ru cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru tt ky ky ky ky ky ky tt ky ky ky ru ky ky ru ru ru en
"Замандаш" элдик журналынын салтка айланган "Жыл мыктылары" сынагы быйыл да 17 номинация боюнча мыктыларды аныктады. Өлкө турмушунун ар кайсы тармактарында ак кызмат өтөп, адал эмгеги, таланты, ишкер ийгилиги, жигердүүлүгү менен коомчулуктун жалпы таануусуна ээ болгон, кыргыз элин улут катары, эл катары дүйнө жүзүнө таанытып жаткан чыгаан инсандардын аты жарыяланды.
"Асыл агартуучу" номинациясына, т.а. "Жылдын мыкты мугалимине" Кыргыз мамлекеттик медициналык академиянын педиатрия факультетинин деканы, медицина илимдеринин доктору, профессор Бакасов Сталбек Сабдракунович татыды.
Агайды "Жылдын мыкты мугалими" болушу менен куттуктап, сөзгө тарттык.
- Студенттерге педиатрия боюнча билим берип келе жатканыма 30 жыл болду. Биздин факультетте чет өлкөдөн келип, билим алып жаткандар арбын. Ар бир улуттун өзүнчө өзгөчөлүктөрү болот. Ошого жараша мамиле да өзгөрүп турат. Негизинен кандай улуттагы студент болбосун окуу процессине жоопкерчиликтүү карашын талап кылам, - деди дарыгер-педагог. - Айылдан келген балдар 1-курста кыйналышат. Анткени орус тилин, латын тилин билиши керек. Анан баланын өңү-түсүнөн эле билинет окуп кетээри. Андыктан биз студенттерге чыдап, алар бизге чыдашы зарыл. Талап күчтүү. Антпесе дарыгер боло албайт. Дарыгерлердин колунда кичинекей бөбөктөрдүн өмүрү.
Чындыгында эле биз агай менен жолугушууга барган маалда чет өлкөлүк студент такылдап орусча сүйлөп, ошол эле кезде орус тилин начар билээрин айтып, англис тилинде сынак тапшырганга уруксат сурап жатты. (Экзамен учурунда студенттер кандай гана амал издешпейт).
Агай ага жылуу-жумшак мамиле кылып, канча жолу сабак калтырганын баса белгилеп, эгерде англис группада окуса ошол тилде берүүгө болот деген макулдугун берди. Студент кудуңдап чыгып кетти.
- Педиатрия факультетинде 400дөн ашык студент билим алат. Анын 50% чет өлкөлүктөр. Кыргызстандыктардын 25% бюджетте, 25% контракта окушат. Башка окуу жайлардан айырмаланып биздин студенттер шаан-шөкөттөргө, кечелерге бара алышпайт. Анткени, чыныгы дарыгер болом дегендер күндүр-түндүр окушат. Бирок, акыркы жылдары сабак берип жаткан айрым мугалимдер студенттерди бош кармагансыйт, - дейт жылмайып Сталбек агай.
Дарыгер-педагогдун айтымында, мугалимдердин айлык акысынын аздыгына байланыштуу айрым мугалимдер студенттерден сессия учурунда акча чогултмайы да бар.
- Эми колунан кармап албагандан кийин айтуу кыйын. "Бир карын майды бир кумалак чиритет" дегендей арабызда уяты жоктор бар. Алар студенттерге зачет, баа койбой көпкө чуркатышат экен. Айласы кеткендер акыры акча берүүгө мажбур болушат окшойт. Биз студенттерден атайын анонимдүү сурамжылоолорду жүргүзөбүз. Ошондо студенттер кайсы педагог канча акча сураарын жазып беришет. Алардын фамилиялары окумуштуулар кеңешинде айтылып, уяткарылып келет,- деди С.Бакасов.
Агайдын пикиринде дарыгерге жүрөгү менен келип окуйм дегендер эмнегедир аз. Ошондуктан кирди-чыкты окугандар, эптеп диплом алам дегендердин көбөйгөнү кейитет. Советтик системада дарыгер болчу студенттер анатомияны күндүр-түндүр окушчу экен.
- Азыр саат үчтөн кийин эч кимди таппайсың. Студенттердин жүүнү бош болуп жатат. Бирок ошого карабай бардык аракеттерди жасап, теория менен практиканы айкалыштырып сабак берүүдөбүз, - деди медицина илимдеринин доктору. - Белгилей кетчү жагдай, биздин окуу жайга 40 гана бала алынат. Ал эми Кыргыз-Орус (Славян) университети быйыл 70ден ашык абитуриентти кабыл алды. Алар башка улуттагылар. Окууну бүтөөрү менен Орусияга жөнөшөт. Ал эми кыргыз бөбөктөрүнүн ден соолугу үчүн ким күрөшөт?
Анысы аз келгенсип, акыркы жылдары Бүткүл Дүйнөлүк Банк педиатрия факультети жабылса окуу жайга жардам берээрин айтышууда.
