bg ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky kk ky ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Чек ара кызматынын жетекчиси:
"6 айдан кийин милдетибизди аткара албай калабыз..."
- Токон Болотбекович, Чек ара кызматын жетектей баштаганыңызга туура бир ай болуптур. Албетте, бул кыска мөөнөт. Ошентсе да, чек ара маселеси менен жакындан таанышсыз да. Айтсаңыз, ишти эмнеден баштадыңыз?
- Жалпыга маалым болгондой чек арада көйгөй өтө көп. Мына ошолордун ичинен көзгө дароо көрүнгөнү - бул аскердик аткара турган тартип деп коёт, ошол тартиптин жоктугу. Бул биринчиси, экинчиси: мамлекеттик чек ара кызматы деген статусту алып жүрсө да, бул кызматтын материалдык-техникалык базасынын начардыгы. Эң өкүнүчтүүсү, мына ушул деп айтып кетет элем. Ачык айтканда, мурун эле начар болчу, андан бери бир аз жылыштар болгону менен, азыркы ахыбалы бүгүнкү талаптын жарымына да жооп бербейт. Бул да өзүнчө бир топ убакытты талап кылган чоң жумуш экен. Мен бул кызматка келерим менен жогоруда айткан маселелер менен президентке, спикерге, премьерге кирип чыктым. Баары эле мүмкүнчүлүккө жараша жардамдарды беришерин убада кылышты. Дагы бир чоң көйгөй 7-8 жылдан бери бизге имарат да жетишпей келет. Экинчи штаб болушу керек эле, имараттын жоктугунан улам, экинчи штабыбыз жок болуп келди. Президентке кирип чыккандан кийин, ал киши имарат маселеси боюнча Иш башкармалыгына тапшырма берген эле. Бүгүнкү күндө президенттин Иш башкармалыгы бизге шаардын жакшы жеринен эки кабат имарат берген. Азыр ошону өткөрүп алып жатабыз. Эми ошол имаратты татынакай кылып оңдоп алсак, ал имаратка поликлиникабыз дагы, башка кызматтарыбыз да орун алса, буйруса, имарат маселеси чечилет. Ал эми техника боюнча айтсак, президент машина бөлүп берди. Буга чейин Россиядан да жардам катары машиналар келген. Кыскасы, машина жагы ырас, бирок машинабыз ырас деп мактанганбыз менен ал машиналарга күйүүчү майыбыз жок. Май маселесине каражат бөлүнгөн эмес. Иши кылып ушул күнгө чейин АКШ, Түркия, Россия мамлекеттери бизге берген машиналарын тизип койдук, алар көздүн жоосун алганы менен майы жок жүрбөй турат. Улам ары-бери өткөн сайын тизилген машиналарды карап: "булардын багы качан ачылат" деп ойлоп коёбуз. Бизге бөлүнгөн бир аз майды чек ара бекеттерине (застава) бердик, себеби иштин баары бекеттерде да. Ошентип, борбордук аппаратка, чек ара отряддарына 2-3 айдан бери май жетпей, колубуз кыска болуп жатат. Май маселесинен тышкары, насыяга алынган карыздар бар экен. Ал насыяга кызматкерлерге азык - түлүк алышыптыр. Азыр ошол насыяга алынган азык - түлүк үчүн биз 150 миллион сомдой төлөшүбүз керек. Мунун ичине жоокерлерибиздин формаларынын да акчасы бар. Мисалы, май, июнь айларында чек ара кызматкерлерине азык-түлүк жеткиришибиз керек. Бирок каражат маселеси эмдигиче чечиле элек, ошон үчүн жоокерлерибизге июнь айында эмес, андан өтүп, эки айга кечигип калышыбыз мүмкүн. Ошондо жоокерлерибиз эки ай азык-түлүксүз калып жатпайбы, ошон үчүн бул маселени Өкмөт менен бирдикте эртерээк чечкенге аракет кылып жатабыз. Бирок Каржы министрлиги "акча жок" деп алаканын жайып жатат. Акча чындап жок болсо, анда чек арабызды кайтарып жаткан жоокерлерибиздин курсагын тойгузуу өтө чоң көйгөйгө айланышы мүмкүн. Эгер Өкмөт бизге кошумча 150 миллион сом бөлүп берсе, биз ал акча менен ГСМ, машинанын тетиктерине, азык түлүк жана форма, жууркан-төшөк маселесин жылдын аягына чейин чечкен болот элек. Бул акча бөлүнбөсө, анда жарым жылдан кийин биз өзүбүздүн милдетибизди так аткарганга шарт таптакыр жок болуп калат.
