ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru el ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Тарыхын унуткан эл - маңкурт
Аалам элине аттын кашкасындай таанымал Ибн Сина, Фараби, Беруни, Кей Хавус, Омар Хайям, Улукбек, Жусуп Баласагын, Махмуд Кашгари өңдүү улуу окумуштуу даанышман ойчулдар кыргыз, өзбек, казак, түркмөн, кара калпак ж.б. мусулман элдеринин түп аталары болуп эсептелишет. Омар Хайям он орундуу сандардын тамырын табуу назариатын Исаак Ньютондон 5 кылым мурда иштеп чыккан. Улукбек жердин күндү айланганын Галилейден мурда ачкан. Географиялык картаны дүйнөдө биринчи Беруни түзгөн. Немец элинин чыгаан акыны, аалым окумуштуусу Гете "Чыгышта 7 улуу акын бар, алардын эң төмөнү менден бир нече пакана өйдө" деп жазган.
Урматтуу кыргыз, өзбек жана башка туугандар! Көрдүңүздөрбү биз ушундай керемет маданиятты жараткан улуу бабалардын урпактарыбыз. Кылымдар бою бир тууган болуп, бир аймакта ынтымак, куда-сөөк, карындаш-урук болуп жашап келе жаткан бир атанын балдарыбыз. Бизди 1990- жана 2010-жылдардагыдай алааматка кириптер кылгандар бийликке, байлыкка тойбогон ачкүсөн, Кудайды унуткан ыймансыз, чагымчы, ыпластар экендиги ашкере болуп жатат. Улам-улам кайталанып жаткан мындай алааматтын чыныгы себептеринин дагы бирин канчалык ачуу болсо да, ачык айтып моюнга алууга тийишпиз. Жогоруда айтылган даанышман бабаларыбыздын улуу маданий, илимий мурастарын да, элибиздин көөнө тарыхын да изилдеп, үйрөнүп, жан дүйнөбүздү байытып, рухубузду тазалабай койдук. Натыйжада ата-тегин билбеген наадан, элдин тарыхын унуткан дөдөй, манкуртка айланып бара жатабыз. Өткөнүн унутуп, тарыхтагы ордун жоготкон эл көк чырпыктай ийилчээк болуп, ийген жакка ийилип, көрүнгөн элди туурап, ээрчий берет. Мындай эл чөнтөк байлыгын рухий байлыктан жогору коюп, кара курсактын кулуна айланат деген, ата-бабаларыбыздын нускалуу осуяттарын таназар албай калдык.
Мындан миң жылдай мурда Жусуп Бабабыз:
Наадан көрбөйт, сокур анда көкүрөк,
Ач көзүңдү билимге умтул тезирээк,
- десе, анын замандашы Кей Хавус: "Дүйнөң азайып жакырлансаң, акылыңды байыт. Анткени акылдын байлыгы ар кандай дүйнөдөн кымбат. Акыл менен дүйнө тапса болот, ал эми дүйнө менен акыл таба албайсың", - деген насааттарын унутуп, алардын урпактары болгон жаштарыбыздын көбү бүгүн көчө таптап бекерпоз, китеп окубаган көкүрөгү сокур, акылы кем нааданга айланып калды. Карапайым мээнеткеч элибиз канчалаган пешене тер, көз жаш менен жыйнаган байлыгын өрттөп, бейкүнөө кары-картаңдар, жаш балдар менен аялдарды фашисттен өткөн мыкаачылык менен өлтүргөндөр ошол маңкурттар эмей, кыргыз, өзбек элдеринен эле чыккан Жоломандар эмей кимдер?!..
Эргиген, назик жан дүйнөсүнө бүлүк салып, элдердин келечеги үчүн кооптуулугун сезген "маңкуртизм" трагедиясын ошол кездеги ыйманды учурган Коммунисттик идеологиянын сүрүнөн коркпой аалам элине ашкерелеген Ч.Айтматов жаштарды ата-салтын иликтеп үйрөнүп, аны ыйык тутунууга үндөгөн эмес беле?..
Эң жаман жери бүгүнкү жаштарыбыздын көбү өздөрүнүн маңкурт экенин сезишпейт. Алардын ата-энелери болгон биз өзүбүз да бизди жана балдарыбызды маңкурттукка кириптер кылып жаткан жашоо тарыхыбыздагы өткөн күндөрүбүздү окуп үйрөнбөй унутуп койдук. Өткөнүн унуткан адам - маңкурт, тарыхын билбеген эл - маңкурт. Элибиздин бүгүнкүдөй тагдырына өбөлгө түзгөн кечөөкү эле өткөн тарыхыбызга азын-оолак саресеп салып көрөлүчү...
