ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Айыл деми", 30.12.11 - 12-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Грек жаңгагынын рыноктук тизмеги
Дүйнөлүк банктын "Кыргыз Республикасындагы токой жана элет жашоочуларынын кирешелеринин булактары - өнүгүүнүн потенциалы" изилдөө долбоорунун алкактарында грек жаңгагынын жыйноодон сатып өткөрүүгө чейинки рыноктук тизмеги иликтенди. Изилдөө командасын Дүйнөлүк банктын маркетинг жана кошумча нарктын тизмеги боюнча консультанты Вилли Борне жетектеди, анын курамына РДФтин кызматкерлери, жергиликтүү эксперт-маркетолог жана Тоскоол-Ата токой чарбасынын токой пайдалануучулары да киришти. 2011-жылдын 28-мартынан 1-апрелине чейин базарды иликтөө жүргүзүлүп, маалымат топтолгон, ал эми апрелден тартып сентябрга дейре чогулган маалыматты анализдөө жүргүзүлгөн. Грек жаңгагынын рыноктук тизмегин изилдөө Тоскоол-Ата токой чарбасынан башталган жана продукцияны сатып өткөрүүнүн, кайра иштетүүнүн жана экспорттоонун Жалал-Абад облусундагы жана Бишкек шаарындагы негизги рынокторун камтыган.
Кыргызстандын дүйнөдөгү уникалдуу жаңгак токойлору зор экологиялык жана экономикалык роль ойношот. Жаңгак токойлору республиканын түштүгүндө жайгашкан, анда грек жаңгагынын негизги түрү болуп - Juglans Regia эсептелет. Көптөгөн үй-бүлөлөрдө грек жаңгагын терүү жана сатуу кирешенин башкы булагы болуп саналат. Изилдөөчүлөрдүн эсептөөлөрү боюнча, жаңгак участокторунун жергиликтүү ижарачылары бир сезондо жаңгак терип сатуудан 10-15 миң сом киреше алышат. Болжолдуу эсептөөлөргө ылайык, Базар-Коргондо жана Жалал-Абадда 3 000ден 5 000ге чейин адам жаңгактын маңызын чагып алуу жана сорттоо менен алек. 400-500гө жакын алып сатуучулар жана соодагерлер Базар-Коргондун жана Жалал-Абаддын ири дүң жаңгак рынокторуна грек жаңгагын жана маңызын сатуу менен алек. Эсептөөлөр боюнча, тизмектин катышуучуларынын (орто жана ири соодагерлердин) дүң пайдасы жумшалган капиталдын 12ын түзөт, ошол эле учурда экспортерлордун алган дүң пайдасы 2дан 26га чейин жетет.
Изилдөөнүн жүрүшүндө өндүрүштүн, суроо-талаптын, берүүлөрдүн көлөмдөрү боюнча жылдык жана сезондук динамикалары каралды. Акыркы 5 жылда грек жаңгагын максималдуу өндүрүү 2008-жылы, ал эми минималдуусу 2005-жылы байкалган. Убакыттын бул аралыгында грек жаңгагына жана анын маңызына баа дээрлик 2 эсеге өскөн. Эгерде маңыздын орточо баасы 2005-жылы 130 с/кг. болсо, 2010-жылы 330 с/кг. жеткен. ошондой эле баанын маңыздын сапатына жана камсыздоо көлөмүнө жараша өзгөрүүлөрү байкалат. Адатта, сентябрь-декабрь жаңгак рыногунда соода кызыган, ал эми январь-май солгундаган мезгил болуп эсептелет.
Сапаттуу жана органикалык сырьенун болгонуна карабастан грек жаңгагын кайра иштетүү чөйрөсү өнүккөн эмес. Жалал-Абадда жана Бишкекте жаңгак майын жана жаңгактын маңызынан башка продукцияларды чыгаруу менен алектенишкен бир нече кайра иштетүүчү фирмалар иштейт. Бирок көмөкчү кызматтардын жетишсиздигинен улам кайра иштетүү жана экспортко чыгаруу өтө чектелген.
