el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el pl el el el el el el el cs el el el el ce sv ru en el en el el el el el el el el el el el el ru el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el en el en el en el el en el el el el en el el el el en el en el el el el en el en el el en el en el el en el el en el el el en el el el el en el el el el el el es hi el el el el el en el el el el el el en fr it en en fr cs en cs en it it en mk ar zh de en en el sv en en de it en en en en en pt en en fr el en en en en en en zh ja zh en en en en de en el nb en en en nl en en nb en en en zh fr el en it en it ja oc fr it it es en fi fr it it en pt en en it el fr fr fr fr fr pl ru fr fr fr fr fr fr el de fr fr pt fr fr fr fr fr fr fr fr pt el fr tr fr zh en eu eu eu eu ms ko en ca el zh de fr oc en de ja ja oc fr fr en de el el el es hi el el el el el en el el el el fr ru ru fr fr ru sv ru ru sv fr fr el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el en en el el el el en el el el el en el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el en el el el el en el el el el el el en el el el el el el el el el el el el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el el el el el el el en el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el en el el en el en el el el en el en en el fr el el el el el hu el de it en fr el el en el en el en el el el el el el en el el el el el el el el el de el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el en en en fr en en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el
Η Αλεξάνδρεια (αραβικά: الإسكندرية‎ "al-ʾIskandariyya", αιγυπτιακά: اسكندرية‎ "eskenderayya", κοπτικά: ⲁⲗⲉⲝⲁⲛⲇⲣⲓⲁ "Alexandria" ή ⲣⲁⲕⲟϯ "Rakote", αρχαία αιγυπτιακά: r¿-ḳṭy.t, αρχαία ελληνικά: Ἀλεξάνδρεια ή Ρακώτις) είναι η 2η μεγαλύτερη πόλη και το κυριότερο λιμάνι της Αιγύπτου. Βρίσκεται στα δυτικά του δέλτα του Νείλου, χτισμένη σε έναν μακρόστενο ισθμό μεταξύ της Μαρεώτιδος λίμνης και της Μεσογείου Θάλασσας. Ανήκει διοικητικά στο Κυβερνείο της Αλεξάνδρειας. Ιδρύθηκε το 331 π.Χ. από τον Αλέξανδρο τον Μέγα και είναι η δεύτερη πρωτεύουσα της σύγχρονης Αιγύπτου μετά το Κάιρο. Κατά την αρχαιότητα υπήρξε το σπουδαιότερο λιμάνι και πρωτεύουσα της χώρας, ενώ στην ακμή της αποτελούσε το μεγαλύτερο οικονομικό κέντρο ολόκληρης της Βόρειας Αφρικής και μία από τις επιφανέστερες εστίες πολιτισμού του κόσμου, διάσημη για τη βιβλιοθήκη και τον φάρο της, ένα από τα επτά θαύματα του κόσμου, κτισμένο στο ομώνυμο νησί.
δεδομένα (π • σ • ε )
Η σύγχρονη Αλεξάνδρεια έχει εξελιχτεί σε μεγάλο θαλάσσιο εμπορευματικό κόμβο και εξυπηρετεί περί το 80% των αιγυπτιακών εισαγωγών και εξαγωγών. Είναι επίσης φημισμένος τουριστικός προορισμός και σημαντικό βιομηχανικό κέντρο λόγω των αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου που ξεκινούν από το Σουέζ. Ο πληθυσμός της είναι 4.812.186 (2015)[4] και καταλαμβάνει έκταση 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων.
1.2 Ρωμαϊκή και Βυζαντινή εποχή
1.4 Από την άνοδο του Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ μέχρι σήμερα
12.2 Αθλήματα και αθλητικοί σύλλογοι
13 Μουσεία, βιβλιοθήκες και θέατρα
14 Ναοί της Αρχιεπισκοπής Αλεξανδρείας
16 Θρύλοι και παραδόσεις γύρω από την Αλεξάνδρεια
17 Η Αλεξάνδρεια στον κινηματογράφο, το θέατρο και τη λογοτεχνία
Η πόλη ιδρύθηκε από τον Αλέξανδρο τον Μέγα το 331 π.Χ.[5][6] Άρχισε να ακμάζει, όταν έγινε πρωτεύουσα της Αιγύπτου μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου, κατά τη βασιλεία του Πτολεμαίου Α' Σωτήρα (367–283 π.Χ), γιου του Λάγου και ιδρυτή της δυναστείας των Πτολεμαίων ή Λαγιδών. Ο τελευταίος επικράτησε το 321 π.Χ. στη σύγκρουση των επιγόνων για την κατοχή της σορού του Αλέξανδρου που θεωρούνταν σύμβολο ισχύος και εξουσίας και τη μετέφερε στην Αλεξάνδρεια από όπου τελικά χάθηκε μετά την απομάκρυνσή της από τη θέση που φυλασσόταν.[7]
Ο Φάρος της Αλεξάνδρειας, χτισμένος στο ομώνυμο νησί
Την πόλη κοσμούσε ο φάρος της Αλεξάνδρειας καθώς και το μουσείο, μέρος του οποίου ήταν η διάσημη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας.
Υπό τη δυναστεία των Πτολεμαίων, η Αλεξάνδρεια έφτασε να θεωρείται μέσα σε έναν αιώνα η μεγαλύτερη πόλη του τότε κόσμου. Ο όγκος των εμπορικών συναλλαγών αυξήθηκε και έγινε κέντρο πολιτισμού και γραμμάτων στην ευρύτερη περιοχή.[8] Ωστόσο, στη συνέχεια η κακοδιοίκηση, οι δυναστικές έριδες και οι αναμείξεις της Ρώμης στις εσωτερικές της υποθέσεις την οδήγησαν σε τέτοια παρακμή ώστε το 80 π.Χ. η πόλη τέθηκε επισήμως υπό ρωμαϊκή κηδεμονία σύμφωνα με την (αμφιλεγόμενη) διαθήκη του Πτολεμαίου ΙA΄ Αλέξανδρου B΄.[9]
Το 48 π.Χ. ο Ιούλιος Καίσαρας έθεσε προσωρινά την Αλεξάνδρεια υπό ρωμαϊκή κατοχή. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων που επακολούθησαν τμήμα της βιβλιοθήκης καταστράφηκε μαζί με 40.000 παπύρους.[10]
Κατά τη διανομή του κράτους στους επιγόνους του Ιούλιου Καίσαρα ο Μάρκος Αντώνιος πήρε την Αίγυπτο και συγκυβέρνησε με τη βασίλισσα Κλεοπάτρα Ζ', την τελευταία των Πτολεμαίων.
Μετά τη διαίρεση της διοίκησης της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας σε Δυτική και Ανατολική το 381 μ.Χ., η επαρχία Αιγύπτου πέρασε στη δικαιοδοσία των Βυζαντινών ως Διοίκηση Αιγύπτου. Ο Κυβερνήτης της έφερε τον τίτλο του "Αυγουστάλιου Επάρχου" και είχε την έδρα του στην Αλεξάνδρεια. Το 619 η Αλεξάνδρεια πέρασε στα χέρια των Σασσανιδών Περσών. Χάρη στη συμφωνία του αυτοκράτορα Ηράκλειου με τον Πέρση στρατηγό Σαρβαραζά οι Βυζαντινοί την επανάκτησαν το 629 και την κράτησαν για δεκατρία ακόμη χρόνια.
Είσοδος του Βοναπάρτη στην Αλεξάνδρεια, λάδι σε καμβά, περ. 1800, Βερσαλλίες
Όταν οι Άραβες κατέλαβαν την Αλεξάνδρεια το 642 η πόλη είχε απολέσει την παλιά της ευημερία, πράγμα που οφειλόταν κατά κύριο λόγο στη μείωση του θαλάσσιου εμπορίου. Η παρακμή της συνεχίστηκε περαιτέρω λόγω της μεταφοράς της πρωτεύουσας στο Κάιρο το 969 από τους σιίτες Φατιμίδες. Το χαλιφάτο των Φατιμιδών διατηρήθηκε μέχρι το 1171 όταν ο Σαλαντίν ίδρυσε τη δυναστεία των Αγιουβιδών και ενσωμάτωσε το κράτος των Φατιμιδών στο σουνιτικό χαλιφάτο των Αββασιδών.[14] Το 1250 οι Μαμελούκοι ανέτρεψαν τους Αββασίδες και εγκαθίδρυσαν φεουδαρχικό σύστημα.[15] Η παρακμή της Αλεξάνδρειας επιταχύνθηκε τον 14ο αιώνα όταν το κανάλι που τη συνέδεε με τον Νείλο αχρηστεύτηκε από φερτά υλικά. Την ίδια εποχή το γόητρό της δέχτηκε ισχυρό πλήγμα λόγω της καταστροφής του εμβληματικού φάρου της από τον ισχυρό σεισμό του 1309. Το 1517 η Αίγυπτος κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς και εντάχθηκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αρχικά ως επαρχία της και από το 1867 έως το 1914 ως ανεξάρτητο χεδιβάτο. Κατά το διάστημα αυτό δεν ήταν λίγοι οι Έλληνες που ανέλαβαν σημαντικά αξιώματα. Μεταξύ αυτών σημαντικότερος ήταν ο Ραγίβ Πασάς που ανελίχθηκε στη θέση του πρωθυπουργού το 1882.[16] Στο πλαίσιο της εκστρατείας του στην Αίγυπτο ο Ναπολέων κατέλαβε την Αλεξάνδρεια το 1798, αλλά η πόλη παρέμεινε υπό γαλλική διοίκηση μόλις μέχρι το 1801 οπότε έπεσε στα χέρια των Άγγλων.
Ο βομβαρδισμός της Αλεξάνδρειας από τους Άγγλους το 1882
Το 1825, σε μια τολμηρή αλλά αποτυχημένη καταδρομική ενέργεια, ο Κανάρης επιχείρησε να πυρπολήσει τον αιγυπτιακό στόλο που ήταν ελλιμενισμένος στην Αλεξάνδρεια, έτοιμος να μεταφέρει στρατεύματα στην Πελοπόννησο.[19] Τον Απρίλιο του 1843 ιδρύθηκε η Ελληνική Κοινότητα της Αλεξάνδρειας. Πρώτος πρόεδρός της διετέλεσε ο Μιχαήλ Τοσίτσας. Τον διαδέχθηκαν ο Στέφανος Ζιζίνιας, ο Δημήτριος Ρίζος κ.ά. Μεταξύ των προσωπικοτήτων που ανέλαβαν αργότερα τα ηνία της Ε.Κ.Α. σημαντικό ρόλο διαδραμάτισαν οι Θεόδωρος Ράλλης και Γεώργιος Αβέρωφ. Κατά τον 19ο αιώνα εγκαταστάθηκαν στην Αλεξάνδρεια πολλοί ξένοι, οι οποίοι το 1907 έφτασαν να αποτελούν το 25% του συνολικού πληθυσμού. Το 1882 κατά τη διάρκεια πατριωτικής εξέγερσης με ηγέτη τον συνταγματάρχη Άχμεντ Ουράμπι ή Αράμπι Πάσα (επανάσταση του Ουράμπι) εναντίον της ευρωπαϊκής επικυριαρχίας σημειώθηκαν επεισόδια εις βάρος των ξένων τα οποία πρόσφεραν το πρόσχημα στους Άγγλους για να βομβαρδίσουν την πόλη.[20] Μετά την κατάληψη του Καΐρου οι τελευταίοι ανακήρυξαν την Αίγυπτο αγγλικό προτεκτοράτο και παρέμειναν εκεί μέχρι το 1922. Όντας η κύρια ναυτική βάση των συμμάχων στην Ανατολική Μεσόγειο κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Αλεξάνδρεια βομβαρδίστηκε από τους Γερμανούς.
