ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru fr
"Айат пресс", 26.02.09 - 6-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Бул жолку чайлашуубузга оппозиция лидеринин бири Аликбек Жекшенкулов менен "Интербилим" борборунун жетекчиси Асия Сасыкбаева келди. Меймандарыбыз жаштар, ыйман, ызаат маселелеринин тегерегинде талашып-тартышты.
Асия Сасыкбаева: - "Кандай эмгектенесиң, чыгармачылыгыңда кыйынчылыктар болдубу, бул ырды жазганда кандай илхам, идеалар келди, музыканттар менен кантип иштештиң?" деген жок. Бир белгилүү саясатчынын булгайбыз деп "Агым" газетасы жаман сүрөттөрдү басты, экинчи жолу чыкканда эл аны карап да койгон жок. Эми видео кассета жасап чыгарып жатыптыр деп уктум. Ушундай ыпластык маданиятка жатабы? Өзүбүз элди моралдык жактан майып кылып атабыз. Мен мунун өз элине каршы жасалган кылмыш деп түшүндүм. Жылдыз, сиз "саясатты сүйлөбөйлү" деп айтып жатасыз, бары бир сүйлөгөнгө туура келет. Аны гезитке бергенден уялышпай, кайра "баланча акча беребиз" деп даң салып аткандарына күйбөгөн жериң күл болот экен да. Биздин тарыхыбызда андай жок, бүгүнкү бийлик өзүнүн ордун кандай сактап калышты билбей, ушундай булганыч нерселерге барып жатышат.
Алик Жекшенкулов: - Сүйүүдөн баштап, моралдык нравалык маселеге өтүп кеттик. Биздин мамлекетибиз, чакан, кичинекей, саясатчы же башка болобу жасаган иштерин, ички дүйнөсүн бүт билип турушат. Ошону түшүнбөй сырттан келген технологияны пайдаланып, бийлик ар кандай ыплас аракеттерди жасап жатат. Мындай нерселерге жол бербеш керек, бул жаштарга таасир тийгизет. Кээ бир жаштар, ошол саясатчыларды кумир тутуп жүрсө, тигилер мындай нерселерди көрсөтүп атса ким ишенет. Бирок, бул өтө маанилүү, коомчулукту ирите турган маселе.
"Айат пресс": - Ашыктык темасын уланта берели, сүйүүдөн жабыр тартып ыр жазган же аябай кат жазган учуруңар болду беле?
Сасыкбаева: - Мен кээде ыр жазчумун. Бирок, эч кимге окутчу эмесмин. Кээде ушундай кырдаал болот, жан дүйнөңдү ыр менен тынчтандырасың. Кээде жазгың деле келбейт, өзү эле чыга берет. Мен дил баяндарды жакшы жазчумун. Университеттен биринчи жолу дил баян жазганда, мугалим группага окуп берген. Бары "сен туура эмес чөйрөгө келиптирсиң, башка факультетке барышың керек" дешкен. Бирок, сүйүүнүн сезими, толкундоонун сезимдери ар бир адамда болот. Ушул сезимдер бардык адамдарда сакталып кала бербейт. Бул сезимдерди сактап калгандар абдан аз кездешет.
Жекшенкулов: - Мен ойлойм, алагды болуу менен сүйүүнүн айырмасы чоң. Сыртынан жактырып сүйөм деп карап калса өтө маанилүү. Сүйүүнүн жыйынтыгы белгисиз, жакшы же жаман болушу мүмкүн. Адамдын ички дүйнөсүн козгоп, керек болсо сөөк, тамырыңды оорутат. Ошондо сиз айткандай ырлар жаралышы мүмкүн. Бирок, мындай сүйүүлөр аз кездешет.
"Айат пресс": - Сиз сулуу, жылдыздуу кыздарды көргөндө кылчайып карайсызбы же такыр көңүл бурбай кутуласызбы?
Жекшенкулов: - Эркек деген эркек да. Биздин философиябыз, психологиябыз аялдардыкынан башка. Аялдар кырктан ашкандан кийин өзүңөр билесиңер, көбүнчө энелик сезимге өтүп кетет.
