bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ru ru ky et ky ky ky ky ky ky tt ky mt ky ky ky ky ky kk ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru tt ky ru ky ru ru ky ru uz ky ru ky ru ru ky bg ky ru ky ky ru ky ky ru ky ky ru ba ky ky ru ky ky ky ru ky ky ru ky ky ru ky ky ru ky ky ru ru ky ky ru ky ru ky ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"De-факто", 13.12.11 - 11-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Арыңа улук бол, жарыңа тунук бол
"Оо, кыйын кезде зайып эркексиз күн көрө алат. Эркек жөн кезде да зайыпсыз темтейип калат. Бу айланайын зайыпзат адам баласынын энеси эмеспи" дептир менин чоң таятам, айтылуу олуя, даанышман, куудул Куйручук. Жаралгандан аял - улуттун, журттун энеси. Андай болгон соң ойдо жок туруп тытышкан же бүлөдөн ажырап калган азыркы асылзат айымдар жөнүндө жүрөк канатпай сүйлөшкө мүмкүн эмес. "Ары кеткенде баары кетет" болуп Кыргызстанда никесиз жашоо тенденциясы акырындап, стихиялуу башталды.
Сыдыкова Кален Султангазиевна 1958-жылы 25-январда Жумгалда туулган. Кызарт айылында өскөн. "Кайрылуу" (1988-ж.), "Түпкүрдөгү монстр", "Доор кайрыгы" (1995-ж.), "Насыя нике" (1996-ж.), "Асылдар" (2002-ж.), "Эр издөө" (2002-ж.), "Күч күйөө", "Кыргыз тарыхы" (2003-ж.), "Алтын казык" (2003-ж.), "Чачылган кыргыздар" (2005-ж.), "Токол" (2005-ж.), "Ата Журтум-ардагым" (2008-ж.), "Атилла баатыр", "Шумерлер жана кыргыздар", "Кыргыздар жана индеецтер", "Саяктын котон, байталчы уругу" (2011-ж.) деген китептердин автору. 500дөн ашык аналитикалык макалаларды жазган.
"Аягы суюк кайын эне келинин тыят"
Аял кор болгон, баркталбаган жерде - эч нерсе баркталбайт. "Эстүү адам эсирбейт" дечи, бирок бирин-серин салтты бузган бузукулук, шерменде жашоонун өкүм сүргөнү коомго терс таасирин тийгизүүдө. "Адам бузулса, аалам бузулат". Кээ бир көпкөндөр атаандашып никесиз жашоого атайылап өткөндөр бар. Дагы уялбай "баягы эле катының менен жашап атасыңбы?" деп кесирленип, кесепеттүү сөздөрдү айтышат экен. "Салтты ата наркын билбеген уул бузат". Никесиз үй-бүлө (муну илимде "консенсуальный союз" деп аташат) коомду туруксуздандырып, үй-бүлөлүк ачык жалапчылыктын калыптанышына шарт түзүүдө. Анткени алардын күнүмдүк биргелешип өз ыракаты үчүн жашаганы болбосо жоопкерчилиги жок, жасаган кылмыштай эс нерсеге үрп-адат боюнча укуксуз. "Кыйбаган кишиге сыйбаган сөз айтпа" деп отура берген туура эместир. Ошондо, никесиз бүлөдө төрөлгөн балдардын коомдогу салттык жана адептик орду кандай болот? Юридикалык жагынан кимдин фамилиясын алат же энесинде кала береби? "Кыз" менен "баланын" ата-энелери мындай никесиз бүлөөчүлүккө кандай карайт? А коом мындай салт бузган никесиз үй-бүлөнү жектейби же колдойбу? Же "бузук адамга түзүк адам кас көрүнөт" болобу? Бул ойношчулуктун жарым ачыкка чыккан формасыбы же... Эмнеге мыйзамчылар бул кылмыштуу көйгөйдү көрмөксөнгө салууда? Же "аягы суюк кайын эне келинин тыят" болбойлу болуудабы? "Эки катын алгандын жоосу үйүндө, эми катын алгандын доосу үйүндө".
