tt ru ru hbs_cyr ky tt ru ky ky ky el ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky tt ky ru ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt ky ky ky ru ky ky ky ky ky tt tt kk ky ky ky ky mn ru ky ky ky ky mn mn ky ru ru ky ru kk tt ru ky be ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru
Мидин Алыбаевдин 95 жылдыгына карата...
...Мидиндин ошол азилине Мамбет аксакал чычалап уруша турган болгондо, Аалы:
- Кой, ой кудай урган Мамбет, акын дегендер оозуна эмне келсе тартынбай айтып, ушинтип жамактап ырдай беришет - деп аны тыйып койду. Мидин өзү да ыңгайсыздана түшүп:
- Мамбет байке, кечирип коюңуз. Курган жаным силерди кичине күлүп алсынчы деп эле жамактай койбодумбу - деди чын ниети менен.
Бир күнү Тоялы деген биздин айылдык адам Мидинди үйүнө чакырып, улак союп коноктоп калды. Эт бышып, алдыларына тамак келип, үй ээси табакка кол узатып бышкан жөргөмдөн кесип алып, оозуна салып чайнаганын токтотуп, анан аялын акырая карап калды. Бирдемени сезе койгон Мидин колундагы макиси менен жөргөмдөн бир кесим кесип алып, чайнап көрсө, таза эмес артылып калыптыр. Ал колундагы жөргөмдүн кесимин тигил ашкана жакта күйпөлөктөп жумуш жазап жаткан аялды карай сунуп, узатып жатып:
дегенде тигил жеңеси: Конок койдон жоош, үй ээси эмне берсе унчукпай жей берет, кайним. Ичегиге үч сыйра суу чуркатып, таза эле арткандай болдум эле - деди кебелбей.
Анда Мидин жөн турбай:
- Анда неге жумурдун,
Ушул жөргөм туюнтат, -
деп жеңесине кайрадан тийишип жамагын улантты эле... Баятан бери аялына ачуусу келип араң турган Тоялы:
- Көзүң кашайган акмак катын, бир келген мейманга сырыңды алдырбай жакшылап эле артпайсыңбы? - деп опурулганда, аялы ага да жемин жедирбей каяша сүйлөп, ортодо чатак улана тургандай болуп калды. Муну байкай койгон Мидин:
десе да болбой, буркан-шаркан түшүп күчөнүп алган аял, колундагы жөргөмдүн кесимин улаганы көздөй ыргытканда, даяр турган чаар мышык жерге түшүрбөй илип кетти.
Чара толо эт калды .
Чаар мышык жеп салды.
Кызыл чеке, бет калды…
"Кызыл-Ойдо" желген эт - деп,
Кыйла жерге кеп калды, - деди...
Мидин кайра баштан жамактап киргенде, экөө айтышкандарын токтотушуп: - Мидике, бул ырыңды оозуңан чыгарып эч кимге айта көрбө, бизди элге уят кыласың - дешип, жалынып-жалбарып суранышты. Эрди-катындын эси жок кыялдарын баптаган Мидикеңдин ырлары жерде калчу беле, эртесинде эле айыл ичинде уу-дуу болуп тарап кетти. Кийин, мен 1955-жылдары Фрунзе атындагы колхоздо бухгалтер болуп иштеп турганымда, райондун борбору Чаекке барып калып, көчөдөн Мидинге жолугуп калдым. Озунуп салам айтсам, көптө барып араң тааныды. Мени үңүлө бир карап алып: - Андан бери туура он беш жылдай убакыт өтүптүр. Ал кезде чыканактай кара тору бала эмес белең. Ырас эле таанылбай калыпсың Кабыл иним - деди. Экөөбүз ашканага кирип тамактанып отурганда, анын Кызыл-Ойдо иштеп жүргөнүндө ар кимге арнап чыгарган ырларын жатка айтып берсем:
- Эс-тутумуң аябай мыкты турбайбы, иним, алардын баары азыр менин эсимде жок. Ыракмат сага деп - мени далыга таптап, мактаган эле. Ушул эскерүүнү айтып берген Кабыл Асанаалы уулу өзү да комуз чертип, ыгы келе калган жерде сөздү жамактатып ырдап жибере турган өнөрү бар өзгөчө ыр жандуу адам эле.
Атыңдын оозун бери бур?..
Мидин уруш чыгаардын алдыңкы жылдары Суусамырдын Кызыл-Ой айылында мугалим болуп иштеп турду. Азыр да Кызыл-Ойлук улуу муундагы адамдар ал жөнүндө сүймөнчүлүк менен эскеришип: "Мидин минтип ырдаптыр", "Мидин антип сөзгө жыгыптыр", - дешип ооздорунан түшүрбөй кеп кылып калышат. Ошолордун бири Керимкул Каратаз уулу. Өзү кепкор, ыктуу жерде жамактап ырдай коюучу шайыр адам эле.
- Эмесе сөз тизгинин Керимкул аксакалдын өзүнө берели: - Мидин биздин Кызыл-Ойго мугалим болуп иштеп калды - деп, баштады сөзүн Керимкул аксакал. Шыпылдаган өрдөк тумшуктанган, кара сурунан келген шайыр жигит эле. Айылдагы тамашакөй жигиттердин бири: - Акынмын эле дейсиң, кыйын болсоң биздин Керимкулга тийишип ырдап көрбөйсүңбү? - дептир, ага.
Эчтекеден капарым жок, жайлоодон жаканы көздөй атыма айран теңдеп артынып түшүп келе жатсам алдымдан Мидин чыкты. Салам берди. Алик алдым. Колумду коё бербей жатып минтип ырдап жиберсе болобу:
- Керимкул керооз акыным,
Кер какшык ырга жакыным.
Бери бур оозун атыңын…
Дасыккан ырчы деп уктум,
Жамактап ырдап турсам да,
Алжып калды - деп уктум,
деди да, кичине буйдала калып кайрадан ырын улантты:
Эми, Керимкул ага, таарынба,
"Бербестин ашы бышпас" - деп