el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el es en en pt es en es el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el pt el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el nds el el el el fr el el el el el el el en en en en en en en en en en en en
Άρθρο του δικηγόρου Γιώργου Γκίκα (ΜΔΕ Εργατικού Δικαίου και Δικαίου Κοινωνικής Ασφάλισης & Υγείας) το οποίο δημοσιεύθηκε στο Blog του Iνστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ
Τις τελευταίες εβδομάδες η ανθρωπότητα βιώνει μια από τις χειρότερες υγειονομικές κρίσεις στην ιστορία της. Καθημερινά, χιλιάδες άνθρωποι νοσούν, νοσηλεύονται και αρκετοί από αυτούς χάνουν δυστυχώς τη ζωή τους. Υπό αυτές τις πρωτόγνωρες συνθήκες και στην προσπάθεια περιορισμού της διασποράς του ιού, η κοινωνία αλλάζει, οι άνθρωποι αποστασιοποιούνται από τον κοινωνικό τους περίγυρο και παραμένουν στο σπίτι. Η όλη κατάσταση δεν αφήνει φυσικά ανεπηρέαστη την αγορά εργασίας, καθώς όλο και περισσότερες επιχειρήσεις επιλέγουν να συνεχίσουν τη λειτουργία τους καταφεύγοντας στη λεγόμενη τηλεργασία.
Στην αλλαγή του από δεκαετίες παραδεδομένου εργασιακού μοντέλου συντέλεσαν πολλοί παράγοντες. Οι κυριότεροι ήταν οι αλλεπάλληλες οικονομικές κρίσεις και η χαμηλή κερδοφορία των επιχειρήσεων, σε συνδυασμό με την όλο και μεγαλύτερη προσπάθεια για τόνωση της ανταγωνιστικότητας και περιορισμό του εργατικού κόστους, ο ισχυρός οικονομικός ανταγωνισμός που πυροδότησε η απόλυτη ελευθερία κίνησης κεφαλαίων παγκοσμίως και η ανάπτυξη της Κίνας και της Ινδίας, που αναδύθηκαν ως ισχυροί οικονομικά παίκτες, η οποία στηρίχθηκε κυρίως στη συμπίεση του εργατικού κόστους. Όλα αυτά βέβαια δεν θα ήταν δυνατόν να αλλάξουν το σκηνικό χωρίς την τεχνολογική επανάσταση, με τη δημιουργία και την εξάπλωση της χρήσης των ηλεκτρονικών υπολογιστών.
Πλέον υπάρχει πληθώρα εργαλείων που υποστηρίζουν την απομακρυσμένη επικοινωνία και, σε συνδυασμό με τη μείωση κατά πολύ του κόστους των τηλεπικοινωνιών, παρατηρούμε αλματώδη αύξηση της απασχόλησης εργαζομένων με τη μορφή της τηλεργασίας.
Αρχικά, όπως ήδη ειπώθηκε, η τηλεργασία εντάσσεται στο πλαίσιο των πολιτικών ευελιξίας της απασχόλησης που επιχειρούν να καλύψουν τις ανάγκες της αγοράς, σε συνάρτηση με την εξοικονόμηση πόρων που απορρέει από το χαμηλότερο εργατικό κόστος σε σχέση με την πλήρη και μόνιμη απασχόληση. Παράλληλα όμως, προωθώντας τον τεχνολογικό, οργανωτικό και διοικητικό εκσυγχρονισμό της επιχείρησης και την αναβάθμιση του ανθρώπινου παράγοντα, η τηλεργασία δύναται να συμβάλει στη μεγιστοποίηση της ευελιξίας, με έμφαση στους ποιοτικούς συντελεστές αύξησης της παραγωγικότητας και όχι μόνο στη μείωση του εργατικού κόστους, όπως οι άλλες ευέλικτες μορφές απασχόλησης.
Η τηλεργασία έχει συνήθως ως αποτέλεσμα την αύξηση της παραγωγικότητας κατά 10% με 40%, διότι ο εργοδότης απαιτεί από τους εργαζομένους μεγαλύτερο όγκο εργασίας, καθώς εκείνοι δεν σπαταλούν χρόνο για τη μετακίνησή τους στην επιχείρηση. Η αύξηση της παραγωγικότητας επιτυγχάνεται, επίσης, λόγω της μείωσης των αδικαιολόγητων απουσιών ή απουσιών ασθενείας και της αύξησης της ευελιξίας των εργαζόμενων σε περιόδους αυξημένης ζήτησης. Με τη χρήση της τηλεργασίας οι εργοδότες μπορούν ακόμη να διαχειρίζονται καλύτερα τις επιχειρήσεις τους, καθώς η εργασία δεν επηρεάζεται από αναδιοργανώσεις της εταιρείας. Για τους εργαζομένους τώρα, η τηλεργασία μπορεί να προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης, καθώς μπορούν να αναζητήσουν εργασία σε επιχειρήσεις που εδρεύουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους. Παράλληλα, ο τόπος κατοικίας αποτελεί προϊόν ελεύθερης επιλογής, καθώς αποδεσμεύεται από τη συνεκτίμηση της παραμέτρου της προοπτικής απασχόλησης που έχει μια συγκεκριμένη περιοχή.
Επιπλέον, με την τηλεργασία οι εργαζόμενοι έχουν τη δυνατότητα αποτελεσματικότερης κατανομής του χρόνου εργασίας, καλύπτοντας τις ανάγκες τους όσον αφορά τον τρόπο διάθεσης του ελεύθερου χρόνου, τη συμφιλίωση επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής και γενικότερα την προσαρμογή του χρόνου εργασίας στον τρόπο ζωής τους (π.χ. ταυτόχρονη εργασία και φροντίδα μικρών παιδιών, ατόμων με αναπηρία ή ηλικιωμένων, συνδυασμός διακοπών και εργασίας, εργασία κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου, νωρίς το πρωί ή αργά το βράδυ κ.λπ). Η τηλεργασία μπορεί συνεπώς να συμβάλει στην αρμονική ανάπτυξη της προσωπικότητας του εργαζομένου διαμέσου της εργασίας του, η οποία δεν πρέπει να αποτελεί αυτοσκοπό.
Δυστυχώς όμως η ζυγαριά γέρνει δυσανάλογα υπέρ του ενός μέρους, και η χρήση της τηλεργασίας θέτει τους εργαζομένους σε μεγάλο κίνδυνο. Αρχικά, η οργάνωση των επιχειρήσεων με τηλεργασία έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση της ανεργίας, αφού η αυτοματοποίηση τις περισσότερες φορές συνοδεύεται από αντικατάσταση της εργασίας από τη μηχανή. Η εξέλιξη αυτή εξαρτάται βέβαια σε μεγάλο βαθμό και από τις επιχειρηματικές και επενδυτικές κινήσεις των εργοδοτών, στο πλαίσιο του διεθνούς καταμερισμού και ανταγωνισμού. Σημαντικότερη όμως και πιο επικίνδυνη επίπτωση τις τηλεργασίας για τους εργαζομένους είναι η παράκαμψη της προστατευτικής εργατικής νομοθεσίας που συνεπάγεται η εργασία που εκτελείται μέσα από μηχανές και πλατφόρμες.
Το εργατικό δίκαιο διαπνέεται διαχρονικά από την αντίληψη της προστασίας του ασθενέστερου μέρους της σύμβασης, δηλαδή του εργαζομένου. Η προστασία της πνευματικής και σωματικής υγείας και ασφάλειας του εργαζομένου αναδεικνύεται, μεταξύ άλλων ρυθμίσεων, μέσα από την πρόβλεψη ενός μέγιστου χρόνου ημερήσιας απασχόλησης, ανερχόμενου σήμερα σε 13 ώρες ημερησίως, στο πλαίσιο του οποίου ο εργαζόμενος βρίσκεται στην εργασία του, στη διάθεση του εργοδότη, για να ασκήσει τα εργασιακά του καθήκοντα, και ενός ελάχιστου χρόνου ημερήσιας ανάπαυσης, έντεκα συνεχόμενων ωρών ανά εικοσιτετράωρο, ο οποίος μεσολαβεί μεταξύ δύο περιόδων εργασίας και επιτρέπει στον εργαζόμενο να απαλλάσσεται από τα εργασιακά του καθήκοντα, να αποσύρεται από τον εργασιακό χώρο και να αφιερώνει πολύτιμο χρόνο στην οικογένειά του και στις κοινωνικές του υποχρεώσεις. Η χρήση όμως των υπολογιστών ουσιαστικά καταλύει στην πράξη τα ανωτέρω. Έχουμε μια νέα μορφή εργασίας, την κινητή εργασία, άνευ χρονικών και τοπικών δεσμεύσεων, που συγχέει τα άλλοτε σαφώς διακριτά όρια εργασίας και ανάπαυσης εις βάρος της τελευταίας. Ζούμε στην εποχή μιας νέας «κανονικότητας», στο πλαίσιο της οποίας είμαστε συνεχώς συνδεδεμένοι είτε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είτε στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, διαθέσιμοι ανά πάσα στιγμή, και μάλιστα αισθανόμαστε απολογούμενοι αν δεν απαντήσουμε σε μια κλήση ή ένα μήνυμα που αφορά την εργασία μας, ανεξαρτήτως ώρας.
