ru en en ru ky ky ky uk mk ru tt tt ky ky bg ky ru ru ky ru ky ru ru ky ru ru ru ba ru ru ru ky ru ba ru ky ba ru ru uk ru kk ru kk ba ru ru ru ky ky ky ru ky ru ky ru ky kk ru ru kk ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky uk uk uk ru ru ru ky ky ky mt ky ky ky ru ru ru ru ru uk ky ky ky ky ky uk ky ru ru uk ky ky ru ru ky ru ru ky fr mhr bg ru ce ba av ky ru ru ru ba ru ru xal bg bg ru ru ru tt ru ru krc ky uk ru bpy kk ky ky ba ru ky ru ky xal ky mn mn ba ky ru ru ru ba ru ru ky ky ky ky mk tt ky ru ru ky krc ba ky bg mk ky ru ky mk ky bg ky ru uk bg mn ky ru mn ky ru lez ru uk bg ru ba ky ru ru ru ru ru ky ru tt ru tt ky ru ba ky kk ru ky ru ru ru krc ru ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ba ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky bg ky ky ky ky ru ky kk ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky uk ky ky ru ky ky ky ky ky ru kk ky ky av ky ky ky tt ky ky ru ky ru ky ky ky tt ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mhr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky bg ky ru ky bg ky ky ru ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ru ru ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky uk bg ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky bxr ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky be ky ky be ru uk ru myv ky ky tt ky be mn ky ru ky ru tt ky ky tt ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky uk ky tt tt ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky ru ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky krc ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky sah ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky tr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru en ky be ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ba kk ky ky krc ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky bg ky ky ky ky ky ky ky be ky ky ky ky ky ky en en en en ko nl en en
Токтогул району | Moving forward with Tradition
Жоо-пая жылуу суусу же Кызыл-Таштын жылуу суусу
Мазар-Таш же Карынбайды жуткан жер
Мазар басуу жана зыярат кылуу тажрыйбаларынан
Ыйык жерге тамак алып баруу
Эмне үчүн кыргыздар ыйык жерлерге барышат
Луиза, 30 жашта, Кара-Көл шары, Жалал-Абад аймагы
Сааткан эне, 72 жашта, Аксы району, Ак-Суу айылы, Жалал-Абад аймагы
Абдыраимов Жекшенаалы,Олжобайды керген таш ыйык жери
Абдыраимов Кашымбек, Кең-Колдогу Чыпынын мазары
Алымбекова Гүлжамал,Тамчы булак ыйык жери
Асыранкулов Саманкул, Ак-Тайлак ыйык жери
Байызбеков Ооган, Кайнар-Булак ыйык жери
Жакыпов Кадырбек, Манжылы-Ата ыйык жери
Жаманбаева Дариха, Ак тайлак жана Кыдыр ата ыйык жерлери
Ибраимова Алтын, Зулпукор ыйык жери
Кудакеев Жеңиш, Нылды-Ата ыйык жери
Курманбаев Кылычбек, Чынар терек ыйык жери
Сапарбаев Баймырза, Маймак ата ыйык жери
Токтогулова Гүлнахар, Тамчы булак ыйык жери
Турумтаев Батыралы, Калпа Ата ыйык жери
Чоңмурунова Чачыкей, Чынар терек ыйык жери
Эшалиев Сагынбек, Боо терек ыйык жери
Жигит пирим, Кыз пирим, ыйык жерлер
Кеңешбек Айтикеев “Көлдөгү мазарлардан улам чыккан сөз”
Ыйык жерлердин келип чыгыш тарыхы
Абдуллаева Тамара “ Манжылы-Атанын сырын көп көрдүм”
Акмат кызы Саманчы “Манжылы менин турмушума көп эле жардам берди”
Жакыпов Кадырбек “Мени кудай Дархандан Манжылыга бекер алып келбептир…”
Журтунов Үсөн “Манжылы-Ата мазарынын сыры”
Чолпонбек Абыкеев “Кыргыз үчүн Көл-эненин өзү мазар”
Айтпаев Аман: Бел-Кара-Суу, Тулпар-Таштын кыргыз дүйнөсүндөгү орду
Асаналиев Үсөнбек, Акелердин улуусу Карга аке
Бережной Сергей: Ичимдеги букту чыгарып төгүлүп чачылууга жалгыз гана көл бар болчу…
Карасаева Айша:Чоң-Сары-Ойдогу жашообуз бизге ден-соолук тартуулады
Пархута Юлия “Ысык-Көлдү жердин үчүнчү көзү деп атап жүрүшөт”
Сейдахматова Чынара “Мүйүздүүлүк- Ысык-Көлдүн ыйык касиети”
Субанов Көбөгөн “Мүйүздүү атамдын сыры”
Кубатбеков Алмаз: Мал-жандын аманчылыгын сурашат
Күлипа: “Мазар ар адамга ар кандай таасир калтырат”
Түйүмкан: Мазардан кийин ишибиз жакшы жүрүшө баштайт
Сейткулов Сергил: Мазар касиетин бирөөдөн уксам ишенет белем?
