ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky kk ky ky ky ky ky kk ky kk ky ky ky ky kk ky ky ky ky kk ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ru ru kk tt ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ja ky ru ru ru ru ru hbs_cyr ky ru ky ru ky ky ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru hu ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Кыргыз да азыр какшып турган чөл сууга кандай муктаж болсо, жаны лидердин жаңы сөзүнө ошондой муктаж болуп отурат.
Ал качан, кантип келет? Келип эмне өзгөртөт? Эмнени айтат? Шордуу кыргыздын дагы канын кызытып, түндүк-түштүк, партия-оппозиция, капчыктуу-капчыксыз… деп жик-жикке бөлөбү? Же "чачылганды жыйнап, үзүлгөндү улайбы?" Кантип?
Түпкүрдөн бир күңгүрөгөн добуш угулат.
Келет ал, келгенде да
Өзү менен өзү болуп
Өзү менен өзү гана сүйлөшүп
Эч бир жанга залакасын тийгизбей
Көп ойлорду айтып ал.
Бул Манап Алиевдин жаңыдан басмадан чыккан "Жан күйөөр…" китебинен алынган саптар. Революция, төңкөрүш, реформа, конституция, кетсин-кетсин… деген үн угулбайт го.
Кытайлардын бир акылдуу сөзү бар "Мыкты падыша камырдан кыл сууругандай, эч кимге залакасын тийгизбей иш бүтүрөт".
Биздин чымындай чырды тоодой тозокко айландырып, тапкан айла амалы адам ажаатын ачпаган, көптүн көз жашына кубанып, ошондон бир өзүнө пайда тапкан саясатчылардай эмес.
М.Алиевдин жогорудагы кыргыз поэзиясына тийиштүү эмес, жаңы багыт, жаңы жолду көрсөткөн саптарынан жаңы лидердин да портрети көрүнүп турат. Чыныгы поэзия монолиттей болуп сөзгө бекем болгону менен ой чабытка кенен жол ачат. М.Алиевдин ырлары да ошондой. Анын бардыгын чечмелесе, өзүнчө бир китеп болмок. Ал эмес жогорудагы 8 саптын өзү да түшүнгөн адамга ат көтөргүс жүк.
Келет ал келгенде да
Өзү менен өзү болуп
Чыныгы лидер өзү менен өзү болот. Аз сүйлөйт, көп иш аткарат. Ал элге үлгү гана болот.
Эгемендүүлүк мезгилиндеги талап-тоноодон, өз энчисине бир нерсе ашырып алып, артында калбыры калдырап жүрсө да "Мономахтын шапкесин" башына ченеп көрүүнү самаган балдар көбөйдү. Алар алгач "Дүйнөнү өзгөртөм" дебей өзүн өзгөртө алса. Жаңы лидер:
Өз багыты менен - келет.
Бул эмне дегендик? Бул дүйнөдө ар бир адам, эл, өлкө өз жолун, багытын таппаса, өзүн да, өзгөнү да түйшүккө салат. Кыргыз да өз жолун, өз багытын таба албай кыйналып турат. Акча, мансапка умтулуу багыт эмес. Адамзаттын өткөн тарыхын карасаң, эбегейсиз материалдык байлык жыйнап, мансап күтсө да, руханий жактан деградацияга туш болуп, бул дүйнөдө "аты калып, заты жок" кайып болгон Египет, Рим, Византия, Персия… өңдүү, улуу империялар болгон, ошол эле мезгилде чакан эл, чакан жер болсо да рухий дөөлөтүнө таянып, алмустактан бери аты өчпөй келаткан элдер бар - Тибет, Еврей… дегендей Кыргыздар да ошолордун катарында эле.
Кыргыз кимден кем болгон
М. Алиевдин бул сөзү Бухенвалдын набатындай эле ар бир кыргыздын жүрөгүн солк эттирет. Кыргыз, Кыргызстан үчүн ар бир кыргыз жооптуу экендигин айтып турат.
