hu ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ru ru tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru ru ru tt ru ky ky ky ky bg ky tt ru ky ky kk ky ru ky ru ba ru krc ru ky ru mn ru ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
(Уландысы. Башталышы өткөн санда)
- Түзүлгөн коалицияга көпчүлүктүн ичи толбой турат, айрыкча, анын курамына. Спикер болуп шайланарда Келдибеков да, Атамбаев да өкмөттү профессионалдык негизде түзөбүз деген эле. Сиз өзүңүз да айтып жүрбөйсүзбү, баштуулар иштеш керек деп. Өкмөттүн курамында бул категорияга "илинбеген" адамдардын бар экени айтылууда. Анүстүнө, министрлик кызматтарга бир да аял кирбей калды. Буга да нааразычылык күч. Дегеле, өкмөттүн курамынын деңгээли, айрыкча, экономикалык блоктун дарамети кандай? Министрликтердин саны да кыскарбай эле өсүп да кетти. Бюджеттин тартыштыгы 16,5 миллиард деп эсептелип жаткан чакта, министрликтердин санынын көбөйүшү эч бир кишиге жаккан жок?
- Советтер союзу учурунда Кыргызстанда борбордук аппаратта 17 миң чиновник иштечү. Азыр болсо 50 миңден ашык. Эгер салыштыруу үчүн айтсак, союз мезгилинде биздин ички дүң продукция азыркыдан эки эсе көп болчу. Бул деген бүгүнкү аппарат аябагандай чоң, аны кыскартуу зарыл экендигин көрсөтөт. Эки эсеге чейин кыскартсак эч кандай зыян болмок эмес. Бюджетке да күч келбейт эле. Айрым адамдарга кызматтар керек болуп, министрликтердин саны көбөйүп кетти окшойт. А тескерисинче кыскартып, чиновниктерге төлөнгөн ал акчаларды мугалимдердин айлыктарын көтөргөнгө, пенсияларга жана жөлөк пулдарга жумшасак болмок эле. Кээ бирөөлөр мага айтып жатат: эгер жумушунан бошотулган 25 миң чиновник көчөгө чыга турган болсо, эмне кылабыз деп. Аларга мындай сунуш бар. Ошол адамдарга бир жылбы, бир жарым жылбы айлыктарын төлөп, бирок жумушка чыгарбай, экономикалык курстарды уюштуруп, окутушубуз керек, бекер. Мисалы, маркетинг, менеджмент, бизнес -долбоорлор, финансылык менеджмент, финансылык анализ боюнча сабактарды терең, сапаттуу окутуп, ушул багыттарда билим деңгээлдерин көтөрө алсак абдан сонун болот эле. Биздин экономика ишке кире баштаса, жеке менчик сектор өзүнөн-өзү жакшы өнүкмөк. Кесипке, билимге ээ болгон ал адамдар ишти өздөрү эле баштайт эле. Мындан тышкары, инвесторлор келген учурда булар даяр кадрлар катары тез эле чет элдиктер менен иштеп кете алышмак.
Азыркы өкмөт өлкөнү өнүктүрүү программасын жазып жатканда, мисалы чиновниктердин санын эки эсе кыскартабыз, бюджеттик каражатты мындай кылып үнөмдөйбүз, коррупциялык системаны бууп, бюджетти мынча пайызга көтөрөбүз деп ачык жазышы керек. Эгер мындай көрсөткүчтөрдү айта албаса, эл "булар деле баягы эле турбайбы, мурдагы бийликтен кандай айырмасы бар, көрсө адамдар эле алмашып, саясат ошол бойдон эле калган экен" деген тыянакка келишет.
Эл бүгүнкү күндө бардык тармакта кардиналдуу өзгөрүүлөрдү күтүп жатат. Мына алдыдагы үч ай аралыгында өлкөнү түп тамырынан бери өзгөртө ала турган реформалаларды жасабасак, мындар ары жасай албайбыз. Жөн жай турмушта андай реформаларды жасоо абдан кыйын болот. Азыркы учур уникалдуу мүмкүнчүлүк.
- Өкмөттүн сапатын айтпай калдыңыз да?
- Чынын айтканда, коалиция кыйынчылык менен түзүлдү жана кызматтарды бөлүшүү боюнча компромисске араң келишти булар. Өкмөттүн структурасы мурункудай эле калды, ага бир министрлик кошушту. Чындыгында өкмөттүн сапатын оңдоого булардын убактылары жок. Бирок, эң көп дегенде бир айдын ичинде, болбосо эки жуманын аралыгында Атамбаев түп тамырынан бери өзгөртүүчү реформаларды жарыялоосу зарыл. "Мына баягы хаос, баш аламандык, коррупция деген мындан ары болбойт, чогуу иштейли" деп, элге оптимисттик маанай жаратыш керек.
