ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky kk ky ru ru ky ru ky ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ru el ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru tt ru ky ky ky ru ru bg ky ru ru ru ky ru ru ru ky ky ky ru ky ky ky ru ky ky ru
"Айат пресс", 30.07.09 - 3-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
"Тираж, таасир, акча талаштык, биз талашпаган дагы эмне калды?"
"Дээликкен таз, демиңди бас" демекчи ошенетип бүйүр кызыткан президенттик шайлоо да жыйынтыкталды. Албетте демократияны туу тутуп, байрагын желбиреткен өлкөдө жеңилгени "жеңгенбиз" деп, жеңгени "аз пайыз алып" калганына кейип келгени мыйзам ченемдүү көрүнүш. Жеңилүү ызасын татыктуу тосуп алган дүйнөдө бир да бир адам болбосо керектир. Бийлик "таза шайлоо болду" десе, опозиция "добушубуз уурдалды" деп кайым айтышып, мөөнөтсүз митинг дүбүртү чыкты. Актанган, мактанган, айкырган, бакырган, бир нерсени далилдеген, бирин-бири көөлөгөн, компроматын көтөрүп чапкан кыйкырыктар кулак тундурат. Өлкөдөгү окуялар түрүнө көз чаптырсак мындан ары да саясатта эс алуу, тыныгуу да болбойт окшоп калды. Бул саясый шоунун башталышы гана, далай концерттер али алдыда.
А менин айтайын дегеним башка. Редактор катары. Шайлоо шаңы деген саясаттын оюндары аркылуу кандидаттар кудай буйурса журналист журтчулугун каалагандай калчады. "Жыгылсаң нардан жыгыл, буйласын кармай жыгыл" демекчи шайлоо старт алганда эле редакторлорду "кана, ким тараптасың, кожоң ким да, ажоң ким" деп большевиктердей омуроологондор болду. Албетте, бирин-экин өкмөттүк гезиттерди эсептебегенде шайлоо маалында өзгөчө эркин гезиттердин күнү тууп, алар финансылык капитал топтоого жанталашты. Шайлоодо ким утуп, ким жеңилгени бир тыйын болуп, акча төлөгөндүн ырын ырдоону убактылуу лирикалык чегинүү катары кабылдадык. Айтор, шайлоонун шайтан оюндары укмуштугунан журналист журту кандидат талаштык, тираж талаштык, таасир талаштык, акча талаштык, биз талашпаган эч нерсе калбагандай өңдүү.
Айтмакчы, журналисттер кандидаттар, саясатчылар үчүн акча дегенден жантыгынан жата калып, ичкен ашын жерге койгон, принциби, жеке оюу, адамгерчилиги жок адам сыяктуу кабыл алынып калганыбызга биринчи иретте өзүбүз күнөөлүбүз. Ошондуктан журналист журтун сөккөндөрдү туура кабылдоо зарыл. Эки жаатка бөлүнгөн журналисттер өздөрү гана тааныган адамын мактап, тааныбаганына башынан ылдый гана жугунду куйуп турганыбыз эч кимге табышмак эместир. Кимдир бирөөлөрдүн арыгын абдан эле жакшы чаап да бердик. Ошенетип бу шайлоодо биздин чындыкты болгонун болгондой жазган жөндөмүбүзгө доо кетти. Ар кимибиз өз билгенибизди чындык катары кабыл алдык, кабыл ала албагандарыбызды кабыл алдырышты. Бирөөнүн мойнун толгоду, бирөөнү сабап кетти, бирөөнү өлтүрдү, бирөөнү кебез менен мууздагандай коркутушту, бирөөнүн коллективине чагым салып экиге бөлүштү. Аргаң жок. Кабарчыны өргө чыкканы өргө сүйрөп, жерге түшкөнү жерге көмдү. Буга көнбөгөндөрдү азгырышты, алдашты, коркутушту. Ар бир гезиттин артындагы көрүнүп-көрүнбөгөн кулактарды издешти. Карасак кулактар ар кандай экен, куйма кулак, акма кулак, узун кулак, делдең кулак, коркок кулак, сатма кулак, кошомат кулак ж.б. ж.б. Гезиттерди барактасаң кан-жин, бирин-бирине тукурмай, кайраштырмай, аңдымай, ушактамай, көрө албастык, согушка үндөмөй, айтор көрпенделигибиз, сокур сезимибиз, бир-бирибизди укпаганыбыз, бир-бирибизди кыртышыбыз сүйбөй, өзүбүздү өңгөдөн өйдө коймой адатыбыз менен "ураалаган" бойдон кургуйга кептелдик.