"Эрди кудай урарда, элүүсүндө жаш болот"
Ачык айталы, азыр колунда бар айрым бай, жетесиз дөөлөттүү-сөөлөттүү делген, башынан туруксуз, 40-60 жаштын ортосундагы кишилер мурунку бүлөсү менен мыйзамдуу ажырашпай туруп, кийинкисине никеге турбай, диний нике кыйдырымыш этип, же жөн эле жашыруун экинчи бүлө күтүүдө. Катуу закондоштурулган нике контрактыны бекемдөө зарыл. Туруктуу никеге мамлекет кепил болуш керек. Антпесе исламдын түрдүү сектасынын өкүлдөрү атайын кыргыз конституциясын дискредитациялап жокко чыгарууда. Законсуз ислам жоболорун мамлекет катуу көзөмөлгө алып, жазага тартуусу зарыл. Эгер жашоосу болбой, кемчилик аялзтында болсо "ажаан чыккан аялдан ажырашып тын". "Аялды карайлап алба, абайлап ал". Кээде "жакшы эрге жайсыз аял туш болот". Мамлекетте диний нике кыюу мыйзамсыз, бул көңүл жубаткан эски жырым."
Эки эчкиң болсо, үйүң толо быштак, эки аялың болсо үйүң толо мушташ" дегендей, кээде анысы билинип калып чоң жаңжал чыгып, "калп айткан бир сөздөн, адамдын көөнү жыртылат" (М. Жакыпов) же "ууру тойгончо жеп, өлгөнчө карганат" болуп, бир сыйра элге абийирин төгүп, дили зилдеп, көңүлдөрү кирдеп, жедеп бет карашпай калганда расмий үй-бүлөсү менен закондуу ажырашпай туруп эле мамилесин үзүп, жылып чыга беришет. Эстүүсү балдарына каралашып камсыз кылса, эси жогу "кыз боосуп алып энесин коркутат" болуп өз балдарын өгөйсүнтүп, такыр эле каттабай томсортуп таштагандар бар. Башка, балдарда эмне жазык?! "Эрди кудай урарда, элүүсүндө жаш болот" эмеспи. Нарктуу аялдардын көбү ичинен сызып, "кыйбас адамыңа кыйкырба, аялуу адамыңа айкырба" болуп калууда. А эмнеге эркектер кыз алган жарларын аяшпайт?
"Мөлтүлдөгөн адамдын бүлкүлдөгөн сөзү бар"
Билип туруп мыйзамды көздөрүнө илбегени канча? Мындай учурда сотко берүү жоопкерчилигин аялдар өз колуна албаса, алардын бетин ачпаса коом быкшый бермекчи. "Чечилишип сырдашсаң, көкүрөктөн муң кетсе" дегендей, бул маселе коомчулуктун көңүлүн бурууга тийиш го. "Тирүүлүктүн көркү - сый". "Аялыңды жек көрүп жамандыкты ырбатпа" дешет эл. Бул эмне деген сөз? Бүгүн таасири барбы? "Бир күн уруш болгон үйдө кырк күн береке кетер". Албетте, "жаман адам кетсе дүйнө кеңип калгандай сезилет, жакшы адам кетсе дүйнө кемип калгандай сезилет" эмеспи. "Кайгыга өңү азбаган, кайраттуулуктун белгиси" болгон менен, көңүл оорулуу болуп, санаа тартып, капшытың эңшерилгени өкүнүч эмей эмне?! Башканы ойлобой, өмүр бою өлөк-жөлөк болот деп аздектеп сүйгөн, коргогон, кордук да көргөн, ошентсе дагы ыйык туткан азаптуу асыл жарды жаш жогорулап токтолуп калганда бирөөгө тарттырып ийүү тирүүлөй тозок, намыс. Бирок мындай ишке кабылсаң "ушак уудан жаман". "Энеден кийин төркүн жок, эрден кийин сый жок". Албетте, бул чындык. Береке ургаачынын пейилинде дешет. Бирок, үй-бүлөгө келгенде дос же элдешкис душман гана болосуң. Бүлөнү бузганга маш, мүнөзү жеңил, аягы суюк жубандар да аз эмес. "Мөлтүлдөгөн адамдын бүлкүлдөгөн сөзү бар". Көбүн эркектер азгыраттыр... Бирөөнүн убалынан коркпогондор колунан келген эркектердин убактылуу болсо да убайын, жыргалын көрөйүн дешет. Чиркин, "тең-теңи менен тезек кабы менен болгонго" не жетсин. "Ай нурун кармап минсе да, бакытка тойбойт адамзат" (Бухар) деп бекер айтпаптыр го. Бу эл сөзүндө эрөөн жок экен. "Сулууну кучактаган кубанат" дегенин карабайсыңбы. "Сүйүктүү болом десең сүй" деп кыйнайт. Никедеги мамилени элдик даанышмандар минтип тастыктайт:
Ичиңде болуп арманың" же
"Эт жебеген куш болбойт,
Эки жакшы туш болбойт.
