ce en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ru ky ky ky ru ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ru ru ce ru ky ru ky ru ru ru ky ky ru ky bg ky ru ky ru ky ru kk ru ru ru ky myv ru
"Агым", 30.07.10 - 14-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
"Бизде милдет-темелер арбын, каражат жок"
Ысык-Көл облусуна караштуу Ак-Суу районундагы эң четки айыл округу - Ак-Чий. Аймагына Ак-Чий, Кызыл-Кыя, Качыбек айылдары кирет. Калкынын саны - 3270, 3 мектеп, 2 клуб, 2 почта бөлүмү, 3 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу бар. Мындай караганда 3270 адам өтө аз, үч айылдын көйгөйү, маселеси оңой эле чечилип калчудай сезилет. Бирок бир айыл өкмөтү эмес бир үй-бүлөнүн түйшүгүн чечүү кыйын экенин ойлогондо айыл өкмөт башчыларында чоң жоопкерчилик бар экенин билесиң. 2009-жылдын январь айында ошондой чоң жоопкерчиликти теңтайлашуу менен өз мойнуна алган Ак-Чий айыл округунун башчысы Элчибек ЖАНТАЕВди сөзгө тарттык.
- Элчибек мырза, айыл өкмөтүнүн эки тизгин, бир чылбырын колго алганыңыздан бери кандай иштер аткарылды?
- Алгач кызматка киришкенде эле эл менен иштеш оңой-олтоң иш эмес экенин сездим. Үч айыл эли колдоп, ушундай ишенимди берип жаткан соң мен да элдин пикири, сунушу менен эсептешип иш кылышым керек болду. Алгач ардагерлер, аялдар кеңештери жана жаштар комитети менен биргеликте айыл өкмөтүнүн иш-планын иштеп чыкканбыз. Ал пландын негизинде биртоп максаттуу иштерге багыт алдык. Ар жылы жергиликтүү бюджеттин 3 пайызын спортту өнүктүрүү максатында жаштар комитетине бөлүп беребиз. Комитеттин демилгеси, күчү менен Кызыл-Кыя айылынын жаштар борборунун имараты бүткөрүлдү. Ак-Чий айылында союз кезинде толук бүтпөй калган чоң маданият үйүн аз күндө куруп бүтүп калабыз. Учурда Ак-Чий, Качыбек айылдарында спорттук-тренажердук залдар иштейт. Жаштар комитети, ардагерлер, аялдар кеңеши тарабынан жаштарды демилгелүүлүккө, ынтымакка чакырган, айылдык көйгөйлөрдү чечүүгө багытталган иш-чаралар өткөрүлүп келатат.
2009-жылы элдин жардамы менен Кызыл-Кыя айылында 1, Ак-Чийде 2, Качыбекте 1,5 чакырым жолду оңдоп, 4 көпүрө салдык. Сугат маселесине келсек, былтыр "Береке-Булак" суу пайдалануучулар ассоциациясына (СПА) айыл округунан 40 000 сом бөлүнүп, ички ирригациялык система жөнгө салынды. Быйыл СПА тарабынан түзүлгөн долбоорго 500 000 сом гранттын келишин күтүп жатабыз.
- Жакында референдум менен жаңы Башмыйзамыбызды кабыл алдык. Башкы документ боюнча оюңуз кандай?
- Албетте, өлкө туруктуулугу, келечеги үчүн референдумга добуш бердик. Жаңы Конституцияда жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарын каржылоо бир гана жергиликтүү бюджеттен эмес, республикалык бюджеттен да каржыланары камтылганы туура болду. Мындан сырткары, Конституцияда башкаруунун ачык-айкындуулук принцибин, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жергиликтүү бюджетти түзүүдө жана аткарууда жергиликтүү коомчулуктун алдында отчеттуулугун конституциялык жол менен бекитүү жагы да белгилениптир. Менимче, бул колдоого алчу демократиялык принцип. Эгер муну ишке ашыра алсак, анда элдин алдында да жүзүбүз жарык болот.