Төрөгелдиева Дариха: “Менин кесибиме жолдошум абдан каршы”
Таласбекова Базаркүл. Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы
Абдуллаева Нускайым: Ушул көргөн күнүм, ичкен суум, баскан-турганым– мен үчүн бейиш
Абдыраманов Кошбай: Заман кандай жылса, ошого карата өзгөрүү болот
Абдышева Жайкал: Ыйык жерлерге барганым үчүн касиетим күчөдү окшойт
Ажыбай уулу Эргешбай: Ордумдан тургузбай, колум эле тынымсыз жаза берет
Анаркөл:МЕН БАШЫНДА ЖАНСЫЗ ООРУ МЕНЕН ООРУДУМ
Атамкул дубана: Дубаначылыктан кутулуунун эки гана жолу болот
Базарбаева Айгүл: Балдарыма коркунуч туулганда, айлам жок, акка моюн сундум
Базаркан: Ошол кыргызчылык бизге да өттү
Гуля: Кыргызчылыгы эмес, аркасы бар деп айтышыбыз керек
Гүлжамал:АЙТЫЛГАН АЯНДЫН БААРЫ ЧЫН ЧЫГАТ
Гүлмайрам: КЫРГЫЗЧЫЛЫККА ТОЛУК БАШ ИЙДИМ
Давлетова Чынар:КЫРГЫЗЧЫЛЫК УКУМДАН ТУКУМГА ӨТӨ ТУРГАН НЕРСЕ
Дүшөнбиева Кумар: Аян Ааламдан берилет
Жумагожоева Жаркынай: Бир кудайга сыйынабыз
Исмаилов Иллахун: Туура эмес айтсам, кыйналам
Исрайыл уулу Жолдош: Ата кесиби сыныкчылыкты улантып жүрөм
Калчаева Айна: Меники – дубаначылык
Кожобекова Бурул: Кыргызчылыгы бар адамдар эч качан медицинадан жакшы боло албайт
Мадиярбекова Байызбүбү:ЧОҢ АТАМДАРДА ДА, ТАЯТАМДАРДА ДА МЫНДАЙ КАСИЕТ КҮЧТҮҮ БОЛГОН ЭКЕН
Мамакеев Шерден: Кыргызчылык биздин ата-бабабызда болгон экен
Мамеков Жумадил: Дубана атам мекен коргогон
МЕН БАШЫНДА ЖАНСЫЗ ООРУ МЕНЕН ООРУДУМ
С.: Кыргызчылык деген эч уктасам түшүмө кирчү эмес
Сажида: Көзү өткөн кайын атам жүк берип ийиптир
Сооронбаева Сонунбүбү: Айтуучулук, дубаначылык – ушул үйдүкү, устачылык – төркүнүмдүкү
Супатаева Гүлай: Бул жолго түшкөнүмө даана 5 жыл болду
Токтогул молдо: Жүрөгүм токтоп, аз эле жерден өлүмдөн калгам
Төрөгелдиева Дариха: Негизи кыргызчылыкты экиге бөлүшөт экен
Үмөтбаева Токтош: Кыз болуп кыз дооронун сүргөн жокмун, келин болуп, келиндик доорун билген жокмун
Шаршенбиева Жумабүбү: Мен деле өзүмдөн өзүм коркуп, анан киши карай баштадым го
АЯН АРКЫЛУУ КЕЛЕЧЕКТИ АЙТУУ КАСИЕТИ
Берсин: Түш аянда сүйлөшүү
Ибралиева Марита: Арбактар байланышка таза адамдарга чыгышат
Кудакеев Жеңиш: Арбактар үчүн сүйүнүү да, капалануу да жок.
Уулжамал апа: Арбактар менен нур келишет
Үмөтбаева Токтош: Арбактар менен аралашканда өзүмдү сезбей калам
17-май 2005-ж “Манас-Ордо” комплексиндеги тегерек столдогу талкуулардын үзүндүүлөрү
17-май 2005-ж. “Манас-Ордо” комплексиндеги тегерек столдон талкуулардын үзүндүлөрү
Кыргызчылык жана мусулманчылыкты айкалыштыра билүү керек
Ыйык жер маселелери боюнча тегерек стол, “Манас-Ордо” комплекси, Талас аймагы, 17-май 2005-жылы
Адам тагдырын айткан Аракпай
Аскараалы Абдылдаев, Жалал-Абад аймагы
Жоробек уулу Эстебес: Эгемберди датка
Ибраимова Нурия, 1968-ж. Бакай-Ата району. Өзгөрүш айылы.
Мамбеталиев Байыш, “Чат-Базар айылында Көчөр деген аксакал болгон экен…”
Мамбеталиев Байыш, Менин чоң атамдын иниси Рахматаалы кыл табып болгон.
Ниязбеков Ооган, Илгери ар бир айылда көзү ачык адамдар болгон
Сапар: Касиет бардык адамдарда бар
Асыранкулова Бурул, Ак-Тайлак мазарынын шайыгы
Атымбү, 54 жашта, 4 балалуу, Аманбаево айылы
Д.-апа, 52 жашта, Боо-Терек мазарында алынган маалымат
Үмөтбаева Токтош, 75 жашта, Талас району, Кара-Суу айылы
Акжолтоев М.: Эженин касиетине ишендим
Амандык кызы Майрам: Менин шакирттерим
Дейнеко Татьяна: Устатым жөнүндө
Кыдырмаев Абакир: Озуйпа эже устат болуп, көзүмдү ачты
Моңолдоров Кубанычбек: Көрсө,Мазар менен ойноп болбойт экен
Мухтарова Гүлнара: Шакирт даяр болсо – устат табылат
Турдалиева Гүлмира: Кубанычбек ким?
Шарип кызы Озуйпа: Бул нерсе түпкү ата-бабаларымда болгон
Анарбекова Бүайша шам жагуу жөнүндө
Кудушева Анаркүл шам жагуу жөнүндө
Ыбралиева Марита шам жагуу жөнүндө
Эмне үчүн шам жагылат?
