bg ky ky ru ky ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr tt fr ky fr ky fr ky fr kk fr ru fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ky fr ru fr ky fr ru fr ky fr ky fr ky ky en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ru ru
Жанызакка келген каттар жана Жанызактын кайрылуулары
Россиянын жарандыгын алган кыргыз патриот болбой калабы?...
Орус атуулдугун алган кыргыздар кийин Кыргызстанга келсе киргизеби?...
Айгүл ШАРШЕНдин китептерин кантип сатып алам...
“Колжазма терем” дегендерге жумуш бар...
Кыргызча китептерди окугум келет, бирок тамгалар башкача чыгып калып жатат...
Кайсы диндесиз? Сайтка китеп чыгарса болобу?
Ушул сиздин сайтыңыздагы рекламалардан канча акча табасыз?
Бермет менден бир китеп сураптыр...
Жанара бизден “Тамчы” гезитиндеги материалды сураптыр...
Арабаев университетинен Жанызакка кат келиптир...
Адабий китептин биринчи бетине жаш жубайлардын ажайып сүрөтү керек......
"Кытайлык деле эмесмин, кыргызстандык элемин" деп жазыптыр Нурзада...
"Текебаевдин видеосу бар дебедиңиз беле..." деп сураптыр Меймансаптан бирөө
"Мидиндин эшек дептеринде" эмнеге "Мидин" дегенибиз "Жапар" делинип калган" дейт...
"Кыргызстанда кайсы мектеп жакшы, кызым быйыл мектепке барат эле" дейт...
Жуңгодогу “Актилек“ сайтынын ээси кечирим сурады...
Супсулууну кой, "Обонду" таппай жатыптыр...
Жуңгодогу (Кытай) “Актилек“ сайтынын “ууру“ кыргыздарына эскертүү...
Жуңго кыргыздарынын “Актилек” сайтына..
"Заман Кыргызстан" гезитине тергич тууралуу түшүндүрмө кат..
Кытай кыргыздарынан ризограф сурадым эле..
Деректирдин емейл дарегин сураптыр..
Кытайлык кыргыз кызы Нурзада Расул кызы Айгеримге нааразы..
Ашкере динчилден кат келиптир..
Сулуу кыз менен таанышат элем дейт..
КСДП фракциясынын депутаты, ЖКнын Бюджет жана каржы комитетинин төрагасынын орун басары:
"Сырткы карыздарыбызды төлөөнүн туу чокусуна жетип калдык..."
- Заирбек мырза, бул маегибизди негизинен 2014-жылдын бюджети жана анын күнгөй-тескейлерине арнасак. Алгач, быйылкы жылга кабыл алынган бюджет тууралуу айтып берсеңиз?
- Негизи, мамлекеттик бюджет сентябрь айында каралышы керек эле. Бирок өткөн жылы "Кумтөр" маселесине байланыштуу бир аз кечигип, тактап айтканда жаңы жылдын алдында толугу менен кабыл алынды. Быйылкы жылдын бюджетин былтыркы жылга салыштырмалуу айтсак, өткөн жылы бюджетибиздин жалпы көлөмү 90 млрд. сом болсо, быйыл 93, 5 млрд. сомго жетти. Ортодо 3,5 млрд. сомго өсүш бар. Былтыркы жылдын чыгымдары 97 млрд. сом болсо, быйылкы жылдыкы 110 млрд. сомго чыкты. Жалпысынан алганда, өлкөбүздө барган сайын кирешелердин түшүшү көбөйүп жатканы байкалат. Мисалы, Салык кызматынан, Бажы тармагынан, тейлөө, кызмат көрсөтүү тармагынан, жеңил өнөр жай ж.б. тармактарда кирешенин жандуу өсүшү бар. Бирок ошол эле учурда чыгашалар да өсүүдө. Биздин бюджеттин көпчүлүк бөлүгү (50 пайыздан жогору) социалдык маселелерди чечүүгө сарпталат. Ошого карабастан өткөн жылы экономиканын өсүшү 8 пайызга өстү. Албетте, бул абдан жакшы көрүнүш. Жогоруда айткандай жеңил өнөр-жай, тейлөө жана курулуш тармактарында жакшы жетишкендиктер болду. Ал эми быйылкы жылга ИДПнын өсүшүн 6, 9 пайызга белгилеп жатышат.
- Дефициттин көлөмү канча?
- Эсептөө палатасы өткөн жылы бюджеттеги дефицит маселесин жаңы методологиялык эсептөө менен эсептеп чыгышыптыр. Анын жыйынтыгында дефициттин жалпы көлөмү 17 млрд. сомдон, 9 млрд. сомго түшүптүр. Эгер эски ыкма менен эсептеп, ошол боюнча иш жүргүзө беришсе, анда дефицит ошол 17 млрд. сом бойдон калмак. Чынында ал сумма абдан чоң, ал эми 9 млрд. сом бул анчалык деле чоң сумма эмес.
