uk ru ru hbs_cyr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky av kk ky ky ky ky ky ky ru ky ky la ky be ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru
Калыс сөзүн айтпаса, карылыктан не пайда?!
Чын эле акыр заман жакындадыбы деп кээде коопсузданып калбаска аргаң жок. Артыкча акыркы мезгилде ар бир жүз кишинин экөө көзү ачык, экөө саясий серепчи, эки - үчү укук коргоочу, дагы бир канчасы штаттуу пикетке чыгуучулар, болуп кетти. Андан да калса эшикти каккан, этегин үзө баскан даабатчылар менен ар кайсы динге үгүттөгөндөр. Булардын элге пайдасынан зыяны көптөй сезилет.
Мисалы: Укук коргоочулар жакында жаза аткаруу жайларындагы чууда калыс сөз айта алышкан жок. Кызматын өтөп жаткан кызматчыларга баш ийбей, кайнак сууну бетине чачкан абактагыларга болушуп чыгышты. Бул жерде кызматчыларда укук жок, түрмөдөгүлөрдө гана укук барбы? Абакта отургандар эс алуу жайдагыдай каалаганын кылышып, жабык эмес ачык камерада отурушу керекпи, анда анын эмнеси түрмө? Кары - картаңдарга, мүмкүнчүлүгү чектелген балдарга караганда дагы, түрмөлөргө каражат көбүрөөк каралып жатканын урматтуу укук коргоочулар билишпейби, же биринчи чыр салгандарды коргоо үчүн иш алып барышабы? Деги укук коргоочуларда калыс көз караш деген түшүнүк болобу, же булар элге чуу салып туруучуларбы? Кайда болбосун эле иштин оң жагын көрбөй, дайыма сол жактын укугун коргошот, буларга багытты ким берет? Укук коргоочуларды ким жетектейт, карапайым элге түшүнүк берип койгулачы, жетекчилерине кайрылып калыстык талап кылалы.
Крим чөйрөдөгүлөрдү коргогондор жогорку кеңеште отурат дегенге Байзаковду кызматтан кетсин деген сунуш, көп добуш менен кабыл алынгандан кийин ишенгенсип калдым. Реформа жогорку кеңешке жакпайбы, эмнеге Байзаковдун жүйөлөрү эске алынган жок? Эмне үчүн ишинде жылыш болуп жаткан коомдук теле берүүнүн байкоочу кеңеши кайра түзүлдү, иш болуп жаткан жерге тоскоолдук кылганды, бирине - бири жаман айтып турганды эл өкүлдөрү иш деп билишеби. Бул жерлердеги иштеги жакшы жылыштар, Иманалиев Каныбек, Мамытов Токон мырзалардын купулуна толбой жатканын кандай түшүнсөк болот, Оторбаев менен Байзаков эки депутатка моюн толгоп коюшуп, өч алуунун ыкмасы болуп жаткан жокпу деген күдүк ой туулат.
Баарынан дагы акыйкатчы Турсунбек Акун абактагылардын чырында, шар аккан суудагы чамындыдай, эки жээкке урунуп жанталашты. Деги бул инсанда туруктуулук барбы, коомдук көз карашта: акыйкатчыга "татыксыз" - деген сөздөр көп айтылганын Турсунбек уктубу, укса эмнеге туруктуу көз карашта болуп, жакшы иштебейт?
Саясий серепчини мен өзүмдүн чолок оюмда билимдүү көзү ачык деп түшүнчү болдум, алар деле болжолдоп элдин көңүлүн өзүнө буруп турушат.
Ал эми көзү ачык дегендерди ким десе, коркпой - үркпөй эле айтарым, мойнуна "кара шайтан" мингендер, калайык ага ишенбегиле! Ким ишенсе, ошол учурда ишенген адамдын мойнуңа да шайтан мине калган болот, андайдан алыс боло көргүлө! Мына уялбастан, жада калса ыйык Манасты да бурмалап жазып чыгып элдин көңүлүн өздөрүнө бурганга үлгүрдү. Бул боюнча дагы айтылчу сөз алдыда, коомчулук бекеринен чырылдап аткан жери жок, Манас эпосун, Манастын кызыл туусун бурмалагандар кыргыздын тарыхын бурмалоочулар, буга жалпы кыргыз эли каршы туруубуз керек.
Пикетке чыгуу болсо өз маанисин деле жоготуп баратат, бош отургуча көчөгө барып пикетке кыйкырып келип эс алгандар бар өңдөнөт. Кимди коргоп атканын деле толук түшүнбөй бара беришет сыяктанат. Жетектегени эле кызматынан бошогондор болуп жаңыланбаса, калганын теледен баягы эле тааныш өңдөрдү көрөсүң.