Балдарды эмдөө, дем салуу ырымдары
Ымыркай-наристе балдар үчүн ырымдар
Андарак айылындагы тажик-кыргыз элдеринин азыркы убакытка чейин пайдаланып келе жаткан элдик дарылоо ырым-жырымдары жана билими
Үй-бүлө, эркек-аял менен байланыштуу ырым-жырымдар
Арафатта кандай ырым-жырымдар аткарылат
Алмабеков Кубан: Жер-сууңду канчалык сыйласаң – убайын ошончолук көрөсүң
Асанов Тилек: Манасчылыктын өзүнүн дүйнөсү, сыры, ааламы болот экен
Бакчиев Талантаалы: Мазардын манасчылык өнөрүндөгү орду
Исмаилов Улан: Кайыптын колдоосу же арбак дааруу
Касмамбетов Сапарбек: Шапак манасчыдан бата алгам
Мамбеталиев Уркаш: Жөлөгөн өрдө күч кандай, жөрөлгө жакшы, түш кандай
Мамбетов Касымбек: Мамбет атам Манжылы-Ата мазарынын ээси болгон
Сейитбеков Тилеген: Издегенимдин өзү – көзгө көрүнбөгөн, колго кармалбаган сырдуу дүйнө
Абдыбалиева Бактыгүл, Ысык-Көл аймагындагы “Бугу мазар” бакыт ордосунун жетекчиси
Айтикеев Кеңеш, “Бата” адам таануу ааламканасынын иликтөөчүсү
Түгөл, Түгөл-Ата ыйык жеринин шайыгы, Жумгал району, Таш-дөбө айылы
Акматов Казат, жазуучу, драматург
Алмабеков Кубанычбек: Мен Гиппократтын антын берген кишимин
Аскараалы Абдылдаев, Байдөөлөттүн керемети. Молдаалы калпанын айтмачылыгы
Жумалиев Мурат: Дарыгерчиликтин келиши
Казыбаев Алыбек Закенович 1954-жылы туулган, Ак-Суу айылы, Ак-Суу району, Ысык-Көл
Керим кызы Майра: Рак болсоң «брак» болбо
Молдоташев Ишенбай: Ишеними жок жашоону караңгылык деп эсептейм
Жердин куту жана өнөр
Бактыгүл Сейитбекова, акын, жазуучу
Иманалиев Элмирбек, комузчу, төкмө акын, обончу
Керим кызы Майра, төкмө акын
Сманбеков Темирлан, кыргыз эл артисти
Уралиев Намазбек, комузчу, күүчү
Кыргызстандагы башка улуттагы өкүлдөрүнүн үндөрү
Бул да бир улуулук
Сапанов Зулпукор: Адам касиети
Улуттук майрамда колдонулган ырым-жырымдар
Юсупова Зебера “Чоң атам Юсуф Хазреттин күмбөзү”
Ажыбай уулу Эргешбай: Ааламдан кабар
Берикбай кызы Гүлнур: Суунун тереңдиги
Эргешбай Ажыбай уулу: Адам пендесине берген акыл насааты
Абылаева Токтожан, 70 жашта. Бакай-Ата району.Өзгөрүш айылы
Алгожоева Нурча, 1947-жылы туулган. Талас району, Кырк-Казык айылы
Баткакбаева Азим. 1937-жылкы. Талас району. Кырк-Казык айылы
Бегалиева Сайраш, 1925-жылкы. Талас району, Жон-Арык айылы
Бектемирова Жеңиш, 1940-жылкы. Талас району, Кырк-Казык айылы
Кененбекова Бүбү, 92 жашта. Талас району, Арал айылы
Мырзакматова Нуржамал, 1950-жылы туулган. Талас району, Жон-Арык айылы
Осмонова Барпыгүл, 65 жашта. Кара-Буура району, Шекер айылы
Абдуллаева Нускайым, Бейиштин тамагы деп аталган жийде бизде да өсөт
Абдуллаева Нускайым: Кээ бир адамдар биотокту айдан, күндөн алышат
Абдышева Жайкал,“Канча адамды айыктырсаң, ошончолук соопко каласың”
Алымов Шаршен, Оорулууларды ийне менен дарылоо
Анарбаева Айша, Догдурдун дарысын ичкенден коркосуң
Анарбаева Айша,“Жаратылыш чөптөрүн, өсүмдүктөрүн колдонуу элге арзан дагы, пайдалуу дагы”
Анарбаева Сайран: Дарылык касиети бар өсүмдүк көп
Андашева Гүлмира: Тиричилик деп тытынган калк болот экенбиз
Аттокуров Бакыт: Эмне менен дарылоону келинчегим жакшы билет
Бакиров Муратбек: Биздин жердин карагайынын сагызы да дары
Жалал-Абад аймактын тургундары өсүмдүктөр жөнүндө
Жунусалиев Руслан: Илгерки билерман адамдар азыр аз калды
Кадырбеков Козубай: Дарыга акча жок болсо, чөп-чар колдоносуң да
Кожобекова Бурул, Ванна аркылуу дарылоо
Күлүйпа, Үй-бүлөм сыркоолоп калса чөп дарылар менен эле дарылап коём
Надырбекова Анаркан, Шаа тыттын мөмөсүнүн дарылык касиети чоң
Орозалиева Сонунбү, Шүдүгүр – Ата ыйык жеринин айланасындагы дары чөптөр
Өмүралиева Гүлнара: Ден соолук маселесин ар ким ар кандай чечет
Сааткан эне, Эрмен, жалбыз 101 ооруга дары экен
Сажида:Бир эле чөп бир канча ооруга дары
Сейиткулова Сергил, Бардык ооруну жаңгак менен дарыласа болот
Сейткулова Сергил: Жаңгактын пайдасы көп
Соорбеков Дурусбек, Биздин эң жакшы дарыбыз – кожогат
Сыйдалиев Төрөбек,“Тыттын мөмөсүн жеп калгандар чоң соопко калат”
Төрөгелдиева Убайкан: Эл бекер дарыга – чөпкө өтүп алышты
Түйүмкан: Даарынын баары өзүбүздөн чыгат
Шарипа: Бизде адамдар көп деле оорушпайт
Атамбеков Алияр: Рак оорусун айыктыруу үчүн таш баканы колдонуп жүрүшөт
Бекбоева Жүзүм: Элден олактаган эликтер
Бошумова Тлеухор Изенбековна: Мал бир боор эт менен тең
Кадырматов Нурбакас: Балыктын түрлөрү биздин аймакта
Каратаева Сабиракан: Аары, кумурсканын жардамы
Мамыров Нурлан: Жаныбарлар менен дарылануу жөнүндө
Надырбекова Анаркан: Кирпинин эти
Сейткулова Сергил: Жаныбарлардын алыстап кетиши
Сыйдалиев Төрөбек: Доңуздун майы
Абыкеев Чолпонбек: “Кыргыз элинин жаратылышты коргоодогу улуттук өзгөчөлүгү”
Чинара Сейдахматова: Кыргыздардын мезгилге жараша азыктануусу
Абдылдаев Аскараалы: Чарба жөнүндө бизден артык ким билет?
Абылаева Токтожан, Кыргыз элинде көп кол өнөрчүлүктөр болгон
Аккозу кызы Бүкөн, Кол өнөрчүлүктүн эки түрү болот
Акынбекова Жумай, Толтура кол-өнөрчүлүктөр болгон
Алгожоева Нурча, Кыргыздардын бардык күнүмдүк турмуш-тиричиликтери кол өнөрчүлүк менен байланышкан да
Алтынай апа, Ат жабдыктар кол өнөрчүлөрдүн колунан чыккан
Арыкбаев Молдокан, кол өнөрчүлүк жөнүндө
Аттокурова Кумар, Аялдар менен эркектердикин эмнесинен айрымалоого болор?
Барпыбаева Гүлбарчын, Кыргызда кол өнөрчүлүктүн түрлөрү көп
Бегалиев Жуматай, Илгери кыргыздар кантип жашашкан?
Бектемирова Жеңиш, Кыргыздарда кол өнөрчүлүктүн толтура түрлөрү болгон
Бердибекова Торкожан, Биздин шырдак Нарындын шырдагына жетпейт…
Дүйшөнөв Додон, Жыгачтан кыздардын сүрөтүн жасай алам…
Жолдошова Бүбүкан, Шырдамал кылчубуз, анын ыскытын басчубуз.
