ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Курчап турган дүйнөнү музыка аркылуу таанып билүүгө умтулуу, музыкалык түшүнүктөрдү өздөштүрүү көптөгөн жылдан бери илим тарабынан өнүгүп, өсүп келүүдө. Билим, маалымат, анын ичинде музыкалык билим менен тарбия берүү жөнүндөгү маалыматтар күндөн-күнгө көбөйүүдө. Жалпы музыка дүйнөсүндөгү музыкалык маалыматтын баарын өздөштүрүү үчүн адам өмүрүн акырына чейин окуусу керек экени белгилүү эмеспи. Бирок ошол окуп билгенибиздин көпчүлүгү реалдуу турмушта пайдаланылбай калары да ачуу чындык болуп жатат.
Орто мектептерде музыкалык билимге багыттап окутууда, окуучулар социалдык-культурологиялык тажрыйбанын кандайдыр бир бөлүгүн гана өздөштүрөт. Демек, мындай окутуу учурда өз натыйжалуулугун жоготуп, кризиске учурады.
Музыка предметинин окуу программасын культурологиялык-компетенттүүлүк өңүттө модернизациялоонун зарылдыгы эмнеде?
Биринчиден, азыркы күндөгү музыкалык маалыматтын баарын окуу программасына киргизүү мүмкүн эмес, реалдуу чындыкты гана окутуу талап кылынат. Себеби культурологиялык тажрыйбанын эң керектүүсүн гана өздөштүрмөйүнчө окуучу турмушка даяр болбой калышы талашсыз.
Экинчиден, окуучунун эске тутумун ар кандай керек эмес музыкалык маалыматка толтуруу баланын ден соолугуна өтө зыян экени азыркы илимде аныкталган. Аны, (окуучуну) музыкалык билим жана тарбия берүү жөнүндөгү маалыматты табууга, пайдаланууга үйрөтүү зарыл. Себеби азыркы күндө коомго билимдүү гана эмес, чечкиндүү, демилгелүү, чыгармачыл, тажрыйбалуу адистер керек.
Билимге багытталган окуутунун түзүмү мындай милдетти толук аткара албай жатат. Ушул жагдайга байланыштуу бир катар окумуштуулар билим парадигмасынан чыгуу жолун издегенден, компетенттүүлүктү да калыптандырууга багыттап окутуу азыркы күндө абдан актуалдуу экендигин далилдешти.
Биздин оюбузча, музыка предметинин окуу программасын жана окутуу технологиясын культурологиялык-компетенттүүлүк өңүттө модернизациялоо жана аны калыптандырууга багытталган музыкалык билим берүү дүйнө жүзүндө, ошондой эле, Кыргызстанда да орчундуу маселе катары көтөрүлүүдө.
Культурологиялык-компетенттүүлүк түшүнүгү билим, билгичтик, көндүмдөрдөн сырткары, эмоциялык, эркти жөнгө салууну жана жүрүм-турумду да камтыйт.
Музыка предметин окутууда культурологиялык компетенттүүлүктү калыптандыруу, орто мектептерде музыкалык билим берүүнүн жаңы моделин талап кылат.
Азыркы учурда музыкалык билим, тарбия берүүнүн окуу программасы жана окутуу технологиясы жөн эле музыкалык билим жана тарбия берүү жөнүндөгү маалыматты камтыбастан, культурологиялык компетенттүүлүк өңүттө окутуунун бүтүндөй блогун камтуусу зарыл.
Орто мектептерде музыкалык билим берүүнүн окуу программасы илимий предметтик окутуу менен гана чектелбестен, адамдын иш - аракети, таанып билүү, коммуникативдик, баалуулук-ориентирлик, эстетикалык, музыкалык-эстетикалык, музыкологиялык, этномузыкологиялык тармактарды да өзүнө камтыйт.
