ru ky fr cs ky ky ky ky ky ky tt ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky cv ky mt ky ky ky krc ky ky ky ky ky kk bg krc ky ru
"Алиби", 30.09.08 - 8-бет: •
Топчубек Тургуналиев, "Эркиндик" партиясынын негиздөөчүсү:
- Топчубек мырза, сиз 2005-жылга чейин да, кийин да Курманбек Бакиевди сүрөп, колдоп, коргоп жүрдүңүз эле. Эми оппозициялык аракетке өттүңүз. Эмне себептен?
- Себеби, Курманбек Бакиев элге берген убадасын аткара албады, антын бузду.
"Өлкөнү оң жолго салам, үй-бүлөлүк, авторитардык башкаруу системаны жок кылып, элди асырай турган мамлекеттик түзүлүштү орнотом, алдым-жуттум менен чечкиндүү күрөшөм" - дегенинен Март революциясын даярдаган, башкарган бириккен оппозиция, анын арасында мен да: "Ушул адам ишке жарайт, сөзүнө турат" -деп ишенгем. Үмүтү чоң калайык калк Курманбек Бакиевди колдоп, бийлик мунарасына чыгарган элек.
Бүгүн Курманбек Бакиев баш болгон бийликтен үмүт үзүлдү, ишеним кетти.
- Сиздин да үмүтүңүз үзүлдүбү?
- Ооба, үзүлдү. Акаевден да, Бакиевден да жаңылган экем.
Кыргызстан акыркы он сегиз жылда ыймандуу, адилеттүү, чечкиндүү президентке жарыбады.
"Малдын аласы сыртында, адамдын аласы ичинде" -дейт кыргыз. Бийликке жетүү үчүн жанын чаап, карганып "Мени шайласаңар жыргатам, куунатам" - деп булбулдай сайрап атса көпчүлүк ишенет экен да. Президент болуп калгандан кийин Теңирден тескери кетип, өз көмөчүнө гана күл тартып, өзү билип, өтүгүн төргө илип калат экен.
- Демек, бийликке жеткен соң убадасына турган адам бизде жок деңизчи?
- Бийликтин акыркы үч доору, өзгөчө 18 жылдын ичинде үстөмдүк кылып келаткан үй-бүлөлүк,мафиялык, авторитардык түзүлүш далай мыктылардын мыктысын бузду. Жүз пайыз таза жетекчи, лидер жок. Башкаруучуларды гана эмес, кечээги, азыркы "оппозициябыз" дегендерди карасаңыз, эки түрдүү топту байкайсыз.
- Бир тобу 2006-2007-жылдары тамагы айрылып, үнү бүткөнчө: "Бакиев кетсин!"- деп айкырган. Ак үйдүн 7-кабатына чакырып: "оппозиция тарапты ташта, министр бол, губернаторлукту ал"- десе, жүз сексен градуска заматта бурулуп, ошол замат өзүн сатып, оппозициячыларды гана эмес, карап турган калкты да сатып, ак үйчүлөргө, акжолчу-каражолчуларга ооп кетип атпайбы.
Бирок, мыктылардан да, элдин уучу куру эмес. Элдин элегинен өтүп, айып кетирсе, "жаңылдым, жаздым, тобо кылдым" -деп мойнуна алып тазаланган, сатпаган чыгаандар бар. Мына ушундайлар оппозициянын экинчи тобун түзөт. Буюрса, алар ашмалтайы чыккан бу бийликке каршы бекем турат. Эртең элди башкарат, өлкөнү өсүү жакка бурат.
- Элдин оор жүгүн көтөргөнгө жарай турган оппозиция бар турбайбы?
- Менимче, оппозиция деп, эки күчтү айтса туура. Негизги, чечүүчү күч- бийликтен үмүт үзгөн, аны оңколото турган эл. Эл оппозицияга оогондо бийликтин күнү бүтөт. Экинчиси, уюшкан саясый оппозиция, оппозициячыл элге таянат, көтөрүлгөн элдин алдында болот, башкарат, күрөштүн акырына чейин чечкиндүү турат.
- Күрөштүн жеңиши кандай мезгилде келет?
