el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el de el el el el en ro el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el en el en el el el el el en el el el el el el en el el el el el el el el el el el en el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el en el en en en en en en en el en el en en en en en en en el en en el en en kk en en it en en en el en el en en el el el en en el en en el de el el en en el en en ru en en en en en el el en en el en el el en en en el en el en en en el en el el en en en en en en en en en en en en en en en el en de es en en en en de en en hu el el de en el en en en en de it en en en ru ru en en en el el el en en en en en en en en en en ru en en en it en el en en en en en en en en en en en en en ru en en en en en en el en en en en en en en el el en en en de en en en en en en en en en en en en en en el en en en en en en en en en en en en en en en el en en en en en en en en en en en en en en en en el el en en en en en en de de ru en el el el el en el en en en en el el en el el el el el el el el el el en el en en en en el el el el en el en en el el en el el el el el el el el el el el el
Ο Σάμουελ Χάνεμαν, δημιουργός της ομοιοπαθητικής
Τζέιμς Τάιλερ Κεντ, Ρόγιαλ Κόπλαντ, Γιώργος Βυθούλκας
Έχουν πραγματοποιηθεί τέσσερεις ανεξάρτητες αναλύσεις σε μεγάλη κλίμακα για την αξιολόγηση της ομοιοπαθητικής από εθνικούς και διεθνείς οργανισμούς: Το Αυστραλιανό Εθνικό Συμβούλιο Υγείας και Ιατρικής Έρευνας, την Επιτροπή Επιστήμης και Τεχνολογίας του Βρετανικού κοινοβουλίου, το Συμβουλευτικό Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Ακαδημιών Επιστήμης και του Ελβετικού Ομοσπονδιακού Γραφείου Υγείας. Όλες κατέληξαν στο ότι η ομοιοπαθητική είναι αναποτελεσματική και πρότειναν τη διακοπή περαιτέρω χρηματοδότησής της. To 2017 η Ρωσική Ακαδημία Επιστημών αποκάλεσε την ομοιοπαθητική ψευδοεπιστήμη. Ωστόσο, παρόλο που στερείται ιατρικής και βιολογικής βάσης, η ομοιοπαθητική θεωρείτο από πολλούς επιστήμη, βασιζόμενη στην επιστημονική μεθοδολογία.
1.2 Ο έννοιες του Χάνεμαν
1.3 19ος αιώνας: αύξηση της δημοτικότητας και πρώιμη κριτική
1.4 Η αναβίωση στον 20ο αιώνα
2.2.1 Η αντιπαράθεση για τις αραιώσεις
2.4 Εξετάσεις φυσικής, ψυχικής και συναισθηματικής κατάστασης, ευρετηριολόγια
2.7 Παρεμφερείς θεραπείες και πρακτικές
3.2.1 Μεροληψία δημοσίευσης και άλλα μεθοδολογικά ζητήματα
3.2.2 Συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις της αποτελεσματικότητας
3.3 Εξηγήσεις για την αντιληπτή επίδραση
3.4 Δράση σε άλλα βιολογικά συστήματα
3.5.3 Ως αντικατάσταση της κανονικής φαρμακευτικής αγωγής
Πίνακας του Αλέξανδρου Μπέϊντεμαν (Alexander Beydeman), 1857, που αναπαριστά ιστορικές προσωπικότητες και προσωποποιήσεις της ομοιοπαθητικής να παρατηρούν τη βαναυσότητα της ιατρικής του 19ου αιώνα
Ο Χάνεμαν αρχικά παρουσίασε μόνο τρία μιάσματα, από τα οποία το πιο σημαντικό ήταν η ψώρα, την οποία ο Χάνεμαν συσχέτιζε με κάθε είδους δερματοπάθεια που εμπεριέχει το στοιχείο της φαγούρας. Σύμφωνα με τον Χάνεμαν, η ψώρα υποτίθεται ότι προέρχεται από την καταπιεσμένη ψωρίαση, και αποτελεί ένα θεμέλιο για πολύ περισσότερα νοσήματα. Ο ίδιος πίστευε πως η ψώρα ήταν η αιτία νοσημάτων όπως η επιληψία, ο καρκίνος, ο ίκτερος, η κώφωση και ο καταρράκτης.[48] Έκτοτε, έχουν προταθεί και άλλα μιάσματα, μερικά από τα οποία αντικαθιστούν μια ή παραπάνω από τις προτεινόμενες λειτουργίες της ψώρας, όπως μιάσματα φυματίωσης και καρκίνου.[45]
Η μιασματική θεωρία του Χάνεμαν παραμένει αντικείμενο διαμάχης στους κύκλους των ομοιοπαθητικών ακόμα και στη σύγχρονη εποχή. Η θεωρία των μιασμάτων έχει χαρακτηριστεί ως εξήγηση την οποία ο Χάνεμαν ανέπτυξε προκειμένου να προστατέψει το σύστημα της ομοιοπαθητικής όταν ήρθε αντιμέτωπος με τις αποτυχίες των θεραπειών του, καθώς και την αδυναμία του να καλύψει τους εκατοντάδες τύπους νοσημάτων, να εξηγήσει την προδιάθεση σε ασθένειες, τους γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, και το μοναδικο ιατρικό ιστορικό του κάθε ασθενή.[52]:148–9
19ος αιώνας: αύξηση της δημοτικότητας και πρώιμη κριτικήΕπεξεργασία
Τον 19ο αιώνα η ομοιοπαθητική έφτασε το αποκορύφωμα της δημοτικότητάς της. Η εισαγωγή της στις Ηνωμένες Πολιτείες έγινε το 1825 χάρη στον Χανς Μπιρτς Γκραμ (Hans Birch Gram), μαθητή του Χάνεμαν.[53] Η πρώτη σχολή της ομοιοπαθητικής των Η.Π.Α. άνοιξε το 1835, ενώ το 1844 ιδρύθηκε η πρώτη εθνική ιατρική ένωση των Ηνωμένων Πολιτειών, το Αμερικανικό Ινστιτούτο της Ομοιοπαθητικής (American Institute of Homeopathy). Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, δεκάδες ομοιοπαθητικά ιδρύματα εμφανίστηκαν στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες.[54] Μέχρι το 1900, τα ομοιοπαθητικά κολλέγια στις Ηνωμένες Πολιτείες έφτασαν τον αριθμό των 22, με 15.000 να ασκούν την ομοιοπαθητική πρακτικής.[55] Καθώς η ιατρική πρακτική της εποχής βασιζόταν σε αναποτελεσματικές, και συχνά επικίνδυνες θεραπείες, οι πελάτες των ομοιοπαθητικών συχνά παρατηρούσαν καλύτερα αποτελέσματα από τους ασθενείς των γιατρών της εποχής.[56] Τα ομοιοπαθητικά φάρμακα, έστω και αναποτελεσματικά, ήταν σχεδόν απίθανο να προκαλέσουν ζημιά, με συνέπεια τη μικρότερη πιθανότητα θανάτου των ασθενών που τα χρησιμοποιούσαν.[43] Η σχετικά μεγάλη επιτυχία της ομοιοπαθητικής στη διάρκεια του 19ου αιώνα ίσως να οδήγησε στην εγκατάλειψη των αναποτελεσματικών και βλαβερών θεραπειών της αφαίμαξης και κάθαρσης, και στη μετάβαση σε πιο αποτελεσματική ιατρική που βασίζεται σε επιστημονικές αρχές.[31] Μία από τις αιτίες της αυξανόμενης δημοτικότητας της ομοιοπαθητική ήταν η φαινομενική της επιτυχία στη θεραπεία μολυσματικών επιδημικών νοσημάτων.[57] Κατά τη διάρκεια των επιδημικών ασθενειών του 19ου αιώνα, όπως της χολέρας, τα ομοιοπαθητικά νοσοκομεία συχνά παρουσίαζαν χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας από τα συμβατικά νοσοκομεία, στα οποία χρησιμοποιούνταν θεραπείες που συχνά ήταν επιβλαβείς και είχαν ελάχιστη ή καμία αποτελεσματικότητα στην καταπολέμηση των ασθενειών.[58]
Η αναβίωση στον 20ο αιώναΕπεξεργασία
Κύριο λήμμα: Κανονισμοί και επικράτηση της ομοιοπαθητικής
Δείτε επίσης: Λίστα ομοιοπαθητικών φαρμάκων
Ομοιοπαθητικό φάρμακο Rhus toxicodendron, που παράγεται από το φυτό Toxicodendron radicans.
Ένα φάρμακο φτιαγμένο από D αραιώσεις επικίνδυνων υλικών και βακτηρίων όπως αλλαντίαση, εσερίχια κόλι, θύμος αδένας αγνώστου προέλευσης, πνευμονία, ψευδομονάδες, αμοιβάδες, σαλμονέλα, οστρακιά, σταφυλόκοκκος, στρεπτόκοκκος και φυματίωση. Επίσης αναγράφεται η αιθανόλη με περιττή της αραίωση σε οινόπνευμα.
Γουδί και γουδοχέρι που χρησιμοποιούνται για τη σύνθλιψη στερεών, όπως του χαλαζία και οστράκων των στρειδιών, σε ομοιοπαθητικά φάρμακα
Ο Χάνεμαν συνιστούσε τη χρήση της αραίωσης 30C στις περισσότερες περιπτώσεις (δηλαδή, αραίωση με συντελεστή του 1060).[8] Στις μέρες του, δεν ήταν παράλογη η υπόθεση πως τα φάρμακα μπορούσαν να αραιωθούν επ'άπειρον, καθώς η έννοια του ατόμου ή του μορίου ως της μικρότερης δυνατής μονάδας χημικής ουσίας μόλις άρχιζε να αναγνωρίζεται. Η υψηλότερη αραίωση που έχει εύλογες πιθανότητες να περιέχει έστω και ένα μόριο της αρχικής ουσίας είναι 12C.
Αυτό το μπουκάλι περιέχει arnica montana D6, δηλαδή η κατ'όνομα αραίωση είναι ένα μέρος στο εκατομμύριο (10-6).
Η αντιπαράθεση για τις αραιώσειςΕπεξεργασία
Δεν συνιστούν όλοι οι ομοιοπαθητικοί εξαιρετικά υψηλές αραιώσεις. Φάρμακα με ισχύ κάτω του 4X θεωρούνται ένα σημαντικό τμήμα της ομοιοπαθητικής κληρονομιάς.[91]
Πολλοί από τους πρώιμους ομοιοπαθητικούς ήταν γιατροί και συνήθως χρησιμοποιούσαν χαμηλότερες αραιώσεις όπως "3X" ή "6X", σπάνια ξεπερνώντας την "12X". Το σχίσμα ανάμεσα στις χαμηλές και υψηλές αραιώσεις ήταν αποτέλεσμα ιδεολογικών διαφορών. Οι υποστηρικτές των χαμηλών αραιώσεων έδιναν έμφαση στην παθολογία και ισχυρότερους δεσμούς με τη συμβατική ιατρική, ενώ όσοι προτιμούσαν τις υψηλότερες αραιώσεις τόνιζαν τη ζωτική δύναμη, μιάσματα και πνευματική ερμηνεία της ασθένειας.[92][93] Ορισμένα προϊόντα με σχετικά χαμηλότερες αραιώσεις αυτού του είδους συνεχίζουν να πωλούνται, όπως όμως και τα ομόλογά τους, δεν έχει αποδειχθεί οριστικά πως λειτουργούν πιο αποτελεσματικά από τα εικονικά φάρμακα (placebo).[94][95]
Η ομοιοπαθητική επαλήθευση είναι μια διαδικασία που προσδιορίζει το προφίλ ενός ομοιοπαθητικού φαρμάκου.[96]
Οι επαληθεύσεις πιθανότατα έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της κλινικής δοκιμής, εξαιτίας της πρώιμης χρήσης απλών ομάδων ελέγχου, συστηματικών και ποσοτικών διαδικασιών, και μιας από τις πρώτες εφαρμογές της στατιστικής στην ιατρική.[98] Τα εκτενή αρχεία που περιγράφουν τον αυτοπειραματισμό των ομοιοπαθητικών έχουν σε κάποιες περιπτώσεις αποδειχθεί χρήσιμα στην ανάπτυξη σύγχονων φαρμάκων: για παράδειγμα, η απόδειξη της χρησιμότητας της νιτρογλυκερίνης ως θεραπείας της στηθάγχης ανακαλύφθηκε κατά την ανάγνωση των ομοιοπαθητικών επαληθεύσεων, όμως οι ίδιοι οι ομοιοπαθητικοί εκείνη την εποχή δεν τη χρησιμοποιούσαν ποτέ για αυτό το σκοπό.[99] Οι πρώτες καταγεγραμμένες επαληθεύσεις δημοσιεύτηκαν στην έκθεση του Χάνεμαν το 1796, Έκθεση περί Νέας Αρχής (Essay on a New Principle).[100] Το σύγγραμμα Fragmenta de Viribus (1805)[101] περιείχε αποτελέσματα των 27 επαληθεύσεων, ενώ το Materia Medica Pura (1810) περιείχε 65.[102] Για το Διαλέξεις περί Ομοιοπαθητικών Materia Medica (Lectures on Homoeopathic Materia Medica) του Τζέϊμς Ταϊλερ Κεντ (James Tyler Kent) το 1905, 217 φάρμακα είχαν υποστεί επαλήθευση και νέες ουσίες προστίθενται τακτικά στις σύγχρονες εκδοχές τις.
Ενώ η διαδικασία της επαλήθευσης φέρει επιφανειακές ομοιότητες με τις κλινικές δοκιμές, είναι εντελώς διαφορετική στο ότι η διαδικασία είναι υποκειμενική και όχι τυφλή, ενώ οι σύγχρονες επαληθεύσεις είναι απίθανο να χρησιμοποιούν φαρμακολογικά ενεργά επίπεδα της ουσίας που επαληθεύεται.[103] Ακόμα και το 1842, ο Όλιβερ Ουέντελ Χόλμς (Oliver Wendell Holmes, Sr.) παρατήρησε πως οι επαληθεύσεις ήταν απίστευτα αόριστες, και η υποτιθέμενη δράση τους δεν μπορούσε να επαναληφθεί μεταξύ διαφορετικών ασθενών.[37]
Εξετάσεις φυσικής, ψυχικής και συναισθηματικής κατάστασης, ευρετηριολόγιαΕπεξεργασία
Ομοιοπαθητικό ευρετηριολόγιο του Τζέϊμς Τάϊλερ Κεντ
Η ομοιοπαθητική θεραπεία συνήθως ξεκινάει από μια λεπτομερή εξέταση του ιατρικού ιστορικού του ασθενούς, η οποία περιλαμβάνει ερωτήσεις που αφορούν τη φυσική, ψυχική και τη συναισθηματική του κατάσταση, γεγονότα από τη ζωή του και φυσικές ή συναισθηματικές ασθένειες. Έπειτα ο ομοιοπαθητικός προσπαθεί να μετατρέψει αυτές τις πληροφορίες σε μια πολύπλοκη συνάρτηση φυσικών και ψυχολογικών συμπτωμάτων, περιλαμβάνοντας συμπάθειες και αντιπάθειες, έμφυτες προδιαθέσεις, ακόμα και το σωματότυπο.[104]
Το πρώτο συμπτωματικό ευρετήριο των ομοιοπαθητικών materia medica είχε γραφτεί από τον Χάνεμαν. Αργότερα, ένας από τους μαθητές του, ο Κλέμενς βον Μπονινγκάουσεν (Clemens Maria Franz von Bönninghausen), δημιούργησε το Θεραπευτικό Βιβλίο Τσέπης (Therapeutic Pocket Book), άλλο ένα ομοιοπαθητικό ευρετηριολόγιο.[105] Το πρώτο τέτοιο ομοιοπαθητικό ευρετηριολόγιο ήταν το Symptomenkodex του Γκεόργκ Τζαρ (Georg Jahr), δημοσιευμένο στα Γερμανικά (1835), το οποίο ο Κονσταντίν Χέρινγκ (Constantine Hering) αργότερα μετέφρασε στα Αγγλικά ως Ευρετηριολόγιο στα πιο Χαρακτηριστικά Συμπτώματα των Materia Medica (Repertory to the more Characteristic Symptoms of Materia Medica) (1838). Αυτή η έκδοση εστιαζόταν λιγότερο σε κατηγορίες ασθενειών και αποτελούνταν από τρία μεγάλα τεύχη, ενώ θεωρείται προκάτοχος για τα μεταγενέστερα έργα του Κεντ.[70][106] Με τον καιρό, τέτοια ευρετηριολόγια γίνονταν όλο και πιο μεγάλα, και περιλάμβαναν περισσότερες λεπτομέρειες.