Баланы өнүктүрүп окутуу - бул окутуунун интеллектуалдык компетенттүүлүгүн калыптандырууга көмөк түзүүчү мазмунду калыптандыруунун бир түрү болуп эсептелет. Билим парадигмасынан чыгуунун жолун издөөдө интеграцияланган окуу курстарын түзүүгө аракеттер жасалат. Мисалы: оюн иш-аракеттери, долбоор методу, "маданияттардын диалогу" мектебинин теориясы жана практикасы.
Культурологиялык компетенттүүлүк мамилеси биринчи орунга маалыматтуулукту эмес, проблема чече билүүнү коет. Музыка предмети боюнча төмөндөгү кырдаалдарда проблема чече билүү талап кылынат:
o кыргыз улуттук музыканы таанып билүү жана түшүндүрүү;
o азыркы техниканы жана технологияны музыканы угууда жана аткарууда колдоно билүү;
o өзүнүн музыканы аткарганына жана ага болгон мамилесине баа бере билүү;
o башка элдердин музыкалык чыгармаларына анализ бере билүү;
o этномузыкологиялык ар кандай проблемаларды чече билүү.
Культурологиялык компетенттүүлүктү киргизүүдө мурдагы предметтик түзүм сакталабы же жокпу деген суроо туулушу мүмкүн. Албетте, мында предметтик түзүм жоюлбайт, бирок жардамчы милдетти аткарат десек болот. Музыка предметин окутуу процессинде турмуштук кырдаалдарга окшогон көрүнүштөрдү, элдик жана классикалык музыкалык чыгармаларды колдонуу, аткаруу, уктуруу жана алар аркылуу турмуштук проблеманы чечүүгө үйрөтүү туура болот.
Музыка предметинин окуу программаларын жана окутуу технологияларын культурологиялык-компетенттүүлүк өңүттө модернизациялоонун биринчи кадамы:
o окуу программасына интеграцияланган сабактарды киргизүү,
o музыкалык чыгармалардын мазмунун реалдуу турмушка жакындатуу;
o културологиялык-компененттүүлүктү калыптандыруучу талаптарды күчөтүү;
Культурологиялык-компетенттүүлүккө коюлган негизги талаптардын бири - маселени чече билүүгө үйрөтүү.
Окуучуларды музыкалык-эстетикалык билимдердин жыйындысын алууга, көндүмдөрдү, машыгууларды өнүктүрүүгө гана багыттабастан, алардын культурологиялык компетенттүүлүккө айланышына шарт түзүшүбүз керек.
Культурологиялык компетенттүүлүктү калыптандыруунун айрым бир педагогикалык принциптери төмөндөгүлөр:
o окуу программаларынын окуучуга багытталышы, анын музыкалык билимге муктаждыгынын эске алынышы;
o музыкалык билим, тарбия берүү мазмунунун системалуулугу, бүтүндүгү, толуктугу;
o модулдук - блоктук принцип;
o музыкалык билим, тарбия берүү окуу программасындагы угуу үчүн берилген музыкалык чыгармалардын мазмуну проблемалуу, диалог формасында берилиши;
o өз алдынча музыкалык билим алууга умтулуусуна шарт түзүү жана керектүү болгон музыкалык материалдар менен камсыз кылуу.
Музыка предметинин окуу программасын жана окутуу технологиясын культурологиялык - компетенттүүлүк өңүттүн негизинде модернизациялоо - бул татаал синтез. Ал музыкалык билимден, предметтик-практикалык тажрыйбадан, жеке тажрыйбадан турат. Предметтик билим берүү программалары кырдаалды моделдөөчү окуу технологиясынан жана контролдук ченөөчү материалдан түзүлөт.
Музыка предметинин окуу программасы жана окутуу технологиясы культурологиялык компетенттүүлүк өңүттө модернизацияланганда жана аны менен окуучу камсыз болгондо, ал ар кандай кырдаалды анализдей алат, ага баа бере алат, анан көздөгөн натыйжага жетүүчү жолду издеп таба алат.