Грек жаңгагынын жана маңызынын экспорту менен 20га жакын кыргызстандык компаниялар алектенишет. Рынокто көмөкчү сервис (жабдуу, таңгактоочу материалдар ж.б. менен камсыз кылуучу) жок же жетишсиз. Грек жаңгагы бизнесин жүргүзүүнүн конкуренцияга жөндөмдүүлүгү коррупциядан жана ар кандай жыйымдардан улам төмөндөөдө (мисалга алсак, Жалал-Абад бажыканасында расмий жыйымдардан тышкары документтерди тариздөө процессин тездетүү үчүн товардын наркынан 1,5 сумманы төлөө керек). Анын үстүнө экспортчулардан жаратылыш ресурстарын пайдалангандыгы үчүн да салык төлөөнү талап кылышат, чынында аны токой ресурстарын пайдалануучулар төлөөгө тийиш эле. Бул токой башкаруу секторундагы механизмдердин так иштелип чыкпагандыгнан келип чыгууда.
Экспорттоодо өлкөнүн ичинде продукциянын коопсуздугу камсыздалбайт. Грек жаңгагынын маңызы негизинен Түркияга, Иранга, Иракка, Сирияга, Россияга ж.б. өлкөлөргө 1 кг. 5-7 АКШ доллар баада экспорттолот же ташылып чыгат. Андан соң көпчүлүк учурларда Кыргызстандын жаңгагы кайра таңгакка салынуу менен эми башка өлкөнүн продукциясы катарында бир нече эсе кымбат Европага сатылат/экспорттолот. Ошондой эле грек жаңгагынын 10га жакыны кабыгы менен контрабандалык түрдө жумушчу күчү арзан болгон Өзбекстанга чагылуу үчүн ташылып чыгат, бирок бул продукциянын андан аркы жолу белгисиз. Келтирилген бардык фактылар кыргызстандык грек жаңгагынын улуттук таандуулугунун жоготулушуна алып келүүдө.
Экологиялык программалардын координатору, Рурал
Чүй-Талас Айылдык Кеңеш кызматы "Жердин асылдуулугун жогорулатуу" долбоорунун алкагында 2009-2011жылдарда Кара-Буура районунда жер кыртышынын асылдуулугун жогорулатуу менен дыйкандардын кирешесин арттыруу максатында 9 демонстрация жүргүздү.
Демонстрацияларда фермерлер ар кыл ыкмаларды колдонуу менен кыртыштын асылдуулугун жогорулатууга, анын негизинде түшүмдүүлүктү арттырууга жетише башташты. Ушул райондун Чоң-Кара-Буура айылында да демонстрациялык фермерлер бул багытта иш алып барышты. Анын бири фермер Эрбол Жаманкулов. Үлүшкө бөлүнгөн жер аянтына бир нече жылдардан бери төө буурчак эгүү менен акыркы жылдарда түшүмдүүлүк жылдан жылга азайып, фермер киреше алуу эмес, кеткен чыгымдарды жабууга гана жетишип калгандыгын айтып, бул демонстрацияны өз жеринде өткөрүүнү сунуштаган. Эрбол бир нече ыкманын ичинен "Шербет суу колдонуу" ыкмасын тандаган. Демонстрациялык аянттан топурак үлгүсү агрохимиялык лабораторияга жөнөтүлүп, лабораториядан 6 көрсөткүч боюнча, башкача айтканда гумус, азот, фосфор, калий, сууну сактоо жөндөмдүүлүгү, жыйынтыгын чыгарылып, кандай азык заттарды канча өлчөмдө берүү керектиги боюнча сунуш берилген. Демонстрациядагы максат шербет суу ыкмасы менен кыртыштагы азык заттарды камсыздоо. Шербет суу ыкмасында фермер, суу жүрүүчү арыка чуңкур казып, ага полиэтилен пленкасын төшөп, ага канатуунун кыгын салып чыккан. Канаттуунун кыгы майдаланып, бирдей массага айланганда сугат суу аркылуу берип турган. Бул ыкманын жыйынтыгы контролдук аянтка салыштырмалуу жылдан жылга көзгө көрүнүктүү боло баштаганын фермер белгилеп кетти. "Быйылкы жылды айтсак, жогоруудагы көрсөтүлгөн сунушту эске алып, демонстрациялык аянттан 1 га жерине технологиясына жараша төөбуурчак айдадым. 0,50, гасы контролдук аянт болуп калды. Демонстрациялык аянтта шербет суу технологиясы колдонулуп келе жатат, контролдук аянтта фермерлер колдонуп жүргөн технология. Калган технология окшош төөбуурчакты өндүрүү технологиясына жараша болду.
