el en hbs_cyr ru ky tt en sv fr de de fr fr fr fr en ja fr es en ky ky ky ky kk ky mn ky ky ru ky ky lv bg tt tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ba ky kk ky ky kk ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky lez ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky hu ky ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
"Мен жеткен адилет-тиктин баасы ден соолугум болду"
1984-жылдан бери Бишкек троллейбус башкармалыгында (БТБ) слесардын жардамчылыгынан тарта бардык кызматтык электен өтүп, кийин Бишкек троллейбус башкармалыгынын жетекчилигине чейин өсүп чыккан Мурат Үмөтовдөн 2008-жылы "Агымга" интервью алган элем. Мурат мырза кийин белинен операция болуп, ойдо жок жерден эки буту жакшы кыймылдабай калган эле. Алты саны аман кезинде БТБны бир кыйла оңдогон Мурат Үмөтов буту баспай калганда эч кимге кереги жок болуп, мыйзамсыз кызматынан алынган. Баса албай калганына карабай өз укугун туура беш жыл талашып жүрүп 2013-жылы Жогорку соттун 2012-жылы октябрда чыккан чечими менен БТБнын башчылыгына кайра келет. Бирок ден соолугуна байланыштуу БТБ жетекчисинин биринчи орунбасарлык кызматына которулат. Азыр ал кадимкидей иштеп, башкармалыкка болгон салымын кошуп жатат. Ага кеңеш сурап кирип чыккандар да көп. Мекеме кызматкерлери Мурат Үмөтов келгени тартип оңолуп калды дешет. Тагдырга моюн сунбай тагдырын моюн сундурган замандашыбызды кепке тарттык.
- Мурат Каратаевич, сиз кезинде Бишкек троллейбус башкармалыгын жетектеп жүрүп, оорудан улам 2009-жылдан бери үйдө отуруп калдыңыз. Бул сиз үчүн оңой сыноо болбосо керек?
- Өзүм илгертен анча-мынча ыр жазып калчу элем. Кызматыма байланыштуу кийин калем кармабай калгам. Ооруп калганда бирөөнүкүнө конокко барып калсак бирөө мага теңсинбегендей мамиле кылат. Өтө ыза болуп ал кишиге ызамды ыр менен айткам. Кийин ал менден кечирим сурады. Ал ырда
"Пенде болчум мен да кечээ керсейген,
деген саптар бар. Акыбалымды сураганга достор келбей калганда
Көп дос келбейт шашпай маек
А эгерде ташың өйдө куласа,
Көп дос даяр бир катарда турганга"
- Операциядан кийин бутуңуз баспай калып, иштей албайсың деп сизди кызматыңыздан мыйзамсыз алып коюшту. Бирок сиз беш жыл бою соттошуп, акыры минтип адилеттикке жетип, БТБ жетекчисинин орунбасарлык кызматына келдиңиз. Сиз үчүн бул адилеттиктин баасы кандай болду?
- Дарыгерлер айткандай, бардык оору нервден болду. Башкача айтканда, мен жеткен адилеттиктин баасы ден соолугум болду. Ошондо гана "биринчи байлык ден соолук" дегенди терең түшүндүм. Турмуштун оор соккусуна каршы туруумда жубайым менен энем чоң жөлөк болушту.
- Кызматыңызга кайтып барганыңызда сизди кандай кабыл алышты?
- Беш кол тең эмес экен, бирөөлөрү кыйналбай үйүндө жата бербейби дешсе, айрымдары азамат экенсиз, иштеш керек деди. Эркиң күчтүү экен, үйдө отургандан көрө иштеген жакшы дегендер болду. Мага мүмкүнчүлүгү чектелген адам катары бардык шартты түзүп беришти. Бирок башында ишке жакшы аралаша албай барып келип эле жүрдүм. Азыр Кудайга шүгүр, жакшы иштеп, отуз жылдык тажрыйбамды бөлүшүп жатам. Шаар бийлигинин да көз карашы түз, жардам берип, акыбалымды сурап турат. Өтүнөрүм, төртүнчү бийлик майып адамдарга көбүрөөк көңүл бурса жакшы болот эле.
