hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ky ky ky ky ky io ky ky ky ky ru ky ky ky tt ky mr ky ky ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky tt ru ru ky ru ky ru ky lez ky ru ru ky bg ky bg ru ky ky ky ru ky ru ky tt ru ru ky ru ky ru ky ky ru ky ru tt ru
"Фабула", 01.07.11 - 9-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти, табиятынан театр үчүн жаралган таланттуу актриса Калича Сейдалиева кыргыз драма театрында Эгемберди Эрматовдун "Жаңыл мырза" драмасында Жаңылдын, белгилүү драматург, акын Жалил Садыковдун "Манастын уулу Семетей" эпикалык чыгармасында Каныкейдин, Чыңгыз Айтматовдун "Чыңгызхандын ак булутунда" Алтундун, Шекспирдин "Падыша Лир" трагедиясында Гонерилиянын жана башка спектаклдерде эр жүрөк, чыдамкай, кайраттуу аялдардын ошону менен бирге эле мээримдүү энелердин образдарын түзө алгандыгы менен элдин жүрөгүнөн орун алып, сүймөнчүлүгүнө арзый алды десек туура болот. Кыргыз искусствосунун дөө-шаалары болгон Даркүл Күйүкова, Бакен Кыдыкеева, Гүлшара Дулатова, Сабира Күмүшалиева сыяктуу улуу таланттардын жолун уланткан Калича Сейдалиева менен чыгармачылыгы туурасында баарлаштык.
"Жакшы нерсени айткым келип турат…"
- Өзүмдүн чыгармачылыгым туурасында сөз козгоонун алдында бир жакшы нерсени айткым келип турат. Бул жакшылыкты өз көзүм менен көрүп, көөдөнүм толуп, толкунданып турам. Жакында эле КРнын эл артисти Роза Аманова салттуу музыканы жайылтуу үчүн Кыргызстандын жети дубанын кыдырып чоң программадагы "Кылым кайрыктары" аттуу концерт берип келди. Ушул концерттин алып баруучусу болуп мен дагы алар менен бирге аймактарга барып, концерттин өтүшүнө башынан-аягына чейин толук күбө болуп келдим. Чынында, концерт абдан жогорку деңгээлде өттү. Мындай концертти мен ушул жашка келгени көргөн эмесмин. Биз дагы көп гастролго чыкканбыз. Театрда иштеген 30 жыл аралыгында далай спектаклдерди коюп, жер-жерлеге барганбыз. Бирок биздин учурда элдин жан-дүйнөсү, кабыл алуусу, көз карашы такыр башкача эле. Ал кезде эл театр, искусство, фольклорго суусап турчу. Аларды терең түшүнүп, аябай баалашчу. Анан эмне болду? 1990-жылдан кийин руханий байлык тебелендиде калды. Баарыбыз материалдык байлыкка басым жасап калган элек. Ошондон улам, театрдын, кинонун көрүүчүлөрү, фольклордун угуучулары жок болуп кеткен болчу. Бирок азыр кайра салттуу музыканы угуучулар, баалоочулар пайда болуптур. Муну Розанын концертине барганда көрдүм. Көрсө, эл эбак эле каңылдак менен даңкылдактан чарчап, салттуу музыканы сагынып, суусап калыптыр. Биз эл аралабай, шаарда жатып алып эле, "Ой, фольклорду эч ким укпайт. Чопо чоорго эч ким түшүнбөйт" - деп жатыппыз. Бул биздин чоң жаңылыштыгыбыз экендигин элдин концертке келгенинен, дастан айтылып жатканда бир дагы үн чыгарбай кулак түрө тыңшап тымтырс отургандагынан, ал эле эмес "баракелде! азамат, бали!" деген нукура кыргызча сөздөрдүн сүрөөнүнөн көрө алдым. Мына, Роза 40-50 мүнөт дастанды тынбай айтты. Эч ким ордунан козголуп койгон жок. Кырк мүнөт былк этпей угушту. Мунун өзү эле элдин салттуу музыкага болгон баасын айтып турбайбы.
- Алгач чыгармачылык сапарыбызды Токмоктон баштадык. Токмокко барганда "Ай, ушул азыр эл келбейт го"- деп ойлогом. Анткени биздин рекламабыз да жок болчу. Анын үстүнө Токмокто көбүнчө башка улуттун өкүлдөрү жашайт эмеспи. Жо-ок, мен жаңылышыптырмын. Концерт башталаары менен залга эл жык-жыйма болуп келди. Таң калдым. Ар бир барган жерибизге 2,5-3 саат концерт берип жаттык. Ошондо да "Эмнеге 4-5 саат бербейсиңер. Дагы дастан айтып бергиле. Аз болуп калды"- деп эл нааразы болуп жатышпайбы. Дагы бир айта турган нерсе, Роза кыргыздын өнөрүн коомчулукка жайылтуу менен күнүмдүк тиричиликтен чарчаган элге жакшынакай майрам тартуулап, маанайын көтөрүп жатпайбы. Концерттин билети да асманды чапчыбайт. Болгону 100 сом. Розага "Эй, айланайын бул 100 сом деген күлкү келе турган баа го. Азыр жаңы чыгып жаткан ырчылар эле 250-300 сомго концерт берип жатпайбы"- десем, "Жок, эже, эл келсин. Билеттин баасы башкы маселе эмес. Элдин абалына карайлы. Акчага байланып, концертке келе албай калышпасын. Мен акча үчүн концерт коюп жаткан жокмун. Кыргыздын өнөрүн элге жайылтайын деп жатам"- деп жатпайбы. Сыртымдан унчуккан жокмун. Ичимден "Баракелде, азамат экенсиң!"- деп баалап койдум. Балким, Розанын ордунда башка бирөө болгондо башкача сөз айтмак беле?..
"Ал бардык тепкичтерди басып өттү…"
- Розаны бала кезинен билем. Адегенде "Өрүк комуз" ырын ырдап чыкканда таанышкам. Ошондо эле актриса катары анын актердук чеберчилигине жогору баа бергем. Кээ бир ырчылардан айырмаланып, Роза дароо эле жылдыз болуп кеткен жок. Ал акырындык менен тепкичтен-тепкичке көтөрүлүп отуруп, ушул даражага жетти. Өзүнүн талыкпас эмгегинин арты менен өстү, бышты, такшалды. Азыр анын жан дүйнөсү руханий дүйнөгө байып, кыргыздын салттуу музыкасын жан дүйнөсүнө сиңирип толуп турган убагы экен. Ошондуктан ал ушул темада илимий иш жазып, кандидаттыгын жактады да. Салттуу музыка туурасында кеңири түшүнүгү жок болсо кайдан илимий иш жазмак эле?
- Розанын кыргыздын салттуу музыкасын өнүктүрүүгө зор салым кошуп келе жаткандыгын аны тарбиялап жаткан шакирттеринин көптүгүнөн улам билсек болот. Эгер Розанын жан дүйнөсү тар, өзүмчүл, атак менен мансапты эңсеген адам болгондо ал мындай укмуштуудай таланттуу, өзүнөн ашса ашып түшкөн, бирок кем калбаган шакирттерди даярдамак эмес. Бизде залкар таланттар көп болгон. Ошолордун кээ бирлери гана өзүндөгү өнөрдү кийинки муунга калтырып кетпесе, көбү өзү менен кошо ала кеткен. А Роза андай эмес экен. Кыргыздын улуттук музыкасын сактоого бүтүндөй дили менен берилиптир. Ошондуктан ал көптөгөн жаш таланттарды тарбиялап, улуттук музыкага сугарып жатыптыр. Сөздүн калысы, шакирттеринин таланттуулугун көрүп таң калдым. Чынында, баары текши жетилип, бышыптыр. Кудай буйруса, келечекте алардан залкар дастанчы, комузчу, ырчылар чыгарына толук көзүм жетти. Анан дагы Розанын ушул концертинде жеңил-желпи болгон "жегениң шоколад, мингеним мерседес" деген сыяктуу жеңил-желпи, адамдын кыжырын келтире турган ырлардын болбогондугун өзгөчө белгилеп коюу керек. Концертте баштан-аяк олуттуу, салмактуу, салттуу музыка гана жаңырды.
- Учурда Б.Бейшеналиева атындагы искусство институтунда жана Улуттук кыргыз драма театрынын алдындагы театралдык окуу жайында сахнада сүйлөө чеберчилиги боюнча сабак берип, ондогон жаш актерлерду тарбиялап, окутуучулук кесипти да аркалап келем. Азыр экзамен алуу менен алек болуп жүргөн убагым. Театр такыр иштебей токтоп калды дегенге кошулбайм. Кичи залыбызда спектаклдер коюлуп жатат. Эл келип жатат. Биз эл менен аябай жакшы ымалада эле иштеп жатабыз. Учурда "Абдумомуновдун" 18 жаш" деген пьесасы менен иштеп жатабыз. Чоң залды сентябрь-октябрь айларында бүтөбүз. Азыр ошого аябай кубанып жатабыз. Ошондо чыныгы чыгармачылык менен алектенген учур келет го дейм.
- Келечектен көптү үмүттөндүргөн улан-кыздар көп. Биз аларга туура жол көрсөтүп, багыт берип, асырашыбыз керек. Ошондо гана алар өсүп, Бакен эженин, Таттыбүбүнүн ордун баса алышат. Мына, менин Ырыс деген бир бүтүрүүчү кызым бар. Буйруса, Ырыс эртеңки күнү Бакен эже боло турган таланттуу актриса. Азыр бир аз төбөсү элге көрүнө баштаган Альбина Имашова деген кыз бар. Эртеңки Даркүл Күйүкова. Мен буларга тээ биринчи курска киргенде эле "Буйруса, силер келечекте Күйүковадай актриса болосуңар" дегем. Азыр менин сөзүмдү өздөрүнүн аткарган ролдору менен далилдеп жатышат. Мына азыр режиссерлор биринен сала бир роль берип талашып жатышат. Болгону, биз аларды көтөрүшүбүз зарыл. Тебелесек тебеленип калат. Мындайлар кыргыз искусствосунун тарыхында аябай эле көп болгон.
- Артисттер өз учурунда сыйланбай келет деген сөздөргө толугу менен кошулам. Министрибиз баш болуп, "артисттердин айлыгы үч эсеге көбөйөт дегенди угуп алышып,15 миң сом айлык алган артисттер 45 миң алат турбайбызбы деп эйфорияга батып алышкан экен. Кийин 45 миң сом болбой калганына ичтери күйүп, биздин айлыктарды көтөргөн жок деп чычалап жатышат"- деп шылдыңдап жатпайбы. Бул абсурд да. Менин 4500 сом айлыгымды 2500 сом деп жазып коюшуптур. 2500 сом айлык алганымды мен биринчи жолу билип жатам. Бул айлыкты кайдан табышты алар. Мен ушул суроону министрибизге берет элем. Качан Калича 2500 сом алчу эле? Мындай айлыкты мен 1990-жылы алсам керек. Маданият башындагы министрибиз мындай сөздөрдү айтып, артисттерди жаманатты кылбасын! Көпчүлүк артисттер искусствонун фанаты болгону үчүн гана аз айлыкка карабай иштеп жүрүшөт. Мына ушул нерсеге алар рахмат айтып, ыраазы болушу керек.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
- Карамушкина "Финляндияда кыргыз калпагын белекке берип жатып, "муну мончодо кийсе болот" - деди...
Айтматовдун наамына каршылар - кыргызга каршылар
"Кечирим" деген улуу нерсе, бирок…"
ПАРЛАМЕНТ ЧАРЧАДЫ… КЫРГЫЗБЫЗ ДЕП
Жогорку Кеңештин ишмердүүлүгүнө кандай баа бересиз?
35 миң доллар болсо, биздин
кыздардын баасы 750 эле сом…"
КРнын эмгек сиңирген артисти:
Гүлсарат - болгон ат
КӨРАЛБАСТЫК халатты эмес, ишти булгайт
"ГАВАИНИН" САБАКТАРЫ... ӨРАЛБАСТЫК халатты эмес, ишти булгайт