bg ru ru hbs_cyr ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky tt ky ky kk ky ky ky kk ky ky ky ky mt ky kk mt ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky tyv ky ky ru mn ky tt ky ky ru mn mr tt ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky en ky be ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru ru
Кемпирди кошконум жана манаптын зордугу
Ошол жылы кыштын күнү Асыран байдын байбичеси өлдү. Мүчө берет, ат чабат деп бир болуш элге кабар берилди. Төрөгелдиге кабар келди. Төрөгелди мени ээрчитип жөнөмөк болду. Менин кемпирге арнаган ырымдын ыгы жок эле.
- Менин андай кемпирге ылайыктуу ырым жок.
- Барасың! Сага мен качанкыга чейин эле ыр үйрөтөмүн? Күч менен ээрчитип алды. Кетип баратсак, Курман деген бир ырчы бар эле, артыбыздан чапкылап жете келди:
- Ой, Курман, сен Асырандын кемпирине ырдай турган ылайыктуу ыр үйрөтчү Калыкка? - деди Төрөгелди.
Курман ырчы ырдап бара жатат. Мен тыңшап баратам. Барсак, айылда кылкылдаган эл. Мен дагы ырчылардын катарына кошулдум. Бир убакта мага кезек жетти. "Байбичелеп" бир жагынан мактап, бир жагынан кошо баштадым:
Жатты өзүм деп санаган.
Ак талдай белиң буралып,
Бир кезде аялдын алды дедирген,
Уулуң үйлөп, кыз алган,
Ак болот кайчы кармаган,
Көк болот кайчы кармаган,
Макмалдын өөнүн эп кылган,
Кымкаптын өөнүн эп кылган,
Каттама жайса кап кылган,
Катындын ишин бат кылган.
Оймогуң кызыл миз болгон,
Шакеги сары миз болгон,
Байбиченин самаганы иш болгон.
Төрт колдоп уук улаган,
Байбиче дөбөдөн үйүн сынаган.
Кейиш эмес той дейли.
Капалык эмес той дейли.
- Ой, ырчы, берки өзүңдүн төл ырыңды кое бергин, эл уксун, - деди Төрөгелди.
"Уят, жаман ыр ырдабаймын" - дейм, Төрөгелдиден корком. Ырдайын десем элден тартынам.
- Ырда! - деди Төрөгелди зиркилдеп, - Эмне болсо ошо болсун деп, ырдап кое бердим.
- Жаш бала экен, жаш да болсо ырас ырдады, - дешип турган аялдар, уят ырга киргенде эле:
- Өлүгүңдү көрөйүн, оозу бузулуп кеткенин! - дешип каргап-шилеп, жерге түкүрүп тарап жөнөштү. Алар жерге эмес, менин бетиме түкүргөндөй боло түштүм, маанайым басылды.
Дөгүрсүгөн манаптар өлүк үстүндө да уят ырларды эл алдына айттырышчу, абийирибизди күлдөй төгүшчү. Ал тургай ырчыларды кайрап, айтыштырып, бири-бирине өчүктүрүп коюшар эле.
"Баскан жол" китебинен алынды.
Жыпара Арыкова, "Замана" студиясынын башкы редактору:
"Мени сүйүүнүн адиси деп тамашалап коюшчу"
Жыпара Арыкова бир кезде сүйүүнүн адиси аталып, "Жаштык" радиоканалынын түнкү берүүсүндө назик авазы менен бизди уйкуга узатчу. А азыр Замананын таңкы берүүсү менен уйкудан ойготот. Башкалардан айрымаланган жан-дүйнөсү, поэзиясы дароо окурмандарынын жүрөгүнөн орун табат. Бүгүн Жыпара эженин ырлары, жан-дүйнөсү менен кененирээк таанышалы.
- Сиздин дирилдеген жан-дүйнөңүз бар. Поэзияңыз бар. Азыр чыгармачылыгыңызда кандай жаңылыктар болууда? Романбы, ырбы, күндөлүк жазып атасызбы?
- Күнүмдүк тиричилик менен чынында дирилдеген ырлар жаралбай жатат. Теленин жумушу өзүнчө бир тегирмен экен. Чыгармачылыгым аксап атат. Бирок ошого карабай илхам келе калганда ырларды жазып коюуга үлгүрөм. Андан тышкары күндөлүгүм бар. "Камакта жаткан кыялдар" деп камакта жатканда жазылган күндөлүк эле. Ушул коомчулукка жете албай жатат. Кудай буюрса, жакынкы аралыкта аракет жасашым керек деп өзүмө милдеттенме коюп жатам.
- Мындан он, он беш жыл мурун радионун түнкү "Бейпил-түн" берүүсүнөн сиздин назик авазыңызды күтүп эшитчү элек?
