el en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru mhr ky ky ky ky ky ky ky kk kk ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ru ru ky ru ru ru ky ru ky ru ru ru ru ky bg ky ru ky ru ru ky ru ky ru ky ru ky ky ru tt ky ru ky ru ky ru ky ru ru ru ru ru ky ru av ru ru ru ky ru ky ru
"Агым", 02.04.10 - 6-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Эрте жаздагы курултайлар эмне берди?
Албетте, ата-бабабыз өткөрүп келген жыйындар тууралуу сөз өзүнчө. Ал эми эгемендик алганыбыздан бери курултай өткөрүүнү оппозиция гана каалагандай пайдаланып, аны революциячыл маанай жаратуунун бир формасы катары колдонуп келген. Эски бийликтин кулашы да кайра-кайра өткөн курултайлардын аркасы менен ишке ашкан. Бүгүнкү оппозиция деле эл топтоодо ушул жолду колдонот.
Кечээ жакында бийлик да атайын жыйын өткөрүп, аны ынтымак курултайы атап алды. Албетте, БЭКчилердин 17-мартта өткөн элдик деп атаган жыйыны жана президенттин демилгеси менен 23-24-мартта өткөн ынтымак курултайы эки башка максат менен уюшулду. Биздин билишибизче, кыргыз элинде негизи эле талаш-тартыштардын ордосу боло турган курултай эч качан эки бөлүнүп өткөн эмес. Мындан улам бүгүнкү күнү Манастын чачылганды жыйнап, үзүлгөндү улап, мамлекет түптөө сыяктуу маанилүү маселелерди чечүүдө таянып келген курултайы майдаланып, кайсы бир топтор үчүн саясый курал катары гана керектелип жатат десек болот. Мисалы, оппозиция 17-мартта өткөн өз курултайында тарифтердин жогорулоосунан пайдаланып элдин көр турмуш көйгөйүн көтөрүп чыгып, ошону менен жалпы эл-журттан колдоо алып, өчүп бараткан өз коломтосун тутандыргысы келсе, ал "жалын" ынтымак курултайы менен суутулгандай болду.
Негизи улутубуздун маданиятында мындай элдик жыйындарга керек болсо чабышып жаткан эки уруу да катышып, элдин пикири менен эсептешип, ары тартышып, бери тартышып, акыры салттуулук, нарктуулук менен адилет чечим чыгып, ага коомчулук ынанып келген. Ал эми оппозициянын көрүнүктүү өкүлдөрү, атургай кээ бир улут кызыкчылыгын ойломуш болуп жүргөн үркөрдөй болгон үч-төрт коомдук ишмер ынтымак курултайына катышуудан баш тартышты. Башкасын билбейм, бирок оппозиция өкүлдөрү туура эле кылды. Себеби алардын 17-мартта өткөн элдик деп атаган курултайына бийлик өкүлдөрүнүн бири да басып барбай койбоду беле... Караңызчы, ортодо эч кандай деле олуттуу маселе жоктой, болгону кудагыйлардын таарынычындай эле кеп. Мында Манас атабыздын "Бөлүнсөң бөрү жеп кетет, бөлүнүп калды кыргыз деп, бөлөк элге кеп кетет" деген керээзи унутулду. Эгер эки жээктин башындагылар өлкөбүздү чындап эле оңдогусу келсе, мекенди ак дилинен сүйсө, улуттун келечегин ойлосо, анда ата-бабабыз түптөп кеткен курултай деген түшүнүктүн маани-маңызын быйылкы мурастар жылында андан ары тереңдетип, атып ийсе да намыс-арды, майда-чүйдө таарынычты кое туруп, эл чакырган жерге барып берсе болбойт беле. Кыргыз бекеринен "таш менен урганды аш менен ур", "атаңды өлтүргөнгө энеңди алып бер" деген эмес чыгар. Мисалы, оппозиция койгон талаптар ынтымак курултайында деле айтылды. Премьер-министр Данияр Үсөнов тарифтердин көтөрүлүш себебин, "Түндүкэлектро" менен "Кыргызтелекомдун" эмне үчүн сатылганын ансыз деле макул болгондорго кайра-кайра далилдей бербей, ошол оппозиция жыйынына барып айтып берсе деле болмок.
