el en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ru ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru ky ky mn ky ky kk ky ky be ky ky ky ky ky ky ba ky ky mn ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ru ru ky ky ky tt ky tt tt ky ky ky ky ky ky mn ky ky ru ky ky ky ky ky mn ru ky ky ru ky ky ky ru ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru kk ru ky ru ky ru ky bg ky ru mn ky ru ky ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru kk ru av ru hbs_cyr ky ru bg ky ru ky ru ru ru uk ru ru ru kk ru krc ru
"Агым", 21.08.09 - 15-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
18-августта кыргыз элине төкмө акындыгы менен таанылган, каны казак болсо да, өзү кыргыз болуп сиңген Майра КЕРИМ кызы дүйнөдөн кайтты. Акжолтой, Эркебулан аттуу балдардын, Торгун кыздын мээримдүү апасы, неберелердин чоң энеси болгон бул талант жаш кетти. Анын турмушта, чыгармачылыкта кандай адам экенин кесиптештери, замандаштары айтып берсин
- Майранын жеке эле акындык өнөрү эмес, обончулук, аткаруучулук таланты да бар эле. Талантына жараша эмгекчил, өжөр болчу. Жаш, беттегенин бербеген таланттын дүйнөдөн эрте кетиши төкмө өнөрү үчүн жоготуу болду.
Шайырбек Абдырахманов, "Айтыш" коомдук фондунун теңтөрагасы:
- Илгери Каныкей энебиз тажиктерден келип кыргызга эл, Манаска бел болуп, кыргызды төбөсүнө көтөрүп кызмат кылган. Чынында ал кыргызга жеңе, бирок биз дайыма "Каныкей энебиз" дейбиз. Ошол сыңары Майра жеңеге да кыргыздагы Каныкей энебиздей келиндердин бири деп баа берет элем. Мен бул кишинин ушунчалык кайраттуулугуна, эрдигине таң бердим. Ал айтышка ийне сайдырып, калтырап келип, көшөгөнүн артында онтоп отурчу. "Майра эже азыр сиз чыгасыз" дегенде отургучуна таянып араң туруп, сахнага чыгып, домбура ойной баштаганда калтыраганы токтоп калар эле. Ырдап бүтүп, эл алдында жаркылдап күлүп туруп, кайра көшөгөнүн артына келгенде мурунку оорулуу кейпине келчү. Эл алдында ооруганын такыр билдирбей, кайраттуу ырдап, сүйлөп берчү.
КР эл артисти, төкмө акын:
Жылаажын үнүң уга албай,
Жыя албай турам эсимди.
Кири жок мүнөз, ак жаркын,
Ким улайт улуу көчүңдү,
Жазмышка турам көнө албай,
Жаралуу ойду жеңе албай,
Топурак уучтап бере албай.
Топ акын тоодой үшкүрүп,
Тумчугуп турбуз дем албай.
Өрт болуп күйгөн өлүмдөн,
Өзүңдү калдык бөлө албай.
Жалындап күйгөн от болуп,
Жалбырттап өчтүң чок болуп,
Жыйылып келген калың журт,
Заматта кеттиң жок болуп.
Эркелеп турчу Майра жок,
Эңгирейт ордуң бош болуп.
Эки ооз сөз айтып калалы,
"Ээ Таке" дечи козголуп.
Бир боорум Майра ардагым,
Айта албай калган дастаның,
Жаткан жериң жай болсун,
Жакшы жат эми Жайдарым.
Жоюлбас өнөр кызыл тил,
Табылбас сендей акын гүл.
Оо кийин, жомогун айтып Майранын!
"Айтыш" коомдук фондунун теңтөрагасы:
- Өкүнүчтүүсү, эженин талыбас эмгеги жетишерлик баасын алган жок. Себеби, бүткүл дүйнөгө белгилүү акын өнөрүн алып жүргөн Адам мамлекеттик сыйлык албай калды. Майра эже бери дегенде Кыргыз республикасынын эмгек сиңирген артисти деген наамга татыктуу эле. Бирок, ал жаркыраган мүнөзү, өзүнүн обону, артында калган ырлары, шакирттери менен элдин эсинде түбөлүккө сакталат. Акыркы жолу Майра эже Нарынга ооруганына карабай, машинада жатып барып Элмирбек менен эң сонун айтыш уюштуруп келди. Мындан эженин айтыш өнөрүнө берилгендигин, эч кимде жок эрктүүлүк, кайратын билсек болот. Менимче Майра эженин таланты азыр бааланбаганы менен мезгил өткөн сайын жанданып, "кыргызда Токтогул, Калык, Осмонкул, Алымкул, Барпы болгон" делгендей эле "Майра акын мындай айтышкан" деп ооздон-оозго өтүп, элде сакталат деп ойлойм. Кийин айтыштарда "Майра болсо мындай айтышмак экен" деген эскерүүлөр бул адамдын өтүшү биз үчүн кандай жоготуу экенин айгинелейт. Буюрса "Айтыш" коомдук фонду бардык акындар тууралуу жакшы элестүү тасма жаратат.
