ky cs ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky uk ru ky kk ky ky ky ky kk ky tt tt ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ba ky ky ky ky tt tt ky ky tt ru ru ru ru tt ru ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ru tt ky tt kk tt ky ky ky ky ky ky mn tt ky ru ky tt ky ky ru ky ky ky myv ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru
"Ачык саясат", 06.02.09 - 15-бет: •
Алтынга бергис, баа жеткис деп эсептелген асыл баалуулуктарыбыз арбын. Анын ичинде искусство - музыка, адабият, сүрөт ж.б. өзгөчө орунду ээлери бышык. Адабий байлыктарыбыз китепканаларда, сүрөттөрүбүз сүрөт музейлеринде сакталса, музыка байлыктары үн чыгаруу, добуш менен байланыштуу болгондуктан атайын үн тасмаларына жазылып, ысык-суугу, нымы-кургагы ж.б мүнөздөгүчтөрү туура келген жайда сакталат.
Кыргыз радиосунун алдында "Алтын фонд" деп аталган радионун түзүлгөн күнүнөн бери чогултулган музыкалык жана адабий-драмалык чыгармалардын жыйындысы бар. Жарым кылым мезгилден ашуун убактан бери тасмаларга жазылган чыгармалар Көркөм кеңеш аркалуу кабыл алынып, анан ушул "Алтын кордун" (фонд) тизмегине кирип "түбөлүк" сакталууга калтырылат. Атай, Муса, Мыскал, Карамолдо, Ыбрай, Саякбай сыяктуу көзү өткөн залкарлардын үндөрү, күүлөрү күнү бүгүнкүдөй ошол "Алтын кордо" турган үчүн ободон жаңырып турат. Нечендеген маданият ишмерлери менен болгон радиомаектер, драмалык спектаклдер, опера жана балет музыкалары, кыргыз композиторлорунун жазып калтырган чыгармаларынын дээрлиги оркестрлердин, ансамблдердин жана жеке аткаруучулардын аткаруусунда келечекке таберикке калуу вазийпасы ушул "Алтын кордун" абалына байланыштуу. СССРдин учурунда бул корго өтө маани берилип, Көркөм кеңеш жума сайын отурумдарын өткөрүп, музыкалык жана адабий чыгармаларды электен өткөрүп турар эле. Теленин коруна караганда радионуку алда канча бай, эч жерден табылгыс, сейрек үндөрдүн миңдеген саат жазылган тасмаларынан турат.
Эгемендүүлүктүн келиши менен алгачкы жылдардагы баш аламандыктан, бизге белгисиз бир себептерден улам он жылдан ашык Көркөм кеңештин иши токтоп калган. Эркиндик алган эстрада ырчылары жана чала-була обончулар эфирге электен өтпөй эле каалагандай чыгуу жолун өздөштүрүп,"саз биздики болот, кейибе бака" дегендей эле чардап жатышкан кези. Мындан үч жылдай мурда гана КТР жетекчилери Көркөм кеңешти эстеп, керектигин баамдашкан соң анча-мынча көңүл бөлүмүш болуп, учурда кеңеш олку-солку иш алып барууда... Маянаданбы, материалдык жабдуу жагынан болобу теле ар дайым жетекчилердин көңүлүнүн борборунда болуп, радиого өгөй баладай мамиле жасалып келе жатканы адаттагы иш. Ошонун кедергиси "Алтын корго" тийбей койгон жок.
Кордун тасмаларын сактоо маселеси эбактан келе жаткан көйгөй. Тээ союздун убагында эле тасмалар сакталган радиокомитеттин алдындагы жертөлөнү суу каптап кетип бир даары жараксыз болгон. Көптөгөн тасмалардын сактоо мөөнөтү бүтүп, кайрадан көчүрүү көйгөйлөрү келип чыккан. Агезде Москвадан барып калыбына келтирүү иштерин жүргүзүп, айрымдарын Бүткүл союздук радионун корунан таап, көчүрүп келинген болучу. Тасмалардын жарактуу мөөнөтү 20-25 жыл. Андан соң кайрадан жаңы тасмага көчүрүп коюу иштери жүргүзүлүш керек.
