ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ky ru ky ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky uk ru ky ru tt ky ky ru mn ky ky ru ru ru ky ru ru ru
"Айат пресс", 12.02.09 - 5-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Рашид Тагаев, ЖК депутаты, милициянын генерал-майору:
"Таш ыргыта мушташкан, чатакка жакын суу куйду жинди элем"
- Рашид Бакирович, кыз ала качмайга карпа-күрп катышпадыңызбы?
- Кыз ала качуу эски салт, буга өтө каршымын. Себеби орус мектепте окудум, коңшулар орус, украин, немистер болчу. Жаш кезимде эч ким кыз ала качуу үчүн чакырбаптыр, көрүп-билбей көңүлү жок кызды ала качып курган үйбүлөгө 100 пайыз кепилдик берүүгө болбойт. Турмуш деген оюнчук эмес да. Учурда ажырашуунун көптүгү да ушундан болуп жатса керек. Түбөлүктүү бири-бирине жөлөк-таяк болуп, бактылуу өмүр сүрүү үчүн кыз-жигит турмуш куруу алдында ойлонуп, кыял жоруктарын билип анан турмушка аттанышса.
- Жеңебизге кантип үйлөнүп калгансыз?
- Жеңеңердин аты Кундуз. Таластын Бакай-Ата районунан болот. Жеңең менен абитуриент кезде таанышкан менен беш жыл көрүшпөй калганбыз. Анткени ал башка, мен башка институтта окугам, окууну аяктап, план бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп, отчет тапшырганы министрликке келсем жеңеңер ал жерде иштеп атыптыр. Көрүшүп калган соң, сүйлөшүп, кайрадан мамиле түздүк. Окууну аяктап, ак караны ылгап иштеп, оюбуз даана болуп калган кезде чечкиндүү чечишип, бир жыл сүйлөшүп жүрүп, анан кайын журтумдан колун сурап "отказ" алган жокмун.
- Искусствого кызыгып, ырдай аласызбы?
- Искусствого кызыгам, бирок музыка жагына шыгым жок. Үйдө эч ким жокто, өзүмчө ырдаганымда өз үнүм өзүмө жагат. Бирөөлөр үнүмдү угуп калса уялам. Эл алдында ырдасам эч кимге жакпасын билем. Жалгыз калганда бугумду чыгарып кыйкырып-кыйкырып ырдамыш болуп алам. Кээде бала-чака менен чогуу үйдө олтурганда ырдоону жактырам. Кичинемде гитара үйрөнүүгө аракеттенип, бирок үйрөнө албай койгом.
- Спорттун кайсы түрү азгырат?
- Жашымдан спортко жакын болуп, дене тарбия менен көп машыкчумун. Жеңил атлетика менен бир топ областтык, республикалык деңгээлдеги ийгиликтерге жетишкем. Баскетбол, волейбол оюндарына катышып, командада ойноп жүрчүмүн. Былтыр бассейнге барып турчумун, быйыл бассейнге барууга убакыт таппай атам. Мени о-оо бир эч ким барбаган, эч нерсе өсүп-бышпаган аралга жалгыз таштап койсо да, шамдагайлыгыман жашап кетсем керек.
- "Казан аяк кагышат, эси кеткен болушат" демекчи үйбүлөдө талаш-тартыш болбой койбойт. Капысынан жеңеге кол көтөргөн учуруңуз...
- Жыйырма беш жылдан бери бири-бирибизди колдоп, түшүнүп, жакшы жашап келатабыз, жеңеңерге кол көтөрмөк түгүл, кол көтөрүү жөнүндө оюмда да болгон эмес. Ушунча жашап этин көгөртүп камчы чаап, көңүлүн оорутуп жаман сөз айтпадым. Жеңеңерди өтө сыйлайм, жакшы көрөм, сүйөм. Кудайга шүгүр, үч кыз, бир эркек төрөп берди, өтө эстүү жубай болгондуктан, жиниме тийип, урушууга кырдаал түзбөйт.
- Кир жууп, жеңебизге жардамдашып ашканага баш баккан учуруңуз болобу?
