el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el ja el el el el el el el el el en ce ca ru ru el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el en el el el en el el el en el el en el en el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el fr el el el fr el el el en el en el en el en el en el en el en el el el el el el ru el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el yue el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el
Το Κιλκίς είναι πόλη της Μακεδονίας, έδρα του δήμου Κιλκίς και πρωτεύουσα της Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς στην Κεντρική Μακεδονία.
δεδομένα (π • σ • ε )
1.4 Εθνικοί ανταγωνισμοί 19ου αιώνα
1.7 Νέα Στρώμνιτσα - Κιλκίς
1.8 Κατοχή, Εθνική Αντίσταση και Απελευθέρωση (1941-44)
2 Αξιοθέατα και ιστορικά μνημεία
2.4 Άλλα αξιοθέατα και μνημεία
Αγάλματα της αρχαίας πόλης Ἴωρον, που εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κιλκίς.
Με την προσχώρηση των κατοίκων της περιοχής στο Χριστιανισμό ιδρύεται η Επισκοπή Καλλικού. Τον 5ο αιώνα μ.Χ. ιδρύεται στον λόφο του σημερινού Κιλκίς, η μονή της Παναγίας της Καλλικούς και γύρω από αυτή εξελίσσεται ένα μικρό πόλισμα.
Κατά τον 10ο αιώνα με την ίδρυση της Δεύτερης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας, η πόλη Καλλικόν λεηλατείται από τους Βούλγαρους και πολλοί κάτοικοί της μεταναστεύουν στην Καλαβρία της Νοτίου Ιταλίας, που τότε ανήκε στο Βυζάντιο. Ίδρυσαν εκεί την πόλη Γαλλικιάνο (Gallicianò), όπου μέχρι σήμερα οι κάτοικοι γνωρίζουν την καταγωγή τους από το Καλλικόν της Μακεδονίας και διατηρούν την ελληνική τους συνείδηση και παράδοση. Λόγω της εκτεταμένης καταστροφής του 10ου αιώνα παύει και η Επισκοπή Καλλικού. Η σύγχρονη πόλη δημιουργήθηκε από τους κατοίκους του κατεστραμμένου Καλλικού, μετά το 1014, όταν ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β΄ κατέστρεψε το Βουλγαρικό στρατό και επανήλθε η ηρεμία στην περιοχή. Πολλοί κάτοικοι του Καλλικού συνέρρευσαν τότε στη μονή της Παναγίας της Καλλικούς και το ήδη υπάρχον πόλισμα εξελίχτηκε σε κωμόπολη με το όνομα Καλλικούς και μετέπειτα, εκ παραφθοράς, Καλκούσι.
Το 1246 ο αυτοκράτορας Ιωάννης Γ´ Δούκας Βατάτζης εκστράτευσε και επετέθη κατά των Βουλγάρων. Ο Ιωάννης ανέκτησε την περιοχή από τον Αξιό έως τον ποταμό Έβρο ενσωματώνοντας την περιοχή στην βυζαντινή Αυτοκρατορία της Νίκαιας.[5][6][7]
Ο τρούλος του Οθωμανικού λουτρού
Από τα μέσα του 19ου αιώνα ξεκίνησε να διαδίδεται στο Κιλκίς η βουλγαρική εθνική ιδεολογία.[12] Το 1869, προκειμένου να αποτρέψει τη μαζική προσχώρηση της τοπικής ορθόδοξης κοινότητας στην Καθολική Εκκλησία, τους ουνίτες προσηλυτιστές οι οποίοι δραστηριοποιούνταν στην περιοχή εκμεταλλευόμενοι τους αναδυόμενους εθνικούς ανταγωνισμούς, το Πατριαρχείο απέστειλε στο Κιλκίς ένα Βούλγαρο ιερέα.[13] Όταν το 1874 υπήρξε συνεννόηση μεταξύ της Εξαρχίας και του Πατριαρχείου για την απομάκρυνση των εξαρχικών επισκόπων από τη Μακεδονία, περίπου 1.200 οικογένειες Κιλκισιωτών υπό τον εξαρχικό επίσκοπο Νείλο Ισβόρωφ πέρασαν στην Ουνία, εξακολουθώντας να τελούν τις θρησκευτικές τελετές στη βουλγαρική, αποφεύγοντας την εισφορά στον πατριαρχικό επίσκοπο και επωφελούμενοι από τη δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη που παρείχε το προσωπικό της Ουνίας.[14] Μετά το 1878, την ίδρυση της ανεξάρτητης Βουλγαρίας και την εξασφάλιση ύπαρξης βουλγαρικής εθνικής εκκλησίας, η ουνιτική κοινότητα του Κιλκίς συρρικνώθηκε, αριθμώντας 300 οικογένειες το 1897 και μόλις 30, έναντι περ. 1.400 εξαρχικών οικογενειών, το 1909.[15]
Ο Κιλκισιώτης Ιβάν Χατζηνικόλοφ (1869-1934), ένας από τους έξι συνιδρυτές της ΕΜΕΟ.
Ο Παρθένιος, επίσκοπος Πολυανής (1899-1907).
