hu en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ru hu ru ky ky ru ky ru ky ru ky ru ru ky ru ky ru ky ky ky ru ru ky ky bg ru ky ky ru ru ky ru ky ru be ru ky ru ky ky ru ru uk ru kk ru
"Фабула", 14.06.11 - 14-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
КЫРГЫЗ ЭЛИ МЕНЕН ТҮРК (ТҮРҮК)
...кыргыздын канынын түзүмүн изилдөөлөрүнүн негизинде чыгарган эмгектерине таянып далилдегем.
Көп тарыхый булактарда кыргыз менен кидандарды бири-бири менен душман кылышып, чаташтырышып тарыхта жазышат. Айрыкча кидандарды калмак деп да жазышат. Манасчылардын көбү да жогорудагыдай ойлорду айтышат. Мен көптөгөн манасчылар, акындар менен жолугушуп санжыра тууралуу сүйлөшсөм, мени кечирип коюшсун, кыргыздын санжырасы, улуу тарыхы тууралуу түшүнүктөрү да жок, жадегенде өздөрүнүн санжыраларын да билишпейт. Манасчылардын, акындардын көбү жаттама. Биздин манасчыларыбыз, акындарыбыздын көбү исламчыл болуп кетишкен. Өздөрүнүн жараткан Көкө Теңирибиз берген касиеттерин да түшүнүшпөйт. Кыргыздын нукура манасчыларынын, акындарынын жаралышы жөн эмес, булар жараткан Көкө Теңир менен кыргыз элинин ортосундагы байланышты түзгөн, кыргыздын тили менен айтканда тубаса бакшылар.
Кидандар дайыма кыргыздарды корголоп келишкен. Бул тарых тууралуу Н.Бичурин өз эмгегинде жазган. Эмесе, далилдүү болуш үчүн Л.Гумилевдин "Поиски вымышленного царства" деген китебинин 66-бетинде минтип жазыптыр "Мен өзүмдүн изилдөөлөрүмдө тарыхый булактардан тапкан жокмун кыргыз менен кидандардын согушун, жогорудагыдай ойлорду XX кылымдын тарыхчыларынын кыялданган тарыхы деп эсептейм".
Тан империясы тууралуу Лев Гумилев өзүнүн китебинде "Конец и вновь начало" 117-б. минтип жазыптыр. Ли Юань деген гунндардын урпагы кидань (кытай уруусу кыргыздын кээ бир жерде табгач-тамгачы деп берилет. Себеби Кытай уруу өзүнүн чоң жана кичине деген тамгаларын чыгарып колдонушкан, ошол себептен тамгачы дешкен) элдеринен чыккан улуу аскер ишмери. Бул инсандын уулу Тайцзун Ли Шимань абдан акылдуу саясатчы жана мамлекеттик ишмер болгон жана Тан империясын түзгөн. Качан ушул императорго саян кыргыздарынын элчилери келгенде минтип айткан экен: "Биз силер менен кандаш тууганбыз, бир урууданбыз, бир элденбиз"-деп.
Тарыхый изилдөөлөрдө биздин доорго чейин жана биздин доордун башындагы убактарда, кыргыз эли мекендеген жерлерде динлиндердин, гунндардын" тикелей урпактары кидандардын", манжулардын, ханцзуулардын, перстердин, түрүктөрдүн ортосундагы жер талаш согуштары болуп келген.
Көп тарыхый булактарда көчмөн элдери итти, атты ж.б. малдарды биринчи үйрөткөндүгү тууралуу адам баласынын колдонгон кийимдерин, айрыкча эркектер кийип жүргөн шымды, кездеме токугуч машинени, атка миниш үчүн жабдыктарды (ээр токум, үзөнгү, басмайыл, жүгөн, ооздукту), арабаны, согушка кийүүчү зоот кийимдерди, курал-жарактарды, айрыкча ийри кылычтарды, жааны -700м.алыстыка уча турган ышкырган жебени ойлоп тапкан экен биздин бабалар (Л.Гумилев "Поиски вымышленного царства"39-б.). Анткени көчмөн жашоодо, турмуштун талабы адамды көп ойлондурат экен, бул жерде кыргыздын канынын касиеттерин жазбай кетпесем болбойт. Азыркы убактагы жашоону да алып көргүлөчү, айрыкча кыргыздардын жаштарынын турмуштагы аракеттерин, дүйнөнүн булуң-бурчтарына тентип кетишти го, өздөрүн, ата-энелерин багыш үчүн, Кыргыз мамлекетин өнүктүрүш үчүн. Биз, кыргыздар, ушундай аракеттене берсек, келечегибиз жаман болбойт. Жаштарга жол беришибиз керек. Атка минерлерибиз тектүү кыргыз уул-кыздарынан шайланышы керек.
