bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky ru ru ru ru ru ky ru ru ru ky ru ky ru hbs_cyr ky bg ky ru hbs_cyr ru ky ru ky ky ru hbs_cyr ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Форум", 22.06.10 - 4-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
oТүштүк "синдрому" божомолдор, ой жүгүртүүлөр
1. "Бакиевдердин кланы" кан төгүүгө себепкер
Азыркы күндө Кыргызстандын түштүк аймагындагы шаарларда жана айылдарда кан төгүлгөн капсалаң эксперттер менен божомолчулардын, саясатчылар менен тарыхчылардын негизги башкы темасына айланды. Айрыкча, кыргыз жана өзбек элдеринин ортосундагы коогалаң жөнүндө биринде муну этникалык карама- каршылык катары, экинчисинде криминалдар менен наркобарондор тарабынан уюштурулгандыгы тууралуу божомол жашаса, үчүнчү тарап мансабынан кол жууган К. Бакиевдердин кланы уюштурган чыр-чатак катары баалашат.
Ал эми бул маселе боюнча "Фергена Ру" да "Ош ТВ" телекомпаниясынын берүүлөрүнөн кийин улуттук кагылышууларды жана тирешүүлөрдү уюштургандар Россия менен АКШ болуп калышы мүмкүн экендигине басым жасашат. Тилекке каршы, акыркы күндө бул маалымат булагы окуялардын жүрүшүнө бир беткей карап, Кыргызстандын улуттук мамлекет болушун жактагандарга илгери СССРдин учурундагы "улутчул- шовинисттик көз караш" жарнагын жармаштырууга аракети болгону менен акыры окуялардын жүрүшүндө даана көрүнгөн сөлөкөт -Бакиевдердин кланы"- экендиги Ош шаарынын эки вице-мэринен алынган маек ага айкын мисал болорун белгилеп отурат. Натыйжада, биз мурда эле белгилегендей, мансабынан ажырагандар жаңы бийликке (Убактылуу Өкмөткө) ар тараптуу каршылык көргөзөт деген пикирибизди бекемдеп берген сыяктанат.
2. Коркунучтуу саясий күчтөр - жаңжалдын башкы булагы
Кандай айтсак да, Ош жана Жалал-Абад аймагындагы болуп өткөн чыр-чатактар мазмуну жактан этникалык карама-каршылыктардан тураары шексиз. Себеби бул кан төгүлгөн окуя кыргыз менен кыргыздын же өзбек менен өзбектин ортосунда эмес, кыргыз менен өзбек элдеринин ортосунда болуп өттү. Тактап айтканда, Ош аймагында болуп өткөн 1990-жылдагы этникалык тирешүүнүн уландысы катары саноого бизге укук берет. Кан төгүлгөн капсалаңдуу окуянын чыгышына казинодо ойногон кыргыз жана өзбек жаштарынын ортосунда чыккан жаңжал себепкер деген пикир чындыкты "көшөгөнүн артына каткандыкка" жатат.
"Азаттык" радио уктуруусу тарабынан белгилүү коомдук ишмер Б. Фаттахов да, саясат таануучу Т. Муратов түштүк "синдромунун" башында "үчүнчү күчтөр" тургандыгын, бул "үчүнчү күчтөрдүн" башында криминал, баңгизаттарды ташуучулар, диний-экстремисттик кошуундар кирсе, ал эми наркобарондор жана криминалдардын башында эски бийликтен Ж. Бакиевдин тамырынын терең байланышы бар экендигин эске алсак, Бакиевдердин кланы да булар менен байланышы жок деген пикир өзүнөн-өзү четке кагылат.
Демек, Б. Фаттаховдун: "Көпчүлүк элди аскерлер атып жатат дешүүдө. Аскерлер аткан жок. Алардын куралын тартып алган, аскердик форманы кийип алган бандиттер атып жатат"- деген пикири чындыкка өтө жакын. Ага карапайым кыргыздар менен өзбектердин ушул коогалаңды да, 1990-жылдагы "синдромдо" да бири-бирин калкалап, ажалдан арачалап калган маалыматтар буга айкын мисал боло алат.