Υποδοχή του Χιλμή πασά στο Κιλκίς (1908).
Από την πόλη του Κιλκίς κατάγονταν οι Μακεδονομάχοι Γεώργιος Σαμαράς, Ιωάννης Δοϊρανλής και Πέτρος Κουκίδης καθώς και οι Ευαγγελία Τραϊανού Τζούκου και Αικατερίνη Σταμπουλή.[30] Επίσης, σημαντική ήταν η προσφορά της οικογένειας Χατζηλαζάρου. Η οικογένεια Χατζηλαζάρου διατηρούσε μεγάλο κτήμα στο Μεταλλικό, του οποίου τη σοδειά διέθετε για τη χρηματοδότηση του Μακεδονικού Αγώνα. Το κτήμα αποτέλεσε και καταφύγιο των Μακεδονομάχων στην περιοχή.[31][32]
Το κατεστραμμένο Κιλκίς κατά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο.
Το επόμενο έτος, 1914, εγκαταστάθηκαν στο Κιλκίς Θρακιώτες από το Ακαλάν[41][42] (σήμερα Μπελοπόλιανε) και τη Στενήμαχο της Ανατολικής Ρωμυλίας, λόγω των διώξεων των Βουλγάρων, και από τη Βιζύη της Ανατολικής Θράκης. Από το 1913 έως το 1919 οι περισσότεροι Έλληνες των περιοχών αυτών μετακινήθηκαν εντός Ελληνικής επικράτειας στη Μακεδονία σύμφωνα με τη χάραξη των νέων συνόρων. Οι τελευταίοι Έλληνες της Στενημάχου, 304 οικογένεις, ήρθαν ως πρόσφυγες στο Κιλκίς το 1925 σύμφωνα με όσα είχε προβλέψει λίγα χρόνια νωρίτερα η Συνθήκη του Νεϊγύ. Οι Θρακιώτες πρόσφυγες της Στενημάχου τιμούν την Παναγία Ελεούσα και τον Άγιο Τρύφωνα προστάτη των αμπελοκαλλιεργητών καθώς ασχολούνταν με την καλλιέργεια της αμπέλου.[43][44][Χρειάζεται σελίδα]
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, κατά τα έτη 1922-1924, εγκαταστάθηκαν στο Κιλκίς και την περιφέρειά του Έλληνες πρόσφυγες που προέρχονταν από τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη και το έτος 1925 από την Ανατολική Ρωμυλία (Βόρεια Θράκη).[45] Το 1915 οι Θρακιώτες και Μακεδόνες πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στην πόλη (από από το Ακαλάν (σήμερα Μπελοπόλιανε) της Ανατολικής Ρωμυλίας, τη Στρώμνιτσα και τη Βιζύη) επανέκτησαν τον ναό του Αγίου Γεωργίου, καθώς τον κατείχαν ακόμα Ουνίτες. Τότε, αποκαλύφθηκαν οι παλαιότερες ελληνικές γραφές στις αγιογραφίες, αφού ξύστηκαν οι νεώτερες κυριλλικές που είχαν προστεθεί[3].
Η πόλη επεκτάθηκε εγγύτερα στη σιδηροδρομική γραμμή της Θεσσαλονίκης ώστε να μπορέσει να δεχτεί και τους Έλληνες πρόσφυγες από τη Βουλγαρία, τη Σερβία και τη Μικρά Ασία.[εκκρεμεί παραπομπή]
Η ελληνική κυβέρνηση αρχικά σχεδιάσει να εγκατασταθούν στο Κιλκίς όλοι οι προερχόμενοι από τη Στρώμνιτσα Έλληνες πρόσφυγες και την καθιέρωση του ονόματος της πόλης ως Νέα Στρώμνιτσα. Αργότερα ο εισηγητής μετονομασίας των μη-ελληνικών τοπωνυμίων της Μακεδονίας Βασίλειος Κ. Κολοκοτρώνης πρότεινε τη διατήρηση της παλαιάς ονομασίας της πόλης (Κιλκίς) καθώς είχε συνδεθεί με την ιστορική μάχη από την οποία είχε κριθεί όλη η τύχη του ελληνοβουλγαρικού πολέμου. Η απόφαση αυτή έδωσε την αφορμή να εγκατασταθούν και Στρωμνιτσιώτες στη Θεσσαλονίκη, οι οποίοι, για να μη χάσουν την ενότητά τους, ίδρυσαν το σύλλογο Στρωμνιτσιωτών «Η Τιβεριούπολις» με έδρα τη Θεσσαλονίκη και με παράρτημα στο Κιλκίς.[46]
Σε ανάμνηση της νικηφόρας για την Ελλάδα μάχης του Κιλκίς-Λαχανά το Πολεμικό Ναυτικό ονόμασε το 1914 ένα θωρηκτό με το όνομα της πόλης, το θωρηκτό Κιλκίς[47][48]
Κατοχή, Εθνική Αντίσταση και Απελευθέρωση (1941-44)Επεξεργασία
Η πόλη του Κιλκίς περιήλθε υπό Βουλγαρική κατοχή το 1943, όταν η Βουλγαρική ζώνη κατοχής επεκτάθηκε, ώστε να συμπεριλάβει τις περιφέρειες του Κιλκίς και της Χαλκιδικής. Οι Βούλγαροι ακολούθησαν πολιτική βίαιου εκβουλγαρισμού με απώτερο σκοπό την προσάρτηση της περιοχής στη Βουλγαρία, αλλά εμποδίστηκαν σ’ αυτό από τους Γερμανούς συμμάχους τους, που φοβήθηκαν μια αποσταθεροποίηση της Ελλάδας, αν οι Βούλγαροι συνέχιζαν την πολιτική τους. Η περιοχή έγινε μείζον κέντρο αντάρτικης αντιστασιακής δράσης πριν απελευθερωθεί το 1944.