Ομοιοπαθητικά χάπια, ομοιοπαθητικό φάρμακο oscillococcinum
Τα ομοιοπαθητικά χάπια αποτελούνται από μια αδρανή ουσία (συνήθως ζάχαρη ή λακτόζη), στα οποία προστίθεται μια σταγόνα υγρού ομοιοπαθητικού παρασκευάσματος.[107][108]
Η λειτουργία των προτεινόμενων μηχανισμών της ομοιοπαθητικής αποκλείεται από τους νόμους της φυσικής και της χημείας.[133]
Οι ιδιαίτερα υψηλές αραιώσεις στην ομοιοπαθητική αποκλείουν οποιοδήποτε βιολογικά εύλογο μηχανισμό λειτουργίας. Τα ομοιοπαθητικά φάρμακα συχνά αραιώνονται σε σημείο που δεν απομένει ούτε ένα μόριο της αρχικής ουσίας σε μια δόση του τελικού προϊόντος.[137] Οι ομοιοπαθητικοί υποστηρίζουν πως η σταδιακή αραίωση μιας ουσίας, ξεκινώντας με διάλυμα περιεκτικότητας 10% ή λιγότερο και αναταράσσοντάς το μετά από κάθε αραίωση, παράγει ένα θεραπευτικά ενεργό φάρμακο, σε αντίθεση με το θεραπευτικά αδρανές νερό. Επειδή ακόμα και οι πιο μακρόβιοι μη-ομοιοπολικοί δεσμοί σε υγρό νερό θερμοκρασίας δωματίου είναι σταθεροί μόνο για λίγα πικοδευτερόλεπτα,[138] οι επικριτές έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οποιαδήποτε επίδραση που θα μπορούσε να έχει η αρχική ουσία πλέον δεν μπορεί να υπάρχει.[139] Δεν έχει βρεθεί καμία απόδειξη σταθερών συμπλεγμάτων των μορίων του νερού όταν τα ομοιοπαθητικά φάρμακα μελετήθηκαν με τη βοήθεια του Πυρηνικού Μαγνητικού Συντονισμού (Nuclear Magnetic Resonance, NMR).[140]
Επιπλέον, εφόσον το νερό έχει έρθει σε επαφή με εκατομμύρια διαφορετικές ουσίες κατά τη διάρκεια της ιστορίας του, οι επικριτές επισημαίνουν πως το νερό ήδη αποτελεί μια ακραία αραίωση σχεδόν οποιασδήποτε ουσίας. Όποιος πίνει νερό, σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, λαμβάνει θεραπεία για κάθε νοητό νόσημα.[141] Ως μέτρο σύγκρισης, το ISO 3696: 1987 ορίζεται ως πρότυπο για νερό που χρησιμοποιείται στην εργαστηριακή ανάλυση. Αυτό επιτρέπει τον περιορισμό του επιπέδου προσμίξεων σε δέκα μέρη στο δισεκατομμύριο, 4C με ομοιοπαθητικό συμβολισμό. Δεν επιτρέπεται η αποθήκευση αυτού του νερού σε γυάλινα δοχεία, επειδή οι προσμίξεις θα μολύνουν το νερό.[142]
Οι ομοιοπαθητικοί υποστηρίζουν πως υψηλότερες αραιώσεις — τα οποία περιγράφονται ως πιο δραστικά[143] — έχουν πιο ισχυρή φαρμακευτική δράση.[144] Αυτή η ιδέα δεν συμβαδίζει με τις παρατηρούμενες σχέσεις δόσης-απόκρισης των συμβατικών φαρμάκων, η δραστικότητα των οποίων εξαρτάται από τη συγκέντρωση του ενεργού συστατικού στο σώμα.[135] Αυτή η σχέση δόσης-απόκρισης έχει επιβεβαιωθεί σε μια πληθώρα πειραμάτων πάνω σε ποικίλους οργανισμούς όπως νηματώδεις,[145] ποντίκια,[146] και ανθρώπους.[147]
Ο φυσικός Ρόμπερτ Παρκ (Robert L. Park), πρώην εκτελεστικός διευθυντής του Αμερικανικού Συλλόγου Φυσικής (American Physical Society), αναφέρεται πως δήλωσε:
"εφόσον η ελάχιστη ποσότητα μιας ουσίας σε ένα διάλυμα είναι ένα μόριο, η 30C αραίωση θα έπρεπε να έχει τουλάχιστον ένα μόριο της αρχικής ουσίας διαλυμένο σε τουλάχιστον 1,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000 [ή 1060] μόρια του νερού. Αυτό θα απαιτούσε ένα δοχείο πάνω από 30,000,000,000 φορές μεγαλύτερο από το μέγεθος της Γής."[148]
Ο Παρκ επίσης δήλωσε ότι, «για να περιμένει κανείς να πετύχει έστω και ένα μόριο της 'φαρμακευτικής' ουσίας που σύμφωνα με τους ισχυρισμούς υπάρχει στα χάπια 30X, θα ήταν απαραίτητο να καταπιεί γύρω στα δυο δισεκατομμύρια από αυτά, τα οποία θα ανέρχονταν σε περίπου χίλιους τόνους λακτόζης συν τις ακαθαρσίες που περιέχει η λακτόζη».[148]
Σύμφωνα με τους νόμους της χημείας, υπάρχει ένα όριο στην αραίωση που μπορεί να γίνει, χωρίς να χαθεί τελείως η αρχική ουσία.[107] Αυτό το όριο, που έχει σχέση με τον Αριθμό Αβογκάντρο, ισοδυναμεί περίπου με τις ομοιοπαθητικές δραστικότητες των 12C ή 24X (1 μέρος σε 1024).[83][148][149]
Επιστημονικά πειράματα που είχαν οργανώσει τα προγράμματα Horizon του BBC και 20/20 του ABC απέτυχαν να διακρίνουν ομοιοπαθητικά διαλύματα από το νερό, ακόμα και στις εξετάσεις που είχαν προτείνει οι ίδιοι οι ομοιοπαθητικοί.[150][151]
Παλιό μπουκάλι του Hepar sulph παρασκαυασμένο από το θειούχο ασβέστιο
Μία από τις πρώτες διπλές-τυφλές μελέτες της ομοιοπαθητικής είχε διεξαχθεί με τη χορηγία της Βρετανικής κυβέρνησης κατα τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, στις οποίες εθελοντές εξέταζαν την αποτελεσματικότητα των ομοιοπαθητικών φαρμάκων στη θεραπεία εγκαυμάτων από αραιωμένο αέριο μουστάρδας.[152]
Δεν υπήρξε ούτε ένα παρασκεύασμα που να έχει παρουσιάσει ξεκάθαρες διαφορές από τα εικονικά φάρμακα (placebo) σε επιστημονικές έρευνες.[21][153] Η μεθοδολογική ποιότητα της πρωτογενούς έρευνας ήταν αρχικά χαμηλή, και έπασχε από προβλήματα όπως αδυναμίες στο σχεδιασμό μελέτης και αναφοράς, μικρά δείγματα, και μεροληπτικότητα. Από τη στιγμή που έγιναν εφικτές οι ποιοτικότερες διαδικασίες έρευνας, οι ενδείξεις υπέρ της αποτελεσματικότητας των ομοιοπαθητικών φαρμάκων άρχισαν να λιγοστεύουν. Οι πιο ποιοτικές έρευνες δείχνουν πως τα ίδια τα φάρμακα δεν ασκούν καμία εγγενή δράση.[18][52]:206[154] Μια αξιολόγηση όλων των σχετικών «καλύτερων αποδείξεων», που εχει διεξάγει το Cochrane Collaboration, έφτασε στο συμπέρασμα πως "οι πιο αξιόπιστες αποδείξεις – δηλαδή αυτές που παρουσίασαν οι αξιολογήσεις Cochrane – αποτυγχάνουν να δείξουν ότι τα ομοιοπαθητικά φάρμακα έχουν επίδραση πέρα από το φαινόμενο placebo."[155]
Μεροληψία δημοσίευσης και άλλα μεθοδολογικά ζητήματαΕπεξεργασία
Δείτε επίσης: Ελεγχος Στατιστικών Υποθέσεων, P-value, και Μεροληψία δημοσίευσης
Το γεγονός ότι μερικές μεμονωμένες τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές έχουν δώσει θετικά αποτελέσματα, δεν έρχεται σε αντίθεση με τη συνολική έλλειψη στατιστικών αποδείξεων αποτελεσματικότητας. Ένα μικρό ποσοστό τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών αναπόφευκτα παρουσιάζει ψευδώς θετικά αποτελέσματα που οφείλονται στον παράγοντα της τύχης: ένα «στατιστικά σημαντικό» θετικό αποτέλεσμα κρίνεται αποδεκτό όταν η πιθανότητά του να οφείλεται στην τύχη αντί για πραγματικό φαινόμενο δεν ξεπερνάει τα 5%— επίπεδο στο οποίο περίπου 1 στα 20 πειράματα αναμένεται να παρουσιάσει θετικό αποτέλεσμα παρ'όλο που δεν παρατηρείται καμία θεραπευτική επίδραση.[156] Επιπλέον, δοκιμές χαμηλής μεθοδολογικής ποιότητας (δηλαδή αυτές που δεν σχεδιάστηκαν, διεξήχθησαν ή αναφέρθηκαν με τον κατάλληλο τρόπο) τείνουν να παρουσιάζουν παραπλανητικά αποτελέσματα. Σε μια συστηματική ανασκόπηση της μεθοδολογικής ποιότητας τυχαιοποιημένων δοκιμών σε τρεις κλάδους της εναλλακτικής ιατρικής, ο Λιντ (Linde, K) και άλλοι συγγραφείς υπογράμμισαν τις σοβαρές αδυναμίες στον τομέα της ομοιοπαθητικής, όπως η ανεπαρκής τυχαιοποίηση.[157]
Ένα σχετικό ζήτημα είναι και η μεροληψία δημοσίευσης, όπου οι ερευνητές πιθανότατα υποβάλλουν θετικά ευρήματα επηρεασμένα από τη δυνατότητα δημοσίευσής τους, καθώς τα περιοδικά προτιμούν να δημοσιεύουν θετικά αποτελέσματα.[158][159][160][161] Η μεροληψία δημοσίευσης έχει παρατηρηθεί ιδιαίτερα στα περιοδικά που αφορούν την συμπληρωματική και εναλλακτική ιατρική, όπου ελάχιστα από τα δημοσιευμένα άρθρα (μόλις 5% το έτος 2000) τείνουν να αναφέρουν μηδενικά αποτελέσματα.[162] Όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο η ομοιοπαθητική παρουσιάζεται στην ιατρική βιβλιογραφία, μια συστηματική ανασκόπηση βρήκε ενδείξεις μεροληψίας στις δημοσιεύσεις των κλινικών δοκιμών (αρνητική παρουσίαση στα επικρατούμενα ιατρικά περιοδικά, και αντίστροφα στα περιοδικά της συμπληρωματικής και εναλλακτικής ιατρικής), αλλά όχι στις ανασκοπήσεις.[18]
Στα σωστά σχεδιασμένα πειράματα ελέγχου της ομοιοπαθητικής θεραπευτικότητας ο ασθενής πρέπει να πιστέψει ότι θα του χορηγηθεί συγκεκριμένου τύπου φάρμακο (είτε βασικής ιατρικής είτε ομοιοπαθητικό, ένα σαφές απ' τα δυο όχι αόριστα κάποιο απ' τα δυο) ειδάλλως θα παρουσιάσει άγχος άγνοιας και το άγχος του κακοσχεδιασμένου πειράματος θα οδηγήσει σε χειρότερα αποτελέσματα εσφαλμένης, όμως, συσχέτισης. Στους μισούς συμμετέχοντες στην έρευνα χορηγείται ομοιοπαθητικό φάρμακο και στους άλλους μισούς εικονικό, ασχέτως με το τι τους είχε δηλωθεί. Η κάθε ομάδα αποτελείται από υποομάδες πιστευόντων και μη στην ομοιοπαθητική. Όταν τελειώσει το πείραμα αποκαλύπτονται τυχών ψέματα που ειπώθηκαν κατά το πείραμα. Η νομοθεσία επιτρέπει αναγκαία ψέματα εφ' όσον η αλήθεια θα κατέστρεφε την πίστη στο φάρμακο και η επίγνωση του ανταγωνισμού ομάδων θα μετατόπιζε τα θεραπευτικά οφέλη σε ανταγωνιστικά (άρα εκτός θέματος), όμως υπό τον όρο ότι μετά το πέρας του πειράματος θα αποκαλυφθεί πάσα αλήθεια. Αν ένα στατιστικό πείραμα σχεδιαστεί αμερόληπτα προκύπτει μηδενική ομοιοπαθητική θεραπευτικότητα.
Τα θετικά αποτελέσματα έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να είναι ψευδή, όταν ο ελεγχόμενος ισχυρισμός είναι εξαρχής απίθανος.[161]
Συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις της αποτελεσματικότηταςΕπεξεργασία
Και οι μετα-αναλύσεις, οι οποίες συνδυάζουν στατιστικά δεδομένα μερικών τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών, και άλλου είδους συστηματικές ανασκοπήσεις της βιβλιογραφίας, είναι απαραίτητα εργαλεία για τη σύνοψη των αποδείξεων της φαρμακευτικής αποτελεσματικότητας.[163] Οι πρώιμες συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις των δοκιμών, που εξέταζαν την αποτελεσματικότητα των ομοιοπαθητικών φαρμάκων σε σύγκριση με τα εικονικά φάρμακα (placebo), συχνά είχαν την τάση να παρουσιάζουν θετικά αποτελέσματα, αν και γενικότερα δεν ήταν πειστικές.[164] Συγκεκριμένα, οι αναφορές τριών μεγάλων μετα-αναλύσεων προειδοποιούσαν τους αναγνώστες πως δεν ήταν επαρκείς για να προκύψουν οριστικά συμπεράσματα, κυρίως εξαιτίας των μεθοδολογικών ελαττωμάτων στις πρωτογενείς μελέτες και της δυσκολίας του ελέγχου για τη μεροληψία δημοσίευσης.[17][22][165] Ένα θετικό εύρημα μιας από τις πιο επιφανείς πρώιμες μετα-αναλύσεις, δημοσιευμένης στο περιοδικό The Lancet το 1997 από τον Λιντ και άλλους συγγραφείς,[165] αργότερα επαναδιατυπώθηκε από την ίδια ερευνητική ομάδα, η οποία έγραψε:
Η απόδειξη της μεροληψίας [στις πρωτογενείς μελέτες] αποδυναμώνει τα ευρήματα των αρχικών μετα-αναλύσεών μας. Από τότε που ολοκληρώσαμε την αναζήτηση βιβλιογραφίας το 1995, έχουν δημοσιευτεί αρκετές νέες δοκιμές της ομοιοπαθητικής. Το γεγονός ότι ένας αριθμός των νέων ποιοτικών δοκιμών ... παρουσιάζει αρνητικά αποτελέσματα, καθώς και η πρόσφατη ενημέρωση της ανασκόπησής μας για το πιο «προτότυπο» είδος της ομοιοπαθητικής (κλασικής ή εξατομικευμένης ομοιοπαθητικής), φαίνεται να επιβεβαιώνουν το εύρημα ότι πιο αυστηρές δοκιμές έχουν λιγότερο υποσχόμενα αποτελέσματα. Επομένως, είναι πολύ πιθανόν ότι η μετα-ανάλυσή μας τουλάχιστον υπερεκτίμησε τα αποτελέσματα των ομοιοπαθητικών φαρμάκων.[154]
Το 2002, μια συστηματική ανασκόπηση των διαθέσιμων συστηματικών ανασκοπήσεων επιβεβαίωσε πως ποιοτικότερες δοκιμές έτειναν να έχουν λιγότερο θετικά αποτελέσματα, και δεν βρήκε πειστικές αποδείξεις για τη δυνατότητα των ομοιοπαθητικών φαρμάκων να ασκούν επίδραση διαφορετική των εικονικών φαρμάκων (placebo).[21]
Το 2005, το ιατρικό περιοδικό The Lancet έχει δημοσιεύσει μια μετα-ανάλυση των 110 ομοιοπαθητικών δοκιμών ελεγχόμενων με εικονικά φάρμακα, και των 110 αντίστοιχων ιατρικών δοκιμών βασισμένων στο Πρόγραμμα για την Αξιολόγηση της Συμπληρωματικής Ιατρικής της κυβέρνησης της Ελβετίας. Η μελέτη έφτασε στο συμπέρασμα πως τα ευρήματά της συμφωνούσαν με την ιδέα ότι η κλινική επίδραση των ομοιοπαθητικών φαρμάκων είναι επίδραση placebo.[14]
Το 2006, μια μετα-ανάλυση των έξι δοκιμών, οι οποίες αξιολογούσαν ομοιοπαθητικά φάρμακα για τη μείωση των ογκολογικών παρενεργειών της ραδιοθεραπείας και της χημειοθεραπείας, βρήκε πως «δεν υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις που υποστηρίζουν την κλινική αποτελεσματικότητα της ομοιοπαθητικής θεραπείας στη φροντίδα για τον καρκίνο».[166]
Μια συστηματική ανασκόπηση του 2007, με αντικείμενο τη χρήση της ομοιοπαθητικής για τα παιδιά και τους εφήβους βρήκε πως οι αποδείξεις που αφορούν την ελλειμματική προσοχή/υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ/ADHD) και την παιδική διάρροια ήταν ανάμεικτες. Δεν βρέθηκαν διαφορές από τα εικονικά φάρμακα στη θεραπεία της αδενοειδής εκβλάστησης, άσθματος, ή της λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού. Οι αποδείξεις δεν ήταν αρκτές για να συνιστάται κάποια θεραπευτική ή προληπτική παρέμβαση, ενώ η καθυστέρηση της ιατρικής περίθαλψης μπορεί να προκαλέσει ζημιά στον ασθενή.[167]