- Чек ара маселесине каралган 300 миллион сом каякка сарпталат?
- Ал акча Сохтун, Чарбактын айлана-тегерегин тосконго каралган. Азыр 300 миллиондун 90 миллиону Архитектура жана курулуш агенттигинин эсебине которулду. Эми аталган агенттик ишти бүтүрүшү зарыл. Биз болсо аларга техника жагынан коопсуздук жагынан жардам беребиз.
- Сох, Чарбактагы ахыбал тууралуу эмне айтасыз? Өзбек кесиптештериңиз менен тил табышып жатасызбы?
- Буга чейин Өзбекстандын чек ара кызматынын жетекчилери менен биринчи жолу Кызыл-Кыя, Кувасай чек ара бекетинде жолуктум. Ал жолугушууда: Сох, Барак, Кара-Шоро, Бөжөй, Шахимардан айылдарынын абалы тууралуу жана жабылып калган темир жол КППларын ачуу маселеси боюнча талкуу жүргүздүк. Сүйлөшүнүн натыйжасында Сохтон Бөжөйгө транзиттик жол ачып беришти. Мурун Сохтун тегерегинде жайгашкан айылдарга жол жабылып калган, бүгүнкү күнү Сох аркылуу кенен-кесир кирип чыгып жатышат. Ошол эле учурда биз дагы Кадамжайдагы Чечме бекетинен өтүүгө уруксат бердик. Экинчи жолу Баткенде жолуктук. Анда да Сохто жашаган жана Сохтун тегерегиндеги аксакалдар өздөрү элдешүүгө демилге көтөрүшүптүр, биз барып эки элдин ынтымагы үчүн колдоп койдук. Мен бир нерсени айта кетейин. Акыркы учурда айрым депутаттар, саясатчылар саясий упай топтоо аракеттерин көрүп: "Чек ара кызматы өзбектерге Сохко аскер киргизип, курал ташууга уруксат бериптир деп" дагы ж.б. такталбаган сөздөрдү айтышып, оюна келгенди оттоп, ой-тоону сүйлөп жатышат. Бул туура эмес. 14-февраль күнү Өзбекстан Сохтон 127 жоокерин алып чыгып кетти.
- Негизи ал жакта жоокерлердин саны канча?
- Так айтуу кыйын. Ал жакта бир чек ара отряды бар. Сох өзүнчө бир район. 19 айылда, 60 миңге жакын адам жашайт. Жалпы чек арасынын узундугу 137 чакырым. Азыр Барак айылында ахыбал абдан оор болуп турат. Ал айылдын жалпы аянты 275 гектар, учурда миңге жакын адам жашайт. Барактын эли мурда Акташ аркылуу каттачу. Аралыгы ашып кетсе 6 чакырым эле. Бирок ал да жабылып калган, гуманитардык жардам ташыган учурда гана ачып беришчү. Сүйлөшүп олтуруп, азыр бир жыйынтыкка келдик. "Жаман айтпай, жакшы жок" демекчи, эгер Барак айылынын тургундары ооруп калса, же бирөө жарым каза болсо, өтө маанилүү кабар, же гуманитардык жардамдар болуп калса, анда өзбек туугандар күнү-түнү дебей Акташ аркылуу жол ачып беришет. Акташ бекети толугу менен чечилгенче, Барак эли Достук бекети менен өтүп турсун деп сүйлөшүп жатабыз. Аралыгы 20 чакырым болот. Ал өзү эл аралык чоң пост, эл көп дегендей, ошон үчүн барактыктарга өзүнчө бир коридор ачып берүү маселесин сүйлөшүп жатабыз.
- Негизи өзбек туугандар кандай талаптарды коюп жатышат?
- 2004-жылы 24-июлда түзүлгөн кыргыз-өзбектердин чек ара маселеси боюнча атайын келишим бар. Ал келишим 2006-жылы ратификация болгон. Ал келишимде 15 чек ара бекети каралып, тилекке каршы кемчиликтер кетип Барактын маңдайындагы Акташ бекети ал келишимге кирбей калган экен. Өзбек туугандарыбыз мына ошол келишимди жүйө катары кармап жатышат. Ал кезде өкмөт башчы Танаев, Чек ара кызматын Калмурат Садиев башкарып турган.
"Мен аны, саясий ушак, провокация деп эсептейм..."
- И. Каримов Сохту сатат экен деп өзүңүздүн партиялаштарыңыз эле айтып чыкты. Уктуңуз да...
