ru ky fr cs ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky hbs_cyr ky ky ky ky ky ky mn ky ru
"Кутбилим", 30.05.08 Кат куржунду ачканда...•
Редакциядан: Бүгүнкү күндө элет жериндеги мугалимдер да заман агымынан артта калбай, тынымсыз эмгектенүүнү максат кылышып, бир түрдүү долбоорлор менен алектенсе, бири окутуунун заманбап технологияларын, методикаларын аңдап түшүнүп, аларды өз сабактарында пайдаланып келишүүдө. Албетте, күргүштөгөн маалымат кылымында заман агымын эң алды мугалим сезиши парз. Себеби, окуучу анын ар бир сабагындагы жаңылык менен жашайт эмеспи. Ошондуктан мугалим турмуштун да, билимдин да жарчысы, алып жүрүүчүсү, багыттоочусу болууга тийиш. Ушул багытта аткарып жаткан иштери туурасында бизге Ысыккөл облусуна караштуу Тоң районундагы Б.Мамбетов атындагы орто мектептин директору Б.Орозалиева, мугалимдер Ж.Акынбаева, А.Талаалиевалар өз пикирлерин жазып жиберишиптир. Айыл жериндеги мугалимдердин иш аракеттеринен кабар берген бул каттардан бүгүнкү күндүн демин сездик. Эмесе, окурмандарыбыздан мааракелик же мактоо, даңктоо эмес, ушундай окуу процессинин күңгөй, тескей алгылыктуу, өксүктүү жактарын иликтеген каттарды күтөбүз.
Долбоорлор менен иштөө - учурдун талабы
"Жетекчи" катары эмес "жардамчы" катары иштөөгө үйрөндүк
Бүгүнкү күндө окуучулардын билим сапатын көтөрүү ар бир мектептин алдына коюлган чоң максат болуп эсептелет. Бүткүл дүйнөлүк банк тарабынан каржыланып жаткан "Айылдык билим берүү" долбоору дал ушул максаттын ишке ашырылышына шарт түзүүдө. Ысыккөл жана Талас облустарында жүргүзүлүп жаткан бул долбоордун айылдык мектептери үчүн көптөгөн жакшы таасирин тийгизип жаткандыгына күбө болуп жатабыз. Себеби, Ысыккөл облусундагы бардык мектептерге долбоор аркылуу келип түшкөн окуу жабдыктары жана техникалык каражаттары буга далил.
Алгач бул долбоор аркылуу ар бир мектептеги окуучулардын санына жараша акча бөлүнүп, мектепке керектүү окуу каражаттары берилген. Биздин Болот Мамбетов атындагы орто мектебине 77523 сом эсебинде окуу жабдыктары келди. Предметтер боюнча бул окуу жабдыктары мугалимдердин эффективдүү сабак өтүүсүнө шарт түзүп, көп жылдан бери чечилбей турган маселелердин бир азын болсо да чечип, окуучулар жана мугалимдер үчүн жакшы маанай тартуулады.
Муну менен эле тим калбастан, окутууну жакшыртууга шарт түзүү үчүн ар бир мектепке өздөрүнүн материалдык-техникалык базасын чыңдоо максатында долбоорлорду жазууга мүмкүнчүлүк беришти. Бул мүмкүнчүлүктөн пайдаланып "Англис тили кабинетин жабдуу" жана "Ресурстук борбор" түзүү үчүн эки долбоор утуп алдык.
Долбоордун дагы бир жакшы жагы ушул каражаттарды берип гана тим болбостон, мугалимдердин ишмердүүлүгүн баалоо компоненти боюнча программа жүргүзүп жатат. Бул программанын негизги максаты - мугалимдердин жаңы инновациялык технологиялар менен сабак өтүүсүнө, ар бир окуучунун интеллектуалдык деңгээлине жараша мамиле кылуусуна, окуучунун ар тараптан өнүгүүсүнө, ата-энелердин балдарынын келечеги үчүн кызыкдар болушуна көңүл бөлүү болуп саналат экен.