Το 2012, μια συστηματική ανασκόπηση που είχε σκοπό την αξιολόγηση των πιθανών δυσμενών επιπτώσεων της ομοιοπαθητικής, συμπέρανε πως «η ομοιοπαθητική έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει ζημιά στους ασθενείς και καταναλωτές με άμεσους και έμμεσους τρόπους».[168] Ένας από τους αξιολογητές, ο Έντζαρντ Έρνστ (Edzard Ernst), συμπλήρωσε το άρθρο στο blog του, γράφοντας: «Το έχω πει συχνά, και θα το ξαναπώ: όταν χρησιμοποιείται ως εναλλακτική λύση αντί μιας αποτελεσματικής θεραπείας, ακόμα και η πιο 'ακίνδυνη' θεραπεία μπορεί να γίνει απειλητική για τη ζωή.»[169]
Η Βιβλιοθήκη του Κόχρεϊν (Cochrane Library) βρήκε πως οι κλινικές αποδείξεις είναι ανεπαρκείς για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των ομοιοπαθητικών φαρμάκων στη θεραπεία του άσθματος,[170] άνοιας,[171] ή στη χρήση της ομοιοπαθητικής στην πρόκληση τοκετού.[172] Άλλοι ερευνητές δεν βρήκαν καμία απόδειξη για τη χρησιμότητα της ομοιοπαθητικής για την οστεοαρθρίτιδα,[173] ημικρανία[174][175][176] ή τον καθυστερημένο μυϊκό πόνο.[65]
Ιατρικοί οργανισμοί όπως η Εθνική Υπηρεσία Υγείας (National Health Service) του Ηνωμένου Βασιλείου,[177] ο Αμερικάνικη Ιατρική Ένωση (American Medical Association),[178] και η Ομοσπονδία των Αμερικανικών Συλλόγων για την Πειραματική Βιολογία (FASEB)[139] έχουν ανακοινώσει τα συμπεράσματά τους, σύμφωνα με τα οποία «δεν υπάρχουν ποιοτικές αποδείξεις για την αποτελεσματικότητα της ομοιοπαθητικής στην αντιμετώπιση οποιουδήποτε προβλήματος υγείας.»[177]
Οι κλινικές δοκιμές της ιατρικής αποτελεσματικότητας της ομοιοπαθητικής έχουν χαρακτηριστεί από ορισμένους ομοιοπαθητικούς ως ασήμαντες επειδή δεν εξετάζουν την «κλασική ομοιοπαθητική».[179] Αντιθέτως όμως, έχουν διεξαχθεί μερικές κλινικές δοκιμές που είχαν στόχο τον έλεγχο της εξατομικευμένης ομοιοπαθητικής. Μια αξιολόγηση του 1998[180] ανακάλυψε 32 δοκιμές που πληρούσαν τα κριτήρια της ένταξής τους, 19 από τις οποίες ήταν ελεγχόμενες με εικονικά φάρμακα και έχουν προμηθεύσει αρκετά δεδομένα για μετα-ανάλυση. Αυτές οι 19 μελέτες παρουσίασαν έναν συγκεντρωτικό λόγο πιθανοτήτων του 1.17 έως 2.23 υπέρ της εξατομικευμένης ομοιοπαθητικής σε σχέση με τα εικονικά φάρμακα (placebo), όμως δεν παρατηρήθηκαν διαφορές όταν η ανάλυση περιορίστηκε σε μεθοδολογικά καλύτερες δοκιμές. Οι συγγραφείς συμπέραναν πως «τα αποτελέσματα των διαθέσιμων τυχαιοποιημένων δοκιμών δείχνουν πως η εξατομικευμένη ομοιοπαθητική παρουσιάζει επίδραση που διαφέρει από το φαινόμενο placebo. Αυτές οι αποδείξεις, όμως, δεν είναι πειστικές εξαιτίας της μεθοδολογικής ατέλειας και ασυνέπειας.» Ο Τζέϊ Σέλτον (Jay Shelton), συγγραφέας ενός βιβλίου με αντικείμενο την ομοιοπαθητική, έχει δηλώσει πως αυτός ο ισχυρισμός υποθέτει χωρίς να υπάρχει απόδειξη ότι η κλασική, εξατομικευμένη ομοιοπαθητική λειτουργεί καλύτερα από τις μη κλασικές εκδοχές.[52]:209
Σε ένα άρθρο, δημοσιευμένο το 2012 στο Skeptical Inquirer,[181] ο Έντζαρντ Ερνστ αξιολόγησε τις δημοσιεύσεις μιας ομάδας ερευνητών η οποία έχει δημοσιεύσει τις περισσότερες κλινικές δοκιμές από το 2005 έως το 2010. Συνολικά 11 άρθρα, που δημοσιεύτηκαν ταυτόχρονα στα περιοδικά της συμβατικής και εναλλακτικής ιατρικής, περιέγραφαν τρεις τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές (ένα άρθρο), προοπτικές μελέτες χωρίς ομάδες ελέγχου (επτά άρθρα) και μελέτες κοορτής με ομάδες ελέγχου (τρία άρθρα). Τα νοσήματα περιλάμβαναν ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων υγείας, από χειρουργική επέμβαση στο γόνατο, έκζεμα, ημικρανία, αϋπνία έως «οποιαδήποτε προβλήματα ασθενών μεγάλης ηλικίας». Η αξιολόγηση του Ερνστ αποκάλυψε πολλαπλά ελαττώματα στο σχεδιασμό, διεξαγωγή και αναφορά αυτών των κλινικών δοκιμών. Τα παραδείγματά τους περιλαμβάνουν: ελάχιστες λεπτομέρειες για τα ομοιοπαθητικά φάρμακα που χρησιμοποιήθηκαν, παραπλανητική παρουσίαση του ελέγχου (σύγκριση ενός συνδυασμού της ομοιοπαθητικής και της συμβατικής θεραπείας με τη συμβατική θεραπεία, η οποία όμως παρουσιάστηκε ως ομοιοπαθητική εναντίον συμβατικής θεραπείας), και παρόμοιες πληροφορίες σε πολλά από τα άρθρα. Ο Ερνστ συμπέρανε πως χάρη στα παρεξηγημένα αδύναμα δεδομένα η ομοιοπαθητική έμοιαζε να παρουσιάζει κλινική δράση η οποία μπορεί να αποδοθεί στη μεροληψία ή σύγχυση, και πως ο «τυχαίος αναγνώστης μπορεί να παραπλανηθεί σημαντικά».[181]
Εξηγήσεις για την αντιληπτή επίδρασηΕπεξεργασία
Η επιστήμη προσφέρει μια πληθώρα εξηγήσεων για το πως η ομοιοπαθητική μπορεί να δίνει την εντύπωση ότι θεραπεύει ασθένειες ή ελαττώνει τα συμπτώματά τους ενώ τα ίδια τα φάρμακα είναι αδρανή:[52]:155–167
Το φαινόμενο του εικονικού φαρμάκου (placebo) — η παροχή συμβουλών κατά την ιατρική επίσκεψη και η προσδοκία των ομοιοπαθητικών φαρμάκων μπορεί να ασκήσει την επίδραση
Θεραπευτική επίδραση της ιατρικής επίσκεψης — η φροντίδα, το ενδιαφέρον και η καθησύχαση που αισθάνεται ο ασθενής όταν ανοίγεται προς τον συμπονετικό θεραπευτή μπορεί να επηρεάσει θετικά την κατάστασή του
Φυσιολογική ανάρρωση — ο χρόνος και η δυνατότητα του σώματος να αναρρώνει χωρίς βοήθεια μπορούν να εξαλείψουν πολλές ασθένειες
Άγνωστοι θεραπευτικοί παράγοντες — επηρροή από τη διατροφή, γυμναστική, περιβαλλοντικούς παράγοντες ή φάρμακα για διαφορετική ασθένεια
Παλινδρόμηση — καθώς πολλές ασθένειες και προβλήματα υγείας έχουν περιοδικό χαρακτήρα, τα συμπτώματά τους μπορεί να διαφέρουν με την πάροδο του χρόνου, ενώ οι ασθενείς τείνουν να επιδιώκουν περίθαλψη όταν η δυσφορία φτάνει το μέγιστο σημείο της. Μπορεί να αισθανθούν καλύτερα ούτως ή άλλως, όμως λόγω της ταυτόχρονης επίσκεψης του ομοιοπαθητικού προσδίδουν τη βελτίωση στο φάρμακο που τους χορηγήθηκε
Μη ομοιοπαθητική θεραπεία — η συμβατική περίθαλψη που οι ασθενείς μπορεί να λαμβάνουν ταυτόχρονα με την ομοιοπαθητική θεραπεία είναι πιθανό να ευθύνεται για τη βελτίωση
Παύση μιας δυσάρεστης θεραπείας — συχνά οι ομοιοπαθητικοί προτρέπουν τους ασθενείς να σταματήσουν τη συμβατική θεραπεία όπως χειρουργικές επεμβάσεις ή φαρμακευτική αγωγή, οι οποίες μπορούν να προκαλούν δυσάρεστες παρενέργειες. Οι βελτιώσεις που παρατηρούνται αποδίδονται στην ομοιοπαθητική, ενώ η πραγματική αιτία τους είναι η παύση της θεραπείας που προκαλούσε τις παρενέργειες, όμως η υποκείμενη ασθένεια παραμένει αθεράπευτη και αποτελεί κίνδυνο για τον ασθενή.
Δράση σε άλλα βιολογικά συστήματαΕπεξεργασία
Παλιό ομοιοπαθητικό φάρμακο βασισμένο στο Atropa belladonna.
Ενώ μερικά άρθρα υποστηρίζουν πως τα ομοιοπαθητικά διαλύματα υψηλής αραίωσης μπορούν να έχουν στατιστικά σημαντική επίδραση σε οργανικές διαδικασίες όπως η ωρίμαση δημητριακών,[182] παραγωγή ισταμίνης από τα λευκά αιμοσφαίρια,[183] και ενζυμικές αντιδράσεις, τέτοιες ενδείξεις αμφισβητούνται καθώς οι προσπάθειες της αναπαραγωγής τους απέτυχαν.[184][185][186][187][188]
Το 1987, ο Γάλλος ανοσολόγος Ζακ Μπενβενίστ (Jacques Benveniste) υπέβαλλε ένα έγγραφο στο περιοδικό Nature ενώ εργαζόταν στο Γαλλικό Ινστιτούτο της Υγείας και Ιατρικής Έρευνας (INSERM). Στο έγγραφο υποστήριζε πως είχε ανακαλύψει την ικανότητα των βασεοφίλων, ενός είδους λευκοκυττάρων, να παράγουν ισταμίνη όταν εκτίθενται σε ομοιοπαθητικό διάλυμα αντισώματος ανοσοσφαιρίνης E. Οι συντάκτες του περιοδικού, καθώς είχαν αμφιβολίες για αυτά τα αποτελέσματα, ζήτησαν την επανάληψη της μελέτης σε ξεχωριστά εργαστήρια. Μετά την αναπαραγωγή των αποτελεσμάτων σε τέσσερα διαφορετικά εργαστήρια, η μελέτη δημοσιεύτηκε. Το Nature όμως δεν πείστηκε, και συγκάλεσε μια ανεξάρτητη ερευνητική ομάδα προκειμένου να προσδιορίσει την ακρίβεια της έρευνας. Την ομάδα αποτελούσαν οι Τζον Μάντοξ (Sir John Maddox, συντάκτης του Nature και φυσικός), Ουόλτερ Στιούαρτ (Walter Stewart, Αμερικανός χημικός και ερευνητής της επιστημονικής απάτης), και ο σκεπτικός Τζέϊμς Ράντι (James Randi). Μετά από τον έλεγχο των ευρημάτων και της μεθοδολογίας του πειράματος, η ομάδα βρήκε πως τα πειράματα αυτά χαρακτηρίζονταν από «κακό στατιστικό έλεγχο», «η ερμηνεία τους θολωμένη από τον αποκλεισμό των μετρήσεων που έρχονταν σε σύγκρουση με τον ισχυρισμό», και δήλωσε, «Πιστεύουμε πως τα πειραματικά δεδομένα αξιολογήθηκαν επιπόλαια και τα ελαττώματά τους δεν αναφέρθηκαν επαρκώς.»[125][189][190] Ο Τζέϊμς Ράντι δήλωσε πως πίστευε ότι τα θετικά αποτελέσματα δεν οφείλονταν σε κάποια συνειδητή απάτη, αλλά στο ότι οι ερευνητές είχαν επιτρέψει τους «ευσεβείς πόθους» τους να επηρεάσουν την ερμηνεία των δεδομένων.[189]
Η παροχή των ομοιοπαθητικών φαρμάκων έχει χαρακτηριστεί ως ανήθικη.[19] Ο Μηχαήλ Μπάουμ (Michael Baum), Ομότιμος Καθηγητής Χειρουργικής και Επισκέπτης Καθηγητής Ιατρικών Ανθρωπιστικών Σπουδών στο Πανεπιστημιακό Κολλέγιο του Λονδίνου (UCL), έχει περιγράψει την ομοιοπαθητική ως μια «απάνθρωπη εξαπάτηση».[191]
Ο Έντζαρντ Ερνστ (Edzard Ernst), ο πρώτος Καθηγητής της Συμπληρωματικής Ιατρικής στο Ηνωμένο Βασίλειο και πρώην ομοιοπαθητικός,[192][193][194] έχει εκφράσει τις ανησυχίες του για τους φαρμακοποιούς που παραβιάζουν τον κώδικα δεοντολογίας τους όταν παραλείπουν να δίνουν στους πελάτες τους τις «απαραίτηες και σχετικές πληροφορίες» που αφορούν την πραγματική φύση των ομοιοπαθητικών φαρμάκων που προωθούν και πωλούν:
«Κάνω έκκληση στην τιμιότητα. Αφήστε τον κόσμο να αγοράζει αυτό που θέλει, αλλά πείτε του την αλήθεια γι'αυτό που αγοράζει. Αυτά τα φάρμακα δεν είναι βιολογικά αληθοφανή και οι κλινικές δοκιμές έδειξαν ότι δεν έχουν εντελώς καμία επίδραση στον ανθρώπινο οργανισμό. Το επιχείρημα ότι αυτές οι πληροφορίες είναι άσχετες και ασήμαντες για τους πελάτες είναι απλά γελοίο.»[195]
Οι ασθενείς που επιλέγουν να κάνουν τη χρήση της ομοιοπαθητικής αντί για την ιατρική που βασίζεται στις αποδείξεις, κινδυνέυουν να χάσουν τη δυνατότητα έγκαιρης διάγνωσης και αποτελεσματικής θεραπείας σοβαρών προβλημάτων υγείας, όπως του καρκίνου.[167][196]
Ορισμένα ομοιοπαθητικά φάρμακα περιέχουν δηλητήρια όπως στρύχνος (belladonna), αρσενικό, και δηλητηριώδης κισσός (Toxicodendron radicans), τα οποία είναι ιδιαίτερα αραιωμένα στα ομοιοπαθητικά φάρμακα, αλλά σε σπάνιες περιπτώσεις τα αρχικά συστατικά παραμένουν σε ανιχνεύσιμα επίπεδα. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε λάθος παρασκευασία ή σκόπιμα χαμηλή αραίωση. Έχουν αναφερθεί σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως επιληπτικές κρίσεις ή θάνατος, που συνδέονταν με τη χρήση ορισμένων ομοιοπαθητικών φαρμάκων.[168][197] Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις δηλητηρίασης από αρσενικό μετά από τη χρήση ομοιοπαθητικών παρασκευασμάτων που το περιείχαν.[198] Το φάρμακο Zicam Cold Nasal Gel, που περιέχει 2X (1:100) γλυκονικό ψευδάργυρο, σύμφωνα με πληροφορίες προκάλεσε την απώλεια οσμής σε ένα μικρό ποσοστό των χρηστών του,[199] από το οποίο οι 340 υποθέσεις κατέληξαν σε εξωδικαστικό διακανονισμό το 2006 για 12 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ.[200] Το 2009, ο Οργανισμός Ελέγχου Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) προειδοποίησε τους καταναλωτές κατά της χρήσης τριών φαρμάκων της Zicam (η κυκλοφορία των οποίων πλέον έχει διακοπεί) επειδή αυτά μπορούσαν να προκαλέσουν μόνιμη βλάβη της αίσθησης της οσμής τους.[201] Το Zicam κυκλοφόρησε χωρίς να γίνει Αίτηση Νέου Φαρμάκου (New Drug Application, NDA) υπό τον ορισμό των «Συνθηκών που επιτρέπουν την προώθηση ομοιοπαθητικών φαρμάκων» του Οδηγού Πολιτικής Συμμόρφωσης του FDA (CPG 7132.15), αλλά το FDA προειδοποίησε τη Zicam ότι αυτή η πολιτική δεν ισχύει όταν υπάρχει κίνδυνος για την υγεία των καταναλωτών.[202]
Η έλλειψη υποστήριξης της αποτελεσματικότητας της ομοιοπαθητικής από πειστικές επιστημονικές αποδείξεις,[203] και η χρήση φαρμάκων χωρίς ενεργά συστατικά οδήγησαν στον χαρακτηρισμό της ως ψευδοεπιστήμης και ψευτοϊατρικής,[204][205][206][207] ή, σύμφωνα με μια ιατρική αξιολόγηση του 1998, «θεραπεία με εικονικά φάρμακα (placebo) στην καλύτερη περίπτωση, και ψευτοϊατρική στην χειρότερη.»[208] Η Σάλλυ Ντέϊβις (Sally Davies, Αρχίατρος του Ηνωμένου βασιλείου), έχει δηλώσει πως τα ομοιοπαθητικά φάρμακα είναι «ανοησία» και δεν χρησιμεύουν σε τίποτα παραπάνω από τα εικονικά φάρμακα (placebo).[209] Ο Τζακ Κίλλεν, αναπληρωτής διευθυντής του Εθνικού Κέντρου της Συμπληρωματικής και Εναλλακτικής Ιατρικής των ΗΠΑ (National Center for Complementary and Alternative Medicine), δήλωσε πως η ομοιοπαθητική «προχωράει πέρα από την σημερινή αντίληψη της χημείας και της φυσικής.» Έχει προσθέσει: «Δεν υπάρχει πρόβλημα υγείας, απ'ότι γνωρίζω, για το οποίο η ομοιοπαθητική είναι αποδεδειγμένα αποτελεσματική.»[203] Ο Μπεν Γκόλντεϊκρ (Ben Goldacre) έχει δηλώσει πως οι ομοιοπαθητικοί που διαστρεβλώνουν τις επιστημονικές αποδείξεις μπροστά στο επιστημονικά αγράμματο κοινό, έχουν «...περιτειχίσει τον εαυτό τους από την ακαδημαϊκή ιατρική, και συναντάνε την κριτική πιο συχνά με αποφυγή αντί για επιχειρήματα.»[162] Οι ομοιοπαθητικοί συχνά προτιμούν να αγνοήσουν τις μετα-αναλύσεις, υπέρ των μεμονωμένων θετικών αποτελεσμάτων, όπως η προώθηση κάποιας συγκεκριμένης μελέτης παρατήρησης (τις οποίες ο Γκόλντεϊκρ περιγράφει ως «ελάχιστα καλύτερες από έρευνες ικανοποίησης πελατών») δίνοντας την λανθασμένη εντύπωση πως είναι πιο κατατοπιστική από μια σειρά τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών.[162]
