bg ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de kk ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Жибербеген тыйынды “жибердим” дебегиле...
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Үмүттү үзбөгөн үчүнчү жолку аракет
Гезитибиздин өткөн санында Раевдин "Кыялды" алууга аракет кылып жатканын жазганбыз. Бүгүн да биз окурмандарга ал маселенин чоо-жайын тереңирек иликтөөгө алган кезектеги макалабызды сунуш кылмакчыбыз.
Раевдин "Кыялды" алууга болгон аракети мындан туура он жыл илгери эле башталыптыр, тактап айтканда азыркы аракети үчүнчү жолку аракети экен. Анда кеп башынан болсун.
Султан мырза, 2004-жылы министр болуп келгенде, Осмонакун Ибраимов Мамлекеттик катчы болчу. Анан ал кездеги терисине батпай турган жаш министр "Кыялды" Маданият министрлигине кошуу боюнча кат жазып кайрылган. Бирок ал "жашыруун" катты "Кыялдын" жамааты билип калып, Ибраимовго "Кыялды" министрликке кошууга болбосун түшүндүрүп жатып, алып калышкан экен. Арадан бир канча убакыт өтүп экинчи жолу аракет кылып баштайт, бирок жолу болбой кызматтан түшүп калып, ордуна Н. Шакиев дайындалат. "Кыялдын" жамааты Шакиевге чоо-жайды түшүндүрүп кат жазышат. Деңгээли Раевдин деңгээлинен айырмаланбаган Шакиев: "Бизде "Кыялдан" башка да баш ооруткан маселелер көп, биз "Кыялды" кошуп алуудан баш тартабыз" деген мааниде өкмөткө кат жазат. Ошентип, ортодо бул маселе чечилип, жабык болуп калганда, жыл айланбай "Кыялдан" көзү каткан Раев экинчи жолу министр болуп келет да, баягы "сасык саясатын" баштап, "Кыялга" жетүүнүн жалгыз чыйыр жолун ошол кездеги Мамлекеттик катчы Адахан Мадумаров аркылуу издейт. Бирок ал жолу да тилегине жеткен жок. Эми төмөндө Раевдин "Кыялга" эмнеге мынча "ашык" болуп калганын башкы себебине учкай токтололу.
Раевдин Таалай Мусабаев деген досу 2007-жылдары "Кыялдын" мурунку жетекчисинин орун басары болуп турган. Бир күнү Раев, Мусабаев экөө мончодон мындай бир чечимге келишет. Раев Мусабаевге: "Маданият күнү келатат, давай сага сыйлык алып берейин документтериңди даярда"-дейт. Ошентип экөө мончодо жылаңач олтурушуп, бакыйган бир чоң сыйлыктын тагдырын чечип коюшат. Бирок Мусабаев өзүнүн жумушка бирде келип, бирде келбей жүрүп, жалпы жамааты менен мамилеси начар экенинен улам, сыйлык тууралуу эч кимге айтпастан эле: "Кыялдын" жамааты менен чогулуш өткөрдүк, баары макул", -деп жасалма документ кылып, кол койгондордун арасына жетекчинин да колун, андан бир ооз сурабастан, өзү коюп коёт. Раев ага "Маданиятка эмгек сиңирген ишмер" деген сыйлыкты алып берет. Бирок бул кабар ачыкка чыгары менен 20-30 жыл (эчактан бери сыйлыкка көрсөтүлүп, бирок ала албай жүргөндөр) иштеген ардагерлер баштаган жалпы жамаат: "Мусабаев маданиятка эмне кылып эмгек сиңирди? 4-5 жыл эле иштеди го, кайсы кызматы үчүн алды?"- деп катуу нааразы болушуп, Ак үйгө, министрликке, прокуратурага да арыз менен кайрылышат. Прокуратура арыз боюнча баарын иликтеп чыгат. Жыйынтыгында Мусабаев: "Жетекчинин колун өзүм коюп койгом" деп жасалма документ жасаганын мойнуна алат. Ошентип, Раевдин да абийири аштай төгүлүп, "Кыялга", "Кыялдын" жалпы жамаатына ызырынып, жогоруда сөз болгон кадамдарга, бара баштайт.
Төмөндө "Кыялдын" мурунку жана бүгүнкү ахыбалын терең билген адамдарды сөзгө тарттык.
Кыргызстандын кол өнөрчүлөр палатасынын төрагасы:
" Маданият министрлиги "Кыялды" өнүктүрө албайт, тескерисиче "өлтүрүп" алышы мүмкүн..."
