ky ky el ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk mn ba ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru
"Агым", 07.03.08 - 8-бет: Єлгџчє карганууда...•
Дат баскан темирден акча жасап, сол чөнтөккө солоонун "инженери"
Кыргызстанда кызматтан түшкөндөрдүн көпчүлүгү оозу-мурду кыйшайбай бийликти же өздөрүнүн мурдагы жетекчилерин шыбамай оюндарына эл-журт кадимкидей көнүп, алардын эмне үчүн антип атканын толук түшүнүп калды. Өздөрүн өздөрү антип актап турбаса, куйругундагы калбыр эртеби же кечпи калдырап чыгып каларын Керим Сарбашевге окшогон азаматтарыбыз жакшы билет. Ошондуктан алдын- ала даярданып, элдин башын айлантуу менен оңго-солго маалымат берип, "чындыкты айтканым үчүн кызматтан кеттим" деп чыркырайт. Бирок эл так маалымат алгандан кийин кимдин-ким экендигин ачык билет. Башкача айтканда, алар ууру, ууруну карма деп элдин башын айландырып жатканын эртеби, кечпи түшүнөт.
Керимбек Сарбашев 17 жылга жакын аркыл тармакта иштеп, 2005-жылы "Кыргызгаздын" инженерлигине мурдагы парламенттин депутаттары, башкача айтканда, жердештеринин жөлөп-тайоосу менен жеткен. Бирок үч жылга жетип-жетпей ал бир катар чуулгандуу, эсеп-чоту жок, каржылык иштерди жасагандыгы үчүн "Кыргызгаз" акционерлер кеңешинин чечими менен кызматтан алынган. Ага "Кыргызгаздын" атайын түзүлгөн комиссиясынын кызматтык иликтөөлөрү негиз болгон.
"Кыргызгаз" жетекчилиги 2006-2007-жылы инженер Керимбек Сарбашевге "катта" ишеним артып, түштүктөгү газ түтүктөрүн кайра монтаждап алмаштырууну тапшырган. Ал "бармак басты, көз кысты" оюндарын дал ушул жерден баштайт. Мүмкүн Сарбашев буга чейин деле далай каржылык көз кысты оюндардын "башын жеп", кыныгын алган болушу толук ыктымал. Эгер андай тажрыйбасы болбосо, Россиядан билим алып, эл-жерине ак кызмат кылат деп үмүт эттирген адам кантип өзү иштеп жаткан мекеменин 3 миллион сомго жакын каражатын солго солойт?
Сөз кургак болбосун үчүн "Кыргызгаздын" кызматтык иликтөө боюнча атайын комиссиясынын чечимине кайрылалы.
"Түштүкгаз" чарба ишканасы аймактагы 6 миң метр көгүлтүр отун өтүүчү газ түтүктөрдү кайра алмаштыруу үчүн "Кыргызгаздан" атайын тапшырма алган. Аны аткаруу үчүн "Кыргызгаздын" инженери Керимбек Сарбашев өзүнүн өнөктөшү кылып биртууган карындашы Рахат Батыралиеваны ишке чакырган. Эки биртууган бириккенден кийин иш илгерилемек түгүл, ышпалдасы чыгып, финансы көзбоемочулугу башталган. Алынган товарларга жөнөкөй соодагердин эмес, ишкерлик кылып жүргөндөрдүн түшүнө кирбеген баа коюлуп, жасалма документтер тиркелип, кыргыздын кычыраган сомдору биртуугандын кыпчактарын калдайткан. Атайын түзүлгөн комиссиянын иликтөөлөрү Сарбашев мырза биртууган карындашы менен сапаттык сертификаттары жок, кайдан, кантип жасаганы дайынсыз газ түтүктөрүн "Кыргызгаздын" кызылдай акчасына, демек, мамлекеттин каражатына алып келип, каржылык документтерин түзүп, олчойгон акчаны сол чөнтөккө сологон. Ал газ түтүктөрү жаңы болсо да жакшы го. Техникалык талаптарга ылайык түтүктөрдү текшере келгенде, мурда пайдаланылган түтүктөр болуп чыккан. Баардыгы газ чарбачылыгынын техникалык коопсуздук талаптарына жооп бербей тургандыгы аныкталган. Газ түтүктөрүн сатып алуудагы операцияны мурдакы баш инженер Керимбек Батыралиевич Сарбашев карындашы Рахат Батыралиева аркылуу жүргүзүп, дат баскан темирден түшкөн кызылдай акча "ашказанына" зыян келтирбегени менен өлкө экономикасын эңшерүүгө жардамдашкан. "Кыргызгаздын" түштүк филиалдарына сатылып келип жаткан газ түтүктөрү баасын Керимбек Батыралиевич накталай эсептешип турган. Нак акча менен эсептешүү "операциясы" Түштүк аймагындагы газ чарбачылыгында бир нече жолу өткөрүлүп, башкы инженердин карындашы газ түтүктөрүн сатуу менен алектенген жеке ишкананы да каттаткан. Бирок, бир да жолу алынган товарлардын сертификаттары болбогондугу аныкталды.