Αναφερόμενο ειδικά στην ομοιοπαθητική, η Επιστημονική και Τεχνολογική Επιτροπή της Βουλής των Κοινοτήτων του Ηνωμένου Βασιλείου δήλωσε:
Κατά την άποψή μας, οι συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις οριστικά δείχνουν πως τα ομοιοπαθητικά προϊόντα δεν λειτουργούν πιο αποτελεσματικά από τα εικονικά φάρμακα. Η Κυβέρνηση συμφωνεί με τη δική μας ερμηνεία των αποδείξεων.[210]
Κατά την άποψη της Επιτροπής, η ομοιοπαθητική είναι ένα είδος θεραπείας με εικονικά φάρμακα και η Κυβέρνηση θα πρέπει να έχει μια πολιτική χορήγησης εικονικών φαρμάκων. Η Κυβέρνηση δεν είναι πρόθυμη να πάρει θέση όσον αφορά την ορθότητα και ηθική της χορήγησης εικονικών φαρμάκων στους ασθενείς, η οποία συνήθως βασίζεται σε κάποιο βαθμό παραπλάνησης του ασθενούς. Η χορήγηση εικονικών φαρμάκων δεν συμβαδίζει με τις αρχές της συνειδητής επιλογής - η οποία σύμφωνα με την Κυβέρνηση είναι ιδιαίτερα σημαντική - καθώς σημαίνει πως οι ασθενείς δεν έχουν όλες τις απαραίτητες πληροφορίες που δίνουν νόημα στην επιλογή τους. Πέρα από τα ηθικά ζητήματα και την ακεραιότητα της σχέσης γιατρού-ασθενή, η αποκλειστική χορήγηση των εικονικών φαρμάκων είναι κακή ιατρική πρακτική. Η επίδρασή τους είναι αναξιόπιστη και απρόβλεπτη και δεν μπορεί να διαμορφώσει την αποκλειστική βάση καμιάς θεραπείας του NHS.[15]
Το Εθνικό Κέντρο της Συμπληρωματικής και Εναλλακτικής Ιατρικής (NCCAM), των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας (National Institutes of Health) των ΗΠΑ δηλώνει:
Η ομοιοπαθητική είναι ένα επίμαχο θέμα στην έρευνα της συμπληρωματικής ιατρικής. Μερικές από τις κυριότερες έννοιες της ομοιοπαθητικής δεν συμβαδίζουν με τις θεμελιώδεις έννοιες της χημείας και της φυσικής. Για παράδειγμα, δεν είναι δυνατόν να εξηγηθεί με επιστημονικούς όρους το πως ένα φάρμακο που περιέχει ελάχιστο ή κανένα ενεργό συστατικό θα μπορούσε να έχει κάποια επίδραση. Αυτό, με τη σειρά του, δημιουργεί μεγάλες προκλήσεις για την αυστηρή κλινική έρευνα των ομοιοπαθητικών φαρμάκων. Για παράδειγμα, δεν μπορεί κανείς να επιβεβαιώσει ότι ένα ιδιαίτερα αραιωμένο φάρμακο περιέχει αυτό που αναγράφεται στη συσκευασία, ή να αναπτύξει αντικειμενικές μετρήσεις που δείχνουν την επίδραση των ιδιαίτερα αραιωμένων φαρμάκων στο ανθρώπινο σώμα.[211]
Ως αντικατάσταση της κανονικής φαρμακευτικής αγωγήςΕπεξεργασία
Οι ασθενείς που επιλέγουν να χρησιμοποιήσουν την ομοιοπαθητική ως αντικατάσταση της συμβατικής ιατρικής κινδυνεύουν να χάσουν τη δυνατότητα έγκαιρης διάγνωσης και αποτελεσματικής θεραπείας, με αποτέλεσμα την επιδείνωση της κατάστασης σοβαρών προβλημάτων υγείας.[167][196][212][213] Οι επικριτές της ομοιοπαθητικής έχουν αναφέρει μεμονωμένες περιπτώσεις ασθενών που δεν έλαβαν κατάλληλη αγωγή για ασθένειες, όπου η διάγνωση και αντιμετώπιση θα ήταν εύκολη με τις συμβατικές μεθόδους θεραπείας, και οι οποίοι πεθαναν ως αποτέλεσμα.[214][215] Επίσης επισημαίνουν τη «διαφημιστική πρακτική» της κριτικής και υποτίμησης προς την αποτελεσματικότητα της επικρατούσας ιατρικής.[162][215] Οι ομοιοπαθητικοί ισχυρίζονται πως η χρήση των συμβατικών φαρμάκων θα «ωθήσει τη νόσο πιο βαθιά» και θα προκαλέσει πιο σοβαρά προβλήματα υγείας, σε μια διαδικασία που ονομάζουν «καταπίεση».[216] Ορισμένοι ομοιοπαθητικοί (ιδιαίτερα όσοι δεν έχουν ιατρικό πτυχίο) προτρέπουν τους ασθενείς να αποφύγουν τον εμβολιασμό.[212][217][218] Μερικοί ομοιοπαθητικοί προτείνουν την αντικατάσταση των εμβολίων με ομοιοπαθητικά «νοσώδη», φτιαγμένα από βιολογικά υλικά όπως το πυο, μολυσμένο ιστό, βακτήρια από το πτύελο, ή (στην περίπτωση των «νοσώδων εντέρου») κόπρανα.[219] Ενώ ο Χάνεμαν ήταν αντίθετος στη χρήση τέτοιων παρασκευασμάτων, οι σύγχρονοι ομοιοπαθητικοί τα χρησιμοποιούν συχνά, αν και δεν υπάρχει απόδειξη που δείχνει ότι έχουν οποιαδήποτε ευεργετική επίδραση.[220][221] Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις ομοιοπαθητικών που έδιναν συμβουλές ενάντια στη χρήση φαρμάκων κατά της ελονοσίας.[213][222][223] Αυτό βάζει τους επισκέπτες των τροπικών χωρών σε σοβαρό κίνδυνο όταν ακολουθούν αυτή τη συμβουλή, καθώς τα ομοιοπαθητικά φάρμακα είναι τελείως αναποτελεσματικά στην αντιμετώπιση του παράσιτου της ελονοσίας.[213][222][223][224] Επίσης, σε μια υπόθεση του 2004, ένας ομοιοπαθητικός έπεισε μια από τις ασθενείς του να σταματήσει τη χρήση των συμβατικών φαρμάκων για μια καρδιακή πάθηση, συμβουλεύοντάς την στις 22 Ιουνίου 2004 να «Σταματήσει ΌΛΑ τα φάρμακα συμπεριλαμβανομένων και των ομοιοπαθητικών», συμβουλεύοντάς την στις περίπου 20 Αυγούστου πως πλέον δεν χρειαζόταν να παίρνει τα φάρμακα για την καρδιά, και προσθέτοντας στις 23 Αυγούστου, «Απλά δεν μπορεί να παίρνει ΟΠΟΙΑΔΉΠΟΤΕ φάρμακα – της έχω προτείνει μερικές ομοιοπαθητικές θεραπείες ... Είμαι σίγουρος πως, εφόσον ακολουθήσει αυτή τη συμβουλή, θα ανακτήσει την υγεία της.» Η ασθενής είχε εισαχθεί στο νοσοκομείο την επόμενη μέρα, και πέθανε οκτώ μέρες αργότερα, με τελική διάγνωση την «οξεία καρδιακή ανεπάρκεια λόγω διακοπής θεραπείας».[225][226]
Το 1978, ο Αίνθονυ Κάμπμπελ (Anthony Campbell), τότε σύμβουλος γιατρός στο Βασιλικό Ομοιοπαθητικό Νοσοκομείο του Λονδίνου, άσκησε κριτική σε δηλώσεις του Γιώργου Βυθούλκα, ο οποίος ισχυριζόταν ότι η σύφιλη, όταν αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά, αναπτύσσεται σε δευτερογενή ή τριτογενή σύφιλη με συμμετοχή του κεντρικού νευρικού συστήματος, λέγοντας πως «Ο άτυχος μη γνώστης μπορεί κάλλιστα να παρασυρθεί από τη ρητορική του Βυθούλκα στην άρνηση της ορθόδοξης θεραπείας».[227] Οι ισχυρισμοί του Βυθούλκα απηχούν την ιδέα πως η αντιμετώπιση μιας ασθένειας με εξωτερικά φάρμακα που στοχεύουν τα συμπτώματα καταφέρνει μόνο να την ωθήσει πιο βαθιά στο σώμα, και έρχονται σε αντίθεση με επιστημονικές μελέτες, οι οποίες δείχνουν πως η αγωγή της πενικιλίνης θεραπεύει πλήρως τη σύφιλη σε πάνω από 90% των περιπτώσεων.[228]
Το 2006 η αξιολόγηση του Στίβεν Πρέυ (W. Steven Pray), του Κολλεγίου Φαρμακολογίας στο Νοτιοδυτικό Πανεπιστήμιο της Οκλαχόμα (Southwestern Oklahoma State University), προτείνει την περίληψη ενός υποχρεωτικού μαθήματος που αφορά τις αναπόδεικτες θεραπείες και φάρμακα στα κολλέγια φαρμακολογίας. Ετσι, μπορεί να γίνει συζήτηση για τα ηθικά διλήμματα, που εμπεριέχονται στην προώθηση προϊόντων χωρίς αποδεδειγμένα δεδομένα που αφορούν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά τους. Οι φοιτητές πρέπει να διδάσκονται σε ποιο σημείο τα αναπόδεικτα συστήματα όπως η ομοιοπαθητική αποκλίνουν από την ιατρική που βασίζεται στις αποδείξεις.[229]
Στο άρθρο «Είναι ανάγκη να διατηρούμε ανοιχτόμυαλη αντιμετώπιση της ομοιοπαθητικής;»[230] δημοσιευμένο στο Αμερικανικό Περιοδικό Ιατρικής, οι Μηχαήλ Μπάουμ (Michael Baum) και Έντζαρντ Ερνστ (Edzard Ernst) – γράφοντας στους άλλους γιατρούς – έγραψαν πως η «Ομοιοπαθητική είναι ένα από τα χειρότερα παραδείγματα της ιατρικής που βασίζεται στην πίστη... Αυτά τα αξιώματα [της ομοιοπαθητικής] όχι μόνο αποκλίνουν από τα επιστημονικά δεδομένα, αλλά και πλήρως αντιτίθενται σε αυτά. Αν η ομοιοπαθητική ισχύει, τότε το μεγαλύτερο μέρος της φυσικής, χημείας και φαρμακολογίας δεν μπορεί να ισχύει...».
Το 2013, ο Μαρκ Ουόλπορτ (Sir Mark Walport), ο νέος Επικεφαλής Επιστημονικός Κυβερνητικός Σύμβουλος του Ηνωμένου Βασιλείου, και αρχηγός της Κυβερνητικής Υπηρεσίας για την Επιστήμη, δήλωσε: «Η επιστημονική μου άποψη είναι πεντακάθαρη: η ομοιοπαθητική είναι ανοησία, είναι μη-επιστήμη. Η συμβουλή μου προς τους υπουργούς είναι ξεκάθαρη: δεν υπάρχει επιστήμη στην ομοιοπαθητική. Το περισσότερο που μπορεί να περιέχει είναι το φαινόμενο του εικονικού φαρμάκου – και τότε είναι θέμα πολιτικής απόφασης το αν θα ξοδέψουν χρήματα σε αυτήν ή όχι.»[231] Ο προκάτοχός του, καθηγητής Τζον Μπέντινγκτον (Sir John Beddington), αναφέροντας στις απόψεις του για την ομοιοπαθητική, τις οποίες η Κυβέρνηση «αγνοούσε θεμελιωδώς», δήλωσε: «Η μόνη [άποψη που αγνοήθηκε] που θα μπορούσα να φανταστώ ήταν η ομοιοπαθητική, η οποία είναι παλαβή. Δεν έχει κανένα θεμέλιο στις επιστημονικές αρχές. Αντίθετα ολόκληρη η επιστήμη δείχνει προς το γεγονός ότι δεν είναι καθόλου λογική. Οι ξεκάθαρες αποδείξεις λένε πως είναι λάθος, και όμως η ομοιοπαθητική ακόμα χρησιμοποιείται στο NHS.»[232]
Κύριο λήμμα: Κανονισμοί και επικράτηση της ομοιοπαθητικής
Hampton House, η πρώην τοποθεσία του ομοιοπαθητικού νοσοκομείου του Μπρίστολ, ένα από τα δύο ομοιοπαθητικά νοσοκομεία που διαχειρίζεται το NHS.[15]
Η διάδοση της ομοιοπαθητικής, όπως και η ρύθμισή της, διαφέρει από χώρα σε χώρα. Η πρακτική της ομοιοπαθητικής ασκείται σε παγκόσμιο επίπεδο, και στις περισσότερες χώρες απαιτεί σχετικά επαγγελματικά προσόντα και άδειες.[233] Η κανονισμοί στην Ευρώπη ποικίλλουν ανάλογα με τη χώρα. Σε κάποιες χώρες δεν υπάρχουν συγκεκριμένες νομικές ρυθμίσεις που αφορούν την ομοιοπαθητική, ενώ σε άλλες απαιτούνται άδειες ή πτυχία συμβατικής ιατρικής από αναγνωρισμένα πανεπιστήμια. Στη Γερμανία απαιτείται η παρακολούθηση ενός τριετούς εκπαιδευτικού προγράμματος, ενώ η Γαλλία, Αυστρία και Δανία εκδίδουν άδειες για τη διάγνωση ασθενειών ή τη χορήγηση προϊόντων που έχουν σκοπό τη θεραπεία ασθενειών.[233] Σε μερικές Ευρωπαϊκές χώρες η ομοιοπαθητική θεραπεία καλύπτεται από τις δημόσιες υπηρεσίες υγείας, όπως στη Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Δανία και Λουξεμβούργο. Σε άλλες χώρες, όπως το Βέλγιο, η ομοιοπαθητική δεν καλύπτεται. Στην Αυστρία, η δημόσια υπηρεσία υγείας απαιτεί την επιστημονική απόδειξη αποτελεσματικότητας προκειμένου να γίνει αποζημίωση μιας θεραπείας, και η ομοιοπαθητική δεν αποζημιώνεται,[234] αν και μπορούν να γίνουν εξαιρέσεις,[235] ενώ τα ιδιωτικά ασφαλιστικά συμβόλαια μερικές φορές περιλαμβάνουν ομοιοπαθητικές θεραπείες.[233] Η κυβέρνηση της Ελβετίας, μετά από μια 5-ετή δοκιμή, απέσυρε την ομοιοπαθητική και τέσσερις άλλες συμπληρωματικές θεραπείες το 2005, δηλώνοντας πως αυτές δεν πληρούν τις προυποθέσεις αποτελεσματικότητας και κόστους-αποτελεσματικότητας,[236] όμως μετά από ένα δημοψήφισμα του 2009 και οι πέντε θεραπείες θα αποκατασταθούν για μια επιπλέον 6-ετή δοκιμαστική περίοδο από το 2012.[237]
Φάρμακα σε ομοιοπαθητικό φαρμακείο στο Βαρανάσι, Ινδία
Η κυβέρνηση της Ινδίας αναγνωρίζει την ομοιοπαθητική ως ένα από τα εθνικά της συστήματα ιατρικής,[238] και έχει ιδρύσει την Υπηρεσία της Αγιουρβέδας, Γιόγκας και Φυσιοπαθητικής, Ουνάνι, Σίδχας και Ομοιοπαθητικής (AYUSH), παράρτημα του Υπουργείου Υγείας και Οικογενειακής Ευημερίας.[239] Το Κεντρικό Συμβούλιο της Ομοιοπαθητικής ιδρύθηκε το 1973 με σκοπό την επιμέλεια ανώτερης ομοιοπαθητικής παιδείας, και το Εθνικό Ινστιτούτο της Ομοιοπαθητικής το 1975.[240] Απαιτείται τουλάχιστον ένα αναγνωρισμένο πτυχίο στην ομοιοπαθητική και εγγραφή στο εθνικό μητρώο ή το Κεντρικό Μητρώο της Ομοιοπαθητικής για την άσκηση της ομοιοπαθητικής στιν Ινδία.[241]
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι βουλευτές εξέτασαν την ομοιοπαθητική για να αξιολογήσουν την πολιτική της Κυβέρνησης πάνω στο θέμα, στην οποία περιλαμβάνεται η χρηματοδότηση της ομοιοπαθητικής υπό την πολιτική της Εθνικής Υπηρεσίας Υγείας (NHS) και της κυβέρνησης για την αδειοδότηση των ομοιοπαθητικών φαρμάκων. Η απόφαση της Επιστημονικής και Τεχνολογικής Επιτροπής της Βουλής των Κοινοτήτων ακολουθεί μια γραπτή αιτιολογία από την Κυβέρνηση, η οποία ενημέρωσε την επιτροπή πως το σύστημα αδειοδότησης δεν διαμορφώνεται με βάση τις επιστημονικές αποδείξεις. «Τα τρία στοιχεία του συστήματος αδειοδότησης (για ομοιοπαθητικά προϊόντα) μάλλον δεν αφορούν την ... εξέταση της επιτροπής, καθώς η κυβερνητική θεώρηση των επιστημονικών αποδείξεων δεν αποτελούσε τη βάση για την καθιέρωσή τους,» δήλωσε η Επιτροπή. Η εξέταση αναζήτησε γραπτές αποδείξεις και υποβολή εγγράφων από ενδιαφερόμενα μέρη.[242][243]
Το Φεβρουάριο του 2010 η Επιστημονική και Τεχνολογική Επιτροπή συμπέρανε πως:
... το NHS θα πρέπει να παψει τη χρηματοδότηση της ομοιοπαθητικής. Επίσης συμπέρανε πως η Υπηρεσία Ελέγχου Φαρμάκων και Περίθαλψης (Medicines and Healthcare products Regulatory Agency) είναι ανάγκη να μην επιτρέπει ετικέτες ομοιοπαθητικών φαρμάκων, που υπόσχονται θεραπευτικά οφέλη χωρίς αποδείξεις για την αποτελεσματικότητά τους. Εφόσον δεν είναι φάρμακα, τα ομοιοπαθητικά προϊόντα πρέπει να πάψουν να αδειοδοτούνται από το MHRA.
