ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ru
"Агым", 28.03.08 - 5-бет: Тилиње ысык темене...•
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Алгы сөз Өткөн жумада "Мари-Клэр" деп аталган белгилүү француз журналы Оштон репортаж жазып, анда нашаа жана баңгизат колдонуудан, сойкулуктан улам тагдыры тайкы болуп калган айрым аялдар тууралуу айтылган. Бул репортаж адамды сестентип, биздин бүткүл өлкөнүн аялдарын таптакыр кыйналгандар, бактысыздар, эч кимге керексиз катары көрсөтүп, окуган жанды Кыргызстандан жийиркентет. Автордун оюнда кыргыз аялдары "мажбурлап никеге туруудан, нашаадан жана сойкуканалардан башка аргасы жоктой" сүрөттөлүп калган. Балким, Интернеттен алынган маалыматка караганда өзүн саламаттык сактоо жагынан айрым америкалык БӨУларга эксперт катары иштеген көзкарандысыз журналист катары сүрөттөгөн репортаждын автору - Эрин Финнерти айым биздин айрым аялдардын оор, тайкы турмушун маалымдоо аркылуу жакшы иш жасап жатам деп ойлогондур. Бирок, автор жана "Мари-Клэр" журналынын редакциясы фактыларга көз боемочулук кылып, биздин коомдун аброю тууралуу жалган маалымдоо менен эки жүздүү-лөнүп жатат. Аны окуган соң, баш чайкап, азыркы кыйын учурду, ага чара көрбөгөн өкмөттү жемелөө менен чектелсек да болот. Бирок, Кыргызстанды анча-мынча билген жана түшүнгөн аял-эркек дебей бардыгын бул макаланын маанайы, жазылган түрү нааразылантат. Бул аркылуу автордун жана басылманын Борбор Азиядагы, атап айтканда, Кыргызстандагы чындыкты, салт-санааны таптакыр билбегендиги, фотосүрөт-төр атайын терс таасир калтырууну көздөгөндүгү айкындалып калды. Мындай ыкмалар азыркы учурда маркетинг технологиясы деп аталып, басылманын нускасын арбытуу максаты көздөлөт. Анүстүнө аталып жаткан аялдар модасынын "Мари-Клэр" журналы Францияда жана ар башка өлкөлөрдө өтө чоң нуска менен басылып чыгарын эске алганда, ансыз да жакшы тааныла элек биздин өлкө, демек, экономикабыз тууралуу дүйнөдө кандай терс пикир жараларын баамдоого болот.
Ушундай себептерден улам, биз бул репортажды толук жарыялабадык. Эгерде каалагандар болсо, анын толук мазмуну менен биздин редакциядан тааныша алышат. Ал эми окурмандар көп күттүрбөдү. Алгач француздардын өзүлөрү добулбас кагып, макаланын мазмунуна жана түрүнө, калпыстыгына нааразылыгын билдиришти. Ошондой эле Францияда жашаган мекендештерибиз да үн кошту. Мен болсом, атамдын пикирин сурадым. Төмөндө Кыргызстан менен Франциянын айрым өкүлдөрүнүн аталган репортаж тууралуу пикирлерин жарыялайбыз.
Жаклин Рипар, жазуучу, кыргыз асыл тукум жылкылары жана жалпы Кыргызстан жөнүндө көптөгөн макалалардын, китептердин, репортаждардын автору, "Кыргыз аты" мекемесинин жетекчиси:
"Арам амалдын гана аракети"
- Ооба, Кыргыз Республикасынын жарандарын, ошондой эле бул өлкөнү билип-урматтагандарды нес болгуча таңгалдырган, басынткан, шагын сындырган репортаж экен. Кыргызстанда сегиз жылга жакын жашаган, эң байыркы көчмөндөрдүн бири болуп саналган кыргыз элинин болгон маданий кенч-казнасын ачып берүүнү максат кылган мага - француз кызына дал ушундай сезилет.
Бул репортаж Кыргызстандагы, ошондой эле Франциядагы, Швейцариядагы, Бельгиядагы дос-тааныштарымдын да кыжырын келтирип, аң-таң калтырды. Аталышынан эле баштайлычы: "Кыргызстан: Жибектен Нашаага чейин… Борбор Азиядагы бул чакан мамлекетте аялдардын мажбурлаган никеге туруудан, нашаага отуруудан же жалапканаларга иштөөдөн башка аргасы жок". Ушул жерден өзүн "Аялдын жашоосундагы эволюцияны шарттаган моданын, сулуулуктун улуу журналы" катары эсептеген, ай сайын чыгуучу "Мари-Клэр" журналы миллиондогон окурманга кандай жетерин тактай кетүү керек. Басылма француз тилинен башка да 2006-жылы дүйнөнүн 24 тилинде жарык көргөн.