- Балдар үч-төрт жашка чыкканча алардын кирин жуушуп, жеңеңер жетишпеген учурда оорун колдон алчумун. Төрт баланы жалгыз эле энеси карап, багып бапестеп чоңойтушу кыйын, жардам бериш керек. Тамак жасаганды абдан жактырып, түрүн жасайм. Ашканага баш бакканда эч кимди жолотпой, азыктарды кооз кылып туурап, өз ордуна коюп алам да жүрөгүм менен берилип тамак жасоого киришсем, тамагым таттуу болот. Жасаганым балдарыма да, өзүмө да жагат. Аскерде шефповар болуп иштеп, солдаттардын курсагын кампайтчумун. Бул шык ошондон калса керек, саясатчы болсом деле убакыт таап, өзгөчө күз айында жер жемиш бышкан кезде жан дилим менен берилип тамак жасайм.
- Кой союп, устукандап-жиликтегенди билесизби?
- Койду шымаланып сойгондон кийин 10-15 мүнөттө он эки жиликке бөлүп коем. Койду сойдум деп гана тим болбостон ар бир устуканды, алсак, жамбаш, кашка жилик, жото жилик, карчыга, куйрук сыяктуу сыйлуу устукандарды бузбай чыгаруу зарыл.
- Бак тигип, отун жарып, мык каккан үй тиричилиги унутта калбайбы?
- "Бир жылдыгың ойлосоң эгин эк, жүз жылдыгың ойлосоң бак тик" деген жакшы макал бар, анын сыңары былтыр бак тиктим, буйруса быйылкы жазда да көп көчөттөрдү олтургузсам деген тилектер бар. Үйдү оңдоо-түздөө иштерине өзүм катышып, тиричиликтеги жумуштардан качпайм, физиологиялык жактан күч берет. Кызуу тиричилик менен алектенгенде "иш-иш" деп башыңда жүргөн нерселер эсиңден чыгып, эс алып каласың.
- Жинди сууга мамилеңиз...
- Оозду куу чөп менен аарчып, "таптакыр ичпейм" дебейм, убакыт-сааты келгенде той-топурда ууртап-татам. Шампан, вино, пиво дегендер менен аралаштырбай, таза аракты жакшы закуска менен ичип, достор менен кобурашуп олтурганга не жетсин.
- Кызуу кандуулукка алдырып мушташкан күнүңүз...
- Эс тартканы ичип алып, мушташкан күндөр болгон эмес. Бирок мектепте окуп жүргөндө көп мушташып, балдарды ээрчиткен "атаман" болчумун. Эч кимден коркпой, "өлтүрүп коюшпаса эле, тирүү калам" деп балдар менен көп мушташтым. Кийин суу куйду тентектигимди таштоо үчүн органга барып 25 жылдан ашык иштеп, генерал болдум. "Бул адистигим мага өтө пайдалуу болду" деп күлүп калам. Ишке байланыштуу көчөдө көп жүрүп "көчөнүн баласы" аталгандай болдум.
- Жылкы, ит багып чер жазгандан алыс эместирсиз?
- Кичинемде жайлоодо өскөндүктөн жылкыны жакшы көрөм. Ата-энем аары багып, бал челек кармашчу. Атам 80 жашка чыгып каза болду, 65 жыл жашоосун бал челек менен өткөргөн. Чоңойгончо бал жеп өстүм. Тоодо өсүп, тоодо жүргөндүктөн ат минип, ууга көп чыктым, атым экөөбүздү коштоп жанымда 1-2 ит жүрөөр эле. "Ит-адамдын досу, ат-адамдын канаты" дегендей, учурда колумда өтө келбеттүү, асыл тукум эки жылкым, анан итим бар. Аларды багып, жанында болуп, сылап-сыйпап тейлегенден кубат алам. Буларды атайын бизнес кылыш максатында эмес, өзүмдүн көңүлүмдү өстүрүү үчүн багып жатам.
- Мончонун буусун сүйөсүзбү?
- Мончолордо ар түрлүү буу бар, ошонун ичинен кургак буу жакпайт, фин саунасы дегендер. Мен орус мончонун буусун өтө сүйөм. Башка мончолордун буусу бир калыпка келип же аны ысыта албай, же муздата албайсың. Орус парды өзгөртүп суу чачсаң ысыйт, керек эмес учурда чачпай койсоң муздайт. Аны менен бирге шыпыргы менен чабынсаң, андан өткөн рахат жок. Мыкты мончонун буусунан акактап, катуу суусап чыкканда, чаңкооңу кандырган суусундуктан кылкылдата жутсаң керемет да...
