hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ru ky ru ru ky ru ky ru ky ru ba ky ky ru ky ky ky ru ky ky ru tt ky ky et ru ky ky ky ky ky bg ky ky ky ru ky ky ru ky ru ky ru ky ky ru ce ky ru ru ru ru ky ru
"Фабула", 20.05.11 - 8-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
- Каныбек байке, сиз бир айдан бери элибиздин аш-тойлорго кеткен ыгы жок ысырапчылыгын кыскартуу боюнча атайы мыйзам иштеп чыгуудасыз. Белгилүү болгондой, кыргыздардын аш-тойго кеткен чыгымы мамлекеттин бюджети менен тең экендиги айтылып келет. Бул маселе мурда да бир нече ирет көтөрүлүп, бирок кагаз жүзүндө эле калганын жакшы билесиз. Бул маселеге кайрадан кайрылууга эмне түрткү болду?
- Биз, биринчиден, элибиздин жакырчылыгын кеп кылганда, ар бирибиз өзүбүзгө: "Элибиз эмнеден улам жакыр жашап жатат?"-деген жөнөкөй суроону беришибиз абзел. Албетте, жакырчылыкта жашап жатканыбыздын ар кандай себептери бар, бирок биз бүгүн ошол көп себептердин башкы себептерин кеп кылалы. Элибизде: "Тапкандан эмес, короткондон кедей болуп жатат"-деген маанидеги жакшы сөз бар. Чынында эле, элибиз ушул сөздү иш жүзүндө көптөн бери көрсөтүп келет. Акыры келип олтуруп, натыйжада жарды жашоого кириптер болуп жатабыз. Башкасын кое туруп, бир нерсени мисалга алалы. Көптөгөн жарандарыбыздын башка мамлекеттерге мигрант болуп агын суудай эле агылып кетип жатканы токтобой келатат. Алардын айрымдары жакшы жашоого жетишип жатышса, айрымдары өтө кыйналып, эптеп жашап жүрүшсө, дагы бир айрымдары аянычтуу өлүмгө дуушар болуп жатышат. Ошол мигранттарыбыздын көбү башка мамлекеттерден азаптуу эмгек менен таап келген акчаларын Кыргызстанга келгенде көп учурда ыксыз ысырапкерчиликке коротуп коюп жатышат Андай ысырапкерчиликтердин бири - бул аш-тойлорго кеткен чыгым болуп эсептелет. Керек болсо, карызга батып калышат, насыя алышат, үйлөрүн барымтага коюшат, анан анын азабынан кайра Россияга кетишет.
Демек, ушундай аянычтуу көрүнүштөрдөн жыйынтык чыгарып, элибиздин каада-салтын жашоо-турмушубузга, алыбызга жараша ылайыктап, иретке келтирүү - учурдун талабы болуп турат. Мисалы, адамды акыркы сапарга узатуу салтын алалы. Чынында, буга да ыксыз чыгымдарды кетиребиз.
Жакында эле 96 жашка чыккан апабызды акыркы сапарга узаттык. Мен 7 бир тууганмын. Апабызды ыксыз чыгымдарды кетирбей, эл ортону болуп эле узаттык. Бирок андай учурларда кайгыга батып турган үй-бүлө мүчөлөрү сыртта калып эле, алыскы туугандар, дос-тамырлар ж.б: "мунун бул баласы депутат, тигил баласы министр, муну мындай, аны андай кылбаш керек" - деген өзүм билемдик ураандарды чакырышы да, кадыр эсе көрүнүшкө айланып баратат. Колуңда болгондон кийин, "элге сөз болбоюн" деген ой менен, айласыздан алардын айтканын аткарууга да туура келип калат экен. Эгер колунда жок болсо, ал бечера кантти? Мына ушундай көрүнүштөрдөн улам, атаандаштык жаралып, колунда жоктор карызга белчесинен эмес, кокосуна чейин баткан учурлар көп болуп жатат.
Акыркы 5 жылдагы атайы соц.иликтөөлөрдүн жыйынтыгы боюнча элибиз жылына мына ушу аш-тойлорго 2 миллиард доллар коротушат экен. Албетте, бул өтө чоң каражат. Бул сумма мамлекетибиздин бюджетине шайкеш келип турат. Мынчалык ысырапкерчилик жону жука элибизге эмне пайда алып келип жатат?