Από την άνοδο του Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ μέχρι σήμεραΕπεξεργασία
Η πολυάριθμη ελληνική παροικία της Αιγύπτου (αριθμούσε 62.973 μέλη το 1907) ενισχύθηκε περαιτέρω από το μεταναστευτικό ρεύμα της δεκαετίας του 1920, το οποίο αποτελούνταν κυρίως από Έλληνες, Ιταλούς και Εβραίους. Στην απογραφή του 1927 καταγράφτηκαν στην Αλεξάνδρεια 37.106 ομογενείς που κατοικούσαν γύρω από την εκκλησία και το μοναστήρι του Αγίου Σάββα. Στην ίδια περιοχή υπήρχε ομογενειακό νοσοκομείο και λειτουργούσε ελληνικό σχολείο και ξενώνας.
Ο ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης (1896)
Το κοσμοπολίτικο περιβάλλον της νεότερης Αλεξάνδρειας σε συνδυασμό με την ιστορία της αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για λογοτέχνες διεθνούς εμβέλειας, όπως ο ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης και ο συγγραφέας Στρατής Τσίρκας. Τα ενδιαφέροντα των Αιγυπτιωτών συγγραφέων ήταν στραμμένα κατά κύριο λόγο προς τη Μητρόπολη και, παράλληλα, προς το περιβάλλον τους. Η έγνοιά τους, όσον αφορά τη λογοτεχνία την οποία παρήγαν, εστίαζε ακριβώς σε αυτό: να μην αποκοπεί από τη Μητρόπολη, να μην απομονωθεί από τα διεθνή ρεύματα και τις διδαχές της Ευρώπης, αλλά επίσης να αντανακλά τη ζωή στη χώρα του Νείλου.[25] Κάτω από την τριπλή επιρροή της ελληνικής γλώσσας, της αιγυπτιακής κουλτούρας και της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, η διαμόρφωση μιας χαρακτηριστικής ελληνοαιγυπτιακής ταυτότητας ήταν ζήτημα ζωτικού ενδιαφέροντος για τους Αιγυπτιώτες συγγραφείς. Σήμερα αποτελεί κοινή πίστη ότι η αλεξανδρινή ελληνική κοινότητα είχε το πολιτιστικό προβάδισμα έναντι των λοιπών παροικιών.
Το Μπαρόκ κτίριο Mohamed Fieter στην οδό Σουλτάν Χασάν
Κωνσταντίνος Παρθένης, Τοπίο στην Αίγυπτο (Πιθανώς απεικονίζει το κανάλι Μαχμουντία στην Αλεξάνδρεια).
Πανοραμική όψη της Αλεξάνδρειας από τη Λίμνη Μαρεώτιδα
Τζαμί Ελ Μουσρί Αμπούλ Αμπάς
Χρωμολιθογραφείο και χαρτοποιεία Κ. Ι. Λαγουδάκη & Σια στην Αλεξάνδρεια (περ. 1901)
Η Αλεξάνδρεια είναι ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά κέντρα της ευρύτερης περιοχής. Πάνω από το 70% του αιγυπτιακού εμπορίου (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, βαμβάκι, φρούτα, λαχανικά, διάφορα επεξεργασμένα προϊόντα κλπ.) διεξάγεται από το λιμάνι της (ικανότητα διακίνησης 36,8 μ. τόνων στην Αλεξάνδρεια και 22,1 μ. τόνων στον λιμένα της Δεκέλειας). Η μεταπολεμική βελτίωση των οικονομικών δεικτών της οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στο αναπτυξιακό πρόγραμμα του Νάσερ κατά τη δεκαετία του 1960, που έδωσε έμφαση στη βιομηχανία επεξεργασίας τροφίμων και στην υφαντουργία. Μεγάλο ρόλο ως προς αυτό διαδραμάτισε και η ανακάλυψη το 1976 αποθεμάτων φυσικού αερίου στο Αμπού Μαντί και στον κόλπο του Αμπουκίρ (Ίντκου, 40 χλμ. ανατολικά της Αλεξάνδρειας) όπου δημιουργήθηκαν εγκαταστάσεις υγροποίησης. Η Δεκέλεια (7 χλμ. δυτικά της Αλεξάνδρειας) εξελίχθηκε σε κέντρο κατεργασίας σιδήρου και χάλυβος. Τα διυλιστήρια αναβαθμίστηκαν και στα τέλη της δεκαετίας του 1970 αποπερατώθηκε αγωγός αργού πετρελαίου που ξεκινάει από τη Μεσόγειο, κοντά στην Αλεξάνδρεια και καταλήγει στην πόλη του Σουέζ. Ένας άλλος αγωγός συνδέει τα διυλιστήρια πετρελαίου της Μοστορόντ, στη βόρεια περιφέρεια του αστικού πυρήνα του Καΐρου, με την Αλεξάνδρεια. Οι βιομηχανικές δραστηριότητες στην Αλεξάνδρεια (παραγωγή πετροχημικών και τσιμέντου, κατασκευές, επεξεργασία τροφίμων, βυρσοδεψία, λατομεία ασβεστόλιθου, βιομηχανίες επεξεργασίας χάρτου και ρυζιού κ.ά.) αντιστοιχούν στο 40% της εθνικής βιομηχανικής παραγωγής.
Ο αριθμός των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται ανά τομέα (στοιχεία του έτους 2013) έχει ως εξής: τρόφιμα, γεωργία και κτηνοτροφία: 350, υφαντουργία: 284, χημικά: 176, πλαστικά και ελαστικά: 101.[36] Είναι άξιο σημείωσης ότι η Αλεξάνδρεια αποτελεί τον μοναδικό παραγωγό αιθυλενίου και πολυαιθυλενίου σε εθνικό επίπεδο. Εξάλλου, το 2013 ξεκίνησε στη Δεκέλεια η παραγωγή πολυστερίνης σε νεόδμητο εργοστάσιο. Σημαντικοί για την τοπική οικονομία θεωρούνται επίσης οι τομείς της ναυτιλίας, του τουρισμού, της εφοδιαστικής, και των τραπεζικών υπηρεσιών. Η συνεισφορά της ελληνικής παροικίας στην οικονομική ζωή της Αλεξάνδρειας δεν μπορεί να υπερτονιστεί. Οι πρώτες τράπεζές της δημιουργήθηκαν από Έλληνες (Τράπεζα της Αλεξανδρείας και Γενική Τράπεζα της Αλεξανδρείας). Εξάλλου οι ομογενείς αγρότες ήταν οι πρώτοι που οργάνωσαν την καλλιέργεια του βαμβακιού και του καπνού με συστηματικό τρόπο και στη συνέχεια έγιναν οι μεγαλύτεροι εξαγωγείς.[37] Άλλοι τομείς δραστηριοποίησής τους ήταν οι βιομηχανίες τροφίμων, ελαιόλαδου και γλυκισμάτων, η οινοπαραγωγή, τα αρωματικά σαπούνια, η εστίαση κ.ά.[38][39] Η Αλεξάνδρεια ανέδειξε πληθώρα εθνικών ευεργετών. Μεταξύ τους διακρίνονται οι Μιχαήλ Τοσίτσας, Γεώργιος Αβέρωφ, Εμμανουήλ Μπενάκης και Αντώνης Μπενάκης.
Μέσες ημέρες βροχόπτωσης (≥ 0.01 mm)
Πηγή #1: Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (OHE),[40] en:Hong Kong Observatory Για ηλιοφάνεια και μέσες θερμοκρασίες,[41] Κλιματικές καταχωρίσεις για σχετική υγρασία[42]
Πηγή #2: Voodoo Skies and Bing Weather[43] για καταγραμμένες ακραίες θερμοκρασίες
18 °C (64 °F)
20 °C (68 °F)
23 °C (73 °F)
25 °C (77 °F)
26 °C (79 °F)
26 °C (79 °F)
25 °C (77 °F)
22 °C (72 °F)
20 °C (68 °F)
Η Αλεξάνδρεια έχει αδελφοποιηθεί με τις παρακάτω πόλεις:
Πλατεία των Προξένων/Πλατεία Μανσίγια
Ηνωμένες Πολιτείες !   Ηνωμένες Πολιτείες
Νότια Αφρική !   Νότια Αφρική
Δείτε επίσης: Έλληνες της Αιγύπτου
Πτολεμαίος Ι Σωτήρας (368-366 π.Χ.-283 π.Χ.), βασιλεύς της Αιγύπτου
Ηρόφιλος ο Χαλκηδόνιος (περ. 330-320 π.Χ.-260-250 π.Χ.), ιατρός
Ευκλείδης (περ. 325 π.Χ.-265 π.Χ.), γεωμέτρης
Καλλίμαχος ο Κυρηναίος (305 π.Χ.-240 π.Χ.), ποιητής
Απολλώνιος ο Ρόδιος (295 π.Χ.-215 π.Χ.), ποιητής, διευθυντής της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας
Κτησίβιος ο Αλεξανδρεύς (285-222 π.Χ.), μαθηματικός, μηχανικός και εφευρέτης
Ερατοσθένης ο Κυρηναίος (276 π.Χ. - 194 π.Χ.), μαθηματικός, γεωγράφος, αστρονόμος
Κλεοπάτρα Β' (περ. 189 π.Χ.-116 π.Χ.), βασίλισσα της Αιγύπτου
Αρτάπανος (2ος αιώνας π.Χ.), Εβραίος ιστορικός
Διονύσιος ο Θραξ (μέσο του 2ου αιώνα π.Χ.), γραμματικός
Κλεοπάτρα Ζ' (69 π.Χ.-30 π.Χ.), βασίλισσα της Αιγύπτου
Ήρων (10-70), μηχανικός και γεωμέτρης
Φίλων ο Αλεξανδρεύς (20-50), φιλόσοφος
Αππιανός Αλεξανδρεύς (περ. 90-160), ιστορικός
Βασιλείδης (αρχές 2ου αιώνα μ.Χ.), γνωστικός φιλόσοφος
Απολλώνιος ο Δύσκολος (2ος αιώνας μ.Χ.), γραμματικός
Αίλιος Ηρωδιανός (2ος αιώνας μ.Χ.), γραμματικός
Καρποκράτης (2ος αιώνας μ.Χ.), αντινομιστής Γνωστικός
Κλήμης ο Αλεξανδρεύς (περ. 150-περ. 215) εκκλησιαστικός Πατέρας
Αχιλλεύς Τάτιος (2ος ή 5ος αιώνας μ.Χ.), μυθιστοριογράφος
Ανατόλιος Λαοδικείας (3ος αιώνας μ.Χ.), φιλόσοφος, θεολόγος και επίσκοπος Λαοδικείας