"Айат пресс": - Алик мырза, кызык экенсиз, кырктын кырынан кийин аялдар да ачылат да?
Жекшенкулов: - Ооба, силер аялдардын психологиясын өзүңөр билесиңер. Мен өзүмдүн келинчегимди карап туруп ойлойм. Албетте, мындай эмес. Бирок, энелик мээрим көбүрөөк жеңип кетет го.
Сасыкбаева: - Менимче бардык нерсе адамдын мүнөзүнөн болот, бирок көбүнчө тагдырга да көз карандыбыз. Кээде адамдар өмүр бою жашайт, бирок, сүйүүсүн кезиктире албайт. Кээ бири абдан эрте жолуктурат же кечигип, карыганда жолугат. Сүйүүнү жолуктурганда, өзгөчө совет учурунда жашай беришчү. Кийин союз тарагандан соң, канча үйбүлө ажырашты. Анткени, качандыр бир убакта бирөө адашты, сүйүүсүн кеч жолуктурду. Кээси жөн эле көөп кетти. Кээси сүйүүнү "сексуальная разрядка" катары түшүнөт. Үч аял алса, өздөрүн кыйын сезгендер бар. Эч ким өзүнө суроо бербейт. Балдары кандай кыйналып атканын билишпейт. Кээ бири көп аялдуулук жөнүндө суроо көтөрүп атышат, ал жөн гана билимсиздик. Билимдүү менен билимдүүлүктүн айырмасы бар. Билимдүү диплом алганда, ал эми билимдүүлүк максатың менен баалуулугуң болот. Эгерде адамда бул нерселер жок болсо, адам көп басып баштайт. Өзүн эркин сезип калышат. Бул чөйрө сүйүүнүн чөйрөсү эмес. Бирок, алар өз моюндарына алышпайт.
Жекшенкулов: - Бул жерде коомчулук бузулду, жаштарга көңүл бурбай койдук, коомчулуктун баалуулугу алмашты. Адамкерчилигине, билимине, аял-эркегине карабай калышты. Байлык, бийлик роль ойноп калды. Азыркылар мамилени ушуга карата түзүшөт.
"Айат пресс": - Биз "улуттук идеология жок" деп какшап айтып атпайбызбы, бүгүн улуттук идеология жоктугу чынбы же...
Сасыкбаева: - Идеология жасайбыз деп капкаяктагы нерселерди чыгарып атышат. "Манастын жети осуяты" деп атышканын көрөсүң, анан башкага кирип кетишет, кээ бирөөлөр, мисалы үчүн президент "идеологияны сөздүктөрдөн издеш керек" деп атпайбы. . Элди караш керек, кыргыздар үчүн эмне баалуу, биздин ата-бабабызда эмне баалуу болгон. Кандай шартта Кыргызстан өнүгүп-өсөт. Биз "немецтер так жүрөт, америкалыктар эркин болушат, африкалыктар спортсмендер" деп айтып атпайбызбы. Ал эми кыргыздар болсо, "бир мамлекеттен акча алабыз, экинчи мамлекеттен акча алат элек" дейбиз да эки мамлекетти кагыштырып жана алдап коебуз. "Демократия түзөбүз" деп Европалык конвенциянын барына кол коебуз. Аларды эптеп алдап акча алуу. Биздин идентификациябыз калп айткан эл болуп калдык окшойт. Жок дегенде калп айтканды токтотсок, мыйзамдарды бузбасак, бийликке баргандар эл, мамлекет үчүн иштесе ошондо идеология өзүнөн өзү түзүлүп, калыптана баштайт.
"Айат пресс": - Өткөндө президенттен идеология тууралуу сураса макалга такап кутулду, маданияттын акыбалына кайгырсак, "маданиятыбыз өсүп-өнүгүп атат" деди.
