el ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru fr ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
"Калыйдын рухуна доо кетирип жатышат"
СССРдин эл артисти, Социалисттик Эмгектин Баатыры, СССРдин мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты, мамлекеттик гимндин авторунун бири, залкар композитор Калый МОЛДОБАСАНОВдун кыргыз маданиятына кошкон опол тоодой салымын айтып түгөтө албайбыз. Улуу инсандын чыгармачылыгынан башка да жеке жашоосу тууралуу анын жубайы Үпөл МОЛДОБАСАНОВА айтып берди.
- Ушундай таланттуу улуу композитордун жубайы болуш сизге оор болгон жокпу?
- Негизи чыгармачыл инсандын жубайы болуу өтө кыйын деп ойлойм. Себеби чыгарманы жаратып, аны элге жеткирүүдө жубайынын да салымы бар. Калый чыгарма жазып отурганда анын бөлмөсүнө кирбей сырттан көзөмөлдөп, айткан тамагын алып кирип, кофесин даярдап, оозунан чыкканын жасап, оор түйшүгүн жеңилдеткенге аракет кылчубуз. Көбүнчө чыгарманы түнкүсүн жазаар эле. Анын түн ортосуна чейин уктабай нотага түшүрүп, чыгармачылык менен түйшөлүп атканын көрүп, музыкант болуп калбаганыма өкүнчүмүн. Себеби менин кесибим экономист-финансист. Музыкадан алысмын. Ал абдан таза, чынчыл, ак ниет, ачуусу тез келип, тез тараган, бирок эч качан кек сактабаган, ак көңүл адам болгон. Камкор ата, күйүмдүү жар болду. Мага ушундай улуу адамдын жубайы болуш оор болсо да аны менен жашаганыма, тагдырлаш болгонума бактылуумун.
- Калый агай менен кантип баш кошуп калдыңыз?
- Калыке экөөбүз баш кошо электе эле аны таланттуу композитор, улуу инсан катары сыртынан билип, эмгегин баалап жүрчүмүн. Биз капысынан Көлдөн таанышып калдык. Тагдыр ар кандай болот
эмеспи, ошол кезде Калый биринчи жубайы балерина Светлана экөөнүн ажырашып кеткенине жети ай болуптур. Анын ажырашканын деле билген эмесмин. Көлдө Калый менен Чыңгыз Айтматов чыгармачылык иш сапарда жүргөн экен. Бир санаторияда эс алып, бир столдо чогуу тамак ичип отурганда Калый "жолдошуң каякта иштейт?" деп сурап калды. Мен жолдошумдун каза болуп калганын айтсам, кечирим сурап, билген эмесмин деп ыңгайсыз болду. Ошол эс алууда экөөбүздүн жылдызыбыз туура келип сүйлөшүп калдык. Ал кезде турмушка чыгайын деген оюм жок болчу. Эс алуум бүтүп шаарга кетейин деп атканда ал бөлмөсүнө кофеге чакырды. Улуу кишинин сөзүн эки кылалбай бардым. Чай үстүндө Калыке дароо эле "менин бир уулум бар, сенин эки уулуң бар экен. Эки уулуңа мен ата болоюн, сен менин уулума эне боло аласыңбы?" деп маселени кабыргасынан койду. Экөөбүздүн жаш айырмабыз он тогуз жаш. Улуу адам мага ушундай сунуш жасайт деп ойлогон эмесмин. Мен ыңгайсызданып, кийин жооп берейин деп шаарга кеттим. Алар Чыңгыз Айтматов экөө Көлдө калышты. Калыкенин иш сапары бүтүп, шаарга келгенден кийин жолуктук.
- Ал Көлдө жүрүп сизге телефон чалып турдубу?
- Агезде мен бир министрликте иштечүмүн. Жумасына бир-эки жолу телефон чалып турду. Көлдөн кетип атканда Чыңгызхан жөнүндө китеп берген, шаарга келгенде ошону алайын деп келип калыптыр. Ошондон кийин жолуга баштадык. Экөөбүз баш кошуп жашагандан кийин анын жан дүйнөсү таза, балдарыма камкор ата экенин билдим. Калыке экөөбүздүн ортобузда бала болгон жок. Анын биринчи никесинен Тилекмат деген уулу бар, ал азыр Ташкентте турат. Мурда Тилекмат менин балдарым менен катышып турчу. Кийинки убакта Өзбекстанга барыш кыйын болуп калгандыктан келбей калды.
- Өзүңүздөн биртоп жаш улуу кишиге турмушка чыкканга туугандарыңыз каршы болгон жокпу?
