ru en kk ky ru ru ky ky ru ru ru bg ru ru ru en hbs_cyr ru ky hu ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky uk ky ky ky ky uk ky ru el ru ky ru ky ru ky ru ky ru ky ru tt ru ky ky ky ru ru bg ky ru ru ru ky ru ru ru ky ky ky ru ky ky ky ru ky ky ru
"Айат пресс", 30.07.09 - 7-бет: •
Макала издегич Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Архив-1 Архив-2 Архив-3 Архив-4 Архив-5 Архив-6 Zaman Кыргызстан Агым Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Ош шамы Ош жаңырыгы Кыргыз руху Салык экспресс Саратан Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Алас Бишкек таймс Назар Энесай Новости Иссык-Куля Эркинтоо Биримдик Пресс kg Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар
Эне жана балдарды коргоо борборунун директору:
"Аборт азезил сыяктуу, жаныңды алат"
- Камчыбек Аскарбекович, эне жана балдардын өлүмү акыркы убактарда кандай көрсөткүчтө?
- Жылына Кыргызстан боюнча 120 миңдей бала жарык дүйнөгө келет.
Дүйнөлүк саламатыкты сактоо системанын критерийи боюнча тирүү төрөлгөн бала жана өлүк төрөлгөн бала деп бөлүнөт. Системасы 500 граммдан өйдө, 22 жумадан өтүп төрөлгөн балдар тирүү төрөлгөндөр деп эсептелет. Борбордук Азияда Кыргызстан 2004-жылдан баштап балдардын жана энелердин өлүмү боюнча дүйнөлүк саламаттыкты сактоо системасынын сыны менен иш жүргүзүп келаткандыктан, ара төрөлгөн балдардын, энелердин өлүмү жылдан-жылга азайууда. Тилекке каршы региондордо ара, айына жетпей төрөлгөн балдарды атайын калыптандырууга көп аспаптар жетишсиз. Кээ бир дары-дармектер абдан кымбат болгондуктан айыл жериндегилердин көпчүлүгү сатып ала алышпайт. Андыктан биздин көрсөткүчтөр кээ бир өлкөлөрдөн өйдөрөөк.
- Кандай иш-аракеттердин негизинде энелердин жана балдардын өлүмүн "азайтып жатабыз" деп ойлойсуз?
- Жер-жерлердеги үй-бүлөлүк топторду, кош бойлуу энелерди окутуп, төрөлгөн наристени дарыгер жоопкерчилик менен көзөмөлгө алып, тынбай барып туруусун талап кылуудабыз. "Болочок энелердин мектеби" деген бар, ал мектепте төрөгөнгө чейин, төрөт убагында аял өзүн кандай алып жүрүүсү керек экенин окутат. Көпчүлүк энелер денсоолуктарына көңүл кош мамиле кылып, дарыгерге кайрылышпайт, кош бойлуу болоордон мурун денсоолуктарын текшертишпегендиктен өнөкөт оорулар, аз кандуулук дегендер кездешет. Биздин республикада быйыл эне менен баланын өлүмүнө каршы атайын өкмөттүк программа ишке киргизилип жатат. Ал программа ишке кирсе чоң ийгиликтерге чогуу күбө болобуз.
- Аборттун зыяндуулугу боюнча айтып берсеңиз?
- Аборт-эненин ичинде өсүп жаткан түйүлдүктү токтотуп, организмге бүлүк салат. Жаратылыш мыйзамына терс багытта иш жасалат, өзгөчө биринчи баласын алдырган жаш кыз-келиндердин экинчи жолу боюна бүтпөй калышы мүмкүн. Аялдын жатынын механикалык жол менен тазалаганда, жатын трамва алат. Кээ бир убакта тон жатын менен тыгыз байланышта болсо чоң кан тамырга зак кетип "кровотечение" болуп, жаш организимге чоң салакасын тийгизет. Аборт жасатуу бул саламаттыкты сактоонун иши эмес, бул жалпы элдин иши экен. Андыктан аборт боюнча мектептерден баштап жогорку окуу жайларга, үйбүлөлүк дарыгерлер топторуна чейин аборттун зыяндуулугу боюнча түшүндүрүү иштери жүрүп, семинарлар уюштурулууда. Бул иш-чаралардын негизинде аборттун да саны азайгандын үстүндө.
Акылбек УСУПБАЕВ, КРнын саламаттыкты сактоо министрлигинин
башкы урологу, Республикалык илимий урология борборунун директору:
- Акылбек Чолпокулович, "Эркектердин денсоолугунун жумалыгы" деген демилгеңиздердин жыйынтыгын айтсаңыз.
- Урология изилдөө борбору беш жылдан бери бул демилгени көтөрүп, бардык областтарды, райондорду кыдырып, аймактардагы эркектерге акысыз кеңештерди берип келебиз. Кийинки учурда эркектердин өмүрү кыскарып, көп эркектер доктурга көрүнгөндөн уялып, намыстанып жүрүп, жашында эле каза болуп жатпайбы. Быйылкы кыдыруубуздан төмөнкү көрсөткүчтөргө ээ болдук. Простата безинин сезгениши 26 пайыз, простата безинин сезгениши жана жыныстык органдардын начарлашы 7, 4 пайыз, простата безинин аденомасы 15 пайыз, бөйрөктүн сезгенүү оорулары 19 пайыз, заара жана бөйрөк таштары 13 пайыз, эркек тукумсуздугу 2, 85 пайыз, варикацени 0, 79 пайыз, рак оорулары 10, 6 пайызды түздү. Жалпысынан урологиялык жактан жабыркагандардын көбү, оор дарттагылары 80 пайыздан да көп кайрылышты. Кайрылгандардан денсоолугу таза, жакшы дегендер 2,16 эле пайызды көрсөттү.
- Кайсы аймактарда көп кайрылышты?
- Ошто 2055 адам, Жалалабадда 2045, Ысык-Көлдө 400, Нарында 100, Кызыл-Кыяда 1200 киши, Бишкектеги поликлиникалардан 2800, Славян универиситетинен 250, Талас областы боюнча 328 адам кайрылды. Ар бир аймактагы адистер менен биздин адистер биргеликте иш алып барып жатышты. Урологиялык адистер жок аймактарда өзүбүздүн адистер иштешти. Жеке поликлиникага кайрылышса кеңеш алып, текшерилип, анализ тапшыруулары үчүн 500 сомдун тегерегинде каражат сарпталмак, андыктан кеңеш алып, акысыз текшерүүдөн өткөн эркектердин ар бирине 500 сомдун тегерегинде жардам көрсөтүлгөндөй болду.
Улуттук фтизатрия борборунун башкы дарыгери:
"Россиядан кургак учуктун оор формасын жуктуруп келип атышат"
- Абдуллат Саматович, кургак учук оорусу кыргызды курутуп атабы?
- Кургак учук оорусу жана кургак учуктан өлгөндөрдүн саны акыркы 5-6 жылдын ичинде азайды. Ошентсе да башка өлкөлөргө салыштырмалуу Кыргызстандагы көрсөткүч жогору. Кургак учук-социалдык жактан көбөйгөн оору болгондуктан элдин жашоо-турмушу оңолбосо, бул оңолбойт. Экинчиден азыр ички жана тышкы миграция күч алды. Эл Россия, Казакстанга кетип, иштеген менен ал жакта кыйраткан жашоо жок. Бир бөлмөдө 10-15 адам жашап, жашоо-шарт кыйындыгынан кургак учукту бири-бирине жуктуруп, Россиядан оор формадагы кургак учуктар келип жатат. Өзүбүздүн ички миграцияда биздин Кыргызстандагы көп катталган кургак учук Бишкек шаары, Чүй областы, Ош шаары болууда. Мунун ички миграция менен түшүндүрсө болот. Кургак учукка каршы дарыларыбыздын бары эл аралык фонддор аркылуу, глобалдуу фонддун жардамы менен келет. Эгер эл аралык фонддор болбогондо кургак учукту дарылап, аяктыра алмак эмеспис.
- Туберкулез диспансерлеринин жанына кафе, ресторан, ашканалардын курулуп жатканына кандай карайсыз?
