ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk uz ky ru ru ru ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ru hbs_cyr ru ky ru ru ru ru ru ky ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Карысы бардын ырысы бар
Караңкы калкты кат сабатка таанытуу кампаниясынын активдүү катышуучусу, Абдыкаарова Аккыз апа азыр 85 жаштын даамын сызып отурган чагы. Ал мугалимдик алгачкы эмгек чыйырын 1939-жылы 14 жаш курагында беш жылдык аттестаты менен Ноокат районундагы азыркы Исанов атындагы айыл округуна караштуу Күңгөй-Кожоке айылындагы мектепте баштаган.
АЛГАЧКЫ АГАРТУУЧУ АККЫЗ АПА
Ал кезде заман талабына ылайык колуна калем кармаганды билген анча-мынча билимдүү жаштарды райондун борборунда кыска мөөнөттүү курстарда окутушуп, айылдаштарына кат сабат таанытуу милдетин жүктөшкөн. Идиректүү Аккыз апаны да Ноокатка мугалимдердин атайын курсуна жиберишкен соң, ал өзү курдуу жана өзүнөн улууларга сабак берип калат.
Болгону беш класс билими бар "секелек эжей" өзүнө артылган агартуучулук милдетти өтөөсүнө чыгарып аткарууга ашыгаар эле. Анын өзгөчө жоопкерчиликтүү кесиби өзүнүн жаш курагына шайкеш келбеген токтоо мүнөздү талап кылгандыктан, Аккыз апада ошол олуттуу мүнөз биротоло калыптанып калган экен, кийин үй-бүлөсүндө бала-бакырасын да ошол бир көз караштан тарбиялап, ашыкча сөз айткан учуру болгон эмес деп эскеришет ал кезди анын уул-кыз, неберелери. Аккыз апанын өмүрлүк жолдошу, өзү тергеп айткандай "кожоюну" Абдыкааров Жоро ата экөөнүн жалындаган жаштык кези согуш жылдарына туш келди. Жоро ата Улуу Ата Мекендик согушка катышып, ал жактан жаракат алып мекенине кайтып келген соң, жараты менен тим жатып калбастан, согуш маалында бүлүнгөн чарбаны тургузууга айылдаштары менен билек түрө киришкен чарбакерлерден.
Алаамат согуш отун аралап, жерине жеңиш менен кайткан эр-азаматтар үчүн кезектеги милдет - бүлүнүп-чачылган чарбаны калыбына келтирүү эле. Бул да оңой-олтоң иштерден эмес болчу. Бирок биримдик, ынтымакта ширелишкен кайраттуу совет эли үчүн ошол кезде колдон келбеген иш жоктой сезилгенин айтышат ошол муундун өкүлдөрү. Абдыкааров Жоро аксакал да колхоздун ишин алдыга жылдырууга күч-кубатын аябаган, күжүрмөн активисттерден болгон. Ал айыл чарбаны тургузуу үчүн өз колхозунда кыйла жыл үзүрлүү иштеп жүрүп, кийин ардактуу эс алууга чыккан.
1951-жыл алардын кызы Салиманын эсинен кетпей калды. Ошол жылы кызматына байланыштуу Абдыкааровдордун үй-бүлөсү Араван районундагы Карл Маркс атындагы айылга көчүп барат. Башка журтка которулганда биринен-бири кичинекей балдарына каралашып Аккыз апа иштебей үйдө отуруп калат. Алардын тун кызы Салима ошол жылы 1-класска барууга даярданып жаткан.
- Мен 1-класска Карл Маркс айылындагы мектепке бардым - деп эскерет Салима эже. - Мектепке барсам бир бөлмөнүн ичинде бир нече катар окуу парталары коюлган экен. 1-катарында үч бала - 1-класстын окуучусу, 2-катарда үч-төрт бала - 2-класстын окуучусу, 3-катарда дагы ошончо бала - 3-класстын окуучусу, 4-катарда да төрт-беш бала - 4-класстын окуучусу болуп окушат экен. Бул мага тап-такыр жакпай калды. Ошондон болсо керек, эртеси эле ал мектепке барбайм деп көгөрүп отуруп алганым али күнчө эсимде. Апам менден кичүү бөбөктөрүмө каралашып мектепте иштебей үйдө болчу. Менин мектепке барбасымды түшүнгөн ал айласы кеткенде мени үйдө окута баштады. Өзү мугалим болгондуктан ага да, мага да кыйынчылык болгон жок. Кийин өзүбүздүн айлыбызга көчүп келгенде дароо эле 3-класска отуруп окуп калгам - дейт Салима эже күлүп.
Аккыз апанын айтымында ал кезде мугалимдин айткан-дегени балдарга аябай жугумдуу болгон. Балдар да билимге астейдил мамиле жасашаар эле. Балдар эле эмес, айыл апа мугалимдерге ызаат кылышып, алдынан чыгуудан айбыгышып, кадырлап турушаар эле деп эскерет ал.