Быйылкы жылды жыйынтыктап жатып чыгаша киреше бөлүгүн эсептегенде, демонстрациялык аянттан гектарына контролго салыштырмалуу 400 кг кошумча түшүм алды. Башкача айтканда бул көрсөткүч 14800 сомго жогору болду",-дейт фермер. 3 жыл ичинде жасаган иштери жөнүндө айтып берүү менен фермер Жаманкулов Эрбол төмөндөгүдөй өз оюн ортого салды: "Топурактын анализи чыккандан кийин жерге кайсы жер семирткичтен канча беришим керектигин билдим. Мен өзүм экологиялык таза азык-түлүк өндүрүүнү максат кылгындыгыма байланыштуу "Шербет суу" ыкмасын тандап алдым. "Чүй-Талас АКК" менен бирге иштешип көп нерселерди үйрөндүм. Алардын минтип үзүрүн да көрүп отурам. 10 жыл ичинде түшүм деңгээли мындай боло элек эле. Төөбуурчактын орточо түшүмү аймак боюнча төмөндөп жаткан учурда, гектарына 2375 кг түшүм алуу менен азыктуулугу төмөн болгон аянтымдын азыктуулугу жогорулап калгандыгына ынандым. Көп кеңештерди берип, демонстрация өткөзүп, топурактын анализин чыгарып, ага кошумча көрсөтмө берип жаткан Чүй-Талас Айылдык Кеңеш Кызматына ыраазычылык билдирем, ошондой эле Шербет суу технологиясын арзан жана жөнөкөй, бирок натыйжалуу ыкма катары фермерлерге колдонууга сунуштайм".
Жакшы тилек жарым ырыс
Биз "жакшы тилек жарым ырыс", - деп алдыга максат коюп, токой пайдалануучулар менен жер пайдалануучулардын Ассоциациясын уюштурганбыз. Негизги максат кылып эңириде жаратылыш ресурстарын туура, натыйжалуу пайдалануу менен элдин турмуш-тиричилиги оңолуп, рынок шартында жеке менчик субьектилердин ишин жандандырып, мыйзамдын чегинде аларга бирдей шарт түзүү менен кирешени адилет бөлүштүрүүнү, токой жана жер катнаштарын жөнгө салуучу нормативдик укуктук базаны чыңдоого таасир этүү, мындай маани лүү ишти алга жылдырууда улуттук, аймактык жана эл аралык программаларды, долбоорлорду тартуу, ошону менен бир катар технологиялык, коммерциялык байланыштарды өнүктүрүүнү коюп алганбыз.
Токой пайдалануучулар менен жер пайдалануучулардын Ассоциациясынын уюштурулушу Кыргызстандын табигый байлыктарын коргоп, көбөйтүүгө кызыкдар бардык тараптардын биригишине зор мүмкүнчүлүк түзөт. Жаңы иштин башталышы менен бул маанилүү ишке өнөктөш катары Кыргыз Республикасынын Айыл чарба министрлиги, Жаратылыш ресурстары министрлиги, Өзүн-өзү башкаруунун Улуттук агенттиги, Мамлекеттик суу чарба комитети, Мамлекеттик каттоо кызматы, Курчап турган чөйрөнү коргоо жана токой чарбасы боюнча мамлекеттик агенттиги жана башка ведомстволор макулдашууну түзүп, аталган Ассоциация менен келечекте бирге иш алпарууга даяр экенин билдиришкени. Бүгүнкү өкмөт коомдук өз алдынча башкарууга шарт түзүп, граждандык коом менен маселени чечүүдө биргелешип иштин жыйынтыгын чыгарып турса эртеңкибиз жаман болбойт деп белгилеген.
Ассоциация 2010 жылдын май айында уюшулуп, эки жылга жетпеген убакытта көп ийгиликтерге жетти. Азыркы учурда Ассоциациянын мүчөлүгүндө 61 юридикалык уюшумдар жана 3000 тегерегиндеги өз алдынча ишкерлер түзүшөт. Алар менен тез арада байланышып, алдыда турган маселелерди жана көйгөйлөрдү чечүүгө өз аракетибизди кошуудабыз.