Заман өзгөрүп, заманбап техникалык жабдуулардын пайда болушу менен 2002-жылы "Алтын кордун" 10 000 сааттык тасмасын лазердик дисктерге көчүрүп чыгуу маселеси козголгон. Ал дисктердин сактоо мөөнөтү 100 жылга чейин экен. Бул маанилүү маселени ишке ашыруу үчүн өкмөт тарабынан үч миллион сом бөлүнүп, дискке көчүрүүнү жүргүзүүгө тендер жарыялаган. Тендерди "Белая Роза" аттуу жоопкерчилиги чектелген коом (ОсОО) утуп алат. Ошентип 3 миллион сом "Белая Роза" коомунун эсеп-кысабына келип түшөт. Бул коомдун жетекчиси калкыбызга белгилүү ырчы-дастанчы, Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген артисти Роза Аманова болгону кызык. Мындай иште тажрыйбасы жок бул коомдун жок жерден пайда боло калышы - Розанын күйөөсү, А.Акаевдин сүймөнчүгү, окуучусу, мурдагы премьер-министр, ошол кездеги Транспорт жана байланыш министри кадимки Кубанычбек Жумалиев болгонунда.
Чүй проспектисинде жайгашкан А.Акаев менен К.Жумалиевдин лабораториясында "Белая Роза" тез аранын ичинде компьютерлер менен жабдылган студия ача салып, радионун музыкалык редакциясынын кызматкерлери түп көтөрө акысыз кызмат кылып, бир буту радиокомитетте, бир буту Розанын студиясында болуп чуркагандарын кантели. Бул болсо радионун ошогездеги "кызыкдар" жетекчилеринин көрсөтмөсү болгону ачык эле болчу. 2004-жылдын башында 500 саат тасманын көчүрмөсүнүн бет ачарын өткөргөн. Массалык маалымат каражаттары Р.Аманованы мактап-жактап, чоң эмгек кылганын баса көрсөтүп, көккө көкөлөткөнүн эч ким унута элек.
Ошол эле учурда радионун айрым адистери көчүрүлгөн дисктер кытайдан чыккан арзан күнүмдүк пайдаланууга гана жарактуу экенин айтып, МР-3 форматында кысып жазуу оригинал үчүн таптакыр мүмкүн эместигин, дисктер узакка сактоого жараксыз экенин далилдешкен. Ал эми "Белая Роза" өз ишин уланта берип, 2005-жылы март айында 993 саат сапатсыз дисктерди кыргыз радиосунун коруна тапшырды да, жоктон пайда болгон "Белая Роза" кандай пайда болсо, ошондой эле көздөн кайым болду. Жазылган жараксыз дисктер күнү бүгүн шкафтарда жыйылып турганы турган. "Алтын кордо" жазылган Аманованын аткаруусундагы дастандарга, ырларга ушундай мамиле жасалса, элдин сүймөнчүлүгүнө айланган Роза айым өзү кандай абалда калат эле деген мыйзамдуу суроо туулат. Ичинен кан өтмөк. Себеби ар бир чыгарма өз балаңдай болуп, жан - дүйнөңөн сыгылып чыгары бештен белгилүү. Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген артисти Роза Аманованын кыргыз музыкасына "сиңирген эмгеги" ушундай. Бул бийликке жакын адамдардын казынанын акчасын кантип кытыгандарынын бир эле мисалы.