- Жаңы эсептөө деген эмне? 17 млрд. сомду, кандай негиздер менен 9 млрдга. азайтып салышты?
- Бул боюнча Эсептөө палатасы бизге үстүртөн гана маалымат айтышты. Толук отчётту жакында алабыз. Азыр түшүндүрүп берүү деле кыйын. Жакында комитет жыйында ушул маселени талкуулайбыз, ошондо кошумча маалымат берели. Эсептөө палатасы бюджеттин аткарылышын көзөмөлдөй турган эң негизги орган болгондон кийин, кандайдыр бир жүйөөлүү эсептөөлөр менен ушундай жыйынтыкка жетишишсе керек.
- Бюджеттин жалпы көлөмүнүн жылдан-жылга өсүшү анчалык чоң эмес экени байкалат. Мисалы, 2013-жыл менен 2014-жылдын бюджетинин айырмасы болгону 3,5 млрд. сом экен...
- Бардык нерсе, мамлекеттин чама-чаркына, экономиканын деңгээлине жараша болот да. Биз сөз кылган бюджеттин быйылкы көлөмү жалпы көрсөткүч болгону менен, ошол эле учурда бюджетке түшө турган кошумча каражат булактары бар. Учурда мамлекетибиз өндүрүштү көтөрүүнүн аракетин көрүүдө. Жаңы ишканаларды куруу, жаңы кендерди иштетүү пландары көп, алардын айрымдары ишке ашууда. Мисалы, быйыл Кара-Балтадагы нефтини кайра иштетүү ишканасы толук кандуу ишке кирет. Андан биз 4 млрд. сомго чейинки салыктарды күтүп жатабыз. Андан тышкары, "Кумтөр" боюнча жаңы келишимдерге жетишип калсак, анда быйыл бюджетибизге кошумча 80 млн. доллардын тегерегинде түшүшү керек. Айтор, жалпылай эсептей келгенде, ушул сыяктуу кошумча булактардан 4-5 млрд. сомго чейин чогулушу керек.
Бюджеттин көлөмү чама-чаркыбызга жараша өсүп жатат. Мисалы: 2010- жылы 50 млрд. сом болчу. 2011 - жылы 78 млрд, 2012-жылы 81 млрд, 2013-жылы 90 млрд. сомго жетти. Быйыл болсо, жогоруда айтып өткөндөй 93,5 млрд. сомго чыкты. Кыскасы, республикалык бюджетибиз 4 жылда 2 эсеге көбөйдү.
- Быйылкы бюджетти мамлекеттик мекемелерге бөлүштүрүү маселеси кандай болду?
- Бул маселени айтып олтурсак, абдан көп сөз болуп кетет. Жалпысынан айтканда, быйыл бюджетти бөлүштүрүү боюнча ЖКнын бардык комитеттеринен (ар бир комитет өзүнө тиешелүү министрлик, мамлекеттик мекемелерге сураган каражаттарды кошкондо) келген сунуштар 19 млрд. сомго жетти. Албетте, бул абдан чоң акча. Мунун баарын таба албагандан кийин, мүмкүнчүлүккө жараша берилди. Быйыл күч тармактарынын айрым бөлүктөрүнүн кызматкерлеринин маяналарын көбөйтүү жагы да каралды. Мисалы, ИИМдин, Чек ара кызматынын Жаза аткаруу кызматынын, ӨКМдин айрым бөлүктөрүнүн кызматкерлеринин айлыктарын март айынан баштап көтөрүү каралган. Буга жетишүү үчүн жалпысынан 2 млрд. сом акча каралат. Буюрса, ал каражат да табылды.
- Быйыл сырттан тартыла турган инвестициянын көлөмү канча?
- Жалпысынан быйылкы инвестициянын көлөмүн 22 млрд. сомго жеткирүү пландалды. Өткөн жылы 17 млрд. доллардын тегерегинде болгон. Менимче, өкмөт жакшы иштеп, эл аралык донорлор менен жакшы тил табышса, инвестициянын көлөмү быйылкы планда көрсөтүлгөндөн да көп болушу толук мүмкүн. Андан тышкары, да бир топ суммадагы гранттардын келиши күтүлүүдө. Чынында, инвестиция жана гранттарсыз биздин мамлекетке кыйла эле кыйын болуп калат. Ошон үчүн бул багыттагы маселелерди абдан жакшы жолго салбасак болбойт.
- Сырткы карыздардан кутулуу маселеси унутта калган жокпу?
- Унутта калган жок. Сырткы карызыбыздын көлөмү 3 млрд. доллардан ашык. Быйыл сырткы карыздарды жабууга бюджеттен 15 млрд. сомго жакын каражат каралып жатат. 2015-жылга 16 млрд, 2016-жылга 19 млрд. сомго чейин бөлүү пландалууда. Ушул жылдары биздин мамлекет сырткы карыздарды төлөө маселесинин эң туу чокусуна жетет. Анткени, 20 жыл мурун жеңилдетилген шартта алган карыздарыбыздын мөөнөтүн төлөө келип калды. Жашырбай айтканда, 2020-жылга чейин мамлекетибизге сырткы карыздарыбызды төлөө бир топ кыйын болот. Бирок биз андан коркпошубуз керек. Себеби, мүмкүнчүлүктөрүбүз бар. Коркпостон, жеңилдетилген карыздарды алып, максаттуу пайдаланышыбыз зарыл. Ал акчалардын басымдуу бөлүгүн өндүрүш маселесине жумшасак натыйжалуу болот эле.
- Биздин мамлекеттик бюджеттин басымдуу бөлүгү жалпы салыктан чогулат эмеспи. Бирок бул жаатта Салык кызматы коюлган планды аткара албай, былтыр 3 млрд. сом салык чогулта албай калышты. Буга кандай пикир айтасыз?
- Негизи Салык жана Бажы кызматтарына планды бергенде өтө тактык менен беришибиз керек. Салыкты көбөйтөбүз деп, ашыкча план бергендин өзү туура эмес. Аны менен маселе чечилип кетпейт. Планды аткара алабы, кеп ошондо. Себеби, бардык нерсе кырдаалга жараша болот да. Биз 2013-жылдын бюджетин бекитип жатканда Салык кызматына дагы, Бажы кызматына дагы кошумча 405 млн. сомдук план киргизгенбиз. Быйылкы жылы бул кызматтарга андай кошумчалар берилген жок. Салык кызматы былтыр 72 млрд. сом чогулткан. Ал эми 3 млрд. сомдун кандай себептер менен түшпөй калышын биз тиешелүү жыйындарда талкууга алып, карайбыз. Салык маселеси боюнча бир маселени айта кетейин. Биздин өлкөдө өндүрүлгөн акциздик маркалардан салык аз түшүп жатканы байкалып келет. 2013-жылы бул тармактан 1 млрд. 220 млн. сом чогултуу каралса, 2014-жылга 1 млрд. 935 млн. сом чогултуу пландалыптыр. Биз ага карабастан, кошумча киргизип жатканыбыз туура эмес болуп турат. Себеби, ичимдик аз ичилип, тамеки аз тартылып, анын айынан акциздик маркалардын салыгы азайып жатса, ким күнөөлүү болушу керек? Тескерисинче, элибиз аз ичип, аз чегип калса, жакшы эмеспи. Тескерисинче, биз ага кубанышыбыз абзел да. Ушундай маселелерди да көңүл сыртында калтырбашыбыз зарыл. Демек, бул багытта кошумча салык киргизүүнүн кажети жок.
- Бюджет боюнча жалпысынан түшүнүктүү. Эми Ош шаарынын мэрин шайлоо маселеси боюнча учкай кеп кылалы. Себеби, сиз шайлоонун жүрүшүнө көз салып, Ошко барып келдиңиз. Жаңы шайланган мэр ал кызматка татыктуу деп эсептейсизби?
- Шайлоо тынч өтсүн деген максатта Ошко барып келдик. Кудайга шүгүр, анча-мынча түшүнбөстүктөрдү эске албаганда, шайлоо жалпысынан тынч өттү. Негизи, Ош шаарынын мэрин шайлоо маселеси ошол Шаардык кеңештин 45 депутатынын иши болушу керек эле. Бирок ага карабастан, айрым күчтөр бул маселени республикалык деңгээлге көтөрүп чыгышты. Керек болсо, элдин тынчын алганга чейин жетишти. 45 депутаттын ишин жалпы элге таңуулоо, албетте акылга сыйбагандык да. Ошондой болсо да, акырында 45 депутаттын 25и күчтүү жетекчи, күчтүү менеджер, чарбачыл инсан Айтмамат Кадырбаевди тандашты. Мен ал адамды жакшы билем. Чынында ал, татыктуу адам. Себеби, ал экөөбүз бир айыл өкмөттөнбүз. Ал буга чейин губернатордун орун басары кызматында иштеди. Мен ал кишинин эл менен тил табышып, мыкты иштеп кетерине ишенем.
- Жаңы мэрдин мурунку мэр Мырзакматов сыяктуу эле спорт менен машыккан балдары бар экени айтылып келет. Бул жагын да жакшы билсеңиз керек?
- Туура, мен Кадырбаевдин андай балдары жок деп айта албайм. Себеби, ар бир саясатчынын, жетекчинин командасы болот да. Бирок ал балдар элге каршы иш кылбай, кайсы бир спорт кулубдардын атын чыгарып жүрүшөт. Сүйүн Өмүрзаковдун деле ошол багытта тарбиялаган балдары бар. Жакшы жолдо, элге пайдалуу ишти аткарган балдарды бир ынтымакка чакырып, аларга колдоо көрсөтүп жүргөн адамдар көп болсо, кайра жакшы эмеспи.