Исабеков Канатбек, Илгери чоподон жасалган буюмдар абдан көп болгон
Камчыбекова Кынабү, Кыргыздын кол өнөрчүлүгүн айтса түгөнгүс.
Мамаев Акун, Боз үйдүн ичи кандай болгон?
Маматбекова Сүйүмкан, эне көргөн тон бычат, ата көргөн ок жонот…
Мамбеталиев Кожоке: Кыргыздар тиричилик жүргүзүү боюнча
Мамырова Куралай, Илгери жокчулук учурунда койдун жүнүнөн көп нерселерди жасашкан
Солтоева Ботокан, “Кыздын себинде букаарыдан куржун токуп берчү”
Турдугулова Жибек, Илгери кыргыз элинде кандай кол-өнөрчүлүктөрү болгон?
Тынышева Шааркан, 80 жашта, Талас району, Жонарык айылы
Умарбеков Анарбай, 71 жашта, тарыхчы. Кара-Буура р-ну, Молотов айылы.
Досмат уулу Чокен, Каатчылык учурда да салык салынчу
Жумадылова Айтбосун, Бир чыны талканга зар болгон мезгил
Кожогелдиев Шайымбет, Жанга баткан жокчулук
Чойбекова Турду, Каатчылык бул – жокчулук
Эсенбаева Нурипа, «Ата даңкы менен кыз өтөт, мата даңкы менен бөз өтөт»
Бейшембиев Метей, Кыргыз эли чыдаган каатчылык
Асанкожоева Батма, Ак дил менен ишенсе Кудай берет
Атагулов Акчал Рысбекович, “Марту басканда” куучулар куушат.
Жанадилова Мадай, Кар жиликти илип койсо, ууру кирбейт
Усубалиева Алымбүбү, Каатчылыктын азабы
Ашыралиев Колпочбай, Тамырчы Мамбет
Момоконова Бейимкан, Баланы бирөөгө багууга берсе – токтойт
Мусуралиева Жаңылкан, Түкүрүкчүнүн дубасы ооруга шыпаа
Тагайбаева Рааддан, Көз ооруга оймок миңдин бири.
Темирбеков Сатыбалды, Сыртымды суу жуусун, ичимди нур жуусун.
Шамбетова Шарапат, “Кара баскандагы” (кансыроо) ырым
Каатчылык мезгилинде ооруларды дарылоо ыкмалары
Оорулар жана аларды дарылоо ыкмалары
Кулов Абды, Чөп дарыгер
Мусуралиева Жаңылкан, Ачкачылык мезгилдеги жаман дарттар
Эшалиев Абдырайым, Кой текей, эчки текей, жылаан текей
Раимбердиев Бакир, “…Адам ата менен Обо энеден кыргыз тараган, улут-улут болуп бөлүнгөн”
Умарбеков Анарбай, жер пайда болушу жөнүндө
Аманбүбү Төрөгелдиева, кесиби мугалим, 1954-жылы Нарын аймагында туулган, пенсионер: Адамдардын төрөлгөн ай-күнүнө карата, тагдырын алдын ала айтып берүү
Кудакеев Жениш, Талас аймагы: Жалган куранда төрөлгөндөр – жуксуз
Мамбеталиев Кожоке, 91 жашта, Талас аймагы:Адамдарга төрөлгөн жылына, айына карата мүнөздөмө берилет
Аманбүбү Төрөгелдиева, кесиби мугалим, пенсионер, Бишкек
Аманбүбү Төрөгелдиева: Жылдыздарга карап аба-ырайы, жыл мезгилдерин билүү
Аспай уулу Термечик, 84 жашта, чабан. Жети-Өгүз р. Чоң-Кызыл–Суу айылы
Бает уулу Сатылган ажы, Талас аймагы, Ахраб жылдызы
Бегалиев Жуматай, 83 жашта. Талас району, Жон-Арык айылы
Каниметова Бүбүйна, 65 жашта, Жети-Өгүз району
Молдоканов Үсөнгазы Молдоканович: Ноорузда үркөр менен ай тогошуп, бири-бирине жакшылык жакындатат
Түлөбердиев Совхоз, 1928-жылы туулган, чабан, депутат болгон, медалдар менен сыйланган. Түп району, Сары-Тологой айылы
Шамбетов Кубат, 79 жашта, жумушчу. Ак-Суу р., Жаңы-Арык айылы
Эркинбаева Зуура, 80 жашта, саанчы, учурда пенсионер, төлгө ачат, Жети-Өгүз айылы
Абдылдаева Жумагүл:Мен жаңы келин болгондогу кыш башкача эле
Ажыбай уулу Эргешбай, Климат өзгөрүлүп жатат
Аманбүбү Төрөгелдиева, Климат өзгөрүү боюнча
Андашева Гүлмира: Биздин жер малга жайлуу
Арзыбаева Кутбүбү:Биздин климат өзүнчө эле табышмак да…
Атамбеков Алияр:Көмүр чыккан жердин климаты
Бегалиев Жуматай, 83 жашта. Талас району, Жон-Арык айылы
Бейшембиев Метей: Кыргыз эли чыдаган – каатчылык
Борбиева Жумагүл:Аба-ырайынын түркүнүн көргөнбүз
Досмат уулу Чокен: Каатчылык учурда да салык салынчу
Жуманазаров Аманкул, Климаттын өзгөрүшү боюнча
Кадырбеков Козубай:Кыштын кыштай… болгону жакшы
Карабалаева Зейнеп:Жараткан кандай кылам десе өзү билет
Качыкеев Таштан, Климаттын өзгөрүшү
Климат боюнча ар кандай пикирлер
Кудакеев Жениш, Жылдызды карап аба-ырайын айтса болот
Луиза:Биздин аба-ырайы адамга жагымдуу
Мамеков Жумадил, Климат өзгөрүлүп жатат
Молдобаева Гүлазим:Түшүм климатка түз баш ийет
Ниязбеков Ооган, молдо, 77 жашта. Бакай-Ата району
Ормонов Бектен:Биздин жер бейиш да
Ормонов Шекербек: Таш-Көмүрдүн ысыгы мээ кайнатат
Сейдалиева Эркингүл: Ат туйлап такка чыкмак беле, шартка ыңгайлашабызда
Эсенбаева Нурипа, Климат өзгөрүлүп жатат
Кыргыздардын жыл саноосу боюнча
Бегалиев Муктар, 90 жашта. Талас району, Жонарык айылы
Дилдемурат уулу Ысакжан, 78 жашта. Талас району, Көк-Кашат айылы
Кудакеев Жениш, Талас облусу, Өзгөрүш айылы
