el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en fr el el el it el el el el el el el fr el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el en el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el en el el el en el fr el el sv el fr el el fr el fr el el de el fr el el de el nl el el fr el en el el fr el nl el el en el it el el fr el fr el el en el it el el sv el ca el el en el en el el en el pt el el fr el fr el el en el en el el ja el fr el el el en el el el en el el en sv el el en fr el el en de el el en de el el en fr el el en fr el el de fr el el en sv el el en en el el en fr el el en en el el en ja el el en fr el el en de el el sv el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el
Ο Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου (αγγλικά: North Atlantic Treaty Organization‎, NATO, γαλλικά: Organisation du traité de l'Atlantique Nord‎, OTAN), γνωστός και ως Βορειοατλαντική Συμμαχία,[1] είναι στρατιωτική αμυντική συμμαχία χωρών της Δύσης, που έχει σκοπό την ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ των χωρών-μελών σε διάφορους τομείς (στρατιωτικό, πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό, μορφωτικό), την προώθηση των γεωπολιτικών συμφερόντων και την αποτροπή της ένοπλης επίθεσης εναντίον κάποιας χώρας-μέλους από άλλες. Η συμμαχία αυτή υπογράφτηκε τον Απρίλιο του 1949 στην Ουάσινγκτον από 12 χώρες της Ευρώπης και της βόρειας Αμερικής (Βέλγιο, Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Δανία, Η.Π.Α., Ισλανδία, Ιταλία, Καναδάς, Λουξεμβούργο, Νορβηγία, Ολλανδία, Πορτογαλία). Το 1952 προσχώρησαν στη συμμαχία η Ελλάδα και η Τουρκία και το 1955 η τότε Δυτική Γερμανία. Η προσχώρηση της τελευταίας προκάλεσε ως αντίδραση τη σύναψη του συμφώνου της Βαρσοβίας από τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης. Από τη δεκαετία του 1980 και ιδιαίτερα από το 1999 και έπειτα εντάχθηκαν στη συμμαχία και άλλες χώρες της Ευρώπης. Σήμερα, η Βορειοατλαντική Συμμαχία (ΝΑΤΟ) αριθμεί 30 χώρες μέλη.
Οι χώρες του ΝΑΤΟ εμφανίζονται με πράσινο
Βόρεια Μακεδονία ! Βόρεια Μακεδονία
Ηνωμένες Πολιτείες ! Ηνωμένες Πολιτείες
Ηνωμένο Βασίλειο ! Ηνωμένο Βασίλειο
δεδομένα (π • σ • ε )
2.3 Χώρες που εισήλθαν στο ΝΑΤΟ μετά από την ίδρυσή του
2.4 Χώρες του πρώην Ανατολικού Μπλοκ
3 Η αποχώρηση της Γαλλίας
Ο σχεδιασμός είναι μια προσαρμογή του αρχικού βραβευμένου συστήματος σχεδιασμένου από τον Μισέλ Μοσεσιάν και την ομάδα του, ενώ ο ίδιος έχει ένα σχέδιο εταιρικής σχέσης με τη Skidmore, Owings & Merrill.[3]
Όπως κάθε συμμαχία, το ΝΑΤΟ διοικείται από τα 30 κράτη-μέλη της. Ωστόσο, η Βορειοατλαντική Συνθήκη (North Atlantic Treaty) και άλλες συμφωνίες περιγράφουν πώς οι αποφάσεις πρέπει να γίνονται στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Κάθε ένα από τα 30 μέλη του στέλνει μια αντιπροσωπεία ή αποστολή στην έδρα του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες.[5] Το ανώτερο μόνιμο μέλος της κάθε αντιπροσωπείας είναι γνωστό ως Μόνιμος Αντιπρόσωπος (Permanent Representative) και είναι γενικά ένας ανώτερος δημόσιος υπάλληλος ή ένας έμπειρος πρεσβευτής (και κάτοχος διπλωματικού αξιώματος). Αρκετές χώρες έχουν διπλωματικές αποστολές στο ΝΑΤΟ μέσω των πρεσβειών στο Βέλγιο.