- Мукаш байке, сиз "Кыялдын" Маданият министрлигинин карамагына кошулушуна кандай себептер менен каршы болуп жатасыз?
- Каршы болуп жатканымдын жөндүү себептери бар. Мен аны айтуудан мурун, "Кыялдын" өзү тууралуу кыскача айтып берейин. Биз 2007-жылдан 2009-жылга чейин жалпы Кыргызстанды кыдырып, 400дөн ашык айылдан 126 миң кол өнөрчүлөрдү, уздарды каттоого алганбыз. Чынын айтканда, бул бери жагы эле. Мына ошонун баары биздин палатанын мүчөсү болуп эсептелет. Негизи эле биздин мамлекет кол өнөрчүлүккө кайдыгер мамиле кылып, эч кандай жардам бербей келет. Ал эми башка мамлекеттерде андай эмес. Мисалы, Россияда, Белорусияда мамлекет жакындан колдоо көрсөтүп келет. Биздин коңшубуз Өзбекстанда да кол өнөрчүлүк жакшы жолго коюлган. Алардын жалпы элинин 60 пайызга жакыны кол өнөрчүлүк менен алектенишет. Ал эми Түркмөнстандын килеми бүт дүйнөгө белгилүү да, ал жакта аялдардын 90 пайызы килем токушат. Себеби, бул өлкөлөрдүн көбүндө кол өнөрчүлүк багыты түздөн-түз президенттин жүргүзгөн саясатына караштуу.
Окумуштуулардын иликтөөсүнө таянсак, ар бир мамлекеттин жалпы элинин 10 пайызы кол өнөрчүлөр болот экен. Бирок бизге окшогон көчмөн элдин 10 пайызы эмес, бери дагы 30 - 40 пайызы кол өнөрчүлүк менен алектенет. Бирок жогоруда айткандай бизди мамлекет бул багытты такыр колдоого албайт. Кол өнөрчүлүктү өндүрүүгө эч кандай акча бөлбөйт. Жеңилдиктер да каралган эмес. Эгер мамлекет мен айткан 126 миң адамды колдоп, атайы имарат берип, шарт түзсө, алар мамлекетке абдан чоң салым кошушмак. Мисалы, "Кыял" жыл сайын 20дан ашык ар кандай эл аралык көргөзмө, сынактарга катышат. Баары тең коммерциялык багытта эмес, бир гана улуттук баалуулукту даңазалоо багытында. Кытайда өткөн ЭКСПО-2010 сынагына "Кыял" 2 млн. сомдук экспонат жөнөтүп, ал 8 ай бою көргөзмөдө турду. Ушундай сынактарга катышууга мамлекет бир да сом бөлбөйт. Негизи "Кыял" өзүнүн уставы боюнча: улуттук көркөм өнөрдү изилдейт, ал тууралуу китеп, альбомдорду басып чыгарат, авторлорго методикалык жана материалдык жардам көрсөтөт. Алыскы региондорду кыдырып, анык чебер, уздарды таап, алардын эмгектерин өндүрүшкө киргизет. Чыгаан чеберлерге, өсүп келаткан муунга өнөрдүн сырларын окутат. Мындан башка да коммерциялык эмес ар кандай долбоорлор менен да иштейт. Мына ушунун баарына жылына 5 млн. сомдон ашык каражат сарпталат. Анан ушул акчаны Маданият министрлиги каржылай албайт да. Россия баштаган бир катар мамлекеттерде бул иштерге бюджеттен атайы акча бөлүнүп турат. Эгер "Кыял" мамлекеттик ишкана бойдон калса, анда аны Мүлк фондусунан алып, Маданият министрлигине кошуунун кандай кажети бар? Маданият министри "Кыялды" өнүктүрө албайт. Тескерисинче, "Кыялдын" тапкан-ташыган борбордук аппаратка ж.б. муктаждыкка ала берип, такыр сызга олтургузуп, талкалап салышы толук мүмкүн.
- Негизи, акыркы жылдардан бери ары-бери сүйрөп жатышкан "Кыялды" эч кандай министрликке кошпой эле, башка өлкөлөр сыяктуу Президенттин иш башкармалыгына кошуп койсо болот да...