3. Бакиевдер реванш алууга аракет жасашууда
Майлуу-сүттүү "мансап" үчүн аракет жасалган жерде, карапайым калктын башынан мүшкүл арылбасын турмуш өзү тастыктап отурат. Буга "Фергана Рунун" маалыматын мисал келтирсек болот. Калкыбыз кан жутуп турган учурда, 15- июнда Ош шаарынын вице-мэри Тимур Камчыбеков бүтүндөй мыйзамдардын бузулушу менен иштен бошотулганын билдирет. Анын айтымына караганда Ош шаарынын Мэри Мелис Мырзакматов Тимур Камчыбековду өзүнүн кабинетине чакырып, мөөнөтүнөн мурда отставкага кетүүгө арыз жазууну талап кылат. Ошол эле учурда 30га жакын куралчан адамдар менен сес көргөзөт. Т. Камчыбеков арызын бербесе да, иштен бошоткон. Эске алынуучу нерсе, вице-мэрди иштен бошотуу жана анын ордуна башканы кызматка коюу анын ыйгарым укугуна кирбейт, бирок анын бул аракети боюнча алганда Убактылуу Өкмөт М. Мырзакматовго жөн гана чара көрбөстөн, кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалангандыгы" үчүн кылмыш ишин козгоого негиз түзүлөт.
Мэрдин кабинетиндеги куралчан адамдар кимдер?- деген суроо пайда болот. Иштен бошотулган вице-мэрдин сөзүнө таянсак, атайын багыттагы аскерлер да, тартип сакчылар да эмес. Мүмкүн булар Оштогу "синдромду" уюштуруудагы негизги күчтөрдүн бир бөлүгү болуп жүрбөсүн? Буга тиешелүү күч стуруктуралары кийлигишип аныкташар жана жооп беришер? Ал эми Ош шаарынын Мэри болгон М. Мырзакматов учурунда К. Бакиевдин ишенимдүү "кызматкери" болгонун дагы эске сала кетсек артыкбаш болбос.
Мындан тышкары, эски бийлик кулатылгандан кийин чээнге кирген К. Бакиев Ош элин Убактылуу Өкмөткө каршы көтөрүү үмүтү менен барганда "кулачын жайып тосуп алганын", менимче, телекөрүүчүлөр деле эстеринен чыгарыша элек болсо керек?
Такталбаган маалыматка таянсак, акыркы 1,5-2 ай аралыгында эгерде "мансабынан" ажыраса, Ош аймагында башаламандыкты уюштурам деп "ультиматум" койгон имиш. Бул үчүн Убактылуу Өкмөткө күнөө коюу да мүмкүн эмес, себеби М. Мырзакматовду ордуна калтыруу менен тынчы жок бул аймактагы калктын коопсуздугун камсыз кылууга башка жол жок эле. Бийликти жаңыдан колго алган Убактылуу Өкмөттү дүйнө жүзү эмес, Кыргызстандын эли да толук тааный элек болучу. Ошол эле учурда өлкөдө жаңы бийликке каршы эски бийлик козголоң баштаса, жарандык согуштун чыгып кетүү коркунучу түзүлгөн кырдаалда эски бийликтин өкүлдөрү менен "кызматташуу" учурдун койгон талабы болчу.
4. Геосаясат - тышкы күчтөрдүн башкы багыты
Албетте, кыска мөөнөттө эки эски бийликтердин кулатылышы дүйнөнү дүңгүрөткөн окуя болуп эсептелет. Бирок бул төңкөрүштөрдө кыйратылган имараттар, мародерчулук алардын чыгарына май тамызат. Тынчы жок мамлекетке алар өз таасирин бекемдеп калууга умтулушат да, ал жерде этникалык карама-каршылыктарды күчөтүүгө, ошол эле учурда олку-солкулук күчөгөн шартта мамлекетке жардам көргөзүү менен ал өлкөгө өздөрүнүн таасирин бекемдеп калууга умтулушат. Түштүк "синдрому" муну дагы бир ирет тастыктап бергенсийт.
Чет мамлекеттер коогалаң чыккан жерге "гуманитардык жактан" жардам көргөзүшөт. Бул да бекеринен эмес. Мисалга алсак, Кыргызстанга Орусия гумнитардык жардамын аяган жок, бирок ошол эле учурда болгон окуя боюнча маалыматтар бурмаланып берилүүдө. Орусиянын мамлекеттик телекөрсөтүүсү кыргыздар өзбектерди аесуз кырып, геноцид саясатын жүргүзгөн желмогуз катары көрсөтүүдө.
Ошол эле учурда "Ганси" транзиттик борбору бул окуяларга "кайдыгер" мамиле жасап, мамлекеттин "ички иштерине кийлигишипеген" түр көрсөтүп, котур ташын койнуна катып отурушат. Ошого карабастан, "Азаттыктагы" Т Муратовдун "Орусия, АКШ, Казакстан, Өзбекстан, Тажикстан, Кытай" мамлекеттери сырткы үчүнчү күчтүр деп туура белгилеген десек жаңылыштык болбос. Анткени коогалаңдан кийин алсыраган өлкөбүз аргасыз Орусия, АКШ, Кытай державаларынан материалдык жардам суроого мажбур болмок. Натыйжада, өлкөбүз биринчи кол сунган тарапка аскердик-согуштук кландарына айланмак. Мындай саясаттын артында Кыргызстан бул үч өлкөнүн биринин марионеткасына айланары жашырылган.