Музыка сабагында культурологиялык компетенттүүлүккө ээ болууда билимдер интеграцияланат, жалпыланат, окуучу өзүн өзү көрсөтө алат.
o музыка сабагында баштапкы музыкалык- теориялык билим алмайынча културологиялык-компетенттүүлүккө ээ болбойт.
o Ал эми культурологиялык компе-тенттүүлүккө ээ болмоюнча музыкалык- теориялык билимин окуучу пайдалана албайт.
o Андан кийин, далилдүү бир максатка ылайык иш-аракет болмоюнча культурологиялык-компетенттүүлүк калыптанбайт.
Культурологиялык - компетенттүүлүккө өтүүдө башталгыч класстагы музыка предметинин алдында төмөндөгүдөй милдеттер турат:
o музыканы угууга, музыканы угуп өз оюн айта билүүгө үйрөтүү;
o музыканы угуу билгичтигин калыптандыруу;
o иш-аракетке багытталган музыкалык билим менен камсыздоо;
o окуучунун музыкалык жөндөмдүүлүк потенциалын жана мүмкүнчүлүгүн колдонуу;
o музыканы аткарууда жана угууда коммуникативдик ыктарды калыптандыруу;
o элдик жана классикалык музыкалык чыгармаларды угууда күтүлбөгөн кырдаалдардан чыга билүүгө үйрөтүү.
Азыркы күндө өлкөбүздө жалпы билим берүүчү орто мектептерде музыка сабагында, инновациялык педагогикалык технологияларды колдонуу боюнча реалдуу мүнкүнчүлүктөр тууралуу эмнени айта алабыз же анын мүмкүнчүлүктөрү, зарылчылыктары барбы деген суроону чечмелеп көрөлү.
Алгач бул суроого жооп берүү үчүн биздин айлана тегерегибизде, тагыраак айтканда коомубузда эмне болуп жатканына көз чаптырып, баамдап көрөлү.
Бүгүнкү биздин жашообуз, күнүмдүк турмушубуздагы экономикалык кыйынчылыктарга гана көз каранды болбостон, психологиялык кыйынчылыктарга да көз каранды болуп келүүдө. Алар татаал болгон медициналык, өндүрүштүк, турмуштук, экологиялык жана терс көрүнүштөгү бизди курчап турган кылмыштуулук кырдаалы болуп эсептелет. Мындай кырдаал адам баласынын мүмкүнчүлүктөрүн психикалык жактан тез-тез, эбегейсиз терс тарапка жогорулатып, турмуштук татаал шарт түзүүгө өбөлгө түзүп жатканы анык.
Кыргызстандагы учурдагы социалдык-экономикалык кырдаал билим берүүнүн окуу программасын жана окутуу технологиясын учурдун талабына ылайык өркүндөтүү талабын коюуда. Акыркы жылдары билим сапатынын кескин төмөндөшү, окуу жүктөмүнүн көбөйүшү окуу-тарбия процессинин мазмунун өзгөртүүнү шарттайт. Ошондуктан жакынкы мезгилде жалпы билим берүүчү орто мектептерде музыка сабагынын мазмуну олуттуу түрдө өзгөртүлүүдө. Бирок кайсы багытта өзгөртүүлөр киргизилүүдө?!
Жалпы билим берүүчү тармактарда музыканы бир кыйла кенен жана терең багытта, адаптацияланган жана психологокоррекциялык максатта окутуу зарыл. Азыр бардык эле мектепте окутулуп жаткан предметтерде, ден соолукту сактоого керектүү болгон технологияларды колдонууну сунуш кылышууда. Ал технологиялар окуучулардын азыркы муундарын жеткиликтүү, сапаттуу окутуу үчүн жана ден соолугуна минималдуу терс таасирин тийгизе тургандай кылып окуу материалдарын өздөштүрүүсүнө жардам берүүсү керек. Акыркы он жылдын ичинде жакынкы жана алыскы өлкөлөрдөгү жүргүзүлгөн көптөгөн изилдөөлөргө таянсак, орто мектепти бүткөн бүтүрүүчүлөрдүн 10% гана ден соолугу эң мыкты деп табылган.
