tt ru ru hbs_cyr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky kk ru ky ky ky ru ky ky ru tt ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru
Каран калгыр, Жапония быякта калат!
Соңку күндөрү көздү ачырбай нөшөрлөп төккөн жамгыр акырында селге айланып, мунун кесепетинен Ош облусунда 200 чакты үйдү кыян жууп кетти. Табият кырсыгынан Өзгөн, Кара-Кулжа жана Кара-Суу райондору айрыкча жапа чекти.
Оштогу сел эки жүздөй үйдү агызып кетти
Ош шаарына ирегелеш жайланышкан Кара-Суу районунун Мады айыл округунун тургундары катуу жүргөн селден аеосуз жапа чегишти.
- Мына, өзүңүздөр көрүп жатасыздар, биздин үйдө жашаганга гана эмес, дегеле киргенге мүмкүн эмес. Корообузга кирген суу дале минтип күрпүлдөп агып жатат. Кудайга шүгүр, бактыбызга үйдө балдарыбыз жок экен, баары мектепте эле. Мына, карагылачы, үйдөгү буюм-тайымдарыбыздан эч балээси калган жок. Жадагалса бечара жалгыз итибизди дагы сел агызып кетиптир, - деп ыйлактады Гүлсина аттуу келин.
Баса, Кыргыз-Чек айылын бойлоп аккан сел Курманжан Датка кыштагын да кыя өтпөптүр. Бул жердеги Сыдык Алайчы атындагы орто мектептин короосун жана аянтчасын толук бойдон заматта суу басып, агартуу журту дароо жараксыз кейипти кийиптир.
- Биз сабакта отурган элек. Бир маалда көзүң жамандыкты көрбөсүн, сел күрпүлдөп келип мектебибизди каратып туруп жайпап кетти. Кыйкырып, ызы-чуу түшүп атып качып чыкканга араң үлгүрдүк. Эгер чакчалекей түшүп бири-бирибизди куткарбаганыбызда чындап көргүлүктү көрмөкпүз, - дейт 5-класстын окуучусу Залкар Азамат уулу.
- Менин 2 гектар жеримди сел жайпап, жууп кетти, - деп түтөдү Назар Сартмаматов. - Жаңы эле эгип бүткөн жүгөрүм бүт бойдон кыйрап калды. Эми бул аянтты толук кандуу калыбына келтирип, чукул арада азот менен азыктандыруум абзел. Ансыз эч балээ өнбөйт. А мен бечарада ушул тапта каяктагы күйүүчү май, урук, кайдагы каражат? Ошондуктан өкмөт тез арада мен өңдөнгөндөргө каралашпаса таза куруйбуз. Кредитке алган акчаларыбызды банктар эртең доолап келгенде кантип кайтарабыз, ушуга башыбыз абдан катып атат. Банктар биздин шартыбыз менен чатагы жок, эртең эле мөөнөтү келгенде таза кекиртектешет!
Баса, Курманжан Датка айылынын дагы бир тургуну Данияр Каримов жергиликтүү бийликтин өтө шалаакылыгынан улам айылды сел каптагандыгын баса белгиледи.
- Биз буга дейре жергиликтүү бийликке утуру кулак кагыш кылып келгенбиз. Бул аймак, айрыкча арыктар жана каналдар жыйырма жылдан бери таптакыр тазаланбай калды. Эртедир-кечтир мунун азабын куп тартабыз деп. Кашайып баары кенебей жана укпай коюшту. Жыйынтыгы мына! Эгер убагында арыктарды чаап, каналдарды тазалап турганыбызда ушул күндү көрбөйт элек, - деп чырылдады.
Дагы жакшы, бул кырсык адам өлүмү менен коштолгон жок. Түштүк башкалаасында жайланышкан Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин кызматкерлери дароо жетип келишип биринчи кезекте адамдарды тегиз куткарып калганга үлгүрүштү.
Колубуздагы акыркы расмий маалыматка таянсак, Ош облусунун райондорунда 200 чакты турак-жайды сел каптады. Мындан болжолдуу эсеп боюнча эл 4-5 миллион сом чыгым тартты. Албетте бул чекеси гана. Эсепке кирбей калганы канча?
Анткени менен адистер нө-шөрлөгөн жамгыр мындан ары ого бетер күч алып, мындан дагы катуу сел жүрөөрүн улам-улам эскертип жатышат. Деги кулагыбызга кеп кирээр бекен?
Алишер ТОКСОНБАЕВ, атайын кабарчы,
"Фридом хаус" уюмунун жылдык баяндамасына ылайык, Кыргызстан басма сөз эркиндиги боюнча "эркин эмес" өлкөлөрдүн катарына кириптир.
Чындап эле бизде сөз эркиндиги жокпу?
Бакыт ОРУНБЕКОВ, "Кыргыз Туусу" гезитинин башредактору:
- Кыргызстанда сөз эркиндиги бар. Бул максатта жазылган мыйзамдар жетиштүү. Тескерисинче, бизде сөз эркиндигин ашыкча пайдаланган учурлар арбын кездешет.
- Эл аралык уюмдар мындай баяндамаларды өлкөдөгү сөз эркиндигине (журналисттерге, ММКга жана башка өкүлдөргө) каршы келген иш аракеттердин негизинде жасашат. Ага административдик кийлигишүү, соттук чечимдер, кылмыш ишин козгоо жана башка административдик-жарандык жоопкерчиликке тартуу, кол салуулар кирет. Кыргызстанда сөз эркиндиги жок деп айтыш кыйын, бирок эл аралык уюмдардын баяндамасына бийлик өзгөчө көңүл буруп, кемчиликтерди жойгонго аракет кылышы керек.
