el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el fr el en el el el en el el el en el el el en el el el el el en el es el el el fr el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el la el el es el el el ca nb el en el fr en el en el fr it el en el fr it el en el fr en el en el fr de el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en it uk el el it sv it en el el fr it de el el de pt en el el ast de it de el el fr it en el el fr de de el el fr en de el el sv pt ca el el en it id el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el la en el en el el la en el en el en el en el el el en el la el el el de de fr el el el el el el el el de fr el el el el el el el el de en fr el el el el el el el el de de el el el el el el el el de fr el el el el el el el el de fr el el el el el el el el de de en fr el el el el el el el el de de el el fr el el el el el el el el de en fr el el el el el el el el de el fr el el el en el el el el el el el de en fr el el el el el el de de el el el es el el de en fr el el el el el el de de el el el el el el de de el el el el el el de en fr el el el el el el de en fr el el el el el el de fr el el el el el el de de el el el el el el de de el el el el el el de en fr el el el el el el de en nl el el el el el el el el el de en fr el el el el el el el el de de el el el el el el el el de de el el el el el el el el de de el el el el el el el el de de el el el el el el el el el fr el el el el el el el el el el fr el el el el el el el el el de fr en el nl el el el el el el el el de el el el el fr el el el el gu el el de de el el el el el el el el de en fr el el el el el el el el de de en el el el el el el el de de el el el el el el el el el el el el el es el el el el el el el el el de en fr el el el el el el el el de en fr el el el el el el el el de fr el el el el el el de fr el el el el el el el la el el el de fr el el el el el el el el el de de el el el la el de fr el el el el el el de de el el el el el el el el de de el el el el el el el el de en fr el el el el el el el el de en fr el el el el el el el de de el el el el el el el de de el el el el el el el de en fr el el el el el el el el de de el el el el el el el el de de el el el el el el el el de en fr el el el el el el el el de de el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el ja el el cs it el en en ja el el el en el el el oc el el el en el el el el el el el en el el el id el el el tr el el el en el el de it el el el en el el el el el el el it el el el pt el el el de el el el it el el el hbs_lat el el el el el el el en el ca el pt el el el it el el el it el el el en el el el en el el el el el el el tr el el el en el el el mk el el el zh el el el en el el el el el el el el el el el el el el el la el el el el el el el tr el el el nl el el el nl el el el it el el el tr el el el el el el tr el el ru it el el el nl el el el nl el el el en el el el nl el el el el el el en el el el de el el el de el el el en el el el en el el el el el el en el el el en el el el pt el el el nb el el el nl el el el nb el el el en el el el el el el zh el el el en el el el en el el el tr el el el pt el el el en el el el el el el en en en uk en nl en en en en en en en en en en en en en en zh en en en en en en en nl en en en en en en ja zh en nb en fr en en en en en fr en en en en en de ca en el el el el el el el la en el pt el sv el en el fr el it el de el en el de el en el fr el ja el fr el zh el fr el ms el sv el vi el en el tr el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el uk el el el el el fr el fr el el fr fr fr fr fr fr el fr fr fr fr fr fr fr fr el el el el el el ru el el el el el el fr en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el
Αυτό το λήμμα χρειάζεται μορφοποίηση ώστε να ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές μορφοποίησης της Βικιπαίδειας. Αυτό μπορεί να σημαίνει την δημιουργία εσωτερικών συνδέσμων, επικεφαλίδων, παραγράφων κλπ.
Για περαιτέρω βοήθεια, δείτε τις σελίδες Πώς να επεξεργαστείτε μια σελίδα και Βικιπαίδεια:Οδηγός μορφοποίησης άρθρων. (Σήμανση: Ιούλιος 2022)
Η Μεσσηνία είναι νομός της Ελλάδας που βρίσκεται στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο. Γεωγραφικά είναι η περιοχή η οποία ορίζεται στα βόρεια από τον ποταμό Νέδα και τα Αρκαδικά Όρη (Λύκαιο, Μαίναλο), στα ανατολικά από το όρος Ταΰγετος, στα νότια από τον Μεσσηνιακό Κόλπο και στα δυτικά από τα Όρη Κυπαρισσίας και το Ιόνιο Πέλαγος. Συνορεύει στα βόρεια με το Νομό Ηλείας, στα βορειοανατολικά με το Νομό Αρκαδίας και στα ανατολικά με το Νομό Λακωνίας.
4.2 Βυζαντινή & Μεσαιωνική περίοδος
4.4 Κατάλογος Ενετών Προβλεπτών Μεσσηνίας
4.5 1821: Απελευθέρωση της Καλαμάτας και της Μεσσηνίας
4.6 Η Μεσσηνία από το 1828 ως το 1833
4.7 1833: Σύσταση του Νομού Μεσσηνίας
4.8 Η Μεσσηνία από το 1836 ως το 1844
4.9 Η Μεσσηνία το 1844
4.10 Ο Νομός Μεσσηνίας το 1845
Κύριο λήμμα: Διοικητική διαίρεση Περιφέρειας Πελοποννήσου
Το ψηλότερο βουνό είναι ο Ταΰγετος (2404 μ., κορυφή Προφήτης Ηλίας), τον οποίο η Μεσσηνία μοιράζεται με τη Λακωνία και του οποίου η αλυσίδα συνεχίζεται με άλλες ψηλές κορυφές προς βορειοδυτικά. Στα βορειοανατολικά σύνορα με την Αρκαδία και σε μικρή απόσταση από την Ανδρίτσαινα της Ηλείας βρίσκεται το Λύκαιο (1420 μ.). Στα βόρεια σύνορα με την Ηλεία βρίσκεται το Τετράζιο. Στα δυτικά και προς το Ιόνιο Πέλαγος εκτείνονται από βορρά προς νότο τα όρη της Κυπαρισσίας (όρος Αιγάλεω, 1224 μ), στην προέκταση των οποίων βρίσκεται, στη δυτική μεσσηνιακή χερσόνησο, το όρος Λυκόδημος (960 μ.). Στο κέντρο του νομού και από βορρά προς νότο εκτείνεται η ευφορότατη πεδιάδα της Μεσσηνίας.
Μεγαλύτερο ποτάμι είναι ο Πάμισος, ο οποίος διασχίζει την πεδιάδα της Μεσσηνης και χύνεται στο Μεσσηνιακό Κόλπο. Στα σύνορα με την Ηλεία βρίσκεται ο ποταμός Νέδα. Μικρότερα ποτάμια είναι ο Βελίκας και ο Νέδωνας, που διασχίζει την πόλη της Καλαμάτας.
Η Καλαμάτα είναι το εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο του νομού, καθώς και σημαντικό λιμάνι. Ο αγροτικός τομέας παραμένει σημαντικός με κύρια προϊόντα τα σύκα, την σταφίδα, τα σταφύλια και το κρασί, τα πορτοκάλια, τις ελιές και το ελαιόλαδο.
Η Μεσσηνία ήταν κατοικημένη από τα προϊστορικά χρόνια, κυρίως λόγω των εύφορων πεδιάδων της. Υπάρχει συνέχεια ευρημάτων από τη Νεολιθική Εποχή.
Κοντά στη Χώρα βρίσκεται τα απομεινάρια του μυκηναϊκού Ανακτόρου του Νέστορα, του μυθικού βασιλιά που αναφέρεται στα Ομηρικά Έπη. Η κάθοδος των Δωριέων τον 12ο αιώνα π.Χ. έθεσε τέλος στον Μυκηναϊκό Πολιτισμό.
Από τον 8ο ως τον 5ο αιώνα π.Χ. οι Σπαρτιάτες υποδούλωσαν τη Μεσσηνία με τους Μεσσηνιακούς Πολέμους. Οι Θηβαίοι την απελευθέρωσαν το 369 π.Χ., αλλά τελικά κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους το 183 π.Χ..