Аккыз апа менен Жоро ата баардыгы болуп тогуз наристенин жытын искешти. Бирок тагдыр экен, алардын экөөнү жерге жашырышкан. Билимди туу туткан ынтымактуу үй-бүлө балдарынын баарын жогорку билимдүү, ата-журтуна керектүү адистерден кылып тарбиялап өстүрүштү. Апасынын жолун жолдоштубу, айтор, кесип тандоого келгенде кыздарынын баары мугалимдик кесипти тандашты. Буга балким бала кезден апасындай нукура мугалимдин таалим-тарбиясын алып чоңойгондору түрткү болсо керек. Аккыз апанын бир эле учурда сүрдүү, бирок сылык-сыпаа жүрүм-туруму, үнүн эч качан бийик чыгарбаганы менен тартипти талап кое билген мүнөзүн балдары эле эмес, ал окуткан окуучулары, айыл арасында да алигиче урмат-сый менен айтып келишет. Балдарын, андан соң неберелерин тарбиялоодо негизги жүк чоң ата, чоң энелерге артылат эмеспи. Аккыз апа менен Жоро ата балдары бой жетип, туш тарапка туурунан учуп кетишкенде, неберелеринин улам бирин колдоруна алып багып жүрүштү. Учурда алардын жети баласынан 29 небере, 8 чөбөрө бар. Неберелердин бири Айсулууну 8 айынан бооруна кысып багышты. Ошондон уламбы, чоң ата, чоң энеси менен Айсулуунун өзгөчө жаны бирге. Ал 1-класска окууга киргенде айылдык мектептин босогосун аттаган. 5-класска чейин бир шаарга келип, бир айылга барып эки жакта чоңойду. Картайып бараткан аларга боор толгоп, биринчи мүмкүнчүлүк болоор замат айылга ашыгып турчумун, дейт Айсулуу.
- Өзүм шаарда төрөлүп, ата-энем шаарда турушканы менен айылга жакын элем. 1-классты энемдерге караан болуп айылдан окуп калдым. Кийин Бишкектен окуп калганымда деле каникул сайын апамдарга шашчумун. Апам бизди жакшы көрүп эркелеткени менен аябай катуу тартипте тарбиялады. Биз апамдын көңүлүн алуу үчүн, анын мактоо сөзүнө арзуу үчүн өзүнчө эрдик жасашыбыз керек болчу. Эгерде анын көңүлүнө жакпаган бир иш жасап койсок, анын бир көз карашынан эле туура эмес иш кылганыбызды түшүнчүбүз. Кийин шаарга келгенде да алар менен үзбөй кат алышып тураар элек. Бир жолу кезектеги катында чоң атам иниме өтүк сатып койгондугу тууралуу кабарлады. Кубанычы койнуна батпаган ал каникулду күн санап күтө баштады. Айбек экөөбүздүн копилкабыз бар эле. Ошондо ал экөөбүз ата-энебиз балмуздак ж.б. таттууларды сатып жегиле деп берген акчалардын бир тыйынын да коротпой топтоп, каникулда айылга кетип калганыбызды эч унутпайм, - деп эскерет ал.
Бала кезден аларга жакын өскөндүктөн болсо керек, Айсулуу азыр Америкада жашаса да, биринчи мүмкүнчүлүк болгондо эле чоң энеси менен байланышат. Анын үнүн угуп, аркы-беркини сүйлөшкөндө гана сагынычы басаңдагансып калат. Бир аз убакыт өткөндө кайра эле баягы. Айрыкча сүйүктүү чоң энеси кийинки кезде кичине сыркоолоп калганына сар-санаа болгон ал жакында эле атайын отпускага чыгып, бир ай анын кашында болду. Алыста жүргөн Айсулуу туулуп-өскөн мекенин сагынганда анын көз алдына балалыгы калган айылы, чоң ата-чоң энесинин ардактуу элеси тартылат. Ал Бишкектеги гуманитардык университеттин чет тилдер факультетин аяктаганда жумушу боюнча чет өлкөлөргө бараарын билсе да, чет өлкөлүк жигит менен арзышып, турмуш куруп биротоло жашап калаарын билген эмес. Техника өнүккөн азыркы турмушта байланыштын көп түрү бар эмеспи. Ушул келгенде жакын туугандарынын баарын колунан келишинче видео тасмага, сүрөткө тартып алып кетти. Бул аз да болсо сагынычына шыпаа болоору анык.
Эки кылым көргөн Аккыз апа шартка ылайык учурунда өзү каалагандай билим ала албаса да, көкүрөгүнүн түпкүрүндө табериктей сактаган таалими жугумдуу болгонуна, агартуу тармагына колунан келген салымын кошо алганына каниеттенет.
Аккыз апанын мугалим кыздарынын бири Салима эже адегенде мугалим эмес, врач болгусу келгенин эскерет. Бирок ага апасынын "кыйын болсоң, адам тарбиялаган мугалим бол, кызым" деген бир ооз сөзү жетиштүү болду. Салима Жороева агартуу майданында 40 жылдай жемиштүү иштеген соң, ардактуу эс алууга чыккандыгына карабастан, коомдук иштер менен активдүү алектенип келет. Ал кандай ишти беттеп чыкпасын, апасынан алган таалим-тарбиясы, айткан акыл-насааты ыйык тумардай көкүрөгүнө орноп, кыйынчылыктарда колдоп, коргоп келе жаткансыйт.