Αγαθήμερος (3ος αιώνας), γεωγράφος
Άγιος Αθανάσιος (περ. 298-373)
Αγία Αικατερίνη (4ος αιώνας)
Πάππος Αλεξανδρεύς (4ος αιώνας), μαθηματικός και αστρονόμος
Δίδυμος ο Τυφλός (περ. 313-398), θεολόγος και εκκλησιαστικός συγγραφέας
Κύριλλος Α' (περ. 370-444), Πατριάρχης Αλεξανδρείας
Ησύχιος ο Αλεξανδρεύς (5ος αιώνας), γραμματικός και λεξικογράφος
Οσία Ευφροσύνη (5ος αιώνας)
Γεώργιος Αβέρωφ (Μέτσοβο, 1818-1899), επιχειρηματίας και εθνικός ευεργέτης της νεότερης Ελλάδας
Αλέξανδρος Πεσμαζόγλου (1859-1939), οικονομολόγος και τραπεζίτης
Κωνσταντίνος Καβάφης (1863-1933), ποιητής
Αντώνης Μπενάκης (1873-1954), εθνικός ευεργέτης της νεότερης Ελλάδας, πολιτικός και ιδρυτής του Μουσείου Μπενάκη
Πηνελόπη Δέλτα (1874-1941), συγγραφέας
Χιλμή Αμπάς ο Β' (1874-1944), τελευταίος Χεδίβης της Αιγύπτου
Φιλίππο Τομάζο Μαρινέτι (1876-1944), Ιταλός λογοτέχνης
Κωνσταντίνος Παρθένης (1878-1967), ζωγράφος
Κωνσταντίνος Τσαλδάρης (1884-1970), πρωθυπουργός της Ελλάδας
Τζουζέπε Ουγκαρέτι (1888-1970), Ιταλός ποιητής
Γεώργιος Πεσμαζόγλου (1890-1984), οικονομολόγος, εκδότης και πολιτικός
Γιάννης Κεφαλληνός (1894-1957), χαράκτης και σχεδιαστής
Γιάννης Ντεσσές (1904-1970), σχεδιαστής μόδας
Αλέξανδρος Ιόλας (1908-1987), συλλέκτης
Νίκος Τσιφόρος (1912-1970), συγγραφέας
Ντίνος Ηλιόπουλος (1913-2001), ηθοποιός
Άγγελος Σ. Βλάχος (1915-2003), διπλωμάτης, συγγραφέας, πολιτικός και ακαδημαϊκός
Μαίρη Γιατρά Λεμού (1915-1989), ηθοποιός και λογοτέχνης
Έρικ Χόμπσμπαουμ (1917-2012), Βρετανός ιστορικός
Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ (1918-1970), πρωθυπουργός και πρόεδρος της Αιγύπτου
Στέλιος Παπαδημητρίου (1930-2005), επίτιμος πρόεδρος του Ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης
Ομάρ Σαρίφ (1932-2015), Αιγύπτιος ηθοποιός
Ζωρζ Μουστακί (1934-2013), τραγουδιστής
Γιώργος Λεονάρδος (1937), δημοσιογράφος - συγγραφέας
Μάνος Λοΐζος (1937-1982), μουσικοσυνθέτης
Τέλης Ζώτος (1941), ηθοποιός
Ιωάννης Χατζηφώτης (1944-2006), φιλόλογος και συγγραφέας
Νίκος Περάκης (1944), σκηνοθέτης
Demetrio Stratos (1945-1979), Έλληνας τραγουδιστής, συνθέτης, στιχουργός, πολυοργανίστας και μουσικός ερευνητής, συνιδρυτής του AreA – International POPular Group
Ευγενία Φακίνου (1945), συγγραφέας
Ντέμης Ρούσσος (1946-2015), τραγουδιστής
Ανδρέας Μιχαλιτσιάνος (1947-1997), αστρονόμος
Άλκηστις Πρωτοψάλτη (1954), τραγουδίστρια
Το Πανεπιστήμιο της Αλεξάνδρειας
Στην Αλεξάνδρεια υπάρχουν αρκετά ιδρύματα ανώτερης και ανώτατης εκπαίδευσης. Το Δημόσιο Πανεπιστήμιο της Αλεξάνδρειας συμμορφώνεται με το αιγυπτιακό πρόγραμμα σπουδών και διαθέτει σχολές αναγνωρισμένου κύρους, όπως αυτές της ιατρικής και της μηχανολογίας. Το Αιγυπτοϊαπωνικό Πανεπιστήμιο Επιστημών και Τεχνολογίας στη νέα πόλη Μποργκ αλ Αράμπ ιδρύθηκε με τη συνεργασία των κυβερνήσεων της Αιγύπτου και της Ιαπωνίας το 2010 και είναι προσανατολισμένο στην έρευνα. Η Αραβική Ακαδημία Επιστήμης, Τεχνολογίας και Θαλάσσιων Μεταφορών είναι ημικρατικό εκπαιδευτικό ίδρυμα που προσφέρει δευτεροβάθμια εκπαίδευση καθώς και σπουδές για προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές. Θεωρείται το πλέον ευυπόληπτο πανεπιστήμιο της Αιγύπτου (μετά το Αμερικανικό Πανεπιστήμιο του Καΐρου), και χαίρει παγκόσμιας αναγνώρισης. Το Πανεπιστήμιο Σανγκόρ (Université Senghor), ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο που απευθύνεται κυρίως σε Αφρικανούς σπουδαστές, εστιάζει στις ανθρωπιστικές και τις πολιτικές επιστήμες καθώς και στις διεθνείς σχέσεις. Το Κέντρο Ελληνιστικών Σπουδών Αλεξανδρείας επικεντρώνεται στην Ελληνιστική Περίοδο, προσφέροντας στους φοιτητές του μεταπτυχιακούς και διδακτορικούς τίτλους. Μεταξύ των υπόλοιπων ιδρυμάτων ανώτερης εκπαίδευσης διακρίνονται το Αλεξανδρινό Ινστιτούτο Τεχνολογίας (AIT) και το Πανεπιστήμιο "Φάρος". Αξίζει να σημειωθεί ότι το τμήμα Ελληνορωμαϊκής Αρχαιολογίας και Κλασικών Σπουδών της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστήμιου της Αλεξάνδρειας διαθέτει Έλληνα εκπαιδευτικό για τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας.
Το Γαλλικό Κολέγιο του Αγίου Μάρκου (αριστερά) και το Αβερώφειο Γυμνάσιο (δεξιά), στη συνοικία Σάτμπι
Η Αλεξάνδρεια έχει μακρά παράδοση ως προς τη λειτουργία ξένων μορφωτικών ιδρυμάτων. Τα πρώτα ευρωπαϊκά σχολεία χρονολογούνται στις αρχές του 19ου αιώνα, όταν Γάλλοι ιεραπόστολοι ξεκίνησαν να ιδρύουν σχολεία φιλανθρωπικού χαρακτήρα τα οποία απευθύνονταν στο εγχώριο στοιχείο. Ένα από γνωστότερα γαλλικά καθολικά σχολεία είναι το κολέγιο αρρένων του Αγίου Μάρκου που ιδρύθηκε το 1928 από τους Λασαλιανούς Αδελφούς. Τα αγγλόγλωσσα σχολεία είναι σήμερα τα πλέον δημοφιλή. Στην Αλεξάνδρεια εδράζεται η Τοσιτσαία-Πρατσίκειος Σχολή, ένα αμιγώς ελληνικό δημοτικό σχολείο το οποίο λειτουργεί στο πλαίσιο της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης εξωτερικού. Στην πόλη λειτουργούν επίσης το Αβερώφειο Γυμνάσιο-Λύκειο που ανεγέρθηκε με τη χορηγία του Γεωργίου Αβέρωφ το 1884 και ονομάσθηκε Τοσιτσαία-Αβερώφειος Σχόλη και η Πατριαρχική Σχολή "Άγιος Αθανάσιος". Σκοπός της τελευταίας είναι η επιμόρφωση και κατάρτιση του προσωπικού των υπηρεσιών του Πατριαρχείου Αλεξάνδρειας σε ποικίλους τομείς (Γεωπονίας, Νοσηλευτικής, Ελληνικής και άλλων Γλωσσών, Νέων Τεχνολογιών, Διαπολιτισμικών Αφρικανικών Σπουδών, κλπ.).
Το στάδιο της Αλεξάνδρειας
Η Αλεξάνδρεια διαθέτει μακρά αθλητική παράδοση. Στο ενεργητικό της πιστώνεται η οργάνωση των Μεσογειακών Αγώνων του 1951 και των Παναραβικών του 1953. Στην πόλη και στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν τα εξής αθλητικά κέντρα: το Στάδιο της Αλεξάνδρειας, το Στάδιο Μποργκ Ελ Άραμπ και το στάδιο Χαράς Ελ Χοντόντ. Και τα τρία έχουν κατασκευαστεί ως στάδια γενικών χρήσεων, αλλά χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο για ποδοσφαιρικούς αγώνες. Το γήπεδο της Αλεξάνδρειας έχει κατασκευαστεί το 1929 και είναι το αρχαιότερο της Αιγύπτου και γενικότερα της Αφρικής. Το 2006 υποδέχτηκε το Κύπελλο Εθνών Αφρικής. Η χωρητικότητά του αυξήθηκε κατά την ανακατασκευή του το 2009 και σήμερα μπορεί να φιλοξενήσει 19.676 φιλάθλους. Σήμερα είναι έδρα της Ελ-Κόρουμ. Το στάδιο Χαράς Ελ Χοντόντ («των Συνοριακών Φρουρών») έχει χωρητικότητα 22.000 θεατές. Ο στίβος του έχει τετραγωνική μορφή (με στροφές 900 αντί των συνηθισμένων πετάλων). Είναι έδρα της Χαράς Ελ Χοντόντ και της Ελ Ράτζα (της πόλης Μάρσα Ματρούχ). Το στάδιο Μποργκ Ελ Άραμπ βρίσκεται στο ομώνυμο θέρετρο, 50 χιλιόμετρα δυτικά της Αλεξάνδρειας. Πρόκειται για το μεγαλύτερο στάδιο της Αιγύπτου και το δεύτερο μεγαλύτερο της Αφρικής. Έχει 86.000 θέσεις καθημένων και καταλαμβάνει έκταση 600 στρεμμάτων. Διαθέτει στίβο με οκτώ κουλουάρ, λίμνη στιπλ και σκάμματα για άλματα. Η σχεδίαση και η κατασκευή του έγιναν εξ ολοκλήρου από το Σώμα Μηχανικού του Αιγυπτιακού Στρατού (EAFCE). Είναι έδρα της Σμούχα και της Αλ Ιττιχάντ Αλ Σακαντάρι.