Ακολούθησε η Βυζαντινή Εποχή και τον 13ο αιώνα κατακτήθηκε από τους Φράγκους, για να περάσει το 1498 ολοκληρωτικά στα χέρια των Οθωμανών.
Κύριο λήμμα: Διοικητική διαίρεση βασιλείου του Μορέως
Οι Βενετοί, οι οποίοι είχαν καταλάβει την Πελοπόννησο από την Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τα πρώτα στάδια του πολέμου του Μορέως (1684-1699), προσπάθησαν με μεγάλη επιτυχία να αναπτύξουν την περιοχή του Μωριά, που είχε ερημωθεί από τον πόλεμο, και να αναζωογονήσουν την γεωργία και την οικονομία της, αλλά δεν ήταν σε θέση να κερδίσουν την αφοσίωση του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού, ούτε να εξασφαλίσουν την νέα τους κτήση στρατιωτικά. Έτσι, σύντομα η Πελοπόννησος ανακτήθηκε και πάλι από τους Οθωμανούς μετά από μια σύντομη εκστρατεία τους που έγινε μεταξύ του Ιουνίου και του Σεπτεμβρίου του 1715.
1821: Απελευθέρωση της Καλαμάτας και της ΜεσσηνίαςΕπεξεργασία
Ο Γρηγόριος Παπαφλέσσας κήρυξε την επανάσταση κατά των Τούρκων στις 23 Μαρτίου 1821 και μετά τις καταστροφές που προκάλεσε ο τουρκοαιγυπτιακός στρατός του Ιμπραήμ, η Ναυμαχία του Ναυαρίνου (20 Οκτωβρίου 1827) οδήγησε στην απελευθέρωση της Πελοποννήσου και στη δημιουργία του νέου ελληνικού κράτους.
Η Μεσσηνία από το 1828 ως το 1833Επεξεργασία
Κύριο λήμμα: Διοικητική διαίρεση της Ελλάδας 1828
Κατά την πρώτη διοικητική διαίρεση, της Ελληνικής Πολιτείας, το 1828, που πραγματοποιήθηκε από τον κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια με το Ι' ψήφισμα της 13ης Απριλίου 1828 δημιουργήθηκαν 13 Θέματα ή Τμήματα[9] ή Επιτροπείες, για την διοίκηση των οποίων ορίσθηκαν Έκτακτοι Επίτροποι για το κάθε ένα από αυτά.[10][11] Στην περιοχή της Μεσσηνίας, στο χρονικό διάστημα μεταξύ του 1828 και του 1833, αντιστοιχούσαν χωριά – οικισμοί και περιοχές κυρίως 2 τμημάτων με τις επαρχίες τους και 2 (1+1) ακόμα επαρχίες από άλλα 2 τμήματα. (Τα στοιχεία πληθυσμού των Επαρχιών με βάση την Απογραφή του 1829):[12][13]
Το Τμήμα της Άνω Μεσσηνίας (Haute-Messénie), με Έκτακτο Επίτροπο τον Αντώνιο Τσούνη, στο οποίο υπάγονταν οι εξής 4 επαρχίες:
Επαρχία Αρκαδίας (γαλλικά: Éparchie d'Arkadia),[14] μετά το 1833 μετονομάσθηκε σε Επαρχία Τριφυλίας. Έδρα: Η Αρκαδία ή Αρκαδιά (σήμερα η Κυπαρισσία). Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 15.931.[13]
Επαρχία Κορώνης (γαλλικά: Éparchie de Koron).[15] Έδρα: Η Κορώνη, Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 6.246.[13]
Επαρχία Μεθώνης (γαλλικά: Éparchie de Modon).[16] Έδρα: Η Μεθώνη. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 3.625.[13]
Επαρχία Ναυαρίνου ή Επαρχία Νεοκάστρου (γαλλικά: Éparchie de Navarin).[17] Έδρα: Το Ναυαρίνο ή Νιόκαστρο (σήμερα η Πύλος), Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 1.596.[13]
Το Τμήμα της Κάτω Μεσσηνίας (γαλλικά: Basse-Messénie), με Έκτακτο Επίτροπο[18] τον Γεώργιο Ψύλλα στο οποίο υπάγονταν οι εξής 7 επαρχίες:
Επαρχία Νησίου (γαλλικά: Éparchie de Nisi),[17] μετά το 1833 μετονομάσθηκε σε Επαρχία Μεσσήνης. Έδρα: Το Νησί (σήμερα η Μεσσήνη). Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 2.286.[13]
Επαρχία Καλαμών (γαλλικά: Éparchie de Κalamata).[19] Έδρα: Η Καλαμάτα. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 7.619.[13]
Επαρχία Εμπλακίκων (Ιμπλακίκων) (γαλλικά: Éparchie d'Emblakika).[20] Έδρα: Το Κουρτσαούσι (σήμερα η Σπερχόγεια). Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 4.526.[13]
Επαρχία Ανδρούσας (γαλλικά: Éparchie d'Androusa).[21] Έδρα: Η Ανδρούσα. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 4.094.[13]
Επαρχία Λεονταρίου (γαλλικά: Éparchie de Léondari).[22] Έδρα: Το Λεοντάρι. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 7.676.[13]
Επαρχία Μικρομάνης (γαλλικά: Éparchie de Mikromani).[23] Έδρα: Η Μικρομάνη. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 1.592.[13]
Επαρχία Δυτικής Σπάρτης (γαλλικά: Éparchie de la Sparte occidentale).[24] Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 18.486.[13]
Οι 2 ακόμα επαρχίες από άλλα τμήματα ήταν:
Από το Τμήμα Ήλιδος η:
Επαρχία Πύργου (γαλλικά: Éparchie de Pyrgos),[25] επί της αριστερής όχθης του Αλφειού. Έδρα: Ο Πύργος. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 9.572.[13]
Από το Τμήμα Αρκαδίας η:
Επαρχία Φαναρίου (γαλλικά: Éparchie de Phanari),[26] μετά το 1833 μετονομάσθηκε σε Επαρχία Ολυμπίας. Έδρα: Αρχικά η Παρρασία (σήμερα το Φανάρι Ηλείας) και στη συνέχεια η Ανδρίτσαινα. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 10.171.[13]
1833: Σύσταση του Νομού ΜεσσηνίαςΕπεξεργασία
Ο νομός Μεσσηνίας (κάτω αριστερά με πράσινο χρώμα), ως ένας από τους δέκα αρχικούς νομούς της τότε Ελλάδας, σύμφωνα με τη διοικητική διαίρεση του 1833.