Мамбеталиев Кожоке, 91 жашта, Талас аймагы
Раимбердиев Бакир, 90 жашта. Бакайата району, Өзгөрүш айылы
Батырбеков Малик, 52 жашта, Талас аймагы
Батырбеков Ырыскелди, Талас аймагы
Көчөрбаева Зина, 46 жашта, адеп мугалими, Талас аймагы
Ниязалиев Төрөгелди, 56 жашта, Талас аймагы
Аманбүбү Төрөгелдиева, Акыр заман тууралуу мурдагы жашап өткөн акылмандарыбызыдын айткандарынан
Байтемиров Жумабек, Муз доору да кайталанышы ыктымал дешет, бирок качан болоорун кудай билет
Жаңыбердиев Таштанбек, “Акыр заман болуп өткөн, биз азыр экинчи поколениеде жашап жатабыз…”
Чолпонбек Абыкеев: “Кыргыз элинин устукан тартуу нарк салты”
Бегалиев Жуматай: Кур оюн, “чакан” оюну
Бегалиев Муктар: Кыз оюн, эшек секирмей
Дилдемурат уулу Ысакжан, токмок чабуу оюну
Жусупбеков Абаскан, дүмпүлдөк жана чикилдирик оюндары жөнүндө
Зуура апа, улуттук оюндар
Исабеков Канатбек: ак-сандык көк-сандык, такыя бекитмей оюну
Мамбеталиев Кожоке: Кыргыз эл оюндары
Тезекбаев Кубанычбек: “Тай тебиш” аркылуу төрт мезгилди жакындан туясың
Төрөгелдиева Аманбүбү, Кыргыз оюндар жөнүндө
Тынышева Шааркан, “кыз оюну”
Чоңмурунов Бөөнбай, көк бөрү оюну жөнүндө
Чөкөй уулу Турдубек, “Бала кездеги оюндар балдарды ынтымакка чакырган”
Шайым апа, “Кан таламайды кандай кылып ойночу элек?”
Көк бөрү – Kök Börü (or Ulak Tartysh)
Байтемиров Жумабек: Жон-Арык айылы
Бегалиев Жуматай: Жон-Арык айылы
Бегалиев Муктар: Жонарык айылы
Дилдемурат уулу Ысакжан: Көк-Кашат айылы
Ниязбеков Ооган: Өзгөрүш айылы
Тезекбаев Кубанычбек: “Улуу кыргыз ордосу”, Бишкек
Умарбеков Анарбай, 71 жашта, тарыхчы. Кара-Буура р-ну, Молотов айылы
Аманбүбү Төрөгелдиева: Нарын аймагы
Бегалиев Жуматай, Тынышева Шааркан: Жонарык айылы
Бегалиев Муктар. 90 жашта. Талас району, Жонарык айылы
Бегалиева Сайраш: Жон-Арык айылы
Бердибекова Торкожан, 1946-жылкы. Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы
Дилдемурат уулу Ысакжан, 78 жашта. Талас району, Көк-Кашат айылы
Жеңиш, 70 жашта. Талас району, Көк-Ой айылы
Иманкулов Турум: Көк-Кашат айылы
Маалыматчы Айтбүбү, “Адам баласынын айбандарга караганда биоэнергетикалык талаасы абдан күчтүү келет”
Мырзакматова Нуржамал: Жонарык айылы
Раимбердиев Бакир, Ниязбеков Ооган: Өзгөрүш айылы
Турдугулова Жибек: Будёный айылы
Чороев Кудайберген, 84 жашта. Талас району, Көк-Ой айылы
Шералиева Анатай, 80 жашта. Бакай-Ата району, Таш-Кудук айылы
Абылаева Токтожан, 70 жашта. Бакай-Ата району. Өзгөрүш айылы
Аманбүбү Төрөгелдиева: Кыргыз үй-бүлө жөнүндө
Бостонов Сабатар, 80 жашта. Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы
Жаңыбердиев Таштанбек: Кырк-Казык айылы
Жүзүпбекова Калича: Таш-Кудук айылы
Исаков Бектур, «Манас ордо» комплекси
Калыбаева Турсун, 71 жашта. Талас району, Кум-Арык айылы
Кудайбергенов Бекболсун, 1948-жылкы. Талас району. Кырк-Казык айылы
Курманалиев Токтоназар: Молотов айылы
Сейталиев Тургун: Кырк-Казык айылы
Абылаев Данияр, Кыргыздарга санжыра ар бир адам ата-тегин билиш үчүн эле керек болгон
Абылаев Кыдыркан: Санжыра болбосо илгерки сөз жоголот
Абылгазиев Жумагул: Тилекмат акеге байланыштуу окуялардан
Атагулов Акчал, Кыргызда жети атасын билбесе жетеси жок кул болот дешчү
Дооронбеков Токтогул, Санжыра бул кыргыздын тарыхы болгон
Илипбаев Аскар: Кыргыздар Абыл, Кабыл деген эки бир туугандан таралган
Иманкулов Турум, Санжыра түрк тилинен «чежире» деген сөздөн алынган
Касмалиев Өрүкбай: Карач чоң атам тууралуу
КТР журналистти Эсеналиев Жаныбек
Кудайбергенов Бекболсун, Санжыра деген ата-бабалардын илгерки тарыхы
Кылычев Какен: Жети атаны билүүнүн кажети чоң
Кыргыздар Памир тоосунан агып келген
Мамбетакунов Динил, Эмне үчүн бизди Бугу деп койгон?
Мамбеталиев Байыш, “Кыргызда ала байтал Алакчын деген сөз бар…”
Мамбеталиев Кожоке, “Чүйгө келген тоюнат, арык барган семирет”
Мамбеталиев Кожоке: Уруулар уламышы
Мамырова Куралай, Угушума караганда илгери мындан көп жыл мурда кырк кыз тууралуу баян, уламыш болгон экен
Меймандостук кыргыздын тубаса мүнөзү
Молдоканов Үсөнгазы Молдоканович: Ата-тегибизди кантип аташыбыз керек?
Ниязбеков Ооган, Кыргыздарга санжыра эмне үчүн керек болгон?
Осмонов Кадырбек: Санжыра – биздин тарыхыбыз
Сагымбаев Эсенгул: Жылкыайдардын тукумдары
Сасыкулов Кыялбек, уруулардын келип чыгышы жөнүндө
Токтобеков Мусулин: Кыргыздын кыргыз экендигин билүү үчүн санжыра айтылган.
