ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru tt ru ky ru ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky bg ky ru ky ky ru ru ru ky ru ky ru kk ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru tt ru ky ru ky ru
"Агым", 15.01.10 - 24-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Оорунун уяты жок, дарты катуусу гана бар
Элибизде "ооруну жашырсаң өлүм ашкере кылат" деген накыл кеп бар. Муну эске салганыбыз, учурда оорусун жашырып жүрүп күчөтүп жибергендер, ал тургай о дүйнөгө узагандар көп. Мындай "уяттуу" оорулардын ичинде геморрой оорусу да бар. Бул илдетке маани бербегенибиз менен мындан жабыр тарткандар өтө эле көп. Жоон ичеги оорулары боюнча медицина илиминин доктору, Улуттук госпиталдын проктология бөлүмүнүн куратору, профессор Абдумуталиб Мадаминов төмөнкүчө маек курду.
- Абдумуталиб Моминович, проктологияда иштегениңизге 30 жыл болуптур. Далай адамдардын кан-жинине аралашып, ишиңизден тажап деле калсаңыз керек?
- Менин жандүйнөм, өмүрүм ушул кесипке байланып, адамдарды сакайтып, жалаң алкыш угуп келатам. Бул мен үчүн сыймык. Андыктан менде тажоо деген болбойт. Анүстүнө акыркы жылдары геморрой, парапроктитке чалдыккандар көбөйүп, бизге кайрылгандардын саны арбып баратат. Анан кантип тажадык деп отуруп алабыз.
- Дегеним, бул уяттуу оору эмеспи?
- Кептин баары ошол уятта, куру намыста болуп жатпайбы. Көбүнесе көтөн чучук, жоон ичеги ооруларына кабылгандар бизге кайрылгандан уялып жүрө беришип, акыры оору өтүшүп кеткенде гана келишет. Айрыкча кыз-келиндер проктологго кайрылгандан тартынып жүрүп, баса албай калганда келишет. Мындайда аларга да, бизге да кыйын. Жашырганда эмне, азыр калктын 70 пайызы геморройдон, парапроктиттен жабыр тартып келет. Бул ооруларды жаңы башталганда дары же нур менен күйгүзүп дарыласа болот. Өтүшүп кеткенде операция кылганга туура келет.
- Ичеги илдеттеринин көбөйүп кетишине эмне себеп?
- Азыр адамдар "көзүм көрбөсө көчүгүмдү бөрү жесин" дегенчелик кылып, дааратканага баргандан кийин санитардык-гигиеналык эрежелерди көп сакташпайт. Айрыкча айылдыктар заңдагандан кийин чөп, таш, топурак менен тазалай беришет. Бул өтө зыян. Кээ бирөөлөр даарат кагазынын ордуна түстүү гезит-журналдардын барактарын колдонушат. Алардагы уу боектор көтөн чучукту сезгентип, ар кандай ооруларды пайда кылат. Мындан сырткары, муздак, сыз жерге отуруу, оор нерселерди көп көтөрүү, чылымга, ачууга жакын болуу да жоон ичеги ооруларынын өрчүшүнө себепкер болот. Ошондуктан, геморрой болбос үчүн биринчи ирет тазалык керек. Атайын даарат кагазын колдонуу зарыл. Бир жерде көп отурган адамдар, айдоочулар, кургак тамакты жакшы көргөндөр бизге көп кайрылышат. Ошон үчүн отуруп иштегендер, айдоочулар кечкисин сейилдеп басуулары керек. Ич катканда көп ыйына бербей суюктукту көп ичип, кызыл кызылчадан, капустадан жасалган салаттарды көп жеген туура.
- Айылдыктардын көбү эле проктология дегенди түшүнө бербесе керек. Бир аз түшүндүрмө бере кетпейсизби?
