de ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr ky uk ky ky ky ky be ky ky ru ky ky ky ky ky ky tt ky ky ky kk tt ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Жибербеген тыйынды “жибердим” дебегиле...
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Башканы коюп, "Манастан" баштасак…
Кыргыз Республикасынын Баатыры, Кыргыз Эл жазуучусу
- Долбоорду сиз жетектепсиз. Чоң команда иштегени сезилип турат. Командаңызда кимдер болду? Бюджеттен жакшы эле каражат бөлүнсө керек?
- Бюджеттен бир тыйын да бөлүнгөн эмес. ЮНЕСКО каржылаган.
- Ооба. Эми команда жөнүндө айтсак... Долбоорго материал топтоо, аны иреттөө, жазуу өз мойнумда болду. Окумуштуу-адистерге кайрылып көрдүм, бирок алар ЮНЕСКОнун стилине тууралай албады, "Эпикалык мурас жагынан биз кыйынбыз", - деген шекилдүү эле кургак мактануулар болуп калып жатты. Бир гана көрүнүктүү манасовед, чоң окумуштуу эжебиз Раиса Заитовна Кыдырбаеванын эпосторубуздун, поэтикалык оозеки мурастарыбыздын ыр түзүлүш өзгөчөлүктөрү жөнүндө бир жарым бет жазып бергенге жарады. Ал эми Париж менен кат алышып-кат беришкеним, суроо-жоопторубуз, аяктан керектүү документтерди алуу, даярдагандарымды Парижге жөнөтүү, аяктан жооп күтүү сыяктуу түйшүктөрдү Улуттук комиссиянын маданият боюнча эксперти Азиза Океева тейледи. ЮНЕСКОнун стили, "формулировкалары" биз көнгөндөн башкача, татаал экен, аларды түшүнгөндөн түшүнбөгөнүбүз көп болуп, кулач-кулач кагаз жаздым, ошого карабастан, Элмира Хамидовна аларды которгондон "тажабады". Жазгандарымдын баарын кибиреген эки неберем Жаннат менен Салима, бири мектептен, бири окуу жайдан келгенден кийин компьютерге басып берип турду. Он мүнөттүк фильмдин сценарийи менен диктордун тексттин да өзүм жаздым. Фильмди таланттуу оператор-режиссер маркум Евгений Котлов бүтүрдү. Кийинчерээк Парижден: "Араб, Африка өлкөлөрү кинону кандай тартаарды билбегендиктен, силердин фильмдин көчүрмөлөрү үлгү катары ошояктарга жөнөтүлдү", - деген жакшы кабар алдык. Кыйналганыбызды Париждегилер сезгенби же жөн эле тактап койгулары келгенби: "Мындай долбоорду даярдаш үчүн кеминде эки илимий институттун кызматкерлериндей адам күчү керек, Жакиев мырзанын ассоциациясында ошончо киши барбы?" - деген суроону Улуттук комиссияга жибериптир. Азиза мага чуркап келип: "Байке, эмне жооп жазабыз?" - деди кооптонуп. Проект камдай турган күч жетиштүү деп жаз дедим мен. Айтор, намыс үчүн көшөрдүк да баарына чыдадык. Долбоорду даярдап бүтүп, 2002-жылдын сентябрь айында биротоло өткөрдүк. Анан ЮНЕСКОнун оозеки мурастар сектору даяр долбоорлорду иргеп, дүйнө континенттериндеги регион-регоиндор боюнча семинар-кеңешмелерге жөнөтүптүр. Маселен, Европа үчпү-төртпү регионго бөлүнгөн экен. Биздин долбоор Азия жана Тынч океан бассейниндеги өлкөлөрдүн регионуна кошулуп, семинар-кеңешмебиз 2003-жылдын 12-16-мартында Токиодо англис тилинде өттү. Мен англисче билбейм...
- Тилмеч ала бардыңызбы?
- Каражат жок, балээниби!
- Тилмечиңиз жок, каражат болбосо, Токиого кантип барып, кантип семинар-кеңешмесине катышып келдиңиз?
