hu ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин 80 жылдыгына карата
Таалайбек Каракеев, Ж.Баласагын атындагы КУУнун илимий иштер
жана инновация боюнча проректору, физика-математика илимдеринин доктору.
Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2012-жылдын 25-январындагы № 18-б буйругу менен жалпы улуттук маанидеги юбилейлик иш-чаралар тизмеси бекитилип, анын ичинде Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин 80 жылдыгын майрамдоо каралган. Өкмөттүн 2012-жылдын 27-июнундагы № 300-б буйругунда КУУнун 80 жылдыгына даярдык көрүү жана өткөрүү боюнча мамлекеттик деңгээлде уюштуруу комитети түзүлгөн. Учурда комиссия университеттин жалпы жамааты менен бирдикте уюштуруу иштерин кызуу жүргүзүп жатат. Өлкөбүздөгү жогорку билим берүүнүн башатында турган бул университеттин илимий-педагогикалык адистерди даярдоодогу, илим изилдөө иштериндеги ийгиликтери ар качан коомчулугубуздун кеңири кызыгуусун жаратып келет.
Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети (КУУ) өлкөбүздөгү жогорку билим берүүнүн лидери гана болбостон, ошондой эле илим изилдөөнүн, илимий-педагогикалык адистерди даярдоонун борбору экени талашсыз. Университетте 600дөн ашык илимий даражалуу окумуштуулар - илимдин докторлору жана кандидаттары, терең мазмундуу, актуалдуу илимий темадагы изилдөө иштеринин жетекчилери эмгектенет.
Жаңы илимий багыттарды тандоо, изилдөөлөрдүн жыйынтыгын апробациядан өткөрүү, кеңири коомчулукка жеткирүү, практикада колдонуу жагдайларын талкуулоо, эл аралык байланыштарды жайылтуу жана башка көптөгөн маселелерди ар бир илимий конференция, симпозиум өз максатына камтыйт.
2012-2013-жылдары КУУнун 80 жылдыгына карата ондогон илимий конференциялар өткөрүлдү. Алар табигый жана гуманитардык илимдер боюнча фундаменталдык жана колдонмо изилдөөлөрдүн орчундуу жыйынтыктарына арналды. "Физика жана физикалык билим берүү: ийгиликтери жана келечеги", "Математикадагы асимптотикалык, топологиялык жана компьютердик ыкмалар", "Кыргыз философиясынын өнүгүүсү жана келечеги", "Президент Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бийлик системасында- абалы жана келечеги" аттуу эл аралык конференцияларга Кыргызстандын, Россия, Казакстан, Өзбекстан, Тажикстандын белгилүү окумуштуулары катышышты.
Улуттук маанидеги юбилейлик иш-чаралар алкагында академиктер Кайып Оторбаевдин 90 жылдыгына, Түгөлбай Сыдыкбековдун 100 жылдыгына карата эл аралык илимий конференцияларды КУУнун базасында өткөрүү жөнүндө университеттин ректору, профессор И.Ч.Исамидиновдун жеке демилгеси Кыргыз Республикасынын Өкмөтүндө жактырылып, колдоого ээ болду.
2012-жылдын 20-апрелиндеги "Заманбап университет: дүйнөнүн өзгөрүүсүндөгү өнүгүү стратегиясы" темасындагы эл аралык конференцияда ректор болуп көп жылдары университетти жетектеп келген, белгилүү окумуштуу, география илимдеринин доктору, академик К.Оторбаевдин мамлекетибиздеги илимдин жана билим берүүнүн өнүгүүсүнө кошкон зор салымы, заманбап университеттин эффективдүү ишмердүүлүгүнүн критериялары, жаңы типтеги билим берүү системасын түзүү жана ишке киргизүү идеялары боюнча кенен илимий пикир алмашуулар, талкуулар болду. Конференциянын ишине коомдук ишмерлер, мамлекеттик бийликтин жана 15 чет өлкөнүн өкүлдөрү катышты.
"Түгөлбай Сыдыкбеков - кыргыз адабиятынын классиги" (14-май, 2012-жыл) эл аралык конференциясы жогорку деңгээлде уюштурулуп, КР УИАнын президенти академик А.Эркебаевдин, КР УИАнын мүчө-корреспонттери, профессорлор А.Садыковдун, О.Ибраимовдун жана башка жоон топ окумуштуулардын илимий баяндамалары угулуп, эл акындары жана жазуучулары С.Эралиев, С.Жусуев, Б.Жакиев, К.Акматов, М.Абакировдун эскерүүлөрү менен коштолду.