- Колопроктология дегенди кыргызчалай келсек жоон ичеги ооруларынын илими дегенди билдирет. Жоон ичегиде свишь, киста, парапроктит, геморрой, рак, полип, дивертикуль, жаралуу колит, крона сыяктуу отуздан ашык оору кездешет. Парапроктит - көтөнчучуктун тегерегиндеги ткандардын сезгениши. Киста - көтөнчучуктун тегерегинде сары суу, ириңдин толуп кетүүсү. Мындан сырткары, көтөнчучуктун түшүшү, үзүлүшү, канашы, ичинен жарака кетиши, аялдардын төрөт учурунда туура эмес ыйынышынан пайда болгон айрыктар өтө кылдат дарылоону талап кылат. Булардын ичинен эң көп кездешкени геморрой, парапроктит, свишь. Азыр жылына 1300-1400 адам дарыланса, анын 400ү свишь (жоон ичегиде, куймулчакта, омуртканын бүткөн жеринде шишиктин, тешиктин пайда болуусу, жарака кетиши), парапроктит менен ооругандар.
- Геморрой менен ооругандар көп деп жатасыз. Муну операцияга жеткизбей алдын ала кантип дарыласа болот?
- Геморрройдун I, II стадиясын атайын дарылар, свеча, май менен айыктырса болот. Бул ооруну дарылоонун жеңилирек ыкмалары бар. Алсак, инфракызыл нур, лазер менен күйгүзүү, геморройдун ар бир шишикчесине дары куюу жолдору (склеротерапия) менен айыктырууга болот. Геморрой дааратканага отурганда сыртка чыгып, турганда ичке кирип кетсе бул III стадия. Эгер шишик жөтөлгөндө, турганда сыртка чыгып, ичке кирбесе IV стадия болуп эсептелет. Оорунун III, IV стадияларын хирургиялык операция менен, оорулуу операцияны көтөрө албаса геморрой шишикчелерине латекстүү шакекчелерди кийгизүү жолу менен сакайтса болот. Латекстүү шакекчелер кийгизилген шишиктерге кан жетпей акырындык менен алар өлүп жок болот. Бирок, бул ыкмада геморрой 100% айыкпашы мүмкүн. Анткени мында шишиктердин тамыры калып калат. Хирургиялык операцияда ички, сырткы геморрой шишиктери тамырынан бери кесилип алынып, оору таза айыгат.
- Демек, операция болгон адам кайра геморрой болбойт турбайбы?
- 36 жыл ичинде 20 миңден ашык адамга операция жасап илдетинен айыктырдык. Алардын бири да кайра кайрылган жок. Бирок, мага ушул аралыкта райондук, облустук жалпы хирургия бөлүмдөрүнөн 3-4, атургай 7 жолу операция кылдыргандар кайрылышты. Ошондуктан "бөдөнөнү сойсо да касапчы сойсун" дегендей, ар бир органды тиешелүү хирург кылдат изилдеп, дарыласа. Улуттук госпиталдын проктология бөлүмү түзүлгөндөн бери Россия, Өзбекстан, Тажикстан, Казакстандан келип дарыланып, операция жасатып кетишкендер көп болду.
- Абдумуталиб агай, учурда каражаттын жоктугунан дарыланбай жүргөндөр миңдеп саналат. Сиздерде дарылануу баалары кандай?
- Азыр менчик клиникаларда инфракызыл нур менен күйгүзүүчү аппараттар бар. Ал жерлерде дарылоо 5550 сом. А латекс кийгизүү ыкмасы менен дарылоо 28-32 миң сом. Ал эми Улуттук госпиталдын проктология бөлүмүндө милдеттүү медициналык камсыздоо баракчасы бар адамдар 830 сом, анысы жоктор 1450 сом төлөп дарылана алышат. Оорулуу жоон ичеги ооруларынын кайсы түрү менен оорубасын ошол эле сумманы төлөйт. Пенсионерлер, 70 жашка чейинкилер 200 сом, 70 жаштан өткөндөр, I, II топтогу майыптар , Баатыр энелер, согуштун ардагерлери, чернобылчылар бекер дарыланышат.
Маектешкен Мелис СОВЕТ уулу, , тел.: 386713, e-mail:melis@vb.kg
Жашоодо нелер гана болбойт. Тагдыр адамды бирде тоого, бирдо ойго жетелеп, түшкө кирбеген кырдаалдарга кабылтат. Өмүрү көрбөгөн, түйүлдүк кезинде энеси менен кошо кеткен баланы издеп, редакцияга Сүйүнбек БОКАНАЕВ деген мырза кайрылыптыр. Мүмкүн ал издеген бала биздин гезит аркылуу табылабы деп үмүттөнөт.