Негизинен эки биртуугандын жасаган иштеринде алынып жаткан түтүктөр газ өткөрүүгө жарактуу деген техникалык кароосу жок боюнча эле келе берген. Эгерде түштүктө жаңыдан кайрадан монтаждалган газ түтүктөрү жарылса, ага Керимбек Сарбашев менен Рахат Батыралиева эч качан жооп бербейт. Мунун баардыгы "Кыргызгаз" акционердик коомунун мойнуна түз эле илине турган кылмыштуу иш экендиги сиздерге да белгилүү болуп жатса керек.
Дагы бир факт: 2007-жылдын 10-декабрында Жалалабаттагы газ чарба башкармалыгына Керимбек Сарбашев 25 тонна газ түтүктөрүн алып келгендиги катталган. А бирок чыны менен болгону 15 даана, башкача айтканда 9,4 тонна газ түтүгүн алып келип, бирок 25 тонна түтүктүн акчасын толугу менен алган. Жыйынтыгында, эки биртуугандын мыйзам чегинен чыккан иш-аракеттеринен улам, мурда пайдаланылган, изоляциялык пленкасы айрылган, жөнөкөй сөз менен айтканда, жараксыз газ түтүктөрү алынып келинген. Адистер баамында бул газ түтүктөрү Кадамжай районунун Үчкоргон айыл өкмөтүнүн аймагындагы "Фергана-Караван-Ноокат" бүтпөй калган газ өткөрүү ишканасынан жоголгон газ түтүктөрү болушу мүмкүн. Мындай көлөмдөгү килейген түтүктөр эмес, кичинекей жыгач уурдагандар жолдон эле кармалат. Ал эми бул кантип Жалалабатка өтүп кеткенин көз алдыдан өткөрүп көрүңүз. Анткени ал ишке кире турган газ түтүктөрү мурда эле "Кыргызгазга" таандык экендигин белгилеп коелу. Бир эле ишкананын газ түтүктөрүн бир жерден уурдап, экинчи жердеги газ түтүктөрүн оңдоо, ошону менен оңбогондой көп акчаны өз чөнтөгүнө солоо үчүн канчалык көзбоемочулук өнөр талап кылынат? Же Россиядан жалаң ошону окуп келгенби? Ким билсин?!