Κύριο λήμμα: Διοικητική διαίρεση της Ελλάδας 1833
Η τυπική σύσταση του Νομού Μεσσηνίας έγινε το 1833 από την Κυβέρνηση Μαυροκορδάτου, στους πρώτους μήνες της διακυβέρνησης της χώρας από την Αντιβασιλεία μετά την άφιξη του Βασιλέα Όθωνα στην Ελλάδα, ο οποίος όμως ήταν ακόμη ανήλικος. Το νεοσυσταθέν Ελληνικό Κράτος, τότε Βασίλειο, ήταν πολύ μικρότερο από το σημερινό και περιελάμβανε μόλις την Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα, και τις Κυκλάδες. Με βασιλικό διάταγμα του 1833,[27] λοιπόν, η τότε έκταση της Ελλάδας διαιρέθηκε σε 10 Νομούς και 47 Επαρχίες. Στους 10 αυτούς πρώτους νομούς της Ελλάδας περιλαμβανόταν και ο Νομός Μεσσηνίας, στον οποίο ως έδρα του και αρχική του πρωτεύουσα (μητρόπολις) ορίσθηκε η Κυπαρισσία, τότε ονομαζόμενη και ως Αρκαδία ή Αρκαδιά.[28] Επικεφαλής του νομού, δηλαδή της νομαρχίας, ήταν ο νομάρχης, ανώτερο διοικητικό όργανο στη διοικητική διεύθυνση του νομού, με υπαγόμενες επαρχίες και δήμους, τα καθήκοντα του οποίου ορίσθηκαν με νεώτερο Βασιλικό Διάταγμα του 1833.[29]
Με το άρθρο 5, του Β.Δ. της 3/15 Απριλίου του 1833 καθορίσθηκε επίσης ότι: «Ο Νομός της Μεσσηνίας περιλαμβάνει τους επί της αριστεράς όχθης του Αλφειού κειμένους τόπους της επαρχίας Πύργου, και τας μέχρι τούδε επαρχίας Φαναρίου, Αρκαδίας, Μεθώνης, Νεοκάστρου, Κορώνης, Καλαμάτας, Νησίου, Ανδρούσσης, Ιμπλακίκων και Μικρομάνης. Το όριον της Μεσσηνίας, προς μεν την Ήλιδα θέλει σχηματίζει ο Αλφειός, προς δε την δυτικήν Λακωνίαν η από του Ταϋγέτου προβαίνουσα ράχις Βέργα παρά τον Αρμυρόν.»[28]
Ο Νομός Μεσσηνίας, στη συνέχεια, διαιρέθηκε στις ακόλουθες 5 επαρχίες:[28]
Επαρχία Ολυμπίας, η οποία σχηματίσθηκε από την μέχρι τότε Επαρχία Φαναρίου και τα «επί της αριστεράς όχθης του Αλφειού κείμενα μέρη του Πύργου (η αρχαία Πισάτις)». Πρωτεύουσα: Το Φανάριον (Παρρασία).
Επαρχία Τριφυλίας, η οποία σχηματίσθηκε από την μέχρι τότε Επαρχία Αρκαδίας. Πρωτεύουσα: Η Αρκαδία (Κυπαρισσία).
Επαρχία Μεθώνης, η οποία σχηματίσθηκε από τις μέχρι τότε επαρχίες: Επαρχία Μεθώνης, Επαρχία Νεοκάστρου (Πύλου) και την Επαρχία Κορώνης. Πρωτεύουσα: Η Μεθώνη.
Επαρχία Μεσσήνης, η οποία σχηματίσθηκε από τις μέχρι τότε επαρχίες: Επαρχία Ανδρούσσης, Επαρχία Ιμπλακίκων και την Επαρχία Μικρομάνης. Πρωτεύουσα: Η Ανδρούσσα.
Επαρχία Καλαμών, η οποία σχηματίσθηκε από τις μέχρι τότε επαρχίες: Επαρχία Καλαμάτας και Επαρχία Νησίου. Πρωτεύουσα: Η Καλαμάτα (Καλάμαι).
Η Μεσσηνία από το 1836 ως το 1844Επεξεργασία
Κύριο λήμμα: Διοικητική διαίρεση της Ελλάδας 1836
Με την Διοικητική διαίρεση της Ελλάδας του 1836 καταργήθηκε προσωρινά ο νομός Μεσηνίας, καθώς η κυβέρνηση κατάργησε τις θέσεις των νομαρχών, νομοδιευθυντών και επάρχων και η Ελλάδα χωρίσθηκε σε 30 διοικήσεις και 10 υποδιοικήσεις με αντίστοιχες θέσεις διοικητών και υποδιοικητών. Αυτή η διοικητική διαίρεση παρέμεινε σε ισχύ για 12 χρόνια, μέχρι το 1845, οπότε αντικαταστάθηκε από την Διοικητική διαίρεση της Ελλάδας του 1845. Στα όρια της Μεσσηνίας διαμορφώθηκαν οι εξής Διοικήσεις και Υποδιοικήσεις:
1. Η Διοίκηση Τριφυλλίας (έδρα: Κυπαρισία), η οποία περιλάμβανε την Επαρχία Τριφυλίας και
1.1 Η Υποδιοίκηση Ολυμπίας, η οποία περιλάμβανε την Επαρχία Ολυμπίας.
2. Η Διοίκηση Πυλίας (έδρα: Πύλος), η οποία περιλάμβανε την Επαρχία Πυλίας και την Επαρχία Μεθώνης.
3.Η Διοίκηση Μεσσηνίας (έδρα: αι Καλάμαι), η οποία περιλάμβανε την Επαρχία Καλαμών και
3.1 Η Υποδιοίκηση Μεσσήνης, η οποία περιλάμβανε την Επαρχία Μεσσήνης.
Οι δήμοι του νομού, σε συνέχεια του προηγούμενου σχετικού «Νόμου Περί συστάσεως των Δήμων» (ΦΕΚ Α3/1834),[30] καταγράφονται, πιθανώς για πρώτη φορά, σε πίνακα που αναφερόταν ως «Γενικός Πίναξ των Δήμων του Κράτους» (ΦΕΚ A 80/1836), ο οποίος περιλάμβανε τους δήμους με την έδρα, τα χωριά και τους διορισθέντες τότε δημάρχους, δημοτικούς εισπράκτορες και αστυνόμους (σε κεντρικά σημεία διοικήσεων και υποδιοικήσεων).[31][32][33] Σε κάποιες πηγές του πίνακα αυτού δεν περιλαμβανόταν η Υποδιοίκησις Ολυμπίας, η οποία όμως περιλαμβάνεται σε άλλη παραλλαγή-πηγή, η οποία διασώζεται επίσης ως «Γενικός Πίναξ των Δήμων του Κράτους», στις σπάνιες εκδόσεις 16ου-20ου αιώνα, της Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Ακαδημίας Αθηνών.[34] Στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται οι δήμοι του νομού, όπως είχαν διαμορφωθεί την χρονική περίοδο μεταξύ 1835-1836:
