el el el el el el el el el el el el el el el el ja el el el el el el el el ja el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el oc el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el en el en el en el en el en el en el en el en el en el en el el uk el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el
Η Αγία Σοφία, ή επίσημα ο Ναός της του Θεού Σοφίας, της Θεσσαλονίκης είναι ένας από τους παλαιότερους και σπουδαιότερους χριστιανικούς ναούς της πόλης[2], ο οποίος έχει παραμείνει ακέραιος μέσα στο βάθος του χρόνου και λειτουργεί μέχρι σήμερα ως Καθεδρικός Ναός της Θεσσαλονίκης αποτελώντας ταυτόχρονα αναγνωρισμένο Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος στην Ελλάδα και τμήμα μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς (από 1988)
Παλαιοχριστιανικά και Βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης
Επίσημο όνομα στον κατάλογο μνημείων Π.Κ.
Η Ανάληψη του Χριστού. Λεπτομέρεια ψηφιδωτού στην κόγχη του ιερού του του Ναού της του Θεού Σοφίας.
Η Αγία Σοφία είναι χτισμένη στον αρχιτεκτονικό τύπο της βασιλικής με τρούλο[2]. Οι κίονες του κεντρικού κλίτους είναι τραβηγμένοι προς τα πλάγια, ώστε ο κεντρικός χώρος του ναού να έχει σχήμα ισοσκελούς σταυρού. Μπορεί έτσι να θεωρηθεί μια μεταβατική μορφή μεταξύ της βασιλικής με τρούλο και του εγγεγραμμένου σταυροειδούς, που κυριαρχεί στη βυζαντινή ναοδομία από το 10ο αιώνα και μετά. Μαζί με το Ναό της Αγίας Θεοδοσίας, τη Μονή του Ουάλεντος στην Κωνσταντινούπολη και την κατεστραμμένη Εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στη Νίκαια, η Αγία Σοφία της Θεσσαλονίκης αντιπροσωπεύει ένα από τα κύρια αρχιτεκτονικά παραδείγματα αυτού του τύπου αρχιτεκτονικής, αρκέτα διάσημης τη βυζαντινή περίοδο.[10]
Ο ναός διακοσμήθηκε την περίοδο της Εικονομαχίας, με ανεικονικά ψηφιδωτά, παρόμοια με τον Ναό της Αγία Ειρήνης στην Κωνσταντινούπολη και στην Εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στη Νίκαια, που σώζονται μέχρι σήμερα στην καμάρα του ιερού. Ο μεγάλος χρυσός σταυρός στο τεταρτοσφαίριο της κόγχης αντικαταστάθηκε με το ψηφιδωτό της Θεοτόκου το 787-797 μετά την νίκη των Εικονολατρών. Στον τρούλο εικονίζεται η Ανάληψη του Χριστού, με την επιγραφή από τις Πράξεις 1:11 "ἄνδρες Γαλιλαῖοι, τί ἑστήκατε βλέποντες εἰς τὸν οὐρανόν" όπου παρίστανται οι Δώδεκα Απόστολοι, η Παναγία και δύο άγγελοι. Το συγκεκριμένο έργο εικάζεται πως ανάγεται κατά τον 7ο αιώνα[2].
Ψηφιδωτό του τρούλου (9ου αιώνα)
Η Πλατυτέρα Θεοτόκος. Λεπτομέρεια ψηφιδωτού στην κόγχη του ιερού
Η Θεοτόκος δεόμενη. Λεπτομέρεια ψηφιδωτού της Αναλήψεως στον τρούλο
Ψηφιδωτό της κόγχης (11ου αιώνα)
Ψηφιδωτό του τρούλου - λεπτομέρεια
Το εσωτερικό της Αγίας Σοφίας
Η Αγία Σοφία ως οθωμανικό τέμενος (πριν το 1890)
↑ odysseus .culture .gr /h /2 /gh251 .jsp?obj _id=1661.
↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Σύγχρονος Εγκυκλοπαιδεία Ελευθερουδάκη, τόμος 22, σ. 671.
↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 «Ναός Αγίας Σοφίας». Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2015.
↑ Συμβουλευτικό Όργανο Αξιολόγησης UNESCO, Λίστα Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς No. 456
↑ Μακεδονία, 30 Ιουνίου 1913, σ. 3.
↑ «Rough Guides». Rough Guides. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Οκτωβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2016.
↑ «Ι.Μ.Θ. :: Δελτία Τύπου». www.imth.gr. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Μαΐου 2010. Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2016.
↑ «Ι.Μ.Θ. :: Άγιοι». www.imth.gr. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Φεβρουαρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2016.
↑ «Ι.Μ.Θ. :: Άγιοι». www.imth.gr. Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2016. [νεκρός σύνδεσμος]
↑ Krautheimer 1986, σελ. 317
(Ιταλικά) Krautheimer, Richard (1986). Architettura paleocristiana e bizantina. Τορίνο: Einaudi.
Αστρεινίδου-Κωτσάκη, Πελαγία (1995). Το μνημείο και η ιστορία του: αποκαταστάσεις στην Αγία Σοφία Θεσσαλονίκης, σελ. 67-77.
Μαρκή, Ευτέρπη (1997). «Η Αγία Σοφία και τα προσκτίσματά της μέσα από τα αρχαιολογικά δεδομένα». Θεσσαλονικέων Πόλις (1): 54-61.
Μαυροπούλου-Τσιούμη, Χρυσάνθη (2014). Αγία Σοφία: ο μεγάλος ναός της Θεσσαλονίκης. Αθήνα: Καπόν.
Μέντζος, Αριστοτέλης (2000). «Αγία Σοφία ή Άγιος Μάρκος». Βυζαντινά (21): 583-587.
Χατζητρύφωνος, Ευαγγελία (1999). «Η εικόνα, το περιεχόμενο και οι επεμβάσεις στο χώρο γύρω από την Αγία Σοφία Θεσσαλονίκης». Μνημείο και Περιβάλλον (5): 97-129.