el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el pl el el el el el el el el az el de el fa el uk el hu el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el es hi el el el el el en el el el el el el en ja en en en vi uk en en en en en en el en da en en en en en en ja en en zh en el zh zh en en sv zh zh en pl sv tr en fr el eu en nl zh en en zh ka en it zh en fr el en el de en ja en it es ja de en ru uk el fr en de de en fr es de de de fr fr oc el fr fr fr da fr fr fr fr pt fr en fr fr el en en be da sv en en en en zh en zh en el fr de fr fr sv fr de fr de fr fr de fr el fr de sv eu en en en en en ja en sv fr el fr oc oc ca fr oc fr oc ca oc fr fr pl de el el en el az az el ru ru en en en en en en el en en en el en en en en en en en el el en en el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el
Η Γκαντζά, ή Γκιαντζά (αζερικά: Gəncə), είναι πόλη του δυτικού Αζερμπαϊτζάν. Έχει πληθυσμό 335.600 κατοίκους (2020) (3η μεγαλύτερη πόλη της χώρας).[1][2] Ήταν γνωστό ως Ελισαβετπόλ (ρωσικά: EлизaBeTпoлb) στη Ρωσική Αυτοκρατορία. Η πόλη μετονομάστηκε στο αρχικό όνομα Γκαντζά το 1920, κατά το πρώτο μέρος της ενσωμάτωσής της στη Σοβιετική Ένωση. Ωστόσο, μετονομάστηκε σε Κιροβαμπάντ το 1935 (Ρωσικά: KиpoBaбaд) και διατήρησε το όνομα αυτό κατά το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης σοβιετικής περιόδου. Το 1989, κατά τη διάρκεια της Περεστρόικας, μετονομάστηκε σε Γκαντζά.
δεδομένα (π • σ • ε )
2.2 16ος-19ος αιώνας και προσάρτηση στη Ρωσία
Παρόλο που κάποιες πηγές της μεσαιωνικής ισλαμικής εποχής αποδίδουν την οικοδόμηση της πόλης σε Μουσουλμάνο άραβα κυβερνήτη, οι σύγχρονοι ιστορικοί πιστεύουν ότι το όνομα Γκαντζά προέρχεται από το περσικό γκαντζ ("θησαυρός") και σε αραβική πηγή το όνομα καταγράφηκε ως Τζανζά (από το περσικό γκάνζα), υποδηλώνοντας ότι η πόλη υπήρχε στη προϊσλαμική εποχή και πιθανότατα ιδρύθηκε τον 5ο αιώνα.[3] Η περιοχή στην οποία βρίσκεται η Γκαντζά ήταν γνωστή ως Αρράν από τον 9ο έως τον 12ο αιώνα. Ο αστικός πληθυσμός της ομιλούσε κυρίως τη περσική γλώσσα.[4][5]
Σύμφωνα με μεσαιωνικές αραβικές πηγές, η πόλη ιδρύθηκε το 859-60 από τον Μουχαμάντ ιμπν Χαλίντ ιμπν Γιαζίντ ιμπν Μαζιάντ, Άραβα κυβερνήτη της περιοχής υπό την εποχή του χαλίφη αλ-Μουταουακίλ. Η πόλη ονομάστηκε από έναν θησαυρό που αποκαλύφθηκε εκεί. Σύμφωνα με το μύθο, ο Άραβας κυβερνήτης είχε όνειρο όπου μια φωνή του είπε ότι υπήρχε ένας θησαυρός κρυμμένος κάτω από έναν από τους τρεις λόφους γύρω από την περιοχή όπου κατασκήνωσε. Η φωνή του είπε να ξεθάψει και να χρησιμοποιήσει τα χρήματα για να ιδρύσει μια πόλη. Το έπραξε και ενημέρωσε τον χαλίφη για τα χρήματα και την πόλη. Ο Χαλίφης έκανε τον Μουχαμάντ τον κληρονομικό κυβερνήτη της πόλης υπό την προϋπόθεση ότι θα έδινε τα χρήματα που βρήκε στον χαλίφη.[6]
Η ίδρυση της πόλης από τους Άραβες επιβεβαιώνεται από τον μεσαιωνικό Αρμένιο ιστορικό Μόβσες Καγκανκατβάτσι, ο οποίος αναφέρει ότι η πόλη Γκαντζά ιδρύθηκε το 846-47, στο καντόνι Αρσακασέν από τον γιο του Χαζρ Πάτγκος.[7]
Πύλη της Γκαντζά στο Μοναστήρι του Γκελάτι, Ιμερέτι, Γεωργία.