Κυπαρισσία, Μπλεμενιάνοι, Βρύσες, Μουριατάδα, Καρβούνι, Μαλενίτι, Άγιος Ιωάννης, Στασιό, Αρμενοί, Ποδογορά, Φαρακλάδα
Πλεμενιάνου, Βρύσαις, Μουργιατάδα, Καρβούνι, Μαλενίτι, Άγ. Ιωάννης, Στασιό, Αρμενοί, Ποδογορά, Φαρακλάδα
Φιλιατρά, Χαλαζόνι, Καναλουπού, Χριστιάνον, Πισολούρια, Μώραινα, Βάλτα
Φιλιατρά, Χαλαζόνι, Καναλουπού, Χριστιάνου, Μπαλούρια, Μώραινα, Βάλττα
Γαργαλιάνοι, Πανίτσα, Φλώκα Τριφυλίας, Μουζούστα, Χασάναγα
Γαργαλιάνοι, Πάνιτσα, Φλόκα, Μουζούστα, Χασάναγα, Νήσος πρώτη
Λιγούδιστα, Τσιφλίκι, Καβαλλαρία, Μουζάκι, Πύργος Τριφυλίας, Αγορέλιτζα
Λιγουδίτσα, Τριφλίκι, Καβαλαριά, Μουζάκι, Πύργος, Αγορέλιτσα
Παιδεμένον, Αλικοντούζι, Ποταμιά, Σαμπρίκι, Βεριστιά, Στυλιανός
Πεδεμένου, Αλικοντούζι, Ποταμιά, Σαμπρίκι, Βεριστιά, Στελιανού
Ραυτόπουλον, Κλωνί, Ασούτενα, Λιχούδεσι, Τριπύλα, Λαντσουνάτον, Καλογερέσι, Λεσοβίτι, Σελάς, Δάρας, Λεντεκάδα, Μάλι
Ραφτόπουλου, Κλονί, Ασούτενα, Λυκουδέσι, Μιπύλα, Λαντουνάτου, Καλογερέσι, Λεσοβίτι, Σελά, Ντάρα Λεντεκάδα, Μάλη
Αετός, Βιδίσοβα, Μποντιά, Μαλίκι, Βαρυμπόπη, Σαρακηνάδα
5 & 36 & 13
Αετός, Βιδίσοβα, Μποντιά, Μαλίκι, Βεριμπόπι, Σαρακινάδα
Ψάρι, Διμάνδρα, Σύρτζι, Κλέσουρα, Κατζούρα
Ψάρι, Δημάνδρα, Σίργγι, Κλιέσουρα, Κατσούρα
Σουλιμά, Βλάκα, Λάπη, Πιτσιά, Ρίπεσι, Αγριλιά, Κούβελας, Μαυρομμάτι
Σουλιμά, Βλάκα, Λάπι, Ρίπεσι, Αγριλιά, Κούβελα, Μαυρομάτι
Σιδηρόκαστρο, Καλλίσταινα, Βανάδα, Μουρτάτον, Αγαλιανή, Βλασσάδα, Καλονερόν, Καραμουσταφάς, Πλατάνια
Σιδηρόκαστρον, Καλίτσενα, Μουρτάτου, Βανάδα, Αγαλιανή, Βλασάδα, Καλονερή, Καραμουσταφά, Πλατάνια
Ανδρίτσενα, Σκληρός, Μπελούσι, Φανάρι, Μαχαλάς, Κάρμιον, Λινίσταινα
Φανάρι, Ανδρίτσενα, Μαχαλάς, Μπελούσι, Κάρμη, Σκληρού, Λινίστενα, Μονήδριον Παναγούλα, 3 Μύλοι Ανδρίτζενας, 4 του Φαναρίου, 3 του Κάρμη
Λάβδα, Μάτεσι, Ρόβια, Δραγουμάνον, Κουφόπουλον
Λαύδα, Δραγουμάνου, Μάτεσι, Ρόβια, 1 Μύλος Λαύδα, 1 του Δραγουμάνου
Ζάχα, Ρογγοζιόν, Δράϊνα, Τσορβατζάκι, Μπάρτζι, Σέκουλας, Σίμου
Ρογκοζιόν, Ζάχα, Δραΐνα, Τσουρβατκάκι, Μπάρτζι, Σέκουλα, Σίμου, Μονή Σεπτού, 1 Μύλος Τσεμπερούλας, 1 του Κούτα, 1 Μενάρζι
Μπάρτζελη, Ζελέχοβα, Κράνα, Βρεστόν, Λογγός, Νίβιτσα, Ράφτης, Φτελιά
Τζελέχοβα, Μπάρτζελι, Κράνα, Βρεστόν, Λογκός, Νίβιτσα, Ράφτη, Φτολιά, 2 Μύλοι Λογκού, 3 Νεροτριβαί αυτού, 1 Ζελέχοβας
Γκρέκας, Μάζι, Τόγια, Ανεμοχωράκι, Καλυβάκια, Ράχες, Μπρουμάζι, Πλατιάνα, Μπιτζιμπάρδι, Παλαιοφάναρον
Καλυβάκια, Μάζι, Τόγια, Ανεμοχωράκι, Μπουρμάζι, Λαδικάκι, Ππισμπάρδι, Πλατιάνα, 1 Μύλος Λαδικάκι
Κρέσταινα, Μουνδράζα, Βρύνα, Ρίσοβον, Αλητσελεπή, Μακρίσια
Μούντριζα, Κρέστενα, Βρύνα, Ρύσσοβον, Αλητσελεπή, Μακρύσια, 5 Μύλοι εις διάφορα χωρία
Αγουλινίτσα, Βολάντζα, Ανεμοχώρι, Λαδικόν
Βολάντσα, Ανεμοχώρι, Αγουλενίτσα, Λαδικού, Μονήδριον Μεταμορφώσεως, Μονήδριον Παναγούλας, Λίμνη Αγουλινίτσας
Τσορβαντζή, Άλβενα, Γολέμι, Τρύπαις, Σκλήβα, Μπαράκον, Κομποθέκρα, Σμέρνα, Ξηροχώρι
Άλβενα, Τσορβατζή, Γολέμι, Τρούπες, Σκλίβα, Μπαράκου, Κουμουθέκλα, Σμέρνα, Ξεροχώρι, 3 Μύλοι Τσορβατζή, Λίμνη των Ανιγρίδων, Λίμνη του Καϊάφα, Δάσος Στροφυλιάς
Καλύδωνα, Μπεσχίνι, Κακόβατος, Ζαχάρω, Γλάτσα, Μουφκίτζα, Γλατσοπούλα, Καστρούγγαινα, Λυκίσταινα, Μονή διαλελυμένη Κοιμήσεως της Θεοτόκου, Νερόλιμνα, Μπούζι
Μπισχίνη, Καλύδων, Γλάτσα, Γλατσοπούλι, Μοφκίτσα, Κακοβάτος
Ζούρτσα, Κοπάνιτζα, Τριάντον, Μουνδρά, Στροβίτσι, Πρασιδάκι, Άγιος Ηλίας
Κοπάνιτσα, Ζούρτσα, Τριάντου, Μουντρά, Στροβίτσι, Πρασιδάκι, Άγιος Ηλίας, 4 Μύλοι Ζούρτσας
Βερβίτσα, Γάρδιτσα, Παύλιτζα, Σμαρλίνα, Μποϊκά, Δραγώγι
Γάρδιτσα, Βερβίτσα, Παύλιτσα, Σμαρλίνα, Μποϊκά, Δραγώϊ, 3 Νερόμυλοι Βερβίτζης
Αμπελιώνα, Παλάτος, Μαρίνα, Κακαλέτρι, Στάσιμον, Δέλγα, Μπέρεκλα, Άγιος Σώστης
Παλάτου, Αμπελιώνα, Μαρίνα, Κακαλέτρι, Στάσιμου, Δέλγα, Μπέρεκλα, Άγιος Σώστης, 1 Μύλος Άγιος Σώστης, 1 Δέλγας, 1 Μπέρεκλας, 1 Κακαλέτρι, 1 Μαρίνας
Μεθώνη, Καλαφάτι, Γεφύρι, Όψιμον, Μεσοχώρι, Ρίπαινα, Χόντζογλι
Καλαφάτη, Μεθώνη, Γεφύρι, Όψιμον, Μεσοχώρι, Ρίπενα, Δότσογλη, Ξενοδοχείον, Γερασίμου, Νήσος Οινούσα, Σαπέντσες
Μεμερίζι, Αβαρινίτσα, Χωματάδα, Νταούτι, Άνω Μινάγια, Κάτω Μινάγια, Μηλίτσα, Σακαλιά, Κυνηγός, Μύλοι Τσελεπή
Μεμερεΐζι, Αβαρινίτσα, Χωματάδα, Νταούτη, Πάνω Μινόγια, Κάτω Μινόγια, Μελίτσα, Σακάλια, Κηνυγού, Μύλοι του Τσελεπή, Μιναγιώτενα
Νέα Κρήτη, Αγατζίκι, Γιαπαπιά, Λαχανάδα, Καινούργιο Χωριό, Αγία Μαριάννα (νήσος), Σχίζα (νήσος), Κουβοτσά