- Сиздикиндей тагдырга туш болгон адамдардын көбү чөгүп, ичкиликке берилип кетет. Эрктүүлөрү өзүн бекем кармап, бир нерсе менен алек болууга аракет кылышат. Сиз беш жыл өзүңүздү эмне менен жубаттыңыз?
- Өзүмдү спорт, калем менен курчуттум десем болот. Кыйналган сайын
"Жаш баладай тамтуң таштап
Мен оорунун азабын тартып
Оо Жараткан бир өзүңдөн суранам,
Бул дүйнөдө оорубасын эч бир адам" деген сыяктуу ырларды жаздым.
Жок дегенде аса таяк сыяктуу,
Жол көргөзүп жардам бере албайбыз"
деп да жазганым бар. Ойлоп отурсам кээде биз ата-энебизге ошол таякчалык кызмат кыла албайт экенбиз. Ушундай ойлор мени курчутуп, китеп, калем мени чөгүп кетүүдөн сактап калды.
- Акыркы окуган чыгармаларыңыздан кайсынысы өзгөчө таасир калтырды?
- Чыңгыз Айтматовдун "Тоолор кулаганда" китебин жана Шавкат Ибрагимовдун "Наша реальность: и как ее изменить?" деген китебин окуп чыктым. Шавкат Ибрагимовдун чыгармасында ар бир адам көлгө кошулган тамчыдай экени, эгер ошол тамчы толкундуу көлгө тамчыласа көлдө эч өзгөрүү болбосун сүрөттөйт. Эгер тамчы мелмилдеген, тынч көлгө тамчыласа айланасына толкун пайда кылат, адамдар дагы ошол мелмилдеген көлдөгү тамчыдай таасирдүү жашашы керек деген ойду берген.
- "Жалгыз дарак токой болбойт" дегендей, чындык үчүн күрөшүүдө бийлик органдарынан жардам болбосо чындыкка жетиш кыйын. Сиздин акыбалыңызды түшүнүп колдогон чиновниктер болдубу?
- Көкүрөгүндө адамдык сапаты барбы же менин кордолгонумду түшүндүбү, айтор, менин кызматка келишиме агездеги вице-мэр Төрөбек Имашов жакшы жардам берди. Анан өзүнүн чечкиндүүлүгү, адамдын оюн түшүнө биле алгандыгы менен агездеги Калкты социалдык жактан коргоо министри Айгүл Рыскулова мага көп колдоо көрсөттү. Бул эки кишиге кеч болсо да ыраазычылыгымды билдирем.
- Кызматыңызга кайтып келип, коомчулукка аралашууга жан үрөп жүргөндө коомчулукка аралашып жүргөн мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар да сизге дем, күч берсе керек?
- Чынын айтсам, Дастан Бекешов, Толкун Исаков, Мирбек Асангариевдердин кызматта жүргөнү мага кубат берди. Бирок ушундай кишилердин башы бириксе мындан да жакшы болот эле. Мисалы, Японияда жаңы салынган кабаттуу үйдө мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар үчүн шарттар түзүлбөсө ал пайдаланууга кабыл алынбайт экен. Атургай куруучуга айып салынат. А бизде шайлоо башталардын алдында гана майыптарга шарт түзүмүш болушат. Тимеле бюллетень салынчу үкөктү беш-алтоо үйүңө чейин алып келишет. Эмнеге башка убакта майыптарга ушундай маани берилбейт? Баарынан кызыгы, азыр бир үйдө эки майып болсо кварталына берилчү 500 сом соцжардам, кышында бериле турган көмүр майыптардын бирөөнө гана берилет. Анда жардам албаган экинчи майып өлүшү керекпи? Менимче бул мыйзам чоң жаңылыштык. Динде деле Жараткан карыларга, майыптарга кандай мамиле кылганына жараша эл башчысына дөөлөт берип, нур төгөт деп айтылат. Президентибиз Алмазбек Атамбаев таяк таянып жүрдү го. Ошондо ал оору кадырын түшүндү болуш керек деп ишенем.
- Президент демекчи, кыргыз жараны катары президенттин ишине ичиңиз чыгабы?