Токтоназаров Амантур, Санжыраны илгерки аксакалдар түзүшкөн
Тотубаев Эрмек: Сарт акенин Көл өрөөнүнүн сакталып калышында салымы чоң
Түлөбердиев Совхоз: Мен он жети атадан бери долбоорлоп, сүйлөй алам
Тыналиев Анарбек, “Тарыхы жок эл болбойт, тамыры жок жер болбойт
Умарбеков Анарбай, Илгерки мезгилде деле бий-болуштар элди жалаң гана шарияттын жолу менен башкарышкан
Шадыбеков Зайнул, Мен үйдө отуруп эле чыгарма жазам
This post is also available in: Орусча
[Бул текст Жалал-Абад аймагында 2009-жылы Айгине тарабынан жүргүзүлгөн изилдөөлөр убагында алынган жана толукталып бул аймак боюнча 2010-жылы жарык көрө турган китепке камтылат]
Кетмен-Төбөдөгү ыйык саналган жердин бири эсептелген Шамшыкал туз кени Токтогул шаарчасынан 30 чакырым чыгышта, деңиз деңгээлинен 1287 м. бийиктикте жайгашкан.
Ыйык жердин түрү – кабыр. Ал Шамшыкал тоосунда жайгашкан. Ал тоонун үстүнөн туз кени чыгат. Бүбү-бакшыларда “актыкты моюнга алуу” деген салт бар. Кабырдын жанынан ак матаны жазып, үстүнөн атташат экен. Матаны аттаган адам кудайдын адамы делип эл үчүн кызмат кылат экен, ал ак мата ошол жерде жайгашкан кабырдын жанындагы баканга байланат экен. Азыркы күндө ал нерсе бир аз азйып баратат (атын жашырган адамдын маалыматы).
Кабырдын алдында туз казган карьер жайгашкан, ал жерге туура эмес жол менен келген (ичимдик ичип ж.б.) адамдар туз казса, чыкпай койчу экен. Ал эми казылган туздун орду кайра толуп турчу дейт. Транспорт өнүккөн мезгилде ошол жерден машина менен ала турган карьер ачылып, туура эмес пайдалангандан туз бербей койгон деп бүбү-бакшылар айтышат, ошол себептен туз казган машиналар ошол жерде калып калган экен (кийин алып кете алган эмес).(атын жашырган адамдын маалыматы)
Кабырдын чыгыш тарабында Чилтен деген үңкүр бар. Ичине жылаандар уялап турат. Ал жерге кырк чилтен деп сыйынып адамдар кырк күн болушат экен. Адамдар суу, тамак аш алып келип берип турушат.
Кароолчу Акылбектин айтымында: “Шамшыкал ата араб, пайгамбарыбыздын сакабаларынын бири болгон. Бир кезде дабат кылып жүрүп ушул жерден каза болуп, ушул жерге коюлуп калган. Өзүнүн аты –Самсы. “Самсы калды” деп айтылып жатып, ушул жер Самсыкалды деп аталып калган дагы, кийин Шамшыкалды болуп калган”.
«Шамшыкал атанын шайыктары жашаган Тоскоол ата, Мүйүздүү Ыйык жер ата, Кайнар булак, Кара булак деген Ыйык жерлер бар» (…).
Жергиликтүү Алмаздын айтканы: “Эл баккан адам болгон деп билем. Туз жүктөп келип, ошол жерге калып калган дешет. Ал жерден кийин тузду малга алмашып, элин багып келген экен. Көзү ачыктардын айтымында Торкен айылынын үстүндө атынын жалы менен тосуп турат экен. Ал жердин чөбүн жеген мал да этин чымыр сактайт. Ошол жердин ыйыктыгынан мал эгиздүү да болот деген ата-бабалардын сөзү айтылып келсе, кийин СССРдин чабандары да сыймыктанып келген. Техника өнүгө электе бөлөк айылдан 40-50 адам ат менен келип казып кетип, эртеси ошол жер кайра толуп турган экен. Техника менен казган мезгилде да аттырылган жер эртеси билинбей турган. Туура эмес сүйлөп, ичимдик ичип барган адамдарга туз чыккан эмес деген да сөздөр айтылат. Туз алып жаткан мезгилде жакпаган адам мас абалда болуп сүйлөгөндө, жөн турган машинасы жүрүп барып жардан учуп кеткен экен”.
Тоскоол ата тозо көр,
Мүйүздүү Ыйык жер сүзө көр,
Көз жашым агылса булак чык,
Шор арылса туз чык”
“7 бир тууган болгон: Шамшыкал ата, Салп ата, Коргон ата, Каракаш ата, Карасакал ата, Кара булак ата, Кара кыз апа. Калгандары дгы – өздөрүнчө Ыйык жерлар”.
“Бул тоодо Кара-Булак, Ак байбиче, Ак кожо, Ак тайлак деген периштелер да бар. Кырк чилтен – кыргыз кожонун чилтени. Арстан деген Бүргөндүлүк бала жатып чыккан”.
Ислам институтун бүткөн Сүйүндүн пикири:
“Дин негизининен ыйык жерлерге каршы, бирок толук эмес. Ислам дини 73 фирхага бөлүнөт. Эң туурасы ошол бутак ахли сунет Валь жамаат – бизче сүннөткө бекем болгондор. Сүннөт – эң тазасы, улуу жетекчи, жол башчы, алар менен салыштырмалуу баарына тегиз мамиле жасаган. Азыр да андай жетекчи жок. Еврей ислам динине каршы. Мухаммед пайгамбар арабдан чыкты. Хизбуд Талибан еврей болгон, бул Ислам дининен кийин чыккан. Анын максаты Мухаммед башкарган дин бизден аз болуш керек деген, бирок Куранга өзгөртүү киргизе алган эмес, агымды бузат. Ал эми андан мурда чыккан шаманизм Адам атадан калган. Кудай: “Мен пенделериме кимден эмнени сураса, мен ал аркылуу ошол нерсени берем”, – деген. Мунун өзү Ыйык жер аркылуу сураганга Ыйык жер аркылуу берем деген мааниде. Мегн Ыйык жерлерге сыйынбайм, бирок сыйлаймын”.