Дагы бир кызык жагдай, 23-мартта таң эрте ынтымак курултайынын делегаттарына жолугуп, аларга өздөрүнүн беш талабын берип, тынч митинг уюштурмак болгон жыйырмадан ашык "ак шумкарчыны" милиция кызматкерлери автобуска тыгып кетти. Бирок курган балдар партиянын катардагы мүчөлөрүн гана кармап, лидерин бош коюп, ал камерага өзү барып отуруптур. Албетте, бул Темир Сариевдин партиялаштарынын алдындагы милдети. Андан баатырдык издөөнүн кереги жок. Ырасында бери жактагылардын мындай жасакерлиги президенттин демилгеси менен чакырылган ынтымак курултайынын аброюна көлөкө түшүрдү. Жогоруда айтылгандай, аталган партия жыйындын катышуучуларына тарата турган баракчада жазылган беш маселе ансыз деле айтылды. Күлкү келтирген жагы, эмне үчүн милиция Темике "мени камагыла" десе да болбой бош коюп, партиянын катардагы мүчөлөрүн гана камайт? Бүгүн милициянын күчү карапайым жарандарга гана жетеби?
Кыргыз маданиятында элдин назары менен сезиминен аттап өтпөй, ал кабыл алган чечимге, эзелтен калыптанган жазылбаган мыйзамга ар бир адамдын баш ийиши - мамлекетти сактоонун жана өнүктүрүүнүн бирден бир жолу болуп келгенин билебиз. Биздин үмүт боюнча президент катышкан элдик жыйын так ушул мамлекетти сактоонун жана өнүктүрүүнүн бирден бир жолун издеш керек эле. Албетте, мамлекетти сактоо үчүн эң биринчи анын чегарасы бүтүн жана коопсуз болушу зарыл. Тилекке каршы, бул көйгөй курултайдын негизги маселеси болгон жок. Түштүктө үч облусубуздун эли биригип 2 миллионго жетпейт. Ал эми Кыргызстандын картасын жая салып карасаң, чектешип турган Өзбекстандын Фергана өрөөнүндө 10 млн. калк бар. Этегинен жалгаган өзбек келиндери эң кеминде беш бала төрөйт. Жанагынча эл 15-20 жылдан кийин Төө-Ашууга чейин келип калбайбы? Курултайда "Бакиев мырза, өзүң деги ошо тарапка жакын жерде төрөлгөн экенсиң, эми эки элдин чегарасындагы талаш маселелерди чечип бер. Кокус Каримов режими кулап, өзбектер халифат куруп алса такыр балээ баспасын" деген бирөө болбоду.
Кыргыз Республикасы бойдон калуунун экинчи зарылдыгы болгон Кыргызстандын ар бир атуулун кантип чыныгы атуул кылып тарбиялай алабыз, улуттук нарк-насилди, парасатты, маданиятты, тилди, дагы тактап айтканда, нукура кыргыз улутунун өз өзгөчөлүгүн кантип азыркы жаш муунга жеткиребиз, жаштарды мекенчилдикке кантип тарбиялайбыз деген сыяктуу улуттук кайра жаралуу багытындагы маселелер үзүл-кесил гана угулуп, жыйынтыктап айтканда, бул жыйында көтөрүлгөн маселелер эл дагы деле союз учурундагы ой-жорумдан чыга албай жүргөнүн туюнтуп, коом жаңы мамлекетти, жагымдуу өлкөнү жалпылап куруу идеологиясына өтө албай жатканын, бүгүн журтту биз кимбиз, кайда баратабыз деген өңдүү олуттуу суроолорго караганда айылдык, ашып кетсе райондук масштабдагы маселелер көбүрөөк толкундатарын көрсөттү.
Кыргыз-өзбек чегарасында кайрадан кандуу окуя болуп, дагы бир өзбек жараны кыргыз чегарачыларынын огунан көз жумду. 28-мартта "Сузак" чегара заставасында биздин жоокерлер чегара бойлой күзөттө жүргөндө өзбекстандык аялдын чегарадан мыйзамсыз өтүүгө далалат жасаганы байкалат.