Жекшенкулов: - Сиздер "маданият деградацияга тушукту" деп суроону кабыргасынан туура коюп жатасыздар. Ошондой эле криминализация, коррупция, проституция, айтор, ушундай "циялар" көп. Алып карасаңар, улуттук идеология ушундай нерселерге таасир эте турган эң орчундуу маселе. "Манастын жети осуяты" деп жакшы айтылган менен тилекке каршы ушундай идеалар кагаз бетинде калып атат. Ошол жети осуятты чечмелеп, колдон келсе ар бир осуятты жомок кылып жазыш керек, жаштарга мисал кылып, үч чоң пилдей болгон нерсеге кайрылсак болот. Биринчиден биздин тарыхыбыз, "Манас" эпосубуз, осуяттар, кыргыздын үрп-адаттары. Кыргыз жөнүндө канча кылымдан бери Кытайда, Европада, персиялык барактарда бар. Монголияда бир картада "Кыргыз каганаты канча кылымдан бери жашайт" деп айтылат. Экинчи багыт - цивилизация жана прогрессивдүү жакшы баалуулуктарды биздин коомчулук билиш керек. Глобалдуу технология, жаңы методдорду, компьютердик технологияларды үйрөтсөк. Сыртка иштеп, окуп кеткен жаштар ошол жактан жакшы нерсе үйрөнүп бизге жеткирсе. Кыргыздын жакшы сапаттары бар, кайсы жерге барбасын "менин элим-жерим" дешет. Бул жерге келгенде эле башкача болуп калышат. Үчүнчү бул дин, уялбастан айтайын, биздин ата-бабабыз жетинчи кылымдан бери ислам динине таянып келишкен. Менимче бизди ыймандуулук жолуна салбаса болбойт. Анткени, адам деген бир нерсеге ишеним артпаса кыйын. Бүгүн адам бийликке ишенбейт, бири-бирине ишенбейт. Аял менен эркек, эрди-катын да бир-бирине ишенишпей калды...
Сасыкбаева: - Мен жети осуятты албаш керек деп айткан жокмун. Бир айтышат, кайра таштап коюшат да, башка нерсеге кирип кетишет. Анан дагы бир нерсени чыгарышат, жылда бир нерсени чыгарып унутуп калышат. Сөзүнүн башы менен аягын кошпойт, биздин саясатчылар башаламан болуп калышты.
"Айат пресс": - Ошол эле учурда дагы бир проблема келе жатат. Оппозиция лидерлеринин балдарын, бийликтегилердин балдарын көрүп жүрсөңөр керек "киргиз" болуп баратат. Сиздердин балдар деле кыргызча билбейт. Конокко барса усткандап, эт туураганды билишпейт. Ошол нерсе бизге кайра өзүнчө көйгөй болуп баратат. Эгер биз ушул темп менен кете берсек кыргыз, кыргыздыгын унутуп калышыбыз мүмкүн. Ушул тууралуу барабан кагып көрбөйсүздөрбү. Сиздердин эле досторуңуздардын үйлөрүнө барсаңар балдары, кыргызча сүйлөбөйт. Кээ бири керек болсо тыңыраак учурашканды билишпейт.
Жекшенкулов: - Бул маселени абдан туура айтып атасың. Ошол үчүн биринчи маселе каада-салт, асыл-нарк маселесин көтөрүш керек. Бирок, бул үчүн мамлекеттик саясат жүргүзүү зарыл. Биз дагы шаардык кыргыз болуп, убагында кыргыз тилди, ат чапканды, кой сойгонду, жылкы айдаганды, кымыз бышканды ж.б. нерселерди билчү эмесмин, анан жайкысын үч ай таятамдын колунда Кочкор, Соңкөл жактарда жүрчүмүн. Таятам, "ии шаардык келдиңби?" деп, чачымды кырып, эртең менен таң атпай, уктатпастан тургузуп, "жылкыны айдап кел" деп үйрөткөн. Мындай нерселер да өзүнчө эргүү тартуулайт. Биз үрп-адатты кылымдан кылымга сактап калышыбыз керек. Абдан маани берип балдарга үйрөтүш керек. Анткени, кыргыз тилди пропаганда кылбай, мектепте сабак берсек, китептер келегей тилде жазылган. Теле-радио көрсөтүүлөрү начарлап кетти, кантип анан тил өнүгөт? Мамлекеттин, элибиздин келечегине таасир эте турган, абдан маанилүү нерсе тил. Кыргыз тилди башка тилдерге басмырлабашыбыз керек. "Орус тилдин кереги жок, кыргыз тил гана болгондо оңолобуз" дешет. Андай нерсе туура эмес, менин оюмча биз төрт тилди алып жүрүүбүз керек. Биринчиден кыргыз тил, азыр орус тил да начарлап кетти. Кытай жана англис тилдерин жаштарга үйрөтүү керек. Ушул тилдер бүгүнкү күндө дүйнө жүзүндө эң маанилүү.