1) Шамшыкал тоосунун ыйыктыгына баа жеткис, бирок бул, менин оюмча, Кудайга сыйынуу үчүн бара турган точка деп эсептейм, Шамшыкал ата аркылуу кудайга сыйынам деп барыш керек. Шамшыкал ата кудайдын элчиси деген маалыматта болуу керек.
2) Шамшыкал деген адам төө менен туз ташып жүргөн мезгилде, ошол жерге эс алып олтурганда, белгисиз тараптан “Шамшы кал” деген үн чыгат.
3) Ошол тоодо кербендер өтүп жаткан мезгилде бир ботосу адашып калган деген да сөздөр бар. Ал бото боздоп ыйлап, көз жашы ошол жерге сиңип, жердин даамы да шор даамданган.
4) Илимпоздордун айтымында кен байлык туздун радиусу жер алдында – 100 чакырым. Борбору Шамшыкал тоосу болгон туз өзү да ыйык, Шамшыкал деген бийик даражалуу адамдын сөөгү ошол тоонун чокусуна өзүнүн өтүнүчү боюнча коюлган.
5) Шамшыкал ата деген – биз төрөлгөндө эле кулагыбызга сиңген сөз. Бизди ошол колдоп турат, булагынан майып балдар оңолуп кетет, илгертен көк жөтөл да ушул жердин булагынан айыккан. Анын өзүнүн булагын Киндик деп атап коюшат.
Замир Нургазиев: “Шамшыкал деген адам элин туз менен баккан. Ал Керимбай болуштун мезгилинде тузду малга алмашканы Талас жерине барып тузду “бул жаздык”, “бул болсо күздүк” – деп бөлүп берген экен. Ал жердин башчысы тоого алып чыгып, тузду өсүп чыгат деп эктирип салган экен”.
Балыкчылык менен кесип кылган адам: “Мен ыйыктыгына анча маани берчү эмесмин. Айылда жин оорусу менен бир кыз ооруп калган. Ошол кыз жаз мезгили келе баштаганда ошол тоону көздөй кача берчү экен. Бир күнү кийимдеринин баарын чечип качып баратканын көрүп таң калганбыз. Күн суук болсо да үч күн ошол Ыйык жердын жанында тура бериптир. Анан бир агасы издеп барганда, машинанын үнү сыяктуу үн угулуп, жетип барса ошол жерде машина, карындашы гана турган болот. Кыз ошону менен айыгып кетет”.
«Менин билишимче Шамшыкал-Ата кудайдын кудурети менен жаралган. Илгери Азирети айып, Арстанбап, Шамшыкал деген үч бир тууган болгон. Бул ыйык жер ошолордун бири Шамшыкалдын атынан калган.
Бул жер илгерки ачкачылык учурунда канча деген пенделерибиздин өмүрүн сактап калган. Ал жакта булак бар. Жеп-ичерге эч нерсе таппаган адамдар ошондо туздан жалашып, анан артынан ошол булактан суу ичишип, турмуштун кыйын учурунда аман калышкан экен. Ошондой эле бул ыйык Шамшыкал-Атага канчалаган адамдар келишет. Көбүнчө бул жакка үчүнчү күнү нан, токочторун жасап алышып, бакыт тилегендер, балалуу болбогондор, иши жүрүшпөгөндөр, жолунан адашкандар келишет. Булакка зыярат кылышып, шам жактырып, төлгө ачтырып, жакшылыктан үмүт кылып, келип-кетип турушат.
Бул ыйык жердинэң башкы өзгөчөлүгү деп эмнени айткым келет? Канчалаган адамдар барып, ал тузду жардырып да, жөн да алып кетишсе да, анын орду эртеси эле кайра толуп калат. Мындай кудурети күчтүү жердин башка Ыйык жерлерден айрымасы ушунда болсо керек.
Мен өзүм бүбү болгондуктан, бул жалган жашоодо көптөгөн адамдарды көрдүм. Көпчүлүгү менен ушул Шамшыкал-Атага келип, төлгө да ачып берип жүрдүм. Баары эле күн мурунтан келишип, менин барып келишимди өтүнүшүп, өзүлөр алып барып, кайра үйгө чейин жеткирип коюшчу. Менин билишиме караганда, ошолордун көбүнүн кийин иши жүрүшүп, перзенттүү болушуп, үй-бүлө күтүшүп, өзүлөрүнүн бактыларын табышты. Мына ушуга да Шамшыкал-Атанын таасири тийди» (Аты-жөнүн атоодон баш тарткан бүбү, Көтөрмө айылынын жашоочусу).
Ыйык жердин түрү – терек.
Илгери бул айылда бөксө дөбөдө үч терек болгон экен. Бул учур согуш мезгилине туура келет. Айылда аты белгилүү эле киши жокчулуктун айынан үч теректин бирөөсүн кыйып отун кылып жакмак болот. Айыл аксакалдарынын теректерди кыйбаш керек экендиги жөнүндөгү акылын укпайт. Теректи кыйып жаткан мезгилде аянычтуу үндөр угулат. Балта тийген сайын ал жеринен кан сызылат. Бир теректи кыйып бүткөнчө ал кишинин колдору калтырак болуп, өзүн алсыз сезе баштаган экен. Кыйып бүтүп эс алып олтурганда, көзүнөн, андан кийин кулагынан кан сызылып агыптыр. Акыры денеси калтырак болуп өлгөн экен. Атасынын өлгөнүн билбей жанына келген кичине баласы да эч себепсиз кайтыш болгон дешет. Муну сезип калган аксакалдар бул өлгөн кишинин калган кыздары аман калсын үчүн мал союп, кан чыгарып, теректерден кечирим сураган имиш. Теректин каарына калган ал кишинин тукуму курут болуптур (эркек уулдарынын баары өлгөн). Азыркы мезгилде ошол кишинин кыздарынын неберелери бар. Алар ошол теректерге алигиче сыйынып келишет. Кечкисин калган эки терек кыйылган шеригин жоктоп,бүгүн дагы коркунучтуу, ары сырдуу үн чыгарып шуулдашат. Ушул себептен айылдын аты да Үч-Терек деп аталып калган. Кийин согушка кеткен балдарынын амандыгын сурашып, жергиликтүү эл ошол теректерге барып бата тилешкен. Ошондон бери ошол айылдын эли сыйынып келишет.
«Уламыштарга караганда, Үч-Терек Ыйык жеры баатырлар Жаныш, Байыштын убагынан бери келе жатат. Ошол кезде тигилген үч терек, андан бери канча жылдар өттү, жашап келе жатат.
