kk ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ru ky ru hu ru ky ru ky ky ru kk ru ky ky ru ky ky ru ky ky ky ru ky ky ru ky bg ru ru ky ky ru ky ky ru ky kk ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Асман пресс", 24.11.11 - 6-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Эгемберди Эрматов, Кыргыз Эл акыны, ЖК депутаты:
- Эгемберди Эрматович, эң оболу адабият тагдыры менен элдин тагдырын параллель койгон суроодон баштасак деп олтурабыз. Сизди акын катары бул эки мааниден алып карганда кайсы көйгөй көбүрөөк тынчсыздандырат? Адамды туш тараптан каптаган кризис бүгүн бизди ыйман кризисине алып келди дегенге кандай карайсыз?..
- Бул эки маселе менин көкүрөгүмдө тынчтык бербей кыйнап келаткан зылдай оор нерсе. Акыркы эгемен жылдарда адабиятыбыз аябай өгөйлөнүп кетти, мамлекеттик колдоодон калды. Батыштын селдей каптаган абийирсиз одоно маданияты вирус сыяктуу руханий дүйнөбүздү иритип чиритип салды. Түпкү баалуулуктарыбыз азгырыктуу, айла-амалдуу, жеңил-желпи соккон шамалга туруштук бербей чекеден кыйрап кирди. Биз муну кайра куруу, демократия деп түшүнүп кара тумоодой каптаган баскынчылыкка көкүрөгүбүздү ачып салдык. Буга каршы тура турган иммунитетибиз эсил кайран СССРдин учурунда өзүнүн сергектигин жоготуп койгон экен. Жанагы сен айткан ыйман кризисинин анабашы бизде токсонунчу жылдардын башында башталды. Катаал базар экономикасына кирдик да маданиятты, адабиятты, руханий дөөлөттөрдү четке сүрүп чыгарып салдык. Адабиятыңа карап койбогон, ыйманыңа түкүрүп койбогон муун баш көтөрдү. Бийликке эл-жердин тагдырын ойлобогон, керт башынын кызыкчылыгы үчүн кам көргөн, жалганчылыкты, экижүздүүлүктү пир туткан эргулдар келди. Жыйырма жылдын ичинде ыйман кризисине белчебизден батып олтуруп калдык. Сормо сазга баткандай азыр андан чыгалбай айлабыз кеткен учур.
- Адам дөөлөттөрү барган сайын өзүнүн баалуулуктарын жоготуп, руханий ачкачылыктын "Акыр заманына" баратат деп да жүрүшөт... Эмне үчүн адабияттын "культу" жоголуп баратат?
- Бүгүн биздин мамлекетте түпкүлүктүү, жашоонун, коомдун бардык катмарларын өз кучагына камтыган идеология жокко эсе. Идеологиясы жок коом багыты жок деңиздеги кайыкты элестетет. Ошо идеологиянын өзөгүн көркөм адабият түзөт. Биз мына ушул нерсени унутуп калдык. "Адабият" деген "адепти үйрөнүү" деген түшүнүк. Азыркы күндө жашоо ушунчалык зуулдап тез өтүп баратат. Дөңгөлөктөй айланган шуулдаган заманда жашап жатабыз. Интернеттин, жогорку технологиянын доору каптап баратат. Бардык нерсеге тийип-качып үстүртөн мамиле жасап, ошонун кесепетинен адамдын жандүйнөсү тайызданып кетти. Бүгүнкү күндүн адамы даяр, кыска маалыматтар менен азыктанып, ошого каниеттенип, материалдык дүйнөнүн көйгөйү менен гана өмүр сүрүүдө. Ошондуктан бүгүн жан рухун ойлогон, жан азыгын канааттандырууга кам көргөн адамды сейрек жолуктурасың. Анан кантип андайлар адабиятты пир тутат деп ойлойсуң? Өз элинин руханий дөө-шааларын тааныбыган, өз элинин тарыхын, каада-салтын, көркөм өнөрүн, маданиятын жээригендер, ага чыпалагын оорутуп койбогондор көбөйдү. Көр курсактын көйгөйүнөн өйдө көтөрүлө албай жүрүп алар өмүрүн түгөтүп жатат. Чын чынына келгенде адабиятты сүйгөн адам мекенсүйөр болот. Мекенсүйөр адам гана өлкөнүн жүгүн өйдө көтөралат.
- Сиздин алгачкы чыгармаларыңызда батыш поэзиясы менен чыгыш поэзиясынын синтезин байкаар элек, андагы сиздин бууркандаган эмоцияңыз азыркы күндө чыгыштын тереңдигине ооп бараткандай... Ал эмне адабий "орентириңиздеги" өзгөрүүбү? Же замандын жетеси жетип руханийсиздиктин "эпидемиясына" батып тургандагы акындык көкүрөктүн конгуроосубу?
