kk en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ky ru ky ce ru ky ky ru ky ky bg ky ky ru ky ru ky ru ky lez ky ru kk ru kk ky ru ky ru
"Фабула", 11.11.11 - 4-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Дүйнөдөгү 200 чамалуу мамлекеттин ичинен саясатташкан мамлекеттердин алдыңкы сабында турарыбызды турмуш тастыктап таштады.
Саясат деген чындыгында аябагандай оор, татаал маселе, ал эми кыргыз көзү менен караганда андан өткөн жеңил-желпи маселе жок. Ошондон улам, кыргыздын өлө жаткан кемпири же чалы саясат талаасында ойкуп-кайкып чардак болуп кетишет, эки класс билими бар адыраңбай жигиттер болсо го, түптүз эле саясатчы болуп чыга келишти, элдир-селдир эси барлар президент болобуз деп да турушпадыбы, албетте, өздөрүнүн оюнда. Кыргыз саясатында жанагы эрежесиз эр уруш деген сыяктуу, тыяк-быягыңа чыгып алып серең-серең тебишмей, оозуна келгенди оттомой ж.б.
Деги элибиз саясатка тоюп бүттү, кокодон өтө болду окшойт!
Бу саясат дегениң азезил экен, курсагыңдын ачка-тогун карабайт экен, жел сөзгө кампая берет экен. А бирок, ошол жел сөз, сөздүн түз маанисинде, курсакты тойгузбайт. Адам баласы тамак ичүү үчүн жашоого келет, болбосо, жашоо үчүн тамак ичет. Кандай айтсаң да адам баласына тамак керек экен. Ал эми тамак ичүү үчүн трибунага чыгып алып ажылдай айтышпай, жерге эңкейип эмгек этишиң кажет: эгин айдаш керек, үй куруш керек, алма-өрүк тигиш керек, карагай кыйыш керек, балык кармаш керек, мал багыш керек, айтор, мындай иштердин жүздөгөн түрү аткарылышы керек. Анан наның болот, нан болгондон кийин ырың менен саясатың боло берсин...
Ошентип, эркиндик алгандан кийинки жыйырма жыл ичинде саясат дегенибиз экономикалык жана социалдык маселелерге "күн көрсөтпөй" гегемондук ишин жүргүзүп келди. Эми жетер. Саясатыбыз эс алсын, экономикабызды торолтуп алалы.
Андай болгондо эмне кылуу керек? Ошол эмне кылуу керектигин Өкмөт, Парламент, анан президент ойлонсун. Аталган маселеде Американы ачуунун, болбосо шайтан араба ойлоп табуунун зарылдыгы деле жок, баары изилденип, изделип бүткөн. Экономиканы кандай көтөрүү керектиги жөнүндө мыкты-мыкты практикалар бар, айталы, өткөн кылымдагы Америкада, экинчи дүйнөлүк согуштан кийинки Германияда, Испанияда, Пиночет бийликке келгенден кийинки Чилиде, кийинки жылдары Кытайда, Түштүк Кореяда, Япония менен Малайзияда ж.б. ондогон мамлекеттердеги экономикалык өсүүлөрдү айтсак болот.
Ооба, азыркы учурда жалгыз мамлекет эч нерсе кыла албайт, бөтөнчө биз окшогон табигый ресурстары өлчөлүү мамлекеттерде. Ошондуктан ишенимдүү мамлекеттер менен ар тараптуу мамилелерди жакшыртып, бузулгус кылып чыңдап туруубуз турмуш зарылдыгы. Айталы, кылымдар уланып келаткан Россия менен болгон карым-катнашты ушул кебетеде улантып гана тим болбой, дагы да жакшыртуу зарыл. Орус оңой менен алдабайт, келишимдерге бекем болот. Тигине, газ боюнча Белоруссия жана Украина менен болгон пикир келишпестиктерде көрүндү го, оруска жөн жеринен акаарат айтсаң, өзүңө сокку.
Мамлекеттер аралык мамилелерде кош стандарттуулуктун зарылдыгы деле жок. Бири-биринен жол талашкан, пикирлери анча келишпеген кубаттуу мамлекеттердин баары менен бирдей мамиледе болом деген жакшы тилек, бирок, турмушта ал тилек анча деле жакшы нерселерди алып келе албайт экен: же муну, же тигини тандаш керек. Бакиев тушунда ал неме Американы да, Россияны да бирдей "сүйүп- тутам" деп арка-мойну алдында кала жаздаган...