- Бул абсурд. Маселен, Европада педиатрия бөлүмү жок. Анткени ар бир үй-бүлөдө бирден эле бала. Бизде болсо ар бир үй-бүлөдө бери дегенде үчтөн, ары дегенде 7-8ден бала. Алардын ден соолугун ким карайт? Ошондуктан ойлонуп иш кылуу керек. Педиатрия бөлүмүн жапмак турсун, кеңейтүү керек. Анткени акыркы жылдары тубаса оорукчан балдар көп төрөлүп жатат, - дейт С.Бакасов.
Энелердин туура эмес тамактанышы, экологиянын бузулганы, витаминдердин жетишпегендиги ж.б.у.с. көп факторлор балдардын тубаса оорукчан болуп төрөлүшүнө алып келүүдө.
Андыктан балдардын туура өнүгүп-өсүшүнө, ар бир ооруга багытталган темаларга диссертация жазылып, жакталып келет. Алардын арасында агайдын шакирттери да бар.
- Менин устатым Т.В.Покровская. Ал киши 80ден ашып калды. Кезегинде мени идиректүү деп ординатурага алып калып, кийин устатымдын акыл-насааты менен аспирантураны, докторантураны ийгиликтүү аяктадым. Ал кишинин тажрыйбасы зор. Эми устатымдын жолун улап мен да 5-6 шакиртти тарбиялап чыктым. Аларга билгенимди үйрөтүп, акыл-насаатымды айтып турам. Диссертацияларын жакташкан, жактайм деп тургандар да бар, - деди Сталбек агай.
Ошентип, "Жылдын мыкты мугалими" бир эле дарыгерликке үйрөтпөстөн, жаштарды, өз балдарын ата-салтын улап жылуу сөз, жумшак мамиле менен билим, тарбия берип келет.
Бөбөктөрдүн сүймөнчүгү - "Жылдын мыктысы"
"Замандаш" журналынын "Жылдын мыктылары" сынагында Кыргыз билим берүү академиясынын кыргыз тили жана адабияты бөлүмүнүн башчысы, педагогика илимдеринин доктору, жаш бөбөктөрдүн сүймөнчүгү Сулайман Рысбаев "Жаш кыял" номинациясына ээ болду. Бул ийгилиги менен "Кутбилим" газетасынын жамааты, чогуу иштешкен коллегалары чын дилден куттуктап, ага мындан ары да бекем ден соолук, узун өмүр, чыгармачылыгында, илим-изилдөө ишинде чоң-чоң ийгиликтерди, үй-бүлөлүк бакытты каалайт. Бакубат өмүр сүрүп, ар дайым бар болуңуз, Сулайман агай!
Балдар жазуучусу, окумуштуу Сулайман Рысбаевдин "Жылмайып турган таш" (1996), "Сыйкырдуу жазуу" (1997), "Мендей менен Сендейдин жоруктары" (2000), "Баланын канаты" (2002), "Бакыт издеген бала" (2004), "Айжаз менен Бегулан" (2005), "Умай бала" (2008), "Айбийке сулуу" (2008) аттуу көркөм китептери өз окурмандарын таап, өзүнүн ажайып дүйнөсү менен улуттук балдар адабиятынан бийик текчесинен орун-очок алып келет.
Бул китептери аркылуу Сулайман агай бөбөктөр дүйнөсүнө биротоло сүңгүп кирип, алардын кыял дүйнөсүн, ширин тилин, түркүн мүнөзүн, психологиясын терең билген, чебер, өз жолу, айтар сөзү бар балдар жазуучусу экендигин далилдей алды десек жаңылышпайбыз.
Анын балдардын сөзү менен алардын аруу ички дүйнөсүн, кыял-жоруктарын таасын ачып берген аңгемелерин бүгүнкү улуттук балдар адабиятыбыздын өнүккөн деңгээлин туюнткан классикалык үлгүлөрүнөн деп айтууга татыктуу. Ошондой эле, нукура кыргыз турмушун, элибиздин адеп-ыйманын, мүнөз-наркын чагылдырган жомоктору, жомок-пьесалары жана элдик уламыштары Эл жазуучусу маркум Ж.Мавлянов агай баса белгилегендей, автордун "Кыргыз балдар адабиятынын Андерсени" сыяктанган жомокчулдугун билдирбей койбойт.
Жазуучу өзү педагог болгондуктан, сезимтал, тапкыч, кыялкеч балдардын образдарын ынанымдуу жарата алган. Атап айтканда, "Жылмайып турган таш" аңгемесинде сейил бакты аралап баратып, таш эстеликке көңүл салып карап, анын жылмайып турганына таң калган баланын атасына берген суроосу ар бир адамды ойго салбай койбойт. "Гүл", "Биринчи күн", "Кол канатым менин", "Ит бекен, куш бекен?", "Жатпас куурчак" аңгемелеринде болсо, бөбөктөрдүн аргасыз күлкү чакырган кыял-жоруктарына, балалык тазалыгына, чынчылдыгына элжиреп толкунданасың. Эң башкысы, автордун чыгармалары балдарды өздөрүнүн турмушу, жоруктары, сезим-кыялдары менен өздөрүн тарбиялоого багыт берер мааниге ээ экендиги менен баалуу.
