ru cs ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky mhr ky ky ru ky ru
"Аалам", 29.01.09 - 11-бет: Полит-элита...•
"Талак" дегенде Алланын тактысы титирейт
Жыл жаңыраар алдында жалпыга жакшы белгилүү адам кезектеги аялынан төрөлгөн баласын сүннөткө отургузуп, тойчук берди. Тойго сакалдуу, салабаттуу коноктордун дээрлик бардыгы "шартка" ылайык экинчи же үчүнчү аялдары менен келишти. Алардын мындай "катышы" тууралуу мыйзамдуу жубайларынын канчалык кабардар экенин ким билди, бирок ушул кечеде биздин Кыргызстанда мартабалуулуктун бир белгиси-жаш аялдарды коштотуп жүрүү болуп калганын, мындай адамдардын өзүнчө бир чөйрөсү пайда болгонун түшүндүк. Мындай "мода" анча- мынча тыңыраак оокат кыла баштаган көпчүлүк үй бүлөлөрдү да дүрбөтүп, буга чейин бекем деп келген пайдубалын солкулдатып жатканын баарыбыз көрүп эле жатабыз.
Жашырган сыры сыртка чыгып, "уурусун" карматкандар бейнике жоругун "шарият жол берген" деген менен калкалоого аракеттенишкендиктен мусулманчылыктын шарты мындай мамилеге кандайча жол берээрин сурап прогрессивдүү аялдардын "Мутакалим" коомдук бирикмесинин жетекчиси Жамал Фронтбек кызына кайрылдык.
- Соңку кезде кабаттап үйлөнүп, анысын "адалдатып" алгандар көбөйүп баратпайбы, айтыңызчы, бул учурда нике кыйып жаткан молдонун жоопкерчилиги кандай болот?
- Нике кыйган молдо баш кошуп жаткан эки адамдын алдында эле эмес, баарыдан мурда Кудайдын алдында жооптуу. Мындай озуйпаны аткарган адам никеге туруп жаткандардын милдеттерин даана түшүндүрүп, ал милдеттерди аткарууга даяр экенин экөөнүн өз ооздорунан угушу керек. Бул учурда никеге экиден кем эмес (эки эркек же бир эркек, эки аял) күбө болушат. Бул күбөлөр баш кошуп жаткандар ажырашкан учурда сот алдында да, Кудай алдында да жооп берүүгө тийиш. Шарт туура аткарылса аялдын экономикалык кепилдиги сакталат.
-Кептин баары ошол экономикалык кызыкчылыкта болуп жатпайбы, мөлтүрөгөн жапжаш кызга үйлөнүп, нике кыйдырып алгандар "колуктунун" зачетун койдуруп же чач тарач ачып берип, ошону менен "багын ачтым " деп мактанып, жетелеп жүрүшпөйбү ?
- Булар эми мусулманчылыкты өздөрүнө керек учурда гана жамына калып жаткандар. "Шарият боюнча" демиш болгон ошол адам Курандын аяттарын билеби? Билсе ошол шартты тутунабы, бардык аялдарына адилет боло алабы, ушулар тууралуу ойлонушу ажеп. Көп аял алуу маселеси айтылып эле келатат. Бирок мамлекет тарабынан жазага тарткан бир мисал жок. Муну чоң маселе катары карап чыгыш керек.
Бул жерде күйөөгө шашып тийип жаткан кыздардын өздөрүнүн да сабатсыздыгын белгилей кетишибиз керек. Күйөөгө шашып жаткан кыздарга ата-энеси бардык маалыматты бериши зарыл.
-Кечиресиз, бирок азыр 80 процент мусулманча нике кыйылат, бирок ажырашкан аялдар чиедей балдары менен талаада эле калып жатпайбы? Баягы никесин кыйган молдого арызданып барса маселе чечилбесин баары эле билет, укуктук тартипте коргойлу десе-мамлекеттик каттоодон өтпөгөндүктөн экөөнүн эрди- катын экенин аныкташтын өзү кыйын?