Эми мен тарыхый булактарга кайрадан кайрылайын. Н.Я.Бичуриндин, Л.Гумилевдун, Анвар Байтурдун, В.В.Бартольддун эмгектеринде биздин эранын 901-жылы Элли Абожи деген адам кидандардын (кыргыздын кытай уруусунун) адамы "кытай кандыгын" түзүп өзү кан болуп шайланат, 947-жылы Ляо империясын түзүп, император болуп шайланат. Мына ушул мамлекеттин негизги түзүмүн кыргыздын сол канатынын сегиз уруусу түзгөн экен. Мурун үч жылда бийлик бир уруудан башка урууга өтүп, демократиялык негизде сегиз уруу башкарылуучу экен (Л.Гумилев "Поиски вымышленного царства"деген китебинин 63-б.). Кытай уруусунун өкүлү Элли Абожи бийликке келгенде, демократиялык башкарууну токтотуп, монархиялык бийликке өткөн экен. Мен ушул кыргыздын кытай уруусу түзгөн улуу Ляо империясы тууралуу "кытай уруусунун нукура тарыхында" жазгам, ошол себептен көп токтолбой эле коёюн.Сегиз уруунун биримдиги, энелик доордон бери эле келе жатыптыр. Тарыхый маалыматтардын негизинде, сегизи тең кидандардан чыгат экен. Изилдөөлөрдүн негизинде кыргыздын көптөгөн уруулары кидандардан чыгат. Египетти б.з.ч 3000-4000-жылдар илгери эле, биздин кыргыз элинин бабалары Гунндар башкаргандыгы тууралуу тарыхый булактардын негизинде мен өзүмдүн мурунку эмгегимде далилдеген элем.
Кыргыздын көп санжырачылары, кыргызды жөөттөрдөн чыккан пайгамбарлардын урпактарынан чыгарышат, бул чындыкка тогошпойт. Жөөттөрдүн негизин жогорку маалымдамадагы ашкеназ деген элдери түзөт. Кандарында R1a1 51,7 % гаплогруппа хромосому бар текшерилген 60 кишисинен. Негизи жөөттөр өздөрүн Авраамдан (Ыбрайым пайгамбардан) тараганбыз дешет. Ал эми жөөттөрдүн түпкү атасы Авраам тарыхта биздин доорго чейин 1400-ж., же болбосо, биздин доорду кошкондо 3400-ж. Ал эми биздин кыргыз бабалар энелик доордо пайда болгон, бул нары жагы 40000-ж. бери жагы 8000-ж. Бул жерден бир тарыхый чындыкты жазып кетейин, жөөттөр Египетте кулдукта жүргөндө, гиксос (биздин бабалар) деген эл, жөөттөрдү кулдуктан чыгарышкан экен, себеби жөөттөрдүн түбү бизден чыккан деп. Ал эми жөөттөр бул тарыхты жашырыш үчүн алардын кудайы Эллох (Аллах) бизди жакшы көрүп, жөөт Моисей (Муса) пайгамбар кулдуктан алып чыккан дешет, бул туура эмес, жөөттөр эркиндик үчүн согушпаса, жөндөн-жөн эле аларды силер кете бергиле деп ким айтмак, бул алардын кыялданган тарыхы. Моисей деген пайгамбарды жөөт эмес, Египеттин адамы дешет тарыхта, мүмкүн, гиксостордон чыгаар. Ушул тарыхтын жана кандын түзүмүнүн негиздеринде эле көрүнүп турбайбы ашкеназ элдери да бизден чыкканы. Мына, урматтуу окурманым, ким-кимден чыгаарын өзүңүз далилдердин негиздеринен көрүп билип турасыз.