Νέα Κρήτη, Αγατσίκη, Κρυβοτσά, Γιαπακιά, Λαχανάδες, Κυνορία, Νήσος Αγίας Μαρίας, Νήσος Σχίζα
Χανδρινός, Καντηλιοκέρι, Φουρτζί, Πάνω Κρεμμύδια, Κάτω Κρεμμύδια, Καραμανώλη, Λέζαγα, Κουκκουνάρα
Αιγάλεον, Καντηλασκέρι, Φουρτσή, Πάνω Κρομήδια, Κάτω Κρομήδια, Καραμανόλη, Λέζαγα, Μύλοι του Ιμβραήμ, Σκάντσαγα
Σουληνάρι, Καμπάσι, Χαλαμπρέζα, Ρομήρι
Τιμαθία, Χαλαμπράτσι, Καπάση, Ρωμίρι, Μύλος του Ζουρλαδερβίσι
Χατζή, Βλαχόπουλον, Αρναούταλη, Γκρούστεσι, Βελή
Βουφράσιον (Χατζή), Βλαχόπουλον, Αρναούταλη, Γκρούστεσι, Βελί, Δάσος των χιλίων Χωρίων, Μύλος του Χατζή, Οσμάναγα
Κορώνη, Τζαφερόγλι, Άγιος Δημήτριος, Χαροκοπιόν, Μουσουλί, Αϊδίνι, Κανδερόγλι, Αγία Τριάδα, Κατηνιάδες, Πετριάδες, Κόμποι, Δόσταγα, Βουνάρια, Καστέλλια, Χωματερόν, Ελαιών της Κορώνης, Σαρατζάς, Βασιλίτσι, Καπλάνι, Τσαΐζι, Γρίζι
Κορώνη, Τσαφέρογλη, Άγιος Δημήτριος, Χαρακοπιόν, Μουσουλή, Αϊτίνη, Καντίρογλη, Αγ. Τριάδα, Κατινιάδες, Πετριάδες, Κόμπος, Δέσταγα, Βουνάρια, Καστέλια, Χωματερόν, Ο ελαιών της Κορώνης, Μονή της Αριβιτσανής διαλελυμ., Μύλοι των Μπέϊδων, Ελαιοτριβ. Γερακάδες, Ελαιοτριβ. Κατράνικα, Σαρατσά, Βασιλίτση, Καπλάνη, Τζεΐζη, Γρίζη, Μονή της χρυσοκελαρίας διαλελυμ., Νήσος Αγανούσα, Βενέτικον
Λογγά, Πασαλίνα, Αραποχώρι, Κλεισούρα, Κόκκινον, Ρεμούσταφα, Κουτσουμάδι, Καινούργιο Χωριό, Σούμπαλι, Λύκισα, Γαμβριά
5 & 22 & 13
Λογγά, Πασαλίνα, Αραποχώρι, Κλησούρα, Κόκκινον, Ρουμούσταγα, Κουτσουμάδι, Νιοχώρι, Σούμπελι, Λυκέσσα, Γαμπρέα
Πεταλίδι, Βίγλα, Κακόρρευμα, Παστριμόγλι, Δράγκα, Λεύκα, Τρύπες, Καστάνια, Πολυστάρι, Πέρα, Χαϊκάλι, Πανυπέρι
Πεταλίδι, Βίγλα, Κακόρεμα, Παστρίμογλι, Δράγκα, Λεύκα, Τριπάνι, Καστανιά, Πολυστάρι, Πέρα, Παΐσαρι, Χαϊχάλι, Πεταλίδι 2 Μύλοι του Ζέρμπα και των Κορωναίων
Ζαϊμόγλι, Μίσκα, Κουρτάκι, Πελεκανάδα, Καρακασέλι, Δάρας, Μύλος Σουλεϊμάναγα, Μύλοι τρείς του Ίσαρη, Μύλοι τρείς των Αλμπανέων, Ξενοδοχείον Σαγιά, Ξενοδοχείον Λυκοτραφίτη
Μίσκα, Ζαΐμογλη, Κουρτάκι, Πελεκανάδα, Καραβασίλη, Δάρα, Μύλος Σουλεϊμάναγα, Μύλοι 3 του Ίσαρη, Μύλοι 3 των Αλμπανέων, Ξενοδοχείον Σαγιά, Ξενοδοχείον Λυκοτραφύτη
Δήμος Πύλου (Δήμος Πυλίων)
Νεόκαστρον, Πύλα, Μύλος Χουσεΐναγα, Αποθήκη της Γιάλοβας, Μονή του Αγ. Νικολάου διαλελυμ., Νήσος Σφακτηρία
Ίκλενα, Κάτω Παπούλιον, Μύλος Πισπίσια, Ρωμανός, Πετροχώρι, Γουβαλοβαρός, Σχινόλακκα, Οσμάναγα, Πλάτανος, Άνω Παπούλιον, Πισάσκι, Μύλος του Καλέλη, Ιχθυοτροφείον της Γιάλοβας, Μύλος Καραμανώλη
Ίκλενα, Ρωμανού, Πετροχώρι, Γουβαλογοράς, Σχοινόλακα, Οσμάναγα, Πλάτανος, Άνω Παπούλια, Κάτω Παπούλια, Πυσάσκος, Μύλος του Καλέλη, Ιχθυοτροφείον της Γιάλοβας
Σκάρμιγκα, Πισπίσια, Νάσια, Μανιάκι, Κοντογόνι, Μαργέλι, Μηλιώτη, Βλάσης, Ρούτζη
Σκάρμιγκα, Πιπέσα, Νάσια, Μανιάκι, Κοντογόνι, Μαργέλη, Μηλιώτη, Βλάσση
Καλάμαι, Λέϊκα, Σπιτάκια, Κατσαρέϊκα, Καλάμι, Ασπρόχωμα, Γιαννιτσάνικα, Γιάννιτσα
1997–2010 Δήμος Καλαμάτας (Σχέδιο «Καποδίστριας»)
2011–σήμερα Δήμος Καλαμάτας (Πρόγραμμα «Καλλικράτης»)
Καλάμαι, Λέϊκα, Σπητάκια, Κατσαρέϊκα, Καλάμι, Ασπρόχωμα, Γιναίτσα
Φουρτζάλα, Αΐζαγα, Κουρτσαούση, Μικρομάνη, Ντελιμιμή, Φαρμίον, Βενζάμι, Παλαιόκαστρον
Φουρτσαλοκάμαρα, Αΐζαγα, Κουρτσαούση, Μικρομάνη, Δελίμεμι,Φαρμίσε, Βεΐζαγα, Παλαιόκαστρον, Καμάρι
Ασλάναγα, Μπαλιάγα, Γκορτσόγλι, Γκλιάτα, Μπάστα, Γαϊδουροχώρι, Βραχάταγα, Μπισμπάρδι, Πήδημα
Ασλάναγα, Μπαλιάγα, Γκορτσόγλη, Γκλιάτα, Μπάστα, Γαϊδουροχώρι, Βραχάταγα, Μπισμπάρδι, Πίδημα
Σίτσοβα, Τσερνίτσα, Λαδάς, Καρβέλι, Μεγάλη Αναστάσοβα, Μικρή Αναστάσοβα
Τσερνίτσα, Κουτσαβά, Καρβέλι, Κουνσαβά, Λαδά και 2 Μοναστήρια, Σίτσοβα, Μεγάλη Αναστάσοβα, Μικρή Αναστάσοβα
Πολιανή, Γαρδίκι, Αρφαρά, Βρωμόβρυση
Πολιανή, Γαρδίκι, Αρφαρά, Βρομόβρυσις
Νησί, Μαυρομμάτι, Λυκότραφος, Μάδαινα, Τζιτζώρι
Νησί, Κάτω Μαυρομάτι, Λυκοτράφου, Μάδικα, Τζιτζόρι
Καρτερόλι, Γαϊδουροχώρι, Πιπερίτσα, Βρωμόβρυση, Αϊδίνι, Κουκκορράχη, Κούρταλι, Αλητσελεπή, Σπητάλια
Ο δήμος δεν αναφέρεται σε αυτήν την πηγή
Ναζήρι, Ανδρούσα, Καλαμαράς, Αλουποχώρι, Δρυμούσι, Επάνω Δαλακλή, Βουρνάζι, Χασάμπασα, Λέζι, Βασιλάδα
Καρτερόλι, Γαϊδουροχώρι, Πιπερίτσι, Βρομόβρυσις, Αϊντίνι, Κουκουράχη, Κούρτολι, Αλή Τσελεπή, Σπητάλι, Ναζήρι, Ανδρούσα, Καλαμαρά, Αλουποχώρι, Προυμούσι, Επάνω Δαλακλή, Μπουρνάζι, Χαστμπασα, Λέζι, Βασιλάδι
Μελιγαλάς, Ζέζα, Μαγούλα, Αλειτούργοι, Ζευγολατειό, Σολάκι, Μύλοι Μονής Βουλκάνου, Νεροτριβή Μονής Βουλκάνου