- Жеңиштин бир нече тепкичи бар. Адегенде, "бул башчы да жыдыды, бийлик жараксыз болуп калды" - деген ой эл аралап, көпчүлүктүн пикирине айланат. Анан, бийлик оңолмок түгүл ого бетер оп тартып оңколой берсе, эл "буларды кетирбесе өлкөнүн түбүнө жетет" тариздеги бүтүмгө келет. Нааразычылык, "кулатабыз!" деген чечкиндүү кадамга өтөт. Ошондо элдин калың катмарында саясый толкундар башталат, он миң, жүз миңдеген адамдар аянттарга ачык чыгат. Эгерде, ачык чыккан көпчүлүк, анын алдындагы уюшкан саясый оппозиция, кыргыз, "өлөр өгүз балтадан тайбайт" мааниде айткандай, бийликтин куугунтугунан, огунан, сотунан, түрмөсүнөн коркпой акырына чейин чечкиндүү турса жеңет. Бул- күрөштүн эң бийик тепкичи.
- Бүгүнкү Кыргызстанда ушундай жолго түшкөн негизги оппозициянын өзөгү барбы?
- Бар, бирок күрөштүн алгачкы тепкичтеринде. Мындан ары тез ылдамдыкта күчөшү мүмкүн.
Болуп аткан турмушту, сөзсүз боло турган нерсени айткандан чыныгы саясат башталат. "Кет!" - деп 2006-жылдын апрелинде эле кыйкырышпады беле. "Кет!" десе эле кетпейт. Бир жагынан бийликтин, байлыктын албарстыдай азгырыгы, ажыдаардай оп тартмайы, экинчи жагынан, кетирүүнүн убак-сааты келгенде гана кетет. Жогоруда айтпадымбы, кетирүү оңошш эмес, ооздун жели менен ишке айпайт.
- Сиз, "К.Бакиев убадасын гана эмес, антын да бузду" - дедиңиз. Кайсы антты айтып жатасыз?
- Президенттик бийликтин укуктарын, милдеттерин толук колго алган 2005-жылдын 14-август күнүн эстесеңиз. Борбордук аянтта эл алдында К.Бакиев ант берип, анттын ичинде "Кыргызстанды көздүн карегиндей сактайм!"- деген маанини өзгөчө айткан. Кана, сактаганы?
Кыргыздын жерин, жеринин бүтүндүгүн сактаган жок. "Манаста" даңазаланган, Көкөтөй бабабыздын улуу ашын өткөрүү үчүн "ушул жер гана ылайыктуу" деп Манас, кан Кошой, акылман Бакайлар тандаган, Ала Тоо жергесинде гана эмес, бүт дүйнөдөгү эң кооз, ыйык жер соорусу айтылуу Каркыраны казактарга өткөрүп бергени- антты бузганы?
Миң-миңдеген жылдар бою биздин баатыр бабаларыбыз жанын аябай, канын төгүп асырап келген далай жерибизди акыркы 80-90-жылдын ичинде башчы сөрөйлөрүбүз кошуна өлкөлөрдүн колуна кармата берип келатат.
Канталамайга жол ачкан Акаев менен Бакиевдин айырмасы жок. Эртели-кеч экөө тең эл алдында, Баш мыйзам алдында жооп бериши керек.
Дүйнө жүзүндө Кыргызстандай мамлекет жок. Биздин өлкөбүздүн ичинде, чек арада эмес, ичинде эки мамлекет- Өзбекстан менен Тажикстан куралдуу күчтөрү менен олтурат: Сох, Шахимардан, Жигитпири, Ворух сыяктуу убактылуу берилген жерлерди тигилер менчиктеп алышкан. "Эшиктен келип төр меники" дегендей.
Эмне үчүн биздин президент Ислам Каримовго, Эмомали Рахмановго "келгиле, өзүбүз баш болуп мамлекеттик комиссияларды түзөлү, бул жерлер эзелтеден биздики, бизге бергиле!" - деп талап кылбайт?!
Тилекке каршы, XX, XXI кылымдарда кыргыздын улуттук кызыкчылыгын коргогон чечкиндүү мамлекеттик саясат да, чечкиндүү эр-азамат башчылар да болгон жок! Бүгүн үйү жок, жери жок ким? - Кыргыз. Жумушу жоктордун көбү ким? - Кыргыз. Алтымыштан ашкан өлкөлөргө тентип кор болуп, о дүйнө кетип сөөгү келип аткан ким? -Кыргыз!