Η Επιτροπή συμφώνησε με την Κυβέρνηση, στο ότι η αποδεικτική βάση δείχνει πως η ομοιοπαθητική δεν είναι αποτελεσματική (δηλαδή δεν λειτουργεί διαφορετικά από το φαινόμενο εκονικών φαρμάκων), και ότι οι εξηγήσεις για το πως θα μπορούσε να λειτουργεί δεν είναι επιστημονικά αληθοφανή.
Η Επιτροπή επίσης συμπέρανε – επειδή η διαθέσιμη επιστημονική βιβλιογραφία δεν ανέδειξε σοβαρές αποδείξεις για την αποτελεσματικότητά της – πως δεν δικαιολογείται η διεξαγωγή πρόσθετων κλινικών δοκιμών της ομοιοπαθητικής.
Κατά την άποψη της Επιτροπής, η ομοιοπαθητική είναι ένα είδος θεραπείας με εικονικά φάρμακα και η Κυβέρνηση θα πρέπει να έχει μια πολιτική χορήγησης εικονικών φαρμάκων. Η Κυβέρνηση δεν είναι πρόθυμη να πάρει θέση όσον αφορά την ορθότητα και ηθική της χορήγησης εικονικών φαρμάκων στους ασθενείς, η οποία συνήθως βασίζεται σε κάποιο βαθμό παραπλάνησης του ασθενούς. Η χορήγηση εικονικών φαρμάκων δεν συμβαδίζει με τις αρχές της συνειδητής επιλογής - η οποία σύμφωνα με την Κυβέρνηση είναι ιδιαίτερα σημαντική - καθώς σημαίνει πως οι ασθενείς δεν έχουν όλες τις απαραίτητες πληροφορίες που δίνουν νόημα στην επιλογή τους.
Πέρα από τα ηθικά ζητήματα και την ακεραιότητα της σχέσης γιατρού-ασθενή, η αποκλειστική χορήγηση των εικονικών φαρμάκων είναι κακή ιατρική πρακτική. Η επίδρασή τους είναι αναξιόπιστη και απρόβλεπτη και δεν μπορεί να διαμορφώσει την αποκλειστική βάση καμιάς θεραπείας του NHS.[15]
Η Επιτροπή επίσης δήλωσε:
Φτάσαμε στο συμπέρασμα πως η χορήγηση εικονικών φαρμάκων από το NHS θα πρέπει να γίνεται λιγότερο συχνά. Η χρηματοδότηση των ομοιοπαθητικων νοσοκομείων – νοσοκομείων που ειδικεύονται στην παροχή των εικονικών φαρμάκων – δεν πρέπει να συνεχιστεί, και οι γιατροί του NHS να μην παραπέμπουν τους ασθενείς στους ομοιοπαθητικούς.[244]
Τον Ιούλιο του 2010 ο νεοδιορισμένος Γραμματέας για την Υγεία του Ηνωμένου Βασιλείου υποστήριξε τις τοπικές αποφάσεις της NHS για τη χρηματοδότηση της ομοιοπαθητικής. Η απάντηση της Κυβέρνησης αιτιολογήθηκε σε ένα έγγραφο των δεκαεννέα σελίδων, και δηλώνει πως «η θέση μας όσον αφορά τη χρήση της ομοιοπαθητικής εντός του NHS παραμένει, ότι τα τοπικά NHS και κλινικοί, και όχι το Whitehall, είναι ικανοί να παίρνουν καλύτερες αποφάσεις για το ποιο φάρμακο είναι κατάλληλο για τους ασθενείς τους - συμπεριλαμβανομένων των συμπληρωματικών και εναλλακτικών θεραπειών όπως η ομοιοπαθητική - και να παρέχουν ανάλογες υπηρεσίες.» Η απάντηση επίσης δήλωσε πως «ο κυριότερος λόγος για την παροχή της ομοιοπαθητικής από το NHS είναι η δυνατότητα της επιλογής της από τον ασθενή».[245] Κατά το Φεβρουάριο του 2011 μόνο το ένα τρίτο των υπηρεσιών υγείας του NHS συνέχιζαν τη χρηματοδότηση της ομοιοπαθητικής.[246]
Το Πανεπιστήμιο Ντέρμπυ (Derby University) του Ηνωμένου Βασιλείου έχει καταργήσει το ομοιοπαθητικό του πρόγραμμα το 2012, ενώ το Πανεπιστήμιο του Ουέστμινστερ (University of Westminster) σταμάτησε να δέχεται εγγραφές νέων φοιτητών για την ομοιοπαθητική. Το Πανεπιστήμιο Σάλφορντ (Salford University) είχε καταργήσει το ομοιοπαθητικό του πρόγραμμα ένα χρόνο νωρίτερα.[247] Το 2013 η Αρχή των Διαφημιστικών Προτύπων του Ηνωμένου Βασιλείου συμπέρανε πως ο Σύλλογος των Ομοιοπαθητικών στόχευε ευάλωτους ασθενείς, και τους αποθάρρυνε από τη χρήση της απαραίτητης φαρμακευτικής αγωγής με παραπλανητικούς ισχυρισμούς για την αποτελεσματικότητα των ομοιοπαθητικών φαρμάκων.[248]
Από τότε που ο Τζέϊμς Ράντι (James Randi) ξεκίνησε να καταναλώνει ολόκληρα μπουκάλια από ομοιοπαθητικα υπνωτικά χάπια στις διαλέξεις του, η σατιρική «υπερδοσολογία» με ομοιοπαθητικά φάρμακα από άτομα ή ομάδες έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής, σε εκδηλώσεις «μαζικής αυτοκτονίας».[249][250][251][252] Το 2010 ο Σύλλογος των Σκεπτικών του Μέρσυσαϊντ (Merseyside Skeptics Society) από το Ηνωμένο Βασίλειο ξεκίνησε την «καμπάνια 10:23», ενθαρρύνοντας διάφορες ομάδες να συμμετέχουν σε εκδηλώσεις δημόσιας υπερδοσολογίας. Το 2011 η καμπάνια 10:23 επεκτάθηκε, με συμμετοχή από 69 ομάδες, 54 από τις οποίες κατέγραψαν τις εκδηλώσεις τους σε βίντεο.[253] Στη διάσκεψη Berkeley SkeptiCal τον Απρίλιο του 2012, πάνω από 100 άτομα συμμετείχαν σε μαζική υπερδοσολογία καταναλώνοντας caffea cruda, το οποίο υποτίθεται πως αντιμετωπίζει την αϋπνία.[254][255]
Οι μη-κερδοσκοπικοί, εκπαιδευτικοί οργανισμοί Κέντρο Ερευνών (Center for Inquiry, CFI) και η συνεργαζόμενη Επιτροπή για Σκεπτική Έρευνα (Committee for Skeptical Inquiry, CSI) έχουν υποβάλλει άιτηση στον Οργανισμο Ελέγχου Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (Food and Drug Administration, FDA), ασκώντας κριτική στην εταιρεία Boiron για παραπλανητική επισήμανση και διαφήμιση του Oscillococcinum. Το CFI του Canada καλεί άτομα, που αισθάνονται πως έχουν υποστεί ζημιά από ομοιοπαθητικά φάρμακα, να επικοινωνήσουν μαζί τους.[256]
Τον Αύγουστο του 2011,[257] κατατέθηκε ομαδική αγωγή[257] εναντίον της Boiron εκ μέρους «όλων των κατοίκων της Καλιφόρνια, οι οποίοι έχουν αγοράσει Oscillo μέσα στα τελευταία τέσσερα χρόνια.» Η αγωγή υποστηρίζει πως «δεν είναι τίποτα άλλο από ένα χάπι ζάχαρης,» «παρά τη ψευδή διαφήμισή του, σύμφωνα με την οποία περιέχει κάποιο ενεργό συστατικό που αντιμετωπίζει τα συμπτώματα της γρίπης.»[258]
Η δημοσιογράφος Έρικα Τζόνσον (Erica Johnson) του CBC News, διεξήγαγε μια έρευνα για την εκπομπή Marketplace με αντικείμενο την ομοιοπαθητική βιομηχανία του Καναδά, και βρήκε πως «είναι βασισμένη σε ελαττωματική επιστήμη και ανόητους συλλογισμούς». Ο σκεπτικοί από το Κέντρο Ερευνών (CFI) του Βανκούβερ συμμετείχαν σε μαζική υπερδοσολογία έξω από μια αίθουσα επειγόντων περιστατικών, καταναλώνοντας ολόκληρα μπουκάλια «φαρμάκων», τα οποία υποτίθεται ότι μπορούσαν να προκαλέσουν τον ύπνο, εμετό ή θάνατο, αλλά μετά από 45 λεπτά παρακολούθησης κανείς δεν έχει νοιώσει ανεπιθύμητες ενέργειες. Η Τζόνσον έκανε ερωτήσεις σε ομοιοπαθητικούς και αντιπροσώπους εταιρειών για τις θεραπείες καρκίνου και υποτιθέμενα εμβόλια. Όλοι τους ανέφεραν θετικά αποτελέσματα, κανείς όμως δεν μπόρεσε να επιδείξει επιστημονικά δεδομένα που υποστηρίζουν αυτούς τους ισχυρισμούς, παρά μόνο δηλώσεις τύπου «δουλεύει». Η Τζόνσον δεν μπόρεσε να βρεί καμία απόδειξη για την παρουσία ενεργών συστατικών σε ομοιοπαθητικά φάρμακα. Η ανάλυση που πραγματοποιήθηκε στο τμήμα χημείας του Πανεπιστημίου του Τορόντο βρήκε πως η ποσότητα του ενεργού συστατικού είναι τόσο μικρή που «ισοδυναμεί με 5 δισεκατομμυριοστά της ποσότητας ασπιρίνης που περιέχει... ένα χάπι». Ο στρύχνος (belladonna) και το σιρώπι ipecac «σε τυφλό πείραμα δεν θα διέφεραν καθόλου.»[259][260]
Το Αμερικανικό Κολλέγιο της Ιατρικής Τοξικολογίας (American College of Medical Toxicology) και η Αμερικανική Ακαδημία Κλινικής Τοξικολογίας (American Academy of Clinical Toxicology) δεν συνιστούν σε κανένα τη χρήση των ομοιοπαθητικών φαρμάκων για θεραπεία ή πρόληψη ασθενειών.[261] Οι οργανισμοί αυτοί αναφέρουν πως δεν υπάρχουν αποδείξεις για την αποτελεσματικότητα των ομοιοπαθητικών φαρμάκων, ενώ υπάρχουν αποδείξεις για πιθανή ζημιά που η χρήση τους μπορεί να προκαλέσει, καθώς και έμμεσο κίνδυνο για την υγεία που σχετίζεται με την καθυστέρηση της συμβατικής θεραπείας.[261]
↑ «Ομοιοπαθητική για Ψυχική Υγεία και την Κατάθλιψη».
↑ Hahnemann, Samuel (1833). The Homœopathic Medical Doctrine, or "Organon of the Healing Art". Dublin: W.F. Wakeman. σελίδες iii, 48–49. Observation, reflection, and experience have unfolded to me that the best and true method of cure is founded on the principle, similia similibus curentur. To cure in a mild, prompt, safe, and durable manner, it is necessary to choose in each case a medicine that will excite an affection similar (ὅμοιος πάθος) to that against which it is employed.  Translator: Charles H. Devrient, Esq.
↑ Tuomela, Raimo (1 Ιανουαρίου 1987). Pitt, Joseph C., επιμ. Science, Protoscience, and Pseudoscience. Boston Studies in the Philosophy of Science. Springer Netherlands. σελίδες 83–101. ISBN 9789401081818.
↑ Smith, Kevin (2012-11-01). «Homeopathy Is Unscientific and Unethical» (στα αγγλικά). Bioethics 26 (9): 508–512. doi:10.1111/j.1467-8519.2011.01956.x. ISSN 1467-8519. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-8519.2011.01956.x/abstract.
↑ Baran, George R.· Kiani, Mohammad F. (1 Ιανουαρίου 2014). Science, Pseudoscience, and Not Science: How Do They Differ?. Springer New York. σελίδες 19–57. ISBN 9781461485407.
↑ Ernst, E. (2002-12-01). «A systematic review of systematic reviews of homeopathy» (στα αγγλικά). British Journal of Clinical Pharmacology 54 (6): 577–582. doi:10.1046/j.1365-2125.2002.01699.x. ISSN 1365-2125. PMID 12492603. PMC 1874503. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1365-2125.2002.01699.x/abstract.
↑ Shang, Aijing; Huwiler-Müntener, Karin; Nartey, Linda; Jüni, Peter; Dörig, Stephan; Sterne, Jonathan AC; Pewsner, Daniel; Egger, Matthias. «Are the clinical effects of homoeopathy placebo effects? Comparative study of placebo-controlled trials of homoeopathy and allopathy». The Lancet 366 (9487): 726–732. doi:10.1016/s0140-6736(05)67177-2. http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140673605671772.
↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Hahnemann S (1921), The Organon of the Healing Art (6th έκδοση), aphorism 128, ISBN 0-87983-228-2
↑ 9,0 9,1 9,2 «Dynamization and Dilution», Complementary and Alternative Medicine, Creighton University Department of Pharmacology, http://altmed.creighton.edu/Homeopathy/philosophy/dilution.htm, ανακτήθηκε στις 2009-03-24
↑ Hahnemann S (1833), The Organon of the Healing Art (5th έκδοση), aphorisms 5 and 217, ISBN 0-87983-228-2
↑ «The current regulatory status of homeopathic medicine in Europe». European Committee for Homeopathy. http://www.homeopathyeurope.org/regulatory-status. Ανακτήθηκε στις 2014-08-17.
↑ Ernst, Edzard (Δεκέμβριος 2012). «Homeopathy: A Critique of Current Clinical Research». Skeptical Inquirer 36 (6). http://www.csicop.org/si/show/homeopathy_a_critique_of_current_clinical_research.
↑ Atwood, Kimball (11 Ιανουαρίου 2008). «Homeopathy and Evidence-Based Medicine: Back to the Future – Part II». Science Based Medicine. Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2013.
↑ 14,0 14,1 14,2 Shang, Aijing; Huwiler-Müntener, Karin; Nartey, Linda; Jüni, Peter; Dörig, Stephan; Sterne, Jonathan AC; Pewsner, Daniel; Egger, Matthias (2005), «Are the clinical effects of homoeopathy placebo effects? Comparative study of placebo-controlled trials of homoeopathy and allopathy», The Lancet 366 (9487): 726–732, doi:10.1016/S0140-6736(05)67177-2, PMID 16125589
↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 UK Parliamentary Committee Science and Technology Committee - "Evidence Check 2: Homeopathy" Αρχειοθετήθηκε 2015-07-26 στο Wayback Machine.
↑ Grimes D R (2012), «Proposed mechanisms for homeopathy are physically impossible», FACT 17 (3): 149, doi:10.1111/j.2042-7166.2012.01162.x
↑ 17,0 17,1 Cucherat, M; Haugh, MC; Gooch, M; Boissel, JP (2000), «Evidence of clinical efficacy of homeopathy. A meta-analysis of clinical trials. HMRAG. Homeopathic Medicines Research Advisory Group», European journal of clinical pharmacology 56 (1): 27–33, PMID 10853874
↑ 18,0 18,1 18,2 Caulfield, Timothy; Debow, Suzanne (2005), «A systematic review of how homeopathy is represented in conventional and CAM peer reviewed journals», BMC Complementary and Alternative Medicine 5: 12, doi:10.1186/1472-6882-5-12, PMID 15955254
↑ 19,0 19,1 Shaw, D. M. (2010). «Homeopathy is where the harm is: Five unethical effects of funding unscientific 'remedies'». Journal of Medical Ethics 36 (3): 130–131. doi:10.1136/jme.2009.034959. PMID 20211989.
↑ Mashta, O. (2009-08-24). «WHO warns against using homoeopathy to treat serious diseases». BMJ 339 (aug24 2): b3447–b3447. doi:10.1136/bmj.b3447.
↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 Ernst, E. (2002). «A systematic review of systematic reviews of homeopathy». British Journal of Clinical Pharmacology 54 (6): 577–82. doi:10.1046/j.1365-2125.2002.01699.x. PMID 12492603. PMC 1874503. https://archive.org/details/sim_british-journal-of-clinical-pharmacology_2002-12_54_6/page/577.
↑ 22,0 22,1 Kleijnen, J; Knipschild, P; Ter Riet, G (1991), «Clinical trials of homoeopathy», BMJ 302 (6772): 316–23, doi:10.1136/bmj.302.6772.316, PMID 1825800
↑ «Homeopathy is nonsense, says new chief scientist». Daily Telegraph. 18 Απριλίου 2013. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Οκτωβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2013.
↑ 24,0 24,1 24,2 Baran GR· Kiana MF· Samuel SP (2014). Chapter 2: Science, Pseudoscience, and Not Science: How Do They Differ?. Healthcare and Biomedical Technology in the 21st Century. Springer. σελίδες 19–57. doi:10.1007/978-1-4614-8541-4_2. ISBN 978-1-4614-8540-7. within the traditional medical community it is considered to be quackery
↑ Paul S. Boyer. The Oxford Companion to United States History. ISBN 9780195082098. Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2013. After 1847, when regular doctors organized the American Medical Association (AMA), that body led the war on "quackery," especially targeting dissenting medical groups such as homeopaths, who prescribed infinitesimally small doses of medicine. Ironically, even as the AMA attacked all homeopathy as quackery, educated homeopathic physicians were expelling untrained "quacks" from their ranks.
