ce en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ru ru ce ru ky ru ky ru ru ru ky ky ru ky bg ky ru ky ru ky ru kk ru ru ru ky myv ru
"Агым", 30.07.10 - 6-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Отко айдаса окко качып жатабызбы
26- июлда Оштун борбордук аянтында "Кыргыз эли ЕККУ полициясына каршы", "ЕККУ полициясы жоголсун", "Ош шаары экинчи Косово болушуна каршыбыз", "Кыргызстандын ички проблемасын эл өзү чечсин! Тышкы күчтөр кийлигишпесин!" деген плакаттарды көтөргөн адамдар көчөгө чыгышкан. Ушундай эле чакырыктар менен Бишкек шаарынын эски аянтында да бир катар жаштар уюмдары митинг уюштурган. Бул маселе боюнча президент Роза Отунбаева жаштардын өкүлдөрүн кабыл алып, "маселе чечилип калды, эл аралык полиция баарыбир кирет" деген жообун берген эле. Ал жоопко митингчилер ыраазы болгон эмес.
Митингдин демилгечилеринин бири Мавлян Аскарбековдун пикири боюнча эл аралык полициянын Ош, Жалал-Абад шаарларына киргизилиши чагымчылдыктын жаңы толкунуна алып келиши мүмкүн."Югославиядагы Косово, Босния, Хорватия анан Сомалиге окшогон мамлекеттерге деле ушундай эле түрдө барышкан. Алар адегенде байкоочу катары барышат да, анан айтышат "ой, бул кыргыз менен өзбек чогуу жашай алышпайт турбайбы, 67-жылы өз ара жаңжалдашыптыр, токсонунчу жылы да болгон, мына эми 2010-жылы дагы кайталанып жатат, уруш токточудай эмес, буларды бөлүп автономия кылып бербесек болбойт" деп чыгышат. Отчетту жазышат. Мындай сценарий тарыхта болгон да. Ал ачыктан-ачык эле көрүнүп турбайбы. Мына Косовонун аягы дагы деле бүтө элек." дейт ал.
Нааразылык акциясынын демилгечилери бийликке кечээ күнгө чейин ЕККУнун туруктуу кеңешинин чечиминен баш тартуу талабын коюшкан. ИИМдин илимий изилдөө борборунун башчысы Шамшыбек Мамыров мындай кыстоону көмүскөдө туруп алып, жаштарды көкүткөн саясый күчтөрдүн шайлоо алдындагы чайкоочулугу катары баалайт."Так маалыматтарыбыз бар. Керек болсо кээ бир мамлекеттик башкаруу органдарында иштегендер өздөрү президент Отунбаеванын чечимине каршы болуп жатса башка эмнени айтабыз? Ички иштер министрлиги деле мекендин кызыкчылыгын ойлоп жатат. Бирок тиги маселе мамлекет үчүн зарыл болуп жатпайбы." дейт Шамшыбек Мамыров.
Селдечендердин бийлик талашы тамам болду окшойт
7- апрелден кийин Кыргызстан мусулмандарынын дин башкармалыгында "молдонун айтканын кыл, кылганын кылба" деген учкул сөз анык экени далилденди. Айрыкча муфтий шайлоого биртоп ички жана сырткы күчтөр кызыкдар болору байкалып калды.
Буга чейин мурдагы муфтий, маркум Мураталы ажы Жуманов 8-апрелде өз каалоосу менен кызматтан кетип, ордуна Ислам университетинин ректору Абдышүкүр Нарматовду дайындап кеткенин билебиз. Көп өтпөй 21-апрелде Мураталы ажы Жумановду белгисиз бирөөлөр уурдап кетип, коркутуп-үркүтүшкөнү маалым. Ага удаа А.Нарматов өз каалоосу менен кызматтан кетүү боюнча арыз жазган. Эл ичинде аны да бирөөлөр кызматтан кетүүгө мажбурлаган деген сөз бар. Андан кийин муфтийдин милдетин аткаруучу Сүйүн ажы Кулуевди 6-июнда белгисиз адамдар "кызматыңан кет, башка муфтий шайлайбыз" деп катуу сабап кетишкен. Натыйжада мурда Чүй облусунун казысы болуп келген Руслан Жумагулов уламалар кеңешинин жыйынысыз эле муфтийлик кызматка отуруп калган.
