el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el ja el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el ru el el el el en el el el el el el en el el el el el el en el el el el en el el el en el el el en el el el el en el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el en el el el en el el el el el el el en el el el el en el el el el el el el el el el en el en el en el el el el el el en el en el en la el el el el el en el el en el sv el el en el fr el el en el de el el en el de el el en el fr el el nb el fr el el en el fr el el en el el en el el el el el el el el el el el el el en el el el el el uk en el fr hu el hbs_lat en ru el en en en el en en en en el el el en el en en el en el el el el el el el el el el el en el el el en el en el el el el el el el el el el el el el el el el
Η Δημοκρατία της Σέρπσκα (σερβικά κυριλλικά: Peпyблиka Cpпcka‎) είναι μία από τις δύο οντότητες της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης (η άλλη είναι η Ομοσπονδία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης). Βρίσκεται στα βόρεια και ανατολικά της χώρας. Η μεγαλύτερη πόλη και το διοικητικό της κέντρο είναι η Μπάνια Λούκα, που βρίσκεται στον ποταμό Βρμπας, ενώ τυπικά πρωτεύουσά της είναι το Ανατολικό Σαράγεβο.
δεδομένα (π • σ • ε )
Η Δημοκρατία της Σέρπσκα ιδρύθηκε το 1992 στην αρχή του πολέμου της Βοσνίας με τη δηλωμένη πρόθεση να διαφυλάξει τα συμφέροντα των Σέρβων της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Ο πόλεμος οδήγησε στην εκδίωξη της συντριπτικής πλειοψηφίας των Κροατών και των Μποσνιάκων από το έδαφος που διεκδικεί η Δημοκρατία της Σέρπσκα και μια εισροή Σέρβων που εκδιώχθηκαν από την Ομοσπονδία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Μετά τη Συμφωνία του Ντέιτον του 1995, η Δημοκρατία της Σέρπσκα πέτυχε διεθνή αναγνώριση ως οντότητα εντός της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του σερβικού πληθυσμού της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης ζει στη Δημοκρατία της Σέρπσκα.
Η Δημοκρατία της Σέρπσκα ακολουθεί κοινοβουλευτικό σύστημα με την Εθνοσυνέλευση να κατέχει τη νομοθετική εξουσία εντός της οντότητας. Η Δημοκρατία της Σέρπσκα είναι σχετικά συγκεντρωτική, αν και χωρίζεται σε 64 δήμους που ονομάζονται οπστίνε[2]. Το κοινοβούλιο έχει 83 έδρες και η τρέχουσα σύνθεση είναι η δέκατη από την ίδρυσή της.
2.6 Ο πόλεμος της Βοσνίας και η ανακήρυξη της Δημοκρατίας της Σέρπσκα
Ταμπέλα εισόδου στη Δημοκρατία της Σέρπσκα στη διοικητική γραμμή με την Ομοσπονδία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης
Σύμφωνα με την Glas Srpske, μια καθημερινή εφημερίδα της Μπάνια Λούκα, το όνομα της σύγχρονης οντότητας δημιουργήθηκε από τον πρώτο υπουργό πολιτισμού της, Ljubomir Zuković. [9]
Άμαξα της Εποχής του Σιδήρου από το Μπανιάνι (Banjani) κοντά στο Σοκολάτς (Sokolac)
Τα αρχαιολογικά στοιχεία στη Δημοκρατία της Σέρπσκα, καθώς και στις παραμεθόριες περιοχές της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, πιστοποιούν έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα στην Παλαιολιθική Εποχή . Συγκεκριμένα, το 1976, κοντά στη σύγχρονη πόλη Στόλατς (Stolac) στην τότε σχετικά φιλόξενη λεκάνη της Νερέτβα, ανακαλύφθηκαν αρχαιολογικά αντικείμενα με τη μορφή χαρακτικών σε σπηλιές στο Μπαντάν (Badanj) και κόκαλα ελαφιών στην περιοχή που δείχνουν τη δραστηριότητα κυνηγών-τροφοσυλλεκτών από τα παλιά χρόνια. 14.000–10.000 π.Χ. [10] Στην ευρύτερη περιοχή της Ερζεγοβίνης, παρόμοιες ανακαλύψεις συνδέουν τις πρώτες δραστηριότητες της περιοχής με το Μαυροβούνιο και την παράκτια Κροατία.