↑ James Randi (1995). An encyclopedia of claims, frauds, and hoaxes of the occult and supernatural. St. Martin's Press. ISBN 9780312109745. Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2013.
↑ Hemenway, Henry Bixby (1894), «Modern Homeopathy and Medical Science», JAMA: the Journal of the American Medical Association (11): 367, doi:10.1001/jama.1894.02420900001001
↑ «Paracelsus (German-Swiss physician)», Britannica Online Encyclopedia, Encyclopædia Britannica, http://www.britannica.com/EBchecked/topic/442424/Paracelsus, ανακτήθηκε στις 2009-03-24
Hodgson B (2001), In the Arms of Morpheus: The Tragic History of Morphine, Laudanum and Patent Medicines, Firefly Books, σελ. 18, ISBN 1-55297-540-1
Griffin, J. P. (2004), «Venetian treacle and the foundation of medicines regulation», British Journal of Clinical Pharmacology 58 (3): 317–25, doi:10.1111/j.1365-2125.2004.02147.x, PMID 15327592
↑ «British Medical Journal», BMJ 1 (533): 283–4, 1871, doi:10.1136/bmj.1.533.283
↑ 31,0 31,1 Kaufman M (1971), Homeopathy in America: The rise and fall of a medical heresy, The Johns Hopkins University Press, ISBN 978-0-8018-1238-5 [Χρειάζεται σελίδα]
↑ 32,0 32,1 Edzard Ernst; Singh, Simon (2008), Trick or Treatment: The Undeniable Facts about Alternative Medicine, New York: W. W. Norton, ISBN 0-393-06661-4
↑ Lasagna L (1970), The doctors' dilemmas, New York: Collier Books, σελ. 33, ISBN 978-0-8369-1669-0
↑ W. Steven Pray (1 Αυγούστου 2003). a History of Nonprescription Product Regulation. Psychology Press. σελ. 192. ISBN 978-0-7890-1538-9. Ανακτήθηκε στις 21 Ιανουαρίου 2013.
↑ Dean ME (2001), «Homeopathy and "the progress of science"», Hist Sci 39 (125 Pt 3): 255–83, PMID 11712570, http://www.shpltd.co.uk/dean-homeopathy.pdf, ανακτήθηκε στις 2009-03-31
↑ Robert W. Ullman· Judyth Reichenberg-Ullman (1 Οκτωβρίου 1994). The Patient's Guide to Homeopathic Medicine. Picnic Point Press. σελίδες 1–2. ISBN 978-0-9640654-2-0. Ανακτήθηκε στις 24 Ιανουαρίου 2013.
↑ 37,0 37,1 37,2 Oliver Wendell Holmes, Sr. (1842), Homoeópathy and its kindred delusions: Two lectures delivered before the Boston Society for the Diffusion of Useful Knowledge, Boston  as reprinted in Oliver Wendell Holmes, Sr. (1861), Currents and Counter-currents in Medical Science, Ticknor and Fields, σελ. 72–188, OCLC 1544161, http://books.google.com/?id=c8MNAAAAYAAJ
↑ The Dental Cosmos: A Monthly Record of Dental Science, Editor Edward C. Kirk, D.D.S., Vol. XXXVI, p. 1031-1032
↑ Atwood, Kimball (4 Ιανουαρίου 2008). «Homeopathy and Evidence-Based Medicine: Back to the Future». Science Based Medicine. Ανακτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2013.
↑ Richard Haehl (1922). Samuel Hahnemann: His Life and Work : Based on Recently Discovered State Papers, Documents, Letters, Etc. B. Jain Publishers. σελ. 101. ISBN 978-81-7021-693-3. Ανακτήθηκε στις 24 Ιανουαρίου 2013.
↑ Anne Taylor Kirschmann (2004). A Vital Force: Women in American Homeopathy. Rutgers University Press. σελ. 11. ISBN 978-0-8135-3320-9. Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2013.
↑ Hahnemann S (1833), The Organon of the Healing Art (5th έκδοση), aphorism 269, ISBN 0-87983-228-2 . Hahnemann S (1842), The Organon of the Healing Art (6th έκδοση) (δημοσιεύθηκε 1921), aphorism 270, ISBN 0-87983-228-2
↑ 43,0 43,1 43,2 «History of Homeopathy», Creighton University Department of Pharmacology, http://altmed.creighton.edu/Homeopathy/history.htm, ανακτήθηκε στις 2007-07-23
↑ J. H. Clarke· John Henry Clarke (1 Ιανουαρίου 2001). Homeopathy Explained. Nanopathy. σελίδες 22–. GGKEY:JWCD56EF80T. Ανακτήθηκε στις 12 Ιανουαρίου 2013.
↑ 45,0 45,1 King S, «Miasms in homeopathy», Classical homeopathy, http://homepage.ntlworld.com/homeopathy_advice/Theory/Intermediate/miasm.html, ανακτήθηκε στις 2009-03-25
↑ Ward JW, «Taking the History of the Case», Pacific Coast Jnl of Homeopathy, July 1937, http://homeoint.org/cazalet/ward/historycase.htm, ανακτήθηκε στις 2007-10-22
↑ «Cause of Disease in homeopathy», Αρχειοθετημένο αντίγραφο, Creighton University Department of Pharmacology, http://altmed.creighton.edu/Homeopathy/philosophy/cause.htm, ανακτήθηκε στις 2007-07-23
↑ Hahnemann S (1828), Die chronischen Krankheiten, ihre eigenthümliche Natur und homöopathische Heilung [The chronic diseases, their specific nature and homoeopathic treatment], Dresden and Leipzig: Arnoldische Buchhandlung, http://books.google.com/?id=Xfk3AAAAMAAJ [Χρειάζεται σελίδα]
↑ «Cause of disease», Creighton University School of Medicine, http://altmed.creighton.edu/Homeopathy/philosophy/cause.htm, ανακτήθηκε στις 2009-07-31  [νεκρός σύνδεσμος]
↑ Hahnemann S (1833/1921), The Organon of the Healing Art (5th/6th έκδοση), ISBN 0-87983-228-2 [Χρειάζεται σελίδα]
↑ Whorton JC (2004), Nature Cures: The History of Alternative Medicine in America, New York: Oxford University Press, σελ. 18, 52, ISBN 0-19-517162-4, http://books.google.com/?id=RU0DndWVSPoC&pg=PA18
↑ 52,0 52,1 52,2 52,3 52,4 Shelton, Jay W. (2004), Homeopathy: How it Really Works, Amherst, New York: Prometheus Books, ISBN 978-1-59102-109-4
↑ Miller, Timothy (1995). America's alternative religions  . State University of New York Press, Albany. σελίδες 80. ISBN 978-0-7914-2397-4.
↑ Winston J (2006), «Homeopathy Timeline», The Faces of Homoeopathy, Whole Health Now, ISBN 0-473-05607-0, http://www.wholehealthnow.com/homeopathy_pro/homeopathy_1825_1849.html, ανακτήθηκε στις 2007-07-23
↑ Toufexis A, Cole W, Hallanan DB (1995-09-25), «Is homeopathy good medicine?», Time, http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,983466,00.html, ανακτήθηκε στις 2014-07-26
↑ Ernst, E.; Kaptchuk, TJ (1996), «Homeopathy revisited», Archives of Internal Medicine 156 (19): 2162–4, doi:10.1001/archinte.156.19.2162, PMID 8885813
↑ Coulter HL (1973), Divided Legacy, Berkeley: North Atlantic, σελ. II:544–6; III:267–70, 298–305, OCLC 9538442
↑ Death rates in conventional hospitals were typically two- to eight-fold higher than in homeopathic hospitals for patients with these infectious diseases; see Bradford TL (2007), The logic of figures or comparative results of homeopathic and other treatments, Kessinger, ISBN 1-4304-8892-1 [Χρειάζεται σελίδα]
↑ Forbes J (1846), Homeopathy, allopathy and young physic, London
↑ Simpson JY (1853), Homoeopathy, its tenets and tendencies, theoretical, theological and therapeutical, Edinburgh: Sutherland & Knox, σελ. 11
↑ Allen JA, επιμ.. (1867), «Homœopathists vs homœopathy», Chic Med J (A.B. Case.) 24: 268–269, http://books.google.com/?id=R08VAAAAYAAJ&pg=PA268&vq=leading+europe+abandoning
↑ Paul Ulrich Unschuld (9 Αυγούστου 2009). What Is Medicine?: Western and Eastern Approaches to Healing. University of California Press. σελ. 171. ISBN 978-0-520-94470-1. Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2013.
↑ Homeopathic Hassle, 1956-08-20, http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,891760,00.html, ανακτήθηκε στις 2014-07-26
↑ Rader WM (1985-03-01), Riding the coattails of homeopathy's revival, FDA Consumer Magazine, http://www.homeowatch.org/history/fdac1.html
↑ 65,0 65,1 65,2 Jonas, WB; TJ Kaptchuk; K Linde (2003-03). «A critical overview of homeopathy.». Annals of internal medicine 138 (5): 393–399. doi:10.7326/0003-4819-138-5-200303040-00009.
↑ Lockie, Andrew (2000). Encyclopedia of Homeopathy (1st έκδοση). New York City, NY: Dorling Kindersley. σελ. 19. ISBN 978-0-7566-1871-1.
↑ O'Hara M (2002-01-05), A question of health or wealth?, London, http://www.guardian.co.uk/money/2002/jan/05/lifeinsurance.jobsandmoney
↑ Bruce M. Hood (7 Απριλίου 2009). SuperSense. HarperCollins. σελ. 157. ISBN 978-0-06-186793-4. Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2013.
↑ Jones K, «Materia medica: remedy information», Αρχειοθετημένο αντίγραφο, http://www.elixirs.com/medica.htm, ανακτήθηκε στις 2007-07-24
↑ 70,0 70,1 70,2 Bellavite, Paolo; Conforti, Anita; Piasere, Valeria; Ortolani, Riccardo (2005), «Immunology and Homeopathy. 1. Historical Background», Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine 2 (4): 441–52, doi:10.1093/ecam/neh141, PMID 16322800
↑ Lee J, Thompson E (2007), «X-ray drug picture», The Homeopath (Northampton: Society of Homeopaths) 26 (2): 43–48, ISSN 0263-3256
↑ Lee J, Thompson E (2007), «Postironium - the vastness of the universe knocks me off my feet», The Homeopath (Society of Homeopaths) 26 (2): 49–54, ISSN 0263-3256
↑ Shah R, «Call for introspection and awakening», Αρχειοθετημένο αντίγραφο, Life Force Center, http://www.askdrshah.com/images/lancet.pdf, ανακτήθηκε στις 2007-07-24
↑ Barwell B (2000), «The wo-wo effect», Homoeopathica 20 (3), http://www.homeopathy.ac.nz/editorials/2000/vol-20-no-3-june-2000-the-wo-wo-effect/, ανακτήθηκε στις 2009-04-02
↑ Stephen Barrett, M.D., Homeopathy: The Ultimate Fake, http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/homeo.html, ανακτήθηκε στις 2011-05-26
↑ Kayne SB (2006), Homeopathic pharmacy: theory and practice (2 έκδοση), Elsevier Health Sciences, σελ. 53, ISBN 978-0-443-10160-1, http://books.google.com/?id=w2IFcHJYTSYC&lpg=PA52&dq=homeopathic%20proving%20method&pg=PA53#v=onepage&q&f=false
↑ Goldacre, Ben (2008), Bad Science, London: Fourth Estate, ISBN 978-0-00-724019-7
↑ In standard chemistry, this produces a substance with a concentration of 0.01%, measured by the volume-volume percentage method.
↑ «Glossary of Homeopathic Terms», Αρχειοθετημένο αντίγραφο, Creighton University Department of Pharmacology, http://altmed.creighton.edu/Homeopathy/Glossary.htm, ανακτήθηκε στις 2009-02-15
↑ Smith T (1989), Homeopathic Medicine, Healing Arts Press, σελ. 14–15
↑ «Similia similibus curentur (Like cures like)», Αρχειοθετημένο αντίγραφο, Creighton University Department of Pharmacology, http://altmed.creighton.edu/Homeopathy/philosophy/similia.htm, ανακτήθηκε στις 2007-08-20
↑ «Homeopathic Potency and Dilution». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Αυγούστου 2015. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2014.
↑ 83,0 83,1 83,2 For further discussion of homeopathic dilutions and the mathematics involved, see Homeopathic dilutions.
↑ 84,0 84,1 Bambridge AD (1989), Homeopathy investigated, Kent, England: Diasozo Trust, ISBN 0-948171-20-0
↑ 85,0 85,1 Andrews P (1990), «Homeopathy and Hinduism», The Watchman Expositor (Watchman Fellowship) 7 (3), http://www.watchman.org/na/homeopth.htm
↑ A 12C solution produced using sodium chloride (also called natrum muriaticum in homeopathy) is the equivalent of dissolving 0.36 mL of table salt, weighing about 0.77 g, into a volume of water the size of the Atlantic Ocean, since the volume of the Atlantic Ocean and its adjacent seas is 3.55×108 km3 or 3.55×1020 L : Emery KO, Uchupi E (1984), The geology of the Atlantic Ocean, Springer, ISBN 0-387-96032-5, http://books.google.com/?id=6J0TAAAAYAAJ&q=355+x+106+km3+in+the+whole&dq=355+x+106+km3+in+the+whole
↑ The volume of all water on earth is about 1.36×109 km3: «Earth's water distribution», Water Science for Schools, United States Geological Survey, 2006-08-28, ISBN 0-07-825402-7, http://ga.water.usgs.gov/edu/waterdistribution.html, ανακτήθηκε στις 2014-07-26
↑ Gleick PH, Water resources, In Encyclopedia of climate and weather, 2, New York: Oxford University Press, 1996, σελ. 817–823
↑ Robert L. Park (2008), Superstition: Belief in the Age of Science, Princeton University Press, σελ. 145–146, ISBN 0-691-13355-7
↑ Fisher, P (2007), «The Memory of Water: a scientific heresy?», Homeopathy 96 (3): 141–2, doi:10.1016/j.homp.2007.05.008, PMID 17678808
↑ van Haselen, R. (Nov 2005). «To which extent should potency choice in homeopathy be "regulated": has European legislation gone too far?». Wien Med Wochenschr. 155 (21-22): 479–81. doi:10.1007/s10354-005-0231-z. PMID 16425107.
↑ Wheeler CE (1941), Dr. Hughes: Recollections of some masters of homeopathy, Health through homeopathy
↑ Bodman F (1970), The Richard Hughes memorial lecture, BHJ, σελ. 179–193
↑ «HeadOn: Headache drug lacks clinical data», ConsumerReportsHealth.org, Consumers Union, http://www.consumerreports.org/cro/health-fitness/drugs-supplements/headon-9-07/overview/0709_headache_ov_1.htm, ανακτήθηκε στις 2009-03-25
↑ «Analysis of Head On», James Randi's Swift, http://www.randi.org/jr/2006-07/072806academic.html#i15, ανακτήθηκε στις 2006-07-27
↑ Dantas, F; Fisher, P; Walach, Η; Wieland, F; Rastogi, D; Teixeira, Η; Koster, D; Jansen, J και άλλοι. (2007), «A systematic review of the quality of homeopathic pathogenetic trials published from 1945 to 1995», Homeopathy 96 (1): 4–16, doi:10.1016/j.homp.2006.11.005, PMID 17227742
↑ Kayne SB (2006), Homeopathic pharmacy: theory and practice (2 έκδοση), Elsevier Health Sciences, σελ. 52, ISBN 978-0-443-10160-1, http://books.google.com/?id=w2IFcHJYTSYC&pg=PA52&dq=homeopathic+proving+method
↑ Cassedy JH (1999), American Medicine and Statistical Thinking, 1800–1860, iUniverse, ISBN 978-1-58348-428-9 [Χρειάζεται σελίδα]
↑ Fye WB (1986), «Nitroglycerin: a homeopathic remedy», Circulation 73 (1): 21–9, doi:10.1161/01.CIR.73.1.21, PMID 2866851, http://circ.ahajournals.org/cgi/reprint/73/1/21.pdf
↑ Hahnemann S (1796), «Versuch über ein neues Prinzip zur Auffindung der Heilkräfte der Arzneisubstanzen, nebst einigen Blicken auf die bisherigen», Hufelands Journal II (3)
↑ Hahnemann S (1805), Fragmenta de Viribus medicamentorum Positivis, Leipzig
↑ Hahnemann S, Stapf E, Gross G, de Brunnow EG (1826–1828), Materia medica pura; sive, Doctrina de medicamentorum viribus in corpore humano sano observatis; e Germanico sermone in Latinum conversa, Dresden: Arnold, OCLC 14840659
↑ Are the principles of Homeopathy scientifically valid?, Creighton University School of Medicine, http://altmed.creighton.edu/Homeopathy/science/validity.htm, ανακτήθηκε στις 2014-07-26
↑ Stehlin I (1996), «Homeopathy: Real medicine or empty promises?», U.S. Food and Drug Administration, http://findarticles.com/p/articles/mi_m1370/is_n10_v30/ai_18979004/, ανακτήθηκε στις 2007-10-01
↑ Boger CM, von Bönninghausen CMF, Bradford TL (1999), Boenninghausen's characteristics, materia medica & repertory : with word index (reprint έκδοση), New Delhi: B. Jain, ISBN 81-7021-207-3, OCLC 46785916
↑ Mathur KN (2003), Prinzipien der homöopathischen Verschreibung: Synopsis weltweiter klinischer Erfahrungen, Georg Thieme Verlag, σελ. 122–123, ISBN 3-8304-9021-6, OCLC 76518035
↑ 107,0 107,1 107,2 Ernst, E (2005), «Is homeopathy a clinically valuable approach?», Trends in Pharmacological Sciences 26 (11): 547–8, doi:10.1016/j.tips.2005.09.003, PMID 16165225
↑ Sagar, SM (2007), «Homeopathy: Does a teaspoon of honey help the medicine go down?», Current oncology (Toronto, Ont.) 14 (4): 126–7, PMID 17710203
↑ 109,0 109,1 Πρότυπο:Cie web
↑ Coghlan A (1 Φεβρουαρίου 2010). «Mass drug overdose – none dead». New Scientist. Ανακτήθηκε στις 20 Απριλίου 2012.
↑ 111,0 111,1 «Label data». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2014.
↑ Teut, Michael; Dahler, JÖrn; Schnegg, Christoph (2008), «A Homoeopathic Proving of Galphimia glauca», Forschende Komplementärmedizin / Research in Complementary Medicine 15 (4): 211–7, doi:10.1159/000148825
↑ Description of Histaminum Hydrochloricum
↑ «Luffa operculata L. COGN Sponge Cucumber». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Δεκεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2014.
↑ Harris, Gardinier (2009-06-16). «FDA Warns Against Use of Zicam». New York Times. http://www.nytimes.com/2009/06/17/health/policy/17nasal.html?hp.
↑ Hoff D, «Isopathy», Classical homeopathy information, homeoinfo.com, http://www.homeoinfo.com/08_non-classical_topics/is_it_homeopathy/isopathy.php, ανακτήθηκε στις 2009-03-26
↑ Kayne SB (2006), Homeopathic pharmacy: theory and practice (2 έκδοση), Elsevier Health Sciences, σελ. 171, ISBN 978-0-443-10160-1, http://books.google.co.uk/books?id=w2IFcHJYTSYC
↑ Vanhaselen, R (1999), «The relationship between homeopathy and the Dr Bach system of flower remedies: A critical appraisal», British Homoeopathic journal 88 (3): 121–7, doi:10.1054/homp.1999.0308, PMID 10449052
↑ Ernst, E (2002), «"Flower remedies": a systematic review of the clinical evidence», Wiener klinische Wochenschrift 114 (23–24): 963–6, PMID 12635462
↑ Saxton, J (2007), «The diversity of veterinary homeopathy», Homeopathy 96 (1): 3, doi:10.1016/j.homp.2006.11.010, PMID 17227741
↑ 121,0 121,1 Hektoen, L (2005), «Review of the current involvement of homeopathy in veterinary practice and research», Veterinary Record 157 (8): 224–9, PMID 16113167
↑ Alternative pet remedies: Government clampdown
↑ Kempf, EJ (1906). «European Medicine: A Résumé of Medical Progress During the Eighteenth and Nineteenth Centuries». Medical library and historical journal 4 (1): 86–100. PMID 18340908.
↑ «When to believe the unbelievable», Nature 333 (6176): 787, 1988, doi:10.1038/333787a0, PMID 3386722
↑ 125,0 125,1 Maddox, J.; Randi, J.; Stewart, W. (1988). «"High-dilution" experiments a delusion». Nature 334 (6180): 287–291. doi:10.1038/334287a0. PMID 2455869. Bibcode: 1988Natur.334..287M.
↑ «Supported by science?: What Canadian naturopaths advertise to the public». Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2013. Within the non-CAM scientific community, homeopathy has long been viewed as a sham
↑ Tuomela R (1987). «Chapter 4: Science, Protoscience, and Pseudoscience». Στο: Pitt JC· Marcello P. Science, Protoscience, and Pseudoscience. Rational Changes in Science: Essays on Scientific Reasoning. Boston Studies in the Philosophy of Science. 98. Springer. σελίδες 83–101. doi:10.1007/978-94-009-3779-6_4. ISBN 978-94-010-8181-8.
↑ Smith K (2012). «Homeopathy is Unscientific and Unethical». Bioethics 26 (9): 508–512. doi:10.1111/j.1467-8519.2011.01956.x.
↑ «Issues». Homeopathy. NHS. 23 Ιουνίου 2009. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Ιουλίου 2010. Ανακτήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2010.
↑ Rose Shapiro (30 Σεπτεμβρίου 2010). Suckers: How Alternative Medicine Makes Fools of Us All. Random House. σελίδες 97–. ISBN 978-1-4090-5916-5.
↑ «Homeopathy: An Introduction». NCCAM. Ανακτήθηκε στις 25 Μαρτίου 2014.
↑ 132,0 132,1 Orzel, Chad (2009). How to Teach Physics to Your Dog. Simon and Schuster. σελίδες 221–3. ISBN 141657901X.
↑ Grimes, D. R. (2012). «Proposed mechanisms for homeopathy are physically impossible». Focus on Alternative and Complementary Therapies 17 (3): 149–155. doi:10.1111/j.2042-7166.2012.01162.x.
↑ 134,0 134,1 Teixeira, J (2007), «Can water possibly have a memory? A sceptical view», Homeopathy 96 (3): 158–62, doi:10.1016/j.homp.2007.05.001, PMID 17678811
↑ 135,0 135,1 Levy, G (1986), «Kinetics of drug action: An overview», Journal of Allergy and Clinical Immunology 78 (4 Pt 2): 754–61, doi:10.1016/0091-6749(86)90057-6, PMID 3534056
↑ Ernst, E (2007), «Placebo: new insights into an old enigma», Drug Discovery Today 12 (9–10): 413–8, doi:10.1016/j.drudis.2007.03.007, PMID 17467578
↑ Milgrom, L (2007), «Conspicuous by its absence: the Memory of Water, macro-entanglement, and the possibility of homeopathy», Homeopathy 96 (3): 209–19, doi:10.1016/j.homp.2007.05.002, PMID 17678819
↑ Teixeira, José; Luzar, Alenka; Longeville, Stéphane (2006), «Dynamics of hydrogen bonds: how to probe their role in the unusual properties of liquid water», Journal of Physics: Condensed Matter 18 (36): S2353–62, doi:10.1088/0953-8984/18/36/S09
↑ 139,0 139,1 Weissmann, G (2006), «Homeopathy: Holmes, Hogwarts, and the Prince of Wales», The FASEB Journal 20 (11): 1755–8, doi:10.1096/fj.06-0901ufm, PMID 16940145
↑ Anick, David J (2004), «High sensitivity 1H-NMR spectroscopy of homeopathic remedies made in water», BMC Complementary and Alternative Medicine 4: 15, doi:10.1186/1472-6882-4-15, PMID 15518588
↑ Randi J (2002-11-29), «Horizon's homeopathic coup, Cuzco's altitude, more funny sites, the clangers, overdue, Orbito nabbed in Padua, Randi a zombie?, Stellar guests at amazing meeting, and great new Shermer books!», Swift, Online Newsletter of the JREF, James Randi Educational Foundation, http://www.randi.org/jr/112902.html, ανακτήθηκε στις 2006-09-20
↑ ISO 3696: 1987
↑ e.g. Dana Ullman, MPH. Essential Homeopathy: What It Is and What It Can Do for You. New World Library, Novato. California, January 2002. ISBN 1-57731-206-6. p. 41: "Classical homeopaths usually use high-potency medicines (200, 1M, 10M, 50M, and higher; "M" refers to the Roman numeral for one thousand, meaning that they were diluted either 1:10 or 1:100 one thousand times) more than low-potency remedies (3, 6, or 12)."
↑ e.g. Dana Ullman, MPH. Essential Homeopathy: What It Is and What It Can Do for You. New World Library, Novato. California, January 2002. ISBN 1-57731-206-6. p. 62: "Homeopaths often simply prescribe one dose of one high-potency remedy, and these more powerful remedies tend to be more susceptible to being neutralized than lower-potency medicines."
↑ Boyd, Windy A; Williams, Phillip L (2003), «Comparison of the sensitivity of three nematode species to copper and their utility in aquatic and soil toxicity test», Environmental Toxicology and Chemistry 22 (11): 2768–74, doi:10.1897/02-573, PMID 14587920
↑ Goldoni, Matteo; Vittoria Vettori, Maria; Alinovi, Rossella; Caglieri, Andrea; Ceccatelli, Sandra; Mutti, Antonio (2003), «Models of Neurotoxicity: Extrapolation of Benchmark Doses in Vitro», Risk Analysis 23 (3): 505–14, doi:10.1111/1539-6924.00331, PMID 12836843
↑ Yu, Hsin-Su; Liao, Wei-Ting; Chai, Chee-Yin (2006), «Arsenic Carcinogenesis in the Skin», Journal of Biomedical Science 13 (5): 657–66, doi:10.1007/s11373-006-9092-8, PMID 16807664
↑ 148,0 148,1 148,2 Barrett S (2004-12-28), «Homeopathy: the ultimate fake», Quackwatch, Quackwatch, http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/homeo.html, ανακτήθηκε στις 2007-07-25
↑ Faziola L, «Dynamization and dilution», Homeopathy Tutorial, Creighton University School of Medicine, http://altmed.creighton.edu/Homeopathy/philosophy/dilution.htm, ανακτήθηκε στις 2007-07-24
↑ Williams N (2002-11-26), «Homeopathy: The test», Horizon (BBC), http://www.bbc.co.uk/science/horizon/2002/homeopathy.shtml, ανακτήθηκε στις 2007-01-26  (transcript).
↑ Stossel J (2008), «Homeopathic remedies – can water really remember?», 20/20 (ABC News), http://abcnews.go.com/print?id=124309, ανακτήθηκε στις 2008-01-22
↑ Dean, M.E. (2014), The mustard gas experiments done by the British Homoeopathic Society for the Ministry of Home Security, 1941-42, James Lind Library, http://www.jameslindlibrary.org/illustrating/articles/the-mustard-gas-experiments-done-by-the-british-homoeopathic-soc
↑ Questions and answers about homeopathy, National Institute of Health, http://nccam.nih.gov/health/homeopathy/, ανακτήθηκε στις 2008-02-08
↑ 154,0 154,1 Linde, K; Scholz, M; Ramirez, G; Clausius, N; Melchart, D; Jonas, WB (1999), «Impact of Study Quality on Outcome in Placebo-Controlled Trials of Homeopathy», Journal of Clinical Epidemiology 52 (7): 631–6, doi:10.1016/S0895-4356(99)00048-7, PMID 10391656
↑ Ernst, E. (2010). «Homeopathy: What does the "best" evidence tell us?». Medical Journal of Australia 192 (8): 458–460. PMID 20402610. https://www.mja.com.au/journal/2010/192/8/homeopathy-what-does-best-evidence-tell-us.
↑ Sterne, J. A C; Davey Smith, G (2001), «Sifting the evidence---what's wrong with significance tests? Another comment on the role of statistical methods», BMJ 322 (7280): 226–31, doi:10.1136/bmj.322.7280.226, PMID 11159626
↑ Linde, K.; Jonas, WB; Melchart, D; Willich, S (2001), «The methodological quality of randomized controlled trials of homeopathy, herbal medicines and acupuncture», International Journal of Epidemiology 30 (3): 526–31, doi:10.1093/ije/30.3.526, PMID 11416076
↑ Sackett, David L. (1979), «Bias in analytic research», Journal of Chronic Diseases 32 (1–2): 51–63, doi:10.1016/0021-9681(79)90012-2, PMID 447779
↑ Rosenthal, Robert (1979), «The file drawer problem and tolerance for null results», Psychological Bulletin 86 (3): 638–41, doi:10.1037/0033-2909.86.3.638
↑ Jeffrey D. Scargle (2000), «Publication Bias: The "File-Drawer Problem" in Scientific Inference», Journal of Scientific Exploration 14 (2): 94–106, http://www.scientificexploration.org/journal/jse_14_1_scargle.pdf, ανακτήθηκε στις 2014-07-26
↑ 161,0 161,1 Ioannidis, John P. A. (2005), «Why Most Published Research Findings Are False», PLoS Medicine 2 (8): e124, doi:10.1371/journal.pmed.0020124, PMID 16060722
↑ 162,0 162,1 162,2 162,3 Goldacre, Ben (2007), «Benefits and risks of homoeopathy», The Lancet 370 (9600): 1672–3, doi:10.1016/S0140-6736(07)61706-1, PMID 18022024
↑ Liberati, A.; Altman, D. G.; Tetzlaff, J.; Mulrow, C.; Gøtzsche, P. C.; Ioannidis, J. P. A.; Clarke, M.; Devereaux, P. J. και άλλοι. (2009). «The PRISMA Statement for Reporting Systematic Reviews and Meta-Analyses of Studies That Evaluate Health Care Interventions: Explanation and Elaboration». PLoS Medicine 6 (7): e1000100. doi:10.1371/journal.pmed.1000100. PMID 19621070.
↑ Linde, K.; Hondras, M.; Vickers, A.; Ter Riet, G.; Melchart, D. (2001). «Systematic reviews of complementary therapies - an annotated bibliography. Part 3: Homeopathy». BMC complementary and alternative medicine 1: 4. doi:10.1186/1472-6882-1-4. PMID 11527508.
↑ 165,0 165,1 Linde, K; Clausius, N; Ramirez, G; Melchart, D; Eitel, F; Hedges, L; Jonas, W (1997), «Are the clinical effects of homoeopathy placebo effects? A meta-analysis of placebo-controlled trials», The Lancet 350 (9081): 834–43, doi:10.1016/S0140-6736(97)02293-9, PMID 9310601
↑ Milazzo, S; Russell, N; Ernst, E (2006), «Efficacy of homeopathic therapy in cancer treatment», European Journal of Cancer 42 (3): 282–9, doi:10.1016/j.ejca.2005.09.025, PMID 16376071
↑ 167,0 167,1 167,2 Altunc, U.; Pittler, M. H.; Ernst, E. (2007), «Homeopathy for Childhood and Adolescence Ailments: Systematic Review of Randomized Clinical Trials», Mayo Clinic Proceedings 82 (1): 69–75, doi:10.4065/82.1.69, PMID 17285788
↑ 168,0 168,1 Posadzki, P.; Alotaibi, A.; Ernst, E. (2012). «Adverse effects of homeopathy: A systematic review of published case reports and case series». International Journal of Clinical Practice 66 (12): 1178–1188. doi:10.1111/ijcp.12026. PMID 23163497.
↑ Edzard Ernst. «The risks of homeopathy?». Ανακτήθηκε στις 1 Δεκεμβρίου 2012.
↑ McCarney, Robert W; Linde, Klaus; Lasserson, Toby J (2004), McCarney, Robert W, επιμ., «Homeopathy for chronic asthma», Cochrane database of systematic reviews (Online) (1): CD000353, doi:10.1002/14651858.CD000353.pub2, PMID 14973954
↑ McCarney, Robert W; Warner, James; Fisher, Peter; Van Haselen, Robbert (2003), McCarney, Robert W, επιμ., «Homeopathy for dementia», Cochrane database of systematic reviews (Online) (1): CD003803, doi:10.1002/14651858.CD003803, PMID 12535487
↑ Smith, Caroline A (2003), Smith, Caroline A, επιμ., «Homoeopathy for induction of labour», Cochrane database of systematic reviews (Online) (4): CD003399, doi:10.1002/14651858.CD003399, PMID 14583972
↑ Long, L; Ernst, E (2001), «Homeopathic remedies for the treatment of osteoarthritis: a systematic review», British Homoeopathic journal 90 (1): 37–43, doi:10.1054/homp.1999.0449, PMID 11212088
↑ Ernst, E (1999), «Homeopathic prophylaxis of headaches and migraine? A systematic review», Journal of pain and symptom management 18 (5): 353–7, doi:10.1016/S0885-3924(99)00095-0, PMID 10584459
↑ Walach, Η; Lowes, T; Mussbach, D; Schamell, U; Springer, W; Stritzl, G; Haag, G (2001), «The long-term effects of homeopathic treatment of chronic headaches: one year follow-up and single case time series analysis», The British homoeopathic journal 90 (2): 63–72, doi:10.1054/homp.1999.0473, PMID 11341459
↑ Whitmarsh, TE; Coleston-Shields, DM; Steiner, TJ (1997), «Double-blind randomized placebo-controlled study of homoeopathic prophylaxis of migraine», Cephalalgia 17 (5): 600–4, doi:10.1046/j.1468-2982.1997.1705600.x, PMID 9251877
↑ 177,0 177,1 «Health A-Z -- Homeopathy». National Health Service. Ανακτήθηκε στις 22 Απριλίου 2013.
↑ AMA Council on Scientific Affairs (1997). «Alternative Medicine: Report 12 of the Council on Scientific Affairs (A–97)». American Medical Association. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Ιουνίου 2009. Ανακτήθηκε στις 25 Μαρτίου 2009.
↑ «Homoeopathy's benefit questioned». BBC News. 2005-08-26. http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/4183916.stm. Ανακτήθηκε στις 2009-01-09.
↑ Linde, Klaus; Melchart, Dieter (1998), «Randomized Controlled Trials of Individualized Homeopathy: A State-of-the-Art Review», The Journal of Alternative and Complementary Medicine 4 (4): 371–88, doi:10.1089/acm.1998.4.371, PMID 9884175
↑ 181,0 181,1 Ernst, Edzard (2012). «Homeopathy: A Critique of Current Clinical Research». Skeptical Inquirer (Center for Inquiry) 36 (November/December): 39–42.