Αθλήματα και αθλητικοί σύλλογοιΕπεξεργασία
Από το σύνολο των αθλημάτων το ποδόσφαιρο καταλαμβάνει την πρώτη θέση στις προτιμήσεις των Αλεξανδρινών. Στην πόλη υπάρχουν αρκετοί ποδοσφαιρικοί σύλλογοι εκ των οποίων οι εξής τέσσερις έχουν διεκδικήσει κατά καιρούς σημαντικές θέσεις στο αιγυπτιακό πρωτάθλημα: Αλ Ιττιχάντ Αλ Σακαντάρι, Σμούχα, Χαράς Ελ Χοντόντ και Ελ Ολύμπι. Ο τελευταίος ιδρύθηκε το 1905 και είναι γνωστός κυρίως για τις επιτυχίες του στον στίβο. Έχει κερδίσει αρκετά μετάλλια, τόσο σε διεθνείς αγώνες όσο και σε Ολυμπιάδες (τα 10 από τα 26 της Αιγύπτου). Τα λιγότερο δημοφιλή αθλήματα όπως το τένις, το σκουός, το πόλο και οι καταδύσεις εξυπηρετούνται σε δημόσιους ή ιδιωτικούς κοινωνικούς και αθλητικούς συλλόγους με συνδρομή. Στον σχετικό κατάλογο που ακολουθεί οι πρώτοι τέσσερεις όμιλοι διακρίνονται για τις επιδόσεις στους στην καλαθοσφαίριση.
Ο αθλητικός σύλλογος Σμούχα
Αθλητικός σύλλογος «Αλεξάνδρεια» –«Σπόρτινγκ».
Σύλλογος Ιττιχάντ Αλ Σακαντάρι.
Αθλητικός σύλλογος Σμούχα –στη «Σμούχα».
Σύλλογος Ελ-Κόρουμ (Αραβικά نادي الكروم, Χρωμ).
Σύλλογος Χαράς Ελ Χοντόντ.
Αθλητικές εγκαταστάσεις θερέτρου Λαγκούν.
Η ελληνική παροικία έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για τα σπορ και οι αθλητές της σημείωσαν μεγάλες επιτυχίες τόσο στο αιγυπτιακό ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα[45][46] όσο και σε άλλα αθλήματα. Ο πρώτος ομογενειακός γυμναστικός σύλλογος της Αλεξάνδρειας ήταν ο “Μίλων” που συστάθηκε το 1873 και διατηρήθηκε σε λειτουργία επί 40 χρόνια. Το 1905 ιδρύθηκε ο «Όμιλος Φιλάθλων Αλεξανδρείας» ως αποκλειστικά γυμναστικό σωματείο. Ο Ελληνικός Ποδοσφαιρικός Όμιλος Αλεξανδρείας ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1910 με πρωτοβουλία Ελλήνων ποδοσφαιριστών που αγωνίζονταν κάθε Κυριακή στο γήπεδο Ρον Πουάν. Το 1922 δημιουργήθηκε ο ποδοσφαιρικός σύλλογος Άρης ο οποίος από το 1925 απέκτησε γυμναστήριο κοντά στο καζίνο Μπελβεντέρε και δραστηριοποιήθηκε στο χώρο του αθλητισμού. Με τον θαλάσσιο αθλητισμό ασχολείται από το 1909 μέχρι σήμερα ο Ελληνικός Ναυτικός Όμιλος Αλεξάνδρειας (ΕΝΟΑ). Το 1910 συγκροτήθηκε η Αθλητική Ένωση Ελλήνων Αλεξανδρείας (Α.Ε.Ε.Α.) με την οποία συγχωνεύτηκε στη συνέχεια ο Ελληνικός Ποδοσφαιρικός Όμιλος Αλεξανδρείας. Η Α.Ε.Ε.Α. διέθετε τμήματα ποδοσφαίρου, καλαθοσφαίρισης, πετοσφαίρισης, ενόργανης γυμναστικής, κλασικού αθλητισμού κ.ά. Έδρα της είναι το κοινοτικό στάδιο της Ελληνικής Κοινότητας. Στο ενεργητικό της έχει συμμετοχές σε αρκετά πανελλήνια πρωταθλήματα στίβου και σημαντικές διακρίσεις.[47][48] Έχει αναδείξει μεγάλους αθλητές από τους οποίους ορισμένοι εντάχθηκαν στην εθνική ομάδα της Ελλάδας.[49]
Μουσεία, βιβλιοθήκες και θέατραΕπεξεργασία
Η νέα βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας
Το Εθνικό Μουσείο της Αλεξάνδρειας διαθέτει περισσότερα από 1800 αντικείμενα που εκτίθενται σε ξεχωριστούς ορόφους, ανάλογα με την παλαιότητά τους. Το υπόγειο είναι αφιερωμένο στην προϊστορική και τη φαραωνική περίοδο, ο πρώτος όροφος στην ελληνορωμαϊκή εποχή και ο δεύτερος σε τεχνουργήματα κοπτικής και ισλαμικής τέχνης καθώς και σε αρχαιολογικά ευρήματα από πρόσφατες υποθαλάσσιες έρευνες.
Το Ελληνορωμαϊκό Μουσείο ιδρύθηκε το 1892 και διαθέτει μεγάλη συλλογή αρχαιοτήτων της πτολεμαϊκής και της ρωμαϊκής εποχής, από τον 3ο αιώνα π.Χ.-7ο αιώνα μ.Χ. Στις αίθουσές του εκτίθενται αγάλματα, αμφορείς, κεραμική, μωσαϊκά, κοσμήματα, σαρκοφάγοι, μούμιες, τάπητες και διάφορα αντικείμενα από γυαλί, μάρμαρο και χαλκό. Είναι κλειστό λόγω ανακαίνισης από το 2008.
Το Μουσείο Βασιλικών Κοσμημάτων άνοιξε πρόσφατα τις πόρτες του για το κοινό μετά από γενική ανακαίνιση. Στις προθήκες του περιέχονται διάφορα κοσμήματα και πολύτιμοι λίθοι.
Το Μουσείο Καβάφη στεγάζεται στο σπίτι που έζησε ο ποιητής το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, στην οδό Σαρμ Ελ Σέικ 10 (πρώην οδός Λέψιους). Μεταξύ των εκθεμάτων του περιλαμβάνονται φωτογραφίες, προσωπικά αντικείμενα του Καβάφη, η βιβλιοθήκη του, άρθρα για τη ζωή και το έργο του και ευρύ φάσμα βιβλιογραφικού υλικού.
Η Αλεξανδρινή Βιβλιοθήκη: Πρόκειται για σύγχρονο ίδρυμα που συνδυάζει σύγχρονη βιβλιοθήκη και ερευνητικό κέντρο· έχει κατασκευαστεί από την Αιγυπτιακή Κυβέρνηση, την Ελληνική και την Ουνέσκο στην περιοχή που πιστεύεται ότι βρισκόταν η αρχαία αδελφή της. Διαθέτει συνεδριακό κέντρο, πλανητάριο, έκθεση αρχαίων χειρογράφων και μουσείο με εκθέματα από όλες τις περιόδους της αιγυπτιακής ιστορίας. Στο προαύλιο δεσπόζει το άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Οι ξεναγήσεις γίνονται και στα ελληνικά[εκκρεμεί παραπομπή].
Η Όπερα της Αλεξάνδρειας ή θέατρο Σαγιέντ Νταρβίς κατασκευάστηκε το 1918 και λειτούργησε το 1921 ως Θέατρο Μοχάμετ Άλι. Το κτίριο σχεδιάστηκε από τον Γάλλο αρχιτέκτονα Ζορζ Μπαρόκ και η αρχιτεκτονική του ενσωματώνει ιταλικά και κλασσικά ευρωπαϊκά στοιχεία καθώς και χαρακτηριστικό διάκοσμο.
Ναοί της Αρχιεπισκοπής ΑλεξανδρείαςΕπεξεργασία
Πατριαρχικός Ναός Οσίου Σάββα του Ηγιασμένου εντός της Ιεράς Πατριαρχικής Μονής Αγίου Σάββα.
Καθεδρικός Ναός Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας.
Πατριαρχικός Ναός Αγίου Νικολάου Ιμβραημίας.
Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Πατριαρχικός Ναός Αγίας Παρασκευής Σίντι Μπίσρ.
Το τέμπλο του Αγίου Σάββα
Πατριαρχικός Ναός Αγίων Αναργύρων Αμπουκίρ.
Ναός Αγίου Γεωργίου Αντωνιαδείου – Κανισκερείου.
Ναός Αγίας Αικατερίνης Γενικού Ελληνικού Προξενείου Αλεξανδρείας.
Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου εντός του Κοιμητηρίου της Ελληνικής Κοινότητας.
Ναός Ιωσήφ του από Αριμαθαίας εντός του Κοιμητηρίου της Κοινότητας Αραβοφώνων.
Παρεκκλήσιο Αγίων Θεοδώρων, εντός του Πατριαρχικού Μεγάρου.
Παρεκκλήσιο Αποστόλου και Ευαγγελιστού Μάρκου και Αγίου Νεκταρίου εντός της Ιεράς Πατριαρχικής Μονής Αγίου Σάββα.
Η αλιευτική συνοικία του Μεξ, με τη χαρακτηριστική εμφάνιση φαβέλλας
Η Στήλη του Πομπήιου, από τα πιο γνωστά μνημεία της Αλεξάνδρειας, βρίσκεται στην αρχαία ακρόπολή της, κοντά στο αραβικό νεκροταφείο. Το συνολικό ύψος της (συμπεριλαμβανομένης της βάσης) είναι 26,85 μέτρα και για την κατασκευή της χρησιμοποιήθηκε μονόλιθος γρανίτη. Η ονομασία της είναι παραπλανητική καθώς δεν σχετίζεται με τον Πομπήιο. Στην πραγματικότητα πρόκειται για θριαμβική στήλη προς τιμήν του αυτοκράτορα Διοκλητιανού, που ανεγέρθηκε το 297/298 για να απαθανατίσει τη νίκη του επί των στασιαστών οι οποίοι είχαν ανακηρύξει αυτοκράτορα τον Λούκιο Δομίτιο Δομιτιανό.
Οι κατακόμβες Κομ Ελ Σουκάφα (αραβική μετάφραση της αρχαιοελληνικής ονομασίας «Λόφος των οστράκων») βρίσκονται σε μικρή απόσταση από τη στήλη του Πομπήιου και είναι προσβάσιμες μέσω μιας μεγάλης ελικοειδούς κλίμακας. Αποτελούνται από λαβύρινθο πολλαπλών επιπέδων στον οποίο υπάρχουν δεκάδες θάλαμοι κοσμημένοι με λαξευμένους κίονες, αγάλματα και ρωμαιοαιγυπτιακά θρησκευτικά σύμβολα. Υπάρχουν επίσης πολλές σαρκοφάγοι, νεκρικές κόγχες, καθώς και μεγάλη αίθουσα συμποσίων ρωμαϊκού τύπου όπου οι συγγενείς των νεκρών παρέθεταν μνημόσυνα γεύματα. Οι κατακόμβες είχαν λησμονηθεί από τους Αλεξανδρινούς μέχρι την ανακάλυψή τους το 1900.
Ο ναός του Όσιρι στο προάστιο Αμπουκίρ[50] (αρχαία Ταπόσιρι Μάγκνα), δυτικά της Αλεξάνδρειας χτίσθηκε κατά την εποχή των Πτολεμαίων. Σήμερα είναι ερειπωμένος και σώζονται μόνο ο εξωτερικός τοίχος και οι πυλώνες. Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν στην περιοχή νεκρόπολη ζώων, καθώς και τεκμήρια που στοιχειοθετούν την άσκηση της λατρείας τους. Εξάλλου, η ύπαρξη ερειπίων χριστιανικής εκκλησίας φανερώνει την αλλαγή χρήσης του ναού σε μεταγενέστερους αιώνες. Βρέθηκαν επίσης κατάλοιπα ρωμαϊκών λουτρών, κυματοθραύστης, αποβάθρες και γέφυρα. Κοντά στην παραλία υπάρχουν τα κατάλοιπα πύργου που κατασκευάστηκε από τον Πτολεμαίο Β΄ Φιλάδελφο. Ο εν λόγω πύργος ήταν ομοίωμα του Φάρου της Αλεξάνδρειας, υπό κλίμακα.