- Кептин баары чала молдолордо, чала күбөлөрдө болуп жатпайбы. Азыркы күндө никени мамлекеттик каттоо органдары менен муфтияттын ортосунда байланыш түзүлүп, атайын келишим иштелип чыгышы керек го дейм.
- Өзбекстанда мисалы, никени мамлекеттик органда каттаткандан кийин гана молдо нике кыят экен. Бизде кош никелүү болгусу келгендер жашырынып "тааныш" молдого эле кыйдырып алып жатышпайбы?
- Шариятта нике кыйылганга чейин күйөө колукту менен өбүшмөк турсун колун да кармаганга болбойт . Мамлекеттик каттоонун шарты башка болуп жатпайбы. Никенин эң жакшысы- кыздын атасынын үйүндө кыйылганы. Молдолор кыздын макулдугу болбосо нике кыйганга акысы жок. Башкалардын да буга шыкактаганга укугу жок. Кыздын ордуна жеңеси "туттум" деп жооп берсе нике ошол жеңеси менен кыйылып калышы ыктымал.
Азыр эми жону жука ата-энелер кыздарын "таш түшкөн жеринде оор" дешип, турмушу жакшыраак жерге таңуулап бергенге аракет кылышат. Мындай учурда кыздар товар сыяктуу болуп жатышат.
- Айрыкча мындай кырдаал кыз ала качууда орун алат. Айтыңызчы, зордоп ала качып келгенин көрүп туруп нике кыйган молдолор туура кылып жатышабы?
- Кызды зордоп ала качуу-өтө чоң күнөө, арам , жапайылыктан калган нерсе. Шариятта мындайга жол берилбейт. Бул эми бир чети экономикалык шарттан келип чыгып жатат. Арзаныраак түшөт экен да. Молдолор кыздын макулдугун өз оозунан укмайынча нике кыйганга акысы жок, жогоруда айтылбадыбы.
- Тилекке каршы кыйып эле жатышпайбы?
- Алар - сабатсыз молдолор.
- Ала качып келген кызга нике кыюуга болбойт деп муфтият атайын шартнаама чыгарса болбойбу?
- Кудайдан түшкөн багыт турса башка шартнааманын кереги деле жок го. Ар бир мусулман Кудайдын мыйзамына баш ийиши керек.
- Менимче никенин мамлекеттик органда катталбаганы айрыкча эркектердин "эркиндигине" кенен жол ачып берип жаткандай. Мисалы азыр алыс жакта жүргөн эмгек мигранты үйүндө калган келинчегине телефон аркылуу талак берген учурлары кездешет.
- Шариятты түшүнгөн адам эч качан талак менен ойнобойт. "Талак" дегенде Алланын тактысы титирейт экен. "Талак" дегенде шайтан сүйүнөт. Үч талак берген күндө да кыйла убакыт иддасын күтөт, аялдын боюнда барбы, жокпу, аныкталышы керек.
Деги эле үй-бүлө күтүү, никеге туруу, анын шарттарын ыйык сактоо маселесине коомчулуктун көңүлүн буруп, балдарды жаш кезинен үй-бүлөлүк мамилелерге тарбиялоону колго албасак кырдаал өтө кыйын болуп баратат. Кыз балдар өтө бат "чоңоюп" 12-13 жашында үй бүлө дегенден дегеле түшүнүгү жок кезде күйөөгө тийип, аборт кылдыргандар көбөйүүдө. Баш аламан үйлөнүп алгандардын 70 проценти ажырашып жатышат. Мындай тартса - сойкулук, мындай тартса үй-бүлөлүк зомбулуктан жабыркагандар, бала-чакасы менен багаар-көрөөрү жок калгандар... Бул ошо жабыркагандардын эле азабы эмес, жалпы коомчулугубуздун азабы.
Материал Америка Кошмо Штаттарынын Кыргызстандагы элчилигинин Демократиялык комиссиясынын колдоосу менен жарык көрдү.