Στις 4 Νοεμβρίου 1944 έλαβε χώρα η Μάχη του Κιλκίς (1944) μεταξύ του ΕΛΑΣ, από τη μία πλευρά, και εθνικιστικών ομάδων-συνεργατών του ναζιστικού Γ΄ Ράιχ και Ταγμάτων Ασφαλείας της Μακεδονίας, από την άλλη. Η μάχη διήρκεσε 9 ώρες και κατέληξε σε πλήρη επικράτηση του ΕΛΑΣ.[49][50]
Αξιοθέατα και ιστορικά μνημείαΕπεξεργασία
Εξωτερική άποψη του αρχαιολογικού μουσείου του Κιλκίς.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Κιλκίς λειτουργεί από το 1972 και συγκεντρώνει στις αίθουσες του τα διάφορα ευρήματα του νομού, που προέρχονται από παραδόσεις ιδιωτών, καθώς και από τις συστηματικές ανασκαφές των τελευταίων ετών. Το υφιστάμενο κτήριο του μουσείου περιλαμβάνει τρεις αίθουσες με διάφορα ευρήματα της προϊστορικής περιόδου και της πρώιμης εποχής του Σιδήρου, ανασκαφικά ευρήματα από τον αρχαιολογικό χώρο του νεκροταφείου της εποχής του Σιδήρου του Παλιού Γυναικόκαστρου, καθώς και ευρήματα ιστορικών χρόνων από την καθημερινή ζωή των πόλεων Ευρωπού και Παλατιανού. Το σημαντικότερο έκθεμα είναι ο μοναδικός στη Βόρεια Ελλάδα Κούρος της αρχαίας Ευρωπού του 6ου π.Χ. αιώνα. Επίσης, έχει και εξωτερικό χωρο όπου φιλοξενούνται επιγραφές και πολλά άλλα εκθέματα.
Το Μουσείο λειτουργεί Τρίτη-Κυριακή από 8:30 ως 15:00 και διαθέτει υποδομές πρόσβασης για τα άτομα με ειδικές ανάγκες.
Το πολεμικό μουσείο του Κιλκίς.
Το Πολεμικό Μουσείο του Κιλκίς άρχισε να λειτουργεί το 1966. Βρίσκεται στον πευκόφυτο λόφο του Ηρώου που απέχει 1 χλμ. από την πόλη, στο λόφο όπου έγινε η τριήμερη φονική μάχη του Κιλκίς (19-21 Ιουνίου 1913) μεταξύ του ελληνικού και του βουλγαρικού στρατού στη διάρκεια του Β' Βαλκανικού Πολέμου και πρόκειται για το παλαιότερο μουσείο από όσα ίδρυσε το Γενικό Επιτελείο Στρατού. Στον ίδιο χώρο υπάρχει Ηρώο πεσόντων της μάχης και προτομές ηρώων αξιωματικών.
Από τα πιο σημαντικά εκθέματα είναι οι σημαίες των πολεμικών σχηματισμών (μεραρχιών και συνταγμάτων) που έλαβαν μέρος στους Βαλκανικούς Πολέμους και τα προσωπικά αντικείμενα του συνταγματάρχη Αντωνίου Καμπάνη, που έπεσε μαχόμενος. Επίσης εκτίθεται οπλισμός, μετάλλια και παράσημα του ελληνικού και του βουλγαρικού στρατού και στολές Ελλήνων στρατιωτών και αξιωματικών του 1913 και διάφορα προσωπικά αντικείμενα πεσόντων μαχητών. Τέλος υπάρχουν πίνακες ζωγραφικής, λιθογραφίες και φωτογραφίες από τις κινήσεις του ελληνικού στρατού.
Στον προαύλιο χώρο του μουσείου, όπως και στο Ηρώο εκτίθενται ορειβατικά και πεδινά πυροβόλα που χρησιμοποιήθηκαν στη μάχη του Κιλκίς. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ανάγλυφος χάρτης και η οπτικοακουστική παρουσίαση της μάχης. Το Στρατιωτικό Μουσείο διαθέτει μικρό χώρο στάθμευσης για ΙΧ οχήματα (χώρος στάθμευσης για λεωφορεία 300 μ. από το Μουσείο ) και έχει δυνατότητα πρόσβασης για άτομα με ειδικές ανάγκες. Το μουσείο λειτουργεί καθημερινά από τις 08:00 έως 14:00 και από 17:00 έως 20:00, και τα Σαββατοκύριακα από 08:00 έως 20:00. Η είσοδος είναι δωρεάν.