Μελιγαλάς, Ζίζα, Μαγούλα, Αλειτούργοι, Σευγαλατιό, Σολάκι, Μύλοι του Βιλινάνου, Μύλοι Νεροτρηβή
Τσαούσι, Κατσαρός, Σιάμον, Ρερέϊκα Καλύβια, Σπανοχώρι, Μούστα, Τόσκεσι, Αλητσελεπή, Λουτρός, Βελανιδιά, Φίλια, Δογατζήδες, Σπαρτινού, Μπάλα, Σούλον
Τσαούση, Κατσαρού, Σάμου, Ρερέϊκα Καλύβια, Σπανοχώρι, Μούσα, Τόσκεσι, Αλή Τπελεπή, Λουτρό, Βελανιδιά, Φίλια, Ντογατσίδες, Σπαρτινού, Μπάλα
Διαβολίτσι, Παραπούγκι, Δουσίλα, Τρύφα, Τσορωτά, Λυκούρεσι, Κούρταγα, Μάλτα, Σανδάνι
Διαβολίτσι, Παραπούγκι, Ντουσίλα, Τρύφα, τσουρωτά, Λυκούρεσι, Κούραγα, Μάλτα, Σαντάνι
Κωνσταντίνοι, Μπούγα, Αγριλόβουνον, Μαντζάρι, Γαράντζα, Γλιάτα, Παλαιοχώρι
Κωνσταντίνοι, Μπούγα, Αγριλόβουνου, Μανιτάρι, Γκράντσα, Γλιάτα
Μήλα, Ζερμπίσια, Λούμι, Χρύσοβα, Κεφαληνός
Μήλα, Ζερμπίσα, Λούμη, Χρύσοβα, Κεφαλινού
Μαυρομμάτι, Σιμίζα, Σιάμαρη, Μπέτσι, Γκολέμι, Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου
Απάνω Μαυρομάτι, Σιμίζα, Σάμαρι, Μπέτσι, Γκολέμι, Μονή Βουλκάς,
Πεντιά, Κλήμα, Μαγκανιακό, Δραΐνα, Ζαγάρενα, Κυνηγός, Ξηροκάσι, Ράδου, Πουλίτσα, Μάνεσης, Κάτω Δαλακλή
Πεντιά, Κλίμα, Μαγκανιακό, Δραΐκα, Ζαγάρενα, Κυνηγού, Ξηροκάση, Ράδου, Πουλήτσι, Μάνεσι, Κάτω Δαλακλή
Αβραμιόν, Ισμαήλ, Χαντζαλί, Χάστεμη, Φιλιππάκι, Νεοχώρι Αριστομένους, Ξενοδοχείον
Αβραμιού, Σμάκλου, Χατζαλή, Χάστεμι, Φιλιππάκη, Νιοχώρι, Ξενοδ. χατζή παναγιώτου
Μουσταφάπασα, Λόι, Στρέφι, Σαμπάκαλφα, Κουτήφαρης, Ζαπάντι, Δρογκάρι
Μουσταφάπασα, Λωΐ, Στρέφη, Σαμπάκλαφα, Κουτήφαρι, Ζαπάντι, Δραγγάρι
Χαλβάτσο, Κουλουκάδα, Πολαίνα, Βούτενα, Μάκραινα, Δάσος, Κατζούκα
Χαλβάτσου, Κουλουκάδα, Γολέθα, Βότενα, Μάκρενα, Δάσος Κατσούκα
Η Μεσσηνία το 1844Επεξεργασία
Σε στατιστικό πίνακα-αναφορά του 1846, του Ι. Δ. Σταματάκη, στο έργο του «Πίναξ χωρογραφικός της Ελλάδος»,[36] η περιοχή που αντιστοιχούσε στον τότε προσωρινά καταργημένο Νομό Μεσσηνίας, κατά το έτος 1844, είχε πληθυσμό 96.857 κατοίκους, σε 5 επαρχίες και 28 δήμους και ήταν κατανεμημένος ως εξής, σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα:
Ο Νομός Μεσσηνίας το 1845Επεξεργασία
Κύριο λήμμα: Διοικητική διαίρεση της Ελλάδας 1845
Με την διοικητική διαίρεση του 1845 η Κυβέρνηση Κωλέττη άλλαξε την προηγούμενη Διοικητική διαίρεση του 1836 και επανέφερε το σύστημα της διανομής της Ελλάδας σε 10 νομούς, διαιρεμένους σε 49 επαρχίες (το 1833 ήταν 47)[37] και σε δήμους. Η διαίρεση αυτή ορίστηκε με τον Νόμο ΚΕ', ο οποίος δημοσιεύθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1845. Σύμφωνα με το άρθρο 10 του νόμου αυτού (Νόμος ΚΕ', ΦΕΚ 32Α/08.12.1845),[38] ο Νομός της Μεσσηνίας, το 1845, περιλάμβανε τις εξής 5 επαρχίες:
Την Επαρχία Μεσσηνίας και
Ο Νομός Μεσσηνίας το 1861Επεξεργασία
Σε στατιστικό πίνακα-αναφορά του 1867, από τον τότε τμηματάρχη της Δημόσιας Οικονομίας του Υπουργείου Εσωτερικών Αλέξανδρο Μανσόλα, στο έργο του «Πολιτειογραφικαί πληροφορίαι περί Ελλάδος»,[39] ο Νομός Μεσσηνίας κατά το έτος 1861 είχε πληθυσμό 117.181 κατοίκους, σε 5 επαρχίες και 29 δήμους και ήταν κατανεμημένος ως εξής, σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα:
Πηγή: Απογραφές Πληθυσμού ΕΛΣΤΑΤ 1856 - 2021
Ο νομός Μεσσηνίας γνώρισε μεγάλη πληθυσμιακή αύξηση απο το 1856 μέχρι και το 1940 (με εξαίρεση την απογραφή του 1920) ενώ απο το 1951 μέχρι και το 1991 υπήρξε σημαντική μείωση πληθυσμού. Μετά απο το 1991 ο πληθυσμός έχει σταθεροποιηθεί με μία ελαφρά μείωση τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Ο μεγαλύτερος πληθυσμός καταγράφτηκε το 1940 και ο μικρότερος το 1856. Η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφτηκε το 1879 (20,8%) και η μικρότερη το 1991 (0,6%). Η μεγαλύτερη μείωση καταγράφτηκε το 1971 (18,3%) και η μικρότερη το 2020 (1,5%). Διάγραμμα ιστορικής εξέλιξης πληθυσμού απο το 1856
Μοναδική πόλη και πρωτεύουσα του νομού Μεσσηνίας είναι η Καλαμάτα. Σημαντικές κωμοπόλεις είναι η Μεσσήνη, τα Φιλιατρά, η Κυπαρισσία, οι Γαργαλιάνοι, η Χώρα και η Πύλος.
Νικήτας Σταματελόπουλος (Νικηταράς ή Τουρκοφάγος), (Νέδουσα, 1781 - Πειραιάς, 1849), ήρωας του 1821.
Γεώργιος Δικαίος (Παπαφλέσσας), (Πολιανή, 1788 – Μανιάκι, 1825), ήρωας του 1821.
Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, (Ραμοβούνι, 1770 - Αθήνα, 1843), ήρωας του 1821
Αλέξανδρος Κουμουνδούρος, (1815 - 1883). Πρωθυπουργός της Ελλάδας το 19ο αιώνα.