Жакында уламалар кеңешинин жыйыны болуп, жаңы муфтий шайланды. Жыйын өтүп жаткан жерди милиция кызматкерлери тыкыр кайтарып, эч кимди киргизбей турушту. Себеби сыртта муфтийди шайлоого каршы жана жаңы муфтийди шайлоону колдогон жүздөн ашуун адамдар бар эле. Буга чейин так ушундай жыйын болуп жаткан жерге сырттан кирип барган топ ал кездеги муфтийдин милдетин аткарып жаткан селдеченди баса калып тепкилеп кетишкен. Бул жолу күч органдарынын кайтаруусунда өткөн уламалар кеңешинде муфтийликке алты талапкерге жашыруун добуш берилип, жыйынтыгында Чубак Жалилов көпчүлүк добушка ээ болду. Ага уламалар кеңешинин 33 мүчөсүнүн жыйырма бири өз добуштарын беришкен.
Андай теппей мындай теп
Алымкуловду алгыла, Тургуналиевди тургузгула
"Кетсин" "келсин" вирусу демейде бар-жогу менен эч кимдин иши жок токойчуларга да жукту. Бул вирусту түбөлүк революционер, жүргөн жерин жүдөтүп, баскан жерин балталап жиберчү айтылуу Т.Тургуналиев жугузду.
Натыйжада токойчулар токойдогу аарыдан бетер үч жумадан бери ызылдап, бирин-бири чагып жатышат. Топчукенин көзүн көнөктөй шишитип алып түшүштү эле, анын ордуна барган Мирслав Аманкуловду да кайдан-жайдан келген башка токойдун аарылары кудайга үнүн угуза чагып, кубалап жиберишти. Уусу шунчалык өткөн белем, М.Аманкулов тил-ооздон калгансып Ак үйдү жандап эле түшүнүксүз бирдеме дегенсийт. Уюкту бузган Тургуналиев токойдун ичи мафияга толуп кеткенин, бир гана Ысык-Көл биосферасы боюнча 652 уникалдуу карагай кыркылып, мамлекетке 2 млн. сом зыян келтирилгендигин айтып чыкты. Мындан тышкары, Талас, Кемин токойлорунун толгон-токой кемчилигин, болгондо да кылмыш ишине барабар көрүнүштөрдү сөөмөйү менен илип чыгып "сасыгын" карагылачы деп жийиркенгендей болсо, ата-а, Топчуке иштей түшкөндө дагы далайды чукуп чыкмак беле деп калдык.
Саясатчы Т.Тургуналиевдин катасы бул - атайын кесипти, даярдыкты талап кылган тармакты ийне-жибине чейин өздөштүрүп чыгуунун, андагы таза, тажрыйбалуу адистерге таянып иштөөнүн ордуна, жамандыр-жакшыдыр иштеп жаткан 20дан ашык кызматкерди жалпайта чапканында болду. Тигилер да тамырды каякка жайышты билген токойчулар көрүнөт, Т.Тургуналиевдин айтымында, Каптагаев менен чырмалышып кетишиптир. Ошол тамырына таянып тура келишип Топчукени топтой алып ыргытышып, биздин сырыбызды болбосо да ырыбызды түшүнгөн адис жетекчи алып келгиле деп айкырык салышууда. Алып келгенин Топчукенин тонун жамынгандар тоголотуп ийгенин айттык.