- Силердин иштеп чыгып жаткан мыйзам долбооруңар ишке кирсе, мындай ысырапкерчилик кандай жолдор менен кыскарат? Деги эле натыйжасы болобу? Же..
- Биз иштеп жаткан мыйзам 12 бөлүктөн турат. Бул мыйзам долбоорун мен, "Ата-Журт" фракциясынан Кочкорбаев Миталип, КСДП фракциясынан Эгемберди Эрматов үчөөбүз иштеп жатабыз. Бул мыйзам негизинен элибиздин каада-салтын кыскартуу эмес, ошого сарпталып жаткан каражаттарды азайтуу жана тартипке келтирүү болуп эсептелет. Маселен, чиновниктер көп учурда башкалардан айырмаланып, ыксыз ысырапкерчиликке барышып, кеминде 500 миң сомдон кем эмес той-аштарды өткөрүп келишет. Айлыгы болгону 10 миң сомдон 15 миң сомго чейин болсо, анча акчаны кайдан алып жатат? Текшерүүгө алынышы зарыл. Бул маселе да мыйзамга кирген. Ошондой эле аш-тойлорго 200дөн ашпаган адам катышыш керек. Статистика боюнча алып карай турган болсок, бул сан деле абдан чоң. 200 адамга орточо эсеп менен 500 миң сом талап кылынат. Буга чейин 500, 600 адамдын катышуусундагы той өткөрүп келаткандар калктын жалпы санынын 10 эле пайызын түзөт экен. Бул 10 пайыздын басымдуу бөлүгүн депутаттар, чиновниктер, бизнесмендер түзүшөт. Адамды акыркы сапарга узатуу боюнча айта турган болсок, шарыятта бодо мал союу, кыркылыгына да бодо мал союу тууралуу деги эле жок. Колдон келишинче эле куран окуп койсо болот. Колунда барлар албетте, мал сое берет, бирок эл катары болуусу кажет. Мыйзамга "бейшембиде жана кыркылыгында мал союп өткөрбөсүн" деген маселени да киргизип жатабыз. Мектептеги иш-чараларды (акыркы коңгуроо, кече ж.б.) жөнгө салуу жагы каралууда. Мыйзамга баш ийбегендерге административдик чара көрүү жагы каралып жатат. Учурда бул мыйзам ЖКда каралып жатат. Бирок биз азыр, парламенттик жана коомдук угууга алып чыгалы деп жатабыз. Биринчи талкууну май айынын аягында Ош облусунда баштаганы турабыз, андан кийин бардык облустарда өткөрүлөт. Ошентип, талкуу Кыргызстан боюнча өткөрүлгөндөн кийин, коомчулуктун пикирин эске алуу менен бул мыйзамды күзүндө иш жүзүнө киргизебиз деген оюбуз бар. Буйруса, бул мыйзам иштеп кетсе, элибиз үчүн кандайдыр бир деңгээлде нормативдүү укук рычагы пайда болот.
- Бул чоң мыйзамды таштайлы дагы, экинчи бир чоң талашты жаратып келаткан ажы маселеси боюнча баштайлы. Өзүңүз жакшы билесиз, кайсы бийлик болбосун ажылык маселеси чоң коррупция менен коштолуп келет. Учурда силердин мыйзамыңарга да президенттин каршы каты келди го…
- Ажылык деген түшүнүк - нукура исламдын өзүнө гана тыгыз байланышкан түшүнүк. Ажылык исламдагы беш парздын бири. Ушул беш парздын бири болгон ажылык маселесине өкмөт эмне себептен кийлигишип жатат? Кийлигишпеши керек эле. Ажылыкты Муфтият өткөрүүсү зарыл. Маселе кантип өткөрүш керекте? Бардыгы ачык айрым болуусу кажет. Жакында эле быйылкы ажылыкка барууга 4 500 орун алып келишти. Мындан тышкары кошумча 500 виза берилерин билем. Менин жеке пикиримде, бул маселеге кеткен каражаттарды банктык операциялардын негизинде жүргүзсөк, так жана ачык болот эле. Тилекке каршы, ажылык боюнча маселелер жарым жартылай жашыруун өтүп, ажы башчылары деген "азаматтарды" шайлай салып, натыйжада эбегейсиз коррупцияга жол ачылып жатат. Мисалы, былтыр ажылыкка баруу үчүн визаларды президенттин чычкан кире албай турган резиденциясынын ичинде жасашыптыр.