Тили, дили, дини, теги, тарыхы, маданияты, каны-жаны, жашаган жери бир боордош мусулман элдер Түркия мамлекети менен карым-катнаш мамиле түзүп, пантюркизм, панисламизм таасирине кирип кетүүсүнөн кооптонгон Совет бийлиги он кылымдай түркий элдерге кызмат кылган араб жазуусун 1930-жылы латын арибине өткөрүп, араб жазуусун эркин өздөштүрүп калган элди кайрадан экинчи жолу сабатын жоюуга мажбурлаган шовинисттик саясаттын түпкү кыянаттык мүдөөсүн сабатсыз эл анча аңдабай калган. Араб алфавитинде жазылган тарых, адабият, илимий китептерди жыйнап, диний китептер деген шылтоо менен өрттөп жиберишкен. Мунун элге кылган кыянаттык экенин түшүнгөндөр "эл душмандары" болуп, камалып, атылып, жазаланышкан.
1940-жылы түркий элдерди орус жазуусуна өткөрүп, үчүнчү жолу кайрадан сабатын ачкан. Элге жасаган мындай кыянаттыктын эң жаман жери кириллицага жапырт өткөндө орус тилинде жок мусулман калктарынын тилиндеги тыбыштардын өзүнчө тамга болуп түшүрүлүшүн борбордон түзүлгөн атайын комиссия аныктаган. Боордош элдердин тилиндеги бир эле тыбышты ар түрдүү тамгалар менен белгилеп, сүйлөй келгенде эркин түшүнгөн элдер бири-биринин жазмасын окуй албай калган. Китептерин котормо аркылуу окуп, бир тууган элдер секин бири-биринен алыстап, жатыркай баштаган. Араб, латын жазмасындагы төл адабиятыбызды, тарыхыбызды ошентип окуй албай калып, акырындап өткөндү унутуп маңкуртка айлана бергенбиз. Маңкурт экенибизди сезбеген мажирөөлүгүбүздүн негизи ушул жакта жатат. Белгилүү түрколог, чыгаан кыргыз окумуштуусу Карбоз Дыйканов жалпы түрк элдеринин жазмасын, тилин бириктирели деген кыйкырыгын, маңкурттар Чыңгыз жазган Жоломан-маңкурт өз энесин уга албай калган сыңар биз маңкурттар да укпай койдук.
Бүгүнкүдөй ааламдашуу жараяны кудуреттүү күчкө айланып турган чакта, Чыгыштан Кытай сыяктуу улуу империя менен жанаша жашасак, Батышта Европа мамлекеттери биригип, Славян калктары баш кошуп жаткан учурда түрк калктарынын бир боордук сезимдерин курчутуу мезгили бышып жетилип турган чакта, кандаш элдердин ынтымагын күчөтүп, бир муштумга биригүүнүн ордуна алаамат кыргын салып, байлыктарды өрттөп, түркөй маңкурттугубуздан жырткыч айбандардай наадандыкка барып олтурабыз.
Эй кыргыз, өзбектин касиеттүү аксакалдары менен ата-энелер, агайын туугандар көзүбүздү чоң ачып, ой багып, акыл калчайлы! "Каада жоголсо калктан уят кетет, капкак жок болсо иттен уят кетет" деген ата-бабаларыбыздын осуятын эске алып, түптүү, нарктуу, тектүү акылгөй элибиздин каада-салтына, нарк-нускасына балдарыбызды үйрөтөлү. Ал үчүн келечек муун болгон жаштарды бүгүн жакшы тарбиялайлы, тарыхты билсин, бир туугандыгыбызды билсин. Кыргызда жакшы бир сөз бар: "Атадан алтоо болсо да, катташпаса жат болот" деген. Орто Азиядагы түрк элдери ар бири өздөрүнүн тарыхын жакшы иликтеп, тактап үйрөнүү менен коңшу жашаган тектеш элдердин тарыхындагы урунтуу окуяларды жаштарыбыз иликтеп окуп, так билиши шарт. Бул үчүн илим менен билим өз деңгээлине көтөрүлүшү абзел. Бүгүнкү мектептерибизде окулуп жаткан окуу китептеринин көбү моралдык жактан "карыган", элибиздин дүйнө таанымына, эс тутумуна коошпогон тарыхы бөтөн элдин окумуштуулары жазган "Кыргыз жана кыргыз сыяктуу көп элдеринин тарыхы Октябрь революциясынан башталат, революция болбосо аларды бит жеп эле өлтүрүп коймок, Россияга өз эркибиз менен кошулганбыз" деген өңдүү дөөрүгөн ойлорду каңкуулаган түшүнүктөрдөн арылуу керек. Мектептерибиздин окуу пландарына эл таануу, жер таануу сабактарын киргизип, аймагыбыздын флора, фаунасын, элибиздин тарыхын терең изилдеп илимий жактан адилеттүү жазылган окуулуктарды түзө турган мезгил алда качан келген.