Бишкекке тез келип турган, америкалык эларалык уюмдарда СССРдин мурдагы республикаларынын саламаттык сактоо жагынан иштеген, дүйнө жүзүндөгү конгресстерге дайыма катышып, макала жана китеп жазган репортаждын автору, көзкарандысыз журналист Эрин Финнерти муну жазууга кандай себептер түрткү болгонун ушундан эле баамдаса болот. Автордун өзү жазгандай, "Афганистан менен Россиянын ортосунда кысылган" эмес, Казакстандын, Өзбекстандын, Кытайдын жана Тажикстандын ортосунан орун алган Кыргызстан тууралуу анын азыркысына жана келечегине оор кесепет алып келүүчү ушундай репортаж жазышынын жөнү эмнеде?
Менимче, бул журналисттин географияны жакшы билбегендигинен чыккан каталыгы эмес, чындыгында ушул журнал жана айрым басылмалар улам пайдаланып турган маркетингдин бир түрү. Мындайда чуу сезимдерге жана ураандарга талгак болгон ишенчээк жана сезимтал окурмандын көңүлүн буруу, боорун оорутуу максаты көздөлөт. Ошондон улам журналист же журналдын редакциясы Оштун бир махаллясында жашаган коомдун жакыр катмарынын чындыгында эле аянычтуу жана көйгөй учурларын пайдаланууну чечкендиги талашсыз. Муну төмөнкүдөй мазмундардан, сөз катыштарынан улам баамдаса болот: "базарлары жайнаган өлкө", "бул ошондой эле аялдар жада калса өз турмушуна да таасир кыла албаган, жакырдык басынтып бүткөн, аялга карата басмырлаган мамиле өкүм сүргөн өлкө…", "байыркы замандарда аялдары шаман, эмчи-домчу болуп келген. Бүгүн болсо, кыздар кичинесинен баштап эрге тийүү менен эне болуу салттарында тарбияланып, билим ала албаган, эркектерге көзкаранды, демек, эч коргоосуз болуп келген Кыргызстан, ошондой эле Тажикстан жана Өзбекстан…".
Коомдун жакыр катмарларында кездеше калган аялдарга тиешелүү көйгөйгө негизденген мындай репортаж бүткүл өлкөнүн кадыр-баркына олуттуу доо кетирет. Ал 5 миллион калкы бар бирөңчөй улуттун каада-салтына жана ар-намысына гана эмес, ошондой эле анын бүгүнкүсү менен эртеңкисине да чабуул коет.
Ошол журналист айым жазгандай, "саламаттыкты сактоо системасы советтерден кийин тамтыгы чыгып, унутулган, кыргыздардын көбү дартты, же жан ооруну басаңдатуучу дары-дармектин ордуна кээде арактан да арзан героинге кыныгып алышкан", "аялдардын ресторанга барышына да тыюу салынган, ресторанга аялын эмес, ойношун алып барган, ресторандарга сойкулар гана барчу ушундай өлкөгө" туризмди кошкондо экономиканын кайсы жагына кандай чет өлкөлүк инвестор келмек эле?
Баарынан да ушул репортажды коштогон фотосүрөттөрдүн таасири, албетте, ошол эле максатты: окурманды айнытууну гана көздөйт. Алсак, колуна автомат кармаган аялдын сүрөтүнүн астына "Ярмаркада аялдар боевиктерди ойношот" деп жазылган. Чындыгында Кыргызстан сыяктуу тынч жана эркин өлкөдө мындай фотосүрөттөн аялдын башка эркин өлкөлөр-дөгүдөй эле оюнчук жел мылтыктан самын көбүктөрдү атып ойногону элестетилет.
Үсөн Сыдыков, КР президентинин кеңешчиси:
"Бекназаровду кызматтан алганда каршы чыккам"
- Үсөн аке, сизди акыркы күндөрү президентке таарынып жүрөт деп айтышат. Пикир келишпестиктин башаты кадр маселесинен чыгыптыр. Ушулардын канчалык деңгээлде чындыгы бар?