Негизи, М.Алиевдин китебинде лирика, арноо, мекен… дегендей көп эле тема камтылган. Ырлардын жаңычылдыгы, ойлордун тереңдиги, акындын интеллектуалдык деңгээли туурасында С.Эралиев, С. Жусуев, Э.Турсунов сыяктуу корифейлер баш болуп, А. Акималиев сыяктуу жаңы муун төш болуп жакшы эле жазды.
Ошентсе да "Жан күйөөр…" китебиндеги, айрыкча, бөлүп көрсөтө турган нерсе бул кыргыз темасы. Акын кыргыз, аны өткөнү, учуру, келечеги туурасында көп ойлорду айткан. Айтканда да, зоо башындагы сур эчкини көзгө аткан "кыл" мергендей кыска-нуска айткан.
Сыртта XXI кылым. Күч эч нерсени чечпей калды. Адамзат Марска колун сунуп, гендик инженерия, Hi-Tek деп дүйнөлөштүрүү дооруна бет алды.
Ушул учурда революция, төңкөрүш, мансап, акча... деп кыргыздын канына кыргыз зарыл болуп, капкалуу шаарлар талкаланып, өрттөлүп-тонолуп турганы эмне деген шумдук. Бул кыргыздын рухун өчүрө турган, белин мертинте турган кечирилгис нерсе. Азыр бизге канат байлата турган сөздөр, иштер керек.
Өткөн жылы Стамбулда болуп, түрк элинин сыймыгы болгон Ататүрктү түшүнгөндөй болдум. Биз лидер десе эле жаш баланы алдагандай, лозунгдардын шыкагынын автору болгон адамдарды билебиз. "Коммунизм - бул социализм, плюс бүткүл өлкөнү электрофикациялоо. Империализм - өлүп бараткан капитализм"… Бирөө бир нерсени түшүндүбү?
Ататүрктүн айкелинин алдында адамды карыш бастырбай ойго салчу сөздөр жазылып турат:
"Түрк болуп туулуш кандай сыймыктуу!
Түрк болуп туулганыңа сүйүн!"
Кыргыз болуп жаралганына каниет кылып, кыргызмын деп койкойгон, кыргызмын деп шаңкайган, кыргыз атына кыл жугузбай, башка элге билими, маданияты, заманбапчылыгы менен үлгү болоор бирөө барбы арабызда. Менин оюмча мындай инсандын акыркысы Ч.Айтматов болду окшойт. Азыркы кыргыздар мындай бийик талап эмес, Саякбайдын бармагынча да боло албай майдаланып кеттиби?
М.Алиев улуу манасчынын бир эпизоду гана аркылуу кыргыз кандай болушун бир шилтем менен берген:
Кыргыз барын туу тутуп
Кыргыз үчүн "уу" жутуп
Дагы кандай сөз керек! Ататүрктүн айтканынан ат чабым ашса ашат, кемибейт!
Бирок биз, кыргыздар, акылдуу курса, акмагы бузуп, адалы тургузса, арамы жыгып, ит-жыгылыш менен эле келе жатабыз. "Кыргыздын душманы кыргыз" деп Кунаев көзгө сайгандай эле айтыптыр. Кантсе да "терең шумкуп, бийик учуп" көнгөн адам улуу элдин урпактарын, кыял-жоругун билет окшойт.
Айтсак эле ооздон шилекей чачырайт. "Улуу элдин, Манастын урпактарыбыз, атыбыз да, затыбыз да бөлөк..."
Эгер бардыгыбыз Манастын урпактары болсок, Абыке, Көбөш Бокмурун, Көзкаман, Көкчөгөздүн… урпактары кайда?
Буга М. Алиев так жооп берет:
Өлкө кыйрап, ачкачылыктын чегине жетсе да, согуш, алааматтан кыйраса да, адамдык сапатын жоготпой кайра жаралган мамлекеттер толтура экендигин айтып өттүк.
"Жылкы теппей, жылан чакпай" туруп кыргыз элине эмне болду? Жарымы тентиди, жарымы кемтиди, төбөлү элдин кашыктап чогултканын, чөмүчтөп чачты-качты дегендей. Жашоо кыйын деп, президенти деле, караламаны деле тентип кете берсе Кыргызстандын келечеги кандай болот?