Башкасын билбейм буга чейин далай гезиттин казанында кайнап, далай шайлоону баштан кечирип келген жаным окурмандарга айтаарым, журналисттерге таарынып кереги жок. Кыргызстандын саясаты, саясатчылары, оппозициясы, позициясы кандай болсо журналисттери да дал ошондой. Себеби "алма сабагынан алыс түшпөйт", саясатчылар сыяктуу жазмакерлер да куру кыялга жетеленет. Мындан артыкты үмтөткөндүн өзү катачылык, биз бийик планкага секирели десек андай модел жоктугунан бутубуздун тушалганы тушалган. Ооба, негизи журналисттер саясатчылардын эмес, саясатчылар журналисттин көзүн карагыдай болушу керек эле. Анткени өз ишин мыкты билген журналист он саясатчыны бириктиргенде да алардан өйдө турмак. А биз көрпенделикке алдырып, жан-дүйнөбүз күйгүлтүккө түшүп жатпайбы. Мисалы батышта саясатчылар журналисттердин кабак кашына карап, публикага бул жагат, бул жакпайт деп иш кылышат. Анын үстүнө ал жакта партиялык журналистика, андан тышкары эл аралык журналистиканын стандарттары жакшы өнүккөн. Демек ушу тапта эл саясатчыларга кошуп журналисттерди ашата сөктүрбөш үчүн, эч кимисин аябай болгонун болгондой, эл ишенгидей жазыш керек эле, анан эл сүймөнчүлүгүнө айланганда эл сени өзү эле коргоп алмак. Анан саясатчылар эсептешип, сенин жазганыңдан коркушат. Сатылбаш керек, ошондо саясатчылар өздөрү келмек. Бирок Кыргызстандагы ММКларынан сатылбаган бир журналист таба аласыңбы? Кеп ушунда.
Сатылбайлычы. Баркыбызды билеличи. Саясатчылар оңолбосо да биз өзүбүз оңололучу. Жарандык коомдун сакчылыгын коргоп, кызыкчылыгына кызмат өтөйлү...
Көлгө бир чумкуп келбейлиби?!
"Пансионаттар баасын арзандатпаса банкрот болот"
- Турусбек Чүкүевич, туристтик сезондун абалы кандай?
- Дүйнө жүзүндөгү каржы каатчылык бизге да жетип, өзгөчө туризм тармагына таасирин тийгизди. Март, апрель айларында каатчылыкка даярдануунун жолун издеп Кыргызстанда туризмге тиешеси бар, фирма, компания, пансионаттардын жетекчилерин чогултуп сүйлөшкөнбүз. Жыл башында бир топ туризм өлкөлөрүнө Россия, Лондон, Берлинге барып, абалын көрүп кайттык. Туризм менен жашаган мамлекеттер "туристтерди жоготуп албайлы" дешип эс алуучулар үчүн жолдомолордун баасын төмөндөтүшкөн. Биз да пансионат, мейманканалардын жетекчилерине кайрылып, башка өлкөлөрдүн ыкмасын жок дегенде кризис убагында колдонсок деп сурансак, кээ бири туура түшүнүп, бир топ пансионат, жеке секторлор бааларын 20-50 пайызга чейин арзандатышты. Көпчүлүгү "эки ай сезон болсо, анын салыгын төлөш керек, өнүгүшүбүз керек" деп арзандатпай, баасын көтөрүштү. Мамлекет тарабынан кыстап айтууга мүмкүнчүлүк, укугубуз да жок болгондуктан түшүндүрмө гана бердик, бул мамлекеттин, агенттиктин милдети. Базар экономикасынын мыйзамы бар, баа шартка байланыштуу өзгөрүп турат. Экинчиден быйыл күн суук болуп, сезондун кеч башталганы да таасирин тийгизди.
- Эс алуучулар үчүн мамлекет тарабынан шарттар түзүлүп атабы?
- Эс алуучуларга шарттар каралып, быйыл тарыхта биринчи болуп премьер-министрдин буйругу менен оперативдик штаб түзүлдү. Штабга бардык министрлик кирип, сезон учурунда кандайдыр бир эс алуучуга көйгөй же жолтоолор болсо, анын коопсуздугун же көйгөйүн жеринде чечет. Жагымсыз жагдай түзүлүп калса жергиликтүү бийлик биринчи карайт. Эгер карабаса штаб кийлигишет.
- Ысык-Көлдөн көрү Турция, Дубайга барсаң алда канча арзаныраак акчага эс аласың дегендин чындыгы барбы?
