el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el en el en el el el en el el en en el en en el el en el el el en el el el el en el el en el en fi el ru en el el el en el el el el el en el en en el el en el en el en el el en el el el en el el el el el el en el en el el el el el el el en el el el en el en el el en el en el en en en en en el el el el el en en en en el en el en en el en el en el el en el en el en el el en en el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el
[[Αρχείο:20091128 Xanthi Greece 3.jpg|thumb|right|290px|Τοπική αρχιτεκτονική στη παλιά πόλη - "''[[σαχνισιά]]''": ξύλινα μαδέρια-υποστυλώματα στηρίζουν τα δωμάτια του ορόφου που επεκτείνονται πέρα από τα όρια της τοιχοποιίας του ισογείου  .]]▼
Η '''Ξάνθη''' είναι πόλη της [[Θράκη]]ς στη [[Βόρεια Ελλάδα]].  Είναι η πρωτεύουσα της [[Νομός Ξάνθης|ομώνυμης]] περιφερειακής ενότητας και αποτελεί [[Δήμος Ξάνθης|δήμο]] με πληθυσμό 65.133 κατοίκων σύμφωνα με την απογραφή του 2011. Είναι κτισμένη στις παρυφές του [[Αχλαδόβουνο|Αχλαδόβουνου]] και υπάγεται διοικητικά στην [[Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης]].
Κατά την [[Ελληνική Επανάσταση του 1821]] οι Ξανθιώτες συμμετείχαν με κυριότερο οπλαρχηγό τον ''καπετάν [[Γεώργιος Δημητρίου|Γεώργιο Δημητρίου]]''.
Σύμφωνα με την μυθολογία εδώ ήταν το ορμητήριο του θεού Άρη αλλά και του Βορέα. Με την λίμνη Βιστωνίδα συνδέεται και ο άθλος του Ηρακλή με τα άλογα του Διομήδη.
Στο τέλος του 14ου αι. αρχίζει ο εποικισμός της περιοχής με μουσουλμάνους και ο εξισλαμισμός των ορεινών περιοχών του νομού.
Κατά τον [[Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος|Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο]], η Ξάνθη καταλήφθηκε από τους Βούλγαρους στις 8 Νοεμβρίου 1912. Στις 13 Ιουλίου 1913 απελευθερώθηκε από τον ελληνικό στρατό, ωστόσο με τη [[Συνθήκη Βουκουρεστίου (1913)|Συνθήκη του Βουκουρεστίου]] την ίδια χρονιά, όλη η Θράκη αποδόθηκε στην Βουλγαρία. Η οριστική απελευθέρωση από τους Βούλγαρους έλαβε χώρα στις 4 Οκτωβρίου του 1919, όταν μετά την ήττα των Γερμανών και των συμμάχων τους, ο ελληνικός στρατός μπήκε στην Ξάνθη και την απελευθέρωσε. Η πλήρης ενσωμάτωση της Ξάνθης και όλης της Δυτικής Θράκης στην Ελλάδα επήλθε με την [[Συνθήκη των Σεβρών]] στις 28 Ιουλίου 1920.
Στην πόλη της Ξάνθης από το 2000 και μετά παρατηρείται έντονη πολεοδομική δραστηριότητα, η πόλη εξάλλου φιλοξενεί και πανεπιστημιακές σχολές με χιλιάδες φοιτητές. Η Ξάνθη επεκτείνεται κυρίως προς την περιοχή της Χρύσας αλλά και προς τα νότια, όπου το 1959-1960, είχε δημιουργηθεί συνοικισμός, όταν η τότε κυβέρνηση έχτισε κατοικίες με σκοπό τη διάθεσή τους σε κατοίκους της πόλης. Ο συνοικισμός, γνωστός σαν «παλιές εργατικές κατοικίες», περικλείεται από τις οδούς Απόλλωνος, Θεοδοσίου Δούκα, Πιαλόγλου και Αλικαρνασσού.{{πηγή}}▼
▲== Διοικητική Διαίρεσηδιαίρεση ==
Ο [[Δήμος Ξάνθης]] αποτελείται από τις εξής δημοτικές ενότητες:
*[[Δήμος Ξάνθης (πρόγραμμα Καποδίστριας)|Ξάνθης]]
Η εξέλιξη του πληθυσμού της Ξάνθης έχει ως εξής:
| '''Απογραφή''' [http://dlib.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/categoryyears?p_cat=10007862&p_topic=10007862] || '''Πληθυσμός'''
▲Στην πόλη της Ξάνθης από το 2000 και μετά παρατηρείται έντονη πολεοδομική δραστηριότητα, η πόλη εξάλλου φιλοξενεί και πανεπιστημιακές σχολές με χιλιάδες φοιτητές. Η Ξάνθη επεκτείνεται κυρίως προς την περιοχή της Χρύσας αλλά και προς τα νότια, όπου το 1959-1960, είχε δημιουργηθεί συνοικισμός, όταν η τότε κυβέρνηση έχτισε κατοικίες με σκοπό τη διάθεσή τους σε κατοίκους της πόλης. Ο συνοικισμός, γνωστός σαν «παλιές εργατικές κατοικίες», περικλείεται από τις οδούς Απόλλωνος, Θεοδοσίου Δούκα, Πιαλόγλου και Αλικαρνασσού.{{πηγή}}