- Биз чыгышта жашаган элбиз. Сөзсүз эртеби, кечпи өзүбүдүн түпкү башатыбызга кайтып келебиз. Ата-бабаларыбыз даанышман, көрөгөч, баатыр болушкан. Сөзгө аябай маани беришип, сөздүн касиетин, кудирет-күчүн жогору коюшкан. Макал-лакаптарына жашоонун улуу философиясын, жүрүм-турум эрежелерин чулу алтындай чөгөрүп салган. Биз муну унутпашыбыз керек. Менин адабий "орентирим" өзгөргөн жок. Тек гана кийинки жылдарда чыгыштын улуу даанышмандарын үлгү тутуп, алардан алган таасирлеримди көбүрөөк колдондум. Чыгыштын тереңдиги мени көбүрөөк өзүнө тартып туруп алды. Чынымды айтсам бул менин коңгуроом. Канткенде өз жолубузду таап ыймандуу, акыл-эстүү эл болобуз, канткенде башкаларды туурабай өзүбүздүн улуу касиеттерибизди сактап калабыз деп сарсанаага баткан ойлорумду ыр саптарына айланттым. Низамиге, Кулкожо Акмат Яссавийге, чыгыштын улуу акындарынын чыгармаларына кайрылуумдун себептери да ушул.
- Адабият менен саясат Сиздин оюңузча кандай түшүнүктөр? Бири-бирине антиподбу же?.. Жашоо азыр түп тамырынан бери саясатташып кетти... сизди акын катары бул тоталдык саясатташуу эмнеден кооптондурат?
- Түпкүлүгүндө бул эки түшүнүк бири-бирине жакын. Эгерде таланттуу, көкүрөгү таза, билими терең, даргөйү кең, келечекти көрө билген даанышман адамдар мейли адабияттабы, мейли саясаттабы жасаган иш-аракеттеринин майнабын чыгарып, өз элинин тагдыры үчүн эбегейсиз зор салымдарды кошо алат. Адабият бул саясатты көркөм сөздүн кудирети менен чагылдырган феномен. Акын-жазуучулар саясаттан алыс болуш керек дегенге мен кошулбаймын. Маселен, мен үчүн Толстойдон, Достоевскийден, Шолоковдон, Маркестен, Фолькнерден, Айтматовдон ашып өткөн саясатчы жок. Чын чынына келгенде жашоонун өзү саясат. Саясатка аралашпасаң саясат сага аралашат деген сөз бар. Бирок ошого карабай бүгүн билген да, билбеген да, түшүнгөн да, түшүнбөгөн да саясатты сүйлөп калды. Саясат өтө чоң илим экендигин эстен чыгарбасак. Саясаттын маани-маңызын, оош-кыйыш жактарын терең изилдеп үйрөнмөйүнчө кайдагы бир көчө сөзү менен, ушак-айың менен ага аралашуунун кажети жок. Мени кооптондурган нерсе саясаттын артынан жүрүп элибизди бөлүп албасак, биримдигибизге доо кетирбесек, руханий көрөңгөлөрүбүздү жоготуп жибербесек.
- Сиз кыргыз акындарынан биринчилерден болуп кыргыз поэзиясында Мукамбет Пайгамбарга кайрылдыңыз? Ага түрткү берген күчтүн сыры эмнеде? Муну "Акын Эрматов да өз кудайын издеп жатат" деп түшүнсөк болобу? Өмүрүнүн акырында Лев Толстойдон "Сиз бул дүйнөдө эмнеге кайрылбай калдыңыз?" дегенде "Мукамбет Пайгамбарга" деп өкүнүү менен жооп берген экен... Соңку адабиятта "кудай издөө" аракетин М.Булгаков, Томас Манн, ал гана эмес Чыңгыз Айтматов да өз чыгармаларында көрбөдүбү? Бул мааниден алып караганда Эрматовдун көз карашын билсек дедик эле?..
- Мен айылга көчүп барганга чейин эле руханий адабияттарды окууга аябай кызыгып көп маалыматтарды топтогон болчумун. Сен айткан М.Булгаковдун, Томас Манндын, Ч.Айтматовдун чыгармаларынан сырткары дүйнөлүк диндердин тарыхына, табиятына, философиясына көбүрөөк сүңкүп кирдим. Алла Тааланы таанууга, ыймандуулуктун түпкү сырларын аңдап билүүгө, адамды адам кылып турган касиеттердин маңызына жетүүгө, акыйкаттын жолдорун издөөгө кириштим. Бул аракеттерим мени Мухаммед пайгамбарга алып келди. Муну мен акындык шыбагамдын зор олжосу деп эсептеймин. Бул темага кайрылбаган дүйнөдө бир дагы улуу акын жок. Чыгармачыл адам эртеби, кечпи сөзсүз Алла Тааланын жолуна, пайгамбардын калтырган осуяттарына кайрылып келет. Биз канчалык талантуу, канчалык билимдүү болбойлу Алла Тааланы тааныбай туруп мыкты чыгарма жазалбайбыз. Мен муну бир аз кечирээк түшүнгөнүмө өкүнөм. Өмүрүмдүн көп убактысын бекер өткөргөнүмө кайгырам. Бүгүнкү коомдо болуп жаткан баш-аламандыктардын тереңинде катылган негизги себептеринин бири Алла Тааладан алыстап, ыймансыздыкка ыктап баратканыбызда. Ушундай учурда окурмандарга ибарат болсун деп пайгамбарыбызды дастан кылып жаздым.