Мисал катары айта кетсек, Мамлекеттик токой фондусунун аймагында жайгашкан элдүү пункттардын жашаган элдери кайрылышып көйгөйлөрүн көтөрүп чыгып, азыркы убакта кызыкдар тараптардын адистери катышкан жумушчу тобу түзүлүп, ал топ Жалал-Абад облусунун Аксы районунун Сары-Челек коругуна жана Аркыт токой чарбасына, Базар-Коргон районунун Кызыл-Үңкүр токой чарбасына, Ош облусунун Ноокат районунун Ноокат токой чарбасына жана "Кыргыз-Ата" МУЖПсына, Баткен облусунун Кадамжай районундагы Үч-Коргон токой чарбасына, Лейлек районунун Лейлек токой чарбасына жана Булак-Башы токойчулугуна, Ысык-Көл облусунун Түп районунун Түп токой чарбасына барып кайтышты.
Иш сапардын негизинде жумушчу топ Мамлекеттик токой фондусунун аймагында жайгашкан элдүү пункттардын көйгөйлөрүн изилдеп төмондөгүдөй жыйынтык чыгарат:
o Мамлекеттик токой фондусунун аймагында жайгашкан элдүү пункттардын статусу азыркы күнгө дейре аныкталган эмес. Аймактык жактан токой чарбаларга, ал эми административдик жактан айыл округдарына баш ийишет. Бул элдүү пункттарда имарат салуу жаратылышты коргоо мыйзамдарына карама-каршы келет. Ошондуктан бул элдүү пункттарда өнүгүү туюк абалда;
o Мамлекеттик токой фондусунун аймагында жайгашкан элдүү пункттардын жашоочулары өздөрүнүн үйлөрү менчиги экенин тастыктоочу документ ала алышпайт, жеке менчикке мамлекеттик актыны берүүгө жер жөнүндөгү мыйзам жол бербейт, а бул болсо ал жакта жашаган жарандардын конституциялык укуктарын бузуп жатат;
o Элдүү пункттардын такталган чеги жок. Айыл жашоочуларына жардам берип жаткан көптөгөн долбоорлор болуучу менчик формаларынын конфликттеринин айынан жардамдарын чектөөгө мажбур.
o Мамлекеттик токой фондусунун аймагында өзүм билемдикке салып имарат куруп алган фактылар көбөйүүдө. Көбүнчө айыл округдарынын жетекчилери Мамлекеттик токой фондусунун аймагын имарат курууга бөлүп берген учурлар катталууда. Элдүү пункттардын чектерин так белгилебесе мыйзамсыз курууларды токтотуу мүмкүн эмес.
o Мамлекеттик токой фондусунун аймагында жайгашкан элдүү пункттардын көбү тоолуу же тоого жакын аймакта жайгашкан. Бул аймактар болуучу сел, жер көчкү, таш көчкү сыяктуу жаратылыш кырсыктары болуучу аймактар. Ал жакта жашаган адамдардын коопсуздугу үчүн ал аймактарды деталдуу түрдө өзгөчө кырдаал жаатында изилдеп чыгуу керек.
Ушуларга окшогон көптөгөн маселелер топтолуп, бүгүнкү күндө курч абалда турат.
Республика боюнча такталган маалыматтын негизинде токой фондусунун аймагында жайгашкан элдүү пункттардын 5 миңге жакын гектарды түзөт. Ал эми тактала элек маалыматтар дагы 4-5 миңге жакын гектар бар экенин билдиришет. Жумушчу топ азыркы убакта кызыкдар тараптар менен иштөөдө.
Бул бир гана биздин ишибиздин мисалы. Ассоциация эл аралык мекемелер менен да бирге иш алпарууда. Белгилей кетсек Норвегиялык токой тобу кол сунуп өнөктөшүүгө ынтызар болуп жатышы да бизди кубандырат. Мунун артында келечекте чоңтатыктуу иштердин салымы болсун деген тилекти жолдойбуз.
кыргыз тилиндеги гезит "Айыл деми"
email • архив • редакция
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?