ky en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky kk kk ky ky ru ky ky ky ky ky ru ru ky ru ru ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ru ky ru ky ru ky bg ky ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru av ru tt ru ru ru ky ru ky ru
"Агым", 19.02.10 - 7-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Ак үй сага айтам, өкмөт сен ук
Жакында Кадамжай районундагы Айдаркен сымап комбинаты казакстандык "Шервуд Макензи" компаниясынын менчигине өтүп кете жаздады. Буга чейин бул компания казак жана кыргыз сотторунун өкүмү менен "Кристалл" заводуна ээ болушкан. Аз болгондо Айдаркен да колдон чыгып кетмек экен. Себеби, Кыргызстандын Жогорку соту иштин караларын комбинат жетекчилерине билдирген эмес. Бирок комбинаттын жетекчилери эки күн калганда билип калып сотко катышкандыктан, Жогорку сот өкүмдү сымап кенинин пайдасына чыгарууга мажбур болду. Ишкананын азыркы абалын билүү үчүн комбинаттын директору Толубай САЛИЕВге кайрылдык.
- Комбинат көптөн бери илең-салаң иштеп келет. Учурда анын акыбалы кандай? Толук кандуу иштетүүгө мүмкүнчүлүк барбы?
- "Айдаркен сымап" акционердик коомунун акыбалы бүгүнкү күндө өтө оор. Дүйнөлүк кризис бизден кыйгач өтпөдү. Экинчиден, 2009-жылы 18-июнда комбинатта ири авария болуп, шахталарды суу каптап калды. Азыркы мезгилде суунун деңгээли 200 метрге жетип, сымапка бай жерлер суу астында калып кетти. Ошонун кесепетинен өткөн жылы 62 млн. сом карыз менен чыктык. Азыр менин бул жерге кайрадан директор болуп келгениме үч ай болду. Азырынча айына 10-12 тоннадан металл өндүрүп жатабыз. Буюрса аз да болсо жылыш бар. Мунун эсебинен 3,5 млн. сом газга, 2 млн. сом электр энергиясына төлөдүк. Мындан башка соцфонд чыгымдарын да төлөдүк. Жумушчулардын үч айлык маянасын бердик. Ушул жылы комбинатты кризистен алып чыгып кетели деп белсенип турабыз.
- Комбинатты бутуна тургузууда кыргыз өкмөтү кандай жардам көрсөтсө дейсиз?
- Кыйынчылыктан чыгуу үчүн өкмөт эң ириде газ жана электр энергиясына болгон карызыбызды биротоло жойбосо да, эки-үч жылга узартып берсе жакшы болор эле. Азыр биздин электр энергиясына 10 млн. газга 16 млн. сом карызыбыз бар. Абалдан чыгуу үчүн бизнес долбоор түзүп, өкмөттөн 20 млн. сом кредит сурап жатабыз. Эгер ошол кредит колубузга тийип калса комбинаттын өйдөлөнүп кетишине өбөлгө болот эле.
- Эгер Баткен облусунун өзгөчөлүгүн эске алсак, бул комбинатты талап-тоноп жок кылбай сактап калуу башкы милдет. 2000-жылдардын башында япондор Алтын-Жылгадан алтын издеп, бирок можахеддер келип токтоп калган эле. Ошондо, алтын казылып алынса аны Айдаркен сымап комбинатында байытабыз дешкен. Бул иштин акыры кандай болмокчу?
- Эми бардык эле кен чыккан аймактарда бизге окшогон кенчилер иштейт. Бизде адистер жетиштүү. Эгер Алтын-Жылганы бизге беришсе, аны казып, алтынды тазалап байытканга комбинаттын мүмкүнчүлүгү жетиштүү.
- Комбинаттын Өзбекстандын аймагындагы базасынын тагдыры эмне болду?
- База союз мезгилинде болгон. Андан кийин аны пайдаланбай калдык. Биз учурда Кызыл-Кыянын базасы менен иштешип жатабыз. Бизде чиеленишкен татаал маселелер көп. Мисалы, биз электр энергиясы боюнча "Ошэлектрого" карыз болгонубуз менен экинчи жагынан алар бизге карыз. Калкты электр энергиясы менен камсыз кылуу "Ошэлектронун" милдети. Бирок Айдаркендеги бардык электр жабдуулары, трансформаторлор, линиялар, иштеп жаткан жумушчулар биздин баланста турат. Эреже боюнча булардын баарын "Ошэлектро" жасоого тийиш эле. Бирок биз жасап жатабыз. Кыргызстандын бир да аймагында мындай көрүнүш жок. Биз жабдуу орнотобуз, жумушчуларга айлык беребиз, трансформаторлорго май куябыз. Ал эми "Ошэлектро" бул үчүн бир тыйын да төлөп бербейт.