Το Σπήλαιο του Αγίου Γεωργίου βρίσκεται στους πρόποδες του Λόφου του Αγίου Γεωργίου του Κιλκίς με μήκος διαδρόμων 300 μέτρων. Το μεγαλύτερο μέρος από τους σταλακτίτες και τους σταλαγμίτες καταστράφηκε από ανθρώπους που έμπαιναν και έσπαζαν κομμάτια, όπως τεχνίτες που έσπαγαν και χρησιμοποιούσαν τον διάκοσμο του σπηλαίου για επενδύσεις συντριβανιών, τζακιών κ.ά.[51] Η επιφάνεια του ξεπερνά τα 1.000 τετραγωνικά μέτρα και έχει δύο ορόφους. Η υγρασία του παραμένει σταθερή στο 95% και η θερμοκρασία του δεν ξεπερνά τους 15 με 17 βαθμούς Κελσίου. Αποτελείται από ασβεστολιθικά πετρώματα και χρονολογούνται 235 εκατομμύρια χρόνια πριν. Η δημιουργία του σπηλαίου άρχισε όταν το νερό της βροχής κατάφερε να περάσει μέσα στα πετρώματα ελευθερώνοντας διοξείδιο του άνθρακα με αποτέλεσμα τη διάβρωση του πετρώματος από την όξινη δράση του. Έτσι με το νερό της βροχής ασβεστίτης εγκαθίσταται στο σπήλαιο, ο οποίος είναι βασικό υλικό των σχηματισμών του σπηλαίου. Μέσα σε αυτό έχουν βρεθεί εκεί πάνω από 300 δείγματα απολιθωμένων οστών ζώων σε πολύ καλή κατάσταση διατήρησης. Αξιοσημείωτη είναι και η παρουσία απολιθωμένων δοντιών και οστών που ανήκουν σε μικροθηλαστικά (τρωκτικά). Η ηλικία της πανίδας τοποθετείται στο Ανώτερο Πλειοστόκαινο (10-100,000 χρόνια πριν από σήμερα). Τον πλούσιο θησαυρό των απολιθωμάτων και των λοιπών σπηλαιολογικών ευρημάτων, καθώς και άλλα ενδιαφέροντα εκθέματα μπορεί ο επισκέπτης να γνωρίσει στο Κέντρο Προβολής Λόφου Αγίου Γεωργίου. Το σπήλαιο ανακαλύφθηκε τυχαία γύρω στο 1925 και η πρώτη χαρτογράφηση έγινε από την Άννα Πετροχείλου, το 1930. Το 1986 έγινε επισκέψιμο ύστερα από κατάλληλες εργασίες αξιοποίησης οι οποίες ξεκίνησαν το 1977.
Άλλα αξιοθέατα και μνημείαΕπεξεργασία
Μονή Αγίου Γεωργίου Λόφου Κιλκίς
Εκκλησιαστικό Μουσείο - Κειμηλιαρχείο Ιεράς ΜητροπόλεωςΠολυανής και Κιλκισίου
Βυζαντινό Κάστρο Παλαιού Γυναικοκάστρου
Βαλκανικός Βοτανικός Κήπος Κρουσσίων
Κέντρο Προβολής Λόφου Αγίου Γεωργίου
Ανοιχτό Θέατρο Λόφου Αγίου Γεωργίου
Πινακοθήκη της Μακεδονικής Καλλιτεχνικής Εταιρείας "Τέχνη" στο Μεταλλικό
Στον μόνιμο εκθεσιακό του χώρο φιλοξενείται παλαιοντολογικά απολιθώματα ζώων και ευρημάτων που έχουν εντοπιστεί στο Σπήλαιο Κιλκίς, καθώς και άλλα ενδιαφέροντα εκθέματα όπως το ομοίωμα της στικτής ύαινας του σπηλαίου, ο “σπηλαιολόγος”, η αναπαράσταση του άγριου ημίονου.[52]
Καπναποθήκη Αυστροελληνικής Εταιρίας Καπνού
Νεοκλασικό Κτίριο Επιμελητηρίου Κιλκίς
Νεοκλασικό κτίριο Ωδείου Μητροπόλεως
Κτίριο Παλιάς Νομαρχίας Κιλκίς
Οθωμανικό Λουτρό Σεϊχ Σεϊτ Εφέντη
Το Κιλκίς είναι προσβάσιμο από τον αυτοκινητόδρομο Α1 μέχρι τον κόμβο του Πολύκαστρου και από την Εθνική Οδό 65 που διέρχεται περιφερειακά της πόλης του Κιλκίς και την συνδέει νότια με την Εγνατία Οδό και τον Αυτοκινητόδρομο 25, ενώ βόρεια με το Τελωνείο Δοϊράνης και τέλος με το βόρειο άκρο του Αυτοκινητόδρομου 25, μόλις 10 χιλιόμετρα από το Τελωνείο Προμαχώνα (σύνορα Ελλάδας-Βουλγαρίας).
