bg ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de de fr fr fr en ja fr es nb fr de en en sv de ru ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Медицина илимдеринин доктору, профессор,
Улуттук онкологиялык борбордун бөлүмүнүн жетекчиси
Евразиялык респираторлук коомдун мүчөсү,
Кыргызстандын онкологдор жана рентген-радиолог­до­рунун борборунун вице-президенти,
Ата мекендик жана чет өлкөлүк илимий басма сөздө 130 илимий макалалары жана тезис­тери жарыяланган,
"Лечение рака легкого" ("Өпкө рагын дарылоо") аттуу монографиянын автору,
Хирургиялык дарылоо боюнча 20дан ашуун рационализатордук сунуштардын ээси.
"Тамеки чегүү - зыяндуу адат эмес, бул - оору"
Дүйнөдө жылына 7 миллиондон 10 миллионго чейин адам онкология оорулары менен ооруйт экен. Ошонун ичинен эки жарым миллиону - өпкө рагына чалдыккандар. Ал эми Кыргызстанда бул сан 650-700 кишинин тегерегинде. Бул оорунун өсүшү жалаң гана экологияга байланыштуу десек болбос. Мунун себеби, адамдын өзүнүн жүргөн-турганы, мындайча айтканда, жашоо ыңгайы, шарты менен да байланыштуу. Көп ооруларды адамдар өзүбүз "издеп" табабыз. Өпкө оорусу көбүнесе тамеки чегүүдөн пайда болот. Мына азыр жаштарыбыз тамекини көп чегип жатпайбы. Мисалы, он жыл чылым чеккен адамда тамеки тартпаган адамга караганда өпкө рагынын пайда болуу коркунучу 25 эсеге көп.
"Барометр": Урматтуу Мукаш Итикулович, Сизди жаңы эле алган "Алтын скальпель" сыйлыгыңыз менен чын жүрөктөн куттуктайбыз! Ушуга байланыштуу биздин айрым суроолорубузга жооп берүүгө макул болгонуңузга да ыракмат! Биринчи кезекте, сыйлык тууралуу азыноолак айтып берсеңиз.
М. Бейшембаев: "Алтын скальпель" сыйлыгы мамлекеттик сыйлык эмес. Мунуь кесиптик сыйлык десек болот. Хирургдардын кесиптик жагынан жетишкен ийгиликтери үчүн берилет. Мисалы, жакында Москвада КМШ мамлекеттеринин онкологдорунун профессионалдык ассоциация­сынын жыйыны өттү. Анын президенти - академик Михаил Иванович Давыдов. Менин устатым. Мага сыйлыкты ошол киши тапшырды. Аталган сыйлыкка ээ болгон дарыгерлердин саны аз эле. Бул сыйлык белекке ыйгарылбайт, маарекелерге карата да берилбейт. Наам да эмес. Адам кандайдыр бир ийгиликке жеткенде гана ыйгарылган өзгөчө сыйлык. Мен үчүн абдан күтүүсүз жаңылык болуп отурат. Мындай сыйлык алам деп ойлогон эмесмин. Эсимде, кайсы бир жылы бул сыйлык Давыдовдун өзүнө ыйгарылган эле. Ал - чоң окумуштуу. Менин мүмкүнчүлүгүм ар тараптан таразаланды окшойт. Анын үстүнө, Михаил Иванович менин ийгиликтеримди жакшы билет. Чыгармачылык байланыштабыз. Бул сыйлыкты өзүмдүн агайым туура көрүп, тапшырып жаткан соң, мен кубанбай коё албайм. Мунун мааниси абдан зор.
"Барометр": Окурмандарыбызга өзүңүз тууралуу айта кетсеңиз.