Санжырачылар (түрүк) элдеринин кайдан чыккандыгын туура эмес санжыраларда чагылдырышат. Египетти биздин бабалар башкарып турган убактарда, жашоо шарттарынын айынан, күндүн ысыгынан, суунун жетишсиздигинен, туура эмес жыныстык катнашуунун негиздеринен кулдардын жыныстык мүчөсү көбүнчө фимос (жыныстык мүчөнүн башы жабылып калып, ириңдеп кетет) оорулары менен ооруй башташкан. Ал убакта жөөттөр да фараондордун (көчмөндөрдүн бийлеринин) кулдары болушканын, кулдугу тууралуу жөөттөр өздөрүнүн тарыхында өздөрү жазышат. Мына ошондой шарттарда, эркектердин жыныстык мүчөлөрүн кесе башташкан. Кийин жаңы төрөлгөн эркек балдарды да олтургуза башташкан. Олтургузулгандан кийин эркектин жыныстык мүчөсүнүн башы ачылып, түрүлүп калган. Мына ушул түрүлгөн жыныстык мүчөлөрү бар элди түрүк дешкен. Кийинчерээк биздин бабалар ошол элдин арасында жүрүп ассимиляция болуп кетишкен, Алардын урпактары да түрүк боло баштаган. Бул кулдук энди жашырыш үчүн, жөөттөр өздөрүнүн Тоорат деген ыйык китебинин 23-бетинде, Брейшит 16-17 Лех-Леха сүрөөсүндө минтип жазып коюшкан "Аврамга (Ибрайым пайгамбарга) жараткан минтип айткан экен.Эми экөөбүз бири-бирибиз менен кеңеш (союз) түздүк, мындан ары сен өзүң, сенин урпактарың, сенин жаныңда жүргөн башка элдердин эркектери да өздөрүнүн жыныстык мүчөсүнүн башын кесишсин (түрүлгөн болсун), мына ошондо силерге мен жакшылыктарды арнайм, ал эми менин тилимди укпагандарды, жыныстык мүчөлөрүн кеспегендерди мен каргаймын" - деген экен. Мына ушундай бөлүнүүдөн кийин түрүлгөн момун мусулмандар менен кесилбегендердин ортосунда алигече тыйылбаган кармаштар болуп келе жатат. Бир гана чындык - фараондор биздин бабалар, болгондо да Гунндардын тикелей урпактары Кидандарь (кыргыздын кытай уруусу). Бул тарыхый маалыматты, мен "Кыргыздын сол канатынын, кытай уруусунун нукура тарыхы" деген эмгегимде далилдеп жазгам.
Тарыхта дайыма биздин бабалар түрүктөр менен согушуп келишкен. Азыркы кытай же туурасы ханцзуу мамлекетинин илгерки тарыхында биздин доорго чейин 200 жыл илгери эле кыргыздардын (негизин кыргыздын сол канатынын сегиз уруусу түзгөн) бар экендиги жазылган.Ал эми түрүктөр биздин замандын 700-жылдарында гана тарыхта эскерилет.Түрүктөрдүн бир кайсы бөлүктөрүнүн түпкү аталары гунндар (дунху, кидань, сянби, мурунку монголдор, табгачтар (тамгачылар), энеси жагы перстер, арабдар. В.Бартольддун Орто Азия элдеринин тарыхына арналган он экинчи сабагындагы (лекциясында) эмгегинде минтип жазыптыр:"Киргизы представляют один из первых примеров народа, первоначально, по всей вероятности, нетурецкого и впоследствии отуреченного. После новейших археологических открытий уже не может быть сомнения, что Восточный Туркестан, как и Западный, первоначально не был турецкой страной и только постепенно был отуречен".
Биздин илгерки бабалар шумерлер б.з.ч. 5000-жыл мурун эркектин жыныстык мүчөсүнө абдан чоң маани беришип (ден соолук, тазалык, тукум улоо ж.б.у.с.) жыныстык мүчөнүн эстеликтерин (бурана мунараларды) тургузушкан экен. Шумерлердин урпактары гунндар ал эми гунндардын тикелей урпактары кидандарь (кыргыздын сол канатынын сегиз уруусу) 926-жылы Ляо империясынын убагында, эркектин жыныстык мүчөсүнө арнап бурана эстеликтерди курушкан экен. Мен тарыхта орду бар мунара бураналарды мислга келтирип кетейин.
Бурана мунарасынын негизин (фундаментин) сегиз бурчтук түзөт, сегиз уруунун биримдиги дегенди түшүндүрөт,13 катмардан турган жабылмасы болсо, эркек бала 13 (бир мүчөл) жашында аталык касиетке ээ болот деген түшүнүк. Илгерки жоокерчилик заманда, согушта эркектер көп кырылган, ушул себептен жаш балдар 13 жашында үйлөнүшүп, тукумдарын улашып согушка кетишкен. Мындай бурана мунаралар биздин кыргыздын жерлеринде да курулган. Алар Ак-Бешимдеги бурана мунара (Токмок шаарынын жанында), Өзгөндөгү бурана мунарасы. Бул бурана мунараларды XI-XII кылымдарда кидандар курушкан. Таластагы Манастын күмбөзүн да кидандар курушкан. Күмбөздүн төбөсү же чатырчасы да 13 бөлүктөн турат. Биздин бабалар күнгө жакын дешип тоолордун чокуларына чыгышып же тоо жок болсо бурана мунараларды, пирамидаларды курушуп, үстүлөрүнө чыгышып Көкө Теңирге
кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция
Жерде эле калсын убада
Сасыкбаева, сак болчу деги
Кайран Каттани кайтып келмей болду
Ташиев үчүнчү революция жасагысы келип жатабы?
Реймандын шкафындагы дагы бир сөлөкөт
"Президентти Ошко көчүрүп коюудан маселе чечилип калбайт"
"Театр, кино, китеп, салттык
музыка эбак эле четте калган"
"Эч кандай деле сыйлык ыйгарган адам болгон жок..."
КЫРГЫЗ ЭЛИ МЕНЕН ТҮРК (ТҮРҮК)