Жаңы эле шайлоодон утуп чыккан Алмазбек Атамбаев дароо эле билдирүү жасады го: Кыргызстан менен Американын ортосундагы келишим бүтөрү менен "Манастагы" Американын базасы жоюлат деп. Бул билдирүүнү Атамбаевдин оппоненттери дароо эле тескери жагынан жоруп киришти.
Американын барбаган жери, согуш баштап жибербеген мамлекети аз, ал дүйнөнүн кай жеринде болсо да каалаганын кылып жиберет. Эгерде, андайдан кудай сактасын дейли, небактан бири-бирине кыжынып келаткан Америка Иранга каршы согуш баштап жиберсе, Ирандын аскер аба күчтөрү "Манастагы" Американын базасын бомбалап жиберсе эмне кылдык? А турсун атом бомбасын колдонуп жибериши да мүмкүн. Ушул күнгө чейин бир топ мамлекеттер, МАГАТЭ биринчи иретте, ирандыктар атом бомба жасап жатышабы же тынчтык багытта иштеткени жатышабы, белгисиз бойдон калып олтурат. Тигине, Афганистан да, Ирак да Американын жардамынан тажап бүттү, алардын согушкерлери "Манаста" аны менен бирге Бишкекте террордук актыларды жасаса эмне болот? Ошондуктан Американын согуштук базасынын бизге кенедей да пайдасы жок. Акчага кызыгып, балээге калуу туура болбос. Атамбаев да ушунун баарын эсепке алып туруп айтып жатат. Демек, Россия менен Американын ортосунда "ойноок" болбой, Россияны ыкташ парзыбыз болсун.
Дагы бир очойгон мамлекет менен мамилени арыдан бери маанайда жүргүзүшүбүз керек. Сөз Кытай мамлекети жөнүндө болуп жатат. Азыр биздин мамлекетте канча Кытай жараны мыйзамдуу түрдө, канчасы жөн эле жүрөт, эсептегенге эч ким жок, эсептейбиз десе да шаасы жетпей калды го. Бул мамлекет бир каптап кетсе, анда биз өңдөнгөн мамлекет жердин жети кабат түбүнө биротоло түшүп кетери турулуу. Кытай биз менен, өзбектер менен соода-сатыгыбызды, дегеле экономикалык катышыбызды аябагандай арбытабыз, андыктан темир жолду куруубуз керек деп келишим түздү. Ал кимге канча пайда алып келери азырынча так эсептелип чыга элек, бирок кызыкчылыктын баары да Кытай тарапта болору белгилүү. Анын үстүнө Кытайдын темир жолу биздикине караганда кууш келет эмеспи, ушул жерден да бизге пайдасыз чоң маселе жатат.
Кытайда уйгурлар аябай көп жана нечен жылдан бери эркиндик алат элек деп тымызын, кээде ачык эле кармашып келет. Ал жактан куугунтукталган уйгурлар азыр Казакстанда да, бизде да толуп кетти. Ал жагдай да тынч турмушка шек келтирип турат. Эмне болгон күндө да Кытай менен болгон мамилени өтө сактык менен жүргүзүшүбүз керек.
Коңшу мамлекеттер менен болгон мамиледен да өтө эле ысыктыкты күтпөшүбүз керек, экинчиден, ошол ысыктыкка аябай эле умтулганга аракет кылбаш керек.
"Казак-кыргыз бир тууган, өзүбекти ким тууган?" сыяктуу илгерки макалдын деле маңызы кайтып баратат окшоду. Бул тыянак асмандан алынган жок, турмуш өзү тыянактап берди: Бакиев куулуп мамлекетибиздин чаңы-асманга чыгып жаткан учурда казак "боордошторубуз" чек арасын жаап салып, Бакиевдер эңшейтип кеткен экономикабыздын ишмалдасын ого бетер чыгарды. Ошондо даана билдик алардын бизге "баурдас" экенин.
Өзбек тарап менен деле илгертен келе жаткан "сырты жалтырак, ичи калтырак" мамилебиз бар. Жакынкы жылдарда ал мамиленин башка өңүттө кетиши арсар. Жараткан өзбектерге жаратылыш газын арбын берип койгон экен, ошонусу менен кыргызыңды бирде жүгүнтүп, бирде баштан сылаган болуп ойнотот да турат.