Από κοινού, τα μόνιμα μέλη αποτελούν το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο (North Atlantic Council, NAC), ένα σώμα που συνεδριάζει τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα και έχει ενεργή διακυβέρνηση και εξουσίες λήψης αποφάσεων στο ΝΑΤΟ. Κατά καιρούς, το Συμβούλιο συνεδριάζει επίσης σε συναντήσεις υψηλότερου επίπεδο με τη συμμετοχή υπουργών εξωτερικών, υπουργών άμυνας ή αρχηγών κρατών ή κυβερνήσεων (HOSG) και σε αυτές τις συνεδριάσεις γενικά λαμβάνονται σημαντικές αποφάσεις σχετικά με τις πολιτικές του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι το Συμβούλιο έχει την ίδια αρχή και εξουσίες λήψης αποφάσεων, καθώς και οι αποφάσεις του έχουν το ίδιο καθεστώς και την εγκυρότητα, σε οποιοδήποτε επίπεδο. Διασκέψεις κορυφής του ΝΑΤΟ αποτελούν επίσης ένα επιπλέον χώρο για τη λήψη αποφάσεων σε σύνθετα θέματα, όπως η διεύρυνση.
Οι συνεδριάσεις του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου πραγματοποιούνται υπό την προεδρία του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ και, όταν πρέπει να ληφθούν αποφάσεις, η οποιαδήποτε ενέργεια έχει συμφωνηθεί με βάση την ομοφωνία και κοινή συμφωνία. Δεν υπάρχει καμία ψηφοφορία ή απόφαση με πλειοψηφία. Κάθε έθνος εκπροσωπείται στο τραπέζι του Συμβουλίου ή σε οποιαδήποτε από τις δευτερεύουσες επιτροπές στις οποίες διατηρεί την πλήρη κυριαρχία και την ευθύνη για τις δικές της αποφάσεις.
Χάρτης μελών του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη
Χάρτης συνεργασιών του ΝΑΤΟ διεθνώς
Βόρεια Μακεδονία !   Βόρεια Μακεδονία
Ηνωμένο Βασίλειο !   Ηνωμένο Βασίλειο
Ηνωμένες Πολιτείες !   Ηνωμένες Πολιτείες
Βοσνία και Ερζεγοβίνη !   Βοσνία και Ερζεγοβίνη
Δημοκρατία της Ιρλανδίας !   Δημοκρατία της Ιρλανδίας
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα !   Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Νέα Ζηλανδία !   Νέα Ζηλανδία
Νότια Κορέα !   Νότια Κορέα
Από 4 Απριλίου 1949:
Δανία - στη Συμμαχία του ΝΑΤΟ, αποτελούν μέλη επίσης η Γροιλανδία και οι Νήσοι Φερόες, υπό τη στρατιωτική προστασία της.
Γαλλία (αποχώρησε από το στρατιωτικό σκέλος της Συμμαχίας το 1966. Έκτοτε και μέχρι το 1993 παρέμεινε μόνο μέλος της πολιτικής πτέρυγας του NATO. Στις 11 Μαρτίου του 2009 ο Γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζύ ανακοίνωσε επίσημα την επιστροφή -έπειτα από 43 χρόνια- της χώρας στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ).[6] - στη Συμμαχία του ΝΑΤΟ, αποτελούν μέλη επίσης η Γαλλική Γουιάνα και δεκάδες άλλα υπερπόντια εδάφη της, σε άλλες ηπείρους, υπό τη στρατιωτική προστασία της.
Ισλανδία (Η Ισλανδία είναι το μοναδικό μέλος του NATO που δεν έχει δικό του τακτικό στρατό. Το Σεπτέμβριο 2006 οι ΗΠΑ απέσυραν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις από τη χώρα).