Κατακόμβες Κομ Ελ Σουκάφα
Το Κάστρο Κάιτ Μπέη βρίσκεται στην είσοδο του ανατολικού λιμένα, στην ανατολική πλευρά της νήσου του Φάρου, εκεί που υψωνόταν κάποτε ο ομώνυμος φάρος. Κτίστηκε από τον Μαμελούκο σουλτάνο Αμπντούλ-Νάσερ Κάιτ Μπέη το 1477 για να προστατεύει την πόλη από τις επιδρομές των Σταυροφόρων. Σήμερα λειτουργεί ως ναυτικό μουσείο.
Η νεκρόπολη του Μουσταφά Κάμελ· σε αυτό το κοιμητήριο υπάρχουν τέσσερεις τάφοι πλούσια διακοσμημένοι και σε εξαίρετη κατάσταση, εκ των οποίων ο παλαιότερος χρονολογείται στον δεύτερο αιώνα π.Χ.
Το ρωμαϊκό αμφιθέατρο στην περιοχή Κομ Ελ-Ντίκα (2ος αιώνας μ.Χ.) διαθέτει 13 ημικυκλικά διαζώματα από λευκό και γκρίζο μάρμαρο και έχει δυνατότητα φιλοξενίας 800 ατόμων. Το μνημείο βρίσκεται στη λοφώδη περιοχή των πτολεμαϊκών Κήπων του Πανός (Πάνειο) που ήταν διάστικτη κατά τη ρωμαϊκή εποχή από βίλες και λουτρά.
Το παλάτι Μοντάζα κτίστηκε το 1892 από τον Αμπάς Χιλμή Πασά, τον τελευταίο χεδίβη της Αιγύπτου. Από τα κτίρια του, το Χαραμλέκ, στεγάζει στο ισόγειό του καζίνο ενώ στους υψηλότερους ορόφους λειτουργεί μουσείο αντικειμένων της βασιλικής οικογένειας. Ένα άλλο κτίριο, το Σαλαμλέκ έχει διαμορφωθεί σε ξενοδοχείο πολυτελείας. Μέρος των κήπων του είναι ανοικτό στο κοινό.
Το Εθνικό Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας και Αλιευμάτων (δίπλα στο φρούριο Κάιτ Μπέη). Διαθέτει ενυδρείο και μουσειακά εκθέματα.
Το Παλάτι του Ρας ελ Τιν σε γκραβούρα του 1878
Το Τζαμί Ελ Μουσρί Αμπούλ Αμπάς στη περιοχή Ανφούσι κτίστηκε το 1775 πάνω από τον τάφο του ομώνυμου Σούφι αγίου που έζησε κατά τον 13ο αιώνα. Ο μιναρές του έχει ύψος 73 μέτρα.
Το τζαμί Αταρίν στην ομώνυμη συνοικία κτίστηκε το 370 και αρχικά ήταν εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Αθανάσιο. Μετατράπηκε σε τζαμί μετά τη μουσουλμανική κατάκτηση της Αιγύπτου.
Η συνοικία του Μεξ με τα πολυάριθμα σπίτια στριμωγμένα γύρω από το κανάλι Μαχμουντία, όπου είναι συγκεντρωμένες οι περισσότερες αλιευτικές δραστηριότητες της πόλεης.
Η γέφυρα Στάνλεϊ στην ομώνυμη συνοικία.
Οι Κήποι Αντωνιάδη και η ομώνυμη βίλα. Πρόκειται για δημόσιο πάρκο με πολλά αγάλματα που σε συνδυασμό με τη βίλα αποτελούν ένα από τα δημοφιλή αξιοθέατα της πόλης. Λέγεται ότι η βίλα είναι μικρογραφία του ανακτόρου των Βερσαλλιών. Κτίστηκε το 1860 από τον Έλληνα τραπεζίτη σερ Τζον Αντωνιάδη από τη Λήμνο και θεωρείται σήμερα ιστορικό μνημείο.
Ο Ζωολογικός Κήπος της Αλεξάνδρειας.
Το Παλάτι του Ρας ελ Τιν στην ομώνυμη συνοικία.
Το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας συνιστά σημαντικό πόλο για τους Έλληνες της Αιγύπτου και διακρίνεται για την ιεραποστολική του δράση ανά την αφρικανική ήπειρο.
Η παραλιακή λεωφόρος Κορνίς με τους φοίνικες, διασχίζει απόσταση 15 χιλιομέτρων και είναι γνωστή για τα ιστορικά αξιοθέατα, τα εστιατόρια και τις αγορές της. Το δυτικό άκρο της βρίσκεται στο κάστρο Κάιτ Μπέη και το ανατολικό στην περιοχή των ανακτόρων Μοντάζα. Αποτελεί αγαπημένο τόπο περιπάτου και αναψυχής τόσο των Αλεξανδρινών όσο και των επισκεπτών της πόλης.
Το συγκρότημα Σαν Στέφανο στην ομώνυμη συνοικία απέχει 9 χιλιόμετρα από το κέντρο και διαθέτει μαρίνα, εμπορικό κέντρο και το πεντάστερο ξενοδοχείο Four Seasons, ένα από τα υψηλότερα κτίρια της πόλης. Η κάτοψή του έχει σχήμα ημισελήνου.
Εβραϊκή Συναγωγή Ελιάχου Χαναβί (του Προφήτη Ηλία)
Τζαμί Ελ Μουσρί Αμπούλ Αμπάς
Φρούριο του Κάιτ Μπέη
Αριστερή πτέρυγα του βασιλικού μουσείου κοσμημάτων
Το κύριο τζαμί στην Αλεξάνδρεια
Το τζαμί Καέντ Ιμπραήμ
Θερινά ανάκτορα του Φαρούκ (Μοντάζα)
Η Γέφυρα Στάνλεϋ, στην ομώνυμη συνοικία
Η οδός Σερίφ Πασά το 1903
Το Μνημίο του Άγνωστου Ναύτη
Καθεδρικός ναός του Ευαγγελισμού
Εκκλησία και μοναστήρι του Αγίου Σάββα
Η έπαυλη του Αντωνιάδη
Κήποι της έπαυλης Αντωνιάδη - Άγαλμα του Βάσκο ντα Γκάμα
Η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας το βράδι
Η στήλη του Πομπήιου
Ο φάρος της Μοντάζα
Θρύλοι και παραδόσεις γύρω από την ΑλεξάνδρειαΕπεξεργασία
Ο Όμηρος οδηγεί τον Αλέξανδρο στη Φάρο
Κατά την παραμονή του Αλέξανδρου στην Αίγυπτο ο Όμηρος τον επισκέφτηκε σε ένα όνειρο και απήγγειλε τμήματα από την Οδύσσεια στα οποία υπήρχε αναφορά στη νήσο Φάρο. Σύμφωνα με τη διήγηση του Πλούταρχου[51] «ένας άνδρας με αξιοσέβαστο παρουσιαστικό και πάλλευκα μαλλιά φάνηκε να στέκεται δίπλα στον βασιλιά και να απαγγέλει αυτούς τους στίχους: «Υπάρχει ένα νησί στην ταραγμένη θάλασσα, μπροστά στην Αίγυπτο. Οι άνθρωποι το αποκαλούν Φάρο».[52] Αμέσως ο Αλέξανδρος ξύπνησε και πήγε στη Φάρο που ήταν ακόμη νησί. Όταν αντιλήφθηκε τα φυσικά πλεονεκτήματα της περιοχής είπε ότι ο Όμηρος δεν ήταν μόνο θαυμάσιος από όλες τις άλλες απόψεις, αλλά επίσης ο σοφότερος των αρχιτεκτόνων, και εκπόνησε το σχέδιο της πόλης του προσαρμόζοντάς το στη συγκεκριμένη τοποθεσία».
Η ιστορία της αποτύπωσης του σχεδίου της πόλης επί του εδάφους
Λόγω έλλειψης κιμωλίας με την οποία αποτυπώνονταν επί του εδάφους οι ακριβείς θέσεις των μελλοντικών δρόμων και των δημόσιων κτιρίων, ο Δεινοκράτης χρησιμοποίησε κριθάλευρο. Αλλά πριν τελειώσει η χάραξη του σχεδίου σμήνη πουλιών εφόρμησαν και καταβρόχθισαν το αλεύρι. Πολλοί ερμήνευσαν το γεγονός ως κακό οιωνό (και μάλιστα για έναν οικισμό που θα έφερε το όνομα του Αλέξανδρου), αλλά ο προσωπικός μάντης του στρατηγού είχε διαφορετική άποψη: το συμβάν, εξήγησε, προοιώνιζε ότι η Αλεξάνδρεια θα παρείχε μελλοντικώς τροφή ικανή να συντηρήσει όλη την ανθρωπότητα.
Ο Φάρος ως τηλεσκόπιο και όπλο καταστροφής πλοίων
Ο Φάρος της Αλεξάνδρειας Σελίδα χειρογράφου από το "Βιβλίο των θαυμάτων" (Kitab al-bulhan).
