ru ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky kk tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru fr ky ru fr ru ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ru ru fr ru mk fr ru fr ru ru fr ru fr ky fr ky tt ky ru fr ky ky ru fr ky fr ru fr ky ky fr ky ru ru fr ru ru fr ky ru ru fr hbs_cyr uk fr ru ky fr ky ce fr ky ky fr uk ru uk fr ky ky fr ru ru fr ru ce fr ky ce fr tt ky ky ru ru fr ky fr ru ru ru ru fr mn en fr myv fr ky ky fr ky uk fr ru ru fr ru ru fr ru kk fr ru ky fr ru kk fr ky fr ru ru
"Көк Асаба", 02.06.09 - 7-бет: •
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
Бүгүнкү күндүн жаштарына менин мамилем түз, бирок алардын абалы мени канааттандырбайт. Мамлекеттин, ата-эненин, коомдун күткөнү - жаштардын бүгүнкү адам ыйлай турган абалы эмес болчу. Бүгүн үйбүлөлүк тарбия, мектептеги окуу начар, жаштардын көпчүлүгү ата-энесинин алдындагы милдетин аткарбайт, байлыктын, арактын артынан атасына, энесине кол салгандар, муунтуп өлтүрүп салгандар болуп атат. Башка өлкөлөргө кетип калгандар арбын. Мындан эки ай мурун жарым миллион кыргыз башка өлкөнүн жарандыгына ээ болгону орус тилинде да, кыргыз тилинде да жарыяланды. Ошол жарым миллиондун 80%ы кыргыздар экен. Анын дээрлик бардыгы тең жогорку билимдүүлөр, врачтар, мугалимдер, илимий кызматкерлер, анан бийлик менен тил табыша албаган анча-мынча саясый ишмерлер. Мен жакында эле Россиянын Урал округунда болуп, кыргыздардын абалы менен жеринде тааныштым. Ал жакта акыркы жылдарда эле 18400 адам Россиянын жарандыгын алыптыр. Екатеринбург шаарында "Таганский ряд" деген базарда 3000 кыргыз Россиянын жарандыгын алып, соода жасайт. Ар биринин артында 4-5 киши, негизинен жаштар иштешет. Булар кара курсак, акчанын айынан барышкандар. Канчасы өлүп кайтууда. Орустардын берген маалыматы боюнча, 2007-жылы эмгек мигранты болуп иштеп жүргөн кыргыздардын 302си өлсө, 2008-жылдын 4 айынын аралыгында 106 кыргыз каза болгон. Ушулардын баары 19-25 жаштагылар. Ошол эле мен жүргөн 3-4 күн ичинде үч кыргыз бала арактын айынан мушташып, өз ара пикир келишпестиктен каза болду. Аларга Санкт-Петербург, Москва шаарларындагы такыр баштар тийген жок. Өздөрү эле мас болуп, бири-бирин бычактап өлтүрүштү. Өлгөндөрдүн бирөөсү Кара-Суудан, бирөөсү Жумгалдан, бирөөсү Кадамжайдан экен. 3-4 айдын ичинде ушинтип өлгөн 8 адамдын өлүгү жөнөтүлгөн. Мен өткөн жылдарда Москвада Маяковский метросунан Крапоткинага чейин Садовое айлампасын кыдырып, көчө шыпырып, даараткана тазалап иштеген кыргыз жаштары менен таанышкам. Алган айлыгы 200 доллар экен. Паспортторун жумуш берген кожоюндары алып койгон, эч кандай укугу жок алардын. Айлык алган күндөрү барышып, акчасын алышат да, анын 150 долларын Кыргызстандагы ата-энесине салышат. Өздөрү нан, карандай чай, арак ичишет.
Экинчиден, ай деген ажо жок, кой деген кожо жок, кырк бир үйдөн тыюу болбогон соң кыздарыбыз да ар кандай болуп, төрөп кетип атышат. Ошол эле Екатеринбург шаарында атайы таштанды балдардын бакчасындагы наристелердин көпчүлүгү кыргыздар экен. Өткөндө Турсунбек Акун Москвага барып келгенден кийин ошол кыргыз кыздардан төрөлгөн 60 таштанды баланы Кыргызстанга апкелели деп демилге көтөрүп чыкты. Алардын энелери кыргыз болгону менен аталары ким экенин, каны таза экенин кайдан билебиз? Демек, уядан эмнени көрсө, учканда ошону алат болуп, биз азаттыкка чыккандан кийинки бир муунду жоготуп койдук. Буларда "мен кыргызмын" деген сезим жок. Менин Ата Мекеним бар, мен ага кызмат кылышым керек, ошол мекенимдин алдында өз милдетимди аткарышым керек деген пикир калыптанган эмес. Жаштарыбызда адептик жана рухий соолук жок. Булар кыргыздын философиясы, ой-толгоосу, дүйнө таанымы менен тарбияланган эмес. Азыр китеп окулбай калды. Компьютер деген балээ чыкты, накта апийим пайда болду. Үйбүлөлүк тарбиянын, мамлекеттик саясаттын жоктугунан улам жаштардын абалы ушул болуп атат.
