el el el el el id el el el el el el el el el el en el el el el el el el en el el en en el el en en el en el el en el el el el el el el el el el el el el el en en en el el el el el el el el el el el el en el el en el el en el el en el el el
Αναδημοσίευση από το 4 τεύχος τού περιοδικού δοκιμιακού  λόγου “Βόρεια Βορειανατολικά” που ήταν αφιερωμένο στην Λογοτεχνία της Λέσβου:
Ο Μάριος Ποντίκας γεννήθηκε στη Μυτιλήνη το 1942, παρακολούθησε οικονομικές σπουδές και επαγγελματικά ασχολήθηκε με τη διαφήμιση ως κειμενογράφος – δημιουργικός συντελεστής ενώ, μεταξύ άλλων, διασκεύασε κείμενα Ελλήνων πεζογράφων για την τηλεόραση (Χαμένη Άνοιξη του Στρ.Τσίρκα, Η αγάπη άργησε μια μέρα της Λ. Ζωγράφου, κ.α). Θεατρικά έργα του έχουν παρουσιαστεί στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν (Ο γάμος), στο Εθνικό Θέατρο (Τρομπόνι, Ορθός Λόγος, Θεατές), στο Θέατρο ΣΤΟΑ (Θεατές, Εσωτερικαί Ειδήσεις, Κοίτα τους, Ο λάκκος και η φάβα, Η πανοραμική θέα μιας νυχτερινής εργασίας, Η γυναίκα του Λωτ,  έργο που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά από τη Θεατρική Σκηνή του Α. Αντωνίου με τίτλο ΕΣΤΩ), στο Θεσσαλικό Θέατρο (Η διαθήκη, Εθνική γιορτή), στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος (Η γυναίκα του Λωτ, Τρομπόνι) και σε άλλες σκηνές.
Στο πιο ολοκληρωμένο από τα πρώτα του έργα, γραμμένο κι αυτό στην διάρκεια της χούντας, «Ο λάκος και η φάβα», ο συγγραφέας παρουσιάζει ένα βιωμένο λόγο που ξεσκεπάζει τα συναισθήματα και την μαγκωμένη μοίρα των χαρακτήρων, δύο συγκατοίκων που ζουν με το φόβο ότι παρακολουθούν το σπίτι. Ένα νέος τύπος ανθρώπου της μεταπολίτευσης εισάγεται εδώ για πρώτη φορά και παρουσιάζεται στο κοινό διαθέτοντας τα βασικά χαρακτηριστικά των χαρακτήρων που θα απασχολήσουν τον συγγραφέα και στα υπόλοιπα έργα του. “Είναι αυτοί οι Έλληνες που τους συναντάμε στο λεωφορείο, στις ουρές, στα πάρτι, στις επισκέψεις, στα μικροεπεισόδια του δρόμου, στις ταβέρνες, στις εκδρομές. Πανταχού παρόντες, εξυπνάκηδες, πολυλογάδες, φανφαρόνοι, ψευτονταήδες, ηθικολόγοι και βαθύτατα ανήθικοι, ξέρουν τα πάντα, έχουν για τα πάντα γνώμη, κριτικάρουν όλα και όλους. Το κοινωνικό τους επίπεδο είναι ποικίλο (δουλειές του ποδαριού, μισθωτοί, μικροβιοτέχνες, πλασιέ, άνθρωποι της αγοράς κλπ) και πολιτικά αδιάφοροι, συντηρητικοί, μέχρι αντιδραστικοί μέχρι λούμπεν μικροαστοί» (2). Το βλέμμα κινείται από τον ένα χαρακτήρα στον άλλο, κάνοντας ενίοτε τρίγωνο με τους ταγματασφαλίτες που κάνουν αιφνιδιαστικές επισκέψεις προκαλώντας τους να καταδώσουν.