Ошентип, пландаштырылган он миң сааттын ондон бири жазылып, эгер ошону жазылды деп эсептесек, өкмөт бөлгөн акча каражаттын чети гана оюлуп, очойгон бөлүгү "Белая Розанын" калтасында калганын радио кызматкерлери кан какшап, улам алмашкан КТР жетекчилеринин кулагына куюп келет. Кызыгы, "Алтын кор" чырын биринчилерден болуп кыргыздар эмес, орус улутундагылар көтөрүп чыкканында. Алгач дисктердин жараксыздыгын радионун жогорку категориядагы үн режиссеру, КРнын маданиятына эмгек сиңирген ишмер В.Ваныкин айтып чыкса, 2005-жылы июль айында "МСН" гезитинин белгилүү журналисти Р.Приживойт "Белая Роза" - эмблема халявы" аттуу курч макаласын жазган ("МСН" 6-июль, 2005). Ошол күндөн ушул күнгө чейин жыл сайын жылмышып түшүп жаткан КТР жетекчилеринин кулагына куюлуп, "ана чечем, мына чечем" демиш болгуча эле өздөрү куулуп калууда. Бүгүнкү жетекчи М.Эшимканов реформаны шоумендер менен кармашуудан баштады эле. Эми радиодогу көп иштин көзүрү болгон "Алтын корго" көз кырын салып, Көркөм кеңештин ишине көңүлүн буруп койсо деген тилек.
Учурда батыштан жасалып, баасы, сапаты да келишкен лазердик дисктерге тасмаларды көчүрүү "тендер-мендери" жок эле радионун өз кызматкерлеринин күчү менен кайрадан жүргүзүлүүдө...
Кумтөрдүн, Талды-Булактын, Макмалдын ж.б. казылып алынган алтындары сатылыпташылып, буюм-тайымдарга айланып, бөксөрсө толтуруп коюу - адамдын колунан келе турган иш. Ал эми алтынга алмашкыс баалуулуктар - "Алтын кордун" алтын үндөрү. Алар - кайталангыс, жоголсо орду толгус. Көөнөрбөс үндөрдүн, чебер аткарылган чыгармалардын келечеги жогоруда кеп козголгон "Алтын корго" астейдил мамиле кылып, сактоо абалына байланган.
Сарпек чалыш төрт катын бар Таласта
Чындык менен адилетке, таза жашоого чаңкап-суусаган калың эл арасында мен да жүрдүм. Өмүрбек Текебаев баштаган мекенчил эл уулдарына алкыштан башка айтаарым жок.
Өзгөчө Кара-Буура райакими Сарпек Эшалиевге болгон эл нааразычылыгы, Таластын касиети дагы эле дүңгүрөп, жаңырып турат.
Азырынча анын жалданма төрт катыны жөнүндө гана төрт-беш серпим.
Таңдан - кеч дардакташкан, бозого мас,
Таласта төрт катын бар шаңыраң баш.
Акимдер акча берип айдактаса,
Алардан уят качкан, болбойт намыс.
Калыс сөз, чындык ишти жек көрүшүп,
Кашайгыр, мүнөздөрү Сарпек чалыш.
Сарпек чалыш, ыргытса арам тамак,
Төрт катынга дегеле майдай жагат.
Каалаганын аткарса калп бийликтин,
Казы-чучук титиреп, арак агат.
Жумурткалап ийишет ошол замат.
Алар антсе, Сарпектер кутурушуп,
Уу сөз менен ушакты учурушуп…
Ажаандарды баш кылып, түркөйлөрдү,
Бел туткан бийлик деген "асманы" бар.
Билет эл, Айнур деген акмагы бар.
Кокуй күн, абайлайлы, Сарпек жыттуу,
Койнунда жумуртка бар, таштары бар.
Күйгөндөн төртөөнө тең эл арнаган,
Киндиктен төмөн-ылдый аттары бар.
Медер Зулпукор уулу ,
Уккула чоңдор эй силер!
"Налог" деп элди тоногон,
Нак бандит "мына" кейпиңер.
А силер элди жейсиңер.
Түк жанбай калды үмүттөр.
Тамы жок жүргөн жардынын,
"Өлө элек экен, тирүү" - деп,
"Бешинчи манжа ашык" - деп,
Жер астын ээлеп жатпайбы,
Ит минген жарды Кыргыздын,
Казнага түшпөй бул салык,
Чор таман элди эзишкен,
Чоңдорго салык ким салат?
Болгонго салык ким салат?
Ворлорго салык ким салат.
Айтпасам деле эл билет.
Тезек тер Кыргыз батыраак.