- Ким уруксат берген жана кимдер жасашкан?
- Уюштуруу комитети уруксат берген жана комиссия мүчөлөрү жасашкан да. Эмне үчүн 1000ге жакын виза башка мамлекеттердин жарандарына сатылып кеткен? Маалыматтарда айтылып жаткандай, Ирандын жараны 146 жасалма виза менен кармалып, соту узак убакыттан бери болуп жатат. Турциянын жарандары Араб мамлекетине өтө албай жатканда, Кыргызстандан алган визаны көрсөтүп жатышат. Бул боюнча бизде тасма да бар. Алар визаны 2000 доллардан 3000 долларга чейин сатып алышканын айтышты. Мына ушулардын баарын эске алып, мен, А.Жапаров, Т. Бакир уулу үчөөбүз бул тууралуу мыйзамга толуктоо киргизгенбиз. Мыйзамга ылайык, ажылыкты өткөрүү Муфтиятка гана тиешелүү жана анын жыйынтыгына жооптуу экенин милдеттендирсек, бир ай каралып жатып, үч окуудан кийин президенттин каршы пикирин алып олтурабыз. Президент тарабынан бизге "Башкы мыйзамдагы 5 беренени бузуп жатасыңар" деген билдирүү келди. Ал беренеде: "ар бир жарандын укугу бирдей" - деп жазылып турат. Бирдей болсо, биз эмнесин бузуп жатабыз? Тескерисинче, президент өзүнүн бул каршы пикири менен ислам жоболорун бузуп жатат, ажылыкка киришип… Мен бул маселени түшүнүп турам. Президент өзү абдан прогрессивдүү адам, аны абдан сыйлайм. Бирок, тилекке каршы, бул кишини жанында эле "подставить" этип аткан, аппараттын кызматкерлери сыяктуу "азаматтар" бар. Демек, бир-эки жолу акча жасашкан азаматтар кайрадан жан талашып жаткандыгы байкалат. Бул маселе ЖКда жакынкы аралыкта кайра каралат. Алдыбызда анча алыс эмес президенттик шайлоо турат. Быйыл ажылыкка баруу мөөнөтү, шайлоо менен бир учурда, тактап айтканда, октябрда болгону жатат. Терең ойлонушубуз керек. Ошол учурда ашыкча түйшүк, жаңжалдын кереги эмне?
- Жогоруда айттыңыз, ажылык сапардын визалары резиденцияда жасалганын Р. Отунбаева өзү билеби? Деги эле Каптагаевдин, анын баласынын катыштыгы бар деген кеп да тегин жерден чыккан эмес да…
- Отунбаева өзү жашаган үйдүн жанында жасалып жатса, кантип билбесин. Менин оюмча, билсе керек. Ал визалар бир күндө эмес, бир айлап жасалат. Расмий маалыматтар боюнча, бардык визалар резиденциянын ичинде жасалган. А негизи мыйзамга ылайык, Муфтияттын ичинде ачык жасалышы керек эле. Аппарат жетекчи бул маселеде өзүнө карата айтылып жаткан сөздөргө, шек саноолорго жеткирбеши керек эле. Албетте, баары түшүнүктүү болуп турат. Сөз тегин жерден чыкпайт. Бул боюнча былтыркы жылы өткөн ажы маселесин иликтөө боюнча комиссия түзүлгөн. Ал комиссия бир айда жыйынтыгын чыгарышы керек эле, мына 4 ай өттү эмдигиче жыйынтык жок. Экинчиден, менде мурда орун басар болуп иштеген Канат Халилов деген жигит УКМК аркылуу камалып чыгып, ажы маселеси боюнча комиссияга сурак берерден бир күн мурун сабалып олтурат.