Студенттерди илим изилдөө иштерине тартуу, жаштар арасында интеллектуалдык ой жүгүртүүнү өнүктүрүү, таланттуу жаш окумуштууларды колдоо максатында университетте студенттик илимий конференцияларды, тегерек столдорду, тренингдерди алып барууга өзгөчө көңүл бурулат. "Кыргызстан жана дүйнө жаңы муундун көз карашында", "Кыргызстандын экономика секторлорунда бизнестин өнүгүүсүнүн учурдагы тенденциялары", "Кыргыз Республикасынын үй-бүлө жөнүндөгү закондорунун азыркы абалы жана келечеги", "Биз менен чогуу информациялык технологиялар дүйнөсүнө" аттуу ЖОЖдор аралык студенттик конференциялар кызыктуу өттү. Илим күнүнө карата жаш окумуштуулар жана студенттер арасында илимий эмгектерге сынак уюштурулуп, жеңүүчүлөр баалуу сыйлыктардын ээси болушту.
ЖОЖдордо илимий иштерди уюштуруунун өзгөчө бир формасы бул гранттар. Улуттук университетте үч түрдөгү илим изилдөө гранттары иштеп келет. Биринчиси, чет өлкөлөрдүн эл аралык илимий гранттары. Бул багытта Улуттук университеттин "Ысык-Көл" станциясынын базасында Кыргызстан менен Россиянын өкмөттөр аралык келишиминин негизинде борбордук Тянь-Шандагы атмосферанын абалын изилдөө үчүн өлчөөлөр жүргүзүлүүдө. Алынган көрсөткүчтөр Россия, Канада, Япония, АКШнын дүйнөлүк борборлоруна берилип, атмосферада жүрүп жаткан табигый өзгөрүштөрдү алдын ала маалымдоо, атмосферанын абалынын глобалдык үзгүлтүксүз көрсөткүчтөрүн түзүү үчүн колдонулат.
Университеттин география, экология жана туризм факультети Германиянын Эркин университети менен биргеликте "Кочкор өрөөнүндөгү суу ресурстарын башкаруу", ПРООНдун каржылоосунда "Токтогул районунун Бадалык жергесиндеги өсүмдүктөрдүн ботаникалык түрдүүлүгүн изилдөө" темаларында илимий долбоорлорду ийгиликтүү аткарууда.
Үстүбүздөгү жылы "Борбордук Азияда суулардын чек аралык булгануусун баалоо" темасындагы эл аралык илимий долбоордун алкагында университеттин химия жана химиялык технология факультетине Щвейцариядан AANALIST 800 AA моделиндеги атомдук-абсорбциялык спектометри алынып келинди. Долбоордун негизинде жалпысынан университеттин илим тармагына беш жарым миллион сом инвестиция тартылып жатат. Борбордук Азия боюнча жалгыз болгон илим изилдөө лабораториясы түзүлүп, анын ремонттук, коммуникацияларды даярдоо, спректометрди орнотуу иштерин университет өз күчү менен аткарды. Бул лабораториядагы спектометр илим изилдөө иштерин жүргүзүүдө, ар кыл анализдерди өткөрүүдө ролу баа жеткис аппарат болуп эсептелет. Университеттин окумуштуулары лабораториянын ачылышын белгилешип, учурда билек түрүнүп изилдөө иштерин кызуу жүргүзүп жатышат.
Экинчиси, Кыргыз Республикасынын билим берүү жана илим министрлиги аркылуу бюджеттен каржылануучу гранттар. Гранттарды иштетүү университеттин алдындагы Фундаменталдык илимдер институту тарабынын уюштурулуп, көзөмөлгө алынат. 2012-жылы Улуттук университетке 17 илимий темада изилдөөгө 10 498 400 сом бөлүнгөн. Бул долбоорлорго 26 илимдин докторлору, 62 илимдин кандидаттары жана 65 илимий кызматкерлер, жаш окумуштуулар катышышты. Натыйжада гранттык изилдөөлөр жогорку деңгээлде аткарылып, 2 жыйнак, 20 монография, 56 илимий макала жарык көрдү.
Үчүнчүсү, Улуттук университет каржылаган ички грант. Окумуштуулар кеңеши тарабынан бекитилген жобонун негизинде 2011-жылы ишке киргизилген. Илимий иштерди уюштуруунун Республика боюнча ЖОЖдордун арасында алгачкы инновациялык тажрыйба деп атасак жаңылышпайбыз. Жобого ылайык илимий гранттын саны жана каржылоо көлөмү фундаменталдуу жана колдонмо изилдөө багыттары боюнча аныкталат.
Бардык сунушталган долбоорлор профилдүү эксперттик комиссиянын жыйынында талкууланып, комиссиянын жана илимий-техникалык кеңештин чечими менен 2011-жылы 10 долбоор университеттин өздүк илимий грантын алууга ээ болушкан. Университеттин ички гранты формасында максаттуу каржылоо илим изилдөө иштердин эффективдүү аткарууга шарт түзгөнү изилдөөлөрдүн жыйынтыгынан байкалды. Белгилей кетсек, 3 монография 2 окуу китеби, 34 илимий макала жарык көрдү, изилдөө-окутуу кабинети түзүлдү, автоматташтырылган информациялык система иштелип чыкты.