- Дубай, Туркия, Араб эмираттары туризм жагынан өнүккөн өлкө, эс алуучу үчүн жолдомо арзан. Жолдомонун төмөндүгү бул атаандашуудан, бааны арзандатып көп туристтерди тартууга аракеттенишет. Туркияга, Араб өлкөсүнө же Египетке жолдомо алсаң колуңа билерик салат, аны көрсөтүп, кайсы ресторандан кандай тамак болсун бекер тамактанасың. Бул да туристтерди тартуунун бир ыкмасы. Эс алуучулар үчүн бир нерсени ойлоп таппаса мамлекет "банкрот" болуп калат. Туркиядагы жогорку шарттагы "төрт жылдыз" деген эс алуучу жайга тамак ашын кошкондо бир күнгө 20-25 доллар төлөнөт. Кыргызстанда төрт жылдыздын шартындагы мейманканага бул каражат менен барып эс алууну элестетүүгө болбойт. Бизде 100-150 доллар, төрт эсеге кымбат. Башка өлкөдө эс алгандар билгенин айтып жатышат, бул чындык. Интернет аркылуу "бааны төмөндөттүк" дегенде күндүн суугуна карабай казак туугандар басып калмак. Туристтердин келбей жаткан себеби баага байланыштуу. Кээ бир пансионат, мейманканалардын ээлерине баалар саясатын түшүндүрө албай, туристтердин кризис убагында Кыргызстанга келүүсүнө өзүбүзгө-өзүбүз жолтообуз. Алма-Атадан Эмиратка учак менен барып келишиң мурда 500-600 доллар болсо, азыр 200 доллар болуп калды. Булардын негизги максаты эптеп эле туристтерди тартуу, жылда келген туристтердин агымын арылтпай, санын түшүрбөй, киреше нөлгө түшсө да "туристтерди жоготпойлу" деген ниетте иштеп жатышат. Бизде тескерисинче, жеке секторлордун ээлери ойлонуш керек, болбосо эртең "банкрот" болуп калат.
- Жеке секторлорго тыюу салынат дегендер бар.
- Бизде жакшы жышаан болуп, атаандашуу башталды. Пансионат, мейманканалар менен Ысык-Көлдөгү жеке үйлөр эс алуучуларды өзүнө тартыш үчүн бардык шарттарды түзүүдө. Ысык суу, таза жатакана, тамагы, көл жээкке алып барганга машиналары да бар. Бул шарттар чөнтөгүнө карап эс алуучуларыбызга жакшы болуп жатпайбы. О.э. түшкөн каражаттан ал үйбүлө жашоо-турмушун оңдоп алат. Андыктан буга эч ким тыюу салбайт, мамлекет тарабынан да каршы пикирлер жок.
- Кыргызстандан чет өлкөлөргө барып эс алуучулардын саны да арбын болсо керек?
- Жолдомону экспортко сатып жаткандыктан туризм товар сыяктуу. Кыргызстандын жараны чет мамлекетке чыгып эс алса "импорт" деп
коет. Мындай учурда биздин акча сыртка чыгат. 2008-жылы 509 млн. доллар мамлекетибизге туризм тармагынан түшсө, Кыргызстандан чет өлкөлөргө 304 млн. доллар чыккан. Бизге туристтер келип акча таштаса, биздикилер сыртка ташташууда, бул өтө чоң акча. Дүйнөлүк кризисте патриотчулук кылып "элим, жерим" деп бир сом болсо да Кыргызстанда калса дешип, чет жактарда эс алышпастан өз мамлекетибизде эле эс алышса дейсиң. Былтыркы 509 млн. долларга 304 млн. долларды кошкондо, 2008-жылы мамлекетибизге 813 млн. доллар түшмөк. Жарандарыбыздын белди бекем бууп, Кыргызстанда эс алганы өлкөбүзгө чоң жардам болмок. Мүмкүнчүлүктөн пайдаланып кыргыз жарандарын көлгө чакырып кетээр элем. Ички туризмди өнүктүрүүдө атуулдардын чоң салымы кирешенин санын кескин түрдө көбөйтмөк.
кыргыз тилиндеги гезит "Айат пресс"
email • архив • редакция
"Тираж, таасир, акча талаштык, биз талашпаган дагы эмне калды?"
Шай, шай шай жоолукчан шайлоо же ишенген кожоң сууга акса
Акылдуудан башчың болсо адашпайсын
Бой таштап тегирмендин барасына
Эне жана балдарды коргоо борборунун директору:
"Аборт азезил сыяктуу, жаныңды алат"
"Сайынбасаң сөөктөрүң ооруп, чучугуңа чейин зыркырайт"
"Мага жеке турмуш менен алышуу азырынча эрте"
Кундуз ЖОЛДУБАЕВА, "Ала тоо" маалымат программалар дирекциясынын атайын
"Турмушка чыкканга үч жолу жакшы шанс болгон"
"Күздүн керемети, жаздын деми шык"