- Эртең, сиз эңсегендей башчы болуп калышы мүмкүнбү?
- Албетте, мүмкүн. Менин үмүтүм бар.
- Мамлекет башчы чечкиндүүлүктөн башка дагы кандай сапатка ээ болуу керек?
- Үч сапатка. Эң оболу, ыймандуу болуу парз. Ыймандуу адам таза болот. Ыймандуу башчы мамлекеттин казынасына, элдин чөнтөгүнө кол салбайт, колу таза болот. Бая күнү "Кыргызстан обондору": "Алтын алба, алкыш ал, байлык алба, бата ал!" -деген учкул сөздү айтты. Пара албай, арамдык менен байыбай, таза иштеп, элге пайда кылган башчы Кыргызстанда барбы? Жок! Акыркы 18 жылда болгон да эмес.
- Жогорку деңгээлдеги иш билгилик, профессионализм. Иш билгилиги эл үчүн болсо. Болбосо, акаевчилер, бакиевчилер деле иш билгичиликти кыйын өздөштүргөн. Бирок, алардын иш билгилиги - материалдык иш билгилик, шылуундук, өз капчыгын уурулук жол менен толтуруу иш билгилиги боюнча алар алдына ат салбайт. Анын натыйжасында, Кыргызстан кечээ, бүгүн дүйнөнүн 180 өлкөлөрүнүн ичинде эң коррупцияланган 15 мамлекеттин бири.
- Ар бир жаран, ар бир башчы өз Ата Мекенинин атуулу-патриоту болуу-ыйык парз. Атуул адам өз элин, жерин сатпайт, башкаларга кармата бербейт. "Элим, Мекеним!"- деп жанын сабап иштейт, "элим бай, татыктуу жашасын" - деп кызмат кылат. Өлкөнүн эркиндигин, эгемендүүлүгүн ыйык тутат, мамлекеттин эки тизгин бир чылбырына башка мамлекеттердин башчыларын ээ кылдырбайт. Баардык өлкөлөр менен "сиз, биз" мамиледе болуп, өзүбүзгө пайда жагын көздөйт.
- Учурда Кыргызстанды ким башкара алат деп ойлойсуз?
- Мен айткан сапаттардын баарына жүз пайыз ээ болгон лидерди билбейм, азырынча жок, келечекте болот го. Азыр 70-80% сапаттуулар бар. Эки же бир сапаты жакшы, башкасынан аксагандар толо, өзгөчө ыймандуулук, тазалык, адилеттүүлүк жагынан кем…
- Бийлик тарапта ыр менен жомок. Эзелтеден эл оозундагы кереметтүү ыр, жомок эмес, алдым-жуттумдун, шылуунчулуктун, шумпайлыктын Кыргызстанды бүт дүйнөгө шерменде кылып аткан кайрыктары.
Мен Президент Курманбек Бакиевге 2005-жылдан бери "командаң жок!" -деп айтып атып тилим тешилди. Ал болсо, "бар, мына, менин командам"- деп М.Садыркуловго окшогон коррупционерлерди, С.Балкыбеков сыяктуу шылуун, шумпайларды, көрсөтөт. Ал эми мен: "ыймандуу-ишбилги-атуул" -деген үчилтик сапат-талаптарды айтам.
- Президент жөнүндө айттыңыз. Премьер-министр Чудинов жана Жогорку Кеңештин төрагасы Тагаев жөнүндө эмне айта аласыз?
- Чудиновдун жакшы иш кылганын билбейм. Газ жагында монополист экенин айтышат, ал да байып атса керек. Мамлекеттик тилди билбеген адам өкмөт башчысы болгону- Баш мыйзамды тоготпогондук. Кузнецов, Танаев, Силаев, Глушич ж.б. окшоп байып алган соң, Чудинов да, "Орусия, кайдасың?" деп чу коюшу ыктымал. Кыргызстанды кимдер гана тоногон жок, азыр ого бетер шылып атышат.
Ыймансыздык, шылуунчулук, шумпайлык, демек, омаралдык жагынан Кыргызстанды башкаргандардын көбү бу дүйнөдө эч кимди алдыга чыгарбайт го!