Музыка предмети окутуунун өзүнө гана таандык спецификалык принциптерине негизделет. Аларга төмөнкүлөрдү кошсок болот:
? Музыка предмети боюнча Улуттук жаңы билим берүү программасы (куррикулум) музыка предмети боюнча музыкалык-предметтик, музыкалык-теориялык, музыкологиялык (Музыкология - бул музыкалык чыгармачылык аркылуу өздөштүрүлгөн, элдердин музыкалык маданиятын окуп билген, илимдердин жалпы жыйындысы) маалыматтарды берүүнү гана көздөбөстөн, музыкалык ар кандай жанрдагы чыгармаларды ырдоо, уктуруу аркылуу окуучуларды, ал чыгармалар жөнүндө эффективдүү анализ жасоого, өз ойлорун образдуу айтып берүүгө жана логикалык ой жүгүртүүлөрүн өстүрүүгө тийиш. Окуучу мында уктурулуп жаткан музыканын мазмунун жөн эле кара сөз менен айтып, музыкалык терминдердин эрежелерин жаттап эле кайталап коюуну эмес, ошол алган музыкалык билими аркылуу музыкалык текстке, речке карата музыкологиялык ой жүгүртүүгө жетишүү болуп саналат. Анда реалдуу турмушта кездешип жаткан музыкалык маданият менен ар кандай кырдаалда туура музыкалык ой жүгүртүүгө, анализдөөгө, маданияттуу маектешүүгө зарыл болгон көндүмдөрдү калыптандырууну да максаттанат.
? Музыка предмети боюнча Улуттук жаңы билим берүү программасы (куррикулум) музыка предметин окутууга карата жаңыча мамилени талап кылат. Анда реалдуу турмуштун мүмкүнчүлүгүндө жана керектөөсүндө турган инсандардын жалпы эстетикалык багытында өз ара байланышуусундагы бүтүн система жатат. Тактап айтканда, музыка - бул искусствонун бир түрү, музыка - бул добуштардын тили, музыка - бул адам баласынын ички акыл-ой байлыгынын уюткусу, казынасы. Музыка элдик ырлардан операга чейин, гимнден симфонияга чейин, ар түрдүү жанрларда жана формада жаралат. Ошондуктан музыканын негизги булагынын түзүлүшүн кайрык, обон түзөт. Ошондой эле мында комуз, кыл кыяк, ооз комуз, жыгач ооз комуз сыяктуу улуттук аспаптарда, элдик жана профессионалдык багытта жаралган мыкты музыкалык чыгармаларды, анын ичинен күүлөрдү угуу, аларды анализдөө, ноталардын жайгашууларын так, даана жазуу ж. б. принциптерин бири-бири менен байланыштырып туруп, окуучуларга негизги музыкалык-эстетикалык билим, тарбия берүү кызматын аткаруу.
? Музыка сабагы мугалимден эле эмес, ар бир окуучудан чыгармачылык эркиндикти талап кылат. Эгерде аталган сабакта ар бир окуучу өз чыгармачылыгына жетише алса, анда берилген музыкадагы мазмундун мааниси менен гана чектелип калбастан, көркөм образдуу элестүүлүгү артып, окуучунун музыканы үйрөнүүгө, ырдоого, аны сүйүүгө, түшүнүүгө жана таанып билүүгө болгон кызыкчылыгын арттырат. Демек, чыгармачылык музыка сабагында мугалимге эле таандык болбостон, ар бир окуучуга да тийиштүү болуп саналат. Эгерде окуучу музыканын маанисин жана мазмунун терең үйрөнүүсү керек болсо, анда ага өз алдынча иштегенге шарт түзүп, ар бир бала өз оюн жеткиликтүү айтып берүүгө мүмкүнчүлүк түзгөн, жуптар менен иштөө, чакан топтордо иштөө жана өз алдынча иштөө сыяктуу интерактивдик методдорду колдонуу зарылдыгы турат.