Ο λαός της Γκαντζά γνώρισε προσωρινή πολιτισμική παρακμή μετά από σεισμό το 1139, όταν η πόλη κατελήφθη από τον βασιλιά Δημήτριο Α΄ της Γεωργίας. Οι πύλες της πόλης κλάπηκαν ως τρόπαια και εξακολουθούν να φυλάσσονται στη Γεωργία και μετά τη μογγολική εισβολή το 1231. Η πόλη αναζωπυρώθηκε μετά την άνοδο των Σαφαβιδών στην εξουσία το 1501. Οι Σαφαβίδες κατέλαβαν όλο το Αζερμπαϊτζάν και περιοχές πέρα από αυτό στην επικράτειά τους. Η πόλη έπεσε υπό σύντομη κατοχή από τους Οθωμανούς μεταξύ των ετών 1578-1606 και 1723-1735 κατά τη διάρκεια των παρατεταμένων Οθωμανικών-Περσικών Πολέμων, αλλά παρόλα αυτά παρέμεινε υπό διακεκομμένη ιρανική κυριαρχία από τον 16ο αιώνα μέχρι τον 19ο αιώνα, όταν παραχωρήθηκε βίαια στη γειτονική αυτοκρατορική Ρωσία.[15]
16ος-19ος αιώνας και προσάρτηση στη ΡωσίαΕπεξεργασία
Η άλωση της Γκαντζά το 1804 κατά τη διάρκεια του ρωσοπερσικού πολέμου (1804-1813) από τις ρωσικές δυνάμεις υπό την αρχηγία του στρατηγού Παβέλ Τσιτσιάνοφ.
Στρατιωτικά ανώτεροι, οι Ρώσοι ολοκλήρωσαν τον Ρωσοοερσικό πόλεμο του 1804-1813 με νίκη. Με τη συνθήκη του Γκιουλιστάν που ακολούθησε, το Ιράν αναγκάστηκε να παραχωρήσει το χανάτο της Γκαντζά στη Ρωσία.[15] Το 1826, οι Ιρανοί κατάφεραν να διώξουν για λίγο τους Ρώσους από τη πόλη. Ωστόσο, με το τέλος του Ρωσοπερσικού πολέμου του 1826-28 και τη συνθήκη του Τουρκμεντσάι, η συμπερίληψη της πόλης στη Ρωσία έγινε οριστική.[20][21] Η πόλη μετονομάστηκε σε Ελισάβετπολ (Ρωσική: EлизaBeTпoлb) από τη σύζυγο του Αλεξάνδρου Α΄ της Ρωσίας Ελισάβετ και το 1868 έγινε η πρωτεύουσα του Κυβερνείου Ελισάβετπολ.[22] Το Ελισάβετπολ ήταν ουγιέζντ του κυβερνείου Τιφλίδας πριν το 1868. Οι Αζέροι απέρριψαν το ρωσικό όνομα και συνέχισαν να αποκαλούν τη πόλη ως Γκάντζα.[23]
Το 1918, η Γκαντζά έγινε η προσωρινή πρωτεύουσα της Λαϊκής Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν, όπου μετονομάστηκε και πάλι σε Γκαντζά, μέχρι την ανακατάληψη του Μπακού από τη Κεντροκασπιακή δικτατορία, η οποία υποστηριζόταν από τους Βρετανούς. Τον Απρίλιο του 1920, ο Κόκκινος Στρατός κατέλαβε το Αζερμπαϊτζάν. Τον Μάιο του 1920, η Γκαντζά ήταν η περιοχή που έλαβε χώρα μια αποτρόπαια αντι-σοβιετική εξέγερση, κατά την οποία η πόλη υπέστη σοβαρές ζημιές από τις μάχες μεταξύ των ανταρτών και του Κόκκινου Στρατού. Το 1935, ο Ιωσήφ Στάλιν μετονόμασε τη πόλη σε Κιροβαμπάντ, προς τιμήν του Σεργκέι Κιρόφ.[24] Το 1991, με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, το Αζερμπαϊτζάν επανέκτησε την ανεξαρτησία του και η πόλη επανήλθε στο αρχικό όνομά της. Για πολλά χρόνια μια αεροπορική μοίρα της ΕΣΣΔ είχε την έδρα της στη πόλη.[25]
Το Νοέμβριο του 1988 το πογκρόμ του Κιροβαμπάντ ανάγκασε πολλούς Αρμένιους να φύγουν από τη πόλη.[26][27]
Η ανασυγκρότηση στον 21ο αιώνα έχει οδηγήσει σε δραματικές αλλαγές στην αστική ανάπτυξη της πόλης, μετατρέποντας την από παλιά σοβιετική πόλη σε κόμβο υψηλών κτιρίων μεικτής χρήσης.[28]