- Улуу Ата мекендик согушта эл жапырт Мекен үчүн, Сталин үчүн деп катуу туруп жеңген. Кыргызстанда да Мекен үчүн, президент үчүн дегидей акыбал түзүлсө болуп көрбөгөндөй өнүгөт элек. Ага жетиш үчүн президент эски жараны чукуп ырбатпай, жаңы жараны болтурбаш керек эле. Ажо жегичтерге ачык эле "буга чейин жакшы эле жедиңер, эми жегениңерди токтоткула, токтотпосоңор аябайбыз" деп туруп 2010-жылдан тарта болгон коррупцияны ооздуктаса болмок. ЖК депутаты Ташболот Балтабаев жаңы депутат болгондо өкмөт мүчөлөрүнөн кур дегенде бир жыл таза, ак иштеп берүүнү өтүнүп, элдин турмушу ошондо оңолорун айткан. Тилекке каршы андай болбой эле ким кызматка отурса эртерээк жеп калууну ойлонуп калды. Өлкө башчысы ушуну эске алса болмок.
Эсимде, 2011-жылы 4-ноябрда Арашан айылында Алмазбек Шаршенович элге Курман айтта тамак уюштурган. Ошого мен да катышып калдым. Ошондо президентке:
"Эки тизгин бир чылбыр Алмаз,
Балдарың Айдар, аялың Майрам
Алкышын алып элиңдин, арбагы
десем, эл дуулдатып кол чапкан болчу. Ошондо сиз менен жай отуруп сүйлөшөйүн десем, жардамчылары кийин сизди кабыл алат дешкен. Кабыл алууга чакырса деп күтүп жүрөм. Эми дагы жолугуп калсам ар бир адам дүйнөгө из калтырат экен, сиз Алмазбек Шаршенович Кыргызстандын ар бир облус борборуна троллейбус тармагын куруп, ГЭСтерге кошуп кетиңиз деп айтмакмын.
- "Балам балалуу болгондо түшүнөсүң" дегендей, уулдарыңыз үйлөнүп, небере көрүпсүз. Балдарыңыз сизге кандай каралашат?
- Бала кезимде апам мага кызык баян айтып берди эле. Бир таранчы жар бооруна үй салыптыр. Бир күнү суу көтөрүлүп, жардын боорун жей баштайт. Жаналакетке түшкөн эне таранчы балапандардын бирин тиги өйүзгө алып баратса ал "эне, мени аман-эсен алып өтсөң сени өмүр бою бапестеп багам" дептир. Экинчисин алып өтүп келатса ал дагы жогорудагы кепти айтат. Эне таранчы аларды сактап калууга анча далбас кылбай үчүнчү балапанын алып өтүп келатса ал "эгер мени аман сактап калсаң, балдарымды сизден да жакшы багам" дептир. Эне таранчы аа, ушул баламдан мыкты таранчы чыгат экен деп ошол баласын аман алып калган экен. Анын сыңарындай, балдарым азыр өз мамлекетин куруп, ошону сактап калышка жанталашып жатат. Ошол аракеттери мен үчүн чоң жардам. Мен балдарым десем, балдарым балдарын менден да жакшы багышат. А 80 жаштагы апам орозо кармап, менин басып кетишимди Кудайдан тилеп отурат.
- Орозо маалында элге эмне тилейт элеңиз?
- Улуу жазуучу Чыңгыз Айтматовдун "Адам үчүн эң кыйын нерсе ар күнү адам болуу" деген сөзү бар. Мен бул сөздүн орусчасын да, кыргызчасын да иш кабинетиме илдирип койгом. Анткени кыргыздын ишенгени, таянары азыр Манас бабабыз менен Чыңгыз атабыз. Көзгө басар Ала-Тоо аянтыбызга да жаманбы- жакшыбы экөөнүн эстелиги коюлганы жакшы болду. Анткени алардын касиети, руху бизди колдоп турат. Ошондуктан орозо маалында аянтка барып, Манас бабабыз менен Чыңгыз атабыздын эстелигинин ортосуна туруп, кыбыла жакты карап "Бир жагында Манасы, бир жагында Чыңгызы, Элибиз эми оңолуп, колдосун Кудай кыргызды" деп бата тилегим келип жүрөт.
Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар