krc cs ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru tt ru ru ru ru ky ky ky ky ru ky uk ky io ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky io ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ru en
"Ачык саясат", 06.03.09 - 2-бет: •
Деги бүгүн алакандай Кыргызстанда канча партия, кыймыл, коргоо комитеттери, өкмөттүк эмес уюмдар бар? Так эсебин алып, аларды эсептеп көрүүгө мүмкүнбү? Үч кишинин башы бириксе коомдук уюм, кыймыл, комитет, он кишинин башы бириксе саясий партия болуп эле жатып калчу болдук. Эмне үчүн, кандай максат менен башыбызды бириктирип жатабыз, биздин ошол биригүүбүздүн коомду мындай коёлу, кошунабызга пайдасы тийеби деп ойлогон деле эч ким жоктой.
Экинчиден, табакташы болобу, бөтөлкөлөшү болобу, айтор үч кишинин деле, он кишинин деле башын эптеп бириктирсе болот экен. Бирок, алардын айтаар сөзүн (эгер айтаар сөзү бар болсо) уга турган бийлик органдары барбы? Бар болсо, айтаар кебин кемелине келтирип, көкүрөккө жеткирип айта алабы же үчөөнүн бирөөсүнүн короосундагы арыгы жазга карата тазаланбай жатканын да бийликтен көрүп, ач айкырык, куу сүрөөндүктү бетине кармайбы? Жок болсо, ат башындай арман - муңун ичине жутуп коюп, эчак сөөгү сөпөт болгон аргымактын баш сөөгүн кучактап боздогон Толубай сынчыдай боздоп, кошок кошуп, биринчиден тагдырына, экинчиден президенти Курманбек Бакиевге каргышын айтып коюп отура береби?
Уюшулганына эки-үч ай болуп, 28-февралда Бишкектин "Достук" мейманканасынын конференц-залында өзүнүн алгачкы ачык жыйымын өткөргөн "Ала-Тоо биримдиги" коомдук бирикмесинин мүчөлөрүнүн айткан сөздөрүн, ортого салган ойлорун угуп отуруп жогорудагы пикирлер көкүрөгүмдү тытмалап туруп алды.
Биримдикке мүчө болуп киргендердин арасында инсандык беделдери жогорулар (бир кездерде премьер-министрлик, депутаттык, губернаторлук, акимдик, элчилик орундарды ээлеп, бийлик тепкичинде жүргөндөр дегеним да) бир топ эле экен. "Атын атаса, куту сүйүнөт"-дечү беле, сүйүнүп калышсын. "Чү" дегенде эле экс премьер-министр, "Бирдиктүү Кыргызстан" партиясынын лидери болуп жүргөн Амангелди Муралиевден баштасак тизме төмөнкүдөй уланат:
4. Кемел Ашыралиев -
экс губернатор, экс аким
5. Тургунбек Кулмурзаев -
экс депутат, экс губернатор
6. Бегиш Ааматов - экс депутат
Булардан тышкары дагы Роза Нурматова, Мукар Чолпонбаев, Эмил Каптагаев өңдүү толгон-токой "экстер" биримдиктин мүчөсү окшойт.
Бирок, менин байкоомдо, биримдикке күч бере турган да, түс бере турган да жогорудагы алтоо өңдөнүп турат.
Булар эмнени каалашат экен, максаттары эмне? Ары-бери бултактатпай өздөрүнө сөз берейинчи, болбосо "бурмалап ийди" деген ылакапка калышым да мүмкүн:
Э. Өмүралиев: "Өлкөдө түзүлгөн туңгуюктан чыгуунун бүгүн бир эле жолу бар-бул ынтымак жолу. Ал үчүн биз жети дубан элди бириктирип, ынтымакты чыңдап, ылдыйдан өйдө элдин кызыкчылыгын көздөгөн калыс, адилет, тең салмактуу бийлик системасын түзүп, элдин, өзгөчө жаштардын, ишкерлердин энергиясын өндүрүмдүү ишке буруп, энергетикалык, финансылык кризистен чыгуунун, элдин турмушун оңдоонун үстүндө биргелешип, талыкпай иштешибиз керек".
- Башка өлкөлөрдө бизнесмендерди мамлекеттик жооптуу кызматтарга жолотпойт. А бизде, тескерисинче, министрлердин, депутаттардын көпчүлүгү олигарх бизнесмендер болуп калды. Алар өлкөнүн кызыкчылыгынан өз кызыкчылыгын өйдө койбойт деп ким кепилдик бере алат? Азыр мамлекет менен коомдун ортосунда карама-каршылык күчөп, мамлекет коомдон ажырап калды. Биздин "ынтымак"- деп жатканыбыз - мамлекет менен коомду бириктирүү. Менин сунушум: жаңы коомдук Ордо кеңешин түзөлү. Мамлекет бир тарабыбызда, коомчулук бир тарабыбызда болсун. Ал эми бизге президентти "кетсин" деп жаткандар же президентке "кирип-чыгып" жүргөндөр кошулабы, жокпу өздөрү билсин. Биз ортомчул күч бололу.
- Бүгүн коом менен бийликтин ортосунда жарака эмес, асман менен жердей айырма болуп калды. Биз Ордо жыйын түзүп, оң жагын да, сол жагын да бириктире турган коомго айланып, ынтымакка келип, эл тагдырын чогуу ойлонсок, биз чоң ийгиликтерге жетебиз. Анткени, "Ала-Тоо ынтымагы" коому бийликке умтулбайт жана бийлик талашпайт. Биз элди биримдикке, ынтымакка үндөп жатабыз. Андыктан, биздин жолубуз, башка коомдор же партиялар менен көз карашыбыз бирдей болбой калышы мүмкүн. Ошондуктан, жер-жерлердеги коомдор, фонддор менен чогуу - чаран иштеп, бүткүл Кыргызстандын аймагына өзүбүздүн оюбузду жеткизебиз деген максатыбыз бар. Биздин милдетибиз - бийлик менен элдин ортосуна данакер болуп, эл мүдөөсүн аткаруу.
Эми "биримдиктин" мүчөлөрүнүн айткандарына өзүбүзчө ой тегеретип көрөлүчү.
Мен баамдагандан "биримдиктин" мүчөлөрүнүн негизги максаты- элди ынтымакка келтирип, экономикабызды оңдоо окшойт. Токтогулдук Токтомамат Исраилов деген жигиттин оюна кошулсак саясий маселелерди унутуп, экономиканын үстүндө баш көтөрбөй иштесек эле өлкөбүздө эртең эле май көл менен сүт көл орнойт сыяктанат. "Биримдиктин" мүчөлөрү саясий багытын да эмитен эле так аныктап алышты. Көпчүлүгүнүн айтымында, алар "ортомчул" позицияны карманышат, б.а. дагы эле баягы кайран "көпүрө" көлкүп чыга тургандай. Президентке элдин көп көйгөйлөрү жетпей, бери жактан эле "дардаңкүш" вазирлери иштин баарын канабайрам кылып жаткан имиш, ошондуктан, делегация курап, курамына ар бир региондон бирден-экиден "абройлуу" адамдарды киргизип, падышага, т.е. президент Бакиевге кирип, кырдаалды түшүндүрүү зарыл экен.
Каалагандардын баары чыгып сүйлөгөн, үч сааттан ашыкка созулган "Ала-Тоо биримдигинин" жыйынында көтөрүлгөн маселелердин, айтылган ойлордун негизги лейтмотиви мына ушундай болду десем жаңылышпайм го деп ойлойм.
Угуп отуруп да, арадан бир жумадай убакытты өткөрүп бүгүн деле кайсы бир драматургубуздун "Жарыктык карыларым" дегени эске түшүп, "Оолда, жарыктык карыларым ай" деп каңырыгымды түтөтүп мен отурам.
Орустар "наивный народ" деп койчу беле? Бирок, буларды "мурдунун учунан алысты көрө албайт" - деп айтканга ким ишенет? Бир кездерде мамлекеттин бир өңүрүн чоюп жүргөн адамдар эмес беле, булар. Ошондуктан, маселени сылап-сыйпабай эле, "жарыктык карылардын" оюна кетет экен, катуу тийет экен"-дебей эле ачык айтканыбыз оң болуп жүрбөсүн: Урматтуу "көпүрөчүлөр"! бийлик менен элдин ортосундагы "көпүрөлөр" эчак эле күйүп бүткөн. "Все мосты сожжены" деп койчу беле, окемдер? Улам бир "көпүрөгө" топурап бут койгон же ык койгон бечара эл турмуш деген албуут дарыяга жапырт ыргытылып, анын азап-тозоктуу толкундарынан баш көтөрө албай калбадыбы"-деп эле.
Болбосо, биз бүгүн кайсы ынтымакты издеп отурабыз? Же, бир кездеги сарбагыш менен бугунун чабышы көзүңөргө элестеп, кыргыздар менен кыпчактар чабышып жатат деп уктуңарбы? Өзүбүздү өзүбүз алдап, саясий маселелерди экинчи планга жылдырып коюп, кайсы экономикалык маселелерди чечкени отурасыңар? Ал маселелер эчак эле чечилип калганын, ырыстуу обьектилердин баары эчак эле "өз ээлерин" тапканын, эми бүгүн-эртең энергетика тармагы сатылса, Кыргызстан накта "пролетариат" мамлекетке айланып, чынжырдан башка жоготоор эч нерсеси калбашын билбейсиңерби? Сыягы, Кыргызстандын "Акаев доорунан" калган 1 миллиард 200 миллион карызына Бакиев бир заматта 1 миллиард 700 миллион долларлык "каргыны" кошо илгени силерге жетпеген окшойт.