Ошондуктан, биринчиден, мамлекет жаштарды кайра тарбиялоону улуттук мүдөөлөрдүн негизинде кайрадан иштеп чыгышы керек. Ал жоболор адамдын адам болуп, мекенин, элин, жерин сүйгөн мекенчилдиктин негизинде түзүлүшү кажет. Биз алгач ушуну түшүнүшүбүз керек. Кыргыздар өз алдынча көп кылымдардан кийин мамлекеттүүлүккө жетти. Биз аны көзүбүздүн карегиндей ыйык сакташыбыз абзел. Анүчүн эң абалы, үйбүлөнү калыбына келтирүү зарыл, б.а., ата атадай, эне энедей, ал экөөнүн ортосунан чыккан бала баладай болушу зарыл. Ал ошол үйбүлө аркылуу ага-тууган, коомчулук алдындагы жоопкерчилигин сезиши кажет. Ошого мамлекет талап коюп, негиздерин иштеп чыгышы керек. Экинчиден, мектептерди ойлонуштуруу. Себеби, социалдык-психологиялык илимдин жобосу боюнча адамдын мүнөзү, менталитети 5 жашка чейин калыптанат. Демек, мен кыргызмын, мен ушуга сыймыктанам, ушу менин Ата Журтум, ал башка эч жерде болбойт, мен ушул жерде агарам-көгөрөм деген түшүнүк үйбүлөдө калыптандырылышы керек. Демек, мамлекеттик жободо үйбүлөнүн милдеттери, мектептеги башталгыч класстардын, жогорку класстардын милдеттери, орто окуу жайлардын, өз алдынча, жаштардын курагына жараша милдеттери аныкталыш керек. Үчүнчүдөн, мамлекет өзүнүн саясатын базар мамилеси, демократия деген Батыштын алдамчы көрүнүштөрүнө жетеленбей, ага көнбөй эсептеп чыгышы керек. Мисалы, биздеги он миң юристтин ичинен бир да мыкты адис чыкпаптыр. Мамлекеттик башкаруу деген факультет ар бир университетке ачылып атат. Булардын кандай зарылчылыгы бар. Ушулардын баарын мамлекет көзөмөлдөп, ар бир айылга, ар бир аймакка ачылган университеттерди кыскартышы зарыл. Жогорудагыдай терс аракеттер элдин байлыгын, акыл-эсин шамалга чачканга тете. Жаштар менен иштей турган атайын кесипкөйлөрдү даярдоо жагын кароо зарыл. Ал үчүн ЖОЖдордо "жаштар менен иштөө" деген кесипчилик ачылып, анын стратегиясы иштелип, кафедра, факультет ачууну билим министрлиги ойлонушу керек.
Кесипкөй билимдүү жумушчуларды ким даярдайт?
Бул да татаал маселелерден. Жаңы техника, технологиясы өнүккөн өлкөлөрдө жогорку билимдүү кесипкөйлөр менен орто билимдүү техникалык адистердин катнашы 1:10 болуп саналат. Ошондуктан, орто билимдүү техникалык кесипкөйлөрдүн үлүшү Японияда - 87%, Германияда - 62%, АКШда - 47%, Россияда - 20%. Ал эми Кыргызстанда менин байкашымча бул көрсөткүч араң эле 0,01% пайызды түзүшү мүмкүн. Азыр бизде доордун, цивилизациянын жана Кыргыз мамлекетинин келечек максатына жооп бере алган заманбап менеджер, уюштуруучуну мен билбейм. Демек, ылдам өнүгүүбүз өтө күмөн.
Мына, азыр Токтогул ГЭСине жумушчулар жетпей жатат. Эми Россиянын Томск шаарынын кесиптик-техникалык окуу жайы бизге ошол адистерди даярдап бермей болду. А бизде 105 кесиптик-техникалык окуу жайы бар болчу. Биз ошолорду калыбына келтирип, мамлекеттик деңгээлге көтөрүшүбүз керек. Андан сырткары, экинчиден, ата-бабанын рухий дөөлөтүн арттырышыбыз зарыл. 2002-жылы Пекинде 45 өлкөнүн катышуусу менен өткөн дүйнөлүк социологиялык конгрессте кыргыздын адамзаттын социалдык билим казынасына кошкон 8 булагын санап бердим.
