de en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru mrj ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ru hu ru ky ru ky ru so ru ky ru ru ru ky ru ru ky ru kk bg mrj ru ky ru ky ru uk ru uk ru ru ru ky ru
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
"Жаш мугалимдердин депозити - 2009"
Педагогдор корпусуна быйыл мугалимдик кесипке ээ болгон 1668 жаш адис кошулду. Тагыраак айтканда алардын ичинен 208и үй-бүлөлүк ар кандай шарттарга байланыштуу эркин тандоо укугуна ээ болушса, 1460 бүтүрүүчү жер-жерлерде мектептерге иштөөгө бөлүндү. Алар официалдуу маалыматтарга ылайык, жаңы окуу жылында жетишпей жаткан 3130 мугалимдин катарын толукташмакчы. Дегенибиз менен алардын канчасы мектепке иштөөнү тандап алгандыгы тууралуу толук маалымат октябрь айында билинет.
Буга кошумча быйыл да жылдагыдай эле "Жаш мугалимдин депозити-2009" конкурсу жарыяланды. Жер-жерлерден алынган алгачкы маалыматтар боюнча бул конкурска катышууну каалоочулардын саны күн сайын өсүүдө. Быйыл 500 орунду Билим берүү жана илим министрлиги каржылайт. Мектептерде тартыш болуп жаткан жаш мугалимдердин мектепте барып иштөөсүнө өбөлгө түзүүчү бул программа 2004-жылдан бери иштеп келүүдө. Анын негизинде республика боюнча 2500 жаш мугалим мектепке тартылган. Педагогикалык кадрлардын тартыштыгын жоюуга арналган бул проектини мамлекеттен тышкары Дүйнөлүк банк жана Азия өнүктүрүү Банкы колдоп келаткан. Алар быйылкы жаш адистер конкурсун колдоого катышкан жок.
Беш жылдан бери иштеп келаткан бул программанын алгачкы катышуучулары марага келип, алардын басымдуу көпчүлүгү мектепке биротоло байыр алып иштеп калышты. Жыйылган акчаны колдоруна алган соң мектеп менен кош айтышып кетишкендери да болду. Билим берүү жана илим министрлигинин Укуктук, мамлекеттик жана кадрдык кызмат бөлүмүнөн алынган маалыматтар боюнча 2500 жаш мугалимдин ичинен 46 мугалим үч жылдык мөөнөтү аяктаган соң башка жакка кеткен. Мисалы, Ош областынан - 6 мугалим, Жалал-Абаддан - 4 мугалим, Баткен облусунан - 15 адис, Ысык-Көлдөн - 7 жана Чүй облусунан - 14 мугалим акчасын алгандан кийин мектепке кайрылган эмес.
Мектептерде жетишпей жаткан мугалимдердин катарын толуктоо максатында иштеп жаткан бул программага катышууну каалоочулардын саны жыл сайын өсүп жатканын байкоого болот. Алсак алгачкы 2004-жылы министрликтен бөлүнгөн 200 орунга 296 жаш адистен арыз түшкөн. Дүйнөлүк Банк менен Азия Өнүктүрүү Банкы каржылаган орундарды кошкондон кийинки жалпы 600 орунга 2008-жылы 931 арыз кабыл алынган.
Республикалык бюджеттин жана эларалык финансы институттарынын каржысындагы депозит программасы боюнча 2004-2008-окуу жылдарында мектептерге иштөөгө жиберилген мугалимдердин ичинен биология предметин окуткан 164 мугалим, кыргыз тилинен - 438 мугалим, башталгыч класстарга сабак өтүүчү 287 мугалим, англис тилинен - 446 мугалим, географиядан - 97 мугалим, дене тарбия сабагынан - 53 мугалим, тарыхтан - 223 мугалим, математика боюнча - 292, орус тилден - 153 мугалим, информатикадан - 89 мугалим ж.б. сабактар боюнча тиешелүү адистер бөлүнгөн. Бул программанын пайдасы жакшы эле болгону менен, тилекке каршы мектептерде жетишпей жаткан мугалимдер менен толук камсыз кылууга жетише албай жатат. Анын себебине сарэсеп салгандар материалдык кызыкчылыктардын жетишсиздигинен жаштар мугалимдик кесипти каалашпайт деген тыянакка келишүүдө. Ырас, мугалимдин аз маянасы, анын азыркы статусу эч кимди канааттандырбайт. Бирок балдарга билим берүүнү өзүнүн ыйык парзы катары сезишип, тандаган кесибинин өтөөсүнө чыгууга бел байлаган, өздөрүн "чыныгы мугалиммин" деп сезген жаштарыбыз да аз эмес. Андыктан жаштар жалаң гана материалдык кызыкчылыгын көздөшөт деп бир беткей жыйынтык чыгаруу менен патриот педагогдорубузду таарынтып алуудан сак болушубуз керек. 2500 жаш мугалимдин арасынан элүүгө жетпегени гана алган акчалары менен чектелгендер экени буга далил.
"Жаш мугалимдин депозити" программасы тууралуу ар кандай пикирлерди угууга болот. Бири аны жемиши аз, убактылуу гана колдонулган чара катары баалашса, кай бири мугалимдик кесипке алгач анча ынтаа койбой жүргөн жаш адистердин мектепте иштөөсүнө чындап себепчи болгондугун айтышат. Конкурстун айрым катышуучулары менен баарлашканда "балким бул программага катышпасак, айылга барып иштебейт элек" деген пикирлерин билдиришкен. Мугалимдик кесипти аркалагандардын басымдуусу аялзаты болгондуктан, алар бөлүнгөн жеринен баар таап, үй-бүлө күтүп, очор-бачар болуп отурукташып калышууда. Бул жагынан дагы бир социалдык маселе чечилип жатат деп белгилесек болот. Кемин районундагы бир мектептин директорунун "Биздин жигиттер мугалим кыздарга үйлөнсө экен деп тилеп турабыз" деген тамашасында чындык бар. Анткени жаңы келген келиндин мугалим болушу үй-бүлөлүк статусунда жана мектепте чоң аброй болоору талашсыз.