Эки жакшы туш болсо
Жаман кара иш болбойт" (Калыгул) эмеспи. А эки жакшы чанда, чиркин.
Жапонияда гейшалар неге кыскарды?
Бүлөдө ажырашуулардын көп болгондугу мамлекетти кооптондурууда. Бирок азыр "сабырлуу адам - кадырлуу" дегендей учур эмес экен. Нике деградациясы активдешүүдө. Анткени 1979-жылы 2,4% эркек, 5,0% аял ажырашса, 1999-жылдагы биринчи улуттук эл каттоодо республикада никеге жашы жеткен аялдардын 7,9%и бүлөсү менен ажырашыптыр (ал эми 3,9% эркектер ажырашкан), б.а. 53035 аял ажырашкан. 1999-жыл боюнча жалпы 866979 эркек, 865277 аял никеге турушат экен. Ал эми 472770 эркек, 336660 аял никеге эч качан турбаптыр. 70062 эркек, 73028 аял жашырын же ачык жубай болуп жашаса дагы никеге такыр турушкан эмес. Бардыгы 0,1% эркек, 0,2% аял 50 жаштан өткөнчө эч качан никеге турган эмес дегенди эл каттоо ачыкка чыгарды.
ХХ кылымдын башында Жапонияда өмүрү бүлө күтпөй, жалаң бөтөн эркектерге төшөк катын болгон 90 миңге чукул гейша болсо, 1990-жылы 10 миңге жетпеген гейша калган. Себеби жапондор, мунун түбү жакшылыкка алып келбесин, менталитетке доо кетирип, улутту талкалаарын, үй-бүлөнү кадырлабоону күчөтөрүн билип, мамлекет тарабынан катуу тыюу салынып, жазага алган. Жапония жалапчылыкка караганда туруктуу үй бүлө намысын коргоп калышты. Нарксыздыкка чек коюп, ­үй-бүлө жоопкерчилигин көтөрдү. Дал ушундай жобо адамзаттын зарылдыгы экенин алар эрте түшүнүштү. "Адам бузулса, аалам бузулат", "бузук адамга түз адам кас көрүнөт", "көпкөн сөккөндү билет" дейт эл. Далай аял "байкуштардын ичинде - эригис кайгы музу бар" болуп көкүрөгү кирдеп турат.
кыргыз тилиндеги гезит "De-факто"
email • архив • редакция
Саакашвили менен Оторбаевдин ортосунда не бар?
АЙТМАТОВ - КЫЛЫМДЫН АСАН КАЙГЫСЫ
Атамбаевдин шоопурунун Акүйдөн "башы айланбайт"
Парламенттеги кырылыш Акматбек Келдибеков спикерликтен кетти
Кичи Памир кыргыздары Кыргызстанга көчүп келүүнү суранышат!
"Дастан" - торпедо чыгарган жападан жалгыз завод
Баардыгы мөлтүрөп жапжаш болчу
"Элесепет" тепкен Мамбет Мамакеев 85 жашка чыгат
Ак-Буура бирде тынч да, бирде толкун
Ош шаарын калыбына келтирүүдө 200гө жакын кагаз бурмаланып, жасалма мөөр коюлганбы?
Арыңа улук бол, жарыңа тунук бол
Кыргыздарды тойдо орусча сүйлөтпөй койду
"Райгүл өзүнүн теңин таап алса, үстүмдөн ташты алып салгандай жеңилдейт элем"
Абибилла Кудайбердиев, КР Коргоо министринин милдетин аткаруучу:
"93 чиновниктин балдары аскерде кызмат өтөйт"
Кышкы поэзия… Абалкы кар
Роза Отунбаеванын калп "сиңдиси" губернаторлук кызматты кантип сатты
же кайсы шайтан азгырганын билбей, башын мыкчыган ишкер
Арыңа улук бол, жарыңа тунук бол
Мен бир акын жаман сары,
Колунда койкоңдогон калем сабы
Сулуу балдар төрөлөт деп сүйүнгөнТынчтык Шайназаров
Кайдан чыкты, боз ат минген отуз жаш
Белгисиз кыздын Алыкулга жазган ашыктык каттары
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?