- Президент менен менин мамилем начар эмес, тескерисинче жакшы. Бирок экөөбүздүн өзүбүзгө тиешелүү мүнөзүбүз бар. Президент өтө сабырдуу жана токтоо. Мына ошонусу менен баарына чыдап, баарын жеңип келатат. Анткени эмне айткан күндө да өлкөнүн тагдырына президент жооп берет. Ошого жараша президент командасынын ортосун ириткиси келгендерди Курманбек Салиевич өзү да түшүнүп турат. Менимче, акырындап олтуруп баары тазаланат. Президентке кадр маселеси боюнча киришпейм. Баарына Ү.Сыдыков киришип жатат деген ойлор туура эмес.
- Сиз жетектеген "Жаңы Кыргызстан" партиясы эмне үчүн парламенттик шайлоого катышкан жок?
- Биз шайлоого "Ак жол" партиясы менен бирге баралы дегенбиз. Бирок биздин партиянын түзүлгөнүнө 15 жыл болду. Эгер биз "Ак жол" партиясына киргенибизде биз партияны жоюп, киришибиз керек эле.
- 24-марттагы революция элдин үмүтүн азыркы бийлик актабады деген нааразылыктар көп. Азыркы бийликте баягыле акаевдик кадрлар иштеп атат дешет.
- Эл оозунда элек жок, муну унутпашыбыз керек. Бирок президентке үч жылдан бери иштөөгө мүмкүнчүлүк бербей жаткандар кимдер? Дал ошол эски бийлик тушунда байлык топтоп, көшөгөнүн артында тургандар. Бир эле алар эмес, буга Акаев да кошулуп жатат. Чындыгында 24-марттын эртеси революциялык комитет түзүп, бийлик бутактарын бүт таратып, соттой турганын соттоп, актай турганын актаганыбызда бүгүнкү кырдаал түзүлбөйт эле. Баарын мыйзамдаштырабыз деп көптөгөн катачылыктарды кетирип койдук. Мына ушундан кийин Акаев учурунда иштеген азаматтар митедей жылып коюн-колтугубузга кирди. Ошентип аларды тазалоого мүмкүнчүлүк болбой калды. Тескерисинче, баарын уюштурган Үсөн Сыдыков, ал кетсин деп чыгышты. Эми ошол кетсин деген азаматтардын баары, Өмүрбек Текебаев баш болуп кечирим сурап жатышат. Ошондуктан партиядан 3 кишини атайын чыгарып, алар "Ак жол" партиясына өтүп, азыркы кезде алар парламентте депутат болуп олтурушат.
- Исхак Масалиев сизди Коммунисттик партияга чакырганы ыраспы?
- Коммунисттер 8 мандат алышты. Исхак Абсаматович мага келип биринчи же экинчи орунду берейин деди. Мен ага ыраазычылыгымды билдирип, сунушунан баш тарттым. Чындыгын айтканда, арким менен кеңешип отуруп каттоодон да кечигип калдык. Шайлоого катышпай калганыбыз көп деле трагедия эмес. "Жаңы Кыргызстандын" 150 миңден ашуун мүчөсү бар. Андыктан келечеги алдыда.
- Сиз Медет Садыркулов кызматка келип жатканда каршы болгонуңуз ыраспы?
- Мени менен Садыркуловдун ортосунда эчкандай талаша турган же көңүл каларлык маселе жок. Бул жөнүндө мен өз пикиримди ачык айтканмын. Менин жалгыз каршы болгонум - Садыркулов Акаевдин командасындагы ишенимдүү адам эле. Эми ошол киши азыр да Акүйдө администрация башчысы болуп иштеп жатат. Менин каршы болгонум эле ушул.
- Президент кадр тандоодо жаңылыштык кетирип жатат деп ойлойсузбу?
- Эми президент дагы адам. Жаңылбас жаак болбойт. Мисалы башкы прокурор Конгантиев боюнча да экөөбүздүн пикирибиз келишкен эмес. Кадрды президент жалгыз өзү чечпейт. Сунуштардын баары эле президентке макталып келет.
- Бир мезгилде Азимбек Бекназаров менен мамилеңиз жакшы эле. Азыр кандайсыздар?
- Аны менен мамилем жакшы. Экөөбүздүн саламыбыз түз. Бирок ал бир аз сабырдуу болсо жакшы болмок. Анын деле ачышкан жери бар. Аны кызматтан алганда, мен каршы чыккам. Буга Кулов да күбө.