Με τη Νεολιθική όμως ήρθε πιο μόνιμη εγκατάσταση. Φυσικά, αυτό συνέβη κατά μήκος των ποταμών της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης καθώς η γεωργία εξαπλώθηκε από τα νοτιοανατολικά. Πιο αξιοσημείωτος, ο πολιτισμός Μπουτμίρ αναπτύχθηκε κοντά στο σημερινό Ανατολικό Σαράγεβο στον ποταμό Βόσνα . Μια ποικιλία από είδωλα, κυρίως γυναικείου χαρακτήρα, βρέθηκαν στην τοποθεσία Μπουτμίρ (Butmir), μαζί με πιρόγες.
Με τις ινδοευρωπαϊκές μεταναστεύσεις της Εποχής του Χαλκού ήρθε η πρώτη χρήση μεταλλικών εργαλείων στην περιοχή. Μαζί με αυτό ήρθε η κατασκευή ταφικών τύμβων — τύμβων ή κουργκάν . Τα υπολείμματα αυτών των τύμβων βρίσκονται στη βορειοδυτική Βοσνία κοντά στο Πριέντορ, απόδειξη όχι μόνο πυκνότερης εγκατάστασης στον βόρειο πυρήνα της σημερινής Δημοκρατίας της Σέρπσκα αλλά και κειμηλίων της Εποχής του Χαλκού. [11]
Με την εισροή της Εποχής του Σιδήρου, ο πολιτισμός Glasinac, που αναπτύχθηκε κοντά στο Sokolac στην ανατολική Δημοκρατία της Σέρπσκα, ήταν ένας από τους σημαντικότερους από τους μακροχρόνιους Ινδοευρωπαίους κατοίκους της χώρας, τους Ιλλυριούς . Αργότερα, αυτοί οι Ιλλυριοί — οι Autariatae — επηρεάστηκαν από τους Κέλτες μετά τη Γαλατική εισβολή στα Βαλκάνια . [12]
Επικράτεια της Δημοκρατίας της Σέρπσκα στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, 4ος αιώνας
Ο Χριστιανισμός εξαπλώθηκε στην περιοχή σχετικά αργά τουλάχιστον εν μέρει λόγω της ορεινής φύσης της υπαίθρου και της έλλειψης μεγάλων οικισμών. Τον τέταρτο αιώνα όμως, η χώρα άρχισε να εκχριστιανίζεται μαζικά. [13] Με τη διάσπαση της Δυτικής και της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 395, η περιοχή της σημερινής Δημοκρατίας της Σέρπσκα έπεσε κάτω από τη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Απόδειξη της μετέπειτα θρησκευτικής πόλωσής της και της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, αργότερα κατακτήθηκε ως σύνορο της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, προάγγελος για τον μελλοντικό θρησκευτικό διχασμό.
Φρούριο Κάστελ στη Μπάνια Λούκα, που πρωτοεμφανίστηκε ως πρώιμο σλαβικό οχυρό ή γκραντίνα
Με την παρακμή της ρωμαϊκής κυριαρχίας στην περιοχή ήρθε η περίοδος μετανάστευσης, η οποία, δεδομένης της θέσης της Δημοκρατίας της Σέρπσκα στη νοτιοανατολική Ευρώπη, αφορούσε μια μεγάλη ποικιλία λαών. Μεταξύ των πρώτων ήταν η εισβολή των γερμανικών λαών από την ανατολή και το βορρά, και η περιοχή έγινε μέρος του Οστρογοτθικού Βασιλείου το 476.
Μέχρι το 535, η περιοχή καταλήφθηκε για άλλη μια φορά από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Εκείνη την εποχή, η λαβή της Αυτοκρατορίας ήταν και πάλι σχετικά χαλαρή και οι Σλάβοι, συμπεριλαμβανομένων των Λευκών Σέρβων και των Λευκών Κροατών, εισέβαλαν στη γύρω περιοχή. Ως εκ τούτου, η περιοχή της σημερινής Δημοκρατίας της Σέρπσκα χωρίστηκε μεταξύ του μεσαιωνικού Βασιλείου της Κροατίας [14] και τη μεσαιωνική σερβική županije, που συμπεριλάμβανε τις περιοχές, Βοσνία, Ζαχλουμία, Τραβούνια (Travunija), και Σερβία, στη συνέχεια, περιλαμβανομένης και της γης στην ανατολική Βοσνία, σύμφωνα με το εγγχειρίδιο De Administrando Imperio,[15]. Τμήματα της σημερινής Σέρπσκα ήταν τοποθεσίες εγκατάστασης του αρχικού λευκού σερβικού λαού. [16]
Στέτσακ, μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, στο βουνό Τρεσκαβίτσα (Treskavica)
Ολόκληρη η Βοσνία έγινε μέρος των ουγγρικών εδαφών του στέμματος μέχρι τα τέλη του 11ου αιώνα. Η περιοχή ήταν γνωστή υπό την ουγγρική κυριαρχία ως Βανάτο της Βοσνίας . Αργότερα, ωστόσο, με την κυριαρχία του Μπαν Κούλιν (Ban Kulin), ο οποίος θεωρείται ο ιδρυτής της Βοσνίας, η περιοχή έγινε ντε φάκτο ανεξάρτητη. Το 1377, το Βανάτο της Βοσνίας έγινε το μεσαιωνικό Βασίλειο της Βοσνίας, υπό τον Τέρβτκο Α' (Tvrtko I) του Οίκου Κοτρομάνιτς (Kotromanić) . Οι πρωτεύουσες του βασιλείου βρίσκονταν όλες στο κέντρο του, ενώ η βόρεια περιφέρεια παρέμεινε υπό την ονομαστική ουγγρική κυριαρχία ως η περιοχή της Ουσόρα . Οι αρχιτεκτονικές κληρονομιές αυτής της περιόδου περιλαμβάνουν το φρούριο Κάστελ στη Μπάνια Λούκα, καθώς και κάστρα, εκκλησίες και μοναστήρια σε όλη τη χώρα.
Με την ακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο Στέφαν Τομάσεβιτς, ο τελευταίος ηγεμόνας του Οίκου Κοτρομάνιτς, παρέδωσε τη Βοσνία και τη Σερβία στο καθεστώς του Οθωμανικού υποτελή. Όντας καθολικός ο ίδιος, δεν ήταν δημοφιλής στον ορθόδοξο πληθυσμό της Σερβίας, καθώς και στα μέλη της Βοσνιακής Εκκλησίας . [17] Αρνούμενος να αποτίσει φόρο τιμής στον Μωάμεθ τον Πορθητή, ο βασιλιάς Στέφαν Τομάσεβιτς εκτελέστηκε και μεγάλο μέρος της Βοσνίας έπεσε υπό την άμεση οθωμανική κυριαρχία το 1463 ως το Εγιαλέτι της Βοσνίας . Ολόκληρη η χώρα έπεσε το 1482, με την ίδρυση του σαντζακιού της Ερζεγοβίνης .
