bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de de fr fr fr en ja fr es nb fr de en en sv de ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt kk ky ky ky myv kk ky ky ba ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky tt ky ru ky ky ru ky ky ky mn ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky tyv ru ky kk kk ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
КҮЛКҮСҮЗ ЖАШОО ДААМЫ КЕРМЕК БОЛОР…
Белгилүү акын-пародист, Кыргыз Эл акыны Токтосун Самудинов менен маек
- Токтосун аба, Сизди окурман журту, адабий коомчулук куудул - тамашалуу ырлардын тажрый­балуу адиси катары жакшы билишет. Лирикалык ырлардан тышкары "Сүзөнөөк ырлар", "Эпиграм­малар, пародиялар" деген ки­тептериңизди эл кызыгып окуйт. Юмор, күлкүлүү сөздөр адамдын көңүлүн сергитип, жашоосуна дем, күч-кубат берери чын. "Эпиграммалар, пародиялар" деген китебиңизди мага белек кылып жатып, "Күлкүсүз жашоо даамы кермек болор, бул китеп эриккенде эрмек болор" деген автограф жаздыңыз. Деги, адамзатынын жашоосунда күлкүнүн ролу, таасир-мааниси кандай? Бул тууралуу пикир бө­лүшсөңүз.
- Күлкүнүн ден соолукка пайдасы илимде алда качан эле далилденген. Мен болсом - катардагы юмористмин, тилим кычышып кетип, айта салам, колум ойноп кетип, жаза салам. Адам баласынын жашоосунун өзү эле - юмор. Күлкүсүз жашоо - супсак, ал турсун, кермек даамдуу. Тамашакөй адам - оптимист болот, ал эми медицина далилдегендей, пессимист адам көп ооруйт, оптимист ооруса да тезирээк сакаят дешет. Күлкүлүү абалга кабылбаган, куру десе, бир жоругу өзүн да, элди да күлдүрбөгөн адам пендеси болбойт. Күлкүлүү окуя атайын ойлонуп табылбайт, капылет пайда болот. "Тарс эткендин баары - тамаша", "Кызык, бир табак сызык" деген сөздөр дал ушундай күтүлбөгөн жорук-жосундардан чыккан чыгар.
- Сизде да ушундай капылет күлкү туудурган учурлар болду беле?
- Мындан 7 жылча мурда мен иштеген "Учкун" басма үйүнүн алдында белгилүү артист Кыргызбай Осмонов экөөбүз жолугуп, сүйлөшүп турганбыз. Ал "Эл артисти", мен "Эл акыны" деген наамды жаңы алган учурубуз болучу. Бири-бирибизден окчун турган деле жок элек. Аңгыча жасана кийинген бир аял жайкала басып, ортобуздан өтүп кетсе болобу. Кыргызбай артынан аны олурая таңкала карап:
- Оме-ей, эки "народныйдын" ортосунан өтүп кеткен бу кайсы мадам? - деп кобурап калды.
- Народный магазиндин деректири го? - деп койдум мен.
Жок жерден чыккан тамашалуу сөзгө экөөбүз тең күлүп жибердик. Мындай "тарс" этме тамашалар көп эле адамда болот.
- Бирок, адамдардын баары эле куудул, тамашакөй боло бербейт...
- Албетте. Юморлуу сөздү айтмак түгүл, аны көп түшүнө бербеген адамдар да кездешет. Атактуу Аркадий Райкиндин "Был грузин, доцент…" деген диалог-монологу дал ушундай кишилер жөнүндө эмеспи. Ушундан улам "дүйнө эки бөлүктөн турат - акчасы барлар, анан…юмору барлар" деген бир кызык сөз эсиме келип отурат.
- Атаң көрү, ар кимибизде экөөсү тең болсо кана?
- Токтосун аба, сиздин "Эпиграмма, пародиялар" деген ки­те­би­ңиз баштан аяк тамашалуу ырларга толо. Белгилүү сынчы Кадыркул Даутовго:
"Өңгөнү көрсө, тим жатпайт,
Деген сөз угуп калам деп,
Дегеле бир сап ыр жазбайт, - деп, коркпой тийишипсиз. Кыс­касы, сынчыларга сын айтыпсыз. Кек сактап калбайбы?
