ru ru ru hbs_cyr ky ky ky ky ky ky ky ky tt ru ru ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky mk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ru ky ru ru ru ru ru ru ru ru bg ru ru ru ru ru ru ru
Өкмөттүн кезектеги жыйынында премьер-министр Өмүрбек Бабанов "Кыргызстанда коррупциялык фактылар тууралуу билдирген жарандарды акчалай сыйлоо керек" деди эле Башкы прокуратура, башкасы тарабынан деле коррупцияга байланыштуу бир топ кылмыш иштери козголуп жатып калды. Өкмөт башчынын пикиринде "мындай практика АКШда колдонулуп, аны Кыргызстанда да ишке ашырууга мүмкүн" экен. Өкмөт башчы "сыйлыкка каражаттар республикалык бюджеттен бөлүнүп, коррупциялык фактылар далилдениши керек" деп, мыйзам долбоорун иштеп чыгууну юстиция министри Алмамбет Шыкмаматовго сунуштап жиберди.
Өкмөт башчынын сөзү жерде калбай, Башкы прокуратура коррупцияга каршы күрөшүүдө "текей оттоп жүрбөгөнүн" билгизип, бир топ иштерди козгоп жатат. Ого эле "шыктанып" алганбы Башкы прокурордун орун басары Н. Жээналиев: күзүндө коррупцияга каршы күрөшүүгө арналган эл аралык форумдун кеңешмеси болуп өтөөрүн, ага коррупция менен "кайышпай" күрөшкөн мамлекеттик кызматтын өкүлдөрү чакырыла тургандыгын жарыя кылды.
Башкасын айтпаганда да Башкы прокуратуранын коррупцияга каршы күрөшүү башкармалыгы "бирдеме" кылып жаткандай түр көрсөтүүдө. Айтсак, алар тарабынан мамлекеттик бажы кызматынын тендердик комиссиясынын айрым мүчөлөрүнө "мамлекеттин кызыкчылыгына ылайык келбеген келишимдерди" түзгөндүгү үчүн кылмыш иши козголгон.
Фактыга кайрылсак, 2011-жылдын 19-сентяб-рында Баткен областындагы "Кызыл-Бел" өткөрүү пунктунун курулуш иштерине ( республикалык бюджеттин эсебинен) өткөрүлгөн тендердин тескей жагы чыгууда. Тендердин наркы 31млн. 850 миң 500 сом болсо, ага катышкан "А. Т." фирмасы аталган суммадан аз тендердик арызын сунуштайт. Бул тимеле "оозуңа май айланайын"- дей турган сунуш болчу. Бирок, "Мамлекеттик сатып алуулар " жөнүндөгү мыйзам одоно бузулуп, аталган лот боюнча тендер негизсиз өтпөй калган. Кийинчерээк кайтадан тендер өткөрүлүп, ошол эле фирманын, ошол эле көлөмдөгү жумуш жана курулуш материалдары көрсөтүлүп, бирок 41 млн. 875 миң. 254 сомдук сунушу жактырылат. Ошентип Башкы прокуратура "ак терек, көк терек" ойногон Бажы кызматы ортодогу он миллиондон ашык каражатты кайда жумшагысы келгендигин иликтеп баштады.
Аталган башкармалык мамлекеттик салык кызматынын өкүлдөрүнө да кылмыш ишин козгоп, кымылдап турган чагы. Көрсө, салык кызматынын инспектору Ош шаарындагы фирмалардын биринин бухгалтеринен "карызыңды жойгондугум үчүн" - деп 10 миң сом талап кылып, ал аз келгенсип "салык үчүн"- деп берген 7 миң сомун да ашап, мамлекеттик казынага бир тыйын төкпөй коюптур. Тактап айтканда, аталган фирма салык кызматкеринин кыянатчылыгынан улам 2011-жылдын 1-мартында мамлекеттин алдында карызы жок болуп эсептелинип, салыкты жоюуга делген каражаттын да изи белгисиз калган.