Аргасы кеткен Отунбаеванын ордосу экинчи жолу комиссия түзүп, бул мекемени түбүнөн бери казып чыгышып, жыйынтыгын келерки жуманын башында элге угузмак болду. Андан ары созгонго болбойт дешет. Анткени ызылдашкан токойчулардын чатагы ырбап отуруп жетчү жерине жетип калгандай. Учурда Айлана-чөйрөнү коргоо жана токой чарбасы мамлекеттик агенттигинин жетекчилиги анын статс-секретары А.Чынкожоевге жүктөлгөн. Айтмакчы, бул жигитке да Т.Тургуналиевди кайра тургузабыз дегендердин колу тийген. Муну көрүп өзүнөн өзү эси чыккан коммунист И.Масалиев "…мына, токой чарбачылыгынын жетекчилерин ажаан топтордун жардамы менен бирин айдап, бирин коюшууда. Мындай абалдан улам жер-жерлердеги акимдер да эми кимиси келип ыргытып жиберээр экен деп араң отурушат. Минте беришсе алдыдагы шайлоонун өтүшү "опасный" болот го" деп кобуранды.
Улуттук комиссиянын укуругу узун
Түштүктөгү алааматтын себептерин жана кесепеттерин иликтөөчү улуттук комиссия мүчөлөрү 28-июлда Ош жана Жалал-Абад шаарларына жөнөп кетишти. 36 адамдан турган комиссия курамы бир канча багыттар боюнча иштеп, ушул жылдын аягына чейин окуяга саясый баа берет. Улуттук комиссиянын төрагасы Абдыганы Эркебаев. Анын курамында түрдүү улуттагы көз каранды эмес адистер, укук коргоочулар, конфликтологдор, окумуштуулар жана башка коомдук ишмерлер бар.
Улуттук комиссия мүчөлөрү буга чейин түрдүү булактардан маалыматтарды чогултушуп, окуялардын чыныгы көрүнүшүн калыбына келтирүүгө аракет кылышкан. Ошол эле учурда алар окуяларды атайылап бурмалаган жана жалган маалыматтар аркылуу чагымчылдыкты күчөткөн тараптардын аракеттерине да баа берүү аракетин көрүшөт. Ошондой эле алар окуянын себептерин аныктоо боюнча түзүлүп жаткан эл аралык комиссия менен да кызматташат. Өлкөнүн ичинен жана чет өлкөлөрдөн тиешелүү маалыматтарды талап кылууга улуттук комиссиянын мандаты жетишерлик. Комиссия өз курамынан сырткары да атайын адистерди иликтөө иштерине тартмакчы. Каражат жагын чечүүгө мамлекеттин жетекчиси Р.Отунбаева сөз берген.
Акыйкатчы Турсунбек Акун Ош жана Жалал-Абад облустарында болгон согушка өз баасын берди. Анын айтуусу боюнча июндагы окуянын тамыры 1990-жылдагы кандуу кагылыштарга барып такалат. Анткени убагында ошол 90-жылдагы кагылыштардын күнөөкөрлөрү жазасыз калып, ал окуяга саясый баа берилген эмес. Ошол кездеги коогалаң да кыргыз жана өзбек тектүүлөрдүн айрым лидерлеринин айынан болгон.
Ал эми кийинчерээк Ош жана Жалал-Абаддагы өзбек тектүүлөр соодага бат ыңгайлашып, жашоолорун тезирээк оңдой башташкан. Жыл өткөн сайын кыргыз менен өзбектердин жашоо шарттары айырмаланып жүрүп отурган. Натыйжада Кыргызстандын түштүгүндөгү кафе-ресторан, сауна, соода түйүндөрүнүн көбү өзбек тектүүлөрдүн колуна өтүп, ал эми жергиликтүү кыргыз чиновниктери акчалуулардын сөзүн сүйлөп, коррупцияга белчесинен баткан.
Акыйкатчы жергиликтүү чиновниктердин коррупциялашып кеткендигин армияда кызмат кылгандардын саны менен түшүндүрөт. Маселен, түштүктө өзбек тектүүлөрдүн саны көп болгонуна карабай армияда кызмат өтөгөндөрдүн 95 пайызы кыргыздар болгон. Аскер комиссариаттары пара алып, өзбек тектүүлөрдү аскерге кызмат өтөөдөн бошотуп турган. Т.Акундун баасы боюнча мындай абалда эки тараптын ортосунда тымызын тирешүү өсүп отурган. Андыктан бири-бирине ишенбеген жергиликтүү эл, биринчи кезекте өзбектер курал менен камсыздала баштаган. Буга баңги зат башчылары чоң салым кошкон. Мунун баарын көрүп, билип турса да күч органдары, бийлик көз жумуп келген.