Окуя Сузак районунун Найман айылына жакын жерде болгон. Кыргыз чегара кызматынын билдирүүсү боюнча өзбек аялы биздин жоокерлердин эскертүүсүн тоготуп да койгон эмес. Тескерисинче, муштумун көрсөтүп, сазайыңарды бердиртем маанисинде уюлдук телефону аркылуу бир туугандарын чакырган. Андан кийин эки эркек заматта жетип келип, аялды өткөрүп жибергиле деп талап кылган. Өткөрүүгө болбойт деген терс жоопту уккандан кийин алар жаңжал чыгаруу максатында биздин чегарачылардын куралдарын тартып алууга аракет кылышкан. Жоокерлер эскертүү иретинде асманга атканы да жардам берген эмес. Ошондо куралын сактап калуу максатында экинчи жоокер аларды көздөй ок чыгарууга мажбур болгон. Натыйжада биртууган Набижан, Насиржан Тешебаевдер жарадар болуп, аларды түнкү саат 10дор чамасында Сузак райондук ооруканасына алып келишкен. Биртуугандардын бири эсине келбей ооруканада каза тапкан.
Эскерте кетсек, чегарадагы мындай окуя ушуну менен экинчи жолу кайталанып жатат. Буга чейин өзбек жараны атылган окуя Кадамжай районунун "Айрыбаз" постунда катталган. Негизи, Өзбекстан менен болгон чегара чырларынын аягы жакшылык менен бүтпөйт. Кыргыз өкмөтү ушул жаздан баштап чегараны тактоо иштери башталат деген. Эгер бул маселеге өзгөчө көңүл бурулбаса, жогорудагыдай жагымсыз окуялардан улам эки элдин ортосунда от чыгып кетиши толук мүмкүн. Мына ушундай иштерди болтурбоо максатында эки өлкөнүн чегара кызмат башчылары Ташкентте жумушчу жолугушуу өткөрүштү. Эми эки өлкөнүн жоокерлери айрым жерлерде чегараны биргеликте көзөмөлдөөгө макулдашты.
Эми боткону ким жейт?
Тарифтердин көтөрүлгөнүнө төрт айдын жүзү болду. Ошондон баштап Данияр Үсөновдо тыным жок. Жеткен жеринде абалды түшүндүрө албай убара. Төрт айдан бери айтып эле келе жатат. Бирок ошонун баары актанган маанайда болгондуктан элдин түшүнөйүн деген ниети жок. Себеби, өкмөт ишти тескерисинен баштап алды. Бааларды жогорулатпай туруп адегенде элге түшүндүрүү ордуна наркты асмандатып жибергени чоң нааразычылыкты жаратты.
Жуманын башында өкмөт башчысы айрым министрлери менен кошо Нарынга барып, эл менен жолугушту. Маалымат каражаттарында жыйынга 5 миңге жакын адам катышканы жөнүндө айтылат. Жыйында Данияр Үсөнов учурда бийик тоолуу райондор, шарты катаал аймактар үчүн электр энергиясын пайдаланууга 50 пайыз жеңилдиктер каралып жатканын айтты. Бул үчүн өлкө бюджетинен 540 млн. сом бөлүнөт. Резервдеги 34 трансформатордук подстанциянын 19у нарындык энергетиктердин карамагына өтөт. Мындан тышкары, Данияр Үсөнов Жетим-Тоо темир кени жөнүндө да чогулгандарга маалымат берди.
Кытай менен чегарабыз эчак такталган. Андыктан Кытай тарапка жер берилди деген маалымат туура эмес. Жетим-Тоодо кытайлык компаниялар азыр чалгындоо иштерин жүргүзүп жатат. Аны иштетүү маселеси али чечиле элек. Быйылкы жылы Кара-Кечеден көмүр казып алуу иши жанданат. Көмүрдүн наркы 2 миң сомго чейин түшүшү мүмкүн. Ал эми 15-апрелден баштап Нарын-Торугарт жолун реконструкциялоо башталат. Бирок премьер-министрдин бул айткандары нарындыктарды канааттандырбады. Мурдагы митингдерде атуулдук активдүүлүгүн көрсөткөн адамдар күч органдары тарабынан куугунтукталып жатканына даттанышты. Эгер тарифтер 70 тыйынга түшүрүлбөсө, 7-апрелден баштап нарындыктар кайрадан митингге чыга турганын билдирди.