- Биз Өзгөн районунун Кан-Дөбө айылынан болобуз.1980-жылдары Исакова Жамиля деген кыз менен агам Боканаев Сапарбай Ош шаарындагы пахта иштетүүчү фабрикада чогуу иштеп жүрүп баш кошушкан экен. Исакова Жамиля Базар-Коргон районунун Правда айылынан болчу. Бирок экөө көп жашабай, белгилүү бир себептер менен ажырашып кетишиптир. Жеңемди төркүндөрү алып кеткенде анын боюнда кетиптир. Ошол кезде жеңем менен агам жыйырмаларда экен. Жамиля жеңебизди төркүндөрү алып кетип баратканда жеңеси "крууңар ким?" деп сураптыр. Уруубуздун мырзаке экенин укканда кыз төрөсө Мырзагүл, уул төрөсө Мырзабек коебуз деп айтыптыр. Аялы менен ажырашкандан кийин агам Сапарбай менен атам экөө урушуп да жүрүштү. Биздин айылдан Жамилянын төркүнү жашаган Правда айылына турмушка чыккан кыз бар экен. Ал атама "Жамиля эркек төрөдү, уулдуу болдуңар" деп сүйүнчүлөп кетиптир. Ал эми байкемдин айтуусуна караганда, Жамиля жеңемдин агасынын кыздары келип "уулдуу болдуң" деп сүйүнчүлөгөндө кол шилтеп басып кеткен экен. Жаштык кылыптырмын деп кийинчерек агам өкүнүп жүрдү. Ошондон баштап атам биздин бир балабыз келиндин боюнда кетти эле, ошону издеп тапкыла дей баштады. Бир тууган эжем Жамилянын агасына жолугуп, бала тууралуу сураптыр. "Бала бар, ал силерге эми керек болуп калдыбы?!" деп ызырынып, чатак чыгарган экен.
Сапарбай агам биринчи никеси менен ажырашкандан кийин тагдыр экен, экинчи жолу үйлөндү. Жамиля жеңемден кийинки аялы Совет районунан эле. Ал аялы кош бойлуу кезинде апасы төркүлөтүп алып кетип, жаңы төрөлгөн ымыркайы чарчап калып, ошонун айынан ажырашып кетишкен. Себеби, толгоосу башталган кезде жеңебизди апасы эмес, атасы төрөтканага жеткирген экен. Бирок, толгоосу бышып жетилгендиктен төрөтканага жетпей эле төрөгөнгө туура келет. Атасынан кысынган кыз чыдап отуруп, акыры курсактагы уулу тумчугуп чарчап калат. Агам менен жеңемдин чыры ошондон чыгып, акыры ажырашып кетишти.
Андан кийин агам ошол эле Совет районунун Калинин айылынан үчүнчү жолу нике жаңырткан. Ал никесинен учурда беш кызы бар. Эркек балалуу болгон эмес. Сапарбай байкем деле кийинки аялына Мырзабек деген уулум бар деп көп айтчу экен. Агамдын айтымында, уулу 1982-жылы туулуптур.
2008-жылы Сапарбай агам Россиянын Хабаровскийине биздин айылдан биртоп киши менен курулушка иштегени кеткен. Ошол жакта иштеп жүрүп, киши колдуу болуп каза тапты. Бир жылдан ашык иштеп, кеткенден бери келелек эле. Аны ким өлтүргөнү белгисиз болуп, кылмышкерлер табылбай калды. Жакында келип калат деп күткөн жакындарынын тилеги таш каап, сөөгүн алып келип өз жерине койдук.