Ал эми элибиз эгемендүүлүккө ээ болгон учурда "бул убактылуу көрүнүш 20-25 жылдын аралыгында башкача өңүттө чечилет. Кыргызстандын түштүгү Өзбекстанга, түндүгү Казакстанга кошулат"- деген Орусиянын саясат таануучуларынын "көзү ачыктык" кылганы качан ишке ашат деп турганын да танууга болбойт. Демек, бул саясий башаламандыкка сырткы күчтөрдүн да белгилүү даражада салымы бар десек күнөө болбос.
5. Бийликтин табиятына каршы суроолорго жооп болбойт
Улуттук араздашуулардын чыгышына себептерди эч бир бийлик өз моюнуна албайт. Натыйжада, күнөөлүү тарап болуп жергиликтүү журналисттер эсептелип каларына көп жылдан бери өзүбүз күбө болуп келе жатабыз. Орусиянын телеканалында жабыр тарткан өзбектер, бирок ага чейин канча кыргыздын бейкүнөө каны төгүлгөнү тууралуу маалымат берилдиби? Капсалаңда ажал издеген, октон каза тапкандардын көбү кыргыздар болсо, бычактан, катуу заттардан көз жумган өзбектер экенин жергиликтүү калк кан какшаганын неге эске албайбыз? Бул улуттук карама-каршылыкты күчөтүү эмес, бул реалдуу чындык катары алсак болот. Ош жана Жалал-Абад шаарында калктын басымдуу бөлүгү өзбектер экенин кантип тана алабыз? Аз адам көп адамга топурак чача алабы? Эмне үчүн 1990-жылдагы жана азыркы күндөгү "синдромго" кайрадан эле кыргыз эли "күнөөлүү" болуп калууда.
Эмне үчүн "аскерлер ок атса" алар аскер трибуналдары тарабынан аныкталбайт. Жогорудагы М. Мырзакматовдор сыяктуулар мыйзамсыз " куралдуу күчтөрдү" түзүп алышкан. Коогалаңда алгачкы ок аткандар ошолор болуп жүрбөсүн? Алар "бутунан тишине чейин" кайсы каражаттар менен куралданган? Эмне үчүн алакандай Мекенибизде жер жайнаган согуш куралдарын сатуучу дүкөндөр иштеп жатат. Аскер - мамлекеттики, анда неге алардын аскер формасы базарларда эркин сатылууда? Эскисиндеби, жаңысындабы, Башкы мыйзамда " аскер күчтөрүн түзүүгө каршы" мыйзамдары неге сакталбайт? Дегеле, иштебеген мыйзамдын кимге кереги бар?
Менимче, жер жайнаган жан сакчыларды түзүүнүн кереги барбы? Ал эми "мыйзамсыз" жан сакчылар деле "согуштук курал-жарактар" менен жүрүшпөйбү? Демек, түштүктөгү "синдромдордо" атылган октор мамлекеттик каттоодон өткөрүлбөгөн ушулардын куралы болуп жүрбөсүн? Бул суроолорго жооп болбойт, анткени бардык бийликтин табиятына каршы болуп калгандыгында.
Демек, коогалаңдан сактанууга бийликке эмес, өзүбүздүн акыл-эсибизге ишенишибиз керек. Интернационалдык достук дейбиз, ага караганда улуттук ар-намысты жогору коюу зарыл. Кыргызстан улуттук мамлекет болмоюнча, улуттук араздашуу кайталана берет. Муну 1990-жылдагы жана азыркы түштүк капсалаңдуу кан төгүлгөн окуя тастыктап берди. Улуттук мамлекет болгондо гана, Мекенибиздеги башка улуттар Кыргызстандын мыйзамын сактайт. Улуттук араздашуу ошондо гана токтойт демекчимин.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
ЖЕ КЫРГЫЗ ЭЛИНИН ТРАГЕДИЯСЫ ЭМНЕДЕ?
Бакиевчилер 6 миллион долларга алаамат уюштургусу келген
Макисмге Англия саясий башпаанек берген жок
Эскинин кесепети, жаңынын шарапаты!
"Биз - Кыргызстандын патриотторубуз!"
АНЫ КАРМАП КАЛУУ КЫЙЫН"
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?