Тажиктер менен деле мамилебиз анча ысып кеткен жок. Алдыда чек ара маселеси боюнча далай кармаштар болору турулуу.
Дүйнөдө аз улуттардын баары эле еврейлер эмес, андыктан дээр менен деңгээлге жараша аракет кылганды таптакыр унутканыбыз болбойт. Мамлекеттик деңгээлде баары менен эле тең ата мамиледе болуп жашоо дегеле бир дагы формацияда болгон эмес, болбойт дагы.
Башка мамлекеттерге күнкор болбой жашоо үчүн табият тартуулаган ресурстар болуш керек. Ал жагынан өтө эле жер сыйпалап калган жокпуз. Көп эле санайбыз го, кезектеги жолу эстеп-чоттоп коёлу: алтын запасы боюнча дүйнөдөгү он мамлекеттин ичинде экенбиз, сурьма боюнча да, кытайлар аңдып турган Жетим-Тоодогу темир кенин казчу болсок, кең ааламдын жарымын камсыз кылчудайбыз, көмүр, күмүш, калай сыяктуу кен байлыктарыбыз да кенен. Булар менен бирге мал чарбабызды алсак, баягы Усубалиев тушундагы он миллиондон ашык кой саны аз өтсө толукталчудай болуп калды, эгин, картошка жашылча-жемиштер ж.б. өзүбүздү гана камсыз кылбастан, Россиянын бараандуу бир регионун кенен камсыз кылууга жарайбыз... баарынан да туризмди айт, ал тармактын ишин дүйнөлүк стандартка жеткирсе, бюджетибиздин бери дегенде үчтөн бири толмок. Минтип санай берсек, биздин мамлекет кадимкидей эле, Акаев жомок кылып айтып кеткен Швейцария болорубуз жомок эмес!
Балээнин баары адам факторуна келип такалат тура. Тигине, Акаев менен Бакиев деген адам сымалдар мамлекетибиздин тапкан-ташынганын соолтуп кетти. Соолтуп гана кетпестен, коррупция дегенди далайга чейин өлбөс кылып салышты. Эпадам алар болбогондо небак эле тирдигип алмакпыз...
Президенттик шайлоодо эмне үчүн Алмазбек Атамбаев 63 пайыздан ашык добуш алып олтурат. Анткени ал өкмөт башына олтурган аз гана убакыттын ичинде экономикабызды кадимкидей эле өнүгүү нугуна салып койду мурункуга салыштырганда эки эселенген каражаттардын түшүп жатышы, кен байлыктарды казууну тыкыс көзөмөлгө алышы, күйүүчү май кааттыгында Россия менен тил табышып ал маселени чечип турушу ж.б. Атамбаевдин билгичтиги менен жүзөгө ашты. Атамбаев, буюрса, президенттик орунга олтурарына аз калды. Ошондон соң кайсы бир жол менен, балким, референдумга салынабы, өзүнүн ыйгарым укуктарын азга кеңейтип алса, ондогон жылдары карапайым эл күткөн жакшылык биринин артынан экинчиси келип, шаабызды кетирип турмак ошол жакшылык! Ага убакыт алыс эмес...
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
Жогорку Кеңештин дагы бир жомогу
Жаныбек Айдаралиевди Улан Чолпонбаевдин жардамчысы сабап өлтүргөнбү?
Өзгөрүү өнүгүүгө улануусу керек
Арты таза эмес аткаминерлердин акыркы таянычыбы?
"Токтогул сыйлыгы Жакиевдин жеке менчик сыйлыгына айлангандай..."/a>
Репрессиянын курмандыктары көмүлгөн жерди көрсөткөн Бүбүайра Кыдыралиева:
"Өлдү дешип, жалган маалымат таратышты, өкмөт болсо али күнчө эмгегимди баалаган жок..."
Массалык маалымат каражаттарын муунтуу башталдыбы?
Анатай Өмүрканов, Кыргыз эл акыны:
"Ай бетиңдин бырыштарын бирден өөп,
Бүт бырышын жазгым келет кайрадан..."
- Жылаңач клиптерге сиздин көз карашыңыз?..
жашыл акчага сатып алган аял...