Ηνωμένο Βασίλειο !   Ηνωμένο Βασίλειο
Χώρες που εισήλθαν στο ΝΑΤΟ μετά από την ίδρυσή τουΕπεξεργασία
Ελλάδα (18 Φεβρουαρίου 1952). Η Ελλάδα αποχώρησε από την υποχρέωση της συμμετοχής της σε νατοϊκές ασκήσεις, στην περίοδο 1974 - 1980, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974.
Τουρκία (18 Φεβρουαρίου 1952)
Γερμανία (9 Μαΐου 1955 ως Δυτική Γερμανία. Το Σάαρλαντ επανενώθηκε με αυτήν το 1957 και το έδαφος της πρώην Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας επανενώθηκε στις 3 Οκτωβρίου 1990).
Ισπανία (30 Μαΐου 1982)
Χώρες του πρώην Ανατολικού ΜπλοκΕπεξεργασία
Εισήλθαν στο ΝΑΤΟ μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου:
Οι χώρες μέλη του NATO στην Ευρώπη
Για την επαύξηση της συνεργασίας έχει καθιερωθεί ένα διπλό πλαίσιο μεταξύ των 30 μελών του NATO και των 20 λεγόμενων συνεταίρων (partner countries):
Το πρόγραμμα Συνεργασία για την Ειρήνη (PfP) ιδρύθηκε το 1994 με βάση τις διμερείς σχέσεις μεταξύ κάθε χώρας και του ΝΑΤΟ. Η κάθε χώρα PfP επιλέγει το βαθμό συνεργασίας. Το εν λόγω πρόγραμμα θεωρείται η λειτουργική πτέρυγα της Ευρωατλαντικής Συνεργασίας.
Το Συμβούλιο Ευρωατλαντικής Συνεργασίας (EAPC) ιδρύθηκε στις 29 Μαΐου 1997, για το συντονισμό και διάλογο μεταξύ όλων των συμμετεχόντων 49 συνολικά χωρών ΝΑΤΟ και PfP.
Οι 19 χώρες PfP είναι:
Χώρες, που αν και στρατιωτικά ουδέτερες, κατείχαν καπιταλιστικές οικονομίες στον Ψυχρό Πόλεμο:
Φινλανδία !   Φινλανδία (υποψήφια προς ένταξη στο ΝΑΤΟ)
Σουηδία !   Σουηδία (υποψήφια προς ένταξη στο ΝΑΤΟ)
Χώρες, που αν και στρατιωτικά ουδέτερες, είχαν σοσιαλιστικές οικονομίες στον Ψυχρό Πόλεμο:
Βοσνία και Ερζεγοβίνη !   Βοσνία και Ερζεγοβίνη
Μάλτα !   Μάλτα: Εισήλθε στο πρόγραμμα «Συνεργασία για την ειρήνη» το 1994. Με την αλλαγή της κυβέρνησης το 1996 αποχώρησε. Για το λόγο αυτό η Μάλτα δεν συμμετέχει στις δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Πολιτικής για την Ασφάλεια και για την Άμυνα (European Security and Defence Policy ή ESDP), οι οποίες κάνουν χρήση των πληροφοριών του ΝΑΤΟ.
Κύπρος !   Κύπρος: Επίσης δεν μετέχει στις δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Πολιτικής για την Ασφάλεια και για την Άμυνα (European Security and Defence Policy ή ESDP), οι οποίες κάνουν χρήση των πληροφοριών του ΝΑΤΟ. Αυτό γίνεται επειδή η Τουρκία αντιτίθεται στην ένταξη του νησιωτικού κράτους στο πρόγραμμα «Συνεργασία για την ειρήνη» εξαιτίας του κυπριακού ζητήματος και την εμπλοκή του ΝΑΤΟ το 1974.