Αρκετές αρχαίες πηγές δίνουν περιγραφές του «πύργου», με διαφορετική κατά περίπτωση αξιοπιστία. Ο Στράβωνας (63 π.Χ.-23 μ.Χ.) λέει πως ο καθρέπτης του αντανακλούσε το φως δεκάδες χιλιόμετρα μακριά. Ο ποιητής Πόπλιος Παπίνιος Στάτιος (40-90 μ.Χ.) γράφει πως το φως του έμοιαζε με τη σελήνη. Ο μοναχός Επιφάνιος αναφέρει ότι το ύψος του έφτανε τα 560 μέτρα. Οι θεωρίες για την κατασκευή του κατόπτρου είναι αντικρουόμενες· κάποιοι υποστηρίζουν ότι χρησιμοποιήθηκε στιλβωμένο μέταλλο, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι κατασκευάστηκε από γυαλί του οποίου η μία όψη ήταν επαργυρωμένη. Ο Φάρος, ως ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, παρέμεινε πόλος έλξης τουριστών καθ' όλη τη μεσαιωνική περίοδο και προσέλκυε πολλούς ταξιδιώτες που καταπλήσσονταν από το μέγεθός του. Επιστρέφοντας στα πάτρια εδάφη οι τελευταίοι επιχειρούσαν να εντυπωσιάσουν το κοινό τους με φαντασιακές αφηγήσεις πράγμα που οδήγησε στην εξύφανση διάφορων θρύλων. Για παράδειγμα, ο Άραβας περιηγητής Αμπού Χαμίντ αλ Γκαρνάτι λέει ότι σκοπός του καθρέπτη ήταν να εστιάζει τις ακτίνες του ήλιου σε εχθρικά πλοία που προσέγγιζαν το λιμάνι, με στόχο την πυρπόλησή τους. Ο Άραβας γεωγράφος και ταξιδιώτης του 10ου αιώνα Ιμπν Χαουκάλ ισχυρίστηκε ότι η κατασκευή, στο σύνολό της, ήταν αστρονομικό παρατηρητήριο. Ο Ιμπν Κχορδαδμπέχ γράφει κατά τον 9ο αιώνα ότι με το τηλεσκόπιο του Φάρου ήταν δυνατή η παρατήρηση ανθρώπων στην Κωνσταντινούπολη. Με τις παραπάνω απόψεις φαίνεται ότι συντασσόταν ο αρχαιολόγος Χάινριχ Τιρς ο οποίος προσπάθησε να αποδείξει ότι ο Φάρος χρησιμοποιούνταν ως τηλεσκόπιο.[53]
Η ιστορία της καθιέρωσης του Σάραπη ως πολιούχου θεότητας
Σύμφωνα με τον θρύλο ο Πτολεμαίος Σωτήρας ονειρεύτηκε το κολοσσιαίο άγαλμα κάποιου θεού, ο οποίος τον πρόσταξε να τον μεταφέρει το συντομότερο στην Αλεξάνδρεια· επειδή δεν γνώριζε πού βρισκόταν το άγαλμα διηγήθηκε το όραμα στον πολυταξιδεμένο Σωσίβιο, ο οποίος του είπε ότι είχε δει έναν τέτοιον κολοσσό στη Σινώπη. Ο Πλούταρχος αναφέρει σχετικά:[54] «Ο βασιλιάς ανέθεσε στον Σωτέλη και τον Διονύσιο να μεταφέρουν πάση θυσία το άγαλμα στην Αλεξάνδρεια και –μετά από πολύ χρόνο και με κόπο– οι τελευταίοι κατάφεραν με τη βοήθεια της Θείας Πρόνοιας να κλέψουν το άγαλμα και να του το παραδώσουν. Όταν ο Τιμόθεος (ο εξηγητής των ιεροτελεστιών) και ο Αιγύπτιος ιερέας Μανέθωνας το εξέτασαν, αποφάνθηκαν ότι απεικόνιζε τον Πλούτωνα και έπεισαν τον Πτολεμαίο ότι [στην πραγματικότητα] δεν ανήκε σε κανένα άλλο θεό, παρά στον Σάραπη. Βέβαια, στη Σινώπη αποκαλούνταν Πλούτωνας, αλλά στην Αίγυπτο έπρεπε να έχει το κατάλληλο αιγυπτιακό όνομα, το οποίο ήταν Σάραπης. Και όσα παραδίδει ο Ηράκλειτος ο φυσικός, ότι δηλαδή ο Άδης και ο Διόνυσος είναι ένα και το αυτό, οδηγούν στο ίδιο συμπέρασμα. Θα ήταν κατά συνέπεια λογικό να ταυτίσουν τον Όσιρι με τον Διόνυσο και να σχηματίσουν ένα νέο όνομα από τα ονόματα του Όσιρι και του ταύρου Άπι. Αφού λοιπόν άλλαξε η φύση και η ονομασία του Όσιρι, ο Σάραπης έγινε κοινός θεός όλου του κόσμου, μιας και ο Όσιρις λατρεύεται από τους Αιγύπτιους και ο Διόνυσος από τους Έλληνες». Στην πραγματικότητα το τεράστιο άγαλμα ήταν πιθανότατα έργο του γλύπτη Βρύαξι Β΄.[55]
Η καταστροφή των βιβλίων της Βιβλιοθήκης από τους Άραβες
Ο μονοφυσίτης επίσκοπος και ιστορικός του 13ου αιώνα Αμπντούλ Φαράγκ παραδίδει πως ο φημισμένος χριστιανός λόγιος Ιωάννης ο Φιλόπονος (490-570 μ.Χ.), έχοντας φιλικές σχέσεις με τον Άραβα στρατηγό Αμρ ελ Ας, του ζήτησε ως δώρο τα βιβλία της Βιβλιοθήκης που [υποτίθεται ότι] είχαν μείνει ως τότε άθικτα. Ο Αμρ εξέταζε το αίτημα του Φιλόπονου με συμπάθεια, αλλά θεώρησε καθήκον του να αναφέρει το ζήτημα στον χαλίφη. Η λακωνική απάντηση του Ομάρ διδάσκεται μέχρι σήμερα στο μάθημα της λογικής: «Σχετικά με τα βιβλία που αναφέρεις, εάν μεν το περιεχόμενό τους συμφωνεί με το Βιβλίο του Θεού, είναι άχρηστα, εάν όχι είναι επιζήμια· κατά συνέπεια να τα καταστρέψεις. Κατόπιν αυτού ο Αμρ διέταξε να κατανεμηθούν τα βιβλία στα 4.000 λουτρά της πόλης και να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμος ύλη για τη θέρμανση του νερού». Η καύση των βιβλίων διήρκεσε έξη μήνες.[56]
Η Κόμη της Βερενίκης
Αμέσως μετά το γάμο του με τη Βερενίκη Β΄ ο Πτολεμαίος Γ΄ Ευεργέτης αναχώρησε από την Αίγυπτο για να υποστηρίξει την αδερφή του, που ονομαζόταν επίσης Βερενίκη, στον Τρίτο Συριακό πόλεμο. Ο Καλλίμαχος μάλιστα αναφέρει πως ο Ευεργέτης άφησε τη βασίλισσα στο νυφικό της κρεβάτι. Ο θρύλος λέει πως η Βερενίκη αφιέρωσε στη θεά Αφροδίτη και συγκεκριμένα στον ναό της στο Ζεφύριο τα πλούσια μαλλιά της, προκειμένου ο Πτολεμαίος να επιστρέψει ασφαλής. Τελικά ο φαραώ επέστρεψε νικηφόρος και η Βερενίκη εκπλήρωσε το τάμα της. Την άλλη μέρα όμως τα μαλλιά της είχαν εξαφανιστεί από τον ναό. Ο αυλικός Κόνων, μαθηματικός και αστρονόμος από τη Σάμο, υποστήριξε πως οι θεοί τοποθέτησαν τη χαμένη κόμη ανάμεσα στα αστέρια. Ο εν λόγω αστερισμός φέρει ακόμη και σήμερα το όνομα «Κόμη Βερενίκης» (Coma Berenice) ή «Πλόκαμος Βερενίκης». Ο Καλλίμαχος απαθανάτισε το γεγονός σε ποίημά του από το οποίο σώζονται μικρά αποσπάσματα και μετάφρασή του στα λατινικά από τον Κάτουλλο.[57]
Η Αλεξάνδρεια στον κινηματογράφο, το θέατρο και τη λογοτεχνίαΕπεξεργασία
Η αρχαία πόλη και οι άνθρωποί της αποτελούν ανεξάντλητη παρακαταθήκη από την οποία έχουν αντλήσει έμπνευση πολλοί σεναριογράφοι, σκηνοθέτες και δημιουργοί κινουμένων σχεδίων. Στο επίκεντρο της σχετικής μυθοπλασίας βρίσκονται κατά κύριο λόγο ιστορικές προσωπικότητες, όπως η Κλεοπάτρα, ο Μάρκος Αντώνιος και η Υπατία. Παραδείγματα τέτοιων παραγωγών είναι τα εξής: Αντώνιος και Κλεοπάτρα (φιλμ του 1908, 1913, 1972, 2015)· Αντώνιος και Κλεοπάτρα, τηλεοπτικό δράμα του 1974· Αντώνιος και Κλεοπάτρα, τραγωδία του Ουίλιαμ Σαίξπηρ (1607)· Καίσαρ και Κλεοπάτρα, θεατρικό έργο που γράφτηκε το 1898 από τον Τζορτζ Μπέρναρντ Σω· Κλεοπάτρα, μίνι τηλεοπτική σειρά Αστερίξ και Κλεοπάτρα, ταινία κινουμένων σχεδίων· Αστερίξ και Οβελίξ: Αποστολή Κλεοπάτρα· Αγορά (με θέμα την Υπατία) του Αλεχάντρο Αμενάμπαρ· Υπατία (θεατρικό έργο του 1900 στο οποίο πιθανώς πρωταγωνιστούσε η Μαίρη Άντερσον)· τηλεοπτική σειρά Κόσμος: Ένα προσωπικό ταξίδι· ο Καρλ Σαγκάν δίνει εδώ μια λεπτομερή περιγραφή του θανάτου της Υπατίας, συνδέοντάς τον με την καταστροφή της Βιβλιοθήκης· Τα μαθηματικά της Υπατίας, θεατρικό έργο του 2016.
Παραδείγματα κινηματογραφικών παραγωγών των οποίων η πλοκή τοποθετείται στο πρόσφατο παρελθόν:
Η Πρωταγωνίστρια του θεατρικού έργου "Υπατία" του 1900 (πιθανώς η Μαίρη Άντερσον)
Τέσσερεις άνδρες και μία προσευχή (περιπέτεια του 1938)· Παγωνιά στην Αλεξάνδρεια, στρατιωτική περιπέτεια του 1958 (στις ΗΠΑ παρουσιάστηκε το 1961 ως Η επίθεση της ερήμου)· Ιουστίνη, δράμα του 1969 εμπνευσμένο από την ομώνυμη νουβέλα του Λώρενς Ντάρρελ· Διαβατήριο για το Σουέζ, περιπέτεια του 1943 και Τοσούν πασά, τούρκικη κωμωδία του 1976.
Λογοτεχνικό φόρο τιμής στην Αλεξάνδρεια έχουν αποδώσει ο Καβάφης με το ποίημα «Ἀπολείπειν ὁ θεὸς Ἀντώνιον», ο Λώρενς Ντάρρελ με την τετραλογία του «Αλεξανδρινό Κουαρτέτο» (Ιουστίνη, Βαλτάσαρ, Μαουντόλιβ, Κλέα) που αποτέλεσε σταθμό στη λογοτεχνία και ο Στρατής Τσίρκας στο τελευταίο μέρος της τριλογίας «Ακυβέρνητες Πολιτείες», τη «Νυχτερίδα». Στην τριλογία Αραμπέσκ του Τζον Κόρτνεϊ Γκρίμγουντ η Αλεξάνδρεια αποτελεί το σκηνικό μιας σειράς εναλλακτικών ιστορικών νουβελών. Επίσης, το βιβλίο «Αλεξάνδρεια: Η πόλη της μνήμης», του Μάικλ Χάαγκ, παρουσιάζει την πόλη με τα μάτια των Καβάφη, Ντάρελ και Φόρστερ. Με τη νουβέλα Μιραμάρ[58] (1967) ο Αιγύπτιος συγγραφέας Ναγκίμπ Μαχφούζ δημιούργησε ένα γεμάτο αντιθέσεις πορτραίτο της σύγχρονης μετααποικιακής πόλης. Όπως συμβαίνει και με άλλα έργα του Μαχφούζ, το Μιραμάρ βρίθει από αλληγορίες. Η ηρωίδα του – σύμβολο της Αιγύπτου–, μια όμορφη αλλά αμόρφωτη καμαριέρα που αποτελεί το μήλο της έριδος για τους ενοίκους της πανσιόν Μιραμάρ, άγεται και φέρεται από τις αλληλοσυγκρουόμενες απόψεις τους. Οι τελευταίοι αντιπροσωπεύουν κύκλους προσκείμενους στην κυβέρνηση του Νάσερ, διάφορες πολιτικο-θρησκευτικές οργανώσεις, την ανώτερη εύπορη τάξη, τους Ευρωπαίους, τους Αιγύπτιους εθνικιστές κλπ. Το 1988 η Σουηδική Ακαδημία Γραμμάτων τίμησε τον Μαχφούζ με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Το Αλεξάνδρεια της Λίντσεϊ Ντέιβις είναι μια ιστορία μυστηρίου, με ήρωα τον Μάρκους Ντίντιους Φάλκο, πληροφοριοδότη, αυτοκρατορικό πράκτορα και «ιδιωτικό ντετέκτιβ» των ρωμαϊκών χρόνων (2009). Άλλες σχετικές ελληνικές εκδόσεις είναι: Το φεγγάρι έσβησε στην Αλεξάνδρεια, Πολυζωίδης Απόστολος 2011· Φάρος και φαρίσκος, Ιστορίες της Αλεξάνδρειας και ένα κείμενο του Γιώργου Σεφέρη για τον Ε. Μ. Φόρστερ, Forster, Edward Morgan· Ο Φάρος της Αλεξάνδρειας, Τζίλλιαν Μπράντσοου· Ο λύχνος της Ανατολής, Φωτίου Ελένη· Έξοδος από την Αίγυπτο, Ασιμάν Αντρέ, 1951· Οι σκιές που αναζητάς στην Αλεξάνδρεια, Φιλίππου Μάρω 2013· Μέρες Αλεξάνδρειας, Στεφανάκης Δημήτρης Γ., 2011· Στην Αλεξάνδρεια ζάχαρη και στο Μισίρι ρύζι, Γκιάλη, Έλεν - Έλλη 2011.