Бул программа биздин мектептин мугалимдеринин көпчүлүгүн жаңыча иштөөгө шыктандырып, окутууну жакшыртууга шарт түздү. Атай кетсек мектептеги мугалимдердин 80% кирип, формативдик баалоо боюнча иштерди жүргүзүштү. Натыйжада ар бир окуучуга жекече көңүл бөлүнүп, окуучулардын өнүгүүсү байкалгандыгы административдик текшерүүдөн көрүнүп турду. Мисалы, англис тили боюнча мектептеги жалпы окуучулардын билим сапаты 2%га жогорулап, бул сабакка окуучулардын кызыгуулары артып, кошумча сабактарга, кружокторго келген окуучулардын саны көбөйдү. Ал эми ресурстук борбордо мугалимдер компьютер менен иштөөгө көнүгүшүп, документтеринин бардыгын компьютерлештиришип, мультимедия менен сабактарды өтүшүүдө. Окуучулар болсо бул борбордон сабактан тышкаркы кошумча материалдар менен камсыз болушууда.
Мугалимдер гана эмес, мектеп жетекчилери үчүн дагы мектепти башкаруунун жаңы технологияларын жана документация менен иштөөнү үйрөтүү максатында Ысыккөл областтык Билим берүү институтунун тренерлери Гүлазым Бейшеналиева жана Айнагүл Намазовалар, ал эми окутууну жакшыртуу планын түзүү боюнча Өзүбекова Жибек семинар өткөрүштү. Мектеп жетекчилери дагы мугалимдердин мүмкүнчүлүгүнө жараша мамиле кылып, шарт түзүп иштөө бүгүнкү күндүн талабы экендигин түшүндүк. Бул семинарлар мага дагы директор катары көп таасирин тийгизди. Ар бир мугалимдин тилин таап, жөндөмүнө жараша мамиле түзүп, "жетекчи" катары эмес "жардамчы" катары иштөө бул окуу жылында менин ишиме көп ийгиликтерди алып келди. Окуучулардын өзүн-өзү башкаруу уюмдарында алгылыктуу иштер байкалып, ноябрь айында райондук семинар өткөрүлүп, жыйынтыгында уюштуруучу Абдыкадырова Гүлай облустагы уюштуруучулардын мелдешине катышып, байгелүү орунга ээ болду. Ал эми келечектен көптү үмүттөндүргөн математика мугалими Молдоканова Чынара райондук "Жыл мугалими" конкурсуна катышып, 2-орунду ээледи.
Кыргыз тили, адабияты мугалими Табалдиева Айжан 2007-жылдагы "Жыл мугалими" конкурсунан 1-орунга жетишип, областтык "Жыл мугалими" конкурсунда 2-орунга ээ болуп кайтты. Райондук олимпиадада биздин мектеп 3-орунга татыктуу болду. Спорт иштери боюнча окуучуларыбыз дагы, мугалимдерибиз дагы байгелүү орундарды ээледи.
Бул бир жылдык жыйынтыгыбыздын алгылыктуу жактары "Айылдык билим берүү" долбоорунун натыйжасы деп эсептейбиз. Ушул ийгиликтерибизге долбоор боюнча областтык координаторлор Жанадылов Темирбектин жана Чекирова Саадаттын жардамдары көп.
Бул окуу жылын ушул иштер менен жыйынтыктап тим болбостон, "Арис" программасынын негизинде жаңы долбоор өткөрүлүп, 104 200 сом өлчөмүндө мектеп ашканасы үчүн каражат күтүлүүдө. "Кыштын камын жайда көр" деген сыңары, мектептин жылуулук системасын оңдотуу үчүн 1 млн. 900 миң сом өлчөмүндө долбоорго смета түзүлүп, өткөрүлүүнүн астында турат.
Жогорудагы иштер директор үчүн, албетте, аз иш. Ошондуктан дагы изденип иштөө - менин максатым болуп саналат. Дегеле окуу процессин, финансылык иштерди - эки тизгинди бирдей алып жүрүү менин директорлук милдетим деп эсептейм.
Тоң районундагы Б.Мамбетов атындагы орто мектебинин директору.