Χώρες που αποβλήθηκαν από την Ευρωατλαντική συνεργασία:
Ρωσία !   Ρωσία - Αποβλήθηκε, τον Φεβρουάριο του 2022, επειδή έπραξε να κάνει διά της βίας, Εισβολή, σε έδαφος άλλης χώρας (Ουκρανία), κατέχοντας το 7%, του Ουκρανικού εδάφους. Η Ρωσία αντιτίθεται στην ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ.
Λευκορωσία !   Λευκορωσία - Αποβλήθηκε και αυτή, τον Φεβρουάριο του 2022, επειδή υποστηρίζει ξεκάθαρα την πολιτική θέση της Ρωσίας, ενώ ακόμη η Λευκορωσία, χαρακτηρίζει «νόμιμη» την Εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, και συνεργάστηκε στην εισβολή καταλαμβάνοντας την περιοχή του Τσερνόμπιλ.
Μεγαλύτερη συμφωνία για τη συμμετοχή της χώρας τους στο ΝΑΤΟ έχουν διαχρονικά οι Πολωνοί (~80%). Η μικρότερη αποδοχή μεταξύ των πολιτών παρουσιάζεται στην Τουρκία (~20%). Στην Ελλάδα, το ποσοστό της αρνητικής γνώμης είναι μεγαλύτερο από τη θετική.[11]
Η αποχώρηση της ΓαλλίαςΕπεξεργασία
Χάρτης των αεροπορικών βάσεων του NATO στη Γαλλία πριν την αποχώρηση της Γαλλίας το 1966 από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ.
Στις 21 Φεβρουαρίου του 1966, ο Γάλλος πρόεδρος Σαρλ ντε Γκωλ ανακοίνωσε την αποχώρηση της Γαλλίας από το ΝΑΤΟ.
«Τίποτα δεν μπορεί να συντηρήσει αμετάβλητη μια συνθήκη που δεν ανταποκρίνεται στις επικρατούσες συνθήκες», δήλωσε μπροστά σε χίλιους περίπου δημοσιογράφους ο Σαρλ ντε Γκωλ, ξετυλίγοντας το νήμα της πολιτικής του φιλοσοφίας για τη διεθνή θέση της Γαλλίας: «Αλλιώς, τέτοιες συνθήκες, απογυμνωμένες από κάθε ουσία, δεν θα είναι, όταν έρθει η ώρα να εφαρμοστούν, τίποτα παραπάνω από χαρτιά για τα αρχεία... Οι δυτικές χώρες δεν απειλούνται σήμερα από τις ανατολικές, όπως συνέβαινε στα πρώτα χρόνια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οργανώθηκε μια Ευρώπη αμερικανικό προτεκτοράτο κάτω από τον μανδύα του ΝΑΤΟ. Από την άλλη πλευρά, οι συγκρούσεις στις οποίες εμπλέκονται οι ΗΠΑ –προχτές στην Κορέα, χτες στην Κούβα, αύριο στο Βιετνάμ– χάρη στην περίφημη αρχή της κλιμάκωσης, κινδυνεύουν να πάρουν διαστάσεις που μπορεί να οδηγήσουν σε γενική σύγκρουση. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Γαλλία, της οποίας η νατοϊκή στρατηγική συμπίπτει αναγκαστικά με εκείνη των ΗΠΑ, θα εμπλεκόταν σε μια σύγκρουση την οποία η ίδια δεν θα είχε επιδιώξει... Πάνω απ' όλα, η απόφαση της Γαλλίας να είναι υπεύθυνη για το πεπρωμένο της είναι ασυμβίβαστη με έναν αμυντικό οργανισμό στον οποίο η χώρα έχει θέση υποτακτικού».