Η ανάπτυξη της τηλεργασίας, όπως γίνεται κατανοητό, ενέχει πολλά προβλήματα και κινδύνους για τους εργαζομένους. Στόχος είναι η παράκαμψη ή/και η εξουδετέρωση της εργατικής νομοθεσίας. Πρώτος –και από ό,τι φαίνεται εύκολος– στόχος είναι ο «χρόνος εργασίας», όμως, όσο η τεχνολογία προχωράει και εξελίσσεται, τόσο θα πυκνώνουν και οι κίνδυνοι για τους εργαζομένους. Ιδίως περίοδοι κρίσης και «έκτακτης ανάγκης», όπως αυτή που βιώνουμε λόγω της πανδημίας, αποτελούν για κάποιους χρυσή ευκαιρία προκειμένου να «δοκιμάσουν» σχέδια που αργότερα θα εφαρμόσουν και στην «κανονικότητα». Σχέδια που συχνά στρέφονται ενάντια στην εργασία.
Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να έχουν κανένα άλλο δίχτυ προστασίας πέρα από τη διαρκή επαγρύπνηση και διαφύλαξη στην πράξη του εργατικού δικαίου και, κατ’ επέκταση, των εργασιακών δικαιωμάτων. Πρέπει να υπενθυμίζεται συνεχώς πως η τήρηση του εργατικού δικαίου δεν επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια των εργοδοτών και –το σημαντικότερο– ο ρόλος και ο χαρακτήρας του είναι ένας, η προστασία του εργαζομένου, και καμία κατάσταση έκτακτης ανάγκης δεν δύναται να δικαιολογήσει ουδεμία παραβίασή του. Βασικό πρόβλημα, τέλος, αποτελεί το γεγονός ότι δεν υπάρχει σαφής νομική ρύθμιση της τηλεργασίας. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο πρώτος νόμος με διατάξεις περί τηλεργασίας στην Ελλάδα ψηφίστηκε το 2010. Συμπερασματικά, η τηλεργασία μπορεί δυνητικά να βοηθήσει στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων και της οικονομίας και να αποτελέσει «σανίδα σωτηρίας» σε περιόδους κρίσεων για τη λειτουργία των επιχειρήσεων. Ωστόσο, πρέπει πάντα να προστατεύεται ο εργαζόμενος, πράγμα που δυστυχώς τις περισσότερες φορές δεν συμβαίνει.
Στο πλαίσιο αυτό, απαιτείται η θέσπιση ειδικής δικαιοπολιτικής ρύθμισης για την προστασία των εργαζομένων. Ωστόσο, μέχρι τότε και δεδομένης της υφιστάμενης κατάστασης, όπου η επικοινωνία εργοδότη – εργαζομένου και εργαζομένου – πελάτη είναι συνεχής και δεν περιορίζεται σε κάποιο συγκεκριμένο ωράριο εργασίας, οφείλουμε να αναζητήσουμε πιθανές λύσεις στο πρόβλημα. Μέρος της νομικής θεωρίας ήδη προτείνει τη θεώρηση αυτής της εργασίας ως «πρόσθετης». Άλλωστε, για την ετοιμότητα προς εργασία του τηλεργαζόμενου ήδη ο νόμος 3846/2010 ορίζει ότι «αν στη σύμβαση περιέχεται συμφωνία για τηλε-ετοιμότητα, ορίζονται τα χρονικά της όρια και οι προθεσμίες ανταπόκρισης του μισθωτού». Έτσι, εξ αντιδιαστολής προκύπτει ότι, εφόσον δεν υπάρχει σχετική συμφωνία, δεν υπάρχει υποχρέωση του εργαζόμενου για παροχή εργασίας.
Ως εκ τούτου, η περίπτωση της διαρκούς διαθεσιμότητας προς εργασία με τη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών που εκδηλώνεται πέραν του νόμιμου ή συμβατικού ωραρίου δίχως να αποτελεί αντικείμενο συμβατικής δέσμευσης, μετά από προτροπή ή και ρητή εντολή του εργοδότη, θα πρέπει να νοείται ως απαίτηση για πρόσθετη εργασία. Σύμφωνα με το άρθρο 659 του Αστικού Κώδικα, «αν παρουσιαστεί ανάγκη για εργασία πέρα από τη συμφωνημένη ή τη συνηθισμένη, ο εργαζόμενος έχει υποχρέωση να την παράσχει, αν είναι σε θέση να το κάνει και η άρνησή του θα ήταν αντίθετη με την καλή πίστη». Αν όμως ο εργαζόμενος επιλέξει να αφιερώσει χρόνο εκτός του συμβατικού ωραρίου ακόμη και π.χ. απαντώντας σε πελάτες στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, θυσιάζοντας ώρες από την προσωπική του ανάπαυση, θα πρέπει να αξιώνει και να λαμβάνει προσαύξηση επί της αμοιβής του για ενδεχόμενη υπέρβαση του ωραρίου του (π.χ. υπερωρία – υπερεργασία).