Билим берүү жана илим министрлигинин башкы адиси Жибек Мусаева эгерде бул программа иштебеген болсо, мектептерде жетишпей жаткан мугалимдердин саны мындан да кыйла көп болмок деп эсептейт.
- Республикадагы билим берүүчү мектептерге учурда жалпысынан 3 миңдин тегерегинде мугалим жетишпейт. Эгерде буга "Жаш мугалимдин депозити" программасынын алкагында иштеп жаткан 2500 мугалимди кошсок, жетишпеген мугалимдердин саны 5 миңден ашып кетмек. Бул проект иштебесе, азыр бул программанын натыйжасында иштеп жатышкан адистердин баары элет жериндеги мектептерге барып иштемеги күмөн эле - дейт ал.
Мугалимдер эң көп жетишпеген аймактын көч башында мурдагыдай эле Чүй облусу калууда. Чүй облустук мамлекеттик администрациясынан алынган маалыматтар боюнча азыркы мезгилде облустун мектептерине 1021 педагог жетишпейт. Айрыкча математика, химия, биология, орус, чет тилдери сабактарынан жана башталгыч класстарга сабак берүүчү мугалимдер жетишсиз.
Жер-жерлердеги жергиликтүү бийлик мугалимдердин тартыштыгына чоң маани берип, педагогикалык билими бар жаштарды мектепке байырлатуучу бир катар чараларды көрүп жаткандыгын танууга болбойт. Алар жаш адистердин турак-жайга таңсыздыгын туура түшүнүү менен аларга жер тилкелерин бөлүп беришип, убактылуу жашап жаткан жайларына коммуналдык кызматтар үчүн төлөнүүчү акыларды жана жол кирелерин төлөшүүгө көмөк көрсөтүшөт. Мугалимдерди жеринен даярдоону максат кылган облус жетекчилиги Токмок жана Кара-Балта шаарларында педколледждерди ачып, анда окуу 1-октябрдан башталаары маалым болду. Чүй облусунун айыл округдары карамагындагы мектептерде кайсы предметтен мугалимдер жетишпей жатканын иликтеп, ошол адистикте окууну каалаган мектеп бүтүрүүчүлөр менен келишим түзүп, алардын контракт акчасын төлөп берүүгө даяр экендигин билдиришүүдө. Алардын койгон шарты бирөө гана - окуу жайды аяктаган жаш адис сөзсүз өз мектебине келип иштеп берүүсү зарыл. Алар бир чети үй-бүлөлүк бюджети тартыш, бирок окууга ынтаа койгон зээндүү жаштарын билим менен камсыз кылууга жетишип, ата-энелердин да алкышына ээ болушаарында талаш жок.
Мектепти мугалимдер менен толук камсыз кылууда мааниси өтө чоң дагы бир жагдай бар. Биз жетишпей жаткан мугалимдердин санын толуктоо үчүн туш келди адистерди мугалимдикке тартуу далалатында болбой, тескерисинче, аз болсо да, билимдүү, жугумдуу сабак өтүүгө билим деңгээли шайкеш жаш адистерден алууга аракеттенишибиз керек. Билим фундаменти мектептен түптөлөт эмеспи, андыктан мектепке, өзгөчө элет мектептерине көрөңгөлүү билим-тарбия бере турган адистерди тартууга кам көрүүбүз абзел. Бул процесс күргүштөп көп күч топтоо аракети менен эмес, саналуу болсо да сапаттуу адистер менен камсыздоо аракетинде болушу шарт. Балким ошол эле "Жаш мугалимдин депозити" программасынын катышуучуларына бөлүнгөн каражатты эки-үч эсе көбөйтүп, ошого жараша талапты да жогорулатсак, билим берүүчүлөрдүн да, билим алуучулардын да кызыкчылыгы корголмок. Бул жерде катышуучулардын санын көбөйтүүгө эмес, аларга бөлүнгөн каражатты көбөйтүүгө басым жасоо зарыл. Анткени ага бөлүнгөн квотаны көбөйтүү менен баары бир бардык ваканттык орундарды толтуруу мүмкүн эмес. Эгерде депозит конкурсуна катышуучуларга талапты жогорулатып, ошого жараша каражатты да айтарлык көтөрсөк, биз көп какшап жетпей жүргөн сапаттуу билим менен камсыз болобуз деп эсептешет билим берүү тармагында эмгектенген ардагер адистер. Алардын пикири боюнча мугалимдин статусун көтөрбөй туруп башка маселелерди чечүү мүмкүн эмес.
"Кутбилим", жањы саны... • кыргызча... o
email • архив • редакция
"Жыл мугалими - 2009"
ӨНӨРҮҢ БОЛСО, ӨРГӨ ЧАП!
Седьмой форум по образованию в странах Центральной Азии
Нужно менять отношение общества к коррупции
Өрт - тилсиз жоо
"Жаш мугалимдердин депозити - 2009"
"Учкан уя" жөнүндө учкай сөз
КАРЫСЫ БАРДЫН ЫРЫСЫ БАР
Министерства образования и науки Кыргызской Республики по энергосбережению в образовательных организациях
Англис тили - студенттерге