ce en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ru ru ce ru ky ru ky ru ru ru ky ky ru ky bg ky ru ky ru ky ru kk ru ru ru ky myv ru
"Агым", 30.07.10 - 2-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Бир кезде гүлдөп турган Оштун абалы азыр адам тааныгыс. Өзгөчө карапайым калк жашаган жерде катары менен өрттөлгөн үйлөр, мекемелер адамдын үрөйүн учурат. Дубанда кырдаал акырындап оңолгону менен өзбек-кыргыздын бири-бирине жек көрүүсү, таарынычы ачык эле байкалып турат. Шибегени капка каталбагандай эле адамдарда да коркунуч сезими бар экенин жашырууга болбойт. Ош облусунун губернатору Сооронбай ЖЭЭНБЕКОВду акыркы кырдаал боюнча кепке тарттык.
"Эки элди элдештирүү абдан оор"
- Негизи ар кандай башаламандыкта адегенде ошол аймактын жетекчиси жумушунан четтетилчү эле, сиздин ордуңузда калып калышыңызга эмне себеп болду?
- Эгер апрель айындагы революция болбой, мамлекет тынч абалда болсо балким башкача болот беле. 7-8-апрелден кийин түштүктү Кыргызстандан бөлүп алуу үчүн үч жолу аракет жасалды. Биринчиси 9-апрелде болсо, 15-апрелде К.Бакиев түштүккө куралчан жанжөкөрлөрүн ээрчитип келди, андан кийин 14-майда да башаламандык кылууга аракеттеништи. Ушунча убакыт бою биз абалды тынчтандыруу менен алектенип, экономикага, өндүрүшкө карабай өзүбүздүн милдеттүү иштерибизди аткарганга мүмкүнчүлүк болбоду. Жаңыдан ишке кирише баштаганда июнь алааматы башталды. Түштүктөгү өзбек-кыргыз кагылышуусун уюштургандардын максаты - ошол кезде өтө турган референдумга жолтоо болуш керек эле. Бакиевчилердин, криминалдык чөйрөнүн, белгисиз сырткы күчтөрдүн башаламандыкты уюштурууга болгон кызыгуусу ушундай ызы-чуу, тополоңго дал келди. Чынында тополоңду убагында токтотууга күч органдарынын күчү жетпей калды. Өзгөчө Ош облусунда өткөн алааматта бакиевчилердин куралданган криминалдык командасы башкарып жүрүштү. Ошол кезде бардык күч структураларында да Бакиевдердин командасы иштеп атышты. Алар тополоңду тынчытууга аракет кылбай жаңы бийликти колдошподу. Албетте, бул трагедия капысынан болгондуктан, бийлик, байлык үчүн ушунча кан төгүлөрүн билген эмеспиз. Ушунча адамдын канын төккөн уюштуруучулар мыйзамдуу жазасын албаса да Кудай алдында жооп бере турган күн келет деп дайыма айтам. Азыр укук коргоо органдары иштеп атышат. Бирок мен алардын ушул окуяны аягына чыгарып, күнөөлүүлөр кармалып, жаза алышарына ишенбейм.
- Эмне үчүн күч органдарына анча ишенбей турасыз?
- Азыркы күч органдарынын көпчүлүгү коррупциялык жол менен түзүлгөн Бакиевдердин командасы. Алар учурунда бандиттерден түзүлүп, бизнести өркүндөтүүгө, ишкерлердин ишин алдыга жылдырууга жолтоо болуп келишкен. Күч органдарындагы кадрларды тазалап, ал жерде чоң реформа болмоюнча эч нерсе кылалбайбыз. Бул органда иштегендердин кимиси баңгизат менен шугулданып, кимиси криминалдык чөйрөнү, бандиттерди колтугуна катып жүргөндөрүн көпчүлүк билет. Албетте укук коргоочулардын баары ошондой деп айталбайм. Бирок, Бакиевдин заманында мыйзамсыз иштерди жасагандар дале иштеп атканы өкүнүчтүү. Бизде ишин так, принципиалдуу аткарган кадрлар көп. Алмаз Эргешбаевди түрмөгө отургузушту эле, кийин аны сот актап чыгарды. Азыр ИИМдин уюшкан кылмыштуулукка каршы күрөшүү боюнча башкармалыгынын начальниги. Анын Санжар, Акмат Бакиевдерди кармаганга чоң салымы бар. Ушул сыяктуу мамлекеттин кызыкчылыгын алдыга койгон кызматкерлерди койсок болмок. Күч органдарын атайын техника менен жабдып, маянасын жогорулатып, көбүрөөк көңүл бөлүш керек. Бирок, укук коргоо органдарын күчтөнтүп атышканы менен баары бир коркунуч бар. Жакында эле коменданттык саатка карабай эки жүздөй киши митингге чыгып, аларды көргөнү келгендер менен элдин саны көбөйүп кетти. Мыйзам боюнча коменданттык саат учурунда митингге, ар кандай акцияларды өткөрүүгө уруксат жок. Бирок, болбой эле эл митингге чыгып атышат. Коменданттар бул учурда каякты карап атышты?