- Кыргыз төкмө акындары бир чынжырды элестетсе, ошонун ортосунда бир чөгөрүлгөн берметтей орду бар болчу. Бул киши менен он жылдан ашуун айтыштым. Он жыл бою айтыштын ажарын ачып келди. Көп кырдуу талант эле. Обондору өзүнчө бир керемет, жазган ырларынын мазмуну, тилинин чечендиги өзүнчө эле кенч болчу. Ушундай салмак менен акындыкта анын орду чоң эле да.
- ...1992-жылы Алматыга казактардын курултайына бардык. Бизди бир боз үйгө киргизишти. Арнайы тигилген эмес экен, сол капшытында казактар шарактап отурушуптур. Оң капшытына отуруп калдык. Казак жигиттер салам-алиги жок эле арабыздагы домбура кармаган кызга асылып киришти. Анын казак экенин укканда катын тебетей (үкүлүү) кийген бирөөсү домбурасын ала коюп, көктөгү жемин жерден көргөндөй качырып сала берди. Илгерки кылтыр баш Кулукеге окшоп орой ырдаган неме экен, "эр табылбай калгансып кыргызда эмне тентип жүрөсүң" деп, кыргызга эмей эле негрге тийгендей омуроолоп кирди. Казакты көчүгүнөн түртүп көккө чыгаралбай, кыргызды башынан басып жерге киргизе албай көпкө убара болду. Домбурасын ит кууган тооктой тыпыратып, өзү андан ашып айгайлап, далайга атыраңдап барып токтоду. Казактар тиги жигитти жоо сайып келгендей кубаттап калышты.
Майранын ким экенин ошондо көргөм. "Өзүң жиндисиң" принцибине салып паска түшкөн жок. Улуу акындардын салты менен казактарга саламдашып, курултайы менен куттуктап, эки элди көтөрө ырдап, анан барып түлкүнү көргөн бүркүттөй тиги жигитти көздөй шукшурулуп жөнөдү. Ар бир сөзүнө катыра жооп берип келип:
Казактан камчыга сап жигит таппай
Кеткемин төкмөлөрдүн мекенине - дегенде, тиги жигит Майранын маңдайына келип чөгөлөй калып кечирим сурап жиберди. Майра ошондо ички маданияты бийик, талантын акылы ажарына чыгарган, сөздүн гүлүн терип, ойлорун элеп ырдаган нукура акындын классикалык үлгүсүн көргөздү эле.
Былтыркы кыргыз-казак айтышы баарыбыздын эсибизде. Анын алдында "Катышасыңбы?" десем ооруп жүргөнүн, химтерапия алып жатканын айтып, көңүлдөнгөн жок. Оорудан тышкары 92-жылкы айтышта кыргыз калыстарынан көңүлү калган да жайы бар эле. Химтерапиядан кийин ыр эмес кишини көргүсү келбей каларын, адам эки дүйнөнүн ортосунда турарын жакшы билсем да айтышка чакырдым. Бир жагынан ичине арман кетпесин дедим, экинчи жагынан саналуу өмүрү калган адамды ырда дегениме кейидим. Бирок Майра ошол айтышта эч кимдин колунан келбес эрдик көрсөттү. Акындыгы башка кеп. Анын кайратын айтам. Куландан соо тургандардын оозуна келбеген ырлар Майрадан чыгып жатпадыбы! Кайран кыз, кыргыздын намысын ошондо жана бир көкөлөтүп кетпеди беле. Далай айтыш болор, бирок эми анын ырын ким ырдайт?!
Билген элден караан үзгөн дулдулум,
билбес элге билек болгон кургурум.
Бейитиңе кала бердим узатып,
беймаал убак тили каткан булбулум - деп, нечен жыл сапарлаш жүргөн домбурасы кала берген чыгар...
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Эми сенин ырыңды ким ырдайт?
ДНК Бактыярга тиешелүү болуп чыкты
Атың жакшы Ысык-Көл, затың кандай?
Темирге бай Жетим-Тоону кытайларга ким берген?
Жигери бар жигиттер же улут келечегине инвестиция
Европадагы еврейлер дүйнөлүк эки согуш ортосунда
Бүт кетебиз. Биздин өмүр - көз ирмем. Бир жакшылык калат элдин эсинде
"Мыкты кадрлар коюлбаса, өзгөрүү болбойт"
Кыргыздар ага кылымда жетебизби?
"Жалгызым ай, мен деп сезип туя көр,
Жаздын күздө оңуп бүткөн көктөмүн"
"Табылбас сендей акын гүл"
"Көкүрөгүм канааттанды, а көңүлчү?"
"Ашуу болсоң Долондой, акын болсоң Жолондой бол"
"Көкүрөк ойгонсо гана көп жылыш болот"
Эркек шайтандаса үй-бүлө эле эмес, эл, жер бузулат
"Менден жакшы саясатчы чыкмак…"