М.Алиевдин "Жан күйөөр…" китеби ушулар туурасында. Ошондуктан анын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыкка көрсөтүлүп жатышы закон ченемдүү эле көрүнүш. Ал гана эмес чыгарма жалпы коомдук пикирге муктаж. Анткени бул китептин башкалардан айырмачылыгы ал патриоттук сезимге, духка, рухка ширетилген ырлары менен элге сабак, компас, багыт болуп бере алат.
Бирок белгилеп коё турган бир нерсе бар. Адабият жаатынан бир аз эле кабары бар адамдардан Нобель сыйлыгынын лауреатын сурасаң Бродский, Маркес, Пастернак, Бунин, Шолохов… деп жадыбалына жазып алгандай эле шыр айтат. Ал турсун кайсы чыгармасы үчүн алган, каармандары ким экендигин сайрап да жиберет.
Токтогул атындагы сыйлыктын лауреаттары биз үчүн, Ала-Тоо айдыңында дал ошондой даңкка ээ болуп, көктөгү Чолпон жылдыздай жанып туруш керек эле.
Тилекке каршы, катардагы адам эмес интеллигенция өкүлдөрүнөн да акыркы 20 жылдагы Токтогул атындагы сыйлыктын лауреатын сурасаң, мукактана түшөт. Кайсы чыгармасы үчүн деген суроо алардын айласын кетирип, бурчка камайт. Эмнеге?
Маяковскийдин сөзү менен айтканда нагыз чыгарма "Миңдеген тонна таш-турпакты сапырып, арасынан тырнактай болгон бермет таап, аны шуруга тизгендей азап-тозок менен жаралат".
Балким, Нобель сыйлыгынын комиссия мүчөлөрү ушул критерийди бекем кармап, аны чөнтөгүнө салып жүргөндүр. Ошон үчүн кезектеги лауреаттын аты заматта дүйнөгө маалым болуп, чыгармалары башка тилге шыр которулуп, качан колго тиет деп дүйнө элдеринин алаканын кычыштырса, биздин мамлекеттик сыйлыктын лауреаттарынын чыгармалары чаң басып, китеп текчесинен айлап-жылдап жалооруй карайт. Артынан сөз жүрөт, көчүрүп алган, мансабына салган…
Руханий байлыкты түзүүчү чыгармаларга мындай мамиле болбош керек эле. Же алар жогорудагыдай критерийге жооп бербейби? Анда сыйлык берүүнүн эмне кажети бар?
Арийне, Акаев менен Бакиев материалдык байлыкты талкалады. Бирок аларга "ария" айтып, үн созолонткон улуттук интеллигенциянын көпчүлүгүнүн күнөөсү биринчилерден кем эмес. "Тилибизди, салтыбызды жок кылабыз деп, руханий дөөлөтүбүзгө кол көтөргөн адамдар илим, билим, маданият айдыңында дале болсо эч нерсе болбогондой жүрүшөт" деп Т.Сыдыкбеков айткандай ал тармакта руханий байлыкты талкалоочу Көзкамандар дале болсо толтура.
Кайталап айталы, бул дүйнөдө бардыгы өтөт-кетет, "Ач тоюнат, жыртык бүтөлөт", түбөлүктүү маданий гана мурастар калат. М.Алиев айткандай:
Бизге чейин кыргыз болгон,
Бизден кийин да кыргыз болот…
Арадан жылдар өтүп, Кыргызстан оңолуп, келечек муун "кана эмесе, эгемендүү жылдарындагы руханий байлыгыбыз кандай экен?" деп биринчи кезекте Токтогул атындагы сыйлыкка үңүлсө, колго илинээрлик бир нерсе таба алабы? Шегим бар…
Ошондуктан комиссия мүчөлөрү бул сапар миң ойлонуп, миң толгонуп кыйналган Кыргыз элине шам чырак болуучу, анык руханий баалуулукту таап бериш керек. Бул акча, мансап, бийликтен да ашкан курал.
Сыйлык алынса алынды, алынбаса эмне? Маяковский айткандай болот да.
Өлкө мени түшүнсө дейм,
Өткүн жаандай өтүп кетем.