Το ΚΤΕΛ Κιλκίς εκτελεί καθημερινά δρομολόγια για Αθήνα, Θεσσαλονίκη και άλλες πόλεις της Ελλάδας.
Το Κιλκίς διαθέτει σιδηροδρομικό σταθμό επί της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης - Αλεξανδρούπολης. Εκτελούνται καθημερινά δρομολόγια για Θεσσαλονίκη και Αλεξανδρούπολη.
Το Κιλκίς δεν διαθέτει αεροδρόμιο και εξυπηρετείται το αεροδρόμιο «Μακεδονία» της Θεσσαλονίκης, από το οποίο απέχει 66 χιλιόμετρα.
Το έδαφος του Κιλκίς είναι στο μεγαλύτερο μέρος του πεδινό ενώ το κλίμα είναι ηπειρωτικό, με ψυχρούς χειμώνες και ζεστά καλοκαίρια. Δέχεται δε πολλές βροχές και χιόνια κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Στη πόλη του Κιλκίς υπάρχουν 14 Νηπιαγωγεία, 9 Δημοτικά σχολεία, 3 Ημερήσια Γυμνάσια και 1 Εσπερινό, 2 Ημερήσια Γενικά Λύκεια, 1 Εσπερινό, 2 ΕΠΑΛ, 1 EΠΑΣ και 1 Σ.Ε.Κ. Επίσης υπάρχει 1 ΤΕΕ Νοσηλευτικής - Σχολή Νοσηλευτικής ΓΝΝΚ και Εργαστήρια ΕΕΕΚ.
Στην πόλη του Κιλκίς είναι εγκατεστημένο το τμήμα Σχεδιασμού και Παραγωγής Ενδυμάτων το οποίο αποτελεί παράρτημα του ΤΕΙ Κεντρικής Μακεδονίας.
Από το 2000 στη πόλη λειτουργεί «Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη». Η συλλογή που έχει συγκεντρώσει αφορά όλα τα θεματικά πεδία των επιστημών και αποτελείται από περίπου 30.000 αντίτυπα βιβλίων, 220 CD-ROM, πλήρες αρχείο όλων των τοπικών εφημερίδων από το 2004 και 6 ενεργές συνδρομές σε περιοδικά. Παράλληλα, εμπλουτίζεται με νέο υλικό.[54]
Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Μεταμορφώσεως του Σωτήρος
Ιερός Ναός Αγίων Πεντεκαίδεκα μαρτύρων Πολιούχων Κιλκίς
Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου
Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου (Παναγία Κιλκίς)
Ιερός Ναός Αγίων Νικολάου και Βασιλείου
Ιερός Ναός Αγίου Θεράποντος
Ιερός Ναός Υψώσεως Τιμίου Σταυρού & Αγίας Αικατερίνης [55]
Πολυάνειο Ωδείο της Ιεράς Μητροπόλεως Πολυανής και Κιλκισίου
Οργανισμός Πολιτισμού, Νέας Γενιάς και Αθλητισμού (Ο.ΠΟ.Ν.Γ.Α.) Δήμου Κιλκίς
Πολιτιστικός Σύλλογος Στενημαχιτών "Ο Άγιος Τρύφων" (Στενήμαχος Ανατολικής Θράκης)
Σύλλογος Στρωμνιτσιωτών "Η Τιβεριούπολις"
Σύλλογος Σαρακατσαναίων "Ο Φλάμπουρας"
Σύλλογος Θρακιωτών Νομού Κιλκίς "Θρακική Εστία"
Ένωση Ποντίων Νομού Κιλκίς "Οι Αργοναύτες"
Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία "Τέχνη" - Παράρτημα Κιλκίς
Πολιτιστική Εταιρία Εκπαιδευτικών Νομού Κιλκίς
Πολιτιστικό Σωματείο "ΧΟΡΟΝΟΣ εν.κύκλιος κίνηση"
Διεθνές Φεστιβάλ Κουκλοθέατρου & Παντομίμας (υπό την αιγίδα του Δήμου Κιλκίς)
Ελευθέρια πόλεως Κιλκίς - 21 Ιουνίου (Αργία)
Το Στέκι της "Τέχνης" στο Μεταλλικό (Κινηματογράφος, Θέατρο, Μουσικές εκδηλώσεις κ.α.)
Χρίστο Σμύρνενσκι (1898-1923), Βούλγαρος ποιητής
Ανδρέας Μακρής (1930-2005), διάσημος βιολιστής
Παναγιώτης Μουλάς (1935-2012), καθηγητής Νεοελληνικής Γλώσσας του πανεπιστήμιου της Nanterre, του Νεοελληνικού Ινστιτούτου της Σορβόννης και της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ.
Λάζαρος Παυλίδης (1929-2004), συγγραφέας
Σάκης Μπουλάς (1954-2014), ηθοποιός, τραγουδιστής
Βίκυ Χατζηβασιλείου (1964-) , νομικός, δημοσιογράφος, πολιτικός, τηλεπαρουσιάστρια ΕΤ3, Αlpha TV[56]
Θεόδωρος Ορφανίδης ( 1975 - ) Μαέστρος.
