ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru kk ru ky ru ru bg ky ru ru ru ky ru uk ru ru ru ru ru ru ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Жан башына каржылоонун жагымдуу жаңылыктары
Жалпы билим берүүчү мекемелерде жайылтылган жаңы ыкма - минималдуу стандарттардын негизинде жан башына каржылоо модели Чүй облусунда жайгашкан мектептерде колдонулуп жаткандыгына бир жылдай убакыт болду. Бул ыкма кандай ишке ашып жатат жана ушул мезгил аралыгында ал күтүлгөн жыйынтыкка жетише алдыбы деген суроо менен биз Сары Өзөн Чүй боорундагы бир катар мектептерге баш бактык.
"Айылдык билим берүү" проектисинин алкагында иштелип чыккан мектептерди жан башына каржылоо модели 2007-2008-окуу жылында "Социум Консалт" компаниясы тарабынан адегенде Чүй облусундагы Ысык-Ата районунда эксперимент катары киргизилип, жыйынтыгында жактырылгандыктан былтыркы жаңы окуу жылында облустун башка мектептерине жайылтылган эле.
Чүй районундагы В.Марков атындагы №1 мектептин директору Кулешева Нина Петровнанын айтымында бул ыкма өздөштүрүлүп, мындан ары уланууга укугу бар.
- Менин оюмча жан башына каржылоого өтүү керек. Себеби, окуу планы белгилүү бир көлөмгө кыскартылгандыгына карабай, биздин коллективде ыңгайлуу абал түзүлдү. Мектепте 49 класс комплект бар. Кошумча билим берүүчү кызматы киргизилип, 46 топ түздүк. Кошумча кызмат көрсөтүүдөн түшкөн 20 миң 460 сомдук каражатка методикалык кабинеттер жана мектептин китепканасы үчүн адабий китептерди сатып алдык. Баарынан да видео аппаратура - эки чоң колонка, микрофон жана DVD сатып алганыбызга аябай кубандык. Буга дейре биз мектепте өтүүчү салтанаттарда андай аппаратураларды ата-энелерден сурап алууга мажбур болчубуз. Эми өзүбүздүн менчигибизде болуп калганы аябай ыңгайлуу болду, - деди ал.
Нина Петровнага өзгөчө жакканы - мектептин бюджетин ачык билүүгө шарт түзүлгөнү болду. Жаңы киргизилген ыкманын натыйжасында эми ал ар бир статьяны, анда канча каражат бар экендигин билет. Азыр директордун колунда Чүй айыл өкмөтү менен (мектеп Чүй айыл округунун карамагында) финансы бөлүмү тарабынан бекитилген план бар. Эгерде мурунку жылдарда мектеп администрациясы жыл аягында айлык акыдан канча үнөм калганын биле албай келсе, эми бул айкын көрүнүп турат. Алар учурда энчилеринде канча каражат бар экенин, аны качан алышаарын жана күтүүсүз жагдайлар пайда болсо, толугу менен төлөп бергиле деп талап коюуга укугу бар экенин анык билишет. Чындыгында Чүй айыл округунун администрациясы мектепти башынан эле жакшы колдоп турушаарын айтты директор. Нина Петровнанын айтымында тиешелүү паспорттор толтурулгандан кийин эмгегине жараша чегерилген кошумча каражаттар (КТУ) эч кандай тоскоолдуксуз колдоруна тийди. №1 мектеп райондо биринчи болуп эмгекке тартылуусуна жараша кошумча төлөнүүчү акчаларын ала алышты. Буга документацияларды туура жана өз убагында толтурушкандары негизги себеп болду. Көпчүлүк мектептерде финансы иш кагаздарын алып барууда мугалимдер кыйналып жатышканы жашыруун эмес. Мурда-жарым финансылык операцияларга аралашып көрбөгөндөн кийин кыйын болуп жатканы да түшүнүктүү. Нина Кулешеванын коллективи бул жагынан өздөрүнүн сабаттуулугун көргөзгөн соң, чоо-жайын түшүндүрүп берүүлөрүн өтүнүп, башка мектептердин директорлору, айыл өкмөттөрүнүн өкүлдөрү келишкен учурлар болду.
Эмгегине жараша кошумча каражат алууда мугалимге окуткан баланын санына жараша эмгек акы бөлүнүп берилет. Жан башына каржылоо деп аталышы да ушундан улам. Мугалим билгенин классындагы балага канчалык деңгээлде жеткире алат, баланын саны мугалимдин эмгек акысына жакшы кошумча болгону менен билим сапатына кандай таасирин тийгизет деген сыяктуу суроолор пайда болгону да бекеринен эмес. Бирок ошол эле учурда классында баланын саны көп болсо мугалим ошого жараша эмгегин, убактысын жумшайт, демек акысы да эки эсе болушу керек деген пикирлер айтылды. Анткени мектепте бир класста18-20дан жана ошол эле учурда 34-36га чейин окуучу окуган класстар бар.