- Бирге жашаган өмүрүңүздө үйгө келбей калып жеңебизге кызганыч кырдаалын түзүп "косяк" кетирген күндөр болгонбу?
- Жаш кезде ишти лейтенанттыктан баштадым, капитан, майордукту алып, жетекчилик кызматка келгиче айлап-жылдап үй бетин көрбөй, командировкада жүрдүм. Жубайым туруктуулугу менен чыдап көтөрдү, турмуштун оор түйшүгүн жубайың кошо жардам берип өткөргөн соң бири-бириңди аяп, өтө аяр мамиле кылып калат экенсиң. Ошон үчүн себепсиз үйгө келбей калып "косяк" кетире элекмин. "Косяк" деген сөзүңөр жакшы экен.
- Куран окуй аласызбы?
- Жашоодо жамандык-жакшылык бирдей жүргөндүктөн, тарбиялап, жол көрсөтөт тура. Андыктан куранды окуганды үйрөнүп алгам, куран билем. Курандын сүрөөлөрүнөн да азыраагын жаттап алдым.
- Артыңыздан жаш кыз ээрчип "сүйөм, күйөм" деп тынчыңызды алса...
- Өтө кызык суроо экен, эми мени жаш кыз ээрчибесе керек. Бардык адам менен жакшынакай сүйлөшсө болот го, ал кызга пайдалуу кеңешимди айтып, жакшы жагына багыт берип, үмүтүн үзмөкмүн. Жаш кыздын өзүнүн тагдыры, келечеги бар. Ырас келечеги болгон соң "тең-теңи менен, тезек кабы менен" демекчи, өзү теңдүү жигитке шынарласын. Кыргызда үйбүлөлүү мырзаны ээрчиген жаман адат болгон эмес, себеби бизде намыс күчтүү да.
- Машина зуулдата айдаганды качан үйрөнгөнсүз?
- 25 жашымда үйрөнүп, 25 жылдан бери айдап жүрөм, бирок, азыр чет өлкөлүк машиналар бузулса оңдой албайм, тетиктерин түшүнбөйм. "Жигули", "Москвичти" бузулган жеринен эле ача салып тетиктерин ары-бери бурап, оңдоп айдап кете берчү элек. Германия, Япониядан келген машиналардын сырын чындап билбейм, машинам жолдо бузулуп калса, таштап кете берем.
- Балалыктан бир элес...
- Беш жашымда үйдөн кетип калып, кайра жол таба албай, тоодо адашып, ата-энем 2-3 күн элди уюштуруп издешип, караңгыда фонардын жарыгы менен токойдон таап, атам үйгө алып келгенин билем. Эмнеге ошондо үйдөн кетип, адашканыма азыр түшүнбөйм, бала кезде өжөр болчумун. Алты жашымда көчөдөн өткөн адамдарга тынчтык бербей, киши өткөрбөй таш ыргытып, тийишип, чатак чыгарган, тарамыштай түйүлгөн арык бала элем. Кийин оңолуп 12 жашымда бал челекти карашып, чөп чаап, мал багып кеттим.
- "Кемчиликсиз адам болбойт" деп калдыңыз, өзүңүздөн тапкан кемчилик...
- Тартипти өтө жакшы көргөндүктөн адамга катуу айтып коем. Бардыгы мыйзам чегинде болсо дейм, бирок, жашоодо андай болбогондуктан ороймун. Оройлук бала кезден калган, кээде болбогон нерсе үчүн катуу айтып алып, ичим ачышып, ойлонуп калам. Практикада бир ордумда олтуруп иштебегендиктен иш ордумда олтурбастан, жүгүрүп иштегенди жактырам. Кемчилик издей берсем өтө көп кемчиликтерим калкып чыгат го...
- Өзүңүзгө үй курдуңузбу же, өмүр бою даяр тамда жашап келесизби?
