ru cs tt ky ky ky ky ky ky ky tt ky ky ru ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky uk ky ky ru ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ru
"Аалам", 26.03.09 - 13-бет: •
Редакциядан: Ар бир аймак, өрөөндө өмүр кечиргендердин өтмүшү, бүгүнкүсү да ар кыл, анан да ар түрдүү адамдары - акылман, аалымдары, ырчы, балбандары, дыйкан, мүнүшкөрлөрү болот, түркүн окуялар, жоруктар жүз берип турат.
Биз бүгүн ошондой кызыктуу пенделери бар, түр окуялары болуп аткан бир айылдын - Ноокат районунун Кара-Таш айылынын (мурунку Калинин) адамдарынын икая, жоруктарынан жарыялап турабыз. Келиңиз, урматтуу замандаш, силер да өз аймагыңардагы түрдүү окуялар, адамдар, алардын көйгөйлөрү, кылык-жоруктары жөнүндө "Ааламга" жазып жибериңиз.
Отуруштабы, чогулуштабы, ЖК депутаты Аскар Салымбеков - "Бишкектеги базарлар - атбашылыктарга, ал эми ресторан, кафелер ноокаттыктарга тиешелуу" деген экен.
Ырасында эле Бишкектеги эң ири, мыкты ресторандар, маселен, "Монте Карло", "Мэри", "Таш-Рабат", "Алтын казына" ресторандары ноокаттыктарга таандык. Бу сыймыктуу сөз маанисинде эки райондун бирдейлиги айтылгандыр, бирок Аскар мырза акебиз ноокаттыктар Ат-Башыга салыштырмалуу Ноокат мынабу үч маселеде артыкча экенин эске алса, колунан келип турган учурда аткарса өзүнө да, элге да образдуу иш болоор деген ой. Карап көрүңүз, Ноокаттан чыккан Т.Кулатов, У.Салиева, Н.Исанов өңдүү белгилүү инсандардын ысымдары борборубуздун көчөлөрүнө берилген. Алардын айкелдери да көрүнүктүү жерлерде бакыйып турат. Ат-Башыда мындай журтка көрүнуктүү атактуулар жокпу? Бар, Боогачы, Казыбек, Жумамүдүн - өнөр алптары, А.Чортеков Советтер Союзунун баатыры ж.б. дегендей. Араласаң дайынсыз орусча аттарга толгон Бишкек көчөлөрунө булардын ысымдары жарашат эле. Эстеликтери көрк болуп, урпактарга нуска калат эле. Албетте, бул кызганыч же көралбастык эмес, тек ноокаттыктардын намыс-ариеттүүлүгүн, ынтымагын ала жүрсөк деген астейдил ниет.
Жаны бирдей жан досум,
Жан учаарда кел досум.
(Курсташыбыз Токтомаматтын атасы Абдырай аяш атабыздын ыры)
Сейдеш, сенин ысык саламыңды классташың Бектуруш акын декабрдын тогузунда алып келди. Саламың үшүп жүргөн жандүйнөмдү жылытты. Ноокаттыктарча айткандай жашың эликке келгенде сезимде кандайдыр бир өзгөрүүлөр башталат экен. Жалгыздык, кусалык, кыял… Бирок, жыйырма, отуз, кырк деп туура келатып эле, элүү дебей "элик" деп силер жакшы айтат экенсиңер. Мында чоң маани бар турбайбы көрсө. Элүүгө чыкканда эликтей сыныңа келип, кыныңа толот экенсиң, досум. Ноокатта элик жаныбар барбы? Нарын тарапта азайса да бар. Кайберендин сулуусу, сергеги. Айрыкча таңкы үрүл-бүрүлдө шаңга чыгып кылчайып тургандагы көркөмүн айт!
Кылчайып, аржак-бержакты карап турабыз биз дагы. Көбү жок. Өзгөргөн. Азыр адамдар амал үчүн, акча үчүн гана жашап аткандай. Ырас, акча жашоо дечи. Ансыз кайда барасың? Бирок, береги башаламан базар турмуштун жапайы күчү баарыбызды зөөкүр, эки жүздүү, кошоматчы жексурга айлантып тынабы? Дегеле сенин айлыңда кала бергениң сонун болуптур. "Жакшы көргөн кызыңа шаар көрсөтпө" деген кеп бар эле илгери. Шаар бузулду, коом бузулду, өтө бузулду… Сенин ысык саламың мээдеги азгын ойлорду алыс ыргытты бу саам. Саламыңа кулдук, досум.
Эсиңдеби, Карбалас экөөбүз мындан алты жыл мурда Ноокатка сени издеп барганбыз. Атаңдан калган гүл жыттуу чарбаңда Аптап аяшым экөөң жетине албай, өтө кубанып тосуп алдыңар. Анда кайран апаң да бар эле. Жолугушуунун дуусунан, шараптын күүсүнөн сыпаа, мээрбан аяш энебиз Турду менен да дурусураак маслеттешип, көңүлүн сурай албадык бейм аттиң… Ата-эненин кайталанбас касиет баркын эрте ажыраган мен билбесем ким билээр досум. Арты кайрылуу болуп, бейишин берсин асыл адамдын.