Και η πρακτική κατάληξη: η Γαλλία, αν και παρέμεινε στο πολιτικό σκέλος της συμμαχίας, αποχώρησε από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ και έθεσε την 1η Απριλίου 1967 ως ύστατο όριο για τη μεταφορά από το γαλλικό έδαφος των νατοϊκών βάσεων, που φιλοξενούσαν περί τους 37.000 νατοϊκούς στρατιώτες και πολιτικούς υπαλλήλους. Ακόμα, πρόσθεσε σε τόνο πολεμικού τελεσίγραφου, ο Σαρλ ντε Γκωλ, από 1ης Ιουνίου 1967 απαγορεύεται η διέλευση νατοϊκών αεροσκαφών από το γαλλικό ουρανό, εκτός εάν έχει δοθεί ειδική άδεια από τις γαλλικές αρχές, ισχύος όχι μεγαλύτερης του ενός μήνα. Σε περίπτωση πτήσεων χωρίς άδεια, τα νατοϊκά αεροπλάνα θα αντιμετωπίζονταν σαν εχθρικά και θα καταρρίπτονταν χωρίς δισταγμό.
Στις 7 Μαρτίου του 1966 ο Σαρλ ντε Γκωλ απηύθυνε επιστολή προς τον Αμερικανό πρόεδρο Λίντον Τζόνσον, στην οποία του εξήγησε τους λόγους της γαλλικής κίνησης: η αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων στον κόσμο είχε ελαττώσει τον κίνδυνο πολέμου στην Ευρώπη. Η Γαλλία, η οποία είχε ήδη από εξαετίας καταστεί ατομική δύναμη, απέβλεπε πλέον στην «πλήρη άσκηση της κυριαρχίας της», η οποία ήταν αδύνατον να επιτευχθεί όσο υπήρχαν ξένες δυνάμεις στο έδαφός της.
«Πραγματικά, μας είναι δύσκολο να πιστέψουμε ότι η Γαλλία, που είχε μέχρι σήμερα μοναδική συμβολή στην ασφάλεια και την ανάπτυξη της Δύσης, θα απέχει για πολύ καιρό των κοινών μας προσπαθειών και των ευθυνών της Ατλαντικής Συμμαχίας. Σαν παλιός φίλος και σύμμαχος, θα μπορεί πάντα να βρει τη θέση της να την περιμένει, έως ότου αποφασίσει να αναλάβει και πάλι τον ηγετικό ρόλο που της αρμόζει», ανέφερε ο πρόεδρος των Η.Π.Α. στην απαντητική του επιστολή.
Αλλά και οι τελευταίες ελπίδες των Αμερικανών εξανεμίστηκαν στη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες στο διάστημα 6-9 Ιουνίου του 1966[12]. Η αποχώρηση της Γαλλίας από το ΝΑΤΟ έθεσε συν τοις άλλοις και σοβαρά λογιστικά προβλήματα. Πάνω από 30.000 Αμερικανοί και Καναδοί πέραν των υπολοίπων που προέρχονταν από τις ευρωπαϊκές νατοϊκές χώρες, έπρεπε να αναδιαταχθούν σε νέες στρατιωτικές βάσεις στη Γερμανία, τη Μεγάλη Βρετανία, το Βέλγιο και την Ολλανδία. Το ίδιο και 800.000 τόνοι πολεμικού υλικού έπρεπε να απομακρυνθούν από τη Γαλλία και να μεταφερθούν σε αποθήκες άλλων νατοϊκών χωρών, ενώ έπρεπε να μεταφερθούν και τα κυριότερα επιτελικά όργανα του ΝΑΤΟ, τα οποία είχαν έδρα τη Γαλλία.
Στις 14 Σεπτεμβρίου του 1966 το Συμβούλιο Μονίμων Αντιπροσώπων του ΝΑΤΟ αποφάσισε να μεταφερθεί από το Παρίσι στο προάστιο Καστό των Βρυξελλών το Ανώτατο Αρχηγείο των Συμμαχικών Δυνάμεων (SHAPE). Στη Στουτγκάρδη μεταφέρθηκε το Ανώτατο Αρχηγείο των αμερικανικών δυνάμεων που στάθμευαν στην Ευρώπη (EUCOM). Δεδομένου ότι η Γαλλία παρέμεινε στο πολιτικό σκέλος του ΝΑΤΟ και δεν είχε αντίρρηση να παραμείνει στο Παρίσι η έδρα του Συμβουλίου του ΝΑΤΟ, το θέμα της μεταφοράς της προκάλεσε εντονότατες συζητήσεις μεταξύ των συμμάχων και απειλούσε να προκαλέσει κρίση στις σχέσεις τους.