Στην Ξάνθη εδρεύει η Πολυτεχνική σχολή του [[Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης|Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου της Θράκης]] από το 1974, με τα ακόλουθα τμήματα:▼
* Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών▼
* Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης▼
Οι εγκαταστάσεις βρίσκονται έξω από την Ξάνθη στην Πολυτεχνειούπολη Κιμμερίων, ενώ κάποια τμήματα βρίσκονται ακόμη στην πόλη. Η Πανεπιστημιούπολη βρίσκεται σε απόσταση 4 χιλιομέτρων από την πόλη και διαθέτει φοιτητική εστία με 300 κλίνες και εστιατόριο που εξυπηρετεί το σύνολο σχεδόν των φοιτητών που ζουν στην πόλη. Στην Πανεπιστημιούπολη βρίσκονται επίσης οι εγκαταστάσεις των Τμημάτων Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών, Αρχιτεκτόνων Μηχανικών και Πολιτικών Μηχανικών, ενώ τα Τμήματα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης στεγάζονται προς το παρόν σε κτίρια που βρίσκονται μέσα στην πόλη.▼
[[File:Το ρολόϊ.jpg|thumb|right|180px|Το ρολόι στην κεντρική πλατεία της Ξάνθης το 2007.]]
Η Ξάνθη φημιζόταν για τον εξαιρετικό καπνό που παρήγε, πράγμα που την έκανε πλούσια. Παρά τους σεισμούς που κατέστρεψαν μεγάλο μέρος της πόλης, η Ξάνθη έχει μεγάλο αριθμό από καπναποθήκες, οι οποίες σήμερα στεγάζουν σημαντικές διοικητικές υπηρεσίες, ενώ άλλες χρησιμοποιούνται ως μουσεία και ως πολιτιστικά κέντρα.
Το σημαντικότερο σημείο της πόλης είναι η Παλιά της Πόλη. Αρχοντικά σπίτια και σπίτια εργατών διασώζονται χάρη σε νόμο που ψηφίστηκε το [[1994]] και απαγόρευε οποιαδήποτε εξωτερική αλλαγή των κατοικιών. Στην Παλιά Πόλη βρίσκεται και το παλιό δημαρχείο της πόλης, που ανήκε στον καπνέμπορο Μωυσή, και αποτελεί ίσως το ωραιότερο κτήριο στον οικισμό.
[[File:Φρούριο στο βουνό Αυγό-Ξάνθη.jpg|thumb|right|290px250px|Άποψη του μεγαλύτερου μέρους του Φρουρίου.]]▼
▲[[File:Φρούριο στο βουνό Αυγό-Ξάνθη.jpg|thumb|right|290px|Άποψη του μεγαλύτερου μέρους του Φρουρίου.]]
Ακόμη, ένα φρούριο Ρωμαϊκών - Υστερορωμαϊκών χρόνων βρίσκεται βορειοδυτικά, στην κορυφή Αυγό ή Σταύρος Τσακίρης. Οι λιγοστές πληροφορίες για αυτό προήλθαν από αρχαιολογική έρευνα που πραγματοποιηθηκε τον Σεπτέμβριο του 2014 για την αδειοδότηση και την τοποθέτηση ελληνικής σημαίας. {{Cite web|url = http://www.eaasxanthis.gr/anakoinoseis/topothetesesemaiasstoypsaugoxanthesanastoleexelixes|title = πληροφορίες για το Φρούριο στο Αυγό Ξάνθης}}
=== Πολιτιστικά δρώμενα ===▼
▲Στην Ξάνθη εδρεύει η Πολυτεχνική σχολή του [[Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης|Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου της Θράκης]] από το 1974, με τα ακόλουθα τμήματα:
▲* Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών
▲* Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης
▲Οι εγκαταστάσεις βρίσκονται έξω από την Ξάνθη στην Πολυτεχνειούπολη Κιμμερίων, ενώ κάποια τμήματα βρίσκονται ακόμη στην πόλη. Η Πανεπιστημιούπολη βρίσκεται σε απόσταση 4 χιλιομέτρων από την πόλη και διαθέτει φοιτητική εστία με 300 κλίνες και εστιατόριο που εξυπηρετεί το σύνολο σχεδόν των φοιτητών που ζουν στην πόλη. Στην Πανεπιστημιούπολη βρίσκονται επίσης οι εγκαταστάσεις των Τμημάτων Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών, Αρχιτεκτόνων Μηχανικών και Πολιτικών Μηχανικών, ενώ τα Τμήματα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης στεγάζονται προς το παρόν σε κτίρια που βρίσκονται μέσα στην πόλη.