- Апам өзүңдөн улуу адамга турмушка чыгасыңбы, мурунку аялы да орус экен деп көңүлдөнбөй турду. Менин каза болгон жолдошум үч жаш эле улуу болчу. Бирок Калыкени билген ага-туугандарыбыз Калый Молдобасанов деген улуу инсан, ал Кыргызстанга эле эмес чет мамлекетке да белгилүү адам, ушундай киши сиздин кызыңызга көңүлү түшүп, жактырып атканына сүйүнбөйсүзбү деп апамды көндүрүштү. Экөөбүз 22 жыл чогуу жашаптырбыз. Ушунча жыл аралыгында бактылуу жашадык десем жаңылышпайм. Ал
публиканын адамы болгондуктан үйгө телефон чалуулар абдан көп болчу. Открыткалар көп келчү. Аларды окуп, тамашалап, сени кыз-келиндер канчалык көбүрөөк сүйсө, ошончолук эргүү аласың деп калчумун.
- Сиз андан жаш, сулуу болсоңуз Калый агай деле кызганса керек?
- Ал кызганганын билдирбегенге аракеттенчү. Бирок мен аны сезчүмүн. Ар бир үйдө казан-аяк кагышат эмеспи, бизде орчундуу маселе менен уруш деле болчу эмес. Анын ачуусу тез келип, кайра тез тарачу деп атпайымбы, болор-болбос нерседен кээде кагыша кеткен учурлар болчу. Мисалы, бир жолу театрга жүрү дегенинен кийимдеримди даярдап коюп, анан баралыбы деп сурап койсом, сен эмне баргың келбей атабы деп эшикти тарс жаап чыгып кетип калды. Мен даярданып алгам да. Ага таарынып, бир чети намыстанып артынан барган жокмун. Бирок күнөөсүн билди окшойт, кечинде бир кучак гүл көтөрүп, чекемен сүйүп эч нерсе болбогондой жадырап-жайнап келиптир. Театрга барган сайын мага сөзсүз гүл алып келчү.
- Ал жашоодо же чыгармачылыкта эмнеге кыжаалат болчу эле?
- Негизи ал чыгармачылыкка абдан чоң баа берчү. Бир жолу музыкалык мектептеги балдарга арналган китеби чыккан. Китеп жазыш оңой эмес да. Ошол китебине 120 сом калем акы алганда абдан көңүлү ооруду. Анан калем акысына кол коюп, ушуга чай ичип койгула деп чыгып кетиптир. Калыке өзүнүн чыгармаларына дайыма сын көз караш менен карачу. Кээде чыгармаларын жактырбай тытып, ноталарды ыргытып, кайра көчүрүп жазган учурлары да болгон. "Маңкурт жөнүндө баян" деген балетти жаратыш үчүн Көлдө үч ай чыгармачылык иш сапарда жүрүп бүтүрүп келген.
Кийинки убакта оорукчан болуп калды. Ден соолугуна байланыштуу көп жазбай калды. Бирок чоң опера жазсамбы деген тилеги бар эле. Ал жазылбай калды. Анын чыгармачылыгынан жаралган Кыргызстандын гимни менен ойгонуп, гимн менен уктайбыз. Аны укканда кадимкидей толкунданам. Учурунда гимнди жазганда да көп талаш-тартыштар болгон. Композитор Насыр Давлесов экөө авторлош болгон.
- Агай жашоосунун акыркы күндөрү төшөктө жатып калдыбы?
- Таптакыр төшөктө деле жатып калган жок. Убагында ооруканага жатып, санаторияда ден соолугун чыңдап дарыланып жүрдү. Ал жашоосунун акыркы күндөрүндө бир ай ооруканада реанимацияда жатып калганына өзүмдү күнөөлөйм. Ошол күнү Калыкеге тамагын берип, жумушума кеткем. Үйдө аны карындашынын кызы карап калган. Бир маалда Калый жыгылып калды деп телефон чалышты, мен "тез жардамга" чалып, өзүм үйгө шашып жөнөдүм. Мен үйгө кирерим менен артымдан "тез жардам" келди. Калыкенин бир жак капталы кыймылдабай калыптыр. Врачтын ооруканага алпарбай эле үйгө калтыралы деген сунушуна макул болбой, мен медик болбосом кантип ийне сайып, кантип карайм деп туруп алдым. Аны ооруканага алпарып, бир ай бою түтүкчө менен дем алдырып, түтүкчө менен тамак берилип, реанимацияда жатты. Акыры түтүкчө болбой калды, операция кылып көкүрөгүн тешип тамактандыралы дегенде ага макулдугумду бербей койдум. Мен реанимацияга кирсем Калыке оозу-мурдундагы түтүкчөлөрдү, капельницаны алып сал деп жаңсай берчү. Дарыгерлер да сиз келсеңиз эле эркелеп атат, көп кирбеңиз деп калды. Ошол кезде кыйын дарыгерлер, Саламаттык сактоо министрлиги баш болуп Калыкенин ден соолугу менен алпурушту. Дарынын күчү менен 29 күн кармап турушту. Бирок акыры аны үйгө чыгарып келдим. Үйгө чыгарып атканда дарыгерлер эки-үч саат гана жашоого убактысы бар деди. Бирок ал өз үйүнө келгенине кубанып, өз төшөгүндө жатканына ыраазы болуп жылмайып койду. Ошол кезде мечиттен молдо чакырып дем салдырдык, анан кете берди. Аны ушунча күн жанын кыйнап дарыгердин сөзүн укпай ооруканага жаткырганыма ушул кезге чейин өкүнөм.