- Митингчилер кандай маселе менен чыгышты?
- Биринчи маселе, ЕККУнун полициясын Кыргызстанга киргизүүгө каршы экендиги. Экинчиси, түштүктөгү алааматтын чыгышына өбөлгө түзгөн өзбек улутундагы лидерлерди жоопко тартуу. Үчүнчүсү, Акыйкатчы Турсунбек Акундун алайлыктардын курал-жарактарын милиция кызматкерлери алгандан кийин тынчтык орнойт деп сүйлөгөнүн угушуп, эч кандай курал болгон эмес, алайлыктар куралсыз келишкен деп кыжырланып, анын кызматтан кетишин талап кылышкан. Төртүнчүсү, белгисиз жоголгондорду издеп таап, кылмышкерлер жазага тартылышын суранышты. Албетте, булардын койгон маселеси жүйөлүү, бирок, коменданттык саатта мыйзам сакталышы керек. Башаламандыкты чыгарууга кызыкдар күч ушундай тынчтык митингинен да пайдаланып кетиши ыктымал. Митингге чыккандар ушул эле төрт маселе менен чектелбестен, ар кандай саясый талаптар коюлду.
- Азыр ММКларда эки улут элдешип калпак-чапан кийгизгенин маалымдаганы менен аларда баары бир бири-бирине деген таарыныч, жек көрүү көздөрүнөн байкалат.
- Тилекке каршы, бул алааматта көп кишинин каны төгүлдү, жарадар болуп жабыркагандар андан көп. Кээ бирөө жаш балдарын, ата-энелерин, бир туугандарын, жакындарын жоготушту. Негизи өзбек-кыргыз маселеси бүгүн же кечээ эле чыккан эмес. Билинбеген карама-каршылык дайыма болгон. Бул маселе дагы деле чечилелек, карама-каршылык баары бир бар. Бирок, биз жергиликтүү эл менен түшүндүрүү иштерин жүргүзүп атабыз.
- Эгер бул дубанда дайыма ушундай абал болуп келсе, өткөн алааматтын алдын алууга болот беле?
- Окуя өткөндөн кийин баары эле минтсе болмок деп кыйын болушат. Аны учурунда кылалбагандан кийин ушундай окуя болуп кетти. Ушундай трагедиядан кээ бир саясый күчтөр, саясый лидерлер пайдаланып, ого бетер күчөтүп элди бири-бирине жаман көрсөтүүгө аракеттенип атышат. Элдин кайгысынан пайдаланган саясый күчтөр ушуну токтотсо дейм. Бул жерде саясый лидерлердин келечеги эмес, бүтүндөй Кыргызстандын келечеги турат. Өзбек-кыргыз улутундагылар бирин-бири душмандай карап турганда аларды элдештирүү абдан кыйын. Кээ бирөөлөр маселенин өзөгүн түшүнө беришпейт да, ар кандай сөздөрдү айта беришет.
- Алааматты уюштургандар кармалдыбы?
- Бул боюнча тергөө иштери жүрүп атат. Акмат Бакиев Жалал-Абадда үч айдан бери жашырынып жашап, ал эми Санжар Бакиев автомат көтөрүп чуркап жүрсө, аны убагында кармай албаган кайсы укук коргоо органдарына ишенүүгө болот. Эки элди уруштурууга түздөн түз тиешеси барлардын кайда жүргөнүн эл айтып атканы менен алар кармалбай атпайбы. Мисалы, 7-8-апрелде Ошто да башаламандык, мародерлук болуп кетпесин деп ушул жерде күч органдары менен биргеликте кайтарып турдук. Ошондо Жаныш Бакиевдин эң жакын кишиси УВД начальниги Бакировду кызматтан кетирип, Суваналиевди дайындашты. Көп өтпөй ал да кетип калды. Андан кийин эки жарым ай мурун биз бул жерден кууп чыгарган Бакировду кайра алып келип коюшту. Бул боюнча жогору жактагыларга бир нече жолу айттым. Мындайча айтканда, мурдагы кадрлар тегеренип эле кайра келип атышат. Күч органдарында мыйзам катуу сакталбай калды. Анан кайсыны айтса болот? Муну баары билишет. Мамлекетти тынчтандырып, ар кандай коогалаңдан сакташ үчүн күч органдары менен түштүктү бекемдеш керек. Мен бул маселени апрелде келгенде эле койгом, ошондо эле биякта коркунучтуу кырдаал байкалган.
- Шайлоодон кийин кызыкдар тарап кайрадан тополоң уюштурбайт десе болобу?
