el ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Өкмөт дыйкандарга эмне үчүн бузук,
эски техника сатып келген?
Буга чейин дыйкандар лизинг же грант аркылуу келген Кытай өндүрүшүнөн чыккан техникалар сапатсыз экенин, бат бузулуп жатканын айтып арызданып келишкен. Айыл чарба министри Чынгысбек Узакбаев 2013-жылы 1 миллиард 462 миллион сомдун тегерегинде 1,5 миңге чейинки тракторду элге лизинг жолу менен берүү маселеси каралып атканын айткан эле. Аз өтпөй анын сөзүн вице-премьер-министр Тайырбек Сарпашев ырастап "Беларустан тракторлор, Россиядан комбайндар жана Польшадан кызылча чогултчу комбайндарды лизинг аркылуу алып келүү пландалып жатат" деди. Ушундан улам биз дегеле лизинг деген эмне, ал бизде туура жүргүзүлүп атабы деген суроолордун тегерегинде кеп кылалы дедик.
Көзүңөрдү ачкыла, эки жылдан кийин ачарчылык башталат
Учурда Кыргызстандын айыл чарба тармагы адамды ыйлата тургандай деңгээлде. Эгер ушул темпте кете берсек, бул тармак аз убактан кийин кыйроого учурайт. Эл аралык эксперттердин айтымында, 2015-жылдан тартып азык-түлүк каатчылыгы башталат. Дүйнө эли ошондуктан айыл чарбасына астейдил көңүл буруп келет. Бизде да мындай көйгөйдөн өзүбүздү өзүбүз камсыздап чыгып кеткенге мүмкүнчүлүк бар. Бирок азыр ага багытталган мамлекеттик мамиле байкала элек. Эң жөнөкөй эле мисал, өзүбүздүн алмалар чирип жатат. Биз болсо миллиондогон акча коротуп аны сырттан ташып келип жатабыз. Этибиз сатылбай туру, ал эми өзүбүз чет элдин этин сатып жеп келебиз. Бирди эки, экини төрт кылып ар бир региондун өзүнүн климатына жараша айыл чарба иштерин жүргүзсө болот эле. Бирок бизде андай иштер жүргүзүлбөй жатат.
Жыл жаңырары менен ЖКнын "Республика" фракциясынын жыйынында жазгы талаа иштерине даярдыктын жүрүшү жөнүндө маалымат берип жатып, Айыл чарба министри Чынгысбек Узакбаев: "Былтыркы жылы өкмөт 630 даана тракторду лизинг жолу менен элге берген. Быйыл Түркиядан алынган насыянын негизинде 225 трактор берилет, учурда алардын 100 даанасы таратылып берилди. Андан тышкары Кытай мамлекети аркылуу сүйлөшүүлөрдүн негизинде 36 трактор алынып келип, таркатылып жатат. "Айылбанк" аркылуу каалагандар алса болот. Мындан тышкары өкмөттүн Жапон грантынын кайтарымынын эсебинен топтогон 115 миллион сомго быйыл кеминде 118 даана трактор алынат деп болжолдоп жатабыз. Андан тышкары Евразия өнүктүрүү банкы менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, 20 миллион доллар алкагында техника тартуу маселелери каралып жатат. Тактап айтканда, 2013-жылы 1 миллиард 462 миллион сомдун тегерегинде 1,5 миңге чейинки тракторду элге лизинг жолу менен берүү маселесин карап жатабыз" деди.
Сырттан минтип айыл чарба техникасын сатып алууга грант келип атканы жакшы, бирок мамлекет аны кантип ишке ашырат, кеп ошондо.
Байкуш дыйкан качанга чейин алданат?
Лизинг системасы - бул айыл чарба техникасын узак мөөнөткө насыяга алуу дегенди түшүндүрөт. Өткөн жылы лизинг ыкмасы менен өлкөдөгү дыйкандарга 500гө жакын техника берилген. Аларды алуу процедурасы "Айылбанк" аркылуу ишке ашат. Банктын шарты боюнча кардар алгач ала турган техника канчага бааланса анын 30 пайызын төлөш керек. Эгер бул сумманы төлөй албаса кыймылсыз мүлкүн күрөөгө коюшу шарт.