Το 2008, οι Πύλες του Μαυσωλείου της Γκαντζά χτίστηκαν βασισμένες σε σχέδια των αρχαίων πυλών της Γκαντζά που δημιουργήθηκαν από τον ντόπιο Ιμπραήμ Οσμάν ογλού το 1063.[29][30]
Η Γκαντζά, η οποία βρίσκεται περίπου 400-450 μέτρα πάνω από τη στάθμη της θάλασσας, βρίσκεται στην πεδιάδα Γκάντζα-Γκαζάχ στη χαράδρα Κουρ-Αράζ στα δυτικά του Αζερμπαϊτζάν. Απέχει 375 χλμ. από το Μπακού και βρίσκεται στους βορειοανατολικούς πρόποδες των οροσειρών του Μικρού Καυκάσου στον ποταμό Γκανγκατσάι.[31][32]
Η πόλη συνορεύει με τις διοικητικές επαρχίες του Γκοϊγκόλ στα νότια, δυτικά και βορειοοδυτικά και του Σαμούχ στα βορειοανατολικά.[33]
Η Γκαντζά έχει ημίξηρο κλίμα (τύπος BSk της κλιματικής ταξινόμησης Κέππεν).
Κλιματικά δεδομένα Γκαντζά (1981–2010, ακραίες καταγραφές 1890–2014)
Υψηλότερη Μέγιστη °C (°F)
Μέση Μέγιστη °C (°F)
Μέση Μηνιαία °C (°F)
Μέση Ελάχιστη °C (°F)
Χαμηλότερη Ελάχιστη °C (°F)
Μέσες ημέρες κατακρημνίσεων (≥ 0.1 mm)
Μέσες μηνιαίες ώρες ηλιοφάνειας
Πηγή #1: Deutscher Wetterdienst (ηλιοφάνεια, 1961–1990)[34][35][α]
↑ Station ID for Gandja is 37735 Use this station ID to locate the sunshine duration
↑ Azərbaycan Respublikası. — 2. Azərbaycan Respublikasının iqtisadi və inzibati rayonları. — 2.4. Azərbaycan Respublikasının iqtisadi və inzibati rayonlarının ərazisi, əhalisinin sayı və sıxlığı, səhifə 66. // Azərbaycanın əhalisi (statistik bülleten). Müəllifi: Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Buraxılışa məsul şəxs: Rza Allahverdiyev. Bakı — 2015, 134 səhifə.
↑ Bölmə 2: Demoqrafik göstəricilər, səhifə 89. // Azərbaycanın Statistik Göstəriciləri 2015 (statistik məcmuə). Müəllifi: Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi. Məcmuənin ümumi rəhbəri: Həmid Bağırov; Məcmuənin hazırlanması üçün məsul şəxs: Rafael Süleymanov. Bakı — 2015, 814 səhifə.
↑ «Ganja». Encyclopedia Iranica. C. Edmund Bosworth. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Αυγούστου 2011.
↑ PocTиcлaB БopиcoBч PыбakoB (1995). BocTok B cpeдHиe Beka. ISBN 978-5-02-017711-6.
↑ ДbяkoHoB, Иropb MиxaйлoBич. KHиra BocпoMиHaHий. ИздaTeлbcTBo "EBpoпeйckий дoM", CaHkT-ПeTepбypr, 1995., 1995. - (ISBN 978-5-85733-042-5). cTp. 730-731 Igor Diakonov. The book of memoirs.
↑ V.Minorsky. A History of Shirvan and Derbent.
↑ History of the Caucasian Albanians by Movses Dasxuranci, C.J.F. Dowsett trans. (London 1961), chapter 21.
↑ Iran. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved March 17, 2007
↑ Timurid Dynasty. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved March 16, 2007
↑ Kara Koyunlu. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved March 15, 2007
↑ Ak Koyunlu. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved March 17, 2007
↑ «Aznet.org: Ganja's History». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Μαρτίου 2007. Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2018.
↑ 13,0 13,1 Tadeusz Swietochowski (2004). Russian Azerbaijan, 1905-1920: The Shaping of National Identity in a Muslim Community. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-52245-5.
