ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru tt uk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru ky ru ky ky ru hu ru ky ru tt ru tt ru ru ru ru ky ru ru ru ky ru uk bg ky ru ky ru ky ru ky ru kk ru be ru ky ru ru ky ru mn ru av ru kk ru ky ru ky ru ky ru ky ru
"Агым", 09.10.09 - 8-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
100 млн. сомду КИМ "жутту"?
Жаш жеткинчектер окуу китептери менен толук камсыз бололек. Эмне үчүн? Бул суроого мамлекет башчысынан мектеп мугалимине чейин баш катырып келет. Буга тиешелүү министрлик, атүгүл өкмөт да канааттандырарлык жооп бере албайт. Мына ушул маселени иликтөөгө аракет жасадык.
Акыркы төрт жылда 3 929 210 окуу китеби мектептерге таратылган (таблицаны караңыз). Ал эми Билим берүү министрлиги окуучуларды окуу китептери менен камсыздоо быйыл 58%га аткарылганын жарыя кылды. Бирок, адистердин баамында, өлкө боюнча китеп таңсыктыгы 65%га чукул. Буга өткөн жылы бир дагы окуу китеби жарыкка чыкпаганы себепкер.
Былтыр окуу китептерин чыгаруу үчүн үч жолу тендер жарыяланып (мыйзам боюнча тендер өткөрүү 1,5 айга созулат), үчөө тең жараксыз деп табылган. Бу жерде түшүнүксүз жагдай бар. Тендердин жыйынтыгында мамлекеттик "Учкун" концерни менен жеке менчик "Континент-принт" басмаканасы тең чыккан. Андай болсо, тендер неге жараксыз деп табылганы кызык. Көрсө, сырдын түйүнү башкада экен. Такталбаган маалыматтарга караганда, "Континент-принттин" кожоюну Акүйдөгү үлкөндөрдүн бири экен. Мындан улам мамлекеттик эмес жеке менчик басмаканага ишеним артылганынын себеби финансылык кызыкчылыкка байланыштуу экенин боолголоого болот. Дагы бир башка маалымат боюнча, тендер чатагынын айынан агездеги Билим берүү жана илим министри Ишенгүл Болжурова орунбасарлары менен жумуштан айдалыптыр. Ишенгүл айым "Континент принттин" артында ким турарын билбей, "Учкунга" жан тартып койгондой, сыягы. Анда Абдылда Мусаевдин министрликке келиши китеп бизнесине байланыштуубу? Кызык… Себеби, быйыл окуу китептерин басуу ошол эле "Континент-принтке" жүктөлдү.
Шаршенчесинен кайталаганда, өткөн жылы жаңы окуу китептери жарык көрбөдү. Андай болсо ага өкмөт тарабынан бөлүнгөн 100 млн. сом кайда житип кетти? Бул суроого тиешелүү министрликтен далилдүү жооп алалбадык. Билим берүү министрлигинин маалыматына ылайык, республикалык бюджеттен бөлүнгөн 85 млн. сомго (убада кылынган 100 млн. сом эмес) 1 033 000 даана (жалпы жонунан 26 наамдагы окуу китеби, алардын ичинен 20сы кыргыз тилдүү, калганы өзбек тилдүү мектептерге багытталган - Н.К.) китеп чыгат. Келишимге ылайык, "Континент-принт" 7-декабрга чейин окуу китептерин басып, жер-жерлерге жеткириши абзел. Ал канчалык деңгээлде жүзөгө ашарын убакыт көрсөтөт. "Ага чейин жаш жеткинчектер кайсы китепти окушат?" деген суроо жаралары турган иш. Абийирибизди Дүйнөлүк банк жапканын акыйкаттык үчүн айтып кетишибиз керек. ДБ тарабынан каржыланган жети наамдагы 700 миң китеп (кыргыз, орус, өзбек жана тажик тилиндеги мектептер үчүн) жаңы окуу жылына карата таркатылган. 2007-жылдан бери аталган банктын көмөгү астында 951 000 китеп мектеп окуучуларынын колуна тийген.