- Келинчегим экөөбүз үйлөнгөндөн кийин жыйырмадай батир алмаштырып, көчүп-конуп эле жүрчүбүз. Бишкекте биз көчүп барбаган, жашабаган жер-көчө калбады, кыйынчылык, жетишпеген жашоону көрдүк. "Көч бара-бара түзүлөт" дегендей иштеп, машиналуу болдук. Эмгегибиз эске алынып, "Жал" кичирайонунан мамлекет үй берди. Кийин аракеттенип, өз мээнетибиз менен үй салдык. Эч убакта белен нерсеге, даяр тамакка келген эмеспиз. Күжүрмөн аракет аркасында ушул деңгээлге жетип жашап атабыз.
Ач элдин чоң курсактары
Алишер Сабиров, Чолпонкул Арабаев, Медет Садыркулов, Арстан Ногоев, Жаныбек Жанызак, Досбол Нур уулу, Жумакадыр Каныметов, Асанбек Стамов, Курмангазы Азыкбаев, Рахман Раззыков, Абдылда Иманкулов, Жаныш Рүстөнбеков, Азимбек Бекназаров, Нурлан Мотуев, Камчы Сарыбаев, Акылбек Абдыкалыков, Айтыбай Тагаев, Байымбет Мураталиев, Мырзабек Тойбаев, Токтобек Асаналиев, Жаныбек Алыкулов, Алымбай Султанов. Дагы…
Кубатбек Жусубалиев, Адахан Мадумаров, Амангелди Муралиев, Данияр Үсөнов, Жолдошбек Зарлыкбеков, Алым Токтомушев, Султан Раев, Турсунбай Бакир уулу, Темирбек Акматалиев, Чоюн Өмүралиев, Мелис Асылбашев, Жеңишбек Эдигеев, Азиз Жетигенов, Бек Борбиев, Мухтар Атаналиев, Өмүрбек Абдрахманов, Нурлан Асанбеков, Келдибек Ниязов.
Темир Сариев, Айылчы Сарыбаев, Ишенбай Абдуразаков, Сүйүнбай Эралиев, Мелис Эшимканов, Бороончу Кудайбергенов, Кубанычбек Калыков (Кубик), Исмаил Исаков, Марат Султанов, Темир Бирназаров, Асел Турдалиева, Кайрат Пиримбердиев, Сталбек Алмазбеков, Эсен Топоев, Чыныбай Турсунбеков, Клара Алибекова, Баян Сарыгулов, Уран Ботобеков, Чолпон Орозобекова, Эрнист Асек уулу, Алина Жетигенова, Александр Воинов, Кутман Жолдошев.
Камчы Сарыбаев, Атантай Акбартегин, Осмонбек Артыкбаев, Сыймык Бейшекеев, Аалы Туткучев, Жалил Садыков, Нуралы Капаров, Айя Садырова, Жакут Сыдыков, Шайырбек Абдрахман уулу, Акбөкөн Таштанбеков. Дагы…
Нурлан Мотуев, Өмүрбек Текебаев, Болот Шерниязов, Жеңишбек Назаралиев, Алым Токтомушев, Жаныбек Жанызак, Сыймык Бейшекеев, Бек Борбиев, Асел Турдалиева, Жылдыз Мусабекова, Чолпон Орозобекова, Саламат Садыкова, Аалы Туткучев, Шайырбек Абдрахман уулу, Замира Сыдыкова, Адахан Мадумаров, Исмаил Исаков, Мелис Эшимканов.
Талгар Жакшылыков, Каныкей Эралиева, Султан Раев, Жыргалбек Касаболотов, Шарипа Садыбакасова, Улукмурза Полотов, Ишенбай Абдуразаков, Кыялбек Урманбетов, Гүлнара Тойгонбаева, Майра Дүйшөкеева, Садык Шер-Нияз, Элмирбек Иманалиев, Элмурза Сатыбалдиев, Акылбек Абдыкалыков, Роза Шакирова.
Карбалас Бакиров, Амантай Кутманалиев, Азамат Болгонбаев, Темир Бирназаров, Асел Турдалиева, Кубик Калыков, Азиза, Назира Айтбекова, Мирбек Атабеков, Кенже Дүйшеева. Дагы…