Пикетке элди алып чыккандар саясий айдыңда жүрүп кызматка таарынгандар, же элдин ырыскысын кулкунуна солоп алышып кусарга калганда жан талпаса кылып, ага - тууган, жерге - жээгин үгүттөгөндөр болуп жатканы кимге да болсо белгилүү.
Андай эмес экен коркпой эле, актанып көрүнгөн массалык маалыматтарга жыйын курбай, колдоп пикетке чыгабыз дегендер болсо токтотуп, тергөөгө катышып, тиешелүү сурагын берип, керек болсо сотто жеңип, бир нуска тиешелүү кагазын колуна алып, кыйын болсо анан түз теле таймашка каралагандарды чакырып ак экенин тастыктаса, ошондо коомчулукка дагы өзүнө дагы пайда келтирмек. Саясий тапшырма болсо, тапшырма бергендин дагы, аны аткаргандын дагы элге жүзү толук көрүнмөк.
Алдын ала кыйкыруучулар элди бүдөмүк ойго калтырып "чын чычалайт" дегендей болуп, пикет уюштурушуп анан мага саясий куугунтук болууда, деп элге таза киши болгулары келгендер деп боолголосо болгудай. "Шектүү шекинет" болушуп бир кишиге иш козголсо, баланча сайттан окудук деп, чуу түшүп калуу адатка айланды. Сайт деген дагы өзүнчө бир элди козутуунун куралына айланып бараткансыйт. Ал чындыкпы, жалганбы ак-карасын териштирбей эле бирөөнү күнөөлөп калчу болду. Мыйзамбы же башка элдин талкуусуна коюлуучу ишпи баарын көптөн бери сайтка жайгашкан эл талкуу жүргүздү дешет, жалпы эл бийликтегилердей сайтка кирүүгө мүмкүнчүлүгү жок экени менен эсептешпейт ошентип жүйөлүү шылтоонун дагы куралы сайт болуп калды.
Мисалы: депутат Пирматовго кол тийбестигин алуу боюнча сунуш жиберилсе, кийинки кезекте дагы эки-үч эл өкүлүн атап сайтка жазып ийди дешип чуулдап калышты. Андай сөз жок деп прокуратурадагылар айтышууда. Пирматов мен тазамын деп айтты, ылайым эле таза болсун төбөсү көрүнгөн жаш балдардын бири. Кыргызда: "чакпаган жылан ийинге кирбесин деген" жакшы сөз бар. Искак сурагын берип буюрса акталат, андан кийин каралагандардын дагы деми басылат.
Ташиев дагы тергөөгө чакырсын барам, сураса жооп берем дейт. Рахмат, ким булардын айткандарын туура эмес дейт, өздөрүнүн тазалыгын ишенимдүү айтып жатышкандай. Тазалыгын далилдеп койсо эл алдында кадыр-баркы көтөрүлөт.
Мына илгери бирөө "маселе ак кызда"- дегендей, маселе Мадумаров Адахандын, Талгарбеков Бекболоттун бийлик сындаганы менен Чынгышов Турсунбектин акыл айтканында болууда. Бир чети кыжырың келсе, экинчи жагынан күлкүң келет. Мадумаров иштебеген деле иш калбады го, тили безилдеген менен кайсыны кыйратып ийди. Жок десе жер-суу сатылганда туура эмес деп айттыбы, же сатууга жардамдаштыбы далилдүү чындыкты айта алабы? Деги кайсы мамлекеттик кызматта жүргөндө көрүнүктүү иш кылды, анте албаса эмнеге элдин башын айлантып илгерки жөө жомогун кайра баштап пикетке чыкты. Кыргызстандын бүтүндүгүн ушул жол менен сактайбы? Иштеп турганда ишинен майнап чыгарып жакшы иштесе, ар бир адам аны колдойт эле да. Талгарбековдун реформасы, өлкөнүн айыл-чарбасын туңгуюкка кептегенин эл унутуп калды деп пикетте кыйкырып жүрөбү?
И.Раззаков, Б.Мамбетов, Т. Балтагулов, С.Ибраимов, Н.Исановдорду кимдин жаман иштеген деп айтууга акысы бар. Эгер булар бүгүн болгондо эл кадырлап сөзүн эки кылмак эмес, айткан акылын ар бир кыргыздын атуулу укмак.
Теле берүүдөн Чынгышев чыгып алып биз президентке акыл айттык деп сүйлөдү. "Жалкоолор менен акмактар гана уурдабайт"- деген ушул адам беле, эми Атамбаевге эмне ууру кылууну үйрөтөбү? Ушул эски чиновниктер неберелерин жетелеп, саясатка аралашпай тынч эле жүрүшсө жакшы болот беле?!