Кыргыз билим берүү академиясынын (КББА) кызматкерлери жертөлөлөрдү кыдырып жүрүп кызык көрүнүшкө туш болушту. Өткөн жылы жарык көрбөгөн 15 наамдагы окуу китеби бу жерде сатыкта турган. КББА кызматкерлери расмий басыла элек китептер кандайча жарык көрүп, кандайча пулданып атканын сурашканда, соодагерлер: "Кардарлардан түшкөн заказдын негизинде жеке менчик кичи басмаканалар менен иштешебиз. Маселен, китептин өздүк наркы 100 сом болсо, аны биз эки эсе кымбат сатабыз" деп жооп беришкен. Чакан басмаканаларга китептин үлгүсүн берип, аны жарыкка чыгарууга ким уруксат кылганы табышмак… Айтор, мамлекет чече албаган китеп көйгөйүн жеке ишкерлер ушундай чечип жатышыптыр.
Канча кылса да өкмөт мектептерди окуу китептери менен жабдый албаганы маалым болду. Себеби, өлкөдө окуучулардын жалпы саны 1 041 564гө жетсе, алардын ичинен быйыл мектеп босогосун аттаганы 96 075. Эми эсептеп көрөлү. Окуучулардын ар бирине орто эсеп менен 15тен окуу китеби талап кылынса, 15 623 460 даана китеп болушу керек. Ага орточо 1 249 876 800 (бир даанасын 80 сомдон эсептегенде) сом сарпталат. Өкмөт жылына 100 млн. сомдон бөлүп турган күндө да, 12 жылда араң китеп таңсыктыгы чечилиши ыктымал. Бирок, бу жерде бир маселе бар. Ар беш жыл сайын китептин эскилиги жетип, анын ордуна жаңысын басып чыгартуу зарыл.
Жогоруда айтылгандай, муктаждыктан улам асмандын башы болсо да окуу китебин сатып алышат. Демек, китепти ижарага берүүнү кайрадан жандандырып же болбосо базар наркынан төмөн баада сатыкка коюш керек. Мындан ириде мамлекет пайда таап, сапаттуу окуу китептеринин жаралышына зор өбөлгө түзүлмөк. Мындай практика өнүккөн өлкөлөрдө, айталык, Чехияда кеңири колдонулат.
Ток этерин айтканда быйыл Германия наркы 57 миң евро турган окуу китептерин кыргызстандык окуучуларга белек кылды;
Совет доорунда окуу китептеринин басымдуу бөлүгү "Мектеп" басмасынан жарык көрчү;
жаңы бийлик келгени китепти (2006-жылдан тартып - Н.К.) бекер берүү кайрадан жанданды. Анүчүн өкмөт алдында "Жакырчылыкты жоюу" фонду түзүлүп, жыл сайын ага 100 млн. сом бөлүү каралган. Тилекке каршы, бөлүнгөн акча каражаты китеп көйгөйүн чече алган жок;
кыргыз тилинин жаңы орфографиясы кабыл алынганына байланыштуу, айрым окуу китептерин кайрадан басуу зарыл;
1993-жылга чейин өкмөт окуу китептерине кеткен каражатты төлөп турган. Легендарлуу парламенттин чечимине ылайык, Башмыйзамдагы: "Мектептерди окуу китептери менен толук камсыз кылуу өкмөткө жүктөлсүн" деген 5-берене алынып салынган. Ошондон тартып окуу китептери ижарага бериле баштаган.
Рубрикабыздын бүгүнкү сынында - Билим берүү жана илим министри Абдылда МУСАЕВ
Билим берүү системасы өлкөнүн эң эле ыйлап турган тармактарынын бири. Өлкө бюджетинин өлчөөсүз бөлүгүн алса да, бу тармакта жылыш көп байкала бербейт. Себеби, окуучу, мектеп, мугалим, жогорку окуу жайы дегендерге тиешеси жок үй-бүлө же адамдар болбосо керек. Анан калса эчен жылдап калыптанып калган эски системадан чыга коюу да оңой эмес.