Οι δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογία δεν μπορούν να μείνουν ανεκμετάλλευτες. Όμως απαραίτητη προϋπόθεση είναι η προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων και η ενδυνάμωση της θέσης τους. Στις σημερινές συνθήκες σκληρού ανταγωνισμού οι ανθρώπινοι πόροι αποτελούν το πολυτιμότερο κεφάλαιο μιας επιχείρησης, παίζοντας καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη συνεχούς ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος.
Κουκιάδης, Ι. Δ., Ατομικό και Συλλογικό Εργατικό Δίκαιο, Σάκκουλας, 6η έκδοση, Αθήνα–Θεσσαλονίκη, 2017.
Παπαδημητρίου, Κ. (επιμ.), Πληροφορική και Εργατικό Δίκαιο. 16ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εταιρείας Δικαίου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλιση.
Παπαδημητρίου Κ., Πληροφορική, Εργασία, Εργατικό Δίκαιο, Σάκκουλας, Αθήνα–Κομοτηνή, 1987.
Σκανδάλης, Ι.Β, Χρόνος Εργασίας. Η οριοθέτησή του στο σύγχρονο Εργατικό Δίκαιο, Π.Ν. Σάκκουλας, 2017.
Τραυλός-Τζανετάτος, Δ., «Η απορρύθμιση του χρόνου εργασίας», ΕΕργΔ, 1997.
«Ψηφιακή Επανάσταση και Εργασία. Η πλατφόρμα Crowdworking», ΕΕργΔ, τ. 75, τευχ. 11, 2016.
Το Εργατικό Δίκαιο στην Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση. Ψηφιοποίηση, Ρομποτική και Τεχνητή Νοημοσύνη, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα 2019.
Εργατικό Δίκαιο και Πολιτική, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα–Κομοτηνή, 1986.
Προηγούμενο άρθρο“Για να μπορούμε να μένουμε σπίτι” του Γιώργου Ραντίτσα
Επόμενο άρθρο“Γιατί είναι περιττή κάθε πρόταση βελτίωσης της αξιολόγησης στο Δημόσιο”, του Λέανδρου Χ. Ρακιντζή
ΠΗΓΗ: Iνστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ
Τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν τις απόψεις των συγγραφέων τους
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
Παγκόσμιο κύμα απο-ιδιωτικοποιήσεων στο νερό
Επιλεγμένο άρθρο - 02/10/2022
Γιώργος Δήμτσας: Απόφαση να παρακολουθούνται οι εργαζόμενοι
Επιλεγμένο άρθρο - 21/09/2022
Γιώργος Δήμτσας: «Εκτροπή» με την με το ζόρι ιδιωτικοποίηση της ΕΥΔΑΠ! Αγνοούν ακόμη και το ΣτΕ!
Επιλεγμένο άρθρο - 17/09/2022
ΕΜΔΥΔΑΣ: Το παράδειγμα της Ενέργειας δείχνει με σαφήνεια που οδηγούν οι ιδιωτικοποιήσεις
Επιλεγμένο άρθρο - 26/08/2022
“Αγώνας για το νερό. Η Δικαιοσύνη σύμμαχος, οι Κυβερνήσεις αδύναμες και απρόθυμες”
Επιλεγμένο άρθρο - 25/08/2022
εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ
έχετε εισάγει εσφαλμένη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου!
παρακαλώ εισάγετε εδώ την ηλεκτρονική σας διεύθυνση
αποθηκεύστε το όνομα, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και τον ιστότοπό μου σε αυτό το πρόγραμμα περιήγησης για την επόμενη φορά που θα σχολιάσω.
© Copyright 2012 - 2022 ΣΕΚΕΣ ΓΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΥΔΑΠ
Χρησιμοποιούμε cookies στον ιστότοπο μας για να βελτιώσουμε την εμπειρία χρήστη. Παντώντας "Αποδοχή" συναινείτε στην χρήση όλων των cookies.
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.