Η ζωή της Υπατίας εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο μυθοπλασίας για συγγραφείς διαφόρων εθνικοτήτων. Έργα που εντάσσονται σε αυτή την κατηγορία είναι: Υπατία: Επιστήμων της Αλεξάνδρειας (Ipazia, scienziata alessandrina) του Ιταλού Αντριάνο Πέτα· Η Υπατία και η αιωνιότητα (Hypatia y la eternidad) του Ισπανού Ραμόν Γκάλι· Η Ανάμνηση της Υπατίας: μια νουβέλα της αρχαίας Αιγύπτου, του Μπράιαν Τρεντ· Υπατία, ή νέοι εχθροί με παλιό πρόσωπο μια νουβέλα του Τσάρλς Κίνγκσλεϊ (1853)·Η Συνωμοσία για τη σωτηρία του Σωκράτη, του Πωλ Λέβινσον (2006) · Αίρεση: η ζωή του Πελάγιου (2012), του Ντέιβιντ Λάβτζοϊ και το Αζαζίλ, του Αιγύπτιου συγγραφέα Γιούσεφ Ζιντάν που περιγράφει τις θρησκευτικές έριδες εκείνης της εποχής μέσα από τα μάτια ενός καλόγερου. Μέρος του βιβλίου αναφέρεται στην Υπατία.
Οι περιπέτειες της Κλεοπάτρας και του Μάρκου Αντώνιου –αληθινές ή φανταστικές– συνεχίζουν μέχρι σήμερα να εμπνέουν πολλούς συγγραφείς: Το Κλεοπάτρα, μια νουβέλα του Τζέφρι Γκάρντνερ αποκαλύπτει τη μυστική ζωή και τους έρωτες της βασίλισσας (1962)· το Αντώνιος και Κλεοπάτρα είναι η έβδομη και τελευταία νουβέλα της σειράς «Κύριοι της Ρώμης» της Κολίν ΜακΚάλοου (2007)· η ιστορική νουβέλα Η Κλεοπάτρα εξομολογείται (2011) της Κάρολιν Μέιερ έχει κεντρικό πρόσωπο την Κλεοπάτρα VII· η μυθοπλασία Κλεοπάτρα του Ράιντερ Χάγκαρντ αφηγείται την επική προσπάθεια του ιερατείου να ανατρέψει την Κλεοπάτρα και να επαναφέρει την Αίγυπτο στη χρυσή εποχή της (1889).
↑ (Γερμανικά, Αγγλικά, Γαλλικά, Ισπανικά, Ιταλικά) archINFORM. 3626. Ανακτήθηκε στις 6  Αυγούστου 2018.
↑ Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: (Γερμανικά) Gemeinsame Normdatei. 4001138-0. Ανακτήθηκε στις 7  Ιουνίου 2021.
↑ 3,0 3,1 (Αγγλικά) GeoNames. 2005. 361058.
↑ "Egypt in Figures 2015" (PDF). CAPMAS. Retrieved 2015-08-01.
↑ Fowden Garth, The Egyptian Hermes: A Historical Approach to the Late Pagan Mind, Princeton University Press, New York 1993, σ. 20· Fraser Peter M., Ptolemaic Alexandria, OUP, Oxford 1972, τόμ. 1, σ. 107· Ψελλός Μιχαήλ, Ἑκατονταετηρὶς Βυζαντινῆς Ἱστορίας, Κ. Ν. Σάθα, ΜΒ, τόμ. Δ΄, σ. 123· Στράβων Γεωγρ. 16.2.5.
↑ Για πολλούς αιώνες η Αλεξάνδρεια δεν θεωρείτο μέρος της Αιγύπτου. Αναφερόταν συνήθως ως «Αλεξάνδρεια η πλησίον της Αιγύπτου» και παρέμενε πάντοτε κάτω από ιδιότυπο καθεστώς, ως να επρόκειτο για νησί μακριά από την ηπειρωτική χώρα. Σε αυτό ίσως να διαδραμάτησε κάποιο ρόλο και ο Όμηρος· από μια σχετική αναφορά του Πλούταρχου (Περί Ίσιδος και Οσίριδος 351 Stefanus page 367 section B line 10) προκύπτει ότι η νήσος Φάρος δεν θεωρούνταν μέρος της Αιγύπτου ήδη από την εποχή του επικού ποιητή. Από την έποψη των Αλεξανδρινών η ενδοχώρα, πέρα από τα νερά της λίμνης Μαρεώτιδας, περνούσε σχεδόν απαρατήρητη. Οι ξένες κοινότητες της Αλεξάνδρειας, εγκαταστημένες εκεί για πολλές γενεές διατηρούσαν γι’ αυτήν την ίδια περηφάνια που είχαν οι πολίτες μιας πόλης-κράτους. Douer Alisa, Egypt - The Lost Homeland: Exodus from Egypt, 1947-1967: The History of the Jews in Egypt, 1540 BCE to 1967 CE, Logos Verlag, Berlin GmbH, 2015, σ. 41· Haag Michael, Alexandria: City of Memory, Yale University Press, New Haven 2004. Εξάλλου, όπως προκύπτει από τη διατύπωση που χρησιμοποιείται στον «Χρησμό του Κεραμέα» (κείμενο του 3ου αιώνα π.Χ. γραμμένο στην αιγυπτιακή δημοτική), οι ίδιοι οι Αιγύπτιοι θεωρούσαν την Αλεξάνδρεια ξένη πόλη η οποία «κατοικούνταν από όλες τις φυλές των ανθρώπων». Fowden Garth, The Egyptian Hermes: A Historical Approach to the Late Pagan Mind, Princeton University Press, New York 1993, σ. 21.
↑ O'Connor Lauren (2009) "The Remains of Alexander the Great: The God, The King, The Symbol," Constructing the Past: Vol. 10: Iss. 1, Article 8.
↑ Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, τόμ. Γ', σ. 604 α'.
↑ Errington Malcolm R., A History of the Hellenistic World: 323 - 30 BC, John Wiley & Sons, Malden MA 2011, σ. 302.
↑ Σενέκας De tranquillitate animi ΙΧ.
↑ Αμμιανός XXII, 16, 15.
↑ Επιφάνιος PG 43, 249C-252A.
↑ Stiros, Stathis C.: «The AD 365 Crete earthquake and possible seismic clustering during the fourth to sixth centuries AD in the Eastern Mediterranean: a review of historical and archaeological data», Journal of Structural Geology, τόμ. 23 (2001), σσ. 545–562 (549 & 557).
↑ Baer Eva, Metalwork in Medieval Islamic Art, SUNY Press, Albany N.Y., 1983. σ. xxiii. ISBN 9780791495575. «Ωστόσο, κατά τον ύστερο ενδέκατο και τον δωδέκατο αιώνα το χαλιφάτο των Φατιμιδών άρχισε να παρακμάζει με ταχείς ρυθμούς και το 1171 η χώρα κατελήφθη από τον Σαλαντίν, τον ιδρυτή της δυναστείας των Αγιουβιδών. Ο Σαλαντίν αποκατέστησε την παλαιότερη πολιτική ισχύ της Αιγύπτου, την επανένταξε στο χαλιφάτο των Αββασιδών και εγκαθίδρυσε την επικυριαρχία των Αγιουβιδών, όχι μόνο επί της Αιγύπτου και της Συρίας, αλλά επίσης, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, επί της Βόρειας Μεσοποταμίας για μικρό χρονικό διάστημα».
↑ Clifford Winslow William, Conermann Stephan, επιμ. State Formation and the Structure of Politics in Mamluk Syro-Egypt, 648-741 A.H./1250-1340 C.E. Bonn University Press, Goettingen 2013. ISBN 9783847100911
↑ Mohamed Duse, In the Land of the Pharaoh: a Short History of Egypt from the Fall of Ismail to the Assassination of Boutros Pasha, Appleton and Company, New York 1911, σσ. Xii, 98.
↑ Sayyid-Marsot, Afaf Lutfi Al, Egypt in the Reign of Muhammad Ali, Cambridge University Press, Cambridge MA 1984, σ. 98. ISBN 0521289688, 9780521289689. Το κανάλι πήρε το όνομα του Σουλτάνου Μαχμούτ Β΄ (Μαχμουντία).
↑ Domingo Badia Y Leyblich, Voyages d'Ali Bey el Abbassi en Afrique et en Asie, pendant les années 1803, 1804, 1805, 1806 et 1807, τόμ. 2, P. Didot, Paris 1814, σ. 191.
↑ Θεοφανίδης Ιωάννης, Ιστορία του ελληνικού ναυτικού, ο αγών της ανεξαρτησίας, Σεπτέμβριος 1824 - Απρίλιος 1826, Νεόκαστρον - Καφηρεύς - Αλεξάνδρεια - Μεσολόγγιον, Έκδοση Ναυτικής Επιθεωρήσεως, Αθήνα 1932, σσ. 181-212.
↑ Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, τόμ. Γ', σσ. 609 β΄-613 α'.
↑ Νταλαχάνης Αγγελος, Ακυβέρνητη Παροικία. Οι Έλληνες στην Αίγυπτο από την κατάργηση των προνομίων, στην έξοδο 1937-1962, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης Ηράκλειο 2015.
↑ Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Συμπλήρωμα, τόμ. Α', σσ. 299 β', 304 β'-305.
↑ Μουτσούλας Ηλίας Δ., «Τό “Περὶ μέτρων καὶ σταθμῶν” ἔργον Ἐπιφανίου τοῦ Σαλαμῖνος». Εἰσαγωγή-Κριτικὴ ἔκδοσις-Σχόλια (Ε´) [σελ. 157-209], ΘΕΟΛΟΓΙΑ Τόμος ΜΔ´ (1973) Τεύχος 1&2, σ. 171, γρ. 325.