- Барыш-келиш, тамак-аш, мейманкана жагын бүт ЮНЕСКО төлөдү. Эл аралык семинарларга такай катышып, Улуттук комиссиябыз менен мамилелешип жүргөн бир карындашыбыз (аты азыр эсимде жок): "Токиодо Константин Семенев деген мыкты котормочу бар, Россиядан барган чоң-чоң делегациялар, "Большой театр" барса, ошону жалдайт. Кат жазгыла", - деп дарегин бере салды. Улуттук комиссиянын атынан Адаш Токтосунова кат жиберсе, Семеновдон: "Кымбат тилмечмин, акыны төлөй албайсыңар. Ошондой болсо да Жакиев мырза менен көрүшкүм келет", - деген жообу келди. Ага кайра мен өзүм жаздым: "Сырыңызды жашырбай эле жигитчилик кылганыңызга ыраазымын. Мен дагы сиз менен көрүшүүгө куштармын", - деп. Дагы бир-эки саат кат алыштык. Качан барар, кайда токтоор дайынымды кабарлап коюп, Токиого барганымда, эки саат өтүп-өтпөй Константиним телефон чалып туруп, мейманканага келип калды. Жаш эле жигит экен. Рюкзагын аркасына асынып, чөнтөк телефонун мойнуна илип алыптыр. Эне-атасы Калининграддык экен, жакында келип кетиптир. Өзү Японияда жашаганына бир далай болоптур. "Православ чиркөөсүнүн Японияда таркашы", - деген темадагы докторлук диссертациясын жактайм деп турган чагы экен. Диндердин тарыхынан кудайга шүгүр кабардар жайым бар. Сөзгө аралаша калдым эле...
- Жо-ок, дин боюнча. Константин жадырап-жайнап, от ала түштү: "Диссертация жазып баштаганыма сегиз жыл болду, ошондон бери бир да киши менен темам боюнча сөз козгогон жок элем, сиз биринчи кызыктыңыз", - деп, сүйүнүп кетти. Анан "жүрүңүз, бара турган жериңиз жакын эле экен, жөө эле басып барабыз", - деди столдун үстүндө жаткан шаардын картасын карап, ЮНЕСКОнун АККУ деп, кыскача айтылган Токиодогу бөлүмү ырас эле жакын экен. Жанаша турган эки имараттын бийигирээги АККУ, жапызыраагын басмакана дешти. Эки мекеме жармакташып иш жүргүзүшөт экен. Константин кол чөнтөгүнөн номурларды терди эле, күлүңдөгөн бир такыр баш эркек, ошондой эле сыпаа күлүмсүрөгөн эки аял чыкты. Эркек АККУнун жетекчиси, аялдар ошондо иштейт экен. "Түш болуп калды, биздин эсебибизден чай ичели", - деп калышты. Тамактанып отуруп, аркы-беркини сүйлөштүк. Менин айткандарым жапандарга жагып калды окшойт, АККУнун жетекчиси: "Семинарга келгендерге тилмеч таап берүүгө милдеттүү эмеспиз, сизге тилмеч караштыралы", - деди күлүңдөп. "Константин эмне жакпайбы?" - десем, тиги үчөө Константин менен жапанча кужулдашып калды. Аңгыча жапандардын көздөрү алая түштү. "Сен эмне булардын жүрөгүн түшүрүп жатасың?" - дедим Константинге тамашалап. "Котормочулук акымды айтсам, ошентип калышты", - деди Константин. Акысын сурасам, 3-4 саатка миң доллар экен. "Аныңа менин деле жүрөгүм түшүп калды", - десем, Константин күлүп, экөөбүздүн оозубузду түшүнбөй тиктеп отурган жапандарга сүйлөшкөнүбүздү жымсалдабай которуп берген экен, үчөө жыргап каткырды. "Жакиев мырза үчүн үч күн эки жүз доллардан иштеп берейин" деди Константин. Жапандар 80 доллардан ашыра албасын айтты. "Жүз жыйырма доллардан мен өзүм төлөйүн" десем, Константиним чалкасынан