Билим берүү жана илим министри Абдылда Мусаев бу тармакты жетектегенден бери өлкө башчысы Курманбек Бакиев жаш муундарга билим берүүгө өзгөчө көңүл бөлүүдө. Бирок министр мырзанын элдин көңүлүндө каларлык эч кандай жеке демилгесин көрө элекпиз. Араба кылдырап эле келатат. Жеке өзү окумуштуулар менен да, жөнөкөй мугалимдер менен да тил табыша билет. Мыкты уюштуруучу. Бирок… бирок жок дегенде билим берүү системасынын бир көйгөйүн жакшы чечип берсе, кийин айта жүрмөкпүз.
Эсенгул ӨМҮРАЛИЕВ, коомдук ишмер:
- Абдылда Мусаев туурасында эч кандай пикир айта албайм. Себеби, аны жакшы тааныбайм. Агартуу тармагында алгылыктуу реформа жасаганын укпаптырмын.
Бегалы НАРГОЗУЕВ, ЖК депутаты:
- Абдылда Инаятовичти көп жылдан бери жакындан тааныйм. Бычакка сап болчу мыкты жигиттердин бири. Кайсы кызматка барбасын майын чыгара иштейт. Айрым аткаминерлердин жолоюна түшүп, түндүк-түштүк илдетине чалдыккан жок.
Сейит ЖААНБАЕВ, Кыргыз билим берүү академиясынын кызматкери:
- Бишкек гуманитардык университетинин ректорлук кызматында өзүн илимпоз, дасыккан жетекчи катары көрсөтө алган. Ал эми министрликке келгенине аз гана убакыт өттү. Ишмердүүлүгү туурасында пикир айтыш азырынча эртелик кылат.
- Абдылда мырзанын билим берүү тармагында тажрыйбасы чоң. Бул тармактын көйгөйлөрүн ийне-жибине чейин билген инсан. Бирок, ошого карабастан билим берүү жаатындагы көптөн бери көңүл ооруткан көрүнүштөр жоюлбай жатат. Министр катары жеке өзүнүн коррупцияга, мектептердеги рэкетчиликке каршы күрөшкөнүн уга элекпиз. Быйыл 1-класска кирүү акысы, акча чогултмайлардын башка түрү өзгөчө күч алганы сезилет. Министр болгон соң мындайга жеке өзү реакция жасап, иштеп жатканын билгизип туруш керек эмеспи.
- Менин Абдылда мырзага айтар сунушум бар ЖОЖдордогу окутуучулардын профессионалдык деңгээлин текшерүүдөн өткөрсө жакшы болмок. Сапаты жок ЖОЖдорду "садага" чапканы мактоого аларлык.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Бакыт Бешимов кимден качкан?
Миллиондор кайда, Бакыт мырза?
Мылжың бийликке кылжың оппозициябы?
Мансап жолу партия тепкичинен турабы?
"Бахтыярды Зикирбаев атайын өлтүрүптүр"
100 млн. сомду КИМ "жутту"?
"Орто" баа алган ким?
Алкоагенттиктен алко эмес, акча жардам
"Омор Султанов өзүнүн ырларын өзү жакшы окуп алган акын"
Жапондордо да мүшкүл көп
"…Миң кыялды ким тыяр"
Бул жолу жаш ырчы Даниэль өзүнө "портрет" тартты.
Оюнда дайым "генерал", турмушта лидер ДАНИЭЛЬ
"Ушул адамга кезиккениме эч өкүнбөйм"
Албуут темпераменттен чыккан ашкере канкор
Издейм сени, арасынан элдердин...
Кимди ким соет болду экен?