ky ky fr cs ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ru ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ru
"Алиби", 16.07.08 - 5-бет: Мугалимдер шайлоолордо эле керек...пи?...•
Батырбаева Фатима Асанжановна 1964-жылы Талас шаарында төрөлгөн. Педогогика тармагында 1986-жылдан бери эмгектенет. Учурда Талас шаардык билим берүү бөлүмүнүн профсоюз төрайымы. Үч баланын энеси.
Чындык үчүн күрөшкөн адамдын тагдыры татаал да, катаал да болот. Кээде анын "жылт" эткен бир учкунун табууга бир адамдын өмүрү жетпей калган учурлар да кездешет. Бирок, ошого карабастан бүт өмүрүн бир максатка багыттап, бийлик мунарасында иштебесе да, же ЖКда депутат болбосо да, элдин көйгөйүн чечүүгө өз салымын кошкон, керт башынын кызыкчылыгынан эл кызыкчылыгын жогору койгон атуулдарыбыздан элибиз куру эмес. Мындай инсандардын бири-Талас шаардык элге билим берүү бөлүмүнүн кесипчилик союзунун төрайымы, тажрыйбалуу алдыңкы педагог Батырбаева Фатима Асанжановна. Ал Талас шаарынын балдар бакчасынын жана мугалимдеринин таламын талашып, 2003-жылдан бери төлөнбөй келген эмгек акынын үлүштөрүн кайрып берүүгө зор салымын кошту.
Кабарчыбыз Данил Акжоловдун Батырбаева Фатима менен болгон маегине сиздердин назарыңыздарды бурмакчыбыз:
- Фатима Асанжановна, мугалимдердин маянасына кошумча акы төлөө киргизилген мыйзам кабыл алынганына бир топ жыл өтсө да, ал аткарылбай келген. Доо арызды берүүнүн түпкү себеби эмнеде?
- Мында жашыра турган эч нерсе деле жок. Жалпыбызга белгилүү, элге билим берүү тармагында эмгектенген жогорку категориядагы мыкты педагогдор жарыбаган маянадан улам өз кесибин өзгөртүп кетишсе, мектептерге жана бала бакчаларга жаш кадрлардын келип иштеши кескин кыскара баштады. Бул, албетте, окуучулардын билим деңгээлинин төмөндөшүнө алып келет.
Мугалимдер, балдар бакчаларынын тарбиячылары негизинен атайын же жогорку билимге ээ болгондор. Ошого карабастан алардын эң жөнөкөй укуктары басмырланып, корголбой калды. Ар түрдүү саясий компанияларда буларды алдыга салышып, билимдерин пайдаланышат да, ал эми моралдык, материалдык жардамдарды берүү таптакыр унутта калды.
"Билим берүү жөнүндө" мыйзам 2003-жылдын 30-апрелинде кабыл алынганы менен аткарылган эмес. Мыйзамдагы кошумча акы төлөө маселеси боюнча доо коюу үчүн бүтүндөй мектеп жамааттары менен жолугушуп, кеңештик, шарттарын макулдаштык. Юридикалык мекемелер тарабынан кеп-кеңеш алдык. Бийлик биздин мыйзамдуу иш-аракетибизди колдоп, маселени чечет деген оюбуз ишке ашпай калды. Ошентип, аргасыз сотко доо арыз киргизүүгө мажбур болдук.
Албетте максатка жеткенге чейинки күрөш оор болду, бирок, мектептердин жана бала бакчалардын жамааттарынын үзгүлтүксүз колдоосу ийгиликтин өбөлгөсү болду деп эсептейм.
- Мугалимдердин жана тарбиячылардын кошумча эмгек акысы кайсы жол менен эсептелди жана доонун натыйжасында канча каражат аларга кайтарылып, кайра эсептелип берилди?
- "Билим берүү жөнүндөгү" мыйзамдын 32-беренесине ылайык 2003-жылдын 30-апрелинде №92 токтом кабыл алынып, анда беш жылдык педагогикалык стажы барларга айлыгынын он пайызы, 10 жылдык стажы барларга 20 пайызы, 15 жылдан жогорку стажга ээ болгондорго 30 пайызы кошумча төлөнөрү көргөзүлгөн. Бирок, мыйзамдагы жоболор аткарылган эмес.
Биз сот процессинин жүрүшүндө чоң каршылыкка учурадык. Каржы министрлигинин өкүлү Д.Жаркеев биздин доону канаттандырбоону суранды. Кийин сот процессине келбей да койду. Мында сот өзүнүн эркттүүлүгүн көргөзүп, калыс чечимин чыгарды, 8 миллион 600 миң сомду биздин пайдабызга чечип берди.