Φαίη Σκορδά (1980-), τηλεπαρουσιάστρια TV 100, MEGA, ANT1
Βασίλης Φθενάκης (1937-), Ανθρωπολόγος/Ανθρωπογενετικός, Ψυχολόγος, Καθηγητής, Δρ. Δρ. Δρ. Επίτιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Μόσχας (Moscow State Pedagogical University), Επίτιμος Διδάκτορας Πανεπιστημίου Κρήτης, Επίτιμος Διδάκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, Επίτιμος Καθηγητής του Zhenjiang University for International Studies/Κίνα, Ειδικός Σύμβουλος του Zhenjiang University, 2006 - 2019 Επίτιμος Πρόεδρος της Didacta Association - Γερμανία.
Λάκης Σημαιοφορίδης (1959-), παλαίμαχος διεθνής ποδοσφαιριστής ΠΑΟ, νομικός, πρ. πρόεδρος ΠΣΑΠ
Δημήτριος Μάρκος (1971-), παλαίμαχος διεθνής ποδοσφαιριστής ΠΑΟ, ΠΑΟΚ, ΑΕΚ, Άρη Θεσσαλονίκης, Σέφιλντ Γιουνάιτεντ
Λέανδρος Συμεωνίδης (1937-), παλαίμαχος διεθνής ποδοσφαιριστής ΠΑΟΚ
Νίκος Παπαδόπουλος (1970-), παλαίμαχος ποδοσφαιριστής Άρη Θεσσαλονίκης, Ξάνθης, Εργοτέλη, ΟΦΗ και προπονητής Ο.Φ.Η. , Ολυμπιακού Λευκωσίας, Καβάλας
Βαλεντίνη Γραμματικοπούλου, Ελληνίδα αθλήτρια αντισφαίρισης
Στέφανος Δέδας (1982), Προπονητής καλαθοσφαίρισης.
Γκότσε Ντέλτσεφ (1872-1903), Βούλγαρος πολιτικός και ηγέτης της Ε.Μ.Ε.Ο. (Εσωτερική -Βουλγάρικη- Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση)
Αλεξάντερ Στάνισεφ (1886-1945), Βούλγαρος γιατρός και πολιτικός
Κωνσταντίνος Τριαρίδης, πολιτικός, υπουργός Βορείου Ελλάδος
Σάββας Τσιτουρίδης (1954-), νομικός, πολιτικός, βουλευτής με Ν.Δ. πρώην υπουργός Εργασίας και Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων
Γιάννης Αμανατίδης, πολιτικός, υφυπουργός εξωτερικών
Γιώργος Γεωργαντάς, νομικός, πολιτικός, βουλευτής ΝΔ, Υφυπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης (2019-σήμερα)
Οι κυριότερες αθλητικές εγκαταστάσεις της πόλης:
Κλειστό Δημοτικό Γυμναστήριο (ΔΑΚ) Κιλκίς
Νέο Κλειστό Δημοτικό Γυμναστήριο (Β' ΔΑΚ) Κιλκίς
Κλειστό Γυμναστήριο 2ου Γυμνασίου
Κλειστό Γυμναστήριο 3ου Γυμνασίου
Στο Κιλκίς δραστηριοποιούνται διάφορα αθλητικά σωματεία, με σημαντικότερα τον Κιλκισιακό στο ποδόσφαιρο και το Γ.Α.Σ. Κιλκίς στο χάντμπολ.
Αθλητικοί Σύλλογοι με έδρα το Κιλκίς
Παρουσία στη Β΄ Εθνική
Παρουσία στη Γ΄ Εθνική
Ο κούρος του Ευρωπού, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κιλκίς
Τέχνη, Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία - Παράρτημα Κιλκίς
Σωτήρης Χρηστίδης - Μάχη του Κιλκίς. Η Μάχη Κιλκίς-Λαχανά διεξήχθη 19-21 Ιουνίου 1913 κατά τη διάρκεια του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου.
Λεπτομέρεια του τέμπλου στον ναό της Ιεράς Μονής Αγίου Γεωργίου Κιλκίς
Ο Παντοκράτωρ στον ναό της Ιεράς Μονής Αγίου Γεωργίου Κιλκίς
Ένα σπήλαιο στο Κιλκίς
Γιγαντόκουκλα του κουκλοθεάτρου Κιλκίς
Κατάλογος Κάστρων Νομού Κιλκίς
Παραδοσιακοί χοροί νομού Κιλκίς
Όλα είναι δρόμος (ταινία)
↑ BлaxoB, Tyшe. Kykyш и HeroBoTo MиHaлo. Coфия, 1969.
↑ «Ιστορία του Κιλκίς - Κιλκίς Μουσεία - Ήθη και Έθιμα του Κιλκίς - Αρχαία Κιλκίς - Μοναστήρια Κιλκίς - Κάστρα Κιλκίς». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Μαρτίου 2019. Ανακτήθηκε στις 30 Μαρτίου 2019.
↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 «ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΛΟΦΟΥ ΚΙΛΚΙΣ». Ιερά Μητρόπολης Πολυανής και Κιλκισίου. Ανακτήθηκε στις 28 Ιουλίου 2016.
↑ Άρθρο της εφημερίδας "Μακεδονία", 9 Μαΐου 2008
↑ Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης - Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μικρά Ασία
↑ Αντωνίου Μηλιαράκη, "Ιστορία του Βασιλείου της Νικαίας και του Δεσποτάτου της Ηπείρου (1204-1261)", Εκδόσεις ΙΩΝΙΑ΄ (Εκδόσεις Ιονικής Τράπεζας), Αθήνα 1994
↑ Χρήστου Μιχαλόπουλου, "Η Λατινική Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης (1204-1261)", εκδόσεις Σπανίδη, Ξάνθη 2007
↑ Harun Yeni, Demography and Settlement in Paşa Sancağı Sol-Kol Region According to Muhasebe-i Vilayet-i Rumeli Defteri Dated 1530, Supervisor: Prof. Halil İnalcık, Bilkent University, Department of History, Σεπτέμβριος 2006, σελ. 96
↑ Ιστορικό τεκμήριο από κώδικα του 1732
↑ «Ονόματα από Γαλάτιστα, Καστοριά, Νάουσα, Βέροια, Κιλκίς, Σέρρες, Επανομή, Ζαγκλιβέρι, Ασβεστοχώρι, Χορτιάτης, Βασιλικά και Δουμπιά σε κώδικα του 1732». 16 Ιουνίου 2010. Ανακτήθηκε στις 22 Ιουλίου 2018.
↑ «Άρθρο Ιστορίας του Δήμου Κιλκίς». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Μαΐου 2004. Ανακτήθηκε στις 22 Μαΐου 2004.
↑ Καράβας 2014, σελ. 277
↑ Καράβας 2014, σελ. 277-8
↑ Καράβας 2014, σελ. 278-9
↑ Καράβας 2014, σελ. 279
↑ Καράβας 2014, σελ. 280, 281
↑ Ο Βόρειος Ελληνισμός κατά την πρώιμη φάση του Μακεδονικού Αγώνα (1878-1894) - Απομνημονεύματα Αναστάσιου Πηχεώνα, Κωνσταντίνος Απ. Βακαλόπουλος, Εκδοτικός οίκος Αντώνιου Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2004, σελ. 159
↑ [Στη Βουλγαρική "Τ. Βλάχωφ: Ιστορία του Κιλκίς", Φιλιππούπολη 1885]
↑ «Οικουμενικόν Πατριαρχείον, Ιερά Μητρόπολις Πολυανής και Κιλκισίου». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Ιουνίου 2010. Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2010.
↑ Νικόλαος Θ. Σχινάς (1886). «Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου Νέας Οροθετικής Γραμμής και Θεσσαλίας». Αθήνα: Messager d' Athènes. σελ. 368. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Ιουλίου 2020. Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2018.
↑ Καράβας 2014, σελ. 281-2, 308-9
↑ Καράβας 2014, σελ. 280, 282
↑ Καράβας 2014, σελ. 283-8
↑ Καράβας 2014, σελ. 293-4
↑ Καράβας 2014, σελ. 290-1: «[...] Εις το περίφημο αυτό Κιλκίσιον, 42 οικογένειαι υπέβαλον αιτήσεις προς τον Επίσκοπον Πολυανής κ. Παρθένιον, δι' ων δηλούσι την απόφασίν των να επανέλθωσιν εις την Ορθοδοξίαν, προσκαλούσι δε την Α. Πανιερότητα εις την πόλιν των. [...]»
↑ Καράβας 2014, σελ. 289-90
↑ Καράβας 2014, σελ. 293-8
↑ Καράβας 2014, σελ. 298-308
↑ Καράβας 2014, σελ. 311-3
↑ ["Αφανείς Γηγενείς Μακεδονομάχοι" της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (ΕΜΣ),Εκδόσεις University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2008, σελ. 95]
↑ «"Χρήστου Ίντου: Κέντρα Οργάνωσης, Δράσης και Αντίστασης των Ελλήνων του Νομού Κιλκίς κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα" Πρακτικά Συνεδρίου "100 Χρόνια από το θάνατο του Παύλου Μελά", Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (ΕΜΣ), Θεσσαλονίκη 2004». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Ιουλίου 2015. Ανακτήθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 2016.
↑ Ελευθεροτυπία, Βασιλική Λάζου, 1 Ιουνίου 2014, Η περίπτωση του Μεταλλικού και οι δυσκολίες της αποκατάστασης
↑ Καράβας 2014, σελ. 313-4
↑ Καράβας 2014, σελ. 319
↑ Τάσος Κωστόπουλος (2016-06-18). «Μια παράξενη «απελευθέρωση»». Η Εφημερίδα των Συντακτών. https://www.efsyn.gr/themata/fantasma-tis-istorias/73276_mia-paraxeni-apeleytherosi.