↑ Rabe H. επιμ., «Aphthonii progymnasmata» [Rhetores Graeci 10. Teubner, Leipzig 1926]: σσ. 1-51., 40. 4.
↑ Γιαλουράκης Μανώλης. Ιστορία των ελληνικών γραμμάτων στην Αίγυπτο, Αλεξάνδρεια 1962, σσ. 36-37.
↑ Codex Theodosianus 16.10.11.
↑ Giangrande G. (επιμ.), Eunapii Vitae Sophistarum, Istituto Poligrafico dello Stato, Rome 1956, 6.11.2.
↑ Amidon Philip R., μτφρ., Rufinus of Aquilea, The Church History of Rufinus of Aquileia: Books 10 and 11, Oxford University Press, New York 1997, σσ. 85 (Rufinus Book 11.26-28), 103 σημ. 38.
↑ De Sacy, Relation de l’Egypte par Abd al-Latif, Paris, 1810, σσ. 183, 240-44, σημ. 55.
↑ Abu'l-Faraj (Bar hebraeus), Historia compendiosa dynastiarum historiam complectens universalem, etc., επιμ. E. Pococke (Oxford, 1663)· μτφρ., σ. 114; αραβικό κείμενο, σσ. 180 κ.εξ.
↑ Βλ. για παράδειγμα: MacLeod Roy, The Library of Alexandria: Centre of Learning in the Ancient World (2η εκδ.), I.B.Tauris, London 2004, σ. 71. ISBN 978-1850435945
↑ Mohamed Ali Mohamed Khalil, The Italian Architecture in Alexandria, Egypt, Thesis submitted to University Kore of Enna, 2008-2009.
↑ Μαυράκης Νίκος, Ανατολικές επιρροές στην ελληνική σκέψη και τον δυτικό πολιτισμό. Σοκόλης, Αθήνα 2016, σ. 534, ISBN 978-618-5139-32-2
↑ Thundy Zacharias P., Buddha and Christ: Nativity Stories & Indian Traditions, Brill Publishers, Leiden 1993, σ. 245 κ.εξ.
↑ Μαυράκης Νίκος, Ανατολικές επιρροές στην ελληνική σκέψη και τον δυτικό πολιτισμό. Σοκόλης, Αθήνα 2016, σ. 218. ISBN 978-618-5139-32-2
↑ Oxford Business Group, The Report: Egypt 2013, Oxford Business Group 2013, σ. 115. ISBN 1907065911, 9781907065910
↑ Η άνοδος και η πτώση του χειροποίητου αιγυπτιακού τσιγάρου - Ιωάννης Ζήλλης.
↑ Πολίτης Α., Ο Ελληνισμός και η νεωτέρα Αίγυπτος, τόμ. Β΄: Συμβολή του Ελληνισμού εις την ανάπτυξη της νεωτέρας Αιγύπτου, Αλεξάνδρεια-Αθήνα: Γράμματα, 1930.
↑ Γεράκις Θωμάς Θ., «Ο Ελληνισμός της Αλεξάνδρειας», Δωδεκανησιακόν Ημερολόγιον, Τυπογραφείο Π. Καστρούνη και Ζ. Χαλκιάδη, Αλεξάνδρεια Αιγύπτου 1924.
↑ «Weather Information for Alexandria». Ανακτήθηκε στις 1 Αυγούστου 2010.
↑ «Climatological Information for Alexandria, Egypt" (1961–1990)». Hong Kong Observatory. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Φεβρουαρίου 2011. Ανακτήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2017.
↑ «Alexandria, Egypt: Climate, Global Warming, and Daylight Charts and Data». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Ιανουαρίου 2011. Ανακτήθηκε στις 20 Ιουνίου 2013.
↑ Alexandria, Egypt Monthly Averages – Bing Weather[You must have an IP from the United States of America to see the page]
↑ «Alexandria Climate and Weather Averages, Egypt». Weather2Travel. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Ιανουαρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 20 Ιανουαρίου 2014.
↑ Στατιστικά της ΑΕΕΑ στην Α' εθνική, της 21-08-2004
↑ «Egypt All-Time Table». Ανακτήθηκε στις 28 Ιουνίου 2010.
↑ «Οι καλύτερες επιδόσεις στον ελληνικό στίβο για το 1949», εφ. «Αθλητική Ηχώ» 14/11/1949.
↑ «Οι καλύτερες επιδόσεις στον αιγυπτιακό στίβο για το 1952», εφ. «Αθλητική Ηχώ» 5 Φεβρουαρίου 1953.
↑ Χατζηφώτης Ι. Μ., Αλεξάνδρεια, Οι δύο Αιώνες του Νεότερου Ελληνισμού (19ος-20ος), Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1999, σσ. 461-463, 481-484.
↑ «Αμπού-Κιρ» σημαίνει στα αιγυπτιακά «πατήρ Κύρος» (ένας από τους Αγίους Αναργύρους).
↑ Πλούταρχος Αλέξ. 26.5.
↑ Οδ. δ. 354
↑ Thiersch H., Pharos, Antike Islam und Occident – Ein Beitrag zur Architekturgeschichte, B. G. Teubner, Leipzig und Berlin 1909, σσ. 91-96.
↑ Πλούτ. Περί Ίσιδος και Οσίριδος, 351, Stephanus page 361 section F line 2.
↑ Κλήμης ο Αλεξανδρινός, Προτρεπτικός, 4.48-49.
↑ Mackensen-Stellhorn Ruth «Background of the History of Moslem Libraries» στο The American Journal of Semitic languages and literatures, 51, αρ. 2 (January 1935), σσ. 114-125, κυρίως σσ. 117-118. Ωστόσο, αυτή η εκδοχή ελέγχεται ως μη πιθανή. Σύμφωνα με ένα πρόχειρο υπολογισμό, έστω και εάν είχαν διασωθεί 100000 πάπυροι, μετά τον διαμοιρασμό τους στα 4000 λουτρά της πόλης θα αναλογούσαν 25 πάπυροι ανά λουτρό. Η χρήση τους ως καύσιμη ύλη θα επαρκούσε για να θερμάνει το νερό μόνο για μερικά λεπτά. Αυτό καθιστά ανυπόστατη την ιστορία που θέλει τους παπύρους να θερμαίνουν τα λουτρά επί έξη μήνες. Εξάλλου, ο διαμοιρασμός στα λουτρά θα εμπεριείχε τον κίνδυνο να πωληθούν οι πολύτιμοι πάπυροι από τους ιδιοκτήτες των λουτρών.
↑ Ἐπίτομον Ἐγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν τῆς «Πρωΐας». ΠΡΩΪΑ, Αθήνα 1932.
↑ Μαχφούζ Ναγκίμπ, Μιραμάρ, μτφρ. Μαρία Κ. Χωρεάνθη, Ψυχογιός 1999.
Γιαλουράκης Μ., Η Αίγυπτος των Ελλήνων: συνοπτική ιστορία του ελληνισμού της Αιγύπτου, Μητρόπολις, Αθήνα 1967.
Γιαλουράκης, Μ., Αλεξάνδρεια: χρονικό, μαρτυρία ή ονειροπόληση; Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2002.
Γιαλουράκης, Μ., Ιστορία των ελληνικών γραμμάτων στην Αίγυπτο, Αλεξάνδρεια, 1962
Γιαλουράκης, Μ., Στην Αλεξάνδρεια του Καβάφη.: Ολκός, Αθήνα 1974.
Κηπιάδης Γ., Έλληνες εν Αιγύπτω. Η συγχρόνου ελληνισμού εγκατάστασις και καθιδρύματα εθνικά 1766-1892, Χρωμολιθοτυπογραφείον Λαγουδάκη, Αλεξάνδρεια 1892.
Λαχανοκάρδης Ηρ., Παλαιά και Νέα Αλεξάνδρεια: Σύντομος ιστορική ανασκόπησις του Αλεξανδρινού ελληνισμού κατά τα τελευταία 50 έτη, Αλεξάνδρεια 1927.
Μπελογιάννη-Αργυροπούλου, Μαρία Π. «Η Αλεξάνδρεια του χθες, του Καβάφη και του σήμερα», Ελληνικό Πανόραμα 37 (2004): σ. 98-127.
Πολίτης Α., Ο Ελληνισμός και η νεωτέρα Αίγυπτος, τομ. Α΄: Ιστορία του Αιγυπτιώτου Ελληνισμού 1798-1927, Αλεξάνδρεια- Γράμματα, Αθήνα 1928.
Πολίτης Α., Ο Ελληνισμός και η νεωτέρα Αίγυπτος, τομ. Β΄: Συμβολή του Ελληνισμού εις την ανάπτυξη της νεωτέρας Αιγύπτου, Αλεξάνδρεια-Αθήνα: Γράμματα, 1930.
Σουλογιάννης Ευθύμιος Θ. Αντώνης, Η Ελληνική Κοινότητα Αλεξανδρείας, 1843-1993, ΕΛΙΑ, Αθήνα 1994
Tziovas Dimitris, Greek Diaspora and Migration since 1700: Society, Politics and Culture, Ashgate Publishing, Ltd., Farnham, Surrey 2013. ISBN 9781409480327
Σουλογιάννης Ευθύμιος Θ. Αντώνης, Εμμ. Μπενάκης, 1873-1954: ο ευπατρίδης, ο διανοούμενος, ο ανθρωπιστής. Εκδόσεις Καστανιώτη; Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα 2004.
Σταυρινός I. Γ., Η Ιστορία της Αλεξάνδρειας, Αθήνα, εκδόσεις ΑΘΗΝΑ 1999.
Τομαρά-Σιδέρη, Ματούλα. Αλεξανδρινές οικογένειες: Χωρέμη, Μπενάκη, Σαλβάγου, Εκδόσεις Κέρκυρα, Αθήνα 2004.
Χατζηφώτης, Ιωάννης Μιχ. Αλεξάνδρεια: οι δύο αιώνες του νεώτερου ελληνισμού, 19ος-20ός αιών. Μπάστας-Πλέσσας, Αθήνα 1999.
Χατζηφώτης, Ιωάννης Μιχ. Ιστορία της αλεξανδρινής λογοτεχνίας, Αθήνα, 1967.
Butcher L. E., The story of the Church of Egypt, Smith, Elder, & CO., London 1897.
Forster Edward M., Alexandria: A History and a Guide 1η εκδ. 1922, Επ. Michael Haag, εισαγ. Lawrence Durrell, Oxford UP, New York, 1986.
Hirst Anthony – Silk Michael (eds.), Alexandria, real and imagined, Ashgate, Aldershot 2004.
Ilbert Robert, Alexandrie 1830-1930, (vol. I-II), Institut Français d’ Archéologie Orientale, Le Caire 1996.
Ilbert Robert, Yannakakis Ilios , Alexandria, 1860-1960, The brief life of a cosmopolitan community, Harpocrates Publishing, Alexandria, 1997.
Young Lee, Paula, «The Musaeum of Alexandria and the Formation of the Muséum in Eighteenth-Century France», στο The Art Bulletin 79.3, 1997, pp. 385 412.