el en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ru ky ru ky ru ru ru ky ru ru ru ky ru ky ru ru ru ru ky bg ky ru ky ru ru ky ru ky ru ky ru ky ky ru tt ky ru ky ru ky ru ky ru ru ru ru ru ky ru av ru ru ru ky ru ky ru
"Агым", 02.04.10 - 9-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Көп жылдардан бери айыл чарба министрлиги өгүз өлбөсүн, араба сынбасын абалында келатканы талашсыз. Мунун кесепетинен дыйкан - фермерлер "мындай министрликтин барынан жогу" деп калышкан. Жаңы жылдан тарта өкмөт, президенттин алдындагы инвестиция, инновация жана өнүктүрүү боюнча борбордук агенттиги (ИИӨБА), айыл чарба министрлиги айыл чарбасына билек түрүнө киришкендей. Аягы кандай болору, албетте күзүндө билинет. Алдын ала айыл чарба министри Искендербек АЙДАРАЛИЕВди кепке тарттык.
- Искендербек мырза, 2010-жылга министрликке бюджеттен канча каражат бөлүндү? Ал кайсы тармактарга, кандай багытта жумшалат?
- 2010-жылга министрликке 480 млн. сом каралды. Бул каражат негизинен жазгы, күзгү талаа иштерине жана борбордук аппараттын кызматкерлерин каржылоого жумшалат. Мындан сырткары, малды эмдөөгө 60 миллионго жакын акча каралган. Талааларды ар кандай зыяндуу курт-кумурскалардан арылтууга, алардан коргоого 54 млн. сом бөлүнөт.
- Былтыр министрликтин финансылык өз алдынчалуулук маселесин көтөрдүңүз эле. Бул ишке ашса министрликте кандай өзгөрүүлөр болушу мүмкүн?
- Бул маселени көтөрүп келатканыбызга экинчи жыл болду. Биз эле эмес бардык министрликтер ушул маселени көтөрүп жатат. Мен быякка кызматка келгенде министрликтин аппаратын 40 пайызга кыскартуу демилгесин көтөргөм. Ошондо кыскартууга күчүң жетеби, жетпейби дегендер да болгон. Президенттин мамструктураларды реформалоо токтомунун негизинде аппаратты бир жылда 34 пайызга кыскартууга жетиштик. Үнөмдөлгөн каражатты министрликтин борбордук аппаратында, райондук департаменттеринде иштегендерге төлөп берели деп жатабыз. Бул кадрларга стимул болуп, жакшы иштөөгө түрткү берет. Мунун аркасында министрликтин иши жакшырат.
- Айыл чарба министрлиги маалымат чогулткан статистика комитети эле болуп калды дегендер арбын. Буга кандай жооп кыласыз?
- Негизи сын туура. Министр болуп келгенде өзүм да муну ачык айткам. Бирок, бул да керектүү нерсе. Биз статистикалык маалыматтарды, экономикалык көрсөткүчтөрдү ар бир айда тактап турушубуз зарыл. Себеби 2015-жылга чейинки өнүктүрүү программасына ылайык, айыл чарбасы ар жылы кийинки жылдарга салыштырмалуу үч пайыз өсүү темпин бериши керек. Азыр илгерки колхоз-совхоздордун ордуна 400 миңге жакын майда дыйкан-фермердик чарбалар түзүлгөн. Ошол жеке кожолуктар менен кандай иштешебиз деген маселени алдыга койдук.
15-марттан тарта бардык райондордогу дыйкандарга жерди иштетүү, түшүмдү жакшыртуу, мал чарбачылыгы боюнча окууларды баштадык. Ар бир фермер ветврач эмес, ар бир дыйкан агроном эмес. Ошондуктан дыйкан-фермерлер үчүн айдап-себүүнүн убактысы, мал багуу эрежелери көрсөтүлгөн календарларды, колдонмолорду чыгарып, таратып жатабыз. Буларда жерди качан айдоо, түшүмдү кайсы маалда сугарып, отоо, жыйноо, малды кайсы убакта эмдеп, кандай тоюттандыруунун эрежелери көрсөтүлгөн. Бул колдонмолорго карап иш кылган дыйкандар эми өкмөт жардам бербей койду деп күнөөлөбөсө керек. Бул айыл чарба министрлигинин биринчи кадамы.