- Жогоруда жетишкендиктерди айттыңыз. Ак-Чий айыл округунун көйгөйү деле көп болсо керек?
- Учурда жергиликтүү маанидеги 23 маселени чечиш керек болуп турат. Мындан сырткары, жогору жактан тагылган милдеттенмелер арбын. Бирок аларды аткарууга борбордон каражат бөлүнбөйт. А өз алдынча жүзөгө ашырууга каражатыбыз жок. Жергиликтүү бюджетке болгону жер, транспорт салыгы түшөт. Бул каражат менен бардык маселени чечүү мүмкүн эмес. 1996-жылы айыл өкмөттөрдүн карамагына кайрак, түшүм бере албаган жерлер калтырылыптыр. Азыр ошол жерлердин ижарасы, салыгы үчүн айыл өкмөттөрү соцфондго олчойгон суммада акча карыз. Муну төлөбөсөң сот аркылуу өндүрүп алышат. Ошондуктан азыркы бийлик айрым салык мыйзамдарын кайра карап чыгышы керек.
- Айыл чарбасын өнүктүрүш үчүн азыркы бийлик кандай кадамдарга барышы керек?
- Азыр өкмөт токуган токтомдорду, программаларды аткаруу милдети акыры жүрүп айыл өкмөт башчысына жүктөлөт. А айыл өкмөттөрүндө болсо кошумча киреше булагы жок болгондуктан, аларды аткара албайт. Ошондуктан мындай каржыланбаган программаларды кыскартыш керек. Азыр айылдык кеңештердин төрагаларынын туруктуу маянасы жана өздүк аппараты жок. Бул акырындык менен жергиликтүү өзүн өзү башкаруу системасын начарлатат. Маянанын аздыгынан улам жаштарды кызматка ала албай келебиз. Учурда жаш кадрлар агымы күч.
Дүйнөлүк кризистен улам акыркы жылдары Россия, Казакстан жана башка өлкөлөрдөн жаштардын көбү кайтып келишти. Экономикалык реформаларды жүргүзүүдө мурунку өкмөт 18 жаштан 35 жашка чейинки жер үлүшү, жумушу, үйү жок жаштардын социалдык-экономикалык абалын эске алган эмес. Чындап келсе жаштардын так ушул катмары экономиканы алдыга жылдырчу негизги күч да. Андыктан азыркы бийлик жаштардын ушул катмарына маани берип, өлкө үчүн иштөөгө мүмкүнчүлүк түзүп бериши керек.
- Элчибек мырза, канткенде биз өлкөгө инвестиция тарта алабыз?
- Азыр биз канчалык сапаттуу товар чыгарбайлы, аны экспорттоо өтө кыйын. Анткени дүйнөлүк рынокто бош орун жок. Болсо да аны ээлеп берүүгө мамлекетибиздин алы келбейт. Ошондуктан дүйнөлүк бренддерди Кыргызстанга тартуу керек. Ал үчүн мамлекеттик чиновниктер инвесторлордон капчыгыбызга канча түшөт деп ойлобой, кайсы тармакты өнүктүрүп, жумушчуларыбызга канча төлөп берет деп ойлонушса. Инвесторлорду тартыш үчүн жаңы бийлик иштебей турган завод, фабрикаларды улутташтырып, андан соң дүйнөлүк инвесторлорго бекер каттатууга туура келет. Буга кошумча инвесторлорду электр энергиясы менен камсыз кылып, салыктык жеңилдиктерди берүү зарыл. Мунун ордуна алардан жумушчуларга социалдык жеңилдиктерди берип, дүйнөлүк стандарттагы айлык-маяна талап кылсак болот.
- Айыл округунун бюджетине түшчү каражат аз деп жатасыз. Аны көбөйтүү боюнча кандай сунушуңуз бар?