- Уктум. Мен мындай айтат элем. Эки мамлекеттин ортосунда сүйлөшүүлөр жүрүп, жаңы мамилелер түзүлүп, чек ара маселелери чечилип, түз нукка салууга аракеттер көрүлүп жатканда, андай такталбаган маалыматтарды парламентте болобу, башка жакта болобу, аны элге таратуунун кажети жок. Муну саясий маданиятсыздык деп эсептейм. Албетте, бул тууралуу так маалымат жок. Андыктан ал маалыматты саясий ушак, саясий провакация деп койсок болот. Бирөөлөр атайын ушундай ушактарды таратып коёт да, "Кыргызстан эмне кылар экен, кандай реакция болот экен" деп кылтыйып карап олтурат да.
Дагы бир депутатыбыз: "чек ара маселесинин баары 1991- 1994-жылдары эле, Алма-Ата декларациясы, Москва келишими менен эле такталган, эмне үчүн Чек ара кызматынын жетекчиси, ТИМ тынчыбай чуркап жүрөт" деп айтып жиберди. Бул таптакыр туура эмес маалымат да. Муну уккан өзбектер, сүйлөшө келсек: "эмне келдиңер, чек арабыз такталган деп депутаттарыңар айтып жатпайбы,"- деп бизди шылдыңдап күлүштү. Мен айтат элем, билбеген нерсени ой келди айта бербей, тынч олтурушса, же алардан бирөө сурап жатпаса.
- Чек арабыздагы демаркация, делимитация маселеси качан такталат? Бул боюнча кандай аракеттер көрүлүп жатат?
- Бул өтө оор, өтө чоң маселе. Мына Өзбекстан менен Казакстан демаркация, делимитация чек ара маселесин 2007-жылы араң тактап бүтүштү. Россия менен Украина 2012-жылы июнь айында протоколго жаңы кол коюшту. Алардыкы кургак жер эмес, суу жерлери да такталбаптыр да. Россия Балтика өлкөлөрү менен "1990-жылдары эле бүткөнбүз" деп жар салышты эле, аны эл аралык коом тааныбай, 2005-жылы араң бүтүштү. Ушундай мисалдар көп.
Эми өзүбүзгө келсек. Өзбекстан менен биздин чек арабыз 1378 чакырым. Такталганы 1007 чакырымды түзөт. Калган 371 чакырымы такталбай турат. Бул бир жерде эмес, ар кайсы жерде. Мисалы, Баткенден баштап Чаткалга чейин, айрым жерлерде 2 чакырым, айрым жерлерде суу сактагыч, көпүрө сыяктуу объектилер бар. Айтор, ушундай эң татаал жерлер калды. Тажикстан менен биздин чек арабыз 975 чакырым, анын болгону 40 пайызы такталган. Калган чакырымдарды тактоо боюнча иш жаңы эле жанданды. Тажик туугандар менен өзгөчө жер, суу, жайыт талаш маселелери бар. Чынын айтканда бул да абдан оор маселе. Негизи дүйнө жүзүнүн практикасында бир да мамлекет өзүнүн чек арасын өзү тактабайт деген эреже бар. Биз өзүбүз олтуруп алып эле, баарын кыйратып салсак аныбыз. Эч нерсеге жарабай калат. Ал кыйраткан ишибизди кошуна эмес, дүйнө жүзү тааныбайт. "булардын чек ара маселеси эл аралык нормага жооп бербейт" деп гана тааныбай тура беришет. Бирок эки мамлекеттин чек арасына "андай же мындай кылгыла " деп башка бир мамлекеттер кийлигишкенге укугу жок. Ал эми эки мамлекет өз чек араларын качан тактап бүтүшөт, аны бир кудай билет. Балким, 3 жылда, балким 30 жылда дегендей кеп да... Биринчи демаркация маселеси такталса, аны ратификациядан өткөрөт, андан кийин делимитация маселеси да такталып, ратификациядан өткөзгөндөн кийин БУУга жиберет, анан БУУ "булардын чатагы жок, биз тааныдык" деп жар салат.
Учурда Кыргызстан тараптан жакшы аракеттер башталды. Жакында Кыргызстан Өзбекстандын өкмөт аралык комиссиясы түзүлүп, атайы токтом кабыл алышты. Аны биринчи вице-премьер Жоомарт Оторбаев жетектейт. Анын алдында Искендер Курманбаевдин демаркация, делимитация маселеси боюнча жумушчу тобу ишти баштады. Бүгүн Өзбекстан менен дагы, Тажикстан менен дагы сүйлөшүүгө даярбыз. Тажикстан да сүйлөшүүгө даяр турат. Өзбекстандан жооп күтүп жатабыз, азырынча унчугуша элек.