Албетте бул жерде эң башкы маселе каражатта. Мисалы, фермерлердин көбү баасы асман чапчыган кымбат техникаларды лизинг менен да ала алышпайт. Көбүнчө баасы арзан эски тракторлорго качырышат. Анан аны оңдоого ошончо сумма сарпташат. Анан калса фермерлер дайым эле "Айылбанк" койгон талап биртоп оор экенин айтып келишет. Алардагы бериле турган кээ бир жаңы техниканы алуу үчүн төгө турган 30 пайыз бери болгондо 20 миң долларды түзүп калат. Албетте мындай акча карапайым дыйканда кайдан болмок эле. Андыктан дыйкандар бир нече жылдан бери техникаларды көп жылдык мөөнөт менен беришсе деп суранып келатышат.
Анан калса фермерлер "Айылбанктын" бюрократиялык системасына нааразы боло "айылдыктарга борбор-калаада үйүң болуш керек деген талап коюшат; таанышсыз арзан пайыздагы лизингге илинүү мүмкүн эмес; кардарларга орой мамиле жасагандар бар" дешет. Бул кинеге "Айылбанк" ААКнын лизинг бөлүмүнүн башкы адиси Санжар Сейиткасымов "шаардан күрөө талап кылынат деген туура эмес, эгер фермер лизингге алып жаткан техниканын наркынын 30%ын төлөй алса күрөөгө үй койбой эле койсо болот" деген жообун айткан.
Ошол эле учурда жаңы кытай тракторун он жыл мөөнөт менен лизинг ыкмасында алып, бирок анысы бир жылга жетпей бузулуп жаткан фермерлер бар. Себеби бүгүнкү күндө "Айылбанк" Белоруссия менен Кытайдын техникаларын гана алууну сунуштап, дыйкандардын тандоосун чектейт. Адистердин айтымында, сапаты жагынан бир кыйла жогору батыш өндүрүшчүлөрдүн техникаларын тартуу заман талабы. Айылдык өндүрүшчүлөр бирикмесинин жетекчиси Манас Саматов "Айылбанк" Кытайдын тракторлорун таңуулап жатат. Бул элдин акчасы болгондон кийин ар бир фермер каалаган заводдун техникаларын сатып алууга укугу бар. Банк болсо дыйкандар менен иштешпей заводдор менен иштешип жатат" деп күйүп-бышып келет.
"Айылбанк" дүйнөдөгү бардык техника өндүрүшчүлөрү менен иштешүүгө кызыкдар болуш үчүн Айыл чарба министрлиги техника алуудагы тендерди таза жана айкын өткөрүүгө тийиш. Анткени дыйкандарга керек шаймандар чет элдиктердин грантка берген акчасына алынат. Үстүбүздөгү жылы дагы Түркиядан бул максатка 5 млн. бөлүнгөн. Бирок тендердик комиссиянын курамына бир да фермер кирбей, жалаң чиновниктерден куралгандыгы дагы деле сапатсыз шайман алууга шартталып, паракорчулукка жол ачылышынан кабар берет деген пикир бар.
Манас САМАТОВ, айылдык өндүрүшчүлөр бирикмесинин жетекчиси:
"Мамлекет заводдор менен эмес дыйкандар менен иштешкенге милдеттүү"
- Бизде лизинг системасы кантип ишке ашып жатат?
- Чиновниктер алдын ала аралашып дыйкандар үчүн техниканын түрүн өздөрү тандап берүү аракети бар жерде паракорлук, коррупция, тендер бар. Мындай аракеттерди чиновниктер лизинг деген түшүнүк менен коштоп келишет. Мындайды квазилизинг же жасалма лизинг деп айтыш керек. Чыныгы лизингге чиновниктер жол бербей келе жатышат.
- Чыныгы лизинг кандай жол менен ишке ашат?
- Лизинг дыйкан-банк-завод үчөөнүн гана ортосунда чиновниктердин катышуусуз болушу шарт. Ар бир дыйкан өз ыктыяры менен гана техникаларды тандап алуу мүмкүнчүлүгү болуш керек. Анткени техниканын акчасын дыйкан төлөйт. Базардан тоок сатып алсаң дагы өзүң тандаганың дурус. Чиновниктер ошол өзүн-өзү актай турган эмес, өздөрү жең ичинен тил табышкан тараптар менен гана мамиле түзүп техника тандап дыйкандарга таңуулап келишет. Бул таптакыр туура эмес. Продукциясын саткан заводдор түздөн-түз дыйкандар менен иштеши керек. Банктар да түздөн-түз дыйкандар менен иштеши шарт.
- Буга чейин лизингге алынган техникалардын эски экени, бат бузулуп жатканы тууралуу айтылып келген. Анын себеби эмнеде деп ойлойсуз?