Οι ΗΠΑ και η Μεγάλη Βρετανία απαίτησαν την άμεση μεταφορά της έδρας του Συμβουλίου, ενώ η Ιταλία, ο Καναδάς, η Δανία και η Πορτογαλία ζήτησαν να παραμείνει στο Παρίσι, ώστε να διευκολύνεται ψυχολογικά ενδεχόμενη μελλοντική επιστροφή της Γαλλίας στο ΝΑΤΟ. Τελικά, κάτω από την ασφυκτική πίεση της Ουάσινγκτον, στις 16 Οκτωβρίου αποφασίστηκε ομόφωνα η μεταφορά της έδρας του Συμβουλίου στις Βρυξέλλες[13].
Στις 16 Οκτωβρίου του 1967 εγκαινιάστηκαν στις Βρυξέλλες οι νέες κτιριακές εγκαταστάσεις του ΝΑΤΟ και οι σημαίες των χωρών-μελών και της Συμμαχίας κυμάτισαν για πρώτη φορά στο στρατηγείο. Νωρίτερα, στις 31 Μαρτίου του 1967, εγκαινιάστηκε το στρατηγείο του SHAPE στη βελγική πόλη Καστό. Κατά την έπαρση της σημαίας του ΝΑΤΟ έσπασε η τροχαλία του ιστού και μέχρι να διορθωθεί, τη σημαία κρατούσαν ευλαβικά δύο αξιωματικοί, ένας Ολλανδός και ένας Αμερικανός[14].
Στις 11 Μαρτίου του 2009 ο τότε Γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζύ ανακοίνωσε επίσημα την επιστροφή της χώρας στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ.
Ηνωμένο Βασίλειο !   Ηνωμένο Βασίλειο
4 Απριλίου 1952 – 16 Μαΐου 1957
16 Μαΐου 1957 – 21 April 1961
21 April 1961 – 1 Αυγούστου 1964
1 Αυγούστου 1964 – 1 Οκτωβρίου 1971
1 Οκτωβρίου 1971 – 25 Ιουνίου 1984
Ηνωμένο Βασίλειο !   Ηνωμένο Βασίλειο
25 Ιουνίου 1984 – 1 Ιουλίου 1988
1 Ιουλίου 1988 – 13 Αυγούστου 1994
13 Αυγούστου 1994 – 17 Οκτωβρίου 1994
17 Οκτωβρίου 1994 – 20 Οκτωβρίου 1995
20 Οκτωβρίου 1995 – 5 Δεκεμβρίου 1995
5 Δεκεμβρίου 1995 – 6 Οκτωβρίου 1999
Ηνωμένο Βασίλειο !   Ηνωμένο Βασίλειο
14 Οκτωβρίου 1999 – 17 Δεκεμβρίου 2003
17 Δεκεμβρίου 2003 – 1 Ιανουαρίου 2004
Γιάπ ντε Χόοπ Σέφερ
1 Ιανουαρίου 2004 – 1 Αυγούστου 2009
1 Αυγούστου 2009 – 30 Σεπτεμβρίου 2014
1 Οκτωβρίου 2014 —
Κατάλογος αναπληρωτών Γενικών Γραμματέων[16]
Γκουίντο Κολόνα ντι Παλιάνο
Ηνωμένες Πολιτείες !   Ηνωμένες Πολιτείες
↑ Η ίδρυση του ΝΑΤΟ (kathimerini.gr)
↑ «NATO homepage». Ανακτήθηκε στις 12 Μαρτίου 2006.