"Өз акылың өзөк менен тамыр, киши акылы кишен менен тушоо" - деп кыргыз айткандай президент бирөөнөн акыл деле сурабайт болуш керек, жөн гана ой-пикирлерин билейин десе, акыл айткыч боло калганы адамды таң калтырат. Өздөрү иштеп турганда бул акылы кайда эле. Илгерки аталардын акыр заман болоордо, көзү ачыктар менен кара өзгөйлөр эл арасында көп болот дегендери эске келет экен.
Бүгүн акылкөйлөр, пикетчилер, серепчи - көзү ачыктар, жаңы ишке кирген жарандарыбызга тоскоолдук кылбай иштегенге мүмкүнчүлүк берип, бир жыл жөн турбайсыңарбы жөжөнү кийин чогуу санайлы. Өздөрүнө мүмкүнчүлүк берип турганыбыз оң деп калыстык сөзүмдү билдиргим келди.
"Бармак басты, көз кысты"
Учурда коррупцияга каршы күрөшкө зор маани берилип, ишке жоопкерчиликсиз мамиле жасагандарга аёосуз чара көрүү, кадрлардын тазалыгына жараша кызмат ишине калтыруу, кызмат абалын кыянаттык менен колдонгондорду жоопко тартуу маселелери сыяктуу көптөгөн критерийлер иштеп жаткандыгы тууралуу маалыматтар ММКлар аркылуу кеңири калк арасына маалыматтар жайылтылып жатат. Албетте, мындай реформа иштери жогортодон киргизилсе, аны ишке ашыруучу бийликтин ортоңку жана төмөнкү чынжыр түйүндөрү бул тапшырмаларды кандай аткарууда деген суроо туулат. Себеби, жогортодон бекитилген тапшырманы аткаруучу органдардын фактыларды бурмалап, бүткөрүлбөгөн ишти аткарылды деген дезинформация аркылуу бийлик менен элдин ортосундагы ишенимди кетирип жатканын билсе да, майлуу-сүттүү кызматтан ажырап калбоо үчүн "жалганды чындай, аксакты тыңдай" көргөзүү адатка айланганын ачык айтсак болот. Башталган ар бир жакшы идеялар акыры ортоңку чынжыр аркылуу бурмолоого мүмкүнчүлүк түзүлбөшү керек жана жагынуу үчүн жалган маалыматтар менен алпурушкандардан алгачкы калпы чыкканда эле бийлик алардан кол үзүшү зарыл. Ансыз реформа куру кыялга гана айланбастан, элди алдоого жатат. Бул акыры барып жогорку звенодогу жетекчилердин өз башына муштум болуп тиерин жыйырма жылдык тажрыйбабыз тастыктап отурат.
"Көптүн көзү көрөгөч" дегендей бирди-жарым жетекчинин эмес, анын алдындагы жамааттын пикирин уга билген адам гана иштин реалдуу мүнөзүнө туура баа бере алмак. Атагана-а-ат, биздин жетекчилердин буга эрки жетсе, эмгек жамааттарынын арыз-датка отурушу канчалык кыскармак. Тилекке каршы, элдин эмес, өзү кызматка көтөргөн адамын коргоого алган учурлар өтө көп. Буга мисалды айтылуу "Кыргызтелекомдун" Балыкчыдагы №2-территориалдык радиорелелик башкармачылыгындагы (ТУРМ-2) "бармак басты, көз кысты" аракетерин белгилесек болот.
Белгилеп кетели, бул маселе боюнча ачык акционердик "Кыргызтелеком" коомунун (ОАО "Кыргызтелеком) президенти Аскар Баратбаевге 74 адам кол койгон каты тапшырылган экен. Катта ТУРМ-2нин" директору М.Мурзабековго ишеним көргөзбөө талабы коюлуп, бир топ фактыларды кат ээлери көргөзүшкөнү менен ААК "Кыргызтелеком" тарабынан али жыйынтык чыгарбагандыгы аларды биздин редакцияга кайрылууга аргасыз кылган сыяктанат. Албетте, жамааттын келтирген фактыларын гезит бетине толук берүүгө чаркыбыз чак болгондуктан айрым негизги маалыматтарды эл алдына алып чыгып көрөлү.