кетти: "Анда мен сиз менен жолугушпайм",- деп. Болуптур деп, Константин экөөбүз мейманканага келдик. Константиндин келинчеги жапан кыз экен, үйлөнгөнүнө жети жыл болуптур. Бала көрө элегин, врачтар келинчегин төрөбөйт дегенин айтты. Константиндин көңүлүн көтөргүм келип, оюн-чындан дегендей, врачтар былжырайт, келинчегиң төрөйт деп, ала барган белектеримди бердим да, аны узатып жиберип, АКШга кайра бардым. Онтолоп орусчаны араң сүйлөгөн бир аялдын тилмечтиги аркылуу жанагы кишиге үч күнгө жүз жыйырмадан долларды силерге берейин десем, андай болбойт деди, антсе пара бергенге тете болуп калат экен. "Мейманканага 360 долларды кем төлөйлү, ал сумманы сиз мейманканага төлөп коюңуз", - деди. Баса, эки-үч күндөн кийин Константин келинчегин, досун ээрчитип кубанып алыптыр, көрсө, келинчегинин боюнда бар экен. Медиктерге текшертишиптир. Кийин кыз төрөдү. Кызынын сүрөтүн интернеттен бизге салып жиберген. Тилмечим жок, семинар-кеңешмеде эч ким менен баарлаша албай, катардан чыгып калдым эле, Константин келип, элге аралаштым. Менин долбоорум семинар-кеңешме аяктаар күнү кырк сегизинчи болуп каралды. Ошо жакшы болуптур. Мурдагылар менен салыштырууга мүмкүн болду. Эртеси акыркы жыйналышка чогулдук. Экранга беш өлкөнүн аты жазылды. Экинчиси Кыргызстан деп турат. Бул эмне десем, Константин кубанып мени куттуктады да, 49 долбоордун бешөө утуп, Парижге өттү деди. Кечинде банкет болду. Семинар-кеңешмеде жетекчилик кылган ЮНЕСКОдо бөлүм башчы Айкова деген жапон аял эле, "Проектиңиз бизге жакты, бирок өлкөңөр мүчөлүк акысын такыр төлөбөптүр, ЮНЕСКОнун чиновниктери, карамүртөз кежир калк, мүчөлүк акы төлөбөгөнүңөрдү билсе, долбооруңарды өткөрбөй салышы мүмкүн", - деди мага. Аны укканда ыңдыным өчүп калды эле, кудай жалгап ЮНЕСКОнун кежир чиновниктери билбей калган окшойт, региондогу семинар-кеңешмеде иргелип, Парижде өткөн долбоорлорду көз каранды эмес эл аралык калыстар тобу акыркы ирет электен өткөрүп, жыйынтыгын ЮНЕСКОнун Баш директору Коитиро Мацуура мырзага тапшырып, Баш директор 2003-жылдын 7-ноябрында Париждеги жыйында биздин долбоордун негизинде кыргыздардын манасчылык, дастанчылык, төкмө акындык өнөрү жалпы адамзаттын оозеки жана руханий мурасынын шедеври экенин расмий жарыялаган. Долбоордо "Манас", "Семетей", "Сейтек", кенже эпосторубуз да бар.
- Шедевр наамына кандайдыр бир күбөлүк берилет бекен же жарыялап коюп эле тим болобу?
- Андай күбөлүктү сертификат деп жүрбөйбүзбү. Бир эмес, эки сертификат берилген.
- Шедеврдин сертификатын 2004-жылы 11-июнда Улуттук филармонияда ЮНЕСКОнун Баш директору Коитиро Мацуура маанилүү сөз сүйлөп, Кыргыз Республикасынын премьер-министрине тапшырган. Мамкатчы кошо барган экен, сертификатты алып алып, ишине кетип калды. Өзүбүзгө бер деп барсам, "Менде турсун" дейт. Сен бул иштен кеткенде жоголот десем да бербей койгондо, бир уяттуу кызматкерине уурдатып алган жайым болгон. Көрсө, мамкатчы Парижге телефон чалып, шедеврге өткөрдүм деп, Аскар Акаевге мактанып коюптур.