Башкы прокуратуранын тиешелүү башкармалыгы, УКМКнын алдындагы коррупцияга каршы күрөшүү кызматы менен биргеликте "салык кызматтарындагы бир катар кылмыш иштерин аныкташкан экен. Ага ишенсек Бишкек шаарынын салык кызматынын инспекторлору 2009-жылдан, үстүбүздөгү жылдын январь айына чейин "К" фирмасынын үстүнөн негизсиз текшерүүлөрдү жүргүзүп, анын натыйжасында алардын мойнуна 11 млн 409 миң 855 сом, салык жана төлөмдөрдү мыйзамсыз илип жиберишиптир.
Өкмөт башчынын "сыйлыгын" күтүп отурбай өздөрү демилгени колго алып, бир далай коррупциялык кылмыш иштерин аныктап, иш козгоп жаткан прокуратура кызматкерлеринин аракеттерин, макул, "жакшы"- деп коёлук. "Саясат саксаңдап, экономикасы эрбеңдеген" өлкөдө буга чейин ичип-желип, ар кимдин үйүнүн кирпичине кеткен каражаттарды ырас эле казып жатышыптыр. Ошентсе да, жогорку "ээ, баяндоочу жок" фактылар (конкреттүү адамдардын фамилиясы аталбай эле "салык инспектору", "А.Т" фирмасы ж.б. дегендерин айтып жатабыз) "Башкы прокуратура, УКМК кыйратып жатыптыр"- деп айтканга негиз болуп бербейт. Боло келгендей буларың Акаевдин заманындагы иштерди баш, Бакиевдин тушундагыларды төш кылып, түрдүү кылмыш иштерин козгоп келип эле аягына чыкпай калышчу эле. Башкаңарды айталбайбыз, журналист журтчулугу "баланча деген коррупционер, жегенин кусуптур" - дегенди кулагыбыз чала элек. Же "үстүнөн иш козголгондор" прокуратура, сотторго көз жашы кылып: "мына, жегенибизди мамлекетке кайтардык, эми уят кылып, аты- жөнүбүздү чыгарбай эле койгулачы, ушунча акчаны кайтарып бергенибизге көз тиет" - дешеби? Айтор козголгон иш көп, жазасын тарткан жан жок. Анан "коррупция бар, бирок коррупционер жок" өлкөдө, атайы токтом токуп, "баланча жеген "- деп маалымат берген адамдарга, күч структураларына мамлекеттин чөнтөгүнөн сыйлык бере берсек кандай болуп калат? Ал эми ичип-жеген адамдардын аты-жөнү, табакташтары ММКларда айтылып эле жатпайбы. Кана жыйынтык? Деги коррупционер деген кылмышкерби же...
Казарман Кыргызстандыктарга өзүнүн криминалдык атак-даңкы менен белгилүү. Совет мезгилинде эле алтын казуучулардын шаарчасынан чыккан чымыр денелүү жигиттер уюшкан кылмыштуу топтордун катарына кирип, алардын өзөгүн түзүшчү. Адегенде алар мамлекет жана "Макмалалтын" камсыздаган ар түрдүү спорт секцияларында машыгып, комбинаттан уурдалган алтынга, тейлөө чөйрөсүнө байланыштуу бардык түйүндөргө "кураторлук" кылган жергиликтүү уюшулган кылмыштуу топтордо даярдыктан өтүшчү.
Анан мезгил өткөн сайын алар бирөөлөрдүн акчаларын карактаган бандит атагын "меценат" деген наамга алмаштырып, кыйын турмушта жашап жаткан казармандыктарга, деги эле тогуз- торолуктарга жардам берген Робин Гуддар болуп чыга келишти. Мисалы, кайсыл бир бала ооруп калса, дары сатып алууга жардам беришип, Нарынга барганга жол киресин же Бишкекте операция жасатканга акча төлөп беришчү. Бирөөнүн көзү өтсө, бирөө той кылса да ошолор көмөк көрсөтүшчү.
Акыркы жыйырма жылдын ичинде Тогуз-Торо районундагы калктуу пункттардын коомдук турмушун дал ушул кылмыштуу топтордун лидерлери көзөмөлдөп келишти. Ошолор союз тараган соң жабылып калган спорт секцияларынын ишин кайра жандантып, мелдештерге, турнирлерге демөөрчүлүк кылышты. Алар Казарманда жеке бизнести өнүктүрүп, өздөрүнүн криминалдык капиталын легалдаштырышты.