? Музыка предметин окутуу, окуучуларда руханий музыкалык-маданиятка тарбиялоо максатын көздөйт. Мында окуучуга музыкадагы этнографиялык, музыкологиялык, музыкалык-фольклордук чыгармалардын жаралуу булактарын окуу, үйрөнүү менен бирге Кыргызстандын жалпы маданий, музыкалык-эстетикалык булактары болгон башка элдердин да музыкалык фольклордук жана классикалык чыгармаларын өздөштүрүү милдети коюлууда.
? Ар бир сабактагы чыгармачылык, окуучулар үчүн кадимки көндүмгө айланышына жетишүү музыка предмети боюнча сабактардын негизги стратегиясы болууга тийиш. Анда окуучулар жөн гана өтүлгөн музыкалык же өздөрү жакшы көргөн музыкалык чыгармаларды каалаганындай аткара бере тургандай эмес, өзүнүн алган музыкалык билимин өздөштүргөнүн чыгармачылык менен турмушунда пайдалана алуусун шарттоо үчүн ар бир сабактын формасын түзүүсү зарыл. Ар бир ырдын текстинин мазмунундагы элестүүлүк, музыкалык чыгармадагы образдуулук менен бирге окуучунун ички акыл-ой байлыгында, жан дүйнөсүндө көркөмдүктү баалай билүү касиетин өстүрүү менен турмуш чындыгындагы көрүнүштөрдү туура баамдоого бири-бирин салыштыра билүүгө, анын натыйжасында сапаттуу жана окуучуларга жеткилитктүү болгон музыкалык фольклордук чыгармаларды ажырата алууга, жакшы менен жаман чыгармалардын ортосун айырмалап түшүнүүгө жетишүү милдети ар бир окуучуга чыгармачыл мамиле кылууну шарттаганы турат.
? Учурда буга чейин колдонулуп келген музыкалык билим берүүдөй эмес, окутуунун стратегиясы окутулуп жаткан музыка предметинен эмне натыйжа ала тургандыгын окуучуга ачык көрсөтө алгандыгы менен айырмаланат. Эгерде окуучу музыка предметинен өз турмушуна реалдуу таасир эте алган музыкалык билимдин зарыл болгон негиздерине жетише албаса, анда предметтик сабак берүүнүн стратегиясы туура эмес экендиги аныкталат. Азыр музыкалык-эстетикалык билим берүү системасын окуучунун турмушу менен тыгыз байланышта кароо азыркы мезгилде дүйнөлүк эстетикалык билим берүүдө башкы орунда турат. Ырас, мындай мамиле музыкалык-эстетикалык билим алууга болгон талапты гана көтөрбөстөн, окутула турган эстетикалык түрмөктөгү бардык предметтерди интеграциялап, окуучуларга музыкалык билим берүү процессин бүтүн бир пайдалуу система катары кабылдоого шарт түзгөндүгү менен айырмаланат.
Башталгыч класстарда музыка предметин окутуунун жалпы максаты музыка предмети боюнча окуучулардын музыкалык-эстетикалык, музыкалык-теориялык менен музыкологиялык билимдерин, музыкалык маданияты менен маданий-руханий дүйнөсүн калыптандыруу жана өнүктүрүү менен, аны коомдогу, компьютердик техникадагы, жашообуздагы кездешүүчү ар кандай жалпы эстетикалык, музыкалык-эстетикалык баалуулуктарды түшүнүүгө, музыкалык-теориялык билимди өз турмушунда пайдалана билүүгө үйрөтүү, музыкалык билим алуунун андан аркы деңгээлине жетишүүгө шарт түзүү болуп саналат.
"Кутбилим", жањы саны... o кыргызча... o
email o архив o редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?