ru ky ky el cs ru ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ru en
"Жаўы кылым", 17.07.08 - 4-бет: Искусство...•
Музыка-бул философия менен кеменгерликтен дагы бийигирээк
турган жан дүйнөнүн ажайып ачылуусу.
Жүрөк толкутуп, сезим балкыткан аваз үндүү симфония-Муратбектин музыкасы
Искусство - улуттун сыймыгы, маданият - мамлекеттин күзгүсү, музыка - жалпы адамзаттын байлыгы. Адатта өнүккөн күчтүү мамлекеттерде улуттун сыймыгы, мактанычы катары биринчи кезекте искусствосун, маданиятын, музыкасын, адабиятын өнүктүрүп, рухий баалуулуктарын сактап, кайсы убакта болбосун өнөр адамдарына дайыма колдоо көрсөтүп келет. Ушул жагдайда алып караганда эгемендүү республикабыз кыйын кезең мезгилде кыргыздын нукура искусствосуна, маданиятына, адабиятына, музыкасына Өкмөт, парламент далысын салып, мамлекеттик деңгээлде чыгармачыл чөйрөгө жакшы көңүл бурбай жаткандыгы жакшы жөрөлгө эмес. Андан көрө жогорку рангдагы чиновниктер, саясатчылар, депутаттар саясаттын шойкомдуу оюну менен шугулдангандан көрө чыгармачыл адамдарды, рухий байлыктарыбызды көбүрөөк баалап, искусствонун, маданияттын, адабияттын, ургаалдуу өсүшүнө өбөлгө түзгөн пайдалуу мыйзамдарды кабыл алышса, жоголуп кетүү коркунучунда турган тилибизди, тарыхыбызды, маданиятыбызды сактап калууга чоң жардам болот эле. Карт тарыхка көз чаптырсак, эчен кылымды карытып, биздин бабаларыбыз урпактар үчүн өмүр бою өз элинин руханий асыл дөөлөттөрүн өнүктүрүп, ушул күнгө жеткиришкен. Ошондуктан, бүгүнкү күндө коомубуздагы башкы маселе - ошол ата-бабаларыбыздан биздин доорго мурас катары калган тарыхый эстеликтерин, руханий асыл дөөлөттөрүн сактап калуу жана искусствону, адабиятты ар тараптан өнүктүрүп, маданиятыбызды дүйнөлүк деңгээлге көтөрүү милдети турат. Кеп, мына ошол милдетибизди ким, кандайча аркалап жаткандыгында. Себеби, элибиздин маданияты канчалык жогору болсо, өлкөбүз рухий асыл баалуулуктарды ардактап, көздүн карегиндей асырап сактап, маданиятыбызды эл аралык аренага жаңы, жогорку деңгээлде көтөрүп, анын башаты болмок. Ошондуктан, улуттук маданият жана искусство майданынын каармандарына кайрылып, азыркы кездеги дүйнөгө болгон көз карашын билүү максатында кудай берген кайталангыс таланты менен белгилүү композитор, жүрөгү ачык, дили таза, ички дүйнөсү бай, көркөм өнөрдү, элибиздин рухий асыл дөөлөттөрүн аздектеген, элибиздин патриот уулу Муратбек Бегалиев менен дидарлашкан элек. Дегинкиси, патриоттук сезим жүрөгүндө бар, музыка өнөрүн сүйгөн инсандын чыгармалары кыргыз улуттук музыкасында, ал түгүл дүйнөлүк аренада да сезимиңди алдейлеген өзгөчө жагымдуу үн менен Алатоосундай болгон бийиктиктен жаңырып турат. Муратбек аганыны зор океандай чалкыган, мукам, миң үндүү симфониясы, музыкасы жалаң эле кыргыз элине эле эмес, жалпы адамзатка жаңырткан канаттуу кайрыктары менен дүйнөлүк музыканын алтын казынасына кошкон салымы зор жана бараандуу.
- Муратбек Акимович, Сиз Кыргыз улуттук консерваториясынын уюштуруучусу, биринчи ректору катары кыргыз искусствосуна тоодой эмгек кылгандардын алдыңкы катарында турат десем эч ашыкча болбос...