Керимбек мырза койдурган газ түтүктөрүнүн баардыгынын кайсы заводдон чыгарылгандыгы менен гидровалдык басымы, өчпөй турган сыр менен жазылган бир дагы мамлекеттин стандарттык, сандык көрсөтмөлөрү жок экендигин жогоруда айттык. Мындай дайынсыз газ түтүктөрү кайсы бир учурда авариялык жардыруу коркунучун пайда кыла турган опурталдуу тобокелчилик. Арбир газ өткөрүүчү түтүктөр кеминде 30 жылга чейин сапатын жоготпогондой эсептелип чыгарыларын башкы инженер Сарбашев эсепке албастан, акча жымырып калуу үчүн карындашы менен биргеликте талапка жооп бербей турган, юридикалык нормаларга сыйбай турган иштерди уюштурганы айкын. Адис экендигин эске албасак да, катардагы жаран катары кудайды карап, эртең, бүрсүгүнү же бир жылдан кийин эгер кокустук болсо ким жооп берет деген сезим оюна келбеген сыяктуу. Бирок дат баскан темирден жалтыраган акча жасап, сол чөнтөккө сологон Сарбашев: "мыкты адисмин, менден башка "Кыргызгазда" бир да атайын окуу жайын бүткөн кесипкөй адам жок" деп өзүн өзү көкүрөккө койгулаганды өлө жактырат. Ошентип атып, ушул операциядан эле Керимбек Сарбашев 2 миллион 614 миң 895 сом накталай акча пайда көрүүгө жетишкен.
Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык мындай жегич инженер жоопко тартылышын жана келтирилген чыгымды кайтаруу керектигин эскертип, "Кыргызгаздын" атайын комиссиясы чечим чыгарган. Бирок "Кыз боозуп, энесин коркутат" дегендей, биздин ашкан "адис" гезиттен гезитке чыгып, өзүн-өзү актоого, өзүн өзү апендинин кызындай мактоого өттү. "Мен коррупционерлер менен күрөшүп кызматтан кеттим" десе бул инженердин арам ишинен кабары жок карапайым калк, албетте ишенет. Бирок кайсы коррупция менен кай мезгилде күрөшкөнү бизге эмес, өзүнө да белгисиз. Тескерисинче, мыйзам алдында жооп берүүдөн коркуп, элдин башын айлантууга аракет жасап жатканын анын "ишмердигинен" кабардар чогуу иштегендер билет. Мисалы, "Кыргызгаз" тармагында 11 жылдан ашык иштеген Шаршенбек Мамбетбаев Керимбек Сарбашевди өз ишинин тырмактай нерсесин билбеген адис катары баалайт: "Эгер ал Россиядан мыкты билим алган чыныгы адис болгондо "Кыргызгазга" кандайдыр бир техникалык өзгөртүүлөрдү киргизмек. Бир жылга жакын башкы инженер болуп, эч нерсе чечүүгө кудурети жетпей кетти. Көрсө анын негизги иши кандай жол болбосун акча табуу экендигин кийин түшүндүк. Мен дагы Керимбек мырзанын Түштүк газ башкармалыгында жасаган иштерин комиссия менен иликтегенде көрдүм. Биздин тармакка газ түтүктөрүн алуу үчүн сөзсүз завод сертификаты керек экендигин билбейт дейсизби. Билет. Бирок арам акчага азгырылып кетип атат. Кокус бир нерсе болсо, ким жооп берет. Сырты окшош мурда пайдаланган газ түтүктөр, биздин баамыбызда, Үчкоргондогу салынып бүтпөй токтоп калган газ берүүчү аймактан сатылып келинген. Ушунун өзү эле анын иш билбегендигин ачык көрсөтөт. Керимбек Сарбашев азыркы учурда каржылык чуулгандуу иштерге жооп берүүдөн качып, Алайдагы жердештерине барып, өзүн коргоо комитет түзүп алыптыр. Же ал саясатчы, оппозициячы болсо бир жөн. Мынча каражатты жымырып алып, элдин калканычына жашынып калууга мамлекет жол берсе, ага окшогон жегич мырзалар миллиондорду аласалдырып, кичи мекенине барып, элди "коргоого" козутуп кутулса, анда экономикабыз эмне болот дагы, коррупция менен кантип күрөшөбүз?"
Ал эми Сарбашевдин дагы бир кесиптеши, "Кыргызгаздын" кадрлар бөлүм башчысы Элмира Үсөнова бул адам өзүн мактап, мурдагы парламентте таянар тоосу көп экендигин айтчу дейт. Ушунусуна караганда таянычы барлар ишканада тайраңдап жашап, жалпы каржыны каалашынча жеп, ичсе боло берет деген түшүнүккө түп орду менен көчүп алса керек.