Директор Нина Кулешева белгилегендей, жаңы ыкма киргизилгенден бери мугалимдердин аткаруу жоопкерчилиги жогорулап, чыгармачылык менен иштөөгө умтулуусу артып, ар бири кандай иштесе, ошого жараша акы алаарын түшүнүп калышты. Бул окуу жылында мектеп иш багытындагы бардык көрсөткүчтөрү боюнча биринчи жана экинчи орунга чыкты. Мектеп жамаатынын мыкты даярдыгынын, жетишкендигинин далили - 11-класстын окуучусу Жумалиева Бегимайдын (мугалими Падалкина Галина Васильевна) орус тили боюнча облустук олимпиадада биринчи орунду, республикада үчүнчү орунду ээлегени болду. Төрт окуучу облустук олимпиадада байгелүү орунга жетишкендигин да мугалимдин жаңы ыкманын талабына жараша жумшаган эмгек үзүрү катары баалашты.
Мындан тышкары, класстык сааттарды, класстан тышкаркы жана райондук иш-чараларды жоопкерчилик менен өткөрүүдө мугалимдердин өзгөчө далалаттарын байкабай коюуга болбойт. Анткени алар канчалык чыгармачылык менен жогорку деңгээлде иштесе, ошого жараша акча төлөнүп берилээрин билишет.
Мугалим буга дейре деле аткарып жүргөн жумушу үчүн кошумча материалдык колдоо алып жатканы ага эки эсе дем-күч берип жатканы талашсыз. Кошумча эмгек коэффициентин аныктоонун натыйжасында мугалимдердин алды 2300 сомдон, арты 150дөн жогору алышты. Мектепте класс жетекчилик милдети жок, тек гана тарбиялоо иштери менен алектенген мугалимдер албетте, аз алып калышты. Эми алар келерки жылы класс жетекчиликти алууга умтулушаары анык. Класстардын көптүгүнөн кээ бир мугалимдердин экиден классы болгондугуна карабай, алардын ишине мектеп администрациясы тарабынан эч кандай доомат жок, анткени алардын классы бардык көрсөткүчтөр боюнча алдыда. Демек, "Мугалимдин ишинин сапаты чынында эле баланын санына жараша болобу?" деген суроо ачык бойдон калаары анык болуп калды.
Жолугушууга келген мугалимдер сааттардын кыскартылышы, окуу китептеринин сапаты жөнүндө да өз ойлорун ортого салышты. Алардын басымдуу көпчүлүгү окуу китептеринин сапаттарына нааразы экендигин билдиришти. Мамлекеттик тил боюнча сабак өтүүчү Шарапат Чекированын айтымында айрыкча орус тилдүү мектептерде кыргыз тилин окутуу китеби жеткиликтүү ойлонулуп түзүлбөгөндүктөн, сапаты өтө төмөн жана ал китеп менен балдарга тил окутууга мүмкүн эмес. Ошондой эле алардын пикири боюнча башталгыч класстарда чет тилин окутуунун анча зарылдыгы жоктой, ага бөлүнгөн сааттарды "Чтение" сабагына кошуп койгон оң болмок. Анткени 1-класска жаңы келген бала үчүн орус, кыргыз тилдеринен тышкары дагы бир чет тилди кабыл алуу кыйынга турат.
Баарынан да аларды учурда убайга салган нерсе - бүтүрүүчү класстар үчүн жүргүзүлүүчү экзамендердин билеттери бүгүн-эртең экзамен болот деп жатканда таратылып жатканы болууда. Экзаменге даярдануу үчүн балдарга убакыт тартыш болуп калгандыктан, мугалимдер аргасыздан былтыркы суроолор боюнча болжолдуу түрдө даярдай башташат. Билеттер жаңы окуу жылы башталганда же болбосо, октябрь, ноябрь айларында таратылса, кыйла натыйжалуу болоор эле дешет алар. Жолугушууга кабарчылардын катышып отурушкандыгынан пайдаланып, чүйлүк мугалимдер мына ушундай сунуш-суроолорун Билим берүү жана илим министрлигине кулак кагыш кылып коюуларын өтүнүштү.
(Жан башына каржылоо ыкмасы менен иштеп жатышкан Ысык-Ата районунун кээ бир мектептериндеги жаңылыктар тууралуу гезиттин келерки санынан окуңуздар).
"Кутбилим", жањы саны... • кыргызча... o
email • архив • редакция
БГУ: өнүгүүнүн өрнөктүү отуз жылы
Билим берүү тармагындагы кызматташуу өркүндөөдө
Коррупциянын корккону - айкындуулук
Жан башына каржылоонун жагымдуу жаңылыктары
"Кутбилим" газетасы талкууга койган маселе
Мектеп партасынан кесипке багыт берүү - мезгил талабы
На передовых рубежах машиностроения
Дене тарбия сабагынын залкары
Борбордук Азиядагы биринчи жүрөк операциясына 50 жыл!
зложение с элементами сочинения. Общие требования к изложению