Замандан артта калбай жашоого умтулсак
"Формативдик баалоо жана инсанга багытталган окутуунун, таанып билүүнүн усулдары" компонентинин айыл мектептеринде иштеши боюнча тренер катары өзүмдүн ой пикиримди айткым келди. Бул компонент айыл жергесиндеги билим берүүнүн сапатын өркүндөтүүгө, окутуу жана сабак берүүнүн шарттарын жакшыртууга багытталган. Мында окуучуларды баалоонун жаңыча ыкмалары киргизилген. Эң негизги өзгөчөлүгү окутуу инсанга багытталып, аны таанып билүүгө шарт түзүлгөн. Мугалимдер окуткан окуучулардын билим алуу максаттарына жетишүүсүн, өсүп-өнүгүүсүн баалоо боюнча ар түрдүү ыкмаларга үйрөнүшүп, алардан кайтарым байланышты алуунун усулдарын толуктап колдонуу мүмкүнчүлүгү бар. Мында мурун пайдаланылып жүргөн ар түрдүү окутуу усулу менен ар кандай баалоо усулун айкалыштырып өтүлөт. Бул окуу жылынын ичинде тренер катары мектептерде болуп, мугалимдердин ой-пикирлерин угуп, көрүп, бул долбоор аркылуу мектеп базасынын чыңалышына, окуучулардын билим сапатынын жакшыртылышына бир топ өбөлгө түзүлгөнүн байкадым. Белгилөөчү нерсе "көп түрдүү акыл-эс жөндөмдүүлүгүн" аныктоо боюнча башталгыч класстарда кыйынчылыктар болуп, бирок кийин ата-эне менен байланыш үзгүлтүксүз болуп, биргелешип иштесе ал натыйжалуу болору аныкталды. Ал эми жогорку класстарда бир окуучунун бир нече типке туура келгендиги, акыл-эс жөндөмдөрү бир кылка түзүлүш эмес, бир гана ыкма менен ченелиши мүмкүн эместиги далилденди. Окуу келишимдерин түзүү окуучуларга өздөрүнүн күчтүү жана начар жактарын билим берүү натыйжалары боюнча талдоого жардам берди. Мугалим ар бир темадан эмнеге жетише тургандыгын натыйжа кылып чыгарып, окуучу менен мугалим биргеликте иштеп, жетишкендиктерин чынчыл баалап, кайсы жагынан көбүрөөк иштеш керек экендигин ойлонушуна абдан пайдалуу болду. Мында мугалим менен окуучунун ортосундагы айрым алыстык жоюлуп, билим алуу үчүн жоопкерчилик сезим окуучуда көбүрөөк күч алды. Ар бир окуучу өз оюн так айтып, эмнеге жетишүү керек экенин түшүнүп, өзүн баалоодо, өз ара баайлашууда чынчыл сүйлөгөнгө, чечкиндүүлүккө үйрөнүштү.
Практика көрсөткөндөй быйылкы окуу жылында бирден класс менен, б.а. көпчүлүгү өзү класс жетекчи болгон класс менен иштеп максаттардын коюлушу, О.Ж.Б., К.Ж.Б. менен иштөө инсанды таанып билүүгө, анын эмгегин үзгүлтүксүз баалоого билим сапатынын деңгээлин көтөрүүгө жакшы түрткү берди. Көп мугалимдер сабакты пландаштырууда бөлүмдүн таксономиясын колдонушту. Анда предметтин мазмунунун өздөштүрүлүшүнүн ар бир этабындагы окуучунун жетишүүсүн баалоого система түзүү мүмкүнчүлүгү бар. О.Ж.Б. жана К.Ж.Б. менен иштөөдө, максаттарды коюп келишим түзүүдө өз ыңгайына жараша ылайыктап, б.а. убакытты үнөмдөп, жазуу ишин азайтып, жеңилдетип түзүп алышты.
Формативдик баалоо усулу менен иштеп мугалимдер, айрыкча, жаш мугалимдер өз кесибин сүйүүгө шыктанышып, окуучулар менен жакын болууга, алардын келечеги өз колунда экендигине ынанышты.