- Музыканын рахатына батып, жагымдуу чыгарма жазганга не жетсин. Бирок, композитор болгондон кийин кыргыз музыкасынын тарыхы, анын келечеги, элибиздин музыкалык алтын казынасы, өсүп келаткан жаш таланттардын тагдыры тууралуу ойлонбой кое албайт экенсиң. Ошондон улам музыкага ышкыбыз, жаш таланттарды таптап окутуу, аларга музыканын үрөнүн сээп өстүрүү үчүн консерваториянын фундаментин куюп, пайдубалын түптөө менин патриоттук сезимимди козгоп, кыргыз музыкасынын профессионалдык деңгээлинин өсүп-өнүгүшүнө зор салым кошсом деген ой жан-дүйнөмдү ээлеп алды. Мына ошол ойду ишке ашырыш көп эмгекти, убакытты талап кылды. Акыры көздөгөн максатым орундалып, 1993-жылы Кыргыз музыкасын өстүрүп, жаш таланттарды тарбиялоочу, маданият ишмерлерин даярдай турган түбөлүктүү маданияттын очогу болгон музыкалык өнөркананын, Кыргыз улуттук консерваториянын ачылышы менин өмүрүмдөгү эстен кеткис окуя болду. Азыр мен жетектеген улуттук консерватория кыргыздын музыкасын, маданиятын, дүйнө элине тааныткан таланттардын устаканасы болуп калды.
- "Ит күлүгүн түлкү сүйбөйт" деген элибизде макал бар эмеспи. Анын сыңары башка ЖОЖдор факультеттерди ачып, чала молдо дин бузат болууда...
- Эң туура суроону койдуңуз. Ошол факультеттерди ачышкан көпчүлүк ЖОЖдор өнөрпоз адамдардын жан-дүйнөсүн жакшы түшүнүп билбегендиктен, биздин улуттук консерваториянын турмушунун даамын азайтуу аракетинде иш жүргүзүп, элдин табитин бузуп, музыка өнөрүнө, коомго чоң залакасын тийгизүүдө. Натыйжада, мындай ЖОЖдор нотаны таанып билбеген студенттерге диплом берүүдө. Мындан чала сабат дипломдуу бир музыканттын кейиштүү тагдырына гана күбө болобуз.
Акыркы эле бир мисалды айтып кетсек, кыргыз-түрк "Манас" университети телекөрсөтүүдөн күнүгө реклама берүүдө. "Башка кесиптин ээси боло турган адистиктерди чакыруу менен кошо эле өзгөчөлөнтүп, консерваторияга кабыл алууну жарыялайбыз" деп билдиришти. Ушунун өзү эле дүйнөлүк коомчулукка күлкү келтирерлик көрүнүш болууда. Анткени, бир күн ЖОЖдо иштебеген"музыканттар" эмне жасап бере алат? Бул нерсенин артында түшүнгөн кишиге эң чоң саясат-идеология жатканын биздин өкмөтүбүз, министрликтерибиз түшүнүп жатат болду бекен? Же биздин өлкөдөгү боордошторубуздун акча бар, акылдын кереги жок деген кебиби? Кыргызстанда бир гана улуттук консерватория бар. Ал эми карлик түрүндөгү факультет-консерватория кыргыз искусствосун өстүрбөй, келечекте тамырын кыюуга даярдык көрүшкөндүктөрүбү? Биздин ойлогонубуз кыргыз-түрк "Манас" университети чала молдо дин бузарларды укпай, факультетин жогорку атта атабай, төмөнүрөөк түзсө болмок. Мунун өзү билим берүүдөгү криминалдык эле көрүнүш да. Бул эл аралык сотто каралчу эле иш болуп калды.
Ошондуктан, мамлекетибиздин келечегин ойлосок, профессионалдуу жол менен гана өлкөбүздү өнүктүрүп кете алабыз!
- Алар музыкалык кадрларды даярдоодо спецификасын эске алыш керек эле да...
- Кептин бардыгы алар республикадагы маданияттын тагдырын чечип жаткансып дүйнөгө таанымал, кадыр-барктуу искусство адамдары эмгектенген республикадагы жогорку билимдүү адистерди даярдай турган бирден-бир музыкалык окуу жайын, улуттук консерваторияны аттап өтүп, музыкалык жана маданият кадрларын даярдоодо деңгээли эң төмөн. Мындай кемчилик элибиздин ындынын өчүргөн көрүнүш бойдон калууда.
- Ооба, улуттук консерватория далай таланттардын багын ачып келе жаткан искусство жана маданият ордосу эмеспи?!