- Сынчы демекчи, сынчылыгынан - акындыгы, акындыгынан - сынчылыгы күчтүү Салижан Жигитовго да үч-төрт пародия жазгам. Ал кишинин өзү да жанда жок азилкеч, тамашакөй адам эмес беле. "Муну саясаттын тилинде конструктивдүү сын дейт, окудум, союпсуң" - деп чалкалай түшүп, күлүп калчу. Ак дилден айтылган куйкум сөзгө ким таарынсын? Андан калса, "самоиронияны" мен өзүмө да арнаган адаммын. Пародияларымды китепке топтоорумда кириш сөзүмдү минтип баштайм:
Бириң - эже, карындашсың - бири­ңер.
Жашоодо көп көрө албастар силерди,
ыр жазсаңар - сүйүнөр.
Мээнет - жалпак, мезгил күлүк.
Майрык өтүк пародисттин бактына.
- Салижан аганын да тамашалары капысынан, турган эле жерден чыкчу дешет.
- Кыргызда "ичи жарык адамдын - сырты да жарык" деген сөз бар. Тамашакөй, куудул адамдар пейли таза, ак көңүл, жайдары келишет. Салижан ага да акындарга төрт тарабы төп, куудул сөзү көп пародияларды жазган керемет акын, жаркылдаган эң сонун адам эле. Жөн-жай эле нерседен күлкү чыгарганга маш болучу. "Бир жолу, - дейт, - таз башым ооруп, жеңил го, деп топу кийип жүрсөм, жолдошторум "сарт болдуңбу?" деп келекелешет. Силерге бир көрүнөйүн деп, бир күнү топумдун үстүнө калпак кийип барсам: "О мына, эми кыргызсың!" дешти, жаалашып. Ошондо калпагымды ала салып, "сыртым - кыргыз, ичим - сарт" деп кыйкырып айтсам, айласыз күлүп, тим болушту, алар.
- Түмөнбай Байзаков акынды да куудул киши эле дешет ко?
- Жанда жок куудул киши эле. Бирок, тамашалары эркектер, тели-теңтуштар турган жерде айтылчу тамашалар эле. Тузу, калемпир-мурчу өтүшүп кеткен, осолураак жерлери көп, боорду эзген куудул сөздөрүн али да эстеп күлөбүз. Өзү түштүк адамы болгон соң, тамашаларынын стиль, манерасы өзбек туугандардын аскияларына окшоп кетчү. Сүйлөсө юмор, тамашанын устасы, бирок жазган ырларынан алары эч сезилчү эмес. Бул да бир кызык өзгөчөлүк. Экинчиден, ал киши тамашаны да турган жерден "балп" эттирип, айта салып, эл кыйрап, күлүп жатса, мостоюп тура берер эле. Куудулдардын үч түрү болот дешет: биринчиси - айткан сөзүнө өзү эле күлөт, эл күлбөйт, экинчиси - өзү да, эл да күлөт, үчүнчүсү - өзү күлбөйт, эл күлөт. Түмөнбай аке дал үчүнчү түргө кирчү. Бул куудулдуктун эң жакшы касиети.
- Эми, Токтосун аба, Сиздин пародияларыңызга келели. "Массалык мас", "Мончодон берген репортаж", "Меймандарыма" деген сыяктуу көп пародияларыңызды окурман, угарман журту жакшы билет. Байдылда Сарногоевдин:
Агарат жерде кар гана.
Көз салсам жалгыз каргага
"Как живёшь, поэт!" дегенсип,
Карк этип коёт ал мага, - деген ырын ал кишинин атынан тамашалап, улаганыңыз чынында эле күлкүлүү.
- Улап, көбүртүп, жабыртып жиберүү - пародия жанрынын вазипасы. Россиянын эстрадасында Максим Галкин кимди гана өз үнүнө, өз сүйлөө интонациясына куп окшоштуруп, туурабайт. Адабий пародияда да ушундай ыкма колдонулат. Мен жогоруда өзүң мисалга келтирген Байдыкемдин 6 сап ырын 16 сапка чейин созуп, тамашаладым. Ушул апыртма ырда кыргыз тили үчүн жанын таштап күрөшкөн Камбаралы Бобуловдун ысмы да кошулуп айтылат. Эмесе, жогорку ырга менин пародиям:
Көз байлам иңир кеч эле,
"Как живёшь!" - деген үн чыгып,
"Былч" эте түштү чекеме.