- Колдонмолорду таратууну өкмөттүн жардамы десек кандай болор экен... Ошентсе да дыйкандар жылыга эле түшүмүн сата албай кыйналып жатышпайбы. Министрлик быйыл аларга кандай көмөк кыла алат?
- Азыр өкмөттүн тапшырмасы менен класстердик өнүгүү ыкмасы боюнча иш жүргүзүп жатабыз. Учурда төрт багытта документтерди даярдадык. Тогуз айыл чарба продукциясын класстердик ыкмага киргизели деп турабыз. Буга жеке ишкерлерди да тартуу бар. Жакын арада бул боюнча өкмөттө презентация болот. Албетте, класстердик өнүгүү ыкмасы бүгүн-эртең ишке ашып кете койчу иш эмес. Бирок, бул эки-үч жылда толук ишке ашып, өз жемишин берет деп ишенем.
- Искендербек мырза, мал-жандыктарды паспорттоштуруу демилгеси элди күлдүргөн да, күйдүргөн да маселе болуп турат. Мындан утарыбыз не?
- Бул адамдарга паспорт бергендей паспорттоштуруу эмес. Малды паспорттоштуруу - учурдун талабы. Ал биринчиден, мал ылаңынын жайылышына бөгөт коет. Экинчиден, сыртка эт, сүт азыктарын, жүн, терини чыгарууга шарт түзөт. Муну колго албасак, коңшу мамлекеттерге айыл чарба продукцияларын чыгара албайбыз. Россия, Казакстан да азыр бизге ушул талапты коюп жатат. Чынында базардан сатылып алынган мал бир күндө төрт-беш колдон өтөт. Малдын документи болбосо анын оорулуу же оорулуу эмес экенин кантип билебиз? Ушуну эске алып, коңшу мамлекеттер малды паспорттоштурууну эбак башташкан. Азыр жандыктарды паспорттоштуруу боюнча мыйзам долбоорун жазып өкмөткө жөнөттүк. Мындан сырткары, биз малды милдеттүү түрдө камсыздандыруу мыйзамын иштеп чыктык. Эгер бул ишке ашып калса, союп, өрттөп же көмүш керек болгон оорулуу малдын кожоюну камсыздандыруу фондунан ал малдын жарым акчасын ала алат. Бул мыйзам долбоорун азыр өкмөткө макулдашууга жөнөттүк. Жакын арада парламентке алып чыгабыз.
- Азыр майда дыйкан чарбаларды бириктирип, кооперативдерди түзүү маселеси көтөрүлүп жатат. Бул боюнча кандай иштер болууда?
- Өкмөт азыр ирилештирүү маселесин коюп жатат. Бул боюнча да мыйзамдар иштелип жатат. Жакында ушул иш тууралуу "тегерек үстөл" болот. Андан соң бир катар мыйзамдарга өзгөртүү киргизип, Жогорку Кеңешке алып чыгабыз. Ири кооперативдерди түзүп, жерди иштетүүнү колго албасак айыл чарбасынын келечеги болбойт.
- Былтыр өкмөт дыйкандардан буудайды 10 сомдон алабыз деп, бирок аткарылбай калган. Быйыл дагы алдабайбы?
- Былтыр "Агропродкорпорация" 20 миң тонна буудайды сапатына карап 10 сомдон сатып алган. Быйыл күзгү түшүмдү сатып алуу үчүн өкмөт 1 млрд. сом бөлдү. Өткөн жылы июлда болгон айыл чарба кызматкерлеринин республикалык жыйынында президент айыл чарбасын беш багытта өнүктүрүүнү белгилеген. Ошонун бир багыты дыйкан-фермерлер өндүргөн айыл чарба продукциясын бюджеттен каржыланып жаткан структураларга тамак-аш катары берүү болчу. Ошол себептен былтыр күзгү түшүмдү сатып алууга 200 млн. сом бөлүнгөн болсо, быйыл 1 млрд. сом бөлүнүп жатат. Бул өкмөт тарабынан толук болбосо да, чоң колдоо.
- Кант кызылчасынын тоннасын 2500 сомдон сатып алабыз дедиңиз. Буга дыйкандарды кантип ишендирип кете аласыз?