Сейдеш, ошондо сөз арасындагы мага бир таарынычың эсте. Ал - Карбаластын студент кезде сага жазган ыры. Аны мен кембагал акындын ыр кечелеринде окуп коет экенмин. Кечени телевизордон көрсөтөт, Шакабага айланат. Сен уялат имишсиң. Ушундайбы? Ошол учурда кайф элем. Кандай жооп бергеним эсимде жок. Бирок, сага куп жарашкан жакшы ырдын шиңгилин мына элик жашка чыкканда жана бир окуп, жана бир чечмелеп берейинби…
Мен Ноокаттык үч адамды жакшы билем. Бири албетте, өзүңсүң. Экинчиси "Кыпчактын кыраан акынымын" деген Бектуруш Табалдиев. Анан ажайып сейрек талант, кайран асыл агабыз Мурза Гапаров, Мурзакенин "Трактиринде" далай жолу бирге болдук. Армансыз баарлаштык. Үчөөңөрдүн мүнөзүңөрдө окшоштук бар. Нукуралык, мээрбандык. "Мен сулуу кыздарды, жандүйнөсү назик аялдарды жакшы көрөм, үка" дечү Мурзаке. Аялзатын сөкпөгөнүң, аны уралбаганың сенин чыныгы эркектигиң, улуулугуң. Буга сыймыктана жүр. Ушуну да акыйкатта эликке чыкканда түшүндүм досум.
Саламым менен Дүйшөн. Бишкек
P.S . Береги сүрөт мындан туура отуз жыл мурда Сары-Челектеги мөлтүр жаштык элеси.
- Ташкенге бура, Ташкенге!..
Айтылуу комузчу Болуш абабыз анда телеберүүгө тез чыгып турчу. Айрыкча "Саринжи Бөкөй", "Акбакай" сыяктуу күүлөрдү чертээрде жеңин чыканагына дейре шашпай түрүп, комузунун кулагын бурай күүлөп, өзүн каадага келтирип олтуруп баштачу, жарыктык. Ошондой учурда ноокаттык чал, кемпирлер балдарына айтышат дейт: "Эй, бу киши эч балаа айтпай эле тарашасын тырмай берет, Ташкентке бура, ошоякты көрөбүз".
Дегеле Ноокатта, асыресе ичкиликтерде комуз чертүү өнөрү анча өнүкпөгөн. Кудайберген Темиров баштаган таланттар жалаң аккордеондо сыздап, кубулжута ышкырып калганы балким ошондон окшобойбу!..
Кара-Таштык классик Мурза Гапар
Мурзаке өзү оро-пара жарыкка келген Нооруз майрамындай жайдары, жаз күнүндөй мээрбан адам эле… Бир жолу таң эрте тогузунчу кичи райондогу базарчадан жолугуп калдым. Анда үйү ошол жерде болчу. Салам айтып, кол сунсам алик албай эле суу издеп калды. Оо арыдагы сууга колун чайкап, жүз аарчысына шашпай сүрттү да саламдашып, "Кечир үка, азыр сенин алдыңда бир ичкич жигит менен учурашып койдум, кысталак ар жерге жатып жүргөн неменин колун ким билет?- деди адатынча көздөрү күлүңдөп, тиштерин кашкайта.
Мурза Гапар оозеки кепте да жазгандарындай майин, ажайып аңгемечи болгон. "Трактирге" ичиш үчүн эмес, баарлашуу үчүн кирчү. Шарабын улам уурттап, Хемингуэйден же Саадиден кеп салса түгөтө албай, "Үка, сени тажаткан жокмунбу?" деп коюп, эргий берчү…
Караташ айылындагылар кудум гавроволуктарча же биздин чоңколорчо сүйлөйт. Айрыкча адамдарга жандооч ат койгонго өтө уста. Өздөрү "насак" дешет, орусчалаганда "кличка" болот. Аердеги ар бир адамдын сөзсүз насагы бар, ага өздөрү да көнүп алышкан, чычалашпайт. Эсеби маселен, буларда Эргеш, Кочкор, Абдрахман ысымдуулардан баш адашат. Ошолордун ичинен өзү түз, момун жүргөн бир Абдрахмандын насагы жок имиш. Караташтыктар жөн жатабы, ойлонушат. Эшик алдында атадан калган, элдикинен бөтөнчө зор тереги бар экен, акыры аны "Абдрахман терек" аташат. Бул жаңы ысымды укканда үй ээси арданып кетип, баягы теректин бутак-шактарын балталап, араалап таштайт. Дарактын бутак, шактарын кыйганды кара-таштыктар "Галдик урулду!" - дешип коюшат. Бечара Абдрахман ошондо катуу жаңылганына өмүр бою өкүнүп жүрүп өткөн экен. Себеби, ага жаңы аттардын сериясы башталат.
Киши бою терек жазда барпая шак чачып көктөйт, ээси Абдрахман "галдик" атка конот. Буга арданган Адыкең түбүнөн кесет. "Абдрахман дүмүр" пайда болот. Дүмүрдү түбүнөн оодарын салат, анан аер чуңкурайып калат да, "Абдрахман чуңкур" дешип чыгарышат. Кудай урбадыбы, чуңкурду тегиздейт. Эми "Абдрахман тегиз" деген жапжаңы, ары түбөлүктүү ысым даяр. Караташтыктардан өлүп кутулуш да кыйын. Эми кайран кишинин урпактары "Абдрахман тегиздин балдары" делинип жүрөт.
- Эй! Бери, мени карап тур!
Азим деген киши бар, насагы - "Мичурин". Жашылча, мөмөлөрдү өстүрүштү мыкты билгени үчүн ушул "наам" ыйгарылган экен. Энди анын укум-тукумуна чейин "Мичурин" деп кете берет. Ал - башка кеп. Кызыгы…
Кызыгы ошо Азим "мичурин", маселен, уюлдук телефондон сүйлөшүп калган адамына, өтө шашылыш болуп жатса да - Эй! Бери, мени карап тур! - дей берет экен. Бул ага адат болуп калган.
Үкаларинин бири телефон чалса, дагы ошентет: - Эй! Бери, мени карап тургун!..
Анда үкасы: - Каякты карайын? Телефондон көрүнбөйт экенсиз? Жөн эле айта бербейсизби, бирдик түгөнүп жатат да! - деп наалыптыр.