Με τους “Θεατές” ο συγγραφέας επιχειρεί ένα ιδιότυπο παιχνίδι με το βλέμμα, χωρίζοντας τη σκηνή σε δύο δωμάτια που συνδέονται μεταξύ τους με μία τρύπα στον τοίχο και καθώς τα σκηνικά δεν έχουν τοίχους δίνει την αίσθηση ότι και οι θεατές της παράστασης παρακολουθούν μυστικά την ζωή των θεατρικών χαρακτήρων. Στο πρώτο δωμάτιο, μόλις έχει εγκατασταθεί ένας ανάπηρος που έχει χάσει την άδεια για να πουλάει μικροπράγματα στο δρόμο και βρίσκεται σε κατάσταση απόγνωσης. Τον φροντίζει η γυναίκα του που βιώνει μία πρωτόγνωρη κούραση της ύπαρξης, νοιώθοντας ότι δεν αντέχει να παλεύει άλλο σε τέτοιες συνθήκες ένδειας. Απελπισμένη από τη μοίρα της, σκοτώνει με ψαλίδι τον ανάπηρο άντρα της και στη συνέχεια κόβει τις φλέβες από τα χέρια της και ξαπλώνει δίπλα του αιμορραγώντας. Στο δεύτερο δωμάτιο μένει εδώ και καιρό ένα ρέμπελος που τον συντηρεί μία παντρεμένη νοσοκόμα, που δεν πατάει συχνά σπίτι της και περνάει την ώρα της με τον αγαπητικό της, το ρέμπελο, που τεμπελιάζει όλη μέρα σαν κηφήνας και παρακολουθεί από μία τρύπα στον τοίχο τι γίνεται στο διπλανό δωμάτιο. Αυτή τη φορά όμως αντί για τρυφερές συνευρέσεις από νεαρά ζευγάρια της μίας νύχτας που τον «φτιάχνουν» για να αυνανιστεί με το μάτι στην τρύπα και την πυτζάμα κατεβασμένη, αυτή την φορά το μάτι του παρακολουθεί το φόνο του ανάπηρου άντρα και την γυναίκα του να ψυχορραγεί δίπλα του. Μετά την αρχική τρομάρα, ο ρέμπελος δεν κάνει καμία κίνηση για να την σώσει, απεναντίας σβήνει το φως και περιμένει να περάσει η ώρα για να μπει από μία πίσω πόρτα στο δωμάτιο της και να κλέψει τα λιγοστά χρήματα της. Στη συνέχεια τον επισκέπτεται η νοσοκόμα που έχει τελειώσει τη βάρδια της, της ομολογεί την πράξη του και δηλώνει με φαιδρό τρόπο ότι δεν νοιώθει κανένα αίσθημα ενοχής. Η νοσοκόμα φοβάται μόνο να μην μπλέξουν με την αστυνομία, κάνει σχέδια να ξεφορτωθεί τον άντρα της και να ζήσει μαζί του, τον αγκαλιάζει και κοιμούνται ήσυχα στο κρεβάτι. Με τους “Θεατές” βρισκόμαστε μπροστά σε μία νέα, για την εποχή, δραματουργία που εμπλέκει όσους την παρακολουθούν και τους προκαλεί να αναμετρηθούν με την πραγματικότητα που την παρουσιάζει σαν σοκ, προτρέποντας τους να αντιδράσουν. «Το έργο είναι το ωμότερο ντοκουμέντο της γενιάς μας. Ναι, αυτή η γραφή είναι ντοκουμέντο.” (3)  «Ο ιδιάζων αυτός πανοπτισμός παραπέμπει πρώτα στο θεατή του θεάτρου, τον οποίο παρασύρει σε συνενοχή». (4)
Στη «Γυναίκα του Λωτ» ο συγγραφέας επιχειρεί μία διαφορετική προσέγγιση εξυπηρετώντας το βασικό προσανατολισμό που διέπει όλη την προβληματική του. Οι τρεις χαρακτήρες που εμφανίζονται δείχνουν να αποφεύγουν να έχουν σχέση με την πραγματικότητα, οι σχέσεις μεταξύ τους είναι πολύ προβληματικές πελαγοδρομώντας σε αυθαίρετες αντεγκλήσεις που σκοπό έχουν να επιβληθούν ο ένας στον άλλο. Ο Παντελής, ένας φορτηγατζής, πιθανά αιμομίκτης, πιθανά βιαστής της κόρης του, δολοφόνος ενός ανυπεράσπιστου βρέφους στην πορεία της παράστασης, αρνείται να συζητήσει οποιεσδήποτε από τις πράξεις του, αρνούμενος την μνήμη, την θλίψη, την μετάνοια, τον αναστοχασμό και την ανάγκη να ζητήσει συγχώρεση για τις πράξεις του, τις οποίες δεν παραδέχεται. «Έστω» λέει συνέχεια «έστω ότι το έκανα». Η Θεοδώρα, η γυναίκα που μένει μαζί του και την οποία καταπιέζει με τις αλλοπρόσαλες συμπεριφορές του τον προτρέπει να παλέψει για να «βγει από τον τάφο του όσο είναι καιρός» (σ. 32) αλλά εκείνος παλινδρομεί ανάμεσα στα παλιά ψέματα και σε ένα μέλλον που δεν πιστεύει ότι μπορεί να έρθει, καταλήγοντας σε μία στείρα «μαγκιά» «Σαν το σπίρτο που καίγεται είμαστε. Σιγά σιγά.. Αλλά η καρδιά μας κάνει να, έτσι και μας γλείψει κάνας γάτος. ..