- Соттун чечими бекигенден кийин бул ири суммадагы акча каражаттарын өндүрүп ала алдыңарбы? Буга элге билим берүү министрлиги тарабынан кандай көмөк көргөзүлдү?
- Соттун өкүмү күчүнө киргенден баштап, жоопкер юридикалык тарап болобу же жеке адам болобу, аны аткаруу керек эле. Мамлекеттик ири чиновниктердин мыйзамды тоготпогонун ушул акчаны өндүргөндө көрдүм. Өзгөчө каржы министри Калимбетова Тажикан Борбугуловнага маселени чечүү үчүн кирүүгө эле 11 күнүм кетти.
Бул боюнча менден мурда элге билим берүү министрлиги кызыктар болушу керек эле. Жаш муундарга билим жана тарбия берип жаткан педагогдордун таламын коргоп, соттун чечимин аткарууну талап кылуу мыйзамга туура келмек. Бирок, элге билим берүү министрлиги тарабынан көмөк көргөзүлбөдү. Бийликтин чыныгы жүзүн ушунда көрдүм, чиновниктер өздөрүнүн престиждүү кызматы, ири суммадагы эмгек акы үчүн иштерин, ал эми катардагы кадрлардын маселелерин чечүүгө жөндөмсүз экендигин түшүндүм. Ошентип, булардын кайдыгерлигинен улам мугалимдердин укугу эч жерден корголбойт тура- деген тыянакка келдим.
Бирок, толгон тоскоолдукка карабастан бүгүнкү күндө 8 миллион 600 миң сом өндүрүлдү. Талас шаардык билим берүү бөлүмүнө тиешелүү 17 чечим чыгарылып, педагогдор кошумча төлөмдөрдү алышты.
- Кыйын кырдаалда сизге моралдык жактан колдоо көрсөткөндөр барбы?
- Албетте, бул узакка созулган талаш-тартышта кээде бул аракетим ишке ашпай, эл алдында уят боломбу?-деген коркуу сезимдери көкүрөгүмдү өйүп жүрдү. Мындай шартта Талас шаарынын мектептеринин жана бала бакчаларынын жамааттары, алардын директорлору, шаардык элге билим берүү бөлүмүнүн башчысы кеп-кеңештерин аяган жок. Алар: "-Баштаган ишти аягына чыгар, ар тараптан кысымдар болсо жалпы жамаат сени колдойт"-деп жатышты. Юристтик кесипти аркалаган Ч. Карипов укуктук жактан үзгүлтүксүз жардам көргөздү.
Мындан тышкары ЖКнын СДПК фракциясынан Иса Өмүркулов, Бакыт Бешимов, Аскарбек Шадиев сот процессинде да, кыйчалыш шарттарда да зор күрөш менен утуп алган акча каражаттарын өндүрүүгө салым кошкондугу үчүн ыраазычылык билдирем.
- Куруп берген маегиңизге чоң рахмат!
Билим алуу ийне менен кудук казгандай
Ошентип, ийне менен кудук казып илим-билимге ээ болуунун аркасында жүрүшкөн миңдеген студенттердин түн уйкусун төрткө бөлгөн жайкы сессиялар да аяктап, өлкөбүздүн келечек "кадрлары" эсептелген он миңдеген студенттер армиясы жайкы эс алууга кетишсе, билим алуунун биринчи мектебин аяктап, экинчи андан да татаал студенттик мектепке киргени турушкан миңдеген бүтүрүүчү-абутуриенттерибиз келечектеги бактылуу жашоосунун ачкычы эсептелген сүйүктүү кесибин издөө менен алек болуп, ЖОЖдордорду кыдырып жүргөн убагы.
Бүгүнкү күндө Кыргызстанда бардыгы болуп элүүгө жакын жогорку окуу жайы жаштарга билим берүү менен алек болуп келет. Бирок, эгемен жылдардын ээн-эркин күндөрүндө өлкөбүздүн борбор калаасын айтпаганда да, алыскы айыл-кыштактарына чейин жогорку жана орто окуу жайлары жамгырдан кийинки жайнаган козу карындардай ачылып, саны бар сапаты жок миңдеген жогорку билимдүү жаштарыбызды өз уяларынан учуруп жатышкандыктарын кимден жашырабыз?
Жогорку билимдүү ошол бүтүрүүчүлөрүбүз өз адистиктери боюнча ишке орношо албай бош, же ар кайсы жумуштарда башын тырмалап жүрсө, көбүнчөсү чет өлкөлөрдөгү эмгек мигранттарыбыздын санын толуктап, үйлөрүндө чаң басып жаткан "кызыл-тазыл" дипломдору бүгүн болбосо, эртең керекке жараар деген үмүт менен, бөтөн эл, бөтөн жерде өз оокаттарын кылып келишет.