Т.Акун бул окуяга байланыштуу күч органдарына карата өз суроолорун узатты. Эмне себептен коогалаң маалында кыргыз тарап курал-жарактарды тартып алышканы, буга кандайча жол берилгени, кандайча өзбек тектүүлөрдүн ар бир үй-бүлөсүнө чейин курал-жарактуу болушканы такталыш керек. Ошондой эле ал окуяны анализдей келгенде, абалдын курчушуна өзбек диаспорасынын лидери Кадыржан Батыров себепчи болгон. Т.Акун өз кезегинде окуяны башталышында эле басууга чара көрбөгөн Улуттук коопсуздук кызматы баштаган күч органдарына көптөгөн суроолор бар экенин белгилейт.
Бүгүнкү күндө Ош жана Жалал-Абад шаарларын калыбына келтирүү, суук түшкөнгө чейин талкаланган турак жайларды куруу башкы маселе болууда. Ушул багытта иштеген атайын дирекция аталган аймактарга кыргыз-өзбектер аралаш жашоочу көп кабаттуу үйлөрдү куруп, бир улут басымдуулук кылган айылдарды азайтуу зарылдыгын белгилеп жатат. Ошол эле кезде өзбек тектүү айрым тургундар көп кабаттуу үйлөрдө эмес, мурдагыдай эле маале-маале болуп жашайбыз дешүүдө.
Адистердин маалыматы боюнча Ош шаарына заманбап көп кабаттуу үйлөрдү куруу идеясы 1998-жылы эле Оштун генералдык планында көрсөтүлгөн. Учурунда шаардагы турак-жай фондусунун 70 пайызын жер тамдар түзүп, алар экологиялык жана курулуш нормаларына да жооп бербейт.
Кээ бир учурда ММКда Ошко көп кабат үйлөрдү салууга болбойт, географиялык шарты туура келбейт деген маалыматтар айтыла калып жүрөт. Ал эми сейсмология илим изилдөө институтунун маалыматы боюнча Ошко үч кабаттан баштап 18 кабатка чейин турак-жайларды курууга техникалык мүмкүнчүлүк бар. Башкалар себеп катары көрсөтүп жаткан Оштогу техникалык жаракаларга үй салса болбойт деген жоболор жок. Болгону курулуштун технологиясы сакталыш керек. Негизинен долбоор боюнча үч типтеги үйлөр салынса болот. Биринчиси, үч кабатка чейинки, короолору менен үйлөр, экинчиси, беш кабаттуу, анан шаардын кире бериши жактарга 9-12-18 кабатка чейин турак-жайларды курууга жер кыртышы туура келет.
Бетти даярдагандар Темирбек Алымбеков, Зайырбек АЖЫМАТОВ
кыргыз тилиндеги гезит "Агым"
email • архив • редакция
Равшан ЖЭЭНБЕКОВ кимге сүйүүсүн арнаган?
Ошко оомат кайра келет
Өз-жатка бөлбөгөн өрнөктүү камкордук
Эмки эрмек ЕККУ болду
"Курманжан датка" фондунун төрайымы Жылдыз Жолдошева:
"Убактылуу өкмөттүн беш мүчөсү Батыров менен соодалашкан"
XXI эмес, XXII кылымда жүргөн жаштарыбыз бар
"ИИМге айтылган сындар ишти оңдойт"
"Максимдикиндей тагдырды душманыма да каалабайм"
"Бизде милдет-темелер арбын, каражат жок"
Кайран гана 40 млн. доллар
ЭлТР коомдук телерадио компаниясынын башкы директору Шайырбек АБДЫРАХМАН:
"Телевидение - бул кумдан үй куруу, кылт этсе көчүп түшөт"