- Силер аларга бул боюнча маселе коюп көрдүңөрбү?
- Ооба, кат жазып кайрылдык. Ал тургай өзүм да барып маселе койдум. Же биздин жабдууларды сатып алгыла же биздин короткон каражатты төлөгүлө дедим.
- Алар эмне дешти?
- Нормативдик документтер жок, ж.б. шылтоолорду айтышат. Эгер аларга биз ушундай мамиле кылсак эбак эле өчүрүп коюшмак. Эми "Ошэлектрого" өчөшүп элдин жарыгын өчүрсөк, он эки айыл жарыксыз калат. Ушинтип биз 10 жылдан бери иштеп жатабыз. Эгер кеткен чыгымды эсептесең 40 млн. сомго чамалап барат. Канткен менен биз комбинатты сактап калышыбыз керек. Анткени мындай комбинат дүйнөдө сейрек. Илгери союз учурунда жалгыз болчу. Азыр бир да КМШ мамлекетинде жок. Азыр базар мамилеси болгондуктан бардык чарбалар бир тыйынына чейин санап калды. Ошондуктан "Ошэлектро" бизди туура түшүнүшү керек. Анткени өзүбүз бизге келген электр энергиясынын 30 пайызын эле пайдаланабыз. Калганын Айдаркен шаарчасына жакын айылдар пайдаланат. Биз азыр "Ошэлектронун" милдетин түздөн-түз аткарып жатабыз. Болбосо калкты электр энергиясы менен камсыздоо алардын иши. Деги эле "Ошэлектро" бизди далай жолу сызга отургузду. 2002-жылы комбинатка электр энергиясын 17 саат бербей коюп, бул жөнүндө алдын ала кабарлабастан ишкананы өтө катуу аварияга дуушар кылган. Анын деңгээли биринчи категориядагы аварияга кирет. Авария кесепетин жоюу үчүн 85 млн. сом сарптадык. Запкысы азыркыга чейин сезилип турат. Шахтанын астында суу көп болгондуктан аны үзгүлтүксүз кубаттуу насостор менен сордуруп турууга туура келет. Эгер электр энергиясы 5-10 саатка токтоп калса, бардык жабдуулар суу астында калат. Ошондон бери бул иш боюнча соттошуп келебиз.
- Азыр сымаптын дүйнөлүк баасы кандай болуп жатат?
- Европалык стандарт деп бир идишке 34,5 килограмм куюлганын айтат. Анын баасы азыр 500 доллар. Ал эми сымаптын 1 тоннасы орточо 12,5 миң долларга бааланат. Учурда 502 жумушчу иштейт. Эгер каражат жагы чечилсе мындан да жакшы иштетүүгө мүмкүнчүлүктөр бар.
Бүгүн кыргыз өкмөтү Айдаркендей ири комбинатты ачуу мындай турсун, чакан кайра иштетүү ишканасын ачууга алы келбей турат. Азыр Айдаркенге көз арткан чет элдиктер бар экени жашыруун эмес. Илгертеден эле Айдаркендин сымабы дүйнөдө жогору баага татыган. Суюк түрүндө кездешкен стратегиялык мааниси бар бул металлды өндүрүү колго алынабы же комбинат жакын арада таланып жок болобу, азырынча белгисиз. Анткени Айдаркенди ойрон кылуучу ар түрдүү программаларды сунуштагандар көбөйдү. Ал эми Айдаркендин бир артыкчылыгы - алтын сыяктуу кымбат металлдарды байытууга мүмкүнчүлүгү бар экени. Ушундай эле комбинатты канадалыктар Кумтөргө зор каражат сарптап курганын айта кетүү абзел. Ал эми алтын Кумтөр менен Таласта эле эмес, Баткендин тоолорунда да бар. Андыктан кыргыз өкмөтү Айдаркендин келечегин ойлошу зарыл.
Төлөбек ӨМҮРАЛИЕВ, коомдук ишмер:
"Калыс чечүүгө аракет кылуу керек"
- Баткенде Тажикстандын бир, Өзбекстандын эки анклавы, ал эми Кара-Сууда Барак аталыштагы кыргыз анклавы бар. Булардын келечеги кандай болот?
- Совет доорунда республикалар ортосунда чегара маселесине чоң көңүл бурулган эмес. Агезде өзбек, тажик, татары деле "Бардыгыбыздын мамлекетибиз - СССР" деген ураанды бек тутчу. Анын айынан минтип чегара көйгөйү азыр апогейине жетти. Мындай кырдаалдан чыгуунун бир гана жолу бар. Кыргыз бийлиги бардыгын жыйыштырып, курамына түрдүү тармактагы адамдар кирген атайын топ түзүшү абзел. Комиссия коңшу мамлекеттер менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, эки тарап тең нааразы болбогондой чечим кабыл алганы оң. Антпесе, ортодогу пикир келишпестиктер күчөп, жыйынтыгында ойго келбеген окуя болуп кетиши ыктымал.