Көзүнүн тирүүсүндө агам уулумду издейм деп көп айтчу экен. Бирок, ойлогон ойду кыстаган турмуш жеңет болуп, учурунда издей албай калды. Биздин бул баланы издегенибизге көп болду. Агамдын көзү өткөндөн бери издеп келатабыз. Жамилянын бир туугандары, өзүнүн азыркы турмушунан бери маалымат алдык. Анын турмушка чыкканынан, бала-чакалуу болгонунан бери билебиз. Бирок, Мырзабек деген бала жок деп таптакыр жакындатпай атышат. Эгер ал бала жок болсо, ал туулганда бизге келип эмнеге сүйүнчүлөмөк эле.
Бул жашоодо "жаңылбаган жаак, мүдүрүлбөгөн туяк" болбосо керек. Бул да агам менен Жамиля жеңебиздин маңдайына жазылган тагдыры. Кыргызда "бала туугандыкы эмес, баккандыкы" деп айтышат. Биз ал баланы бага алган жокпуз. Эгер баланы таап калсак, аны биротоло бизди каратып алабыз деген терс ойдон алыспыз. Эң негизгиси, атамдын айткан бир сөзү бар эле, баланын кайсы жерден экенин, ата-тегин, уруусун гана айткыла. Анан бала андан аркысын өзү чечет деген. Балага анын уруусун, элин, жерин, ата-тегин айтсамбы деген гана тилегим бар.
Эгер ушул макала мурунку жеңем Жамилянын жеке жашоосуна зыяны тийе турган болсо анын күйөөсүнөн, бала-чакасынан алдын ала кечирим сурайм. Алардын үй-бүлөсү, жеке жашоосу боюнча жаман оюм жок. Угушубузга караганда, Жамиля жеңемдин азыркы жолдошу молдо экен, аны түшүнөт деп ойлойм. Жамиля жеңем төрөгөн уул ак никеден жаралган бала. Кыргыздын каада-салты менен үйлөнүү тоюн да өткөрүшкөн. Турмуштун өйдө-ылдый кырдаалы экөөнү ажыраштырган. Бул жерде жеңем менен агамдын туугандарынын да күнөөсү жок. Азыр Жамиля жеңем үй-бүлөсү менен Сузак районунун Таштак айылында жашайт экен. Балдары чоңоюп, үйлөнүп-жайлана баштаптыр. Аларга бакыт гана тилейбиз. Учурда агамдын кыздары Кан-Дөбө айылында жеңем менен турушат. Алар да бой жетип калышты. Агамдын кыздары ошол агабызды издейбиз деп сурап атышат. Агам да сөзсүз уулума барам деп жүргөн экен. Ошол оюна жетпей өтүп кетти. Атам былтыр 2009-жылы май айында кайтыш болду. Ал көз жумар алдында, ооруп атканда "биздин тукумубуздан жаралган бир балабызды калтырбай, издеп тапкыла" деген эле. Атабыздын карызынан кутулуп, аманатын аткарып баланы издеп табуу парзыбыз деп ойлойм. Эгер бул бала тууралуу билген адамдар болсо кабарлап, жардам берсе деген өтүнүч.
Назгүл КАЛМАМБЕТОВА, 38-67-13, naxzikvb.@mail.ru
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Эгемендүү, бирок эркин эмес
Кытай кыргыз ГЭСине кызыгар бекен?
Суу башы болгонубуз кайсы?
Жайлоо - белет алгандай театр беле?!
Жерде мунай, асманда Кудай!
"Илим чөйрөсүнө да жаңылануу саясаты зарыл"
Кызыл шапкечендер оңолмоюн коом оңолбойт
Каргайын десем жалгызсың, каргабайын десем…
Бара берсемби же пара берсемби?
Билимдин билиги чындап жануудабы?
Сыйлык да, сыймык да "Агымда"
"Ак калпак дайыма жанымда жүрөт"
КР эмгек сиңирген артисти Расул МАМАТКУЛОВ:
"Артисттерге аракеч болуу оңой"
Махабат рыцарынын туулган күнү
Адам өмүрүн кыйган зилзала, кылтакка илинген баңги "королу" жана талашка түшкөн Чернобыль апааты
Эсен болуп эстей жүр
Виталий мыкты европалык боксчу
Оорунун уяты жок, дарты катуусу гана бар
Канайымдардын тактысы жана бактысы
Аптадагы күндөрдүн лаззатка таасирлери