М. Бейшембаев: 1984-жылы мурдагы Мединститут, азыркы Иса Коноевич Ахунбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясын кызыл диплому менен бүтүргөм. Андан соң Москвадагы Бүткүл союздук онкология борборуна ординатурага жөнөтүлгөм. Кыргызстандан ал жакка бөлүнүү да кыйын болчу. Татыктуулардын татыктуусу барар эле. Үч бала барганбыз. Мени айтылуу профессор Пирогов тандап алган. Ошол кишинин колунан тарбия алып, ординатураны бүттүм. Михаил Иванович ал учурда так ошол кафедрада кенже илимий кызматкер болуп иштөөчү. Илимдин кандидаты эле. Чогуу иштештик. 1986-жылы аспирантурага өттүм. Давыдов мага жетекчи болуп калды. Кандидат болууга үч жыл мөөнөт берилет. Бирок, ишимди мөөнөтүнөн мурда - эки жарым жылдын ичинде коргодум. Ошол жерде академик Блохиндин лекцияларын угуп калдым. Улуу Ата Мекендик согуш аяктагандан кийин Гитлердин сөөгүн тааныган үч врачтын бири - Краевскийдин сабагына катыштым. Кыскасы, ушул сыяктуу белиглүү кишилерден окуп, таалим-тарбиясын алганмын. 1989-жылы Бишкекке кайтып келдим, анда Фрунзе деп аталчу. Азыркы Онкология борбору анда Онкология жана радиология боюнча илим-изилдөө институту деп атала турган. Адегенде торакалдык бөлүмгө кенже, анан илимий кызматкер болгонмун. 1994-жылга чейин бир топ эмгектерди жаздым. Ал эми 1995-1998-жылдары мурда өзүм ординатурадан окуган Онкология борборуна докторантурага тапшырдым. Ал борбор эми Бүткүлсоюздук эмес, Россиялык онкологиялык борбор болуп калган экен. Ал жерде бир жарым жылдын аралыгында докторлук диссертациямды ийгиликтүү коргогонмун. Докторлук темамдын аталышы - "Ашказандын өтүшүп кеткен рагын хирургиялык жактан дарылоо". Тажрыйбамды арттыруу үчүн Москвада дагы жарым жыл калууга туура келди. Бишкекке 1997-жылдын май айында кайтып келип, ошондон бери ушул жерде иштеп жатам.
"Барометр": Азыр Сиздердин борбордо кандай дарылоо, изилдөө иштери жүргү­зү­лүү­дө?
М. Бейшембаев: Биздин борбордо СССР учурунда 750 орун бар болчу, азыр 400 орун бар. Азыркы замандын талабына жараша орундар кыскарды. Онкологиялык оору менен ооругандардын бардыгы келип, бизден дарыланат. Сулайман Иманбаевич Иманбаев бул жерде директор болуп турганда көп адистерди Москва, Ленинградга жөнөтүп, кадр даярдаган. Азыр ошолордун бир тобу кайра келип, бизде иштеп жатат. Бир тобу - доктор, бир тобу - илимдин кандидаты. Бизде көп тармактар боюнча адистер жетиштүү. Кээ бир багыттарды, маселен, морфология деп коёбуз, ошол багыттагы кадрлар боюнча ишти бир аз оңдошубуз керек. Ал эми клиникалык жактан кадр жетиштүү. Баары - жакшы кадр­лар. Дээрлик бардык бөлүмдөрдүн башчылары Москвадан бүтүп келген профессорлор. Бирок, медициналык жабдуу жетишпейт. Биздеги көп жабдуулар эскирди. МАГАТЭнин линиясы боюнча долбоор жазып, бир топ жабдууларды алганбыз. Эми алардын бизге койгон дагы бир шарты болуп жатат. Эгерде ошол шартты Өкмөт менен биргелешип чечсек, анда дагы бир нече жабдуулар келет. Нур диаг­ностикасы, нур терапиясы жагынан биздин жабдуулар жетиштүү болуп калат. Ал эми наркоздук жабдуулар, операция жабдуулары бизде эски жана жетишсиз бойдон калууда. Гранттарды издөө, долбоорлорду жазуу боюнча маалыматтык-аналитикалык борбор уюштурганбыз. Бир топ фонддорго, донорлорго долбоор жазып, кайрылып жүрөбүз. Биринчи натыйжалар бар. Эки жаңы долбоор боюнча иш жүрүп жатат. Андан сырткары, балдар онкологиясы боюнча көп жылдардан бери иштеп келаткан долбоорубуз бар. Ошол долбоор­го ылайык онкология оорусу менен ооруган кыргызстандык балдар Италия, АКШдан дары-дармектерди даректүү түрдө акысыз, түздөн-түз алып турушат. Андан башка да долбоорлор менен иштеп жатабыз. Ошол грант, долбоорлордун эсебинен илим изилдөө иштерин да күчөтө баштадык. Албетте, мындай жумуштар мурда деле жүргүзүлүп келген. Азыр абдан күчөтүүгө кириштик. Институттун да өз илимий темасы бар, андан тышкары, ар бир кызматкердин өз темасы болсун деп, ошонун үстүнөн иштеп жатабыз. Кыргызстанда жылына 6,5-7 миң чамалуу адам онкология оорусуна чалдыгат. Тилекке каршы, көпчүлүгү өтүшүп кеткенде кайрылып жатышат...
"Барометр": Буга, ири алды, ким күнөөлүү деп эсептейсиз?