Жандык деп, кокуй кайдагы?
Жалындап кетчү өрт эле.
Бобулов акем жанда жок,
"Кыргызча сүйлө!" - дейт эле.
Таңгалып туруп "тообо!" деп,
"Живётся хреново", - деп.
Эң кызыгы - акын-жазуу­чулар­дын эч бир калем акысыз азыркы кембагал жашоосу Каркушага жооп бергендей эле болуп калды.
- Жашоонун ак-карасы тең­ме-тең болот окшобойбу? Кандай дейсиз?
- Адамзат доорун барактасак - "телегейи тегиз, теменеси болот" заман дегеле болбоптур. Альберт Эйнштейндин теориясындагыдай, ар нерсени шарттуу гана баалаш керек экен. "Оомалуу-төкмөлүү дүйнө" деп, элибиз бекеринен айтпаптыр. "Жамандыкты амандык жеңет" деген кепте кандай терең философия жатат. Анан да, жайдары мүнөз, куу­дул сөз, юмор -
кыйындыкты жең­генге эң чоң жардамчы. Кожо Насыр - Апендинин көргөн күнүн, кечирген жашоосун ким жыргал деп айта алат? Бирок, жарыктык кишинин башына түшкөн мүшкүлүнө ноюбаган мамилесин, кадыресе көз карашын эстегенде аргасыздан "бырс" күлүп жибересиң. Айталы, өлүмгө буйрулгандан ашкан трагедия барбы? Аны, айтор, бир жалаа менен дарга асмак болушат. Салаңдаган сыйыртмак жиптин алдына апкелишип, "өлүм алдында акыркы өтүнүч-суранычыңды айтып кал", - дешет. Ошондо кайран киши бийге кайрылат эмеспи: "Мени мүмкүн болсо, мойнуман эмес, белимен ассаңар, анткени, мойнумда кытыгым бар эле…",- деп.
Эзоптун, Кожо Насыр, Апендинин, Куйручуктун, Шаршендин куудул тамашаларында жалаң күл­дү­рүү эмес, ошол күлкү аркылуу адам пендесин ар кандай кемчиликтен арылтуу аракети жатат.
Болгариядагы Габрово кыштагы шайыр жашоочулары менен, калкынын өткөрө тамашакөй мүнөзү менен бүт дүйнөгө маалым. Чындыгында мындай кыштак бизде да бар. Токтогул районундагы "чоң­колордун айылын" ким билбейт?...
Юмор эскирбеген, дат баспаган алтын сыңары. Бетин чаң басса, сүртүп койсоң, "жарк" этип чыга келет. Алтын кени издегенге табыла бергендей, ар кандай турмуштук кырдаалдан юмор жаралат. Он-он беш жылча илгери Ак үйдүн айланасын бийик темир дубал менен курчап жатканда айылдан келген бир чоңко иштеп жаткан балдардан сурайт дейт:
- Бул темир тосмоңор эмне үчүн?
- Уурулар кирбесин деп.
- Кай жактан? Ары жактагыбы, же бери жактагыбы?...
- Чоңколук куудулдардын принциби: "Сөздү өз учурунда айтпаса, сөздүн атасы өлөт". Көрдү - айтат, укту - жооп берет. Кийин айтылар, таарынтып албайын дебейт. Таамай да, арамзаадасыз да, кордобой да айтылган кептерде көңүлдүн жайдарылыгы, аруу, таза пейил жатат, тарбия жатат.
- Асыресе, адабият сыны кынга кирип, жазмакерлер менен жамакчылардын күнү тууп турган азыркы учурда сын өнөрүнүн бир канаты - пародия жанрын колуңузга бапестеп конду­руп, томогосун кез-кез шыпыра жүр­гөнүңүзгө чоң ыраазылык айтабыз, Эми, Токтосун аба, тамашалуу маек-аңгемебиздин аягында биздин бүгүнкү турмушубуздун элесин чагылдырган бир шиңгил сап?...
- Бул Байдыкемдин жогорку ырындагыдай орусча аралашкан аргын ыр. Аны "Бай айымдын монологу" деп атап койдум:
Азыр баары - импортный,
- Баракелде-е! Ыракмат, аба!