- Ошондо жакшы бир чыгармачылык изденүү менен радиодо көп нерселерди жазганбыз. Сүйүү жөнүндө диалогдор бар эле. Мени сүйүүнүн адиси деп тамашалап коюшчу. Сүйүү жөнүндө кеңеш сурасаң Жыпарга бар деп коюшчу. Мунун көбүн алтын фондуга сактап койбоптурбуз. Эфирге бир кеткен бойдон кала берди. Мен да жаш экем. Ошол нерселер түбөлүктүү экенин эске албапмын. Кассеталарда сакталуулар бар эле. Менин үйүмдө тинтүү болгон учурда баары кыйсыпыры түшүп жок болуп кетти. Бир папка ырларым жоголду. Бул менин жашоодогу чоң өкүнүчүм.
- Акындын азабы эмне, жыргалы эмне?
- Ыр жазуунун азабы ичиңде кайнап, бирок жазылбай, оюңдагы саптар төрөлө албай, толготкон аял сыяктуу эле толгоно бересиң. Ал бир талант экен. Өзүнүн жаралаар бир ирмеми бар. Эне баласын төрөйүн деп курсагында күткөндөй күтөсүң. Акындын азабы ушунда. Акындын жыргалы күткөн ырың жазылып, анан окурманын тапканында. Эгер ыр окурманын кубантып же ыйлатып көңүлүн дирилдетип алда кайда алып учса акындын жыргалы. Ырыңды жазып коюп, катып коюп, эч ким окубаса, эч ким таасирленбесе анын эч кандай жыргалы сезилбейт. Ыр жазып алып өзүң менен өзүң жыргаганың жыргал эмес.
- Адам тирүү кезде жүрөк түпкүрүндө ишке ашпаган бир нерселер кошо жүрө берет. Ушундай сезим сизде да бардыр?
- Чоң үйдө жашагың келет. Таза көчөлөр менен баскың келет. Мен өзүм саясатка көп аралаша бербей, саясатчылар менен кызматташып турган кезимде ушул эле улуттук, коопсуздук комитети мени саясатташтырып жиберген. Мени саясатташтырып жибергенден кийин өзүмдүн алдымда убада кылдым эле. Силер мени саясатка айландырып жибердиңер, эми мен саясатчы болушум керек деген ойго келгем. Мен ошол максатты көздөп, турмуш шарында баратам. Ичимде, оюмда пландарым бар. Кандай жол менен, качан, кантип аралашам турмуш, коом, чөйрө көрсөтөт.
- Аял катары өзүңүздү таптыңызбы?
- Бул абдан оор суроо. Аял катары өзүңдү кантип табыш керек. Аял катары жар болуш керек. Жакшынакай бир эркектин көйнөгүн агартыш керек. Бактылуу болуп, анын байпагын жууш керек. Аял катары удаа-удаа уул-кыздарды төрөп, эрезеге жеткириш керек. Мен өзүмдү толук кандуу аял катары ордумду таптым деп айта албайм. Мен азыр бир уулумду тарбиялап чоңойтуп жатам. Бирок муну менен толук кандуу аял катары эсептей албайм. Али жашпыз. Кеч болсо да аялдык ордубузду табаттырбыз.
- Кечиккен сүйүүдөн коркпойсузбу?
- Кечиккен сүйүү качан келерин, качан жолугаарын эч ким билбейт. Жаш кезиңде делдиреп бир, шамалдап акыл-сезимиңдин баары бурганактап сүйөсүң. Ошону сүйүү дейсиң. Мектептеги кезиңде каттарды жазышасың. Ошону сүйүү деп ойлойсуң. Кечиккен сүйүү ал жашың токтолуп калганда, турмуштун ак-кара тилкелеринен өтүп калганда келет. Адамдын баарына эле келе бербейт. Акыл токтотуп калганда келген сүйүүнүн азабын сөз менен айтып бере албайсың. Түшүндүрүп бере албайсың. Мунун ичинде чоң арман болот. Ал арманды көтөрүш керек. Жутуш керек. Кечиккен сүйүүгө жетем деп анын турмушун же өзүңдүн турмушуңду бузуунун кажети жок. Жолуктуңбу, сүйдүңбү "иий, ушул менин тагдырымда кечиккен сүйүү" экен деп жут ошол азапты. Мен ошол принципти кармайм. Ырдан чыгар, ырда, обончу болсоң обонуңдан чыгар. Жөнөкөй адам болсоң жүрөгүңө кат. Жүрөгүңдү аздекте. Ал каарман жүрөктө катылып кала турган сыр болот. Анын бактысы таттуу болгону менен азабы узагыраак болот.
- Жашоодо арманыңыз көппү?
- Менин арманым. Атам 56 жашында арабыздан эрте өтүп кетти. Атамды акыркы көргөнүмдө "Кызым, китебиң качан чыгат?" дегенинде, бир-эки жума калганын айткан элем. Ошол китебимди көрбөй кетти. Кыйналып, кысталып чыгарган жалгыз китебимди барактабай кетти. Мени сындай турган дагы, көтөрмөлөй турган дагы адамдын арабыздан кеткени чоң арманым. Башка жашоодогу чыгармачылык, тиричилик өз нугунда кетип жатат. Уулум чоңоюп келе жатат. Апам, бир туугандарым аман-эсен маңдайымда. Ушул тынч жашоомо шүгүрчүлүк кылам.
about | A Free CSS Template by RamblingSoul