Менин оюмча, жаңыланып иштеп, замандан артта калбай жашоого умтулсак, балдар биздин келечегибиз экенин унутпай, билим үчүн кам көрсөк формативдик баалоо мындан ары иштеп кетээрине ишенем.
"Формативдик баалоо жана инсанга багытталган окутуунун, таанып билүүнүн усулдары" компонентинин улуттук тренери, Тоң районундагы Б.Мамбетов атындагы орто мектебинин биология мугалими.
Азыркы учурдун сабагы кандай болуш керек
XXI кылымдын ылдамдыгы, технологиялардын өсүшү, абдан көп маалыматтын сунушталышы азыркы учурдун адамы үчүн көп жөндөмдүүлүктү талап кылат. Бул учурга ар бир адамга чыгармачыл, сынчыл ой жүгүртүү керек. Себеби, маалыматтар тездик менен топтолууда. Окуучулар мугалимдерден жаңы информацияны күтөт. Азыркы дүйнөдө маалыматтын кызматы жана мааниси өзгөрүп, үзгүлтүксүз билим берүү маанилүү боло баштады. Анткени ар кандай шарттарда кесиптик жана турмуштук ийгиликтерге жетишүүгө жөндөмдүү компетенттүү адамдарды калыптандыруу парз. Багыттуулук, максаттуулук, мазмундуулук жагынан билим берүүнүн мүнөзүндө да өзгөрүүлөр болду.
Биринчи планга гумандуулук (билим берүүнүн негизги маңызы - инсан), адамдын эркин өнүгүүсүнө багыт берүү, чыгармачылык демилгелүүлүк, үйрөнүүчүлөрдүн өз алдынчалуулугу сыяктуу принциптер чыкты.
Бул - окуучунун өзүнүн билим алуусу үчүн жоопкерчилик сезимин күчөтүүгө мүмкүнчүлүк берүү. "Айылдык билим берүү" долбоорунда формативдик баалоодо окуучулардын таанып билүү өзгөчөлүгүнө карата пайдалануу сунушталган. Формативдик баалоонун максаты - окуучуларга маалымат берүү, өзүн-өзү баалоого окуучуларды катыштыруу болуп эсептелет. Окуучулар менен мугалимдин жана мугалим менен ата-эненин ортосундагы кайтарым байланышты түзүү. Окуучулардын акыл-эс жөндөмдүүлүктөрү боюнча усулдарды тандап алып, сабак өтүүнүн натыйжасында кээ бир окуучулардын мүнөзүн жана мүмкүнчүлүгүн ачып берди. Мисалы: "Экологиялык таза бак" темасы боюнча сабак өтүү үчүн окуучуларга сабактын максаты түшүндүрүлүп, тапшырма берилди. Окуучулар өзүлөрүнүн жөндөмү боюнча сүрөт, плакат, эссе жана жасалма бак даярдап келишти. Сабактын жүрүшүндө ар бир окуучу турмуштан ар кандай кызыктуу окуяларды айтып, өзүлөрүнүн тапшырмаларын жактап беришти. "Начар" деген окуучунун күтүүсүздөн так, туура жооп бериши таң калтырды. Бул мисал менен эмнени айтмакчыбыз. Демек, окуучуда сабакка жана айлана-чөйрөгө болгон кызыгуусу ойгонгондугун далилдейт.
Азыркы талапка жооп берүү үчүн сабактарда окуучулардын логикалык ой жүгүртүүсүн өстүрүү үчүн суроолорду даярдайбыз. Бул мугалимдин чыгармачылык ишмердүүлүгүн өстүрөт. Ошондой эле окуучуга ойлонуп жыйынтык чыгарууга мүмкүндүк берилет. Окуучу изденип жооп айтат, ой бөлүшөт. Жолдошунун билимин баалоого мүмкүндүк берилет. Жыйынтыгында окуучулардын билим сапатында өзгөрүү жүрөт. Байкоолордун негизинде окуучуларда өзүлөрүнө ишенүү калыптанды.
Бул окууу процессиндеги өзгөрүүнүн бир далили.
Ысыккөл областы, Тоң району, Б.Мамбетов атындагы орто мектебинин мугалими.