Чоң талант гана элдин автопортретин тартууга бел байлап, ал канчалык ачуу чындык болсо да коркпой-үркпөй так көрсөтө алат. Ар эл жашаган шартына, салтына, дүйнөтаанымына жараша ар кыл кулк-мүнөзгө ээ. Аны этнопсихология деген илим изилдейт. Бул азыркы дүйнөнү солк этпей кармап турган империялардын атом бомбасынан да ашкан курал. Бирок ал үчүн империя эбегейсиз акча-каражат жумшайт. Ал жерде кыргыз туурасында да айтылган. Эки эле сөз, бирок намысына тиет. Ачуу болсо да чындыкка жакын. Молдо Кылычтын айткандарына окшошуп кетет.
Коём деп жатып куруду
Жетишет го, таз болгонуң чын болгон соң, күзгүгө айып жүктөп не пайда. Арадан жүз жыл өтсө да, кыргыз этнопсихологиясында эч нерсе өзгөрбөгөндөй.
Ошон үчүн ыраматылык С.Жигитов адатынча эле шалк эте бетке бир чаап айтыптыр: "Кыргыз улуктары эч качан элин баккан эмес".
Манап Алиев бул багытта өзгөчө кыраакылык менен буга чейин айтылбай, айтылса да мынчалык даана тартылбаган сүрөттү бериптир.
Өзү болуп дак калган…
Элдин портрети мындан ашык тартылбаса керек. Улуу эл, улуу журт болсок эмнеге көбөйбөйбүз, эмнеге өнүкпөйбүз деген суроого жооп табылып отурат. Биз, кыргыздар, мекен, туулган жер деген түшүнүктөн, анын ыйыктыгын сезүүдөн алысыраак окшойбуз. Болбосо, "жумуш жок, айлык аз" деп эле мекенди таштабайт эле го. Согуштан кийинки Японияны, Германияны, азыркы Фокусимону алалы… Кыргыздын логикасы боюнча алар да бөлөк өлкөгө иммиграцияга кетиш керек эле да. Таң каласың, эрезеге жеткенче өз бешиги болгон мекен, кантип эле эс тартканда өгөй болсун…
Тоо башына чыгып алып, кыжылдаган Кытайга кыр көрсөткөн Тибетти, орой курчаган Арабдардан коркпой, таш менен кумду мекеним деп кучактап отурган жөөттөрдү айтып өттүк. Алар качпай, үркпөй эле отурат. Дүйнө эли аларга улуу рух үчүн сый-урмат менен эле мамиле жасап жатат го. Анткени алар түшүнөт:
Мекени жоктун "жуту" бар,
Мекени бардын куту бар.
Коно турган куту бар.
Мекен деген ар бир үйдүн короосунан, эшигинен башталат. Ал короо канчалык гүлзарга айланса, мекенге да ошондой кут конот. Жөнөкөй нерсени жасай албай туруп, "коммунизм", "демократия"… деп асманды айта бергенден эмне пайда?
Эске сала турган нерсе, биз таптакыр эле итке минип калган эл эмеспиз. Россия, Казакстандын айылын кыдырган адам, аларга караганда кыргыз айылдары артта деп айта албайт.
Чынына келгенде, акча каражат деле жетишет алакандай элди багышка. Көмүскө экономика, аш-тойго кеткен каражат, билек күчүнүн жетишсиздигинен өндүрүлбөй жаткан продукция, айдалбай жаткан жерлер… иши кылып санай келсе ырыскы жетишет. Бирок, "Чочко өз короосунан гүлдөп турушуна кандай кызыкдар болсо, кыргыз да өз мекенинин гүлдөп турушуна ошондой кызыкдар. Кыргыз үчүн мекен талап-тоноочу гана объект" деп Ш.Абдрахманов айткандай, "күкүк" психологиясы кыргызды кыйнап турат. М.Алиев ошол үчүн:
Көп ойлорду айтып ал - деп жаңы лидердин портретин каны-жаны менен тарткандай түтөп турат.
"Кутбилим", жањы саны... o кыргызча... o
email o архив o редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?