el en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ru
"Агым", 23.01.09 - 10-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Таздын акылы да түштөн кийинби?
Россиянын "Комсомольская правда" гезитине биздин мурдагы президент А.Акаевдин макаласы жарыяланып, аны азыркы бийликтен жалаң кынтык издеп кыйналган "Ачык саясат" гезити которуп жарыялап жиберди.
Макалада А.Акаев ансыз да атагы таш жарган жазуучу Ч.Айтматовдун өлүмүнө жасалма каңырык түтөтүп, 80 жашка жетип-жетпей көз жумган себебин "кемпай" бийликтин элчилик кызматтан алып, пенсияга узатып койгонунан көрөт. Кыязы экс-президент мырза улуу жазуучуну ушунчалык майда карьерист ойлоп, өзүнүн чен өлчөмү менен карап жатса керек.
Тескерисинче, өзүңүз президент болуп турганда акылман карыя, залкар жазуучуну элчи кылып алыска айдабай, өз Мекенинде бардык шартын түзүп берип, күнүнө үч маал кеңеш сурап, айткан акылын так аткарып турган болсоңуз, республиканы сызга отургузуп, Атамекенден, өз элден минтип сызгырылып качпайт элеңиз. Биздин оюбузча, улуу жазуучунун чыныгы чөйрөсү элчиликте эмес, өз эли, өз жазуучулар, өз театр, кинематографисттери арасында болсо керек. Сиз эл Улуу жазуучуну ээрчип кетип, менин баркыма, бийлигиме доо кетет деп корктуңуз.
Айтыңызчы, сиз президент болуп турганда канча идиректүү мамчиновникти кызматынан эч негизсиз, күтүүсүз алып ыргытып, "кемпай" кылдыңыз? Кээ бир чиновникти делегациянын көзүнчө самолеттун эшигинен кызматтан шыпырганга чейин бардыңыз го, аялыңыз телефон чала калса…
Мындан тышкары, "Асман" гезитине (15-январь) маек уюштуруп, өлкөдөгү "энергетикалык кризис мени терең тынчсыздандырат" деп акыл үйрөтүп, мораль окупсуз. Урматтуу Акаич, сиз 15 жыл президент болдуңуз. 15 жыл ичинде энергетиканы жөнгө салбай, кайра талкалап, жеп-жутуп, калганын майдалап сатуу аракетине өттүңүз эле го?
Энергетика менен Айтматов эми эсиңизге түшүп, акылыңызга келип атканында тирүүлүгүңүздү билгизүү аракетинен башка мүдөө жок болсо керек.
10-15 жылда өнүгөрүбүз күмөн
Өткөн кылымдын 41-жылындагы согуш карт тарыхта кара сыя менен жазылып калганы калетсиз. Ошол кыйың кезеңде кыргыздын күчкө толуп турган жигиттери фронтко аттанып, көпчүлүгү бу жарыкчылык менен кош айтышты. Болгону каруусунда күчү жок абышкалар менен эне сүтү оозунан кетелек бозбаш балдар, анан кемпир-кесек, кыз-кыркындар гана тылда калышкан. Биздин бүгүнкү жашообуз дагы ошол заманды аргасыздан көз алдыбызга элестетет. Бир сөз менен айтканда, жумушка жарамдуу жаштарыбыздын басымдуу бөлүгү Россия менен Казакстанда эмгектенип жүрү. "Элге берген куруттан, мени деле курутпаң" дегендей, мындан эки жыл мурда Россияга сапар алдым.
Чет өлкөдө биз кимбиз? Жашырганда не, арзан жумушчу күчү, экинчи сорттогу адамбыз. Мисалы, жергиликтүү тургун менен кыргыз жараны мушташып кетсе, сот ким айыптуу экенин териштирип отурбайт. Сөзсүз түрдө кайран кыргыз күнөөлүү болуп чыга келет. Анын айынан жүздөгөн мекендештерибиз эркиндиктен ажырап, орустардын түрмөсүндө күн кечирип атыр. Же болбосо улутчул такырбаштардын колунан каза тапкан атуулдарыбызды мисалга алалы. Менин билишимче, кыргыз жаранын аеосуз өлтүргөн бир дагы скинхед жазасын алган жок. Мыйзамды сактоо жеке эле кыргыздарга таандык эмес да.
Чет өлкөдө тентип жүргөн мекендештерибиз ай сайын үйүнө акча салып, анын эсебинен бюджет сакталып, тешиги бүтөлүп атыптыр. Ошого жараша мамлекет тарабынан бөтөн элдин эшигин шыпырып жүргөн атуулдарынын коопсуздугуна кам көрүлүшү керек эмеспи? Жок, биздин аткаминерлерге алардын өзү эмес, салган акчасы керек.
Эки ай мурда Кыргызстанга келдим. Кайра кетпей эле, бул жактан жумуш табайын деген максатым бар болчу. Бирок, ал аруу тилегим жүзөгө ашпайт сыягы. Мындан эки жыл мурдагы Кыргызстан жок (бир гана айырмачылыгы, баягыдай пикет-митингдин жаагы жабылган). Жашоо оорлогон, тамак-аштын наркы асмандап кетиптир. 5-6 миң сомдук маяна менен кара жанымды асыраймынбы же үйбүлөмдү багамбы? Аргасыздан ичиңен түтөйсүң. Мындай темп менен кете берсек, жакынкы 10-15 жылда өнүгөрүбүз күмөн. Демек, сыртка жумуш издеп кеткендердин агымы токтобойт. Кайра эле баягы көрүнүш: Россиядан жалгыз уулунун өзү эмес сөөгү келип, ботодой боздоп аткан ата-эне, жакын туугандары, чачын жулган жубайы… Кудум 41-жылдагыдай.