- Чоңдор менен иштешкен заводдор өз продукциясына ишенбеген, сапатсыз техника чыгарган заводдор. Учурунда чоңдор техникалардын эч ким албай койгон моделдерин тандап алып келишкен. Ошол техникалар азыр дээрлик иштебей турат. Эгер завод дыйкандар менен иштешип саткан болсо, тейлөө улантылып жаткан болор эле. Чоңдор иштебей токтоп турган заводдордун сатылбай жаткан тракторлорун сатып алышты. Мисалы, Липецк трактор заводунун ЛТЗ-60 А деген тракторун сатып алышты. Ал Урсус заводунан чыккан. Булар конкуренцияга туруштук бере албай токтоп калган заводдор. Чиновниктердин дыйкандардын ишине кийлигишүүсүн таптакыр токтотуш керек. Чыныгы лизинг компаниясын түзүп, тандоо укугу дыйкандардын колунда болуусун камсыз кылганда гана лизинг жөнүндө сөз кылса болот. Мамлекеттик акча менен иштеген банктар да заводдор менен эмес дыйкандар менен иштешкенге милдеттүү. Алар болсо баягы эле чиновниктердин коррупциялык өнөрүн кайталап дыйкандарды унутта калтырып, заводдор менен иштешип келе жатышат.
- Сиздин конкреттүү кандай сунуштарыңыз бар?
- Чечкиндүү кадам шилтей турган мезгил келип жетти - реформаларга жол ачып, бир катар мыйзамдык жана эрктүү административдик чечимдерди кабыл алуу зарыл болуп турат.
Биринчиден, фермерлерге трактор, комбайн, айыл чарба машиналарын, мал чарбасын механизациялаштыруучу жана айыл чарба продукцияларын кайра иштетүүчү жабдыктарды алууга кызмат көрсөтүүчү өз алдынча лизингдик "Кыргызагролизинг" компаниясын түзүү керек. "Кредиттик союздарды колдоо жана өнүктүрүү боюнча финансылык компаниясынын" лизинг кызматы жаатындагы тажрыйбасын колдонуп, андан ары өркүндөтүп пайдалануу зарыл. "Айылбанктын" насыя берүү саясатын кайра карап чыгуу менен каржылык ресурсун пайдаланып, айыл чарба өндүрүшүнүн негизги каражаттарын жаңылоо максатында дыйкандарга лизинг кызматын көрсөтүү керек. Өлкөдө лизингдик тейлөөнү өркүндөтүүгө тоскоол болгон бардык бөгөттөрдү жоюу, бул тармакта иштеген бардык катышуучуларга - лизинг берүүчүлөргө, лизинг буюмдарын жасаган заводдорго жана айылдык товар өндүрүүчүлөргө эркин шарттарды түзүп берүүчү иш-чараларын уюштуруу:
бардык лизинг берүүчүлөрдү - банктарды, каржылык компанияларды, бизнес структураларды, кредиттик союздарды жана камсыздоочуларды бажы төлөмдөрүнөн, кошумча нарк салыгынан, негизги өндүрүш каражаттарын алып келип жаткандыгына байланыштуу бошотуу керек. Мындан сырткары, лизинг келишиминин мөөнөтү бүткөнчө мүлктөн жана кирешеден алынуучу салыктардан да бошотулушу керек;
айыл чарба техникаларын чыгаруучу заводдордун өздөрүнүн машиналарын эркин атаандаштыктын негизинде сатуусу үчүн баарына бирдей, калыс, адилеттүү баштапкы шарттарды жаратуу керек;
айыл чарба тармагын башкарууда реформа жүргүзүүнү иш жүзүнө ашыруу керек - Айыл чарба министрлигинин милдеттерин тактап, структурасын кайра карап чыгуу менен анын укуктарын, ошону менен бирге мамлекет жана дыйкандар коомчулугунун алдында жоопкерчилигин көтөрүү керек.
Фермерлерге заманбап менеджменттин ыкмаларын колдонуу менен жогорку деңгээлдеги лизингдик кызматын көрсөтүү максатында "Кыргызагролизингди" жаңы барактан кайра түзүүнү сунуштаар элем.
P.S. Жаз жакын калды. Айыл чарба тармагында чечилбеген көйгөйлөр көп. Бул тема боюнча дыйкандардын, адистердин, тиешелүү жетекчилердин ой-пикири, сунуштары болсо күтөбүз. zairajimatov_76@mail.ru
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?