- Азыркы күндө дүйнөлүк коомчулукта өтө парадоксалдуу, сизге муну акын катары айтып жатабыз: "Поэзиянын келечеги барбы?" деген дисскусия жүрүп жатат. Бул ойго кандай карайсыз?
- Мындай талаш-тартыштар эки-үч кылымдан бээри эле жүрүп келатат. Мындан ары да улана бермекчи. Бирок кантсе да поэзия адамзаттын тарыхында ойлонуп табылган эң керемет, эң ыйык, эң улуу кубулуш. Анткени, поэзия бул адам жанынын руханий азыгы. Адамдын жандүйнөсүн көкөлөтүп, чексиз ырахат тартуулап, сыйкырдуу сезимдерге дуушар кылып, көкүрөктөгү кирлерин тазалап турган өзгөчө нерсе. Жандүйнөсү сенек болуп калган пенде гана муну туйбайт, муну сезбейт. Андайлар бул дүйнөдөн көкүрөгү сокур боюнча өтүп кетет. Менин терең ишеничимде поэзиянын сөзсүз келечеги бар. Анткени, биздин эл поэзия жандуу эл. Элибиздин турмушун ыр-күүсүз элестетүү мүмкүн эмес. Биз кубанганыбызда да, кайгы-капага чөмүлгөндө да, туулуп өлгөндө да ыр менен жашайбыз. Ал биздин каны-жаныбыз менен бир жаралган. "Поэзиянын келечеги жок"-дегендердин ишеними, сүйүүсү, үмүтү жок шоркелделер деп ичимен аяп кетем.
- Азыркы адабияттын көрүнүктүү өкүлү Бернар Вербер адабият менен саясатты "Моцарт жана Сальери" деп салыштырган жери бар. Сиз акын, ошону менен бирге депутатсыз, б.а. "публичный саясатчысыз" Эрматовдун адамдык көкүрөгүндө бул эки түшүнүк кандай "жашап" жатты экен?
- Менин чыгармаларым менен тааныштыгы бар адам ырларымдын тулкусуна жуурулушкан саясий маанидеги ойлорду, идеяларды сөзсүз байкайт. Демек мен саясатка ырасмий түрдө аралашканга чейин эле көйгөй маселелер менен алпурушуп келгем. Саясатка ак ниет, таза ой-пикир, эли-жерим деген атуулдук озуйпа менен аралашкан адам жакшы бир майнаптарды чыгаралат. Буга тарых күбө. Маселен, арап акыны Мутанаби, кытай акыны Бой-цю-зи, байыркы түрк акыны Навои өз доорунун улуу акындары жана улуу саясатчылары болушкан. Бизде Т.Касымбеков, Ч.Айтматов, К.Акматов, М.Байжиев, Ж.Садыков, К.Бобулов сыяктуу акын-жазуучуларыбыз парламентте депутат болуп турушуп эл-жерибиз үчүн мыкты иштерди жасап беришпедиби. Депутат болуу менен алардын чыгармачылык бедели түшүп калган жок. Тескерисинче ошолордун парламентте болушу өлкөбүз үчүн көп утуктарды алып келди. Мен ошол агаларымдын жолун жолдоп саясатта да, адабиятта да белсенип иштейин деген максат менен жашап жатам.
- "Эл акыны Эрматов" деген сөздү Сизге карата эбак эле угуп жүрчүбүз. Эми ал наам Сизге расмий ыйгарылгандан соң кандай кабыл алдыңыз?
- Адабиятка сиңирген эмгегимдин акыбети деп кабыл алдым. Сабыр күтүп чымырканып иштей берсең эртеби, кечпи бааланбай койбойт экенсиң. Азыр мындан ары окурмандарымдын үмүтүн актай алаар бекеммин деп бир аз ойлонуп турам. Мага өтө оор жүк тагылды.
- Эгемберди Эрматов 60 жашта... бирок Сиздин поэзияныздын жашы канчада?
- Менин поэзиямдын жаш өлчөмү жок. Кыргыз тилинин өмүрү канча болсо ошончо жашай берет деп ойлоймун.
кыргыз тилиндеги гезит "Асман пресс"
email • архив • редакция
Абдыганы Эркебаев, коомдук ишмер:
"Чегараны кайтаруу улуттук ар-намысыбыздын иши"
Жоомарт Сапарбаев, Жогорку Кеңештин депутаты:
"Коомубузда моралдык, тарбиялык ориентирлер жоголуп кетти"
Айылчы Сарыбаев, экономика илимдеринин доктору:
"Талапкер болгудай биз жутап калган жокпуз"
Эгемберди Эрматов, Кыргыз Эл акыны, ЖК депутаты:
Адамзатта аты улук, Манастап ураан чакырдык
- Манас Атабыздын үйүн курсак болобу?
Эгенберди Бекболиев, КР эмгек сиңирген артисти:
"Артисттер эмес, чиновниктер күнөөлүү"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?