Сохту кайтарып алууга мезгил жетти"
- Коңшу республикалардын карамагына убактылуу өтүп кеткен жерлерди кайтарып алуунун жолу барбы?
- СССР кезинде Өзбекстан Шахимардан, Сох, Кемпир-Абад деген жерлерди бизден убактылуу суранып алышкан. Кудай буйруса, буларды өзүбүзгө кайрып алууга мезгил бышып жетет. Ага азырынча шашылбашыбыз керек. Анүчүн, кыргыз-өзбек бийлиги ортосунда кандай келишимдер түзүлгөнүн тактап, ошонун негизинде сүйлөшүү иштерин жүргүзүү зарыл. Эл катары, мамлекет катары өзүбүздүн позицияда бекем турушубуз керек. Кандай болгон күндө да, канча убакыт өтпөсүн, жогорудагы үч аймакка Кыргызстан ээлик кылышы абзел.
- Чегара бекетинен өтүүдө кыйынчылыктарга тушуктуңуз беле?
- Убагында Өзбекстан, Тажикстан тарапка өтүп баратканда түрдүү көйгөйлөр жаралчу. Азыр андай эмес. Себеби, жумуштар менен коңшу республикаларга барууга туура келсе, ал жактагы тааныштарым тосуп алышат. Андыктан, жеке мен үчүн чегарадан өтүүдө кыйынчылык жаралбайт.
Чегара кызматкерлери кылдан кыйкым издеп, бир нерсе өндүрүүнүн аракетин көрөрү жалпыга маалым. Кыскасы, чегара маселесине келгенде карапайым калк гана зыян тартат. Муну мамлекеттик деңгээлде карап, конкреттүү чара колдонуу зарыл.
Орозбек МОЛДАЛИЕВ, саясат таануучу:
- Талашка түшкөн жерлер кимдин пайдасына чечилет деп ойлойсуз?
- Чырлуу аймактар бизге тиешелүү экенин документ жүзүндө далилдей албайбыз. Анткени, документтер дагы чаташып кеткен. Андыктан, эки тарап компромисске барышы талапка ылайык. "Ушул жерди ата-бабаларыбыз мекендеген. Аны эч кимге бербейбиз" деп тырышып отура бергенден пайда чыкпайт.
"Чегарага аскер керекпи, биз даярбыз"
- Коңшу мамлекеттер менен чегараны тактоодо жаштар көмөк көрсөтө алабы?
- Ооба. Жаштар чегара маселеси өтө кооптуу экенин, аны жакын арада чечиш керектигин билип калды. Болбосо, өлкө келечегине доо кетиши ыктымал… Биздин колдон не келет? Эгерде чегара бекеттерине күчтүү солдаттар керек дешсе, армияда кызмат өтөөгө даярбыз. Ошондой эле заманбап техниканы мыкты өздөштүргөн жаш кадрлар бизде жетиштүү. Анүчүн, жогору жактагылар чегара көйгөйүнө чекит коюунун конкреттүү программасын иштеп чыгышса жакшы болмок.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
"Импульстун" кыздары "линиясын" ачса, иштин бүткөнү
Айтчуну айтууга дагы да кеч эмес
Чегара азабы же ала допучандардын айбаттуу саясаты
Алган жакшы, кайтарганды да ойлогула
Улугбек ОРМОНОВ, ЖК депутаты:
"Мага өз дүнүйөм жетиштүү"
Айдаркенге көз кызарткандар көп
Барга да, жокко да кайыл Баткенде
Улуттук телеканалдын идеологиясы ушундайбы?
Айыл чарбасы боорун көтөрбөсө, эл эзели жакырчылыктан чыкпайт
Оңтоюн таап ойногон, ок жыгач окшойт мыйзамың!
"СЕРИАЛДЫН" СЕРИЯСЫ БҮТЧҮДӨЙ ЭМЕС...
Отуз тил билген орошон талант
"Көгөргөн "нанды "көргөнгө зар "болгонбуз"
Сырты жалтырак, ичи калтырак үйлөр, айласы кеткен архитектура
Дарт канча болсо, дабаасы да ошончо
Ит итти, ит куйругун жумшагыча иш бүтөт
Буруттун сөзүн "буудайдай" терген Буудайбек
Баатыр энелер кайдан чыгат?!
Объявление о проведении теста на знание корейского языка, EPS-KLT.