- Ал жайлар оорукананын айланасына курулгандыктан кургак учук менен ооругандар тымызын билгизбей барып тамактанышат. Идиш-аяктар жакшы жуулбай калса кургак учуктун таякчалары ошондон да тарашы мүмкүн. Негизи ал жерлерге оорулуу барбашы керек. Ал оорулуунун каймана мамилеси башкаларга терс таасирин тийгизип жатпайбы.
Шаарыбыз азыр ысык аптапка чөмүлүп турган чагы. Жаш бала эмес, чоң адамдар да акактап, көлөкө издеп, колдон келсе сууга бир чумкуп алганды эңсешет. Ал ансайын шаар борборунда фонтандар көз жоосун ала атырылат. Ал жерге барсаң айлананы шаңга бөлөп, жаш балдардын сууга киринип, кайра курганып эс алып жүргөнүн көрөсүң. Жанында бейкапар ата-энеси карап отурат. Жакында республиканын башкы санитары Кубанычбек Чойбеков шаардын фонтан сууларынан ич келте оорусунун вирустары табылганын жар салды. Демек, балаңызды көчөгө сууга түшүшүрүп, жанында көңүл кош отуруп, ооруканага түшкөндүн ордуна үйгө чоң таштекке салганыңыз оң. Анын үстүнө азыр үйлөмө бассейндер толуп атпайбы...
Көлмөчөлөрдүн жээгинде жашагандарга кыйын. Чиркей чагып, тытынып-тырманып, безгекке айланып адам калтырап-титиреп, өмүр менен да кош айтышат. 2005-2006-жылдары Кыргызстанда безгек оорусу күч алып, коркунуч жараткандыктан, "Безгекти көзөмөлдөө" долбоору иштеп баштаган. Ал долбоордун кординатору Нурболот Үсөнбаевдин айтымында безгек оорусу бүгүнкү күндө жокко эсе. 2006-жылы 330 адам безгек менен жапа чексе, 2009-жылы 3 адам катталган.
Куш тумоосунун туткунунан жаңы кутулсак, чочко тумоосу жан кейитет көрүнөт. Чочко тумоосу дүйнөнүн 160 мамлекетине тарап, 900 гө чукул адам көз жумду. "Бизге келбейт" деп камаарабай отура бербейли кыргыз. Коңшу Казакстанда бул илдеттин вирусу табылды. Өткөн жумада Британиядан Астанага келген үч казак окуучусу жуктура келиптир. Демек, биздин өлкө да бул илдетке бир кадам жакынбыз. Чочко тумоосу Казакстанга келгени аптекаларда бетти чүмбөттөгүч маска 15-35 тенгеден 300 тенгеге көтөрүлүп, мурундун астына сүйкөлчү Оксолин мазынын баасы да асмандын башын чапчыды. Эгер сиз ала жайда грипп болуп, температураңыз көтөрүлсө "дары ичип өз алдымча айыгам" деп тоңмоюнданбай дароо "тез жардам" чакырыңыз.
Жалал Абадда сибир жарасы пайда болду деген ызы-чуу менен 167 адам ак халатчандардын көзөмөлүндө. Аксы районунун Семет айылында 18-июлда айыл тургунун уйу ооруп калганынан 19-июлда аны жөн өлүп калгыча деп адалдап союп алышкан. Көп узабай уй ээсиинин колдоруна жара чыгып баштаган да ал жараны таңып, өз алдынча дарыланган, айласы кеткенде гана доктурга 27-июлда кайрылган.
кыргыз тилиндеги гезит "Айат пресс"
email • архив • редакция
"Тираж, таасир, акча талаштык, биз талашпаган дагы эмне калды?"
Шай, шай шай жоолукчан шайлоо же ишенген кожоң сууга акса
Акылдуудан башчың болсо адашпайсын
Бой таштап тегирмендин барасына
Эне жана балдарды коргоо борборунун директору:
"Аборт азезил сыяктуу, жаныңды алат"
"Сайынбасаң сөөктөрүң ооруп, чучугуңа чейин зыркырайт"
"Мага жеке турмуш менен алышуу азырынча эрте"
Кундуз ЖОЛДУБАЕВА, "Ала тоо" маалымат программалар дирекциясынын атайын
"Турмушка чыкканга үч жолу жакшы шанс болгон"
"Күздүн керемети, жаздын деми шык"