Өзүн Алланын чыныгы пендесимин деген жан кудурети күч Кудай эмнелерди жеп, ичкенге уруксат берип, кайсыларга тыюу салганын билиши зарыл. Тамак-аш жөнүндө сөз болуп жаткан соң, бул маселеде сөзсүз түрдө этке да чоң маани берилет. 2005-жылда Илияc Галяутдин деген татар аалымынын "Какое мясо дозволено?" аттуу китеби чыккан. Аны Мухаммад-Садык Элибай уулу кыргызчалаптыр.
"Билгениңден билелегиң көп" демекчи, аны гезитке да жарыялоону эп көрдүк. Бул жөн эле сөз эмес, сөзсүз түрдө турмушуңузда колдонгонго милдеттүү болгон нерсе.
Адал тамак жештин эрежелери
Адал тамак жеш адам баласынын дене-боюна, акыл-эсине жана жүрүм-турумуна оң таасир этет да, арам (арапчасы - харам) тамактарды жеш тескерисинче, денени, акыл-эсти зыянга учуратат.
Жеген тамактын адал болушу - жүрөктүн таза болушуна жана кылынган дуба-ибадаттардын (Алла таала тарабынан) кабыл болушуна себепкер, ал эми арам тамак улуу Алла тааланын пенде жасаган сооптуу иштерин кабыл кылуусуна тоскоолдук жаратат. Бул тууралуу Алла тала минтип эскерткен: "Алар (каапырлар) Алла таала жүрөктөрүн күнөөдөн тазалоону каалабаган немелер. Алар үчүн бул дүйнөдө шерменделик, акыркы жана түбөлүктүү жашоодо (акыретте) болсо, улуу жаза камдалып коюлган. Алар (каапырлар) дайым музыка, ыр сыяктуу жалгандарды кызыгуу менен угушат, арамды (б.а. чочконун этин, жетимдин мүлкүн, параны, ушулар сыяктууларды) Кудайдан коркпостон жешет. Ошондой кылышканы үчүн алар отко ыргытылат" (Маида: 41-42)
Ушул аяттан белгилүү болгондой, кимде-ким арамды жеп, жалганды уга турган болсо анын сооптуу иштери Алла таала тарабынан кабыл алынбайт.
Кургакта жана сууда жашаган жаныбарлардын шарият тыюу салгандардан башкалары жегенге адал болуп саналат. Башкача айтканда, кайсы жаныбардын этин жегенге тыюу салынып, шариятта "арам" делсе, ал арам.
Бардык ден соолукка жана акыл-эске пайдалуу, жагымдуу жаныбарлар адал, ыпылас жаныбарлар арам.
Араптарга жакпаган, бирок, бизге жаккан жаныбарлардын эти алар үчүн макирөө, ал эми биз үчүн адал.
Тиштери, тырмактары менен аңчылык кылган бардык жаныбарлардын (ит, мышык, чөө, илбирс ж.б.) эти арам.
Пайгамбарыбыз Мухаммед (С.А.В) өлтүрүшкө буюрган (жылан, чаян, кара ит) жаныбарлардын эти арам.
Пайгамбарыбыз Мухаммед (С.А.В) өлтүрүшкө тыюу салган аары, кумурска, үлүл сыяктуу жаныбарлардын эти арам, жегенге жол коюлбаган.
Бардык балыктардын, өлгөнүнүн да, тирүүсүнүн да эти адал.
Көк кытандан башка бардык куштардын эти адал.
Тарп жеген куштардын эти арам.
Бардык курт-кумурскалардын эти арам,
Жылкы менен эшектин аргындашуусунан жаралган качырлардын эттери арам.
Кайсы жаныбардын этин жесең ошонун касиеттери, сыпаттары жеген адамга өтүп кетет. Тарп жеген жаныбардын ыпыластыгы да жугат. Маселен, чочконун этин жегендер чочкого окшош болуп калышат.
Өтө зарыл болуп, ачкалыктан өлгөндөн башка жол калбаганда бардык арам жаныбарлардын этин чектен ашпай, эптеп убактылуу жан сактап туруш үчүн гана жегенге уруксат, бирок, бир шарты - ал этти тойгончо жебеш керек.