Мунун өзгөчөлүгү, илгери Эсенбай деген киши үч теректин бирин кыйып коюп, өлөр-өлгүчө бүткөн бою тешилип, ириңдеп өлгөн экен. Теректи кыйып жатканда, теректен кан чыгып, чаңырган үн жаңырган дешет.
Илгери бирөөлөр балалуу болбой, балдары токтобой койгон экен. Ошол киши ушул жерге үч чырпык тиккен. Үчөө көктөп чыкканда, ал дагы үч балалуу болгон дешет. Үч-Терек Ыйык жерине сыйынганы келгендер бул жерге шам жагып, тилек айтышып, Кудайдан бала тилешет, балалуу болбогондор келишет. Куран окушуп, Ыйык жерге сыйынышып, ар кандай тилек кылып кетишет. 2008-жылы үч Терек мечити курулду. Ошол мечит курулуп жатканда, саргаталык биздин ырчы кызыбыз Канымжан Жаманбаева дагы сыйынып кеткен.
Ошол теректин түбүндө муздак булак агып турат. Булакты булгашпайт.
Бул аймакта оң көлдүн аркы бетиндеги айлампанын астында Коңур деген чоң ыйык жер бар. Ал жерге илгери сыйынгандар таш тегеректеп коюшуптур. Жанына барып түнөп калсаң, кечиндеси кой айдагандай эле дабыш чыгып, дүңгүрөй берет. Кыйтуу деген кишинин аялы Ыйык жерди тегеректеген таштын жанынан бир чырпык алып, жагып коюп, катуу ооруп калып, биздин айылдагы чоң Калпа деген молдо дем салып айыктырган. Бул жер алыс болгондуктан, көпчүлүк биле бербейт. Бул жердин касиеттүүлүгү чоң» (Айылчиев Сулайман аксакал, 82 жашта).
3. Арчалуу Ыйык жер ата
Бул ыйык жер Нарын суусу менен Торкен суусунун Токтогул көлүнө куйган жериндеги тоонун башында жайгашкан. Ал жерде өскөн арча азар болот. Арчанын үстүндө жыл сайын балапан чыгарган бүркүт бар.
Ыйык жердин түрү – арча.
“Жергиликтүү ак сакалдар мындагы бүркүттүн канча жылдан бери бул жерди уялаганын билишпейт. Жума сайын адамдар келип түнөшүп, сыйынышса, ошол адамдардан коркпой жашаган бүркүттө да бир касиет бар деп айтышат. Ал жерге куран окуганда Арчалуу ыйык жер атага, Куш төрөөсү буудайыкка деп аташат. Ал жерге түнөгөн адамдар шам жагышып, оорулууга дем салып, Алка чакырып, кудайдан тилеп келишкен” (Майрамбек).
“Ошол арчаны бирөө кыйып түшүп, өзүнө, балдарына каргыш алган, өмүрүнүн акырына чейин арман кылып өткөн адам болгон экен. Каргыш кийин анын урпактарына да таасир эткен. Ал жерге бала сурап, оорулуулар ден соолук сурап сыйынып келишет” (атын жашырган адам).
Бул арчага чүпүрөк байлашат.
Бул ыйык жер Токтогул шаарчасынын борборуна жакын жерде жайгашкан.
Ыйык жердин түрү – токой. Бул токойдун ортосунда Карылар үйү курулган, ыйык булак жана мечит бар, мечиттин жанында кумурска да бар экен. Элдер сыйынганы келишет
“Илгери ыйык, эли үчүн кызмат кылган адам өткөн экен. Каракаш деген жер табигый токой болгон деген да маалыматтар бар. Себеби ал жерде суу чыкпаган, боз топурак кайрак жерде булак чыгып дайыма көгөрүп турган жер экен. Ал жерде адамдар да жашабаптыр. Кийин адамдар отурукташа баштагандан кийин да көркүн бузган эмес” (Байсал).
Бул жерге 3-4-5-күндөрү сыйынганы келишет. Ооруулулар, төрөбөгөн аялдар, бүбү бакшылар келип турушат. Мурда бул жердин шайыгы бар болгон экен, бирок азыр жок. Чүпүрөк байлоо дегенге бул жерге келген бүбү бакшылар жол бербейт, себеби алардын пикиринде периштелер муунат (зыяратчыдан алган Нургазиев Самагандын маалыматы).
Бул ыйык жер… жайгашкан.
Ыйык жердин түрү –
“Илгери, мындан көп жыл мурун Беке чал деген балбан киши болгон экен. Ал балбандыгынан Кыргызстандын булун-булчунун элдери таанышчу экен. Бул Беке балбан карыганда бир тойдон бир келинди сүйүп калат. Келинге барып соз айтып тийишет: “Мага өмүрлүк жар бол, сага бут байлыгымды берем”, – дейт. Ушул учурда келин кылыктана: “Мага эч нерсеңиздин кереги жок, болгону сиздин чыныгы балбан экениңизди билишим керек. Ошондуктан мени бул турган жерден тээтиги тоонун (асканын) башына чейин эч тынымсыз көтөрүп чыгышыңыз керек. Ошондо мен сиздин чыныгы балбан экениңизге ынанып, башымды тартуу кылам, өмүрлүк жар болом”, – дейт.
Беке чал келинди алдына (колуна) көтөрүп аскага чыга баштайт. Эң чокусуна жетейин деп калганда, келин колундагы алмурутту чалга берет: “Меңиз, муну жеп алыңыз, мени көтөрүп чарчап калдыңыз”, – дейт. Чал көнбөйт, бирок акыры келиндин сөзүн жерге таштабай, колундагы алмурутту жеп коет. Келин сүйүнөт. Чал алмурутту жегенден кийин алсырап, келинди көтөрө албай калат. Бүт дарманы кетип алсыраганда, Беке чал намыстанып кетип, ошол аскадан боюн таштап жиберет. Мына ошол күндөн тартып бул аска-зоонун аты Беке чал аскасы, Беке чал жайлоосу деп аталып калган. Элдин айтуусунда бул жайлоого жайлаган элдердин өрүшү малга толуп, малынын төлү эгиздейт экен. Бул жердин адамдары да өзгөчө кайраттуу балбан келишет имиш. Мунун баарын Беке чалдын арбагы колдойт деп ишенишет экен. Бул жер – Кара-Көл менен Таш-Көмүрдүн ортосундагы жайлоо (Асира Үтүрова).
Leave a Reply Cancel reply
You must be logged in to post a comment.
© 2009-2011 Aigine CRC. All rights reserved
Multilingual WordPress by ICanLocalize