↑ European Council. «Michel Mossessian talks to Lucy Lethbridge». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Ιουλίου 2011. Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2011.
↑ «NATO Headquarters». Nato.int. 10 Αυγούστου 2010. Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2010.
↑ «National delegations to NATO What is their role?». NATO. 18 Ιουνίου 2007. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Ιουλίου 2007. Ανακτήθηκε στις 15 Ιουλίου 2007.
↑ Το Βήμα, 12 Μαρτίου 2009.
↑ Η Γεωργία σε δημοψήφισμα στις 5 Ιανουαρίου 2008 ψήφισε υπέρ της ένταξης στο ΝΑΤΟ, με ποσοστό 72,5%. Ωστόσο η χώρα δεν μπορεί να το πράξει αυτή τη στιγμή, και έχει μεγάλα προβλήματα, τόσο με τη Ρωσία, η οποία τις είχε κηρύξει πόλεμο το ίδιο έτος, όσο και με τις Αμπχαζία και Νότια Οσσετία, οι οποίες βρίσκονται εντός της Επικράτειας της, έχουν ζητήσει απόσχιση, εδώ και χρόνια από την ίδια τη Γεωργία, και κατοικούνται ως επί το πλείστον από αυτόχθονους πληθυσμούς.
↑ Η Μολδαβία, επιθυμεί και αυτή να ενταχθεί στη συμμαχία του ΝΑΤΟ, αλλά δεν μπορεί να το πράξει αυτή τη στιγμή, λόγω των επακόλουθων γεγονότων στη γειτονική της Ουκρανία, ενώ η χώρα έχει μεγάλα προβλήματα και με την Υπερδνειστερία, η οποία βρίσκεται εντός της Επικράτειας της, και κατοικείται ως επί το πλείστον από Ρωσικό και Ουκρανικό πληθυσμό.
↑ Η Ουκρανία, ενδιαφέρεται και αυτή να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ, αλλά δεν μπορεί να το πράξει αυτή τη στιγμή, λόγω της Στρατιωτικής Εισβολής της Ρωσίας, στα εδάφη της.
↑ Η Σερβία, για είναι πιο συνεπείς, στο πρόγραμμα «Συνεργασία για την ειρήνη», καλείται να επιλύσει το πρόβλημα στο Κοσσυφοπέδιο, το οποίο κατοικείται ως επί το πλείστον από Αλβανικό πληθυσμό, το οποίο δεν έπραξε να κάνει ποτέ, ενώ τα τελευταία χρόνια, οι Κυβερνήσεις της χώρας, υποστηρίζουν ξεκάθαρα ορισμένες αντιδημοκρατικές πολιτικές θέσεις της Ρωσίας, στην οποία επέφεραν διαδηλώσεις, και εν συνέχεια στην αναρχία και το χάος, καθώς και δεκάδες παραιτήσεις υπουργών και υφυπουργών.
↑ «NATO Viewed Favorably Across Member States». Pew Research Center's Global Attitudes Project (στα Αγγλικά). 10 Φεβρουαρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2022.
↑ Σύμφωνα με το ρεπορτάζ Άγγλου ανταποκριτή, «με το πέρας της συνόδου, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μάνλιο Μπρόζιο, που κατά ειρωνεία της τύχης θυμίζει έντονα φυσιογνωμικά τον κακό του δαίμονα στρατηγό Ντε Γκωλ, διαβάζει με ύφος αξιολύπητο και ταλαιπωρημένο ένα κοινό ανακοινωθέν που επισημοποιεί το διαζύγιο Γαλλίας - ΝΑΤΟ».
↑ Η Γαλλία αποχωρεί από το ΝΑΤΟ, Ιστορικό λεύκωμα 1966, σελ. 62-65, Η Καθημερινή (1997)
↑ Το ΝΑΤΟ μετακομίζει στο Βέλγιο, Ιστορικό Λεύκωμα 1967, σελ. 126, Καθημερινή (1997)
↑ «NATO Who's who? – Secretaries General of NATO». Nato.int. Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2010.
