hu ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ba ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Сарттар - оң канаттагы ири уруулардын бири. Адигине уруулук тобуна кирет. Бул энчилүү ат менен кыргыздын төбөй уруусундагы чакан урук белгилүү. Этнонимдердин параллелдери бүгүнкү алтайлыктардан (алтай-кижи, теленгиттер) "сарт", тувалардын курамынан "сат" формаларында кездешет.
Этникалык аталыш Кытайдын Тан династиясынын жыл баяндарында (VII-IX к.к.) Ша-то формасында батыш түрк урууларынын бири болгон чигилдердин (кытайча чу-юе) Ин-Со-Юлдуз дарыяларына туташ байырлаган бутагы катары баяндалат.
Сарт - байыркы санскрит тилинде "Sartga" - "соодагер" дегенди түшүндүрөт. Махмуд Кашгаринин "Сөздүгүндө" бул терминге жогорудагыдай эле мааниде аныктама берет. Мындан сырткары, кыргыздар Чыгыш Түркстан, Орто Азиянын өрөөндүү аймактарында отурукташып жер иштетишкен, соодагерлик кылган түрк, иран тилдүү калкын жалпысынан "сарт" деп аташканы маалым. Болжолу, байыртадан көчмөндөр тарабынан отурукташкан иран-түрк тилдүү элдер жалпысынан ушул термин менен аталып келет.
Арийне, бул этникалык аталышка башка маанидеги да аныктама берүүгө болот. "Сарт" бүгүнкү саха-якуттардын тилинде "ылаачын, шумкар" дегенди аныктайт. Этнонимдин уңгусу "сар" (-т монгол тилдүү элдерде көптүк маанини аныктоочу сөз жасоочу мүчө) кыргыз, калмак, чагатай тилдеринде "айры куйрук", монголчо "кулаалы", алтай, туваларда "сары", татарча "сарыша" шумкарды туюнтат. Демек, этноним (сар+т) өзүнүн байыркы маанисин сактап калып, "шумкарлар, ылаачындар уруусу" дегенди түшүндүрөт. Байыркы Чыгыш тарыхый булактары кыргыздардын жырткыч куштарга (мисалы, бүркүт, ылаачын) тотем катары сыйынышкандыктарын баяндашат. Буга Гардизинин, Рашид ад-Диндин берген маалыматтары далил боло алары шексиз. Этникалык аталыштын алтайлыктарда, туваларда сакталып келерин эске алганда, сарттар уруусун кыргыздардын курамындагы эң байыркы этнокомпонент катары кароого негиз бар. Хакас профессору В.Я.Бутанаев соңку мезгилде жарыялаган фундаменталдуу сөздүгүндө бүгүнкү хакас-сагайлардагы "сартха" терминине "атканда үн чыгаруучу жаанын жебеси" маанисинде аныктама берет.
Аркалык - мунгуш уруусунун курамындагы урук. Аркалык - бүгүнкү кыргыз тилинде "сырт", "түндүк" маанисин билдирет. Тувалыктардын тилинде "аргалык" - "токойлуу жер", "тоо" маанисин туюнтат. Ушул эле элдин тилинде адамдарга карата "айлакер", "акылдуу" дегенди да түшүндүрөт.
Калмак - саяк, тейит, багыш, чекир урууларынын курамдарындагы уруктар. Этнонимдер кыргыздардын курамына калмактардын таасири менен келип кирүүсү мүмкүн. Бул мезгилди XVII-XVIII к.к. Чектери деп атоого болот. "Калмак" этникалык аталыш катары монгол тилдеринин бир диалектисинде сүйлөшкөн ойрот урууларынын биригүүсүнүн натыйжасында калыптанган. Мындан сырткары, бул энчилүү ат менен жер-суу аттары белгилүү. Мисалы, Калмак-Кырчын, Калмак-Ашуу ж.б. Белгилүү илимпоз С.М.Абрамзондун изилдөөлөрү боюнча этноним параллелдери "калмакы" формасында жору, сары багыш, суу мурун урууларынын курамында чагылдырылат.