Νικόλαος Πολίτης, (Καλαμάτα, 1852 - Αθήνα, 1921). Έλληνας λαογράφος και καθηγητής Πανεπιστημίου.
Μαρία Πολυδούρη, (Καλαμάτα 1902 - Αθήνα 1930). Ελληνίδα ποιήτρια.
Βασίλης Κωνσταντακόπουλος, (1935-2011). Έλληνας καπετάνιος, εφοπλιστής και επιχειρηματίας.
Νίκος Καλογερόπουλος, (Φιλιατρά 1952 -). Έλληνας ηθοποιός, σκηνοθέτης, σεναριογράφος, ποιητής και τραγουδοποιός.
Στέφανος Ληναίος, (Μεσσήνη 1928, ως Διονύσιος Μυτιληναίος). Έλληνας ηθοποιός, συγγραφέας, σκηνοθέτης και θεατρικός επιχειρηματίας, μέλος του ΠΑΣΟΚ, βουλευτής Α΄ Αθηνών το 1989 - 1990.
Πάνος Μιχαλόπουλος, (Μικρομάνη 1949). Έλληνας ηθοποιός τηλεόρασης, θεάτρου και κινηματογράφου.
Προκόπης Παυλόπουλος, (Καλαμάτα 1950). Έλληνας νομικός, πανεπιστημιακός και πολιτικός. Υπουργός της Νέας Δημοκρατίας. Από το 2015 εως το 2020 Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας.
Γιάννης Πουλόπουλος, (Καρδαμύλη 1941 - ). Έλληνας τραγουδιστής, συνθέτης και στιχουργός.
Αντώνης Σαμαράς, (Αθήνα, 1951). Έλληνας πολιτικός, πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, Πρωθυπουργός της Ελλάδας 2012 - 2015. Ιδρυτής και πρόεδρος της Πολιτικής Άνοιξης 1993 - 2004.
Γιούλικα Σκαφιδά, (Καλαμάτα 1981 - ). Ελληνίδα ηθοποιός.
Μιχαήλ Στασινόπουλος, (1903 - 2002). Έλληνας νομικός, μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και συγγραφέας. Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας και Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
Δέσποινα Στυλιανοπούλου, (Μεσσήνη, 1932). Ελληνίδα ηθοποιός.
Ιωάννης Χαραλαμπόπουλος, (1919 - 2014). Έλληνας πολιτικός, στέλεχος του ΠΑΣΟΚ. Συνταγματάρχης, Υπουργός Εξωτερικών και Εθνικής Άμυνας, αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Ανδρέα Παπανδρέου.
Τάσσος (Αλεβίζος). 1914 – 1985), διακεκριμένος Έλληνας χαράκτης.
Ιωάννης Αλευράς, Πρόεδρος της Βουλής, προσωρινός πρόεδρος της Δημοκρατίας.
(1912 — 1995). Έλληνας πολιτικός, ιδρυτής και πρόεδρος της (ΟΤΟΕ) και διευθυντικό στέλεχος της Τράπεζας της Ελλάδος. Βουλευτής Α΄ Αθηνών με την Ένωση Κέντρου και ΠΑΣΟΚ. Πρόεδρος της Βουλής στις κυβερνήσεις του Ανδρέα Παπανδρέου (1981—1989), προσωρινός Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας (από 10 έως 29 Μαρτίου 1985).
Οικογένεια Καρέλια, Ιδιοκτήτες της ελληνικής καπνοβιομηχανίας Καρέλια από το 1888.
Αθανάσιος Φιλιππόπουλος. Κορυφάσιο Μεσσηνίας 1934. Ιατρός Πανεπιστημίου Αθηνών.[40]
Ιδρυτικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, βουλευτής Μεσσηνίας 1977 - 1993.[41] Υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου στην κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου 1987 - 1989.[40]
↑ Ν. 3852/2010 «Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης-Πρόγραμμα Καλλικράτης», (ΦΕΚ 87/τ.Α΄/07-06-2010) Εφημερίς της Κυβερνήσεως
↑ Θωμόπουλος, σελ. 200.
↑ Balta 2009, σελ. 180. (στα αγγλικά)
↑ Δημήτριος Χρ. Δουκάκης, «Μεσσηνιακά και ιδία περί Φαρών και Καλαμάτας από των αρχαιοτάτων xρόνων μέχρι του Καποδιστρίου», υπό Δημητρίου Χρ. Δουκάκη, τεύχη 3, Εκ του Τυπογραφείου Α. Καλαράκη, Εν Αθήναις 1905, Τεύχος Β΄, Κεφάλαιο ΛΕ': "Διαίρεσις της Πελοποννήσου εις νομούς επί Ενετοκρατίας", σελ. 143-147, σελ. 143-144: «Η Ενετική γερουσία άμα τη κατακτήσει της Πελοποννήσου διήρεσεν αυτήν εις τέσσαρα μεγάλα θέματα Ρωμανίας (νυν Αργολίδος) Αχαίας, Λακωνίας και Μεσσηνίας ων πρωτεύουσαι ήσαν το Ναύπλιον, αι Πάτραι, η Μονεμβασία και το Νέον Ναυαρίνον. Εν εκάστω δε των θεμάτων διωρίσθη προβλεπτής (Πρεβεδούρος) δια την πολιτικήν και στρατιωτικήν διοίκησην, εις διευθυντής της δικαιοσύνης και εις οικονομικός επίτροπος. Ως γενικός δε προβλεπτής του Μωρέως διωρίσθη ο Ιάκωβος Κορνάρος από της 24 Απριλίου του 1688-19 Δεκεμβρίου 1690, εις δε τους γερουσιαστής Ιερόλυμον Ρεννιέρην, Δομένικον Γρίττην και Μαρίνον Μικιέλην ονομασθέντας συνδίκους ή καταστιχατόρους ανετέθη η διοργάνωσις του βασιλείου και ο διοικητικός και οικονομικός καταρτισμός.»
↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Carl Hermann Friedrich Johann Hopf, "Chroniques gréco-romanes: inédites ou peu connues, pub. avec notes et tables généalogiques", Bibliopoleion, 1873, p. 387.
↑ 8,0 8,1 Δημήτριος Χρ. Δουκάκης, «Μεσσηνιακά και ιδία περί Φαρών και Καλαμάτας από των αρχαιοτάτων xρόνων μέχρι του Καποδιστρίου», υπό Δημητρίου Χρ. Δουκάκη, τεύχη 3, Εκ του Τυπογραφείου Α. Καλαράκη, Εν Αθήναις 1905, Τεύχος Β΄, Κεφάλαιο ΛΕ': "Διαίρεσις της Πελοποννήσου εις νομούς επί Ενετοκρατίας", σελ. 143-147, σελ. 147
↑ "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 60: «τμύμα».
↑ Ιστορία του Ιωάννου Καποδιστρίου κυβερνήτου της Ελλάδος: (1828-1831). Τρύφων Ε. Ευαγγελίδης, Εκδοτικόν βιβλιοπωλείον Π. Ε. Ζαννουδάκη, Εν Αθήναις 1894, σελ. 174
↑ Διοικητικοί και Αυτοδιοικητικοί Θεσμοί στην Κέρκυρα. Πρόσωπα και Γεγονότα (1817‐1951).[νεκρός σύνδεσμος] Νίκος Γ. Ασπιώτης, Κέρκυρα 2009.
↑ Bory de Saint-Vincent, Expédition Scientifique de Morée: Section des Sciences physiques, Tome II, 1ere Partie: Géographie[νεκρός σύνδεσμος]", tome II, 1ere Partie: Geographie. F. G. Levrault, Paris 1834.