- 2500 сом сөз менен эле калбайт. Азыр кумшекер чыгарчу заводдор менен дыйкандар өз ара келишимге кол коюп жатышат. Эки тараптуу келишим мыйзамдаштырылгандан кийин башка документтин деле зарылчылыгы болбойт.
- Былтыр президент Суусамырда 2009-жылдын түшүмүн 1 млрд. 300 млн. сомго сатып алабыз деп, бирок ал ишке ашкан жок. Буга ким жооп бериши керек эле?
- Бул сөз былтыр жылдын ортосунда айтылган. Агезде мамбюджет кабыл алынып калган. Анан айтылгандын баарысы эле шыр аткарылып калбайт экен. Бирок, быйыл ошол айтылгандардын бардыгы аткарылганы турат.
- Айыл чарба продукцияларын кайра иштетүү тармагы унутулуп калгандай…
- Жогоруда класстердик ыкма деп айтып кетпедимби. Бул чоң долбоор. Мисалы, эт боюнча класстер болду дейли. Бир жерге эт комбинаты курулса, ага фермерлер түзүүчү-акционер болуп кирсе болот. Акционерлер эт сатылган сайын өз үлүштөрүн алып турушат. Мындай заводдордо жакшы сапаттагы эт өндүрүлүп, кайрадан иштелип чыгып сатыкка чыкканга чейин көзөмөлдө болот. Ушундай жол менен кайра иштетүүнү колго алабыз деп турабыз.
- Сиз жаңы кызматка келгенде министрликти колхоздук контора атадыңыз эле. Бүгүн ал деңгээлден жогоруладыбы?
- Колхоздук деп эмне үчүн айткам? Биз жетимиш жыл бою колхоз менен иштеп жүрүп ошол боюнча эле калып калганбыз. Буга таарынып деле кереги жок. Министрликтердин арткысы биздин мекеме боло берип, мамлекет тарабынан маани берилбей калган. Жадагалса жаш кадрлар да бул жакта иштегиси келбей калыптыр. Азыр иштөө принцибин өзгөртүп, жогорку билимдүү жаштарды кызматка ала баштадык. Былтыр кырк студентти практикадан өткөрдүк. Айыл чарба министри болгон соң биз өзүбүз ар бир фермерге, дыйканга үлгү болушубуз керек. Ошону эске алып, мыкты кадрларга шарт түзүп берип жатабыз. Менимче, бара-бара колхоздук деңгээлден өтөбүз, кудай буюрса.
- ИИӨБА дыйкандарга жаз алдында кредиттерди берип жатат. Дыйкандардын убагында керектүү күйүүчү май, үрөн алуусуна министрлик кандай көмөк кыла алат?
- Чынында күйүүчү май маселесине биз аралашпайбыз. Болгону, кайсы жерден сатып алууга багыт беребиз. А үрөн жагынан жардам бере алабыз. Азыр бизде 185 үрөн чарбасы бар. Чарбаларда кандай үрөн бар экени тууралуу дыйкандарга кеңири маалымат таратып жатабыз. Дыйкандар сатып алып жаткан үрөнүнөн кандай түшүм аларын алдын ала билиши керек.
- Искендербек мырза, айыл жерлеринде жер ижарасы маселеси курч. Бул жагы азыр эске алынганбы?
- Мындай чыр-чатактар чынында көп. Ошондуктан бул багытта да иш алып баралы деген максаттар бар.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
"Биз Манасты тартууга даяр эмеспиз"
УКК сыры жучокко маалым
Карабеков эмнени сезе баштады?
Аркы жээк менен берки жээк
Эрте жаздагы курултайлар эмне берди?
Айыл чарбасы аңдан чыгабы?
"Колхоздук деңгээлден быйыл өтөбүз
"Акаев менен Кулов сүйлөшүп алган"
Орчундуу маселелерден орун таппаган маданият
Алыскы туугандан жакынкы кошуна артык эмес экен
"Биз Манасты тартууга даяр эмеспиз"
"…Сахнада чалынып жыгылмайынча ролум чыкпайт"
Атын аян берип койгон
"Европага чейин сойлоп барып, кайра жөө келгем"
Нотанын башы до эмес…
Белгилүү Шайлообек Дүйшеев жана белгисиз Искендер Жумабаев
"Апамды, бир туугандарымды тапканыма өкүндүм"
Ак көйнөк, кызыл көйнөк, жашыл көйнөк…