Жергиликтүү бийликтер өздөрүнөн жогору турган начальниктерге отчет бериш үчүн ошол эле иштерди жасашчу, бирок кагаз жүзүндө. Аларды "көз боочулук кылып жатасың" - деп күнөөлөш кыйын эле, анткени, райборборду облустун борбору (Жалал-Абад)менен байланыштырган ашуу жылына бир гана ай ачылчу. Ал эми Нарын аркылуу Бишкекке барыш үчүн 600 чакырымдай жолду басып өтүп, бир нече бийик ашууларды ашыш керек. Кыскасы, Казарман өз казанында өзү кайнап келди.
Ал эми уюшулган кылмыштуулукка каршы күрөшүүгө милдеттүү болгон милицияга келсек, алар акыркы 25 жылдын ичинде нейтралитетти кармап келишти. Улам алмашып, Акаев доорунда да, Бакиев доорунда да кызматтарды сатып алышкан Тогуз-Торо РИИБсинин начальниктери өзүнө таандык "энчини" колдон чыгарбай, кайсыл бир жерден "киреше" табуу менен алек болчу. Бир аз тыйын-тыпырын алган соң алар уюшулган кылмыштуу топтордун иштерине кийлигишчү эмес, а эгер кийлигишчү болсо бандиттер берчүсүн берип, ооздорун майлап коюшчу.
Жеңиш Жоробековдун кызматка келиши менен кырдаал кескин өзгөрдү. Жок, ал кылычын булгалап, гангстерлерди качырып кирген жок, бирок бандиттерди орун-очок алган коңулдарынан акырындык менен сүрүп, өз ишин сабырдуулук менен жасай берди.
Бул полковникти - жаңы формациядагы мент десек болот. Түркиянын жогорку полициялык академиясын бүтүрүп, билимдүү, интеллигенттүү болгону, ичпегени, чекпегени, башкалардан айырмаланып тойлорго барбаганы үчүн эле эмес. Анын ой жүгүртүүсү таптакыр башкача. Мисалы, райондун бардык жетимдерин чогултуп, Бишкекке саякатка алып келүүнүн милиционерге эмне кереги бар? Мамлекет, ИИМ турганда өзүнүн кол алдындагылар менен жумуштан кийин, кечкисин, дем алыш күндөрү РИИБнин жаңы имаратын кургандын эмне кереги бар эле? Жергиликтүү элдин аң -сезимине сиңип калган салтты өзгөртүп, демөөрчүлөрдү таап, Казармандын жаштары үчүн мекенчилдик тарбияга байланышкан ар кандай иш-чараларды өткөрүүнүн эмне зарылдыгы бар?
Бул суроолорго жооп берип жатып, офицер өзү мунун баарын упай топтоо үчүн жасабаганын айтат. Колунда жок үй-бүлөлөрдө өскөн балдар, жетимдер борбор калааны дегеле көрбөшү мүмкүн. Бишкекке келишсе деле кылмыш дүйнөсүнүн лидерлеринин "торпедасы" катары келиши мүмкүн. А эгер алар бийлик, мамлекет тарабынан камкордукка алынса, бандиттердин колуна түшүп калбоосуна шарт түзүлөт.
Баса, идеологиялык тарбия-өлкөбүз эгемендик алгандан берки эң оор маселе болуп келатат. Эски идеология кыйрап жок болду, ал эми жаңысын болсо теоретиктер али күнгө чейин аныктап бүтүшө элек. Элет жериндеги практик полковник жогортон буйрук болушун күтүп отурбай жалпы ишти жасап жатканы кандай жакшы.
Бала деген бала да
Өткөн ишемби күнү кылмыштуулукка каршы "Зарница" деген аталышта Казарманда болуп өткөн аскердик-спорттук оюндар Тогуз-Торо районунун башкы милиционеринин адаттан тыш мүнөзүнүн дагы бир далили.