Өкмөт башчысынын сапары натыйжалуу болбогонун, эл менен жолугушуу узакка созулганына Д.Үсөнов Нарындын жаңы губернаторун күнөөлөдү. Азыр Нарындын аткаминерлери 7-апрелдеги митингди болтурбоо үчүн өтө катуу аракеттенип жатышыптыр. Эмнеси болсо да кыргыз өкмөтү боткону чалып алып, эми алапайын таппай отурат.
Мурдакы окту кийинки ок табаар
Бишкекке жакын жайгашкан Ак-Ордо жаңы конушунун жашоочулары ушул күндө азап-тозокто жашоодо. Азыр бул жаңы конушта суу жок. Жолдору баткак. Күн жааганда унаа эмес адам араң басат. Конуш тургундары Сокулук районунун мурдакы акими Болот Мамышевди жол оңдоого, сууга, электр өткөргүчтөрүн тартууга бөлүнгөн каражатты жеп алган деп күнөөлөшөт. Бул дооматтарды Ак-Ордонун тургундары райондун азыркы акими Бейшен Өскөнбаев менен жолугушканда айтышты. Алар жаңы конуштан жер алып жатканда - 2005-жылы Сокулук районунун кассасына 5 миң сомдон төлөшкөн. Жалпы 2 миң 600 жер участогу үчүн 13 млн. сом чогулган. Ошондо райондун администрациясы бул каражаттар жаңы конуштун инфраструктурасы үчүн жумшалат деп түшүндүрүшкөн. Бирок ушул күнгө чейин эч нерсе жасала элек. Тургундар суунун бир тоннасын 200 сомдон сатып алышат. Буга чамасы жоктор бир нече чакырымдан чака же фляга менен ташып келишет. Элдин айласы кеткенде үч миң сомдон чогултуп, 37 столба 2 трансформатор сатып алышкан. Бирок зымга акчалары жетпей калган.
Шаарга каттоо үчүн транспорт маселеси да чечилген эмес. Жашоочулар трассага жетүү үчүн жарым сааттан ашуун жөө басышат. Эми жаңы аким элдин каражаты кайда кеткенин изилдөөнү укук коргоо органдары колго аларын, электр энергиясын жөнгө салып, жолго шагыл төшөп берерин айыл тургундарына билдирди.
Ошентип өкмөттүн чечими жок кайсы бир чиновниктин жеке кызыкчылыгы менен жаңы конуштар козу карындай жайнап кеткен. Жер саткан, жер алып берем деп элди алдаган фактылардын эсеби жок. Келечекте жаңы конуштар шаар болобу же айыл бойдон калабы, инфраструктурасы кандай болот сыяктуу суроолорго эмгиче жооп жок.
Анан калса салынган тамдардын 80 пайызы сейсмикалык талаптарга жооп бербейт экен. Эгерим кудай көрсөтпөсүн, бирок жер силкинсе текши кыйрап, адам өмүрүнө коркунуч келбейт деп эч ким кепил боло албайт.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
"Биз Манасты тартууга даяр эмеспиз"
УКК сыры жучокко маалым
Карабеков эмнени сезе баштады?
Аркы жээк менен берки жээк
Эрте жаздагы курултайлар эмне берди?
Айыл чарбасы аңдан чыгабы?
"Колхоздук деңгээлден быйыл өтөбүз
"Акаев менен Кулов сүйлөшүп алган"
Орчундуу маселелерден орун таппаган маданият
Алыскы туугандан жакынкы кошуна артык эмес экен
"Биз Манасты тартууга даяр эмеспиз"
"…Сахнада чалынып жыгылмайынча ролум чыкпайт"
Атын аян берип койгон
"Европага чейин сойлоп барып, кайра жөө келгем"
Нотанын башы до эмес…
Белгилүү Шайлообек Дүйшеев жана белгисиз Искендер Жумабаев
"Апамды, бир туугандарымды тапканыма өкүндүм"
Ак көйнөк, кызыл көйнөк, жашыл көйнөк…