Ал эми билимди өнүктүрө турган коомдун таянычы - мектеп. Коом мектептен башталат. Мектепте таалим-тарбия берүүнү жакшырталы.
Эгемендүүлүк эйфориясынан алигиче чыга албаган, эч качан тойбогон ач күсөн эл башчыларыбыз менен чиновниктерибиз элдин, коомдун келечегин - мектепти ойлобой коюшту. Бүгүн айрыкча, айыл-кыштактагы мектептерибиздин абалына мышык ыйлайт. Маянанын аздыгынан жакшы мугалимдердин көбү бизнеске өтүп кеткен. Университеттерибиздин көбү профессионализм деңгээлинде адис даярдай албай жатканы эч кимге жашыруун эмес.
Элдик бийлик деп оозун толтуруп сүйлөп жаткан азыркы чиновниктер элдин келечегин ойлосо, мектепке чын дилден көңүл буруусу зарыл. Мектептин негизин мугалим түзөт. Мугалимдин социалдык абалын оңдоп, ага кам көрбөсө болбой калган эле. Азыр аздыр-көптүр бул багытта иш-чаралар иштелип жаткандай. Мугалимдердин маяналары өкмөт айткан деңгээлге көтөрүлсө абдан жакшы болот. Бирок бул медалдын бир жагы. Мугалимдин социалдык абалынын өйдөлөшү гана таалим-тарбиянын жемиштүүлүгүнө толук кепил боло албайт. Таалим-тарбиянын таасирин арттырууда мугалимдин профессионализм деңгээли негиз болуп берет. Көп мектептерде окуучулары эмес, мугалимдер эч нерсе окубай койгону ашкере экенин кимден жашырабыз. Педагогика-психологиялык билимин өркүндөтмөк турсун, өз адистиги боюнча жаңылыктардан, чыгармачылык эргүүсүнө түрткү бере турган элдик педагогикадагы залкар идеялардан, баалуу дидактикалык табылгалардан мугалимидер бүгүн кур жалак калып жатышат. Мугалимдердин педагогикалык, айрыкча дидактикалык сабатсыздыгы, мектептеги окуу-тарбия иштеринин табиятын бузуп салды. Табияты бузук таалим-тарбияда жугум болбойт. Андан эч кандай оң натыйжа күтпөш керек.
Мектеп окуучуларынын сабаттуулук деңгээлин аныктаган эл аралык, кадыр-барктуу изилдөөнүн натыйжасында биздин мектептерибиздин окуучулары сабаттуулук боюнча эң акыркы орунду башка элге бербей "туруктуу" ээлеп жаткандыктары дале айтылган ойлордун тууралыгын тастыктайт. Мектептерибизди толук кандуу кыргыз мектеби дегенге да болбойт. Эне тилинин азабын кыргызчалык тарткан ааламда бир да эл, бир да эгемендүү өлкө болбосо керек. Бүгүнкү эл бийлеген жакшылар мугалимдерди, ата-энелерди, жалпы элди педагогикалык жактан агартуу ишин колго алып, адис даярдоодогу приоритеттүүлүктү мугалим даярдоого ыйгарышы керек. Элге билим берүүнүн күрөө тамыры - башталгыч мектеп. Башталгыч мектептин мугалимин профессионализм деңгээлинде даярдоого жетишишибиз өтө зарыл. Анткени башталгыч мектеп балдарыбызды аны бүткөндөн кийин ортоңку жана жогорку класстарда, адистик берүүчү ЖОЖдордо өз алдынча ийгиликтүү окуй ала турган ык-машыгууларга ээ кылат. Азыркы мектептерибиз бул милдетин да канааттандыраарлык аткара албай жатат. Мурдагы президенттерибиз жана алардын жан-жөкөрлөрү жогорудагыдай көйгөлөрдү көрүп туруп көрмөксөн, билип туруп билмексен болуп жүрүп элди бүгүнкүдөй алааматка кириптер кылышты. Азыркы бийлик булардан сабак алып, а дегенде экономиканы оңдоп алып, анан маданиятка, билим берүүгө киришебиз деген сокур саясаттан баш тартуусу керек. Бул талаптарды бийликтегилер өз учурунда аткарбай көрмөксөн, билмексен боло берсе элибиз мындан да жаман алаамат-көйгөлөргө кабылышы мүмкүн экенин унутпасак.
"Кутбилим", жањы саны... o кыргызча... o
email o архив o редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?