↑ 14,0 14,1 "History of Azerbaijan" Encyclopædia Britannica Online
↑ 15,0 15,1 Timothy C. Dowling Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond p 728 ABC-CLIO, 2 dec. 2014 (ISBN 1598849484)
↑ Seyyaf Sednik oqli Pashayev. «The Monuments of Ganja Khanate of the Period form 1606 - 1804». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Ιουλίου 2007. Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2007.
↑ Spencer C. Tucker, επιμ. (2010). «Overview of 1800-1850: Chronology». A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East. ABC-CLIO. σελ. 1035. ISBN 978-1851096725. January 1804. (...) Russo-Persian War. Russian invasion of Persia. (...) In January 1804 Russian forces under General Paul Tsitsianov (Sisianoff) invade Persia and storm the citadel of Ganjeh, beginning the Russo-Persian War (1804-1813).
↑ Peter Avery· William Bayne Fisher· Gavin Hambly· Charles Melville (25 Οκτωβρίου 1991). The Cambridge history of Iran: From Nadir Shah to the Islamic Republic. Cambridge University Press. σελ. 332. ISBN 978-0-521-20095-0.
↑ John F. Baddeley, The Russian Conquest of the Caucasus, London: Longmans, Green and Co., 1908, p. 67, citing "Tsitsianoff's report to the Emperor: Akti, ix (supplement), p. 920".
↑ Spencer C. Tucker, επιμ. (2010). A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East. ABC-CLIO. σελίδες 1147–1148. ISBN 978-1851096725.
↑ Timothy C. Dowling Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond p 728-729 ABC-CLIO, 2 dec. 2014 (ISBN 1598849484)
↑ EлизaBeTпoлbckaя ryбepHия (Elizavetpol Governorate) in Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary (Ρωσικά)
↑ Tadeusz Swietochowski (2004). Russian Azerbaijan, 1905-1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-52245-8.
↑ Gəncənin tarixi... Πρότυπο:Az icon
↑ «31-я rBapдeйckaя oTдeлbHaя BoздyшHo-дecaHTHaя opдeHa KyTyзoBa II cTeпeHи бpиraдa». www.bratishka.ru (στα Ρωσικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Νοεμβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 17 Νοεμβρίου 2014.
↑ Imogen Gladman (2004). Eastern Europe, Russia and Central Asia. Taylor & Francis Group. σελ. 131. ISBN 1-85743-316-5.
↑ Stuart J. Kaufman, Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War, Cornell University Press, 2001, p. 77.
↑ «Ha дopore Бaky-Гaзax BoзBoдяTcя rpaHдиoзHыe "ГяHджиHckиe BopoTa" - ФOTO» [Grandiose "Ganja Gates" are being erected on the Baku-Gazakh road - PHOTO]. Day.az (στα Ρωσικά). Ανακτήθηκε στις 15 Απριλίου 2013.
↑ «Ilham Aliyev reviewed the monumental complex Ganja Fortress Gates - the Museum of Archeology and Ethnography». en.president.az. Ανακτήθηκε στις 12 Νοεμβρίου 2014.
↑ «Gəncə qapıları». www.heydar-aliyev-foundation.org. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Νοεμβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 12 Νοεμβρίου 2014.
↑ «Location». Executive Power of Ganja. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Αυγούστου 2018. Ανακτήθηκε στις 21 Αυγούστου 2018.
↑ «Location». Ministry of Culture of Azerbaijan - Ganja Regional Culture Office. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Αυγούστου 2018. Ανακτήθηκε στις 21 Αυγούστου 2018.
↑ «Political-administrative Map of Azerbaijan». Ministry of Foreign Affairs of Azerbaijan. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 Μαΐου 2017. Ανακτήθηκε στις 21 Αυγούστου 2018.
↑ «Klimatafel von Gjandscha (Kirowabad/Elisawetpol) / Aserbaidschan» (PDF). Βασικοί κλιματικοί μέσοι όροι (1961-1990) από σταθμούς σε όλο το κόσμο (στα Γερμανικά). Deutscher Wetterdienst. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2016.
↑ «Station 37735 Gandja». Global station data 1961–1990—Sunshine Duration. Deutscher Wetterdienst. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Οκτωβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2016.
↑ «Weather and Climate- The Climate of Ganja» (στα Ρωσικά). Weather and Climate (Пoroдa и kлиMaT). Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2016.
Αυτό το λήμμα σχετικά με τη γεωγραφία του Αζερμπαϊτζάν λήμμα χρειάζεται επέκταση. Μπορείτε να βοηθήσετε την Βικιπαίδεια επεκτείνοντάς το.π • σ • ε