынын ошончолук сүйүп келет.
Рысбүбү БӨЛӨКБАЕВА, Байдылда Сарногоевдин карындашы, Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?