Сасыкбаева: - Мен үрп-адат жөнүндө дагы айткым келет. Бүгүнкү күндө менин оюмча, устукан байлык болгонсуйт. Устукандын кимге кереги бар, айылда бир жөн, шаарда кой сойгондор жок да. Элибиздин 70 пайызы жакырчылыкта жашап, чай менен нандан башка тамакты көрүшпөйт да.
Жекшенкулов: - Төрт жыл Европада болдум. Ал жерде Европалык "кимге кандай урмат-сый көрсөтүш керек" деген протокол бар. Бизде протоколу жок эле, улуу болсо "жамбашбы, куйрукпу" берет. Ушул нерселерди бири-бири менен айкалыштыруу керек. Азыр протоколду билбейт, ким президентке жакын болсо, "мен өйдө чыгышым керек" деп өзүн өздөштүрүп алат. Ал адам билими, моралдык жактан ошондой бийиктикте отура алабы?
Сасыкбаева: - Менин көз карашымда ар бир адам өз эркиндигин билиш керек. Ал эми эң коркунучтуусу шылдың болгон, басынган адамдар. Устукан тарткан даража эмес, бул албетте каада-салт. Мисалы азыр колуңда жок, билимиң жок болсо кыйын. Үйбүлөлүк үлпөт тойлорго барып жүрөбүз. Ким кандай бай, чоң болсо олчойгон белекти ага тартуулашат. Кыргызда кошоматчылык деген күчтүү да, элге жардам бергендин ордуна кошоматка кой соебуз. Барбы, жокпу, уурубу, ууру эмеспи, сотбу, сот эмеспи ар ким ордун табыш керек. Ошо менен бирге эле тилди да үйрөтүш керек.
Жекшенкулов: - Жаш бала этти балта менен чапкандан көрө, койду сойгонду үйрөнсүн.
Сасыкбаева: - Балта менен чапкан эле этти сатып жеп жатпайсыңарбы.
Жекшенкулов: - Ал шартка жараша болот. Бирок, бары бир үйрөтүш керек.
"Айат пресс": - Мисалы бизде улуу аксакалдар отурса, учаны президентке тартышат. Салт боюнча улуу аксакалга бериш керек, эмнеге президент алыш керек дейм да...
Жекшенкулов: - Ооба, устукан тартуу эң оболуу кыргыздын салтына ылайык болуп, барысына ченем болуш керек.
Сасыкбаева: - Президент деген ким, биз ага салык төлөйбүз. Айлыгын беребиз, ден-соолугун текшеребиз, жашаган тамы, отурган офиси кенен, жарык, секретариаты бар, чет өлкөгө байма-бай каттайт, анан ага ишенич артып "эл үчүн иштеп бер" деп колу-бутун бош койдук да.
"Айат пресс": - Жин келгенде ачууну кандай чыгарасыз?
Сасыкбаева: - Кыйкырып эле чыгам, абдан катуу жиним келгенде такыр унчукпай коем.
Жекшенкулов: - Мен дагы катуу ачуу келгенде унчукпай коем. Ачуумду таратканга спорт менен алек болом. Штанга көтөрөм же тоого барып суунун жээгине басып келгенде жакшы болуп эс алып, башка чоң нерселерди, баалуулуктарды ойлоп келем.
ActionTeaser.ru - ???????? ???????