Албетте, бүгүн телевизорду өлкөбүздүн эң алыскы райондорундагылар да көрүшөт. Россиялык коомдук канал көргөзгөн "Таш боор оюндар" эмне экендигин баары билишет. Полковник Жоробеков жергиликтүү мектептердин жогорку класстарынын командаларынын арасында аскердик- мекенчилдик мазмундагы, мекенге карата сүйүү сезимин ойгото турган ошондой катуу оюнду уюштурууну чечти. Мындай нерсе буга чейин биздин өлкөдө боло элек болчу, аны бир нече жыл мурда ОДКБга мүчө өлкөлөрдүн мектеп командаларынын арасында өткөн мелдеш менен салыштырууга болот.
Айтмакчы, Казарманда Бишкектегидей же Кыргызстандын башка ири шаарларындагыдай мектеп рэкети жок. Бирок, жогорку класстардын окуучулары мектеп мектеп болуп мушташкан учурлар кездешет. Ошондуктан, жогорку класстардын окуучуларынын энергиясын тынчтык багытка буруп, өз теңдүүлөрдүн алдында мактана алуусуна мүмкүндүк берүү милдети турду.
Акимдин, райондук элге билим берүү бөлүмүнүн, мектеп директорлорунун колдоосун алган соң райпрокурордун, соттун төрагасынын, аскер комиссарынын, УКМКнын, ӨКМнын райондук бөлүмдөрүнүн көмөгү менен полковник батыл ишке киришти. Бардык эле киши оңойлук менен өтө албай турган ар кандай бөгөттөр орнотулган маршрутту гана түзбөстөн, каржы маселесин да ийгиликтүү чече алды. Кырк окуучуга кадимки милиционерлердин камуфляжын кийгизип, эпикировка менен жабдыгандан тышкары окуучулар өздөрүн чоң киши сезсин үчүн акчалай сыйлыктарды, сыйлоо грамоталарын, кубокторду камсыздады.
Бул РИИБнин начальнигинин милдетине кирбесе да полковник мушташ өнөрүн мыкты билген киши катары күрөш менен машыккан балдар менен бир нече машыгууларды өткөрүп, аларга бир топ ыкмаларды үйрөттү.
Бой тартып калса да бала деген баары бир бала. "Зарницанын" алдында камуфляжды таратып беришкенде алар теңтуштарынын көзүн күйгүзүш үчүн кийинип алып көчөгө чыгышты. Бул да эчтеке эмес, эртеси эртең менен алар Казарманда катарга тизилип алып баратышканда, мындай кызыкты көргөнү бүт айылдыктар көчөгө чыгышты.
Ал эми балдар болсо, ушундай бир кереметтерди көргөзүшүп, ар бир командага инструктор болуп бекитилген РИИБнин жаш офицерлери аларды тейлегени араңдан-зорго үлгүрүп жатышты. Бул күнү алар баарын чындап жасашты-элдин коштоосунда жоокерлердей ураалап кыйкырып, саздак жердеги камыштын арасы менен "жарадар" болгон жолдоштору жаткан носилкаларды желкесине көтөрүп(бою пас кыздар сазга батып, чалчык сууну жутуп албашы үчүн алар да балдардын мойнуна минип алышкан), өрт өчүрүп, чыныгы куралдардан ок атышты.
Полковник атайылап эле тартип бузууга барды, кол алдындагы кызматкерлердин балдарга табелдик куралдарын көрсөтүүсүнө гана уруксат бербестен, кадимки ок менен атып көрүүгө да уруксат берди. Бирок албетте, бутага гана атылып, бардык коопсуздук эрежелери сакталды.
Оюн акимдин жеңүүчүлөргө кубок, грамота, байгелерди тапшыруусу, элеттик балдар рэп эмне экендигин, улуттук жана азыркы бийлерди шаардыктардан кем эмес билерин тастыктаган концерт менен аяктады.
Кыскасы, көргөндөрүм, уккандарым мага аябай катуу таасир этти. Ал эми жаңычыл полковник болсо өзүнүн мекенчилдик саамалыктары менен сөзсүз облустук гана эмес, жалпы республикалык деңгээлге чыгышы керек деп ойлойбуз.