Ал эми Өзбекстан менен Тажикстандан тышкары, биздин түндүк жак чек арабыз Казакстан менен 1100 чакырымдай, Кытай менен 980 чакырымга созулат. Баары такталып бүткөн. Бул жак тынч, чектен чыккан көйгөй жок десек болот. Негизги Лейлек, Баткен, Жалал-Абад облустарындагы чек араларда кооптонуу бар.
| Уландысы 12-бетте |
| Башталышы 8-бетте |
- Эми кадр маселесин жана чек ара бекеттериндеги ахыбал, тартип тууралуу айтсаңыз?
- Президентибиз чек ара кызматкерлерибиздин айлыгын көтөрдү, бүгүнкү күнү биздин кызматкерлер башка күч тармактарынын кызматкерлеринин айлыгына салыштыра келгенде, 4-5 миң сомго көп алышат. Айтор, айлык маселеси чечилген. Бирок бул көп көйгөйдүн бир гана көйгөйү. Айлык көтөрүлгөндөн бери прокуратура, ИИМ, УКМК, Коргоо министрлигинен, Бажы кызматынан жана окууну жаңы бүтүшкөн жакшы адистер бизге жумуш издеп көп келип жатышат. Бирок окууну бүткөндөрдүн аскердик күбөлүгү жок болгондуктан, биз аларды жумушка ала албай калып жатабыз. Азыр, аскерде кызмат өтөбөгөн миңдеген адамдар эле күч тармактарында иштеп жүрүшөт. Негизинен, бул туура эмес. Жаштарыбыз да ушуну түшүнүп калышты. Эгер күч тармактарына иштегиси келишсе, анда келечекте аскердик кызматка милдеттүү түрдө барып калышат деген ишеничтемин. Бизге азыр компьютерщиктер, психологдор, автомобилисттер, күжүрмөн даярдыктагы кызматкерлер ж.б. адистер керек. Ушундай кадрлар аз болуп, бир аз кыйналып турабыз. Бирок өз алдынча аракеттерди көрүп, кадр маселесин акырындык менен жолго салып жатабыз.
Бүгүн бизде жалпысынан 7-8 миң кызматкер бар. Чек ара бекеттерин айтсак, республика боюнча 69 чек ара бекеттери бар. Ал бекеттердеги ахыбал өтө жогору болбосо да, орто шарттар түзүлгөн. Тартип маселеси болсо, жогоруда айткандай анча жакшы эмес, мисалы былтыр эле 19 чек ара кызматкери ар кандай абалда каза болуп калды. Анын алтоо өз өмүрлөрүн өздөрү кыйып, асылып калышкан. Калгандары да ар кандай абалда каза табышкан. Бирок анын 60 пайызы кызмат учурунда болгон. Азыр тартип маселесин катуулаттык. Мисалы, чек ара бекеттерине, отряддарга аскердик кызматка жазда келген балдар, экинчи бир чек ара бекетине жалаң күздө келген жоокерлерди коюп жатабыз. Мурда болсо, жазда анан күздө келген балдарды аралаштырып коюп, алардын жазда келгендери күздө келгендерине үстөмдүк кылып, командирлери жок кезде дедовщина уюштурушчу да. Азыр болсо баары бир келген балдар, ошон үчүн дедовщина азайып калганын байкоого болот. Командирлер да ушул жагына басым жасап айтып жатышат.
- Соңку суроо болсун. Сиз депутат болуп турган кезиңизде көп жолу "башка кызматка барбайм, депутат бойдон калам" дечү элеңиз. Бирок болбой эле Чек аранын башына келдиңиз? Эмне түрктү болду? Чек арадагы бүгүнкү кырдаал же дагы башка себептер болгон чыгар?
- Мен депутат болуп жүргөнүмдө бир нече жолу кызмат сунушташкан. Ал сунуштардын айрымдарынан баш тартсам, айрымдарына жарабай калгандырмын. Бирок жалпыга маалым болгондой акыркы кезде чек ара маселеси абдан курчуп кетти. Эл мени бул багытта адис, ишти билет деп үмүт артышканын билем. Президент бул кызматты сунуш кылганда, биринчи мына ошол элдин үмүтүн актоо оюма келди. Эгер депутат болуп, жылуу-жумшак кабинетимден чыкпай иштеп жүрө берсем, анда эл мени кыйын жумуштан качты деп түшүнүп калат эле. Анын аркасы менен элге жаманатты да көрүнүп калат элем да. Ошон үчүн моралдык жактан мага да оор болду.
кыргыз тилиндеги гезит "Фабула"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?