↑ 13,00 13,01 13,02 13,03 13,04 13,05 13,06 13,07 13,08 13,09 13,10 13,11 13,12 13,13 "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 62.
↑ "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 65-67.
↑ "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 77-78.
↑ "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 82-83.
↑ 17,0 17,1 "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 85.
↑ Μπέλσης, Κωνσταντίνος (2016). «Υπηρετώντας την καποδιστριακή νομιμότητα στην Πελοπόννησο. Η επιτροπεία του Λυκούργου Λογοθέτη στις επαρχίες Λακωνίας και Κάτω Μεσσηνίας». Πελοποννησιακά Γράμματα (Πύργος) (1): 197-243.
↑ "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 72.
↑ "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 68-69.
↑ "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 64.
↑ "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 78-79.
↑ "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 80.
↑ "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 89-91.
↑ "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 89.
↑ "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 87-88.
↑ Βασιλικό Διάταγμα της 3/15 Απριλίου του 1833 «Περί διαιρέσεως του Βασιλείου και της διοικήσεώς του».
↑ 28,0 28,1 28,2 Γεώργιος Θεοχαρόπουλος, «Ονομαστικόν», 1834, Βασιλικό Διάταγμα της 3/15 Απριλίου του 1833 «Περί διαιρέσεως του Βασιλείου και της διοικήσεώς του», σελ. 842-843.
↑ Βασιλικό Διάταγμα της 25 Απριλίου του 1833 «Περί της αρμοδιότητας των νομαρχών και περί της κατά τας νομαρχίας υπηρεσίας».
↑ ΦΕΚ Α3/1834, «Νόμος Περί συστάσεως των Δήμων» σελ. 13-32, (στο pdf σελ 1-20), από «Αναζήτηση ΦΕΚ»
↑ 31,0 31,1 31,2 31,3 31,4 31,5 ΦΕΚ A 80/1836, «Γενικός Πίναξ των Δήμων του Κράτους», σελ. 1-54, Ν. Μεσσηνίας, σελ. 18-24 (στο pdf σελ. 5-58 & 22-28), από «Αναζήτηση ΦΕΚ»
↑ 32,0 32,1 32,2 32,3 32,4 32,5 Α. Ι. Κλάδος, «Εφετηρίς (Almanach) του Βασιλείου της Ελλάδος, διά το έτος 1837 Αρχειοθετήθηκε 2016-03-04 στο Wayback Machine.», παρά του ιατρού Α. Ι. Κλάδου. Εκ της Βασιλικής Τυπογραφίας και Λιθογραφίας, Εν Αθήναις 1837 και Epheteris (Almanach) Tu basileiu tes Hellados dia to etos 1837. hrsg. von A. J. Klados, 1837, σελ. 202-287.
↑ 33,0 33,1 33,2 33,3 33,4 33,5 Ephēmeris tēs Kybernēseōs tu Basileiu tēs Hellados: 1836, 1836, Παράρτημα του αριθ. 80/1836.
↑ 34,0 34,1 «Γενικός πίναξ των δήμων του Κράτους», 1836 Γενικός πίναξ των δήμων του Κράτους (pdf), Ψηφιοποιημένες εκδόσεις Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ακαδημίας Αθηνών, Σπάνιες εκδόσεις 16ου-20ου αιώνα.
↑ 35,0 35,1 Η ταξινόμηση των οικισμών και των δήμων του νομού, που αναφέρουν ως ημερομηνία σύστασης των δήμων αυτών, την 21-04-1835, καθώς και οι ονομασίες τους (δήμων & οικισμών), στον πίνακα αυτόν, είναι σύμφωνα με τις διοικητικές μεταβολές δήμων και κοινοτήτων, από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr της Ελληνικής Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (Ε.Ε.Τ.Α.Α.), η οποία ιδρύθηκε το 1985 και έχει ως μετόχους φορείς της Αυτοδιοίκησης, το Ελληνικό Δημόσιο, καθώς και φορείς του Κοινωνικού τομέα.
↑ 36,0 36,1 Ι. Δ. Σταματάκης, "Πίναξ χωρογραφικός της Ελλάδος, Περιέχων τα Ονόματα, τας Αποστάσεις και τον Πληθυσμόν των Δήμων, Πόλεων Κωμοπόλεων και Χωρίων. / Ερανισθείς εκ διαφόρων επισήμων εγγράφων της Β. Κυβερνήσεως, και εκδοθείς υπό Ι. Δ. Σταματάκη". Εκ του Τυπογραφείου Γ. Βλασσαρίδου. Εν Αθήναις 1846, σελ. 40-52.
↑ Λήμμα «Επαρχία», Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ελευθερουδάκη, 1929
↑ ΦΕΚ 32Α - 08/12/1845.
↑ 39,0 39,1 Αλέξανδρος Μανσόλας, «Πολιτειογραφικαί πληροφορίαι περί Ελλάδος», υπό Α. Μανσόλα, Τμηματάρχου τῆς Δημοσίας Οἰκονομίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, Εκ του εθνικού τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1867, σελ. 28.
↑ 40,0 40,1 http://www.sioufas.gr/vivlio_1.pdf
Evangelia Balta, "Venetians and Ottomans in the Southeast Peloponnese (15th-18th century) Αρχειοθετήθηκε 2015-11-23 στο Wayback Machine.", στο: Halil Inalcık Armağanı. I. Tarih Araştırmaları, Ankara, Doğu Batı, 2009, σελ. 168-204. Ανακτήθηκε: 12/11/2017. (αρχείο pdf)
Βασίλης Κ. Λάζαρης (επιμ.), Στέφανου Ν. Θωμόπουλου "Ιστορία της Πόλεως Πατρών από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι του 1821". Έκδοση τέταρτη στη δημοτική γλώσσα και με βάση τα χειρόγραφα του συγγραφέα, Τόμοι Α΄-Β΄, Αχαϊκές Εκδόσεις, Πάτρα 1998-1999. ISBN 960-7960-08-4. (Τόμος Α΄). ISBN 960-7960-09-2. (Τόμος Β΄).
Κωνσταντίνος Ντόκος, "Breve descrittione del Regno di Morea. Αφηγηματική ιστορική πηγή ή επίσημο βενετικό έγγραφο της Β΄ Βενετοκρατίας στην Πελοπόννησο;", Εώα και Εσπέρια, 1 (1993), σελ. 81-131. Ανακτήθηκε: 12/11/2017. (αρχείο pdf)
Μιχαήλ Β. Σακελλαρίου, Η Πελοπόννησος κατά την δευτέραν Τουρκοκρατίαν (1716-1821), εκδόσεις Ερμής, Αθήνα 1939. (ανατύπωση Απρίλιος 2002· τυπογραφείο Α. Ελευθέρου)
Δημήτριος Χρ. Δουκάκης, «Μεσσηνιακά και ιδία περί Φαρών και Καλαμάτας από των αρχαιοτάτων xρόνων μέχρι του Καποδιστρίου», υπό Δημητρίου Χρ. Δουκάκη, τεύχη 3, Εκ του Τυπογραφείου Α. Καλαράκη, Εν Αθήναις 1905, Τεύχος Β΄, Κεφάλαιο ΛΕ': "Διαίρεσις της Πελοποννήσου εις νομούς επί Ενετοκρατίας", σελ. 143-147.
Bory de Saint-Vincent, Expédition Scientifique de Morée: Section des Sciences physiques, Tome II, 1ere Partie: Géographie[νεκρός σύνδεσμος]", tome II, 1ere Partie: Geographie. F. G. Levrault, Paris 1834. (στοιχεία πληθυσμού με βάση την Απογραφή του 1829).
Γεώργιος Θεοχαρόπουλος, «Ονομαστικόν», 1834, Βασιλικό Διάταγμα της 3/15 Απριλίου του 1833 «Περί διαιρέσεως του Βασιλείου και της διοικήσεώς του», σελ. 840-849.