Калмак - кыргыздар - Кытай Эл Республикасынын Шинжаң автономиялуу областындагы Эмел-Гол Монгол автономиялуу округунда жашашат. Саны 1000 адамдан ашуун. (XXк. 60-70-жж. Маалыматтар боюнча) калмак-кыргыздардын курамын сары багыш, мундуз, баарын, ханзу (кытай), тува, казактар түзөрү аныкталган. Турмуш-тиричилиги, каада-салты моңголдордукуна окшош. Буддизмдин бир тарамы болгон лама динин тутунушат. Лексикасынын басымдуу бөлүгү С.М.Абрамзондун белгилөөсүндө казак, айрым элементтери кыргыз тилинин каражаттарынан куралган. Өздөрү ата-бабаларынын бул аймакка мындан 300 жыл мурда келгендигин белгилешет. Бул этнографиялык топ XVII-XVIII к.к. калмактар (ойроттор) тарабынан сүрүлгөн түрдүү этникалык топтордун аралашуусунан улам келип чыккан.
Тажикстан: атасын бакпагандар алимент төлөйт
Тажикстандын Шахритуз райондук соту Сибгат карыянын алты уулун атасына ай сайын алимент төлөөгө милдеттендирди. Өздөрү жакшы турмушта жашап, бизнесте жүргөн уулдары энеси кайтыш болгондон кийин атасына таптакыр каралашпай коюшкан экен.
"Түмөн түйшүктүү жашоонун баары жубайым Ирсолат көз жумгандан кийин башталды", - деп үшкүрүнөт Сибгат карыя. Балдары такыр эле каралашпай койгон соң, ал айласы куруганда кошуна жашаган жалгыз бой аялга үйлөнөт. Буга катуу намыстанган балдары карыяны үйүнөн кууп чыккан экен. Көп өтпөй Сибгат ата катуу ооруп, операция жасаткан. Бирок өзү чоңойткон алты уулунун бирөө да ооруканага басып келбептир.
Тажикстандын Хатлон облусунун Шахритуз районунун соту бул ишти карап, алты уулду пенсионер, майып атасына ай сайын 80 сомониден, башкача айтканда баары биригип айына 100 доллардан төлөп турууга милдеттендирди.
"Азаттыктын" тажик кызматынын кабарчысы кароосуз калган карыянын балдары үй-жайлуу, бизнес менен шугулданган жигиттер экен деп жазды. Бирок алар 12 жыл атасына каралашпай, жардам бербей коюшкан.
Сибгат ата алдан тая элек кезде жаназама деп топтогон 6 миң долларын балдарынын бири кайрып берем деп алып, ошол бойдон акчаны бербей койгон деп даттанды. Кийин ал ден соолугу улам начарлап, болгону 105 сомони пенсиясы дары-дармегине да жетпей калган кезде айласы куруп, сотко кайрылыптыр. "Балдарым 2000-жылдан бери кабар албагандан кийин сотко арызданып, алимент төлөөнү талап кылдым", - деди ал.
Балдарын ай сайын алимент төлөөгө милдеттендирген сот Наимов, мындай окуя биринчи ирет катталганын айтты. Тажикстандын Конституциясынын 34-беренесине ылайык, бойго жеткен балдар карыган ата-энесин багууга милдеттүү.
Бохтар райондук карылар үйүнүн кызматкери Шарофиддин Нематов Тажикстанда ата-энесин таштап кеткен жаштардын саны көп эле деди:
- Мен иштеген карылар үйүндө балдары бар ата-энелер көп. Алар ата-энесине үйүндө шарт жок экендигин айтып, бизге таштап кетишет. Кийин унутуп калышат. Албетте биз карыларды өз балдарына караганда жакшы карайбыз. Бирок өз үйүң-өлөң төшөгүң деп коёт, өз үйүңдө жашоого эмне жетсин.
Тажикстандык коом таануучу Давлат Шохэтибор да Үй-бүлө кодексинин 88-беренесинде бойго жетип, эмгекке жарамдуу балдар ата-энесин багууга милдеттүү деп жазылганын айтат. Бир гана мыйзамда эмес, исламда да бала ата-энесин багышы керектиги айтылган дейт Шохэтибор:
- Биздин коомдун көпчүлүгү карманган ислам дининде да карыган ата-энесин балдары багууга милдеттүү деп айтылат.
"Азаттыктын" кабарчысы карылар үйүндө жашаган Махмади деген аксакал менен да маектешти. Махмади атанын деле бойго жеткен үч уулу, төрт кызы бар экенине карабай ал азыр карылар үйүндө турат. "Бирок балдарымды сотко берүүгө дитим барбайт. Аларды уят кылгым келбейт, балким бир күнү мени алып кеткени келип калышат", - деди аксакал.
кыргыз тилиндеги гезит "Фабула"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?