- Эсимде, биз бала кезде кошуна Мария деген эне бар эле. Балдары сырт жакта иштеп, көбүнчө жалгыз турчу. Апам ар күнү кечинде жасаган тамактан бир кесеге салдырып, жеткиртип берчү же өзү алып барчу. Кийин деле биз айылга барганда биз алып барган таттуулардан кошуп мурдагыдай эле Мария апага кечки даамдан ооз тийгизип тураарын көрүп калчубуз. Жеке эле ага эмес жалгыз турган карылардын көңүлүн сурап, колунан келген жардамын аячу эмес. Мен анын нагыз маанисин кийин эс тартканда түшүндүм. Көрсө, ал биз азыр бийик-бийик сөздөрдү сүйлөп жаш муундарга жуктура албай жаткан таалим-тарбиянын табигый таасирлүү түрү экен. Апам ошондой иши менен бизди боорукерликке үндөп, карыларды кадырлоого тарбиялап, үлгү көрсөтчү тура. Азыр апамдын жашы 80ден ашып калса да акылы тунук. Учурда коомдо жүрүп жаткан бардык окуялардан кабардар, ар бирине өз көз карашы бар. Өзү агартуу тармагынын күйөрманы болгондуктан, кийинки жаштардын эле эмес, азыркы мугалимдердин да жүрүм-турумдарына кабатырланат. Мугалимдердин кадыр-баркы төмөндөп кеткендигине алардын өздөрүнүн да салымы бар деп эсептейт. Педагог өзүн татыктуу, бийик алып жүргөндө гана окуучуларынын жана чөйрөдөгүлөрдүн урмат-сыйына арзыйт деген бекем көз карашын кайталагандан тажабайт.
Үй-бүлөнү көп бутактуу дарак катары элестетсек, ар бирибиз анын бир бүчүрү сыяктуудайбыз. Ошол бүчүрдөн бутак өсүп, анан ал мөмө берген сыяктуу эле ар бир адам өзү жашаган чөйрөгө пайда келтиргенде гана өзүнүн атуулдук ыйык парзын аткара алаары анык. Азыр басып өткөн жолума кылчайып караганда, пешенеме балдарга билим берүү милдети жазылганына ыраазы болом. Апам өзүндөгү билимин курал кылуу менен бизди чынчыл болууга, баштаган иштин аягына чыгууга тарбиялады. Жадагалса сүйлөгөн сөзүбүзгө, жазган жазуубузга чейин көңүл буруп так, туура, ирээти менен уккулуктуу сүйлөгүлө, таза, катасыз жазгыла деп үйрөтөөр эле. Мен ата-энемдин ишеничин актап, алар каалагандай бала окуткан мугалим болдум. Апам сунуштаган мугалимдик кесипти апам берген тарбиянын негизинде өздөштүрдүм деп ойлойм. Бул кесиптин ысыгына күйүп, суугуна тоңуп дегендей, азабын-жыргалын таттым. Адам баласы үчүн ардактаган кесибинин өтөөсүнө чыгып, андан ырахат алуудан, эгер ушундай мүмкүнчүлүк болсо ата-эненин алдына барып алардын сага арткан үмүт-тилегин аткаргандыгын айтуудан артык эч бир сый болбосо керек деп ойлойм - деп ой бөлүштү биз менен Салима Жороевна.
Учурда колундагы мугалим уул-келинине аска тоодой ата-энелик алп караандары менен эле эмес, алган пенсиялары менен да жөлөк-таяк болуп келатышкан ардагерлер тамаша-чыны аралаш биздин пенсия болбосо, мугалимдер кандай күн көрмөк эле деп калышат. Аз айлык алса да, арбын аброй күтүү артыкчылыгына ээ мугалим журтунун татыктуу катарында келатышкан Жороевдердин династиясына чоң-чоң ийгиликтерди каалоо менен Аккыз апанын басып өткөн өрнөктүү жолу балким кийинки муундагы мугалимдер үчүн үлгү болсо дейбиз.
"Кутбилим", жањы саны... • кыргызча... o
email • архив • редакция
Салттуу тарбия неге начарлады?
СВЕТ И ТЕНИ ОБРАЗОВАНИЯ
Кыргыз-Түрк "Манас" университетине жаңы биринчи проректор келди
Салттуу тарбия неге начарлады?
Камкорчулар кеңеши ыктыярдуу жардамды ирээтке келтирет
ТААСЫН ТАЛАНТ, ДАСЫККАН УСТАТ
КНИГА - ЛУЧШИЙ ПОДАРОК
Каким быть кадрам в информационный век
АЛГАЧКЫ АГАРТУУЧУ АККЫЗ АПА
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?