↑ Μαργαρίτης, Γιώργος (1999). «Οι πόλεμοι». Στο: Χατζηιωσήφ, Χρήστος. Ιστορία της Ελλάδας του 20ου αιώνα. Οι απαρχές 1900-1922. A2. Αθήνα: Βιβλιόραμα. σελ. 171.  Embiricos, Léonidas (2011). «Kilkis 1913 : territoire, population et violence en Macédoine». European Journal of Turkish Studies (12). https://journals.openedition.org/ejts/4486.  Για τις κινήσεις των αντίπαλων στρατευμάτων κατά τη μάχη, βλ. Σβολόπουλος, Κωνσταντίνος (1977). «Η μάχη του Κιλκίς-Λαχανά (19-21 Ιουνίου 1913) πόλεμοι». Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. Νεώτερος Ελληνισμός από το 1881 ως το 1913. ΙΔ΄. Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών. σελίδες 342–344.
↑ 37,0 37,1 37,2 Γεώργιος Καραμαλάκης, Η μεταξύ Πάικου και Κρουσσίων Χώρα, Β΄ έκδοση, εκδόσεις Ηδωνός, Αθήνα, 1997, σελ. 118
↑ 38,0 38,1 Καράβας 2014, σελίδες 317-319. Embiricos, Léonidas (2011). «Kilkis 1913 : territoire, population et violence en Macédoine». European Journal of Turkish Studies (12). https://journals.openedition.org/ejts/4486.  Τάσος Κωστόπουλος (18-06-2016). «Μια παράξενη «απελευθέρωση»». Η Εφημερίδα των Συντακτών. https://www.efsyn.gr/themata/fantasma-tis-istorias/73276_mia-paraxeni-apeleytherosi.  Κωστόπουλος, Τάσος (2007). Πόλεμος και εθνοκάθαρση: Η ξεχασμένη πλευρά μιας δεκαετούς εθνικής εξόρμησης (1912-1922). Αθήνα: Βιβλιόραμα. σελίδες 50–51.
↑ «Εξέλιξη πληθυσμού Δήμου Κιλκίς». Οδηγός Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Ιουλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2012.
↑ Ιερά Μητρόπολις Πολυανής και Κιλκισίου: Οἱ Άγιοι Πεντεκαίδεκα Ἱερομάρτυρες, impk.gr
↑ Μακεδονικά - eJournals
↑ Ακαλάν Δήμος (1915 - 1919) Θρακικός Ηλεκτρονικός Θησαυρός
↑ Από τα μοναστήρια των χαμένων πατρίδων στα μοναστήρια του τόπου μας
↑ Η Στρώμνιτσα, από την εποποιία στο δράμα. Έκδοση του Συλλόγου Στρωμνιτσιωτών Κιλκίς «Η Τιβεριούπολις», Κιλκίς 1990
↑ Α. Αγγελόπουλος, Βόρειος Μακεδονία. Ο Ελληνισμός της Στρωμνίτσης, τοπογραφία-ιστορία-εκκλησία-παιδεία-εθνική και κοινοτική ζωή, Θεσσαλονίκη 1980, σσ. 150-151.
↑ πρώην θωρηκτό USS Mississippi
↑ Καράβας, Σπύρος (2014). Μυστικά και παραμύθια από την ιστορία της Μακεδονίας. Αθήνα: Βιβλιόραμα. σελ. 323.
↑ Σ. Δορδανάς Έλληνες εναντίον Ελλήνων, Ο κόσμος των Ταγμάτων Ασφαλείας στην κατοχική Θεσσαλονίκη 1941-1944. εκδ. Επίκεντρο, 2006, isbn 960-6647-31-5
↑ Μητσόπουλος Θανάσης, Το 30ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, Αναμνήσεις στα μακεδονικά βουνά, εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, σελ. 405.
↑ Σπήλαιο Κιλκίς, τοπικός οδηγός
↑ «Κέντρο Προβολής Λόφου Αγίου Γεωργίου». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Ιουλίου 2020. Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2017.
↑ Προωθείται το έργο αναπαλαίωσης του ιστορικού επισκοπείου της Μητροπόλεως
↑ Διοίκηση Ι.Μητρόπολις | Ιερά Μητρόπολις Πολυανής και Κιλκισίου
↑ Ραδιοφωνικός σταθμός, Αδέσμευτος 95,2 Βίκυ Χατζηβασιλείου[νεκρός σύνδεσμος]
Καράβας, Σπύρος (2002). ««Περί κοινότητος ἑλληνικής έν Κιλκίς, 1901»». Αρχειοτάξιο 4: 6-32. http://www.askiweb.eu/images/Archeiotaxio/Archeiotaxio4.pdf.
Καράβας, Σπύρος (2014). «"Περί κοινότητος ἑλληνικής ἐν Κιλκίς, 1901"». Μυστικά και παραμύθια από την ιστορία της Μακεδονίας. Αθήνα: Βιβλιόραμα. σελίδες 275–326.
Βαλσαμίδης, Πασχάλης (2000). «Προσφυγικές εγκαταστάσεις στο Κιλκίς και την περιφέρεια του». Μακεδονικά 32: 219-291. https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/makedonika/article/view/5733/5472.