Ε, τι να κάνουμε; Ως που και ως πόσο; Ευθύνες θα ζητάμε τώρα; Για δικαιολογίες θα ψάχνουμε; Όποιος είναι μάγκας τις ευθύνες του τις αναλαμβάνει. Όποιος δεν είναι με γεια-του με-χαρά του. Διότι από όλα αυτά κύριοι δικαστές, μόνος του ο καθένας ξέρει τι μένει. Και εντέλει κάντε ότι θέλετε. Φταίξαμε, θα πληρώσουμε…Γιατί είμαστε λεβέντες. Και δεν παρακαλάμε.» (σ.64). Αυτό είναι το ανώτερο επίπεδο συνείδησης που αναγνωρίζει ο Ποντίκας στον χαρακτήρα του σε ένα έργο που μαζί με την «Κασέτα» της Αναγνωστάκη, την «Κωμωδία της μύγας» και το «Μπουκάλι» του Ζιώγα επιχειρούν το άλμα από τον ρεαλισμό και τον νατουραλισμό σε έργα απελευθερωμένα από την ανάγκη της ιστορίας και της αφήγησης. Οι χαρακτήρες είναι εκεί και υποφέρουν χωρίς να δίνονται εξηγήσεις για τα πάντα. Η γραμμικότητα διαρρηγνύεται και τα συμπεράσματα αναζητούνται σε συνθέσεις που επιδιώκουν να παραδώσουν έργα με μία άλλη δυναμική
«Μέρος της θεατρικής πράξης είναι το κείμενο, ο λόγος. Το θεατρικό έργο. Στη χώρα μας το θεατρικό κείμενο έχει να επιδείξει αρετές στη δραματουργία υστερεί όμως συχνά, στη σύλληψη, στη σύνθεση – ΄πως άλλωστε υστερούν στον τόπο μας και τα υπόλοιπα, λίγο πολύ, μέσα της σκηνικής έκφρασης. Ότι χρειάζεται λοιπόν για να αναπτυχθεί περαιτέρω το θέατρο μας (συνεπώς και το θεατρικό κείμενο) είναι το κατάλληλο γόνιμο έδαφος: σπουδές, ενημέρωση, έρευνα, πειραματισμός» (5). Τα λόγια του Μάριου Ποντίκα που γράφτηκαν το 1985 νομίζω έχουν κάποια χρησιμότητα και σήμερα, αναλογιζόμενος την φτωχή βιβλιογραφία που μπόρεσα να εντοπίσω στην έρευνα μου για έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς εκπροσώπους της σημαντικής γενιάς του μεσοπολέμου, μία γενιά που τόσα πρόσφερε στη θεατρική μας παράδοση.
Ένας ανανεωτής της θεατρικής γραφής, του Κάρολου Κουν 18/5/2011
Το άτομο και η κίνηση του βλέμματος στο θεατρικό έργο του Μάριου Ποντίκα, Γιώργος Πεφάνης, Αιγόκερως 2007.
Κώστας Γεωργουσόπουλος “το Βήμα” 8/2/1978
Γιώργος Μιχαηλίδης, Νέοι Έλληνες θεατρικοί συγγραφείς, Κάκτος, 1975.
Μάριος Ποντίκας, Η γυναίκα του Λωτ, Κάλβος, 1985, Σ.83
Άπαντα τα θεατρικά, τόμοι 1, 2 και 3, Αιγόκερως, 2007
Μάριος Ποντίκας, Η γυναίκα του Λωτ, Κάλβος, 1985
Μάριος Ποντίκας, Το τρομπόνι, Κάλβος, 1985
Μάριος Ποντίκας, Ορθός Λόγος, Κάλβος, 1985
Μάριος Ποντίκας, Γάμος, Κάλβος, 1985
Γιώργος Μιχαηλίδης, Νέοι Έλληνες θεατρικοί συγγραφείς, Κάκτος, 1975
Το άτομο και η κίνηση του βλέμματος στο θεατρικό έργο του Μάριου Ποντίκα, Γιώργος Πεφάνης, Αιγόκερως 2007
Πατήστε για κοινοποίηση στο Facebook(Ανοίγει σε νέο παράθυρο)
Κλικ για κοινοποίηση στο Twitter(Ανοίγει σε νέο παράθυρο)
Κλικ για κοινοποίηση στο Pinterest(Ανοίγει σε νέο παράθυρο)
Κλικ για κοινοποίηση στο Pocket(Ανοίγει σε νέο παράθυρο)
Ιστορικός Περίπατος και λογοτεχνικές αναζητήσεις στο Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας
Νικόλας Καλόγηρος: Μια ιστορία έρωτα κι εξέγερσης
Ομάδα Cinefreaks Όλες οι δημοσιεύσεις
To Cinefreaks.gr είναι ένα blog για το σινεμά και τη τηλεόραση, που ξεκίνησε το 2008 από τους Μυτιληνιούς Ανέστη Χατζηδιάκο και Γιάννη Πατλάκα.