- Ажы маселеси Муфтиятка толугу менен берилсе, Муфтият таза, так иштейт деп ишеничтүү айтууга болобу? Алар тарапта да ушул маселеге байланышкан бир катар талаш-тартыштар болуп келди эле. Маселен, мурунку муфтий М. Жуманов да уурдалып, сабалып, акыры ыраматылык болуп кетти дегендей…
- Биринчиден, ажыны уюштурууга Муфтияттын укугу да бар. Өздөрүнүн эрежелери да бар. Бул маселеге алар толугу менен өздөрү жооп бериши керек. Экинчиден, ыраматылык муфтий ажы комиссиясынын формалдуу башчысы болгону менен, анын укуктарын Бакиевдин туугандары ачык эле тартып алган. Мен ал кезде Дин агенттигин жетектеп тургам, жакшы билем. Ачык эле айтышыбыз керек, ошондо бизди чыркыратып туруп уюштуруу комитети акчанын баарын өзү эле жыйнап алган. Ажы маселесине сарптала турган каражаттарды банктык операция аркылуу жүргүзүү зарыл. Азыркы муфтий деле буга даяр. Себеби биздин Муфтият жылына Сауд Арабиядан эскертүү ала беришип, тажашты. Бизден коңшу мамлекеттерде жана башкалар да таза эле өтүп жатат. Эгер биздин мыйзам күчүнө кирсе, бир гана адамдан суралып таза жана так болот эле. Кирбей калса, ушундай башаламандыктар улам күчөп, мындай көрүнүш боло берет. Менимче, Р. Отунбаева Башкы мыйзамды бузбай, саясий жоопкерчиликти өзүнө алышы керек.
- Каныбек байке, эми сөз акырында дагы бир актуалдуу маселе тууралуу учкай кеп кыла кетели. Өзүңүздүн партиялаштарыңыздын коалицияга киришине кандай көз караштасыз?
- Аларды андай кылды, мындай кылды деп катуу сындоого укугум жок. Бирок биздин партияда мурун эле коалицияга кирүү, коалицияны турукташтыруу боюнча ой болгон. Мени таңгалдырганы коалицияга кирүүгө көп болсо 2 жума калган болчу. Коалицияга кирүүгө макулдашуулар, сүйлөшүүлөр жүрүп жаткан эле. Ал эми биздин партиялаштарыбыз болсо, аны күтүшкөн жок, шашып, алдыга умтулуп, билдирүү кылып чыгышты.
- "Ар-Намыстын" коалицияга кирүү үчүн кызмат сурап жаткандыгы да байма-бай айтылып келе жатат… Деги эле бул маселеге качан чекит коюлат?
- Мен жеке өзүм Куловдун кызмат сураганын укканым жок. Чынында, коалицияга кирүү боюнча дале сүйлөшүүлөр жүрүп жатат. Балким, бул жумада, же эмки жумада чекит коюлат. Эгер кызмат керек деп эле тырышып туруп алуу маселеси жаралса, анда коалицияга кирүүнүн келечеги да, кажети да жок деп ойлойм.
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
- Күйөөм жаш кыз менен жашап алыптыр. Бир күнү үйдө уктап жаткан жеринен балталап өлтүрүп салдым...
"Суу жүрөк" чек арачылар
Зарылбек Рысалиев, Ички иштер министри:
"Баскан-турганы оңду-солду болсо эле
баарын таластык кыла бересиңерби?.."
Улуттук филармониянын башкы директору:
"Менин кызматта отурганыма кээ бирөөлөрдүн ичи тарып жаткандыр…"
Маркумдар тирүүлөрдөн калыстык күтөт…
ЖАЙСАҢ ҮМӨТ УУЛУНУН "АЙКӨЛ МАНАС" ДАСТАНЫ ЭМИ КАЗАК ТИЛИНДЕ
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин төрагасы Акматбек Келдибеков мырзага
"Азыркы кызыл туунун бетиндеги күндүн бети түндүктөн көрүнүп, жалындары көрүнбөш керек"
"Бакен эженин арбагы колдоду го
Кыргызстан хоккей федерациясына мүчө…