Ал эми кээ бир адамдарды айтып жатпайсыңарбы, өз ишин мыкты билген адистер эмес деп. Бир аз күтөлүчү, аларды да көрөлү. Колдорунан келеби, келбейби. Эмне программалары бар алардын, өз тармактарында кандай реформалык жүрүштөрдү жасай алышат болду экен, күтүп көрөлү. Премьер-министр Атамбаев министрлерге ар бириң өз тармагыңар боюнча программаларыңарды жана ишти эмнеден баштоо керектиги боюнча сунуштарыңарды бир жуманын ичинде алып келгиле, бирок сунушуңар жөн эле кургак сөздөр эмес, радикалдуу принциптерди камтыган болсун деп айтыш керек. Кантип чыгымды эки эсе кыскартасың, кандай реформаларды баштайсың, парламентке кандай мыйзамдарды сунуш кыласың жана коррупцияны канча пайызга кыскартасың деп, талап кылыш керек ар бир министрден. Алардын берген сунуш-пикирлерин өкмөттүн жалпы программасына кошуп, реформаларды баштоо зарыл. Ал эми иштебеген, койгон талаптарды аткара албаган министрлерди алмаштырыш керек, сөзсүз.
- Коалиция алыска узабайт, идеологиялык карама-каршылыктар бар, тарап кетет, айрыкча өлкөнү экономикалык кризистен чыгара албайт деген скептицизм да бар эл арасында. Ошондой эле, кээ бирөөлөр бул өкмөттү "өзүн-өзү өлтүрүүгө" барды деп да сыпаттап жиберишти. Сиз кандай дейсиз?
- Коалиция түзүү - бул бүткүл дүйнөлүк тажрыйба. Башка өлкөлөрдө деле биздей болуп, коалиция түзүлгөндөн кийин чогулуп алышып, министрликтерди жана ведомстволорду өз ара бөлүшүшөт. Бизде болсо коалиция биринчи жолу түзүлүп жатат. Парламенттик шайлоодо жүгүрүп, партияларга кызмат кылгандарга кээ бир орундар берилип жатат. Бирок, коалиция деген команда да. Футболдо деле, тактика, координация болбосо, команда утулуп калары белгилүү. Ошондуктан, булар бирдиктүү команда боло алса, көп нерселерди жасай алышат. Ошондуктан, өкмөттү "өзүн-өзү өлтүрүүгө" барды дегенге кошула албайм. Буларда чоң мүмкүнчүлүктөр бар.
Бирок, бир нерсени айтып коюш керек, Кыргызстандын экономикасы, өкмөт болсо да, болбосо да өнүгө берет. Мен буга ишенем. Сегиз айдан бери туруктуу өкмөт болбой, башаламандыктар орун алганына карабай, экономика өсүп жатат Кыргызстанда. Мурдагыдай эле курулуш жана башка иштер жасалууда. Мен дайыма биздин элди аябагандай таланттуу деп айтып келем. Кыйын шартта да иштеп кете алышат. Дагы айтам, өкмөттө "өзүн-өзү өлтүрүү" болбойт. Бирок, бизде азыр уникалдуу мүмкүнчүлүктөр, 15-20 пайызга экономикабызды көтөргөнгө шарттар бар. Эгер жаңы өкмөт дагы эле баягы үч-төрт пайызга "ыраазы" болуп отура берсе, анда бул өкмөттү кетириш керек. Реалдуу көзгө көрүнгөн экономикалык секирик жасашы зарыл булардын.
- Көмүскө өкмөт түзүү идеясы айтылып жатат, буга кандай карайсыз? Ошондой эле, Кыргызстандын экономикасына бир кезде сиз матрица деген түшүнүктү киргизген элеңиз. Мындан чыкты, көлөкөдөгү өкмөткө кирип калсаңыз, өлкөнүн экономикалык өнүгүүсү боюнча кандайдыр бир "матрицаларыңыз" барбы?
- Көмүскө өкмөт деген бул классикалык вариант. Европа өлкөлөрүндө бул бар, керек болсо, көмүскө өкмөттүн министрлери мамлекеттен расмий өкмөттүн министрлери алгандай эле айлыктарды, кызматтык унааларды жана кабинеттерди алышат. Бирок, биздин өлкөгө бул жагынын кереги жок. Бюджетибиз ансыз да өтө эле жарды. Ал эми көмүскө өкмөттүк кабинет түзүш керек, албетте. Бирок, анын принциптери болуш кажет. Оппозиция жалпы бир программага макулдук берип, аны ишке ашыруунун функцияларын жазышы керек. Маселен, Айыл чарба министрлиги, Каржы министрлиги керекпи, дегеле алар эмне функцияны аткарыш керек деген критерийлерге жооп табуу зарыл. Биринчи, функцияларды билип алып, функцияга карата структураны түзүш керек. Кыскасы, башын төмөн каратуу зарыл. А бизде болсо, дайындоолордон башталды баары. Дайындоо бар, функция жок, структура жок, программа жок. Мунун баарын тескерисинче кылыш керек: программа, функция, структура анан дайындоо. Бул бүгүнкү күндө көптөгөн өлкөлөрдө кабыл алынган цивилизациялуу ыкма. Структура түзүлгөндөн кийин ар бир министрликке талапкер болгондорго өзүнүн критерийлерин аныктаган анкета жазылат. Мисалы, жогорку билим, он жылдык иш тажрыйба, саясий иш-чараларга катышып жүргөндөргө артыкчылык берүү, мурда ким болуп иштеген деген сыяктуу суроолор. Ушул талаптарга ылайык келгендерге конкурска "кош келиңиз" деп, жарыялаган принциптер менен макул болуп, иштей ала тургандарды жумушка тартып, милдеттерди жүктөш кажет. Бир сөз менен атканда, көмүскө өкмөт ушундай принциптерди иштеп чыгып, жарыялоону ойлонуштуруп жатабыз.