Эл тагдырын чечүүчү принципиалдуу маселелерге келгенде бүжүңдөбөй эле ачык айтууга эмне үчүн болбойт Бакиевине да, башкасына да? 2005-жылы бүтүндөй Кыргызстан ошол эле Бакиевиңди канча жылдан бери карыгып күткөн "эл үмүтүн актасын, элге кызмат кылсын"? деп шайлаган. "Бүт Кыргызстан сага, сенин үй-бүлөңө, бир туугандарыңа, балдарыңа кызмат кылалы"-деп шайлаган эмес элек да.
"Биримдиктин" жыйынында БЭКтин штаб жетекчиси Азимбек Бекназаров туура сөзүн айтты.
Кыргызда "чал", "абышка", "аксакал" деген түшүнүктөр бар-деген ал. - "Чалым" деп кемпиринин колтугунан алыс чыкпаган, купшуңдап эки сүйлөгөн адамды айтат.
"Абышка" деп өз турмуш-тиричилигинен башканы ойлобогон, эптеп оокаты өтүп жаткан адамды айтат.
Ал эми "аксакал" деген башка кеп. Ал журт башында болуп, өлкөнүн тагдырына күйүп-бышып, ар дайым калыс кебин айтат. Ал адамдын сөзү эл-журтуна алымдуу болот. Ошондуктан, кыргызга аксакалдар керек.
Ошондой аксакалдар бар бекен, "Биримдиктин" ичинде? О.Нарбеков, М.Чолпонбаев сыяктуулардын сөзү "жалпы хордон" бөлүнүп чыга алабы? Кеп ошондо болуп жатпайбы,кашайгырдыкы.
Бүгүнкүдөй оор кырдаалда карапайым элге "Ала-Тоо биримдиги" өңдүү коомдук бирикмелер керекпи? Алар "күн тийген жердин күкүгү" болуп жүргөн "дүжүрлөрдөн" эмнеси менен айырмаланат?
Карбаластап, жарыгы жок отурган элге кандай жарыгын чачат? Чача алабы?
Үзүлбөгөн үмүттү эш кылып, "БЭКтин "кыраандары" эмне деп айтаар экен? - деп күтүү менен жашап калган кыргыздар үчүн "Ала-Тоо биримдиги" жаңылык болуп берээрине шегим бар. Мен көрөгөч же көсөм эмесмин. Ошол себептен, божомолдорум бокко арзыбай, тескери кетсе экен деп тилейм. Бирок, ички сезим, туюмдарым бул бирикменин элдин башын айландыруу үчүн, аны алган багытынан башка жолго буруу максатында түзүлгөнүн, акыры келип ал бүгүнкү Бакиев бийлиги менен мамыр-жумур аралашып кетээрин кайра-кайра кайталоодо.
Отурганда эле ээрге кыйшык минген адам азоонун жалын кармоого да үлгүрбөйт, жүгөндү мындай кой.
Ата-энесине жакшылык кылбаган бала эч убакта туугандарына да жакшылык кылбайт, элди мындай эле кой.
Баарын бизден жакшы көрүп-билип туруп, анан Бакиев бийлиги менен түзүлбөй жатып сүйлөшүүгө шашкан, андан кандайдыр бир жаңыланууларды, реформаларды күткөн "Ала-Тоолуктар" аман эле болсун.
"Ала-Тоонун" "азаматтары" мени эмне деп күнөөлөп чыгаарын деле сезип турам. Мүмкүн, алар кырдаалды ушинтип (Бакиев менен сүйлөшүппү?) жолго салып, жөндөп кетебиз деп ойлошот чыгаар. Бирок, аларың жолго салынчу бийлик да, жөнгө салынчу кырдаал да бүгүнкүдөй болбосун аңдап түшүнө алышабы? Бүгүн биз "жогоркулардын элди башкарууга күчү жетпей калган, төмөнкүлөр алар көрсөткөндөй жашоого мүмкүн болбой калган" абалга келип такалдык. Мындай убакта, туңгуюктан чыгуунун бир гана жолу бар: президент өз ыктыяры менен кызматтан кетүүгө тийиш. Бул маселе анын алдына эчак коюлган. Ал болсо "экинчи президенттик мөөнөткө өз талапкерлигимди коём"-деп, армияны бир капталына, милицияны экинчи капталына, артына калган күчтөрдү коюп алып, компоюп, корстон болуп отурат. Бул деген "элиң мага бир тыйын. Керек болсо мен элиңди да, демиңди да күч менен "жалп" өчүрүп коём"-деген дөгүрсүнүүнү гана билдирет.
Андай кезде эмне кылууну эл өзү тандап алат.
Мына ушундай жагдайлардан улам бир гана жыйынтыкка келсек болчудай: "Ала-Тоо биримдиги" сыяктуу "бөйрөктөн шыйрак чыгарган" бирикмелердин барынан жогу. Себеби, бүгүнкү "дүжүрлөрдүн" ордун эртең ошолор басат. Жарыгы жок карбаластап отурган элдин мээсин айлантып, маңкурттукка жетелейт. Анан, мээси айланган элге жарыктын эмне кереги бар?