=== Καρναβάλι και γιορτές παλιάς πόλης ===
Η πόλη έχει πλούσια ιστορία, παραδόσεις και έθιμα και είναι πνευματικό-πολιτιστικό κέντρο στην περιοχή. Θεωρείται επίσης πόλη πολυπολιτισμική και έχει χαρακτηριστεί ως ''"Ξάνθη, η πόλη με τα χίλια χρώματα"''. {{cite news | url=http://www.ethnos.gr/entheta.asp?catid=23514&subid=2&pubid=51458948 | title=Ξάνθη: Μία πόλη, χίλια χρώματα | accessdate=2011-07-17 | author=Κώστας Λουκόπουλος | publisher=Εφημερίδα Έθνος}}  {{cite web | url=http://www.cityofxanthi.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=64&Itemid=67&lang=el | title=Ξάνθη | accessdate=2011-07-17 | publisher=Ιστοσελίδα Δήμου Ξάνθης}}
Διάσημο στην πόλη είναι το [[Ξανθιώτικο Καρναβάλι]] (κάθε Φεβρουάριο) το οποίο είναι από τα πιο γνωστά καρναβάλια της Ελλάδας ενώ εξίσου γνωστές είναι και οι [[Γιορτές Παλιάς Πόλης]] (αρχές του Σεπτεμβρίου). Επίσης γνωστό είναι το Παζάρι της Ξάνθης, που γίνεται κάθε Σάββατο στην πλατεία Εμπορίου, καθως και το Φεστιβάλ [[Μάνος Χατζιδάκις]] που προσελκύει παγκόσμιο ενδιαφέρον.
▲==== Γιορτές Παλιάς Πόλης ====
Οι Γιορτές Παλιάς πόλης της Ξάνθης είναι ο δεύτερος μεγάλος θεσμός στην Ξάνθη μετά τις Θρακικές Λαογραφικές Εορτές. Διοργανώθηκαν για πρώτη φορά το 1991 και έκτοτε λαμβάνουν χώρα αδιάλειπτα κάθε χρόνο την πρώτη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου.
Το όνομά τους το έλαβαν για τον λόγο ότι το μεγαλύτερο μέρος των εκδηλώσεων αυτών πραγματοποιείται στον παραδοσιακό διατηρητέο οικισμό της Ξάνθης, τη λεγόμενη «Παλιά Πόλη», στα σοκάκια της οποίας στήνονται τα στέκια των πολιτιστικών και καρναβαλικών συλλόγων για να προσφέρουν φαγητό και ποτό.
==== Καρναβάλι Ξάνθης ====
Η Ξάνθη διοργανώνει το μεγαλύτερο Καρναβάλι της Β. Ελλάδος και το δεύτερο μεγαλύτερο σε ολόκληρη την Ελλάδα.
[[Αρχείο:Λαογραφικό Μουσείο Ξάνθης.jpg|thumb|250px|Το Λαογραφικό Μουσείο Ξάνθης]]
*Μουσείο [[Μάνος Χατζιδάκις|Μάνου Χατζιδάκι]]
Στην περιοχή των Πηγαδίων βρίσκεται το σύγχρονο γήπεδο της ποδοσφαιρικής ομάδας [[XANTHI FC ARENA]] μαζί με το προπονητικό κέντρο και στην πόλη της Ξάνθης το [[Κλειστό γήπεδο Φίλιππος Αμοιρίδης]],το [[Γήπεδο Α.Ο.Ξ.]], καθώς και το [[Δημοτικό στάδιο Ξάνθης]].
* {{flagicon|Germany}} [[Γκίφχορν]], [[Γερμανία]]   '''Αδελφοποιημένη πόλη από το [[1984]]'''
* {{flagicon|Serbia}} [[Βελιγράδι]], [[Σερβία]]   '''Αδελφοποιημένη πόλη από το [[1994]]'''
* {{flagicon|Bulgaria}} [[Σμόλιαν]], [[Βουλγαρία]]   '''Αδελφοποιημένη πόλη από το [[1995]]'''
* {{flagicon|Turkey}} [[Μπίκα]], [[Τουρκία]]   '''Αδελφοποιημένη πόλη από το [[2000]]'''
* {{flagicon|Turkey}} [[Μπεσίκτας]], [[Τουρκία]]   '''Αδελφοποιημένη πόλη από το [[2007]]'''
=== Ψηφιακό αρχείο ΕΟΑ ===
* {{Αρχείο ΕΟΑ|τεκμήριο = 1346 | θέμα = 3694 | τίτλος = Θράκη. Μια πανάρχαιη ελληνική περιοχή - 1969}}