Чын-чынында, кандай гана өкмөт болбосун мобилизациялуу болуш керек. Көрүп жатабыз, азыр өкмөт кандай принциптер менен түзүлүп жатканын. Бул акыркысы болушу зарыл. Мындай кийин түзүлгөн өкмөттөр таптакыр башка жолдор жана принциптер менен куралышы кажет. Биздин эл, шайлоочулар программалардын мелдештерин көрүшү керек. "Балалык оорудан" тез өтүп, ошол тепкичке батырак жетсек жакшы болот эле. Ошондо коом такыр башкача болуп, жакшы жагына өзгөрүүлөр болмок.
- "Трансперенси интернешнл" эл аралык уюму коррупцияны аныктаган өз изилдөөсүндө 170 өлкөнүн ичинен Кыргызстанды эң арткы 164-орунга койбодубу. Африка өлкөлөрү менен катарлаш болуп калдык. Бирок, коррупция менен күрөшүү жөнүндө айтканда баары эле, жалпы сөздөн чыга алышпайт. Сиз коррупцияны жоюу үчүн, конкреттүү түрдө эмне кылыш керек деп ойлойсуз?
- Дүйнөдө коррупцияны жоюунун эки гана жолу бар, орусча айтканда: "кнут и пряник". Башка ыкма жок. Эгер кайсы бир министр көп инвестиция тартса, өз ишин так жасап, мамлекетке пайда алып келсе, аны орден, медалдар менен сыйлап, кызматтан кызматка көтөрүшүбүз зарыл. Эгер уурдаса, мамлекеттин байлыгын жесе, ошол замат анын орду түрмө болуш керек. Грузияда Михаил Саакашвили ошондой кылды. Министрби, вице-премьер-министрби, бийик кызматына карабай, кылмыш кылгандардын баарын түрмөгө отургузду. Прокурорлорду, каржы полициясынын, ички иштер министрлигинин кызматкерлерин да камады. Бизде жогорку кызматтагылардан эч ким камалган жок. Бүгүнкү күндө премьер-министр Атамбаевдин проблемасы да ошол болот. Эч нерсеге карабай, өтө катуу жана бекем иштөөгө туура келет ага. Коррупция менен күрөшүү боюнча катаал чараларга барышы зарыл. Коррупция рак шишигине окшош, аны кесип, алып таштамайынча тынчтык бербейт.
Белгилүү да, бизде жогорку кызматкерлер бир нерсе уурдайм, бекер пайда көрөм деп барышат бийликке. Ошолордун колун сындырыш керек. Бүгүнкү өкмөттүн саясий эрки жетеби ушуга? Маселенин баары ушул жерде. Үч айдан кийин эл айтат, журналисттер жазат: "эмне өзгөрдү" деп. Бакиевдин учурунда деле ушундай иш ыкма менен иштеп келишпеди беле? Демек, булар деле ошол эле бойдон калышкан турбайбы? Кана реформа, ким реформатор? Бюджетте өзгөрүү, экономикада өсүш барбы? Элде ушундай суроолор пайда болот, эртең эле.
Бүгүнкү өкмөт романтика менен жашап жатат. Тилекке каршы, бул мезгил абдан кыска болот алар үчүн. Эл, коом бүгүн сынчыл көз карашта. Эгер реалдуу өзгөрүүлөр болбосо, эл баарын талкалайт. Ошон үчүн таптакыр жаңы структура, жаңы принциптер, жаңы реформалар менен иш баштоого мезгил келди. Анткени, биздин эл бүгүн такыр башка.
кыргыз тилиндеги гезит "Алиби"
email • архив • редакция
"Криминалга бөгөт коюуга, тартипти
орнотууга күчүбүз да, эркибиз да жетет!"
Исхак Раззаков жүз жашта!
Мамлекеттик улуттук коопсуздук комитетинин
"Криминалга бөгөт коюуга, тартипти орнотууга биздин күчүбүз да, эркибиз да жетет!"
"Кылымга тете бир жыл"
Куру дымак жана кенебестик чоң саясатчыга жакпайт
Түш көрсөк эле Акаев, Бакиев кирчү болду
Гүлназ Бакир кызы, ди-джей:
"Ал мен күткөндөй боло албады"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?