- Азыр да болсо коогалаңды уюштуруп жиберүүгө даяр күчтөр бар. Экинчи жолу болбойт, ушуну менен токтойт деп айтуу кыйын. Алардын үстүнөн иштеп атабыз. Башаламандыкта уюштуруучулардын үстүнөн ким карап, ошол учурда кароосуз калган бизнестерди жанталашып өзүнө каттатып алууга аракеттенгендерди баары эле билет. Бирок, эч ким унчуккан жок. Эгер УКК аларды колтугуна катпаса, анда алар кармалышмак да.
- Дайынсыз жоголгондордун жакындары менен жолукканыбызда укук коргоо органдары иштебей атканын айтышат.
- Дайынсыз жоголгондорго колубуздан келишинче издөө жүргүзүп атабыз. Ошол мезгилде өлгөн адамдардын кээсинин денеси таанылбай калгандар бар. Алардын ким экендигин аныктоо үчүн ДНК анализдерин Россияга жөнөтүшкөн. ДНК анализдери чыкса, арасынан жоголгондор табылып калаар.
- Кээ бир жабыр тарткан райондорго барганда алар көчөгө эркин чыгалбай калдык, коркутуу, уруп-согуу болуп атат дешти.
- Мен дубанды дайыма кыдырып атам. Мындай маалыматтар түшкөн жок. Башында ар бир үйдү кыдырып, курал жарактарды текшергенде түшүнбөстүктөр болгон.
- Учурда Ош облусунда миграция күчөдү деп атышат?
- Оштон өзбектер эле эмес, кыргыздар да көп чыгып атышат. Алардын кайда кетип атканы азырынча белгисиз.
- Түштүктөгү алаамат боюнча чет элдик ММКлар бир тараптуу, туура эмес маалыматтарды берип жиберишти.
- Ооба, алаамат башталганда чет мамлекеттерге ар кандай туура эмес маалыматтар чыгып кеткенин билебиз. Ар кимдин оозун тыйып, көзөмөлдөй албайт экенбиз. Мындай кырдаалда ММК эмес бул жердеги тынчтыкты сактап калуу аракетин жасап, күнү-түнү уктабай жүрдүк. Эми тергөө иштери бүтсө, башаламандыкты ким уюштурду, урушту кайсы улут баштады, баары ачыкка чыгат деп ойлойм.
- 90-жылдарда болгон эки элдин кагылышуусу кайрадан кайталанды. Мындан ары бул окуя кайталанбас үчүн эки элди кантип жараштыруу керек деп ойлойсуз?
- Тилекке каршы, 1990-жылы болгон окуя аягына чыккан эмес. Анын күнөөкөрлөрү ким экени такталбай, эч ким жооп бербеген боюнча калган. Азыр деле ким даярдап, уюштурганы такталалек. Эки элди элдештирүү абдан оор. Биринчиден, мамлекеттин экономикасын, өнөр жайды өркүндөтүшүбүз керек. Карапайым элди ишке тартып, аларды иш менен камсыздашыбыз шарт. Элдин курсагы ток болсо анын саясат, бийлик менен иши жок болот. Анткени алар өзүнүн тынч жашоосун, иштеген кызматын, үйүн баалап-барктап, эч кандай тополоңго барышпайт.
- Борборду Ошко которуу жөнүндө айтылууда, буга сиздин жеке оюңуз кандай?
- Борборду азыркы абалыбыз менен дароо эле көчүрүүгө мүмкүнчүлүгүбүз жок. Анүчүн абдан чоң каражат керек. Бирок, кээ бир министрликтер Ош шаарына которулушу керек деп ойлойм. Мисалы, Коргоо министрлиги, Чукул кырдаалдар министрлиги, Чегара кызматы, ИИМ толугу менен көчүрүлүп келиш керек. Ал эми башка министрликтер акырындап этап-этабы менен келиши керек. Парламент менен президенттин биякта болгону жакшы.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Равшан ЖЭЭНБЕКОВ кимге сүйүүсүн арнаган?
Ошко оомат кайра келет
Өз-жатка бөлбөгөн өрнөктүү камкордук
Эмки эрмек ЕККУ болду
"Курманжан датка" фондунун төрайымы Жылдыз Жолдошева:
"Убактылуу өкмөттүн беш мүчөсү Батыров менен соодалашкан"
XXI эмес, XXII кылымда жүргөн жаштарыбыз бар
"ИИМге айтылган сындар ишти оңдойт"
"Максимдикиндей тагдырды душманыма да каалабайм"
"Бизде милдет-темелер арбын, каражат жок"
Кайран гана 40 млн. доллар
ЭлТР коомдук телерадио компаниясынын башкы директору Шайырбек АБДЫРАХМАН:
"Телевидение - бул кумдан үй куруу, кылт этсе көчүп түшөт"