Бирок акыры чындык жеңди көрүнөт, иштеген ишинин "артыгынан тыртыгыт" чыгып, үч жылга жетпей кызматы менен кош айтышты. Азыркы күндө "Кыргызгаздын" кызматкерлери иш билбеген, алдым-соктум жетекчиден кутулганына ыраазы. Анткени турмуштун оор тараза ташы Керим мырзанын ким экендигин салмактап салды. Ошондуктан Керим Сарбашев мунай тармагындагы мыкты адис эмес, кара курсактын гана "камкору" деп айтсак жарашчудай.
Кесиптештери Керимбек инженердин мындан да былык иштерин көп айтууда. Аларды иликтеп, окурмандарга тартуулоо алдыдагы иш.
"Пара алмай жок. Ал илгерки илдет"
КР салык жана жыйымдар боюнча мамкомитеттин Түштүк аймактар аралык башкармалыгынын жетекчиси Сүйүнбек Эргешов менен маек
- Сүйүнбек мырза, кызматка кимдин аркасы менен келдиңиз?
- Жетекчилик дайындаган. Курманбек Барыктабасовичтин буйругу менен…
- Бул системада иштегениңизге канча болду?
- Салык системасында 14-15 жылдан бери эмгектенип келатам. Жетекчилик тепкичтерде жүргөнүмө 9 жыл болуптур.
- "Агымда" "Гаипкулов салык тармагына кийлигишип, кадрды коюуда үстөмдүк жасайт" деген маалымат тарады эле. Сизге тийишпейби?
- Жок. Искендер Төрөбаевич Эсеп палатасынын төрагасы эмеспи. Биздеги кадр саясатына кийлигишпейт.
- Айтсаңыз, Түштүк региону боюнча коррупциянын өсүү темпи кандай? Салыкчылар арасында…
- Бизде бүгүнкү күндө коррупция жокко эсе. Коррупцияга каршы атайын иш-чараларды жүргүзөбүз. Бул жагынан баары эле белгилүү, себеби, жетекчилик тараптан тыкыр көзөмөл болсо, мындай "илдеттерден" алыс болушат.
- Салыкчылардын эң бир көйгөйлүү маселесине токтоло кетсеңиз?
- Негизинен кадр маселесинде проблемалар кездешет. Алыскы райондордо кадрлар токтобой калган учурлар бар. Буга чейин айлык-маянанын аздыгынан, экинчи эсептен тоолуу райондордо ойдогудай шарттын жогунан адистерибиз ал жактардан качышат. Айрыкча учет системасында иштеген балдар-кыздар жетишпегени өкүндүрөт. Бирок, биз бул маселенин көзүн табууга аракет жасап, Кудай буюрса чечебиз. Дегеле, профессионал кадрды даярдоо оңой-олтоң иш эмес экенин эсибизге түйүп койсок.
- Ток этерин айтсаңыз, маселенин көйгөйүн кантип чечсе болот?
- Эң башкысы, айлык көтөрүлө баштады. Ушул жагынан колдоо зарыл. Алыскы тоолуу райондордо иштеген кызматкерлерибиз жалаң айлыкты карашат, а шаардагылар ишинен сырткары коммерция менен да алектене коюшуп, көп жагынан утушат экен.
- Сиздер кадрларды алууда пара менен шугулданбайсыздарбы? Себеби, бу боюнча айың-кептер бар эмеспи…
- Мындай сөздөр жалган. Мамлекеттик кызматкерлерди тандоо боюнча агенттик ачылбадыбы. Ушул тармак менен салык инспекциясынын көзөмөлдөө комиссиясынын жыйынтыгынан соң, кадрлар салык системасына кабыл алынат. Ал эми пара алат деген, илгерки "илдеттерден" калгандар…
- Өткөн жылда салыкты канчалык деңгээлде чогулттуңуздар?
- Түштүк аймактар аралык башкармалыгы белгиленген 951246,1 миң сомдун ордуна, 941162,5 миң сом салык чогултуп, план 102,8%га аткарылды.