- "Музыка-сөз менен сүрөттөп айта албаганды жеткирип, поэзияны толуктап турат" деп орустун композитору А.Серов айткандай, музыка жаратуучулардын акыл-ою, асыл максаты, жан дүйнөсү жагымдуу жакшы музыка жаратуу болгондуктан, алардын өнөрүн баалап, жогорку деңгээлде даярдап окуткандыктан жаш, таланттуу уул-кыздарыбыз дүйнөлүк аренага чейин өсүп чыгып, кыргыздын рухий байлыгын, маданиятын дүйнө элдерине таанытып жатышат. Бүгүнкү күндө элүүдөн ашык студенттер жана аспиранттар Италияда, Францияда, Израилде, Россияда, Турцияда, Кытайда, Казакстанда ж.б өлкөлөрдө өткөн эл аралык конкурстардын лауреаттары болуп калышты. Консерватория музыкалык билим берүү маселеси менен гана чектелбестен, эгемендүү республикабыздын өсүп-өнүгүшүнө, анын тарыхынын урунтуу учурларына байланышкан маданий массалык иштерге, чет өлкөлөрдөгү гала-концерттерге окуу жайдын демилгеси менен өнөрпоз студенттерибиз катышып келүүдө. Ошондуктан, Кыргыз улуттук консерватория кыргыздын түркүгү болгон фольклорду жана классикасын дүйнө жүзүнө алып чыга турган билим уясы болуп калды.
- Муратбек Акимович, быйылкы жаңы окуу жылынан баштап ЖОЖдордо студенттердин акы төлөп окуусу оң беш миңден кем болбошу керек деген чечимди, КРнын Билим берүү министрлиги кабыл албадыбы. Бул сөзсүз Сиздердин окуу жайга да тескери таасирин тийгизсе керек...
- Дегеле дүйнөлүк тарыхка кайрылсак, чыгармачыл чөйрө өзүн каржылай алган эмес. Тескерисинче, эл, бийлик, Өкмөт ж.б. уюмдар өнөр адамдарына жардам берип, сактап келишкендиги белгилүү.
Бүгүнкү күнү албетте, мындай абал биринчи кезекте бизде окуган жаш таланттарга, анан көп балалуу жакыр үй-бүлөлөргө финансылык жактан оор кыйынчылыктарды алып келди. Буга чейин искусствонун негизин түзгөн музыка жана музыканттар тууралуу ой-пикир түйшөлтсө, эми окутуу акысы көбөйгөн мезгилде жетекчилик кызматка тиешеси бар чоң жоопкерчилик жүктөлүп, мындай жагдай жаш таланттардын чөнтөгүнө катуу таасир берди. Ошого карабай студенттерди кабыл алууда алардын талантына аябай маани берип, аларды чыгармачылыкка шыктандырып, окутуп, өнөрпоз-таланттардын багын ачуунун үстүндө талыкпай эмгектенүүдөбүз. Минтип, жаш таланттарга айрыкча көңүл бурбасак, көптөгөн таланттуу музыкант балдар башка окууга окуп кетип жатышпайбы? Эгерде, өнөрпоз баланын курсагы ач болсо, ал талантын кантип өркүндөтүп өстүрөт? Буга чейин бизге тапшырган таланттуу балдар тестирлөөдөн кулап, контрактын суммасы көп болгондуктан окубай калган учурлар болгон. Анан биз Билим берүү министрлиги менен сүйлөшүп, тестирлөөнү алдырып салып, антимонополиялык саясатка каршы комитет менен макулдашып, контракты үч миң сом кылган болчубуз. Эми, окутуунун баасы он беш миң болгону таланттуу балдарга кедерги болууда. Билим берүү министрлиги окуунун баасын жогорулатуудан мурун ар бир окуу жайдын спецификасын эске алыш керек эле да. Болбосо, республикабыздагы 2500 мектепке ырчы, таланттуу балдардын табитин билген, менеджер-уюштуруучу, адис-мугалимдер жетишпей жатат. Биз ошол адис кадрларды окутуп-даярдап берсек деп Билим берүү министрлигине сунуш кылуудабыз. Министр айым биздин сунушубузду колдоп берсе, улуттук консерваторияны келечекте дагы чоңойтуп, жалпы билим берүүчү орто мектептерге бирден музыка мугалимин даярдап, улам жаңы таланттарды ачууга көмөк берип, анда иштегендердин чыгармачыл чабытын кеңейтүүдө чоң жардам бермек элек.