Айтмакчы, шартка байланыштуу Россия жарандыгын алгам. Бирок, паспортто туулган жериң Кыргызстан экени жазылганы менен, улутуң көрсөтүлгөн эмес. Тактап айтканда, сенин ким экениң - кыргыз экениң белгисиз. Ошентип, орус туугандардын жарандыгын алгандар кыргыз деген атын жоготту. Улутун жоготту. Документ жүзүндө.
Ушундай. Эртең жолго чыгам. Алыкул акын жазгандай, бир боор энебизге - Россияга. Ал эми Акүй менен Көкүйдө отурган билермандарыбыз баягы эле сасыган саясаты менен алек. Алардын жашообуз мышык ыйлар абалга жеткени менен иши жок болуп калгандай. Айтчы замандаш, анан кантип өнүгөбүз?!
Элетти көтөрмөйүн эч нерсе жок
Акаевдик системанын күнү бүтсө эле жыргал жашоо орнойт дегенбиз. Карапайым калктын аруу тилеги 2005-жылы жүзөгө ашкансыган. Жыйынтыгы кандай болду? Алдыга эмес, артка - карызга белчесинен баткан, тамак-аштын наркы асмандаган өлкөгө айланып баратабыз. Турмушубуз мышык ыйлаар абалга кептелди. Мындай кырдаалда эмне кылыш керек? Айыл чарбаны жакшы нукка бурмайынча экономикабыз өнүкпөйт. Айыл чарба министрлигинде мыкты адистер иштеши зарыл. Бул тармакта алгылыктуу реформа жүрбөй атканы өкүнүчтүү.
Өткөн жылы айыл жергесинде мал шарп менен ооруп, бир тобу кырылып калды. Мамлекет тарабынан малды дарылап, ветеринардык жардам деле болгон жок. Карапайым айылдыктар эптеп малдын оорусуна каршы дарыларды таап, санитар жалдап ийне сайдырышат экен. Бирок, андан натыйжалуу майнап чыкпашы бештен белгилүү.
Мурдагыдай жерди которуштуруп айдоо деген жоголду. Тиешелүү министрлик ошол жагына көңүл бурса жакшы болот эле. Айыл чарба тармагы жакшы киреше бербегендиктин айынан элет жергесинен шаарды көздөй агылгандардын саны арбып барат. Мисалы, мен кышкысын көчөдө шарик, таттуу вата сатып, үйбүлөмдү, алты баламды багып атам. Жайкысын базарга чыгып, оюнчук сатам. "Жыргаганыман жылкычы болуптурмунбу" дегендей, айылда жашоо-шарт жакшы, ыңгайлуу болсо мен деле шаарда турмак эмесмин.
Мага демектен миң жолу бийлик алмашсын. Андан кырдаал өзгөрүлүп кетпейт. "Ааламга жол айылдан башталат" демекчи, азыркы бийлик эл алдында жүзү жарык болуп, өмүрүн узарткысы келсе, элетти көтөрсүң. Болбосо, абал оорлогондон оорлой берет. Бул Акүй аткаминерлерине гана зыян.
"Кыргызстан оңолот, өнүгүп кетет" дегендерге 100% ишенбейм! Анткени, Акүй, Көкүй билермандарынын жүргүзүп аткан саясатын көрүп атпайбызбы. Байлыгыбызды чекесинен итбекер сатып, башкалар ээлик кылып, пайдасын көрүп аткан шартта кантип өнүгөбүз? Акаев алтынды сатып, Кыргызстанды эмес, өзүнүн жашоосун экинчи Швейцарияга айлантып, куйругун түйгөн бойдон кетти. "Устатынан шакирти ашпайт" жолоюна түшкөн бүгүнкү бийлик көзгө басар байлыгыбызды - энергетика тармагын менчикке өткөргөнү турат. Ушул кантип болсун? Анча болду дем алып аткан абабызды деле сатыкка чыгарса болмок.
Жакшы маяналуу жумуштун жоктугунан улан-кыздарыбыз бөтөн элде тентип жүрү. Учурунда соода тармагында иштечүмүн. Азыр менин кесибимдин эч кимге кереги жок. Азыр иштебей же пенсия албай отурам. Короодогу мал-жанды карайм, жолдошум иштейт, балдарым окуйт. Өлбөгөн турмушту кечирип атабыз.
2005-жылдан бери оппозиция бирнече пикет-митинг өткөрүп, андан эч кандай жыйынтык чыкпады. Бийлик оппозицияга ачыктан ачык кысым көрсөтүп атат. Ачыгын айтканда, карапайым калктын бийликке да, оппозицияга болгон ишеними өчкөн. Кыргызстан туңгуюкка кептелди.
Өлкөбүз канткенде өнүгөт? Бүгүнкүдөй оор кырдаалдан чыгуунун жолу барбы? Келечегибиз туман… Мамлекет, улут катары жоголуп баратканыбыздын белгисиби бу?..
Бурул АБДИЕВА, Бишкек шаары