- Ал үчүн айыл жерлериндеги ишкердикти өнүктүрүшүбүз керек. Азыр айыл эли техникага, үстөк пайызсыз ссудага муктаж болуп отурат. Өкмөт элди ушулар менен камсыз кылса айдалбай жаткан жерлерибиз ишке кирет эле. Мындан сырткары, айыл бюджетин өстүрүш үчүн маянанын киреше бөлүгүнөн алынуучу салыкты көбөйтүп, айыл өкмөттөрүнө берүү туура болот. Сатуудан алынуучу салык 100 пайызга жогорулатылса анын эсебинен элдин социалдык көйгөйлөрүн чечип, айыл инфраструктураларын оңдоого жетишмекпиз.
Өзү жок, бирок өнөрү арабызда
Кыргыз эстрадасынын түптөлүшүнө зор салым кошкон белгилүү ырчы, аткаруучу, композитор, Кыргыз эл артисти Шамшыбек Өтөбаев көзү тирүү болгондо быйыл 59 жашка чыкмак. Кесиби архитектор-куруучу болуп туруп жогорку чыгармачылык деңгээлге жеткен ырчынын 50дөн ашык ыры Кыргыз радиосунун алтын фондуна жазылып калыптыр. Политехникалык институтта окуп жүргөн кезинен баштап чыгармачылыкка баш-оту менен кирген талант "Наристе" "Набат", "Асем", "Назик" ансамблдерин (азыркыча эстрадалык топ) жетектеген. Шамшыбек Өтөбаев кезинде Ош, Жалал-Абад, Чүй облустарында мамлекеттик кызматтарда иштеп, өмүрүнүн акыркы жылдарында саясый ишмердүүлүккө аралашса да чыгармачылыгын эч таштаган эмес. Маркумга эстелик тургузулар алдында ал киши менен иштешип калган чала журналист Зулунбек Нурбаев менен кыргыз телевиденинесинин режиссеру Нуралы Турапов буларды айтып берди.
- Мен Шамшыбек Өтөбаевди студент кезинен бери эле билем. Чоро Кожомжаров филармониянын алдында кыргыз эстрадасын түзүп жатканда ал конкурска катышып, Кожомжаровго таланты менен жагып калат. Ошентип анын алгачкы чыгармачылык жолу башталган. Мен телевидениенин музыкалык жагында иштегендиктен аны менен тыгыз байланышта жүрдүм. Миң-Кушта оргтехникалык заводдо иштеп жүрүп "Наристе" ансамблин жетектеп калды. Кийин Ошто өзүнүн ансамблин түздү. Ошо кезде жакшы чыгармаларды жаратты. "Таазимим сага кутман жер", "Дүрдана", "Өмүр керемети" сыяктуу ырлары бат эле элге алынып кетти. Кийин "Сен ооруба, мен ооруюн, Ата журтту" абдан сонун кылып алып чыгып, ал ыр өзүнчө эле патриоттук гимн сыяктуу болуп калды. Ошондо залкар композитор Калый Молдобасанов "Шамшыбек, сен азамат экенсиң. Алыкулдун бул ырына канчабыз аракет кылып көрдүк. Бирок, сен гана Алыкулдун ырын музыкага шайкеш келтирип, жан бердиң" деп мойнуна алганы бар. Мындан Шамшыбектин чыгармачылык көрөңгөсүн, сезимталдыгын көрүүгө болот. Мен анын көп ырларын азыркыга чейин жатка билем. Анткени Шамшыбектин ырлары бир укканда эле көкүрөккө, кулакка сиңип калат. Жакшы ыр жугумдуу болот экен. Тамеки тартпай, ичкилик ичпей, өзүн-өзү карап, тыкан жүргөн адамдын бир күнү эле көз жумуп калганына таң калдым. Мындай адамдар көбүрөөк жашашы керек эле. Чыгармачыл адамдар сезимтал болобу, билбейм, акыркы жылдары ал өтө аракетчил болду. Күнү-түнү талбай иштеп, обон, ыр чыгара баштады. Акыркы жолу мен аны тасмага тартып жатканда узак сапарга кетип жаткандай, ал жактан келемби, келбейимби дегендей сүйлөп берген.