Балдарыбыз өссө, элибиз өсөт, балдарыбыз адептүү, маданияттуу болушса, улутубуздун маданияты гүлдөйт, балдарыбыз билимдүү, эмгекчил болушса, келечегибиз кең болот. Ал эми андай уул-кыздарды өстүрүп тарбиялоого Ж.Мавлянов айткандай, "Сулайман агайдын китептериндей нарктуу-салмактуу, адеп-ахлакка, ыйманга үндөгөн, мазмуну терең, көркөм чабыты кең, поэтикасы бийик, ажайып дүйнөсү кооз, философиялуу балдар китептери керек".
Кезегинде, Эл жазуучусу Ш.Бейшеналиев өзү колдоп, чыгармаларын жогору баалап, Тоголок Молдо атындагы сыйлыкка көрсөткөн ишеничин актап, С.Рысбаев өзүнөн мурдагы кыргыз балдар жазуучуларынын жоон топ көчүн улап, учурда, балдар китептеринин текчесиндеги өксүктү, өзүнүн эң сонун мазмундагы, тарбиялык, таанытуучулук багыттагы балдар китептери менен толуктап турганы, чындыгында, кубанарлык да, сыймыктанарлык да, колдоого ылайык да көрүнүш.
"Эр эмгегин жер жебейт" деген накыл төгүн эмес тура. Илим-билимдин, көркөм чыгармачылыктын Баба дыйканы С.Рысбаевдин маңдай тер, ак эмгеги менен "эки тизгин, бир чылбыр" кылып, эриш-аркакта илимди да, көркөм чыгарманы да жаратып окурмандарына тартуулашы эмне деген эмгек!
Ноокен районунун башталгыч класстарынын мугалими М.Абдисаламова:
"Алиппенин бети эми өзүңүз,
Тамгалары сиздин чебер сөзүңүз.
Күндө бирге маектешип тургандай,
Барактары эми сиздин көзүңүз",- деп жазгандай, Сулайман агай жазуучу гана эмес, окумуштуу-педагог катары да калайман журттун баарына белгилүү эмеспи.
С.Рысбаевдин "Эгемен элибиздин И.Арабаевден кийинки эле улуттук "Алиппеси" (С.Байгазиев), кыргыз, орус класстары үчүн жазган "Кыргыз тили" окуу китептери, балдар үчүн көркөм-адабий китептери, илимий изилдөөлөрү анын көп жылдык үзүрлүү эмгегинин жемиши, кыргыз элинин билим берүү тармагына, анын ичинде эне тилибиздин өсүп-өнүгүшүнө кошкон үлүшү экендиги жалпыга маалым.
"Тил билгенди бай деген кез бул учур,
Чыгаандардан чыкса дагы ким утур.
Эртеңки күн таза алсын деп тарыхты,
Эне тилге күйгөндөрдүн бир ушул".
Анын эмгектерин атай кетсек ашыкча болбос деп ойлойбуз. Авторлук окуу китептеринен кыргыз мектептери үчүн: "Алиппе" 1-класс үчүн окуу-усулдук комплекс (1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005), "Кыргыз тили" 2-класс үчүн (2002, 2004), "Кыргыз тили" 3-класс үчүн (2002, 2004 авторлош), орус мектептери үчүн "Кыргыз тилинде сүйлөйбүз" 1-кл. үчүн окуу-усулдук комплекс (1999, 2004), "Кыргыз тили" 2-кл. үчүн (1999, 2003, 2004 авторлош), "Кыргыз тили" (1993, 1996, 1999, 2003, 2004, авторлош), "Кыргыз тили" (1994, 1997, 1999, 2003, 2004, авторлош) жана "Кыргыз балдар адабиятынын антологиясы" (2005, түзүүчүлөрдүн бири), "Кыргыз акын-жазуучулары - балдарга", 1-китеп (2008, түзүүчүлөрдүн бири), "Рабаят" (2008, авторлош) ж.б.. Мындан сырткары, 20дан ашык методикалык эмгектери, антология, хрестоматия, сөздүк, 100дөн ашык илимий макалаларын окурмандар кызыгып окуп жүрүшөт.
Жогорудагы бараандуу эмгектери үчүн педагогика илимдеринин доктору С.Рысбаев КРнын Эл агартуусунун отличниги (1993), "Тоголок Молдо" (2000), И.Арабаев (2002), "Түгөлбай Ата" сыйлыктарынын лауреаты (2003), КРнын Президентинин "Ардак грамотасы" (2007) менен сыйланган.