М. Бейшембаев: Биринчи кезекте, ошол оорулуулардын өздөрү. Калкыбыздын медициналык сабаты төмөн. Жер-жерлерде адистер жетишпей жатканы аз келгенсип, сыркоолор өздөрү врачтарга кайрылууну кечеңдетишет. Табыптардын, экстрасенстердин иш-аракеттери да кедергисин тийгизүүдө. Анткени, алар сыркоолорду ар кандай амал-айлага салып, врачтарга баруудан оолактатышат. Онкологиялык оорулардын бир жаман жери - убакыт канчалык көп өтүп кетсе, дарманга жардам берүү ошончолук кыйындайт. Эгерде оорукчандар өз убагында келсе, анда дары-дармек, операция, нурдун күчү менен баарын эле айыктырса болот.
"Барометр": Онкология оорусу менен ооруган адамдардын санын, оорунун динамикасын салыштырып карасак, анда кандай абалды көрөбүз?
М. Бейшембаев: Салыштырып көрсөк, дүйнөдө жылына 7 миллиондон 10 миллионго чейин адам онкология оорулары менен ооруйт экен. Ошонун ичинен эки жарым миллиону - өпкө рагына чалдыккандар. Ал эми Кыргызстанда бул сан 650-700 кишинин тегерегинде. Бул оорунун өсүшү жалаң гана экологияга байланыштуу десек болбос. Мунун себеби, адамдын өзүнүн жүргөн-турганы, мындайча айтканда, жашоо ыңгайы, шарты менен да байланыштуу. Көп ооруларды адамдар өзүбүз "издеп" табабыз. Өпкө оорусу көбүнесе тамеки чегүүдөн пайда болот. Мына азыр жаштарыбыз тамекини көп чегип жатпайбы. Мисалы, он жыл чылым чеккен адамда тамеки тартпаган адамга караганда өпкө рагынын пайда болуу коркунучу 25 эсеге көп. Биздин өлкөдө тамеки, айрыкча, кыздардын арасында кеңири тарады. Белгилүү бир мөөнөттөн кийин өпкө оорусуна чалдыккан жарандарыбыздын саны кес­кин өсүшү мүмкүн. Кеп экологияда, медицинада эмес, адамдын өзүндө. Эч ким эч кимди тамеки чек деп кыйнабайт. Бирок, чылым өндүрүүчүлөр жарнаманы талбай жасап, жаштарды кызыктырып жатышат. Кинолордо 5-7 мүнөттө сөзсүз тамеки чеккенди көрсөтөт. Бул - "жашырын", кыйыр жарнама. Кыргызстанда тамеки тартууга каршы ар кандай жакшы иштерди жүргүзүп жатабыз. Саламаттыкты сактоо министрлигинде Чынара Бекбасарова деген координаторубуз бар. Бирок, бул көйгөй жалаң эле медицинанын маселеси эмес. Ооба, бир жагынан медицина, бир жагынан Өкмөт киришет, арийне, адамдар өздөрү да ден соолугуна кам көрүүгө тийиш. Спорт менен алектенип дегендей. Мисалы, Жапонияда адам жумушка орношсо, кезектеги айлык акысын да, бир жылдан кийинки айлык акысын да кошо алат. Ошон үчүн сак-саламат жүрүүгө аракеттенет. Бизде тамеки чекпей, ден соолугуна жакшы карагандарга кошумча акча берели деген демилгелер көтөрүлүп жатат. Бул - жакшы демилге. Бирок, азырынча ага чамабыз жетпейт да. Биринчи иретте, адамда ден соолукту сактоо керек деген түшүнүк болуш керек. Эгерде сенин ден соолугуң жакшы болсо, анда бала-бакыраңдын да ден соолугу жакшы болот, жакшы иштеп, жакшы акча табасың. Ошол акчага балдарыңды жакшы окутасың, демек, балдарыңдын келечеги да кең болот. Азыркы эптеп-септемей менталитетибизден арылышыбыз зарыл. Бизде чылым чеккендерди дарылоо боюнча атайын кабинет ачылган. Тамеки чегүү - зыяндуу адат деп айтышат, жок, тамеки чегүү - бул оору. Токсикологиянынын бир түрү. Тамекини таштатууга жардам берүүчү атайын дарылар бар. Албетте, бир эле таблетка менен баарын чечип коюуга болбойт. Бирок, өзү аракет кылган адамга дарылануунун жардамы сөзсүз тиет. Бишкекте "Ден соолук борборунда", Саламаттык сактоо министрлигинде, Кардиология институтунда, бизде бул жагынан алгылыктуу жумуштар жасалууда.
"Барометр": Мукаш Итикуло­вич, мазмундуу маегиңиз үчүн ыраазычылык билдиребиз. Иши­ңиздин илгерилей беришине тилектешпиз.