Шамшыбектин дагы бир өзгөчөлүгү - балдарым, балдарым деп эле балдарына үзүлүп түшүп турар эле.
Бир-эки ырын фонограмма менен эптеп ырдап эңкейгиси келбей калгандарды "жапайы ырчылар" деп жаман көрөр эле. "Капырай, ушулар өзүн өзү тарбиялаганды билбейт, чала ырчылар" деп кейичү. Бул кишинин дагы бир асыл сапаты - убадага өтө так болчу. Бир жолу кечки саат алтыда шашып-бушуп оң колун кысып алып КТРге келатыптыр. Эмне болгонун сурасам, "ыр жаздырууга келатам, үн режиссерго ушул убакытта келем деп койдум эле" дейт. Көрсө, куйдуруп жаткан дарысын чала бүтүрүп, убадаман тайбайын деп шашып келатыптыр жарыктык киши.
- Мен Шаке менен ага-инидей болуп жүрдүм. Айрыкча акыркы жылдары көбүрөөк иштешип калдым. Аны "Шаке, сиз канчалаган ырларды жаратып, ырдап жүрөсүз. Мамлекеттик кызматтарда да иштедиңиз. Бирок биздин фонддо ырларыңыз аз экен. Атайын фильм-концерт кылып тартпайлыбы" деп бир жыл макулдата албай жүрдүм. Ошентип кийинчерээк Кыргызстанды кыдырып, Сары-Челекте, Соң-Көлдө, Сулайман тоодо, Ысык-Көлдө фильм-концерт тарттык.
Шакемдин дагы бир жакшы сапаты - кайсы бир ырчынын кемчилигин көрүп калса, аны кезиктирген жерден бетке айтып, кеп-кеңешин берчү. Качан болбосун изденип, салмактуу ырларды жаратканга аракет кылчу эле. Абдан тамашакөй, боорукер болчу. Өзүнүн айтуусу боюнча Шамшыкал деген жерден төрөлгөндүктөн аты Шамшыбек коюлуптур.
Шамшыбек Өтөбаев алгач музыкалык топ түзүп чыкканда эле "Өс, Ала-Тоо", "Назгүлүм", "Сен менин жазылбаган ырларымсың", "Таң сыры" деген ырлары менен Кыргызстанга дүң болгон. 90-жылдарда ырчылар оголе көбөйүп кетип, чыгармачылыгын бир аз токтотуп койду. Шакем жөнөкөй болгондуктан "мени тартып койгулачы" деп телеге, радиого кайрылчу эмес. Тескерисинче, бул киши бизди издетчү. Ушинтип жүрүп бизде төрт эле съемкасы бар экен. Азыр акыркы фильм-концертин тартып калганыбызга абдан сүйүнүп отурабыз. Тилекке каршы, ошол фильм-концертти Шакемдин көзү тирүүсүндө көрсөтө албай калдык. Эми жакында элибизге тартуулайлы деп турабыз.
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Равшан ЖЭЭНБЕКОВ кимге сүйүүсүн арнаган?
Ошко оомат кайра келет
Өз-жатка бөлбөгөн өрнөктүү камкордук
Эмки эрмек ЕККУ болду
"Курманжан датка" фондунун төрайымы Жылдыз Жолдошева:
"Убактылуу өкмөттүн беш мүчөсү Батыров менен соодалашкан"
XXI эмес, XXII кылымда жүргөн жаштарыбыз бар
"ИИМге айтылган сындар ишти оңдойт"
"Максимдикиндей тагдырды душманыма да каалабайм"
"Бизде милдет-темелер арбын, каражат жок"
Кайран гана 40 млн. доллар
ЭлТР коомдук телерадио компаниясынын башкы директору Шайырбек АБДЫРАХМАН:
"Телевидение - бул кумдан үй куруу, кылт этсе көчүп түшөт"