Наргиза МАНСУРОВА, "Баракелде" интернет-сайтынын башредактору:
- Сөз эркиндиги бар, ал эмес ашыкча болуп атат десем жаңылышпайм. Анткени бүгүнкү күндө басылмалар каалаганын жазышат, каалаган адамын каралашат. Кеп башкада. Ошол эл эки революция, кан төгүү менен өзүнө кайтарып алган эркиндикти (анын ичинде сөз эркиндиги да) айрымдардын кандай түрдө колдонуп жатышында. Асмандан алып жазып коюу ар биринин эле колунан келет, ал эми фактылар менен тастыкталган, кынтыксыз макаланы даярдоо ар кимдин колунан келе бербейт. Ошондуктан журналисттер да кичине эмгек кылып, экинчи тарапты угуп, анан жазып койсо, бүгүнкүдөй сөз эркиндигине чектөө коюу керек деген чакырыктар жаралбайт эле.
Санжи ТУЙТУНОВА, "Де-факто" гезитинин журналисти:
- Сөз эркиндиги жок дегенге кошула албайм. Маалымат айдыңында ачылган гезиттердин, интернет сайттардын көптүгү эле көп нерседен кабар берип турбайбы. Бийликти, саясатчыларды каалагандай сындап жазып атабыз. Мындан бир-эки жыл мурда ушундай беле? Сындай коебуз деп канча киши сабалып, кайтыш болбоду беле…
Аслан САРТБАЕВ, "Учур" гезитинин башредактору:
- Эң туура. Бизде сөз эркиндиги жок. Бакиев доорунда эркин, курч мааниде ой-пикирин жазган журналисттерди коркутуп, тепкилеп, өлтүрүп келишсе, азыр деле ошол ыкмалар тымызын түрдө болуп атат. Бирок бактыга жараша эч кимди өлтүрө элек. Ал эми коркутуулар болуп эле атканын кантип жашырабыз? Журналисттерди сот менен муунтуп, кысуу ыкмалары көбөйдү. Ошол байланма, акчанын кулуна айланган соттор менен негизсиз эле айып пул салышып, каржылык жагынан кыйнай башташты. Бул жагынан алганда, бул бийликтин эски режимден айырмасы деле жок. Азырынча журналисттерге кол сала элек, а эртең кол салышы толук мүмкүн. Себеби, бүгүн Бакиев жок болгону менен анын премьери президент, 1-вице-премьер Бабанов премьер, эски режимге эбегейсиз салым кошкон шыкакчы болгон Карашев деген неме 1-вице-премьер болуп отурат. Дагы ылдыйлата санасаң, баары эле Бакиевдин "куйруктары"... Анан кантип булар сөз эркиндигин муунтушпасын?
"Ачык саясат плюс" гезитинин башредактору:
- Мен ага кошулбайм. Бизде сөз эркиндиги бар. Болгондо да абдан бийик деңгээлде десем жаңылышпайм. Анткени учурда кыргыз тилдүү гезиттердин саны көбөйдү. Ким кааласа гезит ачып, коомго үнүн жеткире алат. Кээде далилсиз эле маалыматтарды юридикалык жактан анализдебей туруп эле беришет. Себеби, коркушпайт. Азыр карап турсаң гезиттердин бардыгы өз оюн ачык билдирип жатат. Эч кимисине кысым болгон жок. Орус тилдүү гезиттер деле улут аралык мамилеге чагым жасаган макалаларды көп берет. Керек болсо кыргыздын калпагын шылдыңдап, калпак кийген кыргызды эшекке мингизип коллаж жасап коюшат. Ким эмне деп жатат? Эч ким аларга кысым кылган жок да. Болгону биздин Кыргызстанда кыргыз тилдүү журналисттерге бийлик тарабынан колдоо жок. Менчик гезиттердин абалы кыйын. Буга эч ким көңүл бөлбөйт. Мына ушул жагы өкүнүчтүү.
- Сөз эркиндиги таптакыр жок деген туура эмес болуп калат. Бирок сөз эркиндигин бир аз чектегенге аракет жасагандар бар. Мисалы, Баткенде акыркы учурда жаңы губернатор келгенден кийин облустук акимчиликтин бөлүм башчылары губернатордун уруксатысыз бир да маалымат бере албай калышты. Губернатордун жеке тапшырмасына ылайык, анын уруксаты жок маалымат берилбей тургандай кылып жазылбаган эреже киргизип койду. Бизде кээде журналисттер да аша чаап сөз эркиндигинин жоопкерчилиги бар экенин унутуп койгон учурлар болот. Бирок сөз эркиндиги албетте болууга тийиш. Ошол эле маалда аны ооздуктоого аракеттер жакшы эле болуп турат. Бул болуп келген, мындан ары да улана берчү процесс.
- Мурдагы жылдарга салыштырмалуу бизде басма сөз эркиндиги бар деп эсептейм. Ал эми бул уюм абалды курчутуп атат.
ЖК басма сөз кызматынын жетекчи орунбасары:
- "Фридом хаус" кандай критерийдин негизинде жыйынтык чыгарганын билбейт экем. Бирок мамлекеттик кызматкер катары эмес, жөнөкөй жаран катары мындай жыйынтыкка кошулбайм. Биринчиден, Кыргызстанда басма сөз эркиндиги болбосо эки жолу катары менен бийлик алмашмак эмес. Азыркы учурду айтып атышкан болсо, анда "Фридом хаустун" өкүлдөрү кыргыз гезиттерин жакшы окуй алышпаса керек деп ойлойм. Орто Азия чөлкөмүндөгү мамлекеттердин ичинен Кыргызстандагыдай сөз эркиндигин байкай элекмин.