↑ Kolisko L (1959), Physiologischer und physikalischer Nachweis der Wirksamkeit kleinster Entitäten, Stuttgart
↑ Walchli, Chantal; Baumgartner, Stephan; Bastide, Madeleine (2006), «Effect of Low Doses and High Homeopathic Potencies in Normal and Cancerous Human Lymphocytes: An In Vitro Isopathic Study», Journal of Alternative and Complementary Medicine 12 (5): 421–7, doi:10.1089/acm.2006.12.421
↑ Walach, Η; Köster, Η; Hennig, T; Haag, G (2001), «The effects of homeopathic belladonna 30CH in healthy volunteers — a randomized, double-blind experiment», Journal of Psychosomatic Research 50 (3): 155–60, doi:10.1016/S0022-3999(00)00224-5, PMID 11316508
↑ Hirst, S. J.; Hayes, N. A.; Burridge, J.; Pearce, F. L.; Foreman, J. C. (1993), «Human basophil degranulation is not triggered by very dilute antiserum against human IgE», Nature 366 (6455): 525–7, doi:10.1038/366525a0, PMID 8255290
↑ Ovelgönne, J. H.; Bol, A. W. J. M.; Hop, W. C. J.; Wijk, R. (1992), «Mechanical agitation of very dilute antiserum against IgE has no effect on basophil staining properties», Experientia 48 (5): 504–8, doi:10.1007/BF01928175, PMID 1376282
↑ Witt, Claudia M.; Bluth, Michael; Hinderlich, Stephan; Albrecht, Henning; Ludtke, Rainer; Weisshuhn, Thorolf E.R.; Willich, Stefan N. (2006), «Does Potentized HgCl2 (Mercurius corrosivus) Affect the Activity of Diastase and -Amylase?», Journal of Alternative and Complementary Medicine 12 (4): 359–65, doi:10.1089/acm.2006.12.359
↑ Guggisberg, A; Baumgartner, S; Tschopp, C; Heusser, P (2005), «Replication study concerning the effects of homeopathic dilutions of histamine on human basophil degranulation in vitro», Complementary Therapies in Medicine 13 (2): 91–100, doi:10.1016/j.ctim.2005.04.003, PMID 16036166
↑ 189,0 189,1 Sullivan W (1988-07-27), Water That Has a Memory? Skeptics Win Second Round, http://www.nytimes.com/1988/07/27/us/water-that-has-a-memory-skeptics-win-second-round.html, ανακτήθηκε στις 2007-10-03
↑ Benveniste defended his results by comparing the inquiry to the Salem witch hunts and asserting that "It may be that all of us are wrong in good faith. This is no crime but science as usual and only the future knows."
↑ Hilly Janes (2008-09-06), The Lifestyle 50: The top fifty people who influence the way we eat, exercise and think about ourselves, http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article4682309.ece
↑ Memorandum submitted by Edzard Ernst HO 16 to the House of Lords
↑ Boseley S (2008-07-21), «The alternative professor», The Guardian (London), http://www.guardian.co.uk/science/2003/sep/25/scienceinterviews.health
↑ Complementary therapies: The big con?, London, 2008-04-22, http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-wellbeing/features/complementary-therapies-the-big-con-813248.html, ανακτήθηκε στις 2010-05-04
↑ Sample I (2008-07-21), «Pharmacists urged to 'tell the truth' about homeopathic remedies», The Guardian (London), http://www.guardian.co.uk/science/2008/jul/21/pharmacists.homeophathy
↑ 196,0 196,1 Malik, Imtiaz A.; Gopalan, Sethuraman (2002), «Use of CAM results in delay in seeking medical advice for breast cancer», European Journal of Epidemiology 18 (8): 817–22, doi:10.1023/A:1025343720564, PMID 12974558
↑ «Hyland's Teething Tablets: Recall - Risk of Harm to Children». Food and Drug Administration. 23 Οκτωβρίου 2010. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Ιουλίου 2013. Ανακτήθηκε στις 1 Αυγούστου 2013.
↑ Chakraborti, D; Mukherjee, SC; Saha, KC; Chowdhury, UK; Rahman, MM; Sengupta, MK (2003), «Arsenic toxicity from homeopathic treatment», Journal of toxicology. Clinical toxicology 41 (7): 963–7, doi:10.1081/CLT-120026518, PMID 14705842
↑ Barrett S (2003-11-04), «Zicam marketers sued», Homeowatch.org, http://www.homeowatch.org/legal/zicam.html, ανακτήθηκε στις 2007-10-25
↑ Boodman S (2006-01-31), «Paying through the nose», This Week in Health & Science, Washington Post, http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/30/AR2006013001240.html, ανακτήθηκε στις 2007-10-25
Julianne Pepitone (2009-06-16), Zicam may damage sense of smell - FDA, http://money.cnn.com/2009/06/16/news/companies/zicam_sense_of_smell/index.htm?section=money_latest
Information on Zicam Cold remedy Nasal Gel, Zicam Cold remedy Nasal Swabs, and Zicam Cold remedy Swabs, Kids Size, FDA, 2009-06-16, http://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/ucm166834.htm
↑ Matrixx Initiatives, Inc. AKA Zicam LLC 6/16/09. Warning letter, FDA, 2009-06-16, http://www.fda.gov/ICECI/EnforcementActions/WarningLetters/ucm166909.htm, ανακτήθηκε στις 2014-07-26
↑ 203,0 203,1 Adler J (2004-02-04). «No way to treat the dying». Newsweek. http://www.newsweek.com/id/105581.
↑ Wahlberg, A (2007), «A quackery with a difference—New medical pluralism and the problem of 'dangerous practitioners' in the United Kingdom», Social Science & Medicine 65 (11): 2307–16, doi:10.1016/j.socscimed.2007.07.024, PMID 17719708
↑ National Science Board (2002), «Science Fiction and Pseudoscience», Science and engineering indicators 2002, Arlington, Virginia: National Science Foundation Directorate for Social, Behavioral and Economic Sciences, http://www.nsf.gov/statistics/seind02/c7/c7s5.htm, ανακτήθηκε στις 2014-07-26
↑ Atwood, K. C. (2003), «"Neurocranial Restructuring" and Homeopathy, Neither Complementary nor Alternative», Archives of Otolaryngology - Head and Neck Surgery 129 (12): 1356–7, doi:10.1001/archotol.129.12.1356, PMID 14676179
↑ Ndububa, VI (2007), «Medical quackery in Nigeria; why the silence?», Nigerian journal of medicine 16 (4): 312–7, PMID 18080586
↑ Ernst, E.; Pittler, MH (1998), «Efficacy of Homeopathic Arnica: A Systematic Review of Placebo-Controlled Clinical Trials», Archives of Surgery 133 (11): 1187–90, doi:10.1001/archsurg.133.11.1187, PMID 9820349
↑ Rosa Silverman. «Homeopathy is 'rubbish', says chief medical officer». The Daily Telegraph (London: TMG). ISSN 0307-1235. OCLC 49632006. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2014-03-03. https://web.archive.org/web/20140303175611/http://www.telegraph.co.uk/health/healthnews/9822744/Homeopathy-is-rubbish-says-chief-medical-officer.html. Ανακτήθηκε στις 2013-01-24.
↑ Evidence Check 2: Homeopathy - Science and Technology Committee, British House of Commons Science and Technology Committee, 2010-02-22, http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmsctech/45/4504.htm, ανακτήθηκε στις 2014-04-05
↑ «Homeopathy: An Introduction». National Center for Complementary and Alternative Medicine. Απρίλιος 2012. Ανακτήθηκε στις 1 Ιανουαρίου 2013.
↑ 212,0 212,1 Ernst, E; White, AR (1995), «Homoeopathy and immunization», The British journal of general practice 45 (400): 629–30, PMID 8554846
↑ 213,0 213,1 213,2 Jones M (2006-07-14), «Malaria advice 'risks lives'», Newsnight (BBC Television), http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/newsnight/5178122.stm, ανακτήθηκε στις 2009-03-24
↑ Case of Baby Gloria, who died in 2002:
«Homeopath Thomas Sam guilty of daughter Gloria's death», The Daily Telegraph, 2009-06-05, http://www.dailytelegraph.com.au/news/homeopath-thomas-sam-guilty-of-daughter-glorias-death/story-e6freuy9-1225723018271, ανακτήθηκε στις 2014-07-26
«Parents guilty of manslaughter over daughter's eczema death», The Canberra Times, 2009-06-05, http://www.canberratimes.com.au/news/national/national/general/parents-guilty-of-manslaughter-over-daughters-eczema-death/1533293.aspx, ανακτήθηκε στις 2014-07-26
↑ 215,0 215,1 Alastair Neil Hope, State Coroner, Coroner's inquest into the death of Penelope Dingle. Ref No: 17/10, http://www.scribd.com/doc/68731728/Coroner-Dingle-Finding
↑ Schmukler AV (2006), Homeopathy: An A to Z Home Handbook, Llewellyn Worldwide, σελ. 16, ISBN 978-0-7387-0873-7, http://books.google.com/?id=E1fVzLCmk5gC&pg=PA16&dq=suppression+homeopathy
↑ Ernst, E. (1997), «The attitude against immunisation within some branches of complementary medicine», European Journal of Pediatrics 156 (7): 513–5, doi:10.1007/s004310050650, PMID 9243229
↑ Ernst, E (2001), «Rise in popularity of complementary and alternative medicine: reasons and consequences for vaccination», Vaccine 20: S90–3; discussion S89, doi:10.1016/S0264-410X(01)00290-0, PMID 11587822
↑ Pray WS (1996), «The Challenge to Professionalism Presented by Homeopathy», American Journal of Pharmaceutical Education 60: 198–204
↑ Pray WS (1992), «A challenge to the credibility of homeopathy», Am J Pain Management (2): 63–71
↑ English, J (1992), «The issue of immunization», British Homoeopathic journal 81 (4): 161–3, doi:10.1016/S0007-0785(05)80171-1
↑ 222,0 222,1 Jha A (2006-07-14), «Homeopaths 'endangering lives' by offering malaria remedies», The Guardian (London), http://www.guardian.co.uk/science/story/0,,1820103,00.html
↑ 223,0 223,1 Starr, M. (2000), «Malaria affects children and pregnant women most», BMJ 321 (7271): 1288, doi:10.1136/bmj.321.7271.1288
↑ Coffman, Becky. A Cautionary Tale: The Risks of Unproven Antimalarials. Centers for Disease Control
↑ Bunyan N (2007-03-22), «Patient died after being told to stop heart medicine», Daily Telegraph, London, http://www.telegraph.co.uk/science/science-news/3352247/Patient-died-after-being-told-to-stop-heart-medicine.html, ανακτήθηκε στις 2007-10-15
↑ «Fitness To Practise panel hearing on Dr Marisa Viegas», Αρχειοθετημένο αντίγραφο, General Medical Council (via archive.org), Ιούνιος 2007, http://www.gmc-uk.org/concerns/hearings_and_decisions/ftp/20070628_ftp_panel_viegas.asp, ανακτήθηκε στις 2009-01-25
↑ «The Science of Homoeopathy, by G. Vithoulkas». British Homoeopathic Journal. Οκτώβριος 1978. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Μαΐου 2013. Ανακτήθηκε στις 2 Οκτωβρίου 2013.
↑ Birnbaum NR, Goldschmidt RH, Buffett WO (1999), «Resolving the common clinical dilemmas of syphilis», Am Fam Physician 59 (8): 2233–40, 2245–6, PMID 10221308, http://www.aafp.org/afp/990415ap/2233.html, ανακτήθηκε στις 2014-07-26
↑ Pray WS (2006), «Ethical, scientific, and educational concerns with unproven medications», Am J Pharm Educ 70 (6): 141, PMID 17332867
↑ Baum, Michael; Ernst, Edzard (2009), «Should We Maintain an Open Mind about Homeopathy?», The American Journal of Medicine 122 (11): 973–4, doi:10.1016/j.amjmed.2009.03.038, PMID 19854319
↑ Nick Collins, Science Correspondent. Homeopathy is nonsense, says new chief scientist. Αρχειοθετήθηκε 2014-10-08 στο Wayback Machine. The Telegraph, 18 Apr 2013
↑ Richard Gray, Science Correspondent, Homeopathy on the NHS is 'mad' says outgoing scientific adviser. Αρχειοθετήθηκε 2014-10-07 στο Wayback Machine. The Telegraph, 09 Apr 2013
↑ 233,0 233,1 233,2 Legal Status of Traditional Medicine and Complementary/Alternative Medicine: A Worldwide Review, World Health Organization, 2001, ISBN 978-92-4-154548-8, http://www.who.int/medicinedocs/en/d/Jh2943e/
↑ Hauptverband der österreichischen Sozialversicherungsträger (2004-03-31), «Liste nicht erstattungsfähiger Arzneimittelkategorien gemäß § 351c Abs. 2 ASVG (List of treatments not reimbursable by social service providers in Austria)», Αρχειοθετημένο αντίγραφο, https://www.avsv.at/avi/dokument/dokumentanzeige.xhtml?dokid=2004%3D34&dokStat=0&csrId=1736&tlId=1231413537940, ανακτήθηκε στις 2014-07-26  (Γερμανικά)
↑ Rechtssatz (legal rule), RS0083796 (Γερμανικά) (Oberster Gerichtshof OGH - Austrian supreme court 1994-02-28).
↑ The Lancet (2005), «The end of homoeopathy», The Lancet 366 (9487): 690, doi:10.1016/S0140-6736(05)67149-8
↑ Dacey J (2011-01-14), Alternative therapies are put to the test, swissinfo.ch, http://www.swissinfo.ch/eng/swiss_news/Alternative_therapies_are_put_to_the_test.html?cid=29242484, ανακτήθηκε στις 2011-01-17
↑ «Alternative System of Health Care», Αρχειοθετημένο αντίγραφο, Government of India, http://india.gov.in/citizen/health/healthcare_system.php, ανακτήθηκε στις 2010-01-15
↑ «AYUSH». Government of India. website. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2013-08-22. https://archive.is/20130822171213/http://indianmedicine.nic.in/index.asp?lang=1. Ανακτήθηκε στις 2014-07-26.
↑ «Professional Councils». University Grants Commission (UGC) website. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Ιανουαρίου 2010. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2014.
↑ «The Homoeopathy Central Council Act, 1973, s. 15 and Sch. II», Αρχειοθετημένο αντίγραφο, Central Council of Homeopathy, India, http://www.cchindia.com/central_act3.htm, ανακτήθηκε στις 2010-01-18
↑ News in brief: Homeopathic assessment, Times Higher Education, 2009-10-29, http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=408852&c=1 , timeshighereducation.co.uk
↑ Evidence check: Homeopathy Αρχειοθετήθηκε 2010-03-07 στο Wayback Machine., House of Commons Science and Technology Committee, 20 Οκτωβρίου 2009, parliament.uk
↑ Evidence Check 2: Homeopathy, Fourth Report of Session 2009–10, House of Commons Science and Technology Committee, 20 Οκτωβρίου 2009, parliament.uk
↑ Government Response to the Science and Technology Committee report 'Evidence Check 2: Homeopathy' (PDF). Secretary of State for Health. Ιούλιος 2010. ISBN 978-0-10-179142-7.
↑ «Third of NHS trusts fund homeopathy». BBC News. 19 Feb 2011. http://www.bbc.co.uk/news/health-12492742. Ανακτήθηκε στις 2011-09-07.
↑ Bevanger, Lars (2012-01-18). «UK universities drop alternative medicine degree programs». Deutsche Welle. http://www.dw-world.de/dw/article/0,,15673133,00.html. Ανακτήθηκε στις 2012-02-05.
↑ «ASA adjudication on Society of Homeopaths». ASA. 3 Ιουλίου 2013. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Ιουλίου 2013. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2013.
↑ «James Randi's fiery takedown of psychic fraud». TED. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Σεπτεμβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2012.
↑ Randi, James. «James Randi Speaks Homeopathy Week 2010». JREF.
↑ Randi, James. «James Randi Lecture @ Caltech - Homeopathy». California Institute of Technology. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2012.
↑ Randi, James. «James Randi's Challenge to Homeopathy Manufacturers and Retail Pharmacies». JREF. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2012.
↑ «The 10:23 Challenge 2011 Gallery». Merseyside Skeptics Society. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Φεβρουαρίου 2011. Ανακτήθηκε στις 11 Απριλίου 2011.
↑ Munger, Kel. «Drugs, not bugs». Sacramento News Review. Ανακτήθηκε στις 4 Μαΐου 2012.
↑ «Mixing Homeopathic "Remedies" for 2011 San Francisco 10:23 "Overdose"». 10:23 campaign. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2012.
↑ «Harmed by Homeopathy? CFI Wants to Hear from You». Center for Inquiry. 18 Απριλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 4 Μαΐου 2012.
↑ 257,0 257,1 «Suit Targets Homeopathic Flu Remedy Claims». Casewatch. 18 Αυγούστου 2011. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Νοεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 5 Μαΐου 2012.
↑ «Boiron Oscillococcinum Class Action Lawsuit». Top Class Actions. 8 Αυγούστου 2011. Ανακτήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2011.
↑ Johnson, Erica. «CBC Marketplace - Homeopathy: Cure or Con? Part 1 of 2». CBC News. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2012.
↑ Johnson, Erica. «CBC Marketplace - Homeopathy: Cure or Con? Part 2 of 2». CBC News. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2012.
↑ 261,0 261,1 American College of Medical Toxicology; American Academy of Clinical Toxicology (Φεβρουάριος 2013), Five Things Physicians and Patients Should Question, American College of Medical Toxicology and American Academy of Clinical Toxicology, http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-college-of-medical-toxicology-and-the-american-academy-of-clinical-toxicology/, ανακτήθηκε στις 2013-12-05 , which cites Woodward, KN (Μάιος 2005). «The potential impact of the use of homeopathic and herbal remedies on monitoring the safety of prescription products.». Human & experimental toxicology 24 (5): 219–33. PMID 16004184.
G. Bornhöft, P. F. Matthiessen (eds), Homeopathy in Healthcare – Effectiveness, Appropriateness, Safety, Costs, DOI 10.1007/978-3-642-20638-2_1, Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2011
Anthony Campbell, Homeopathy in Perspective, Lulu, 2008
Michael Carlston, Classical Homeopathy, Churchill Livingstone, 2003
George Vithoulkas, Shashi Kant Tiwari, The Science of Homoeopathy, B. Jain Publishers, 2002
Σακελλαρόπουλος, Αντώνης: «Ομοιοπαθητική: Υποκειμενική υπερεκτίμηση ή δύσπιστη αντιμετώπιση;», Περισκόπιο της Επιστήμης, τεύχος 217 (Μάιος 1998), σσ. 28-35
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Τα Βικινέα έχουν ειδήσεις που σχετίζονται με το θέμα:
Parents prosecuted after homeopathic treatment leads to daughter's death
Η Βικιθήκη έχει το κείμενο της Encyclopædia Britannica, 11η έκδοση (1911), για το λήμμα Homoeopathy.