- Президенттин иш башкармалыгына кошуп койсо, абдан сонун болмок. Анда "Кыял" өнүгүүнүн дыңгыр жолуна түшмөк. Бирок бул маселе менен "Кыялдын" жетекчилиги буга чейин кайрылып, тилекке каршы оң жооп ала алган эмес. Мисалы, президент указ чыгарып, тапшырып турган сыйлыктардын, белек-бечкектердин дээрлик бардыгын Президенттин Иш башкармалыгы аркылуу "Кыял" жасайт. Бир жылы тендерди утуп алып, 10 миң Баатыр эне орденин жасадык. Бирок бизге чейин Москванын "Монетный дворуна" заказ кылышкан. Алар бир орденди 8900 сомго жасап беришерин айтышкан. Ал эми "Кыялдыкы" 6517 сомго айланган. Эгер Москвага жасатса, анда бюджеттен дагы кошумча 30 млн. сом ашык кетмек. Ошентип, "Кыял" Москваныкынан алда канча арзан жана сапаттуу жасап берип, мамлекеттин 30 млн. сомун үнөмдөп берген. Ошондон кийин, биз Президенттин Иш башкармалыгына "Кыялды" кошуу боюнча кат жазсак, алар эки айдан кийин: "Жок, мыйзамга туура келбей калат" деп жооп берген Ошол бойдон бул маселе жабык турат. Негизи, Кыргызстандын кол өнөрчүлөрүн Президенттин Иш башкармалыгы өз көзөмөлүнө алса абдан жакшы болмок.
"Кыял" бирикмесинин профсоюзунун төрайымы:
" Раев "Кыялды" алам деген кыялын унутуп койсун..."
- Чынын айтканда, акыркы 10-15 жылдан бери "Кыял" чоң чырлардын, талаш-тартыштын очогуна айланып калды. Жалпы жамаат "Кыялды" Акаевдин учурунда менчиктештирүүдөн сактап калган. Бакиевдин тушунда болсо, ар кайсы мамлекеттик мекемелерге кошуу саясаты күч алган. Бирок андай "алааматтан" да кутулуп чыккан. Ал эми Отунбаева бийликке келгенде, анын досумун деген Д. Чоочунбаева "Кыялга" жетекчи болмокчумун деп, Роза айым менен Каптагаевге таянып алып чоң аракеттерди көрдү. Алардын атайы жасаган ар кандай чабуулдарына жалпы жамаатыбыз менен каршы чыгып, андай чоочун адамдарга "Кыялды" алдырткан жокпуз. Эми болсо "Кыялга" көз арткандардын катарына министр Раев кошулуптур. Ал ар кандай аракеттерди көрүп жатканын угуп жатабыз. Биз жалпы жамаат "Кыялды" Маданият министрлигине эч качан караштуу кылганга жол бербейбиз. Себеби, мындай чечимге баарыбыз караманча каршыбыз. Эгер Раев ошончолук эле чечкиндүү аракеттерди көрө турган болсо, биз миңден ашык жамаатыбыз менен чоң митингдерди уюштурабыз. Кыскасы, Султан Раев "Кыялды" Маданият министрлигине караштуу кылам деген кыялын унутуп койсун. Анткени, анын кыялы ишке ашпай турган куру кыял. Раев "Кыялга" суктангандан көрө, министрликке караштуу толгон-токой китепканаларды, театрларды, клубдарды ж.б. оңдосун. Министрликтеги башаламандыкты, коррупцияны жойсун. Ал иш колунан келбейби, башка татыктуу адамдарга кызматын бошотуп берсин.
- "Кыял" бирикмесинде иштеп келатканыма 31 жыл болду. Мен Акаев, Бакиев, андан кийинки ажолорго карышкыр ичик, суусар тебетей сыяктуу баалуу белек-бечкектерди өз колум менен жасаган адаммын. Чынын айтканда, акыркы жылдары "Кыялга" көз арткандар көбөйүп кетти. Тынч иштеп, мамлекетке чоң пайда келтирип жаткан кол өнөрчүлөргө асылганын токтотушса жакшы болот эле. Буга чейин "Кыялды" бөтөн колго бербейбиз деп далай митингдерге да чыктык. Эми Раевдин көз артып жатканы чынында биздин жамаатка жакпай жатат. Демек, дагы чоң митингдерге чыгат окшойбуз. Ал киши "Кыялды" оңой эле алып алам деп ойлоп жатса керек. Катуу жаңылышат. Анткени, Раев кол өнөрчүлүк кесибин түшүнбөйт да. Ошон үчүн ал киши менен биздин жамаат иштеше албайт.