Маалыматтар Н.Мадаминов башында турган курамында 7 адамдан турган комиссиянын аныктамасы (справкасы) жана тиркемесинин негизинде алынып отурат. Жетекчи өзү иштеген мекеменин ар бир тыйынын үнөмдөөгө, артыкпаш чыгымдарга жол бербөөгө, кадрларды тура тандоого, протекционизм жолу менен эмес, алардын кесиптик жөндөмдүүлүгүнө жараша жайгаштырууга, эмгек тартибин чыңдоого, эмгек маянасын квалификациялык өзгөчөлүктөрүнө төлөөгө, карамагындагы техникаларды көз карегиндей сактоого, жумушчулардын жана кызматчылардын жумушчу орундарында ыңгайлуу шарт түзүүгө жана алардын муктаждыгын мыйзам чегинде чечип турууга милдеттүү экендигин эстен чыгарбоосу зарыл. Калыс жана кырдаалга жараша бул реалдуу мүнөздө караса, жамаат андай жетекчилерди ар дайым колдоп да, коргоп да чыгары шексиз. Тетирисинче, М.Мурзабековдун үстүнөн жазылган жамааттын даттануусу эле бул жетекчиге антисимпатия жаратып отурбайбы. Дагы бир жагы, 74 адамдын жана комиссиянын жыйынтыгына ишенебизби, же бийлиги жана мөөрү колунда турган М.Мурзабековдун кебине ынанабызбы? Анда айрым фактыларды келтирели.
М.Мурзабеков РПО РМТРде директор болуп иштеген 6,5 жыл аралыгында ижара жана коммуналдык тейлөө багытында 312 649, 99 сом сарптаган экен. Мунун канчасы мыйзамдуу экенин тактоо биздин милдет эмес, бирок анын кызматтык автоунаасына кеткен чыгымдарды эске алсак, анда директор бул ижара үйдө жашабай эле Бишкектен барып-келип иштеген деген жыйынтык чыгарса болот. Сөзүбүз куру болбосун, М.Мурзабековго бекитилген автоунаа күнүнө 240 километр, же болбосо айына 5 миң километр аралыгына жүрүп турган. "Укмуштуунун төөсү жорго" дегендей директор бир айда Бишкекке "командировкага" барганы боюнча алсак, 7 ирет 3 күнгө, 3 ирет 2 күнгө тура келет. Ал эми 8 ирет "командировкасы" бейшемби, же жума күнкүгө, бирөөсү майрам күнгө туура келет. Баскан аралыгы боюнча эсептесек, М.Мурзалиевге тиешелүү автоунаа күнүнө үзгүлтүксүз 8 саат жүрүп турган болуп чыгат. Мында канча күйүүчү жана майлоочу май, автоунаанын амортизациясы канча каражатты соруп жаткандыгын эсепке алар мекеме-уюмдардын "уктап" калышы" уккан адамдарга табышмак боюнча калып жатпайбы?
Биздеги айыкпас илдеттин бири бирге иштеген урук-тууганына жеңилчилик берүү менен алар иштен кетсе да, "кошумча" эмгек акы төлөп, көңүлүн алууда эмеспи. Мындай "жасалма кадыр-барк" түзүүнү М.Мурзабеков да көңүлүнөн чыгарган эмес. Ал өзүнүн бир тууганын ишке алышына эч ким деле каршы эмес, бирок анын иштебеген учурунда эмгек акысынын толук төлөнүп келиши кайсы мыйзамга тура келерин өзү айтып берер. Алып көрөлү, Айбек Мурзабеков И.Раззаков атындагы КТУну бүтүргөндөн кийин ишке кабыл алынган экен. Себеби, белгисиз, 2008-жылы 9-декабрда өз каалоосу менен иштен бошонот, бирок бул "тууганы" апрель айынан баштап иштебесе да, ай сайын табелге киргизилип, стажы, бийик тоолуулугу жана эмгек шартынын зыяндуулугу эске алынып, 152 күндүк айлык жана иштен бошонгондугуна байланыштуу 34 күндүк өргүүсүн пайдаланбагандыгын "компенсация" жасатышы протеционизмби, же кызмат абалынан пайдалануубу, буга тиешелүү тараптар жооп беришер.
Эмгек тартибинин мыйзамсыз бузулганына карабастан табелге РРС-7 цехинин начальниги К.Султангазиев жана экономист Б.Алапаева кол тамгаларын коюшуп, натыйжада ТУРМ-2ге 90 508 сом зыянга учурашына "салымын" кошушкан. Ал гана эмес Б.Алапаева А.Мурзабековдун 152 күн иштетилбеген күнү бар экенине карабастан "обходной листине" өң тааныштык менен кол коюп берет. Ошентип, бул операциянын арты менен ТУРМ-2инин директору М.Мурзабеков инисин иштен бошотууга буйрукка да, эмгек акы боюнча ведомостко да өзү кол коюп, акчаны өзүнө менчиктеп алган көрүнөт.