el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el fr el en en el el el el el el el el el el el el
Ιστάμενον του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Η΄ (1025-1028).
Ιστάμενον του Αυτοκράτορα Ισαάκ Α΄ Κομνηνού (1057-1059), με την μέχρι τότε χαρακτηριστική κοίλη μορφή.
Αρχικά, τα δύο νομίσματα ήταν σχεδόν εντελώς δυσδιάκριτα, εκτός από το βάρος. Κατά τη διάρκεια της μετέπειτα βασιλείας του Βασιλείου Β΄ (976-1025), το τεταρτηρόν άρχισε να κόβεται σε παχύτερη και μικρότερη μορφή, ενώ το ιστάμενον έγινε αντίστοιχα λεπτότερο και πλατύτερο. Μόνο κατά την βασιλεία του Κωνσταντίνου Η΄ (1025-1028) ωστόσο, έγιναν τα δύο νομίσματα και εικονογραφικά διακριτά.[4][5] Από τα μέσα του 11ου αιώνα, το τεταρτηρόν είχε 18 χιλ. πλάτος και το βάρος του φαίνεται ότι σταθεροποιείται στα 3,98 γραμμ., δηλαδή τρία καράτια λιγότερα από το ιστάμενον ή στάμενον (όνομα που πρώτη φορά απαντάται το 1030), το οποίο πλέον είχε διάμετρο 25 χιλ. (έναντι 20 χιλ. του αρχικού σόλιδου). Επιπλέον, κατά την βασιλεία του Μιχαήλ Δ΄ του Παφλαγόνα (1034-1041), άρχισε να κόβεται σε ελαφρώς πιο κοίλη (σκυφάτη) μορφή, ενδεχομένως για να αυξηθεί η ανθεκτικότητα του λεπτού νομίσματος και να καταστεί πιο ανθεκτικό στο λύγισμα. Επίπεδα νομίσματα εξακολουθούσαν να εκδίδονται κατά καιρούς, αλλά αυτά τα σκυφάτα κυριάρχησαν από την βασιλεία του Κωνσταντίνου Θ΄ (1042-1055) και μετά και έγιναν πρότυπα από τον Ισαάκ Α΄ Κομνηνό (1057-1059). Αυτά τα κοίλα νομίσματα ήταν γνωστά ως ιστάμενα τραχέα ή απλώς τραχέα, λόγω του σχήματός τους.[6][7]
Ένα παράδειγμα των αργότερα υποβαθμισμένων ισταμένων: νόμισμα από ήλεκτρο από τα πρώτα χρόνια του Αυτοκράτορα Αλέξιου Α΄ Κομνηνού (1081-1118).
Ξεκινώντας με τον Μιχαήλ Δ', ο οποίος ήταν πρώην "δανειστής", η περιεκτικότητα των νομισμάτων σε χρυσό άρχισε να πέφτει και τα κέρματα να ευτελίζονται. Μετά από μια περίοδο σχετικής σταθερότητας περί το 1055-1070, η περιεκτικότητα σε χρυσό μειώθηκε δραματικά τις καταστροφικές δεκαετίες του 1070 και 1080. Τα μιχαηλάτα του Μιχαήλ Ζ΄ Δούκα (1071-1078) περιείχαν ακόμα περί τα 16 καράτια χρυσού, αλλά από την εποχή του Αλέξιου Α΄ Κομνηνού (1081-1118), τα νομίσματα που εκδίδονταν δεν περιείχαν σχεδόν καθόλου χρυσό.[7][8] Έτσι, το 1092, ο Αλέξιος πραγματοποίησε μια ολοκληρωμένη νομισματική μεταρρύθμιση, αντικαθιστώντας μεταξύ άλλων τα απαξιωμένα χρυσά νομίσματα, τόσο το ιστάμενα όσο και τα τεταρτηρά, με ένα νέο υψηλής ποιότητας χρυσό νόμισμα, το υπέρπυρον.[9]
Έκτοτε, και για όλη την διάρκεια ζωής του Κομνηνείου νομισματικού συστήματος (12ος–13ος αι.), ο όρος στάμενον, λόγω της σύνδεσης του με σκυφάτα νομίσματα, άρχισε να χρησιμοποιείται για ομοίως κοίλα νομίσματα (τραχέα) που εκδίδονταν από την Βυζαντινή Αυτοκρατορία.[10]
Απλώνω το περσίκιν (=θυλάκιο) μου, γυρεύω το πουγκίν μου
δια στάμενον το ψηλαφώ, κι αυτό γέμει χαρτία. (Θεοδώρου Πτωχο-Πρόδρομου).
Των ακριβών (=αρχόντων) τα στάμενα σε χαροκόπου (=γλεντζέ) χέρια.
↑ Grierson 1999, σελίδες 3, 9–10· Kazhdan 1991, σελ. 1924.
↑ Hendy 1985, σελ. 507
↑ Grierson 1982, σελ. 196· Kazhdan 1991, σελίδες 936, 2026.
↑ Hendy 1985, σελ. 508
↑ Grierson 1999, σελ. 10
↑ Kazhdan 1991, σελίδες 936, 2026–2027· Grierson 1982, σελ. 197· Hendy 1985, σελ. 510
↑ 7,0 7,1 Grierson 1999, σελίδες 10–11
↑ Hendy 1985, σελίδες 509–510· Kazhdan 1991, σελίδες 478, 1368
↑ Grierson 1999, σελ. 11· Kazhdan 1991, σελ. 964.
↑ Grierson 1999, σελ. 59; Kazhdan 1991, σελ. 936.
Grierson, Philip (1982). Byzantine Coins. London, United Kingdom: Methuen. ISBN 978-0-416-71360-2.
Grierson, Philip (1999). Byzantine Coinage (PDF). Washington, District of Columbia: Dumbarton Oaks. ISBN 978-0-88402-274-9. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 13 Ιουνίου 2010.
Hendy, Michael F. (1985). Studies in the Byzantine Monetary Economy c. 300–1450. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24715-2.
Kazhdan, Alexander Petrovich, επιμ. (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium. New York, New York and Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504652-6.