- Улуттук консерваторияга Калый Молдобасановдун аты коюлушу керек деген талкуу болуп, өкмөттүн токтому да чыкты. Бирок консерваториянын жамааты буга каршы болууда…
- Калыке убагында консерваториянын ачылышына каршы болгон эмес. Ар бир адам өзүнүн пикирин, оюн билдирүүгө акысы бар. Болгону ошол консерваторияны ачуу жыйынында өз оюн айткан экен. Консерваторияны ачуу биз үчүн али эрте, адегенде база түзүп, кадрларды даярдаш керек деген. Азыр ошону негиз кылып консерваториянын ачылышына каршы болгон деп атышат. М.Бегалиевдин К.Молдобасанов жашоосунун акырында мага келип акча алып турчу деп айтканын угуп таң калдым. Себеби Муратбек Бегалиев "Калый агай, сиз консерваторияга сабак берсеңиз атыңыз эле канча" деп өзү суранып, Калыке сабак берип иштеп жүрдү. Ал үч-төрт жылга жакын сабак берди. Азыр К.Молдобасанов консерваторияга бир күн, бир саат да сабак берген эмес деп чыгышты. Атүгүл Калыке каза болгондо М.Бегалиев куран окутуп келип, агайдын айлыгы деп бир жумадан кийин конверт берип жиберген. Консерваторияга барып айлык китепчесин каратса деле, эгер аны жок кылып салбаса, Калыкенин иштегени чыгат. М.Бегалиев Москвадан окуу жайды бүтүп келгенде аялы экөө бизди конокко чакырып, Калый Молдобасанович, сиздин чыгармаңыз менен өскөм, композиторлордун ичинен сизден өткөн гений жок, сиз менен сыймыктанам деп улам тост көтөргөнү эсимде. "Көзү жоктун сөзү жок, көзү бардын сөзү бар" дегендей, азыр ушинтип атканына таң калам. Албетте Бегалиевдин чыгармачылыкта өз орду бар. Бирок адамгерчилик, чындык деген сапат да болушу керек. Ак ийилет, бирок сынбайт дегендей, акыры өкмөттүн токтому чыкты. Мен ал токтом аткарылат деп ойлойм.
- Бул маселе азыр эле көтөрүлүп атабы же мурда да көтөрүлдү беле?
- 2009-жылы Калыке 80ге чыкмак, юбилейин өткөрөбүз деп Маданият министрлигине бардым. Аттуу-баштуу кишилер, анын ичинде Бегалиев да бар, ушул маселе боюнча Ө.Абдуллаевага кирдик. Ошол жерден К.Молдобасанов көз жумгандан бери анын аты бир да окуу жайга же көчөгө берилбеди, эстелиги да курулган жок деген маселе козголду. Ошондо эле М.Бегалиев каршы чыкты. Негизи 2006-жылы КР маданиятына таанымал 14 инсан кол коюп, ошол кездеги президент Бакиевге кат жолдогон. Алар К.Кондучалова, Н.Давлесов, С.Күмүшалиева, К.Турапов, У.Сар-багышев, М.Асанбаев, А.Токомбаева, Р.Уразгильдеев сыяктуу айтылуу инсандар болгон. Азыр ошол каттагы колдорду М.Бегалиев жасалма деп айтыптыр. Андай болсо экспертизага берсин, бул кишилердин көбүнүн көзү өтүп кетти. Тирүүлөрүнөн сурайлы. Өкмөттүн токтомун жокко чыгартам, консерваторияга К.Молдобасановдун ысымын койсок кара аура каптап кетет дегени маданияттуу адамдын айта турган сөзүбү? М.Бегалиевди өсүп келаткан жаш композитор деп абдан сыйлачумун. Ушундай коллективди уюштуруп, ММКларга тескери маалымат таркатып атканы М.Бегалиевдин жүзүн жоготуп атат. Бул жерден Калыкенин рухуна доо кетирип атышат.
Бизди колдоп ММКларга жакшы сөздөрүн айткан инсандарга үй-бүлөбүздүн атынан ыраазычылык билдиребиз.
Назгүл КАЛМАМБЕТОВА, сүрөттөр К.Молдобасановдун үй-бүлөлүк архивинен алынды
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
23-ноябрь, 2012-ж.: 1 2 3 4 5 6 7 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?