Университеттеги мындай саамалыкты улантуу үчүн 2012-жылга илим изилдөө боюнча ички грантка конкурс жарыяланып, жеңип чыккан долбоорлордун саны 14кө жетип, каржылоо көлөмү эки эсеге өсүп бир миллион сомго жакындады. Гранттын негизинде университеттин окумуштуулары экосистеманын оор металлдар менен булгануусун микробиологиялык диагностикалоо, радиациясы жогору аймактардагы майда жандыктардын санынын динамикасын изилдөө, Кыргызстан гидронимдери боюнча изилдөөлөрдү улантуу үчүн Миң-Куш, Кажы-Сай, Ак-Түз, Ат-Башы, Суусамыр, Жумгал, Кара-Балта жерлерине экспедицияга баруу, изилдөө жүргүзүүдө физикалык жана башка көрсөткүчтөрдү өлчөөчү жаңы приборлорду алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болушту. Илим изилдөө иштерин ички грант түрүндө уюштурууну университетте мындан ары да өнүктүрүү зарылчылыгы айкын болуп калды.
Акыркы жылдары Улуттук университеттин илимий эмгектерди жарыялоо жана басылма ишмердигинде да орчундуу өзгөрүүлөр байкалууда. "КУУнун Жарлыгы" илимий журналынын жасалгалоосу, ички түзүлүшү жана чыгаруу тартиби өзгөрдү. Туруктуу түрдө, ар бир эки айда журналдын бирден номери, аны менен удаа атайын номерлери да жарык көрө баштады. Интернетке миңге жакын компьютерди байланыштырып, интернет чеги жок трафикке өткөрүлүп, анын ылдамдыгы беш эсе көтөрүлдү, окумуштуулар жана студенттер үчүн атайын интернет зал ачылды. Түзүлгөн мындай ыңгайлуу шарттардын жыйынтыгында университетте жарык көргөн илимий макалалардын саны 2009 -жылга (574) салыштырганда 2012-жылы (1194) эки эседен ашык өстү.
Ошол эле учурда, структуралык бөлүмдөрдөгү илимий эмгектердин сандык көрсөткүчтөрү өзгөрдү. Университеттин юридикалык институтунда, финансы жана экономика институтунда илимий макалалардын саны кескин өсүп, алдынкы орунга чыгышты. Бир нече факультеттерде тескерисинче илимий эмгектердин саны төмөндөп жатты. Мисалы, информациялык-коммуникациялык технологиялар жана биология факультеттеринде бул көрсөткүч эки эсе азайды. Мындай жагдайдын себеби кийинки мезгилдерде табигый илимдер боюнча жаш окумуштуулардын санынын жыл сайын кыскарып жатканында болсо керек. 2011-жылы университетте 87 кандидаттык диссертациянын темасы бекитилген, анын ичинде 6 гана тема так илимдер боюнча. Ал эми докторлук диссертация боюнча 18 тема бекитилсе, 1 гана так илимдерге кирет. Мындай кырдаал илимий даражалуу окумуштуулардын улуу жана жаш муундарынын ортосундагы чоң айырмачылыкка алып келээри көрүнүп калды. Университет абалды түздөө үчүн жаңы инновациялык жолдорду тандоо менен бирге алгылыктуу иш-чараларды аткара баштады.
КУУда жана анын катышуусу менен юридикалык, математика, тарых, филология, экономика, география, саясий таануу жана социология илимдери боюнча адистештирилген 7 диссертациялык кеңеш иш алып барууда. Университеттин аспиранттарынын, окумуштууларынын даярдаган илимий макалалары "КУУнун жарлыгы" журналы бекер кабыл алат. Изденүүчүлөрдүн монографияларын, авторефераттарын басылмадан чыгарууда университет материалдык колдоо көсөтүп келет. 2012-жылы диссертациялары бекитилип, илимий даражага ээ болгон 9 илимдин доктору, 12 илимдин кандидаттарына ректордун буйругу менен акчалай сыйлык тапшырылды. Илимий-изилдөө иштерин каржылоо жыл сайын өсүүдө. Учурда аткарылган иштер өз жемишин бере баштады.
Акыркы үч жылдын жыйынтыктарына токтолсок университетте илимий-педагогикалык адистерди даярдоодо да мактоого арзыган оң жылыштар болууда. Кандидаттык жана докторлук диссертацияларын жактап, илимий даражага ээ болгон окумуштуулардын саны 2009-жылга караганда 2011-жылы эки эсе өстү. Ал эми 2012-жылы 5 докторлук, 29 кандидаттык диссертация корголду.
Жогоруда айтылгандарды жана мурдагы эки жылдын көрсөткүчтөрүн эске алсак, анда акыркы үч жылда КУУда илимий иштер боюнча туруктуу өнүгүү уланып жаткандыгына төмөнкү таблица толук далил боло алат. (Таблица)
Илимий иштер боюнча жогоруда белгиленген ийгиликтер билим берүүнүн сапатын жогорулатууга алып келет жана университеттин өнүгүүсү үчүн түздөн-түз кызмат кылмакчы. 80 жылдык мааракең кут болсун Улуттук университет!