↑ «NATO Who's who? – Deputy Secretaries General of NATO». NATO. Ανακτήθηκε στις 20 Ιουλίου 2012.
Art, Robert J. (1998). «Creating a Disaster: NATO's Open Door Policy». Political Science Quarterly 113 (3): 383–403. https://archive.org/details/sim_political-science-quarterly_fall-1998_113_3/page/383.
Auerswald, David P., and Stephen M. Saideman, eds. NATO in Afghanistan: Fighting Together, Fighting Alone (Princeton U.P., 2014)
Bethlehem, Daniel L.· Weller, Marc (1997). The 'Yugoslav' Crisis in International Law. Cambridge International Documents Series. 5. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-46304-1.
Clausson, M. I. (2006). NATO: Status, Relations, and Decision-Making. Nova Publishers. ISBN 1-60021-098-8.
Collins, Brian J. (2011). NATO: A Guide to the Issues. ABC-CLIO. ISBN 0-3133-5491-X.
Garthoff, Raymond L. (1994). Détente and confrontation: American-Soviet relations from Nixon to Reagan. Brookings Institution Press. ISBN 0-8157-3041-1.
Gorbachev, Mikhail (1996). Memoirs. London: Doubleday. ISBN 978-0-385-40668-0.
Harsch, Michael F. (2015). The Power of Dependence: NATO-UN Cooperation in Crisis Management. Oxford University Press. ISBN 0-1910-3396-0.
Isby, David C.· Kamps Jr., Charles (1985). Armies of NATO's Central Front. Jane's Information Group. ISBN 0-7106-0341-X.
Kaplan, Lawrence S. (2013). NATO before the Korean War: April 1949-June 1950. Kent, OH: Kent State University Press.
Kaplan, Lawrence S. (2004). NATO Divided, NATO United: The Evolution of an Alliance. Greenwood Publishing Group. ISBN 0-2759-8006-5.
National Defense University (1997). Allied command structures in the new NATO. DIANE Publishing. ISBN 1-57906-033-1.
Njølstad, Olav (2004). The last decade of the Cold War: from conflict escalation to conflict transformation. 5. Psychology Press. ISBN 0-7146-8539-9.
Osgood, Robert E. (1962). NATO: The Entangling Alliance. University of Chicago Press.
Park, William (1986). Defending the West: a history of NATO. Westview Press. ISBN 0-8133-0408-3.
Reynolds, David (1994). The Origins of the Cold War in Europe: International Perspectives. Yale University Press. ISBN 0-300-10562-2.
Schoenbaum, Thomas J. (1988). Waging Peace and War: Dean Rusk in the Truman, Kennedy, and Johnson Years  . Ann Arbor, Michigan: Simon & Schuster. ISBN 0-671-60351-5.
van der Eyden, Ton (2003). Public management of society: rediscovering French institutional engineering in the European context. 1. IOS Press. ISBN 1-58603-291-7.
Wenger, Andreas· Nuenlist, Christian· Locher, Anna (2007). Transforming NATO in the Cold War: Challenges beyond deterrence in the 1960s. Taylor & Francis. ISBN 0-415-39737-5.
Willbanks, James H. (2004). Machine Guns: An Illustrated History of Their Impact. ABC-CLIO. ISBN 1-8510-9480-6.
Zenko, Micah (2010). Between Threats and War: U.S. Discrete Military Operations in the Post-Cold War World. Stanford University Press. ISBN 0-8047-7191-X.
Στη Βικιθήκη υπάρχει υλικό που έχει σχέση με το θέμα:
Συνθήκη Του Βόρειου Ατλαντικού
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
NATO Morale and Welfare Activities in Naples Area (Αγγλικά)
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - Υπέρ και κατά μιας στενότερης σχέσης ΕΕ-ΝΑΤΟ Αρχειοθετήθηκε 2010-05-27 στο Wayback Machine.