Билим менен маданияттын түпкү максаты бир болгону менен булар эки башка багытта өсүп-өнүгүүчү тармактар. Биздин окуу жай билим, маданият, искусство маселелерине белгилүү деңгээлде тиешеси бар болгондуктан, окуу жайдын жетекчиси катары мени тынчсыздандырбай койбойт, - дейт, Кыргыз улуттук консерваториясынын ректору, профессор Муратбек Бегалиев сөзүн андан ары улап. Бара-бара аны жан дүйнөсүнөн чыккан жалындуу сөздөр курчутуп, патриоттук сезимин ого бетер ойготту. Анын айткан сөздөрүндө калет жок. Маектешим менен аалам аралап, жылдыздарга саякат куруп, көпкө дидарлашкандан кийин бүт өмүрүн көркөм дүйнөгө арнап койгонун, бул жашоону бекер жашап өтпөгөнүнө терең ыраазы болдум.
Улуттук консерваториядан улам узап баратканда түркүн аспаптын коштоосунда улам жогорку нотаны алганга аракет кылган таланттардын жагымдуу үндөрү оболоп, миң үндүү симфония -Муратбектин музыкасы кулагымда жаңырып, эң бир кымбат аваз үн жүрөгүмдү толкутуп, сезимимди балкытып жатты...
23 миңден ашык гектар буудай
Жалалабатта, бүгүнкү күнгө карата облус боюнча 23 миң 222 гектар буудай орулуп, жалпы аяттын 54 пайызын түздү.
Быйылкы жылы бардыгы болуп 43 миңден ашык гектарга буудай эгилген. Азыркы учурда орулган буудайдын түшүмдүүлүгү 32,6 центнерден айланууда. Дүң жыйым 75 миң 659 тонна жыйналды. Былтыркыга салыштырмалуу 4480 гектарга көп орулду. Ал эми былтыркыга салыштырмалуу 18 миң тоннага көп буудай өндүрүлдү. Жалпысынан облуста буудайды оруп-жыйноо үчүн 160ка жакын комбайын иштеп жатат.
Жалалабат облусунун коллегиясында электр энергиясын пайдалануунун лимитин сактоо, карыздарды жоюу, электр линияларын жана трансформатордук подстанцияларды оңдоо, мектептерди кышка карата даярдоо, элди отун-көмүр менен камсыз кылуу маселелери каралып, атайын токтом кабыл алынды.
Түркиянын Стамбул шаарында өткөн 14-эл аралык Түрк дүйнөсү балдар фестивалына шаардан 12 өнөрпоз катышып, бий жана ыр жанры боюнча үчүнчү орунду ээлеп кайтышкан.
Балдардын билимин өркүндөтүү борборунун өнөрпоздору Стамбул шаарында июнь айынын башында болгон дүйнө жүзүнүн 32 мамлекетинен 48 чыгармачыл топтун арасынан суурулуп чыгып, "Карлыгыч" бийчилер тобу жана "Кыргызстан" деген ырды аткарган ырчылар 3 орунду жеңип алышып, Алтын медель жана Кубок алууга татышкан.
Жалалабат шаардык мэриясында сибирь жарасын алдын алуу боюнча ЧПКнын жыйынына шаардык билим берүү, саламаттыкты сактоо,ветеринардык кызматтардын жооптуу жетекчилери катышышты.
Шаарда 16 аныкталбаган сибир жарасынын очоктору бар.Сибирь жарасы кишиге ооруу бодо малдын этин жегенден жуккан. Азыр малдарды эмдоо жүрүп жатат.
Жыйындын акырында токтом кабыл алынып,шаардагы 5 үйгө сибирь жарасынын тосмосун бир айдын ичинде коюуну, "Манас" базарындагы ичеги-карын саткан жайга шарт түзүп берүүнү, элдер менен түшүндүрүү иштерин жүргүзүү керектигин баса белгилешти.
85 млн. сомдук продукция өдүрүлдү
Шаардын тамак аш өндүрүүчү ишканалары тарабынан 85,0 млн. сомдук продукциясы өндүрүүгө жетишилип өндүрүлгөн продукциянын көлөмү 124,4 %ды түзгөн.