Биринчиси, кыргыздын Теңирчилик ишеними. Коммунисттик партия да, Батыш да муну ташка сыйынуу деп теңине алган эмес. А чынында, кыргыз эч убакта табиятты оңдоого аракет кылбастан, жаратылыш менен ымалашып жашаган. Натыйжада, арчасы арчадай болуп, аркырап аккан суусу суудай болуп келген. Азыр биз мунун баарын жок кылдык. Экинчиси - Манас. Манаста бүт кыргыздын миңдеген жылдык өмүрү, тарыхы, жашоосу, мамлекеттик салты жатат. Биз ушу күнгө чейин анын маанисин, деңгээлин түшүнө элекпиз. Үчүнчүсү - кенже эпостор деп айтылып жүргөн тармактык эпостор. Мисалы "Кожожаш", "Жаныш-Байыш", "Олжобай менен Кишимжан", "Эр Төштүк" эпосторунда кыргыздын сүйүүгө, бир туугандыкка, достукка болгон мамилеси, табият менен ымаласы, адам акылынын чексиздиги чагылдырылган. Төртүнчүсү - кыргыздын санжырасы. Санжыра - бул тирүү тарых. Кыргыздар биологиянын, физиологиянын табигый мыйзамдары менен жашаган байыркы улуу калк. Кан бузулбасын, тукум бузулбасын деп, жети ата өткөнгө чейин кыз алышып, беришкен эмес. Бешинчиси - макал-лакаптар. Макал-лакаптардын маңыздуулугу, тереңдиги боюнча биздей дүйнөдө бир да калк жок. Алар адамдын туулганынан баштап өлгөнгө чейинки бүтүндөй турмушун, жашоосун камтып турат. Ар бир макал-лакап өзүнчө эле философия. Алтынчысы - комуздун күүсү. Кыргыздар сезимин, ойтолгоосун, кубаныч-күйүнүчүн комуз аркылуу берген. Мисалы, Арстанбек бир черткенде 360 күүнү бири-бири менен чаташтырбай, алмаштырбай чертип койгон экен. Жетинчиси - кыргыздын оймо-чиймеси, бозүйү. Жайкысын салкын, кышкысын жылуу универсал кылып, анын жыгачын кантип эсептеп чыккан? Бозүйдүн жасалгасы, оюу-чиймеси кандай керемет? Сегизинчи - булак болгон улуттук кийими, идиш-аягы өзүнчө узун сабак сөзгө арзыйт. Ушулар биздин байлыгыбыз, демек, биз мунун сакташыбыз керек. Азыр кыргыздын көпчүлүгүн кол өнөрчүлүгү багып атат.
Ушунун баарын Пекинде санап берип, "мына, кыргыз бай, түшүнүгү кенен, бирок акыркы колониялык режимдин, тантык идеологиянын астында калып баратканбыз. Азыр ааламдашуу шартында көптөгөн цивилизациялардын ичинен кыргыз өзүнүн кыргыздык жолу, багыты менен чыгып кете алат" деп айттым. Ошондо бардыгы таңгалышты. Көпчүлүктүн баамында кыргыздар караңгы, жакыр деген түшүнүк байырлап келген. Ошондон кийин алардын бизге болгон көз карашы, мамилеси өзгөрдү.
Эң акыркысы, биз карыларга болгон кыргыздын салттуу мамилесин калыбына келтиришибиз керек. 20-кылымдын 80-жылдарына чейин карылар үйүндө кыргыздар болгон эмес. Себеби, кыргыздын философиясы боюнча кичүү бала үйдө калып, ата-энесине кам көрүшү шарт болгон. Азыр арактын айынан, жоопкерчиликсиздиктин эркиндигинен карылар үйүндө кыргыздар көбөйүп кетти. Балдары карабай кеткен. Себеби, үйбүлөлүк тарбия жок. Жоопкерчиликти сезбегенибизден улам биз азыр ушул абалга жеттик. Айрылган кийим жамалат, ачка курсак тоет, бирок рухтун соолгонун, адептин кыйрашын калыбына келтирүү эң кыйын маселе. Демек, кыргыздын философиясын, дүйнө таанымын, ой-толгоосун дилин калыбына келтиргенден кийин, жаштар кыргыз экенине сыймыктанып, Ата Журтун ыйык тута баштагандан кийин кыргыздын жашоосу оңоло баштайт.
Парламент коом жана бизнестин кызыкчылыктары үчүн иштей баштады
Парламент и общество ищут пути…
Жогорку Кеңештин депутатына 7000 жумушчу кайрылды…
Бразилия - новый партнер Кыргызстана…
Жизнь, когда кости -
по 25 сомов за кг…
Кому на Руси, то есть, в KG жить хорошо?
Новая тема со старыми фигурантами
или особенности кыргызской политики
Вицелер парады же жумуртканы күздө санайбызбы?
"Единый Кыргызстан" ("Бүтүн Кыргызстан") един с Вячеславом Ханом?!
"Социалдык багыттагы" көбүртүлгөн өлкө бюджети
"Социально-ориентированнный" бюджет страны с воздушными цифрами
же өлкө казынасын кантип толтурууга болот?
или как можно пополнить бюджет страны?
"Я всем сердцем люблю мой Кыргызстан!"
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Токтогулдун милициясы ИИМдин буйругун аткарбагандыктан
Сотрудники милиции Сузакского района будут нести ответственность за утери табельного оружия
Жаңы министрликтин жаш кадрларынын жоруктары
Нобель сыйлыгынын лауреаттарынын жолугушуусунда доклад жасады...
Орустар алтын медаль беришиптир...
Кызык, эмне болуп жатат деги….?
Кыргызстандын жарандарына жасалган мыйзам ченемсиз эксперименттер
В Кыргызстане многие еще только ждут своего часа
Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат!
"Мой курс - отстранить родственников президента от власти"
Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат?
Кого Курманбек Бакиев назначит преемником?