"Кадрлар баарын чечет"-деп атактуу Стакебиз айтмакчы, азыркы рынок шартында жашап жаткан студенттерибиздин зачет жана экзамендердеги маселелерин кандайча чечип жаткандыгын, дегеле өлкөбүздүн келечек тагдырын чечүүчү кадрларыбыз кантип даярдалып жатканын көрүп, билип туруп аргасыз баш чайкайсың.
Бүгүнкү күндө студенттер арасында "развод", "разводила" деген түшүнүктөр кеңири колдонулуп, бул жаргон сөздүн маанисин түшүнбөгөн студент жокко эсе. Тактап айтсак, "развод"-бул студент менен мугалимдин ортосунда зачет жана экзамендердеги баа үчүн болгон жең ичинен соодалашууну б.а "сессия базарын" түшүндүрсө, ал эми "разводилалар" деп эки тараптын (студент менен мугалимдин) ортосунда ортомчулук кызматты аткарган адамды айтышат.
Адатта, ортомчу катары группанын старосталары кызмат өтөшөт. Өз группасындагы студенттерге "абалды" туура түшүндүрүп, тийиштүү акчаларды чогултуп, бардыгын ың-жыңсыз жайгарган старосталар, паракорчу окутуучуга өтөгөн "ак кызматы" үчүн ошол сабактан эң жакшы деген бааны бекер алууга укуктуу.
Мына ушундай жөнөкөй эле схема менен ишке ашырылып келген жогорку окуу жайларындагы паракорчулук илдети, бүгүнкү күндө кадимкидей эле системага айланып, студенттер менен мугалимдер ортосунда тигил же бул предмет боюнча, "разводдоштуруу" иштери ачык эле жүргүзүлүп келет.
Мамлекет тарабынан мындай жагымсыз иштерге каршы тийиштүү текшерүүлөр жүргүзүлгөнү менен ушул убакка чейин эч кандай жыйынтык чыкпай келет. Мисалы өткөн жылы кышкы сессия убагында Билим берүү министрлиги тарабынан ЖОЖдордогу коррупциялык иш-аракеттерге бөгөт коюуу максатында атайын комиссия түзүлүп, "таза сессия, билимди сатып ала албайсың" деген аталыштагы акция жүргүзүлгөн эле. Бирок, жүргүзүлгөн бул акциянын жыйынтыгында, "жер-жерлерде айрым тартип бузуулар болуп, олуттуу мыйзам бузуулар катталган жок"- деген көнүмүш расмий билдирүүсү менен чектелишип, тамыры терең жайылган ЖОЖдордогу паракорчулукка каршы жарытаарлык деле иш жүргүзө алышкан жок.
"Пулуң болсо кулуңмун" демекчи, борбор калаабыздагы жогорку билим берүүнүн ана башында турушкан белдүү университеттердин студенттеринин айтымында, зачет, экзамендердеги баалардын ставкалары предметтин маанилүүлүгүнө жана сабак өткөн мугалимдин кадыр-баркына жараша ар кандай өлчөмдөрдө бааланат.
Ошондой эле престиждүү деп эсептелинген Кыргыз-орус славян университетинде, Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясында, Кыргыз улуттук университетинин юридика, экономика сыяктуу факультеттеринде зачет, экзамендердин баасы бир топ эле жогору.
Өлкөбүздө болуп жаткан быйылкы инфляция, кымбатчылык ЖОЖдордогу "көмүскө сессияларга" да өз таасирин тийгизбей койгон жок. Эгер, өткөн жылы БГУ, КТУ, Кыргыз мамлекеттик курулуш транспорт жана архитектура университетинде жана КУУда зачеттор-300-500 сом, ал эми экзамендер 500-700 сомго чейин бааланып келсе, быйыл баалар 1.5-2 эсеге кымбаттаган. Ал эми Медакадемия, Кыргыз-орус славян университтериндеги ошол эле баалар 100 долларга чейинки акчаны чапчып калган.
Бирок, жогорку окуу жайларындагы мындай коррупциялык иштердин күч алышына студенттер өздөрү себепкер болууда. Себеби, семинардык тапшырма, зачет, экзамендерге даярдануу деген эмне экенин билбеген, бир жылда эки-үч жолу сабакка катышып коюп, студент атанып жүрүшкөн миңдеген студенттер үчүн жогорудагыдай бааларды сатып алуу жолу өтө эле ыңгайлуу.