Η γέφυρα του Μεχμέτ Πασά Σοκόλεβιτς, Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, στο Βίσεγκραντ, που ιδρύθηκε από τον Οθωμανικό μεγάλο βεζίρη σερβικής καταγωγής Σοκολού Μεχμέτ ΠασάS
Η Οθωμανική κυριαρχία στη σύγχρονη περιοχή της Δημοκρατίας της Σέρπσκα είδε μια άλλη προσθήκη στον θρησκευτικό της ιστό — το Ισλάμ. Μέλη της Βοσνιακής Εκκλησίας, καθώς και πολλοί Ορθόδοξοι και Καθολικοί Βόσνιοι, ασπάστηκαν σταδιακά το Ισλάμ. Η Οθωμανική κυριαρχία άφησε μια βαθιά αρχιτεκτονική κληρονομιά στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και τη Δημοκρατία της Σέρπσκα. Το πιο διάσημο τζαμί αυτής της περιόδου είναι το τέμενος Φερχάτ Πασά (Ferhadija), που βρίσκεται στη Μπάνια Λούκα . Επιπλέον, το θέμα του βιβλίου του Ίβο Άντριτς Το Γεφύρι του Δρίνου, δηλαδή η Γέφυρα του Μεχμέτ Πασά Σοκόλοβιτς στο Βίσεγκραντ, κατασκευάστηκε από τον Μιμάρ Σινάν, τον πιο διάσημο Οθωμανό αρχιτέκτονα, το 1577, για τον Μεγάλο Βεζίρη Σοκολού Μεχμέτ Πασά. Χρόνια νωρίτερα, ο ίδιος Μέγας Βεζίρης γεννήθηκε από Ορθόδοξη οικογένεια σε μια μικρή πόλη της Βοσνίας και τον πήραν από τους γονείς του ως παιδί για ανατροφή ως γενίτσαρος. Η γέφυρα του είναι ένα σύμβολο των θρησκευτικών και πολιτιστικών διαφορών — και τελικά συγκρούσεων — που χαρακτηρίζουν τη Δημοκρατία της Σέρπσκα και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.
Με τις συγκρούσεις Οθωμανών-Αψβούργων στα τέλη του 17ου και 18ου αιώνα, τμήματα της βόρειας Δημοκρατίας της Σέρπσκα έγιναν μέρος της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων για σχετικά σύντομες χρονικές περιόδους. Ο κανόνας ήταν πιο μόνιμος μετά την αυστροουγγρική εισβολή το 1878. Χαρακτηρισμένη από οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη που δεν είχε παρατηρηθεί στην τότε οπισθοδρομική Οθωμανική Αυτοκρατορία, η αυστροουγγρική κυριαρχία έγινε ευπρόσδεκτη από πολλούς. Ωστόσο, πολλοί μουσουλμάνοι έφυγαν από τη Βοσνία, αφήνοντας τους Σέρβους ως την πλειοψηφία στο σύνολο της Συγκυριαρχίας . [18]
Η λεύκα της φρίκης στο Μνημείο Γιασένοβατς, ένα από τα βασικά σημεία της Γενοκτονίας των Σέρβων, κατά την οποία δεκάδες χιλιάδες Σέρβοι πολίτες της Βοσνίας σκοτώθηκαν βάναυσα
Με τη δολοφονία του αρχιδούκα Φραντς Φερδινάνδου της Αυστρίας, που έγινε από τον Σερβοβόσνιο Γαβρίλο Πρίντσιπ, μέλος της Γιουγκοσλαβικής Μλάντα Μπόσνα, ξέσπασε ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος το 1914. Μετά τον πόλεμο, το έδαφος της σημερινής Σέρπσκα ενσωματώθηκε στις μπανόβινες Βερμπάς (Vrbas), Ντρίνα (Drina) και Ζέτα (Zeta) του Βασιλείου των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων, που μετονομάστηκε σε Γιουγκοσλαβία το 1929.
Μετά το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και την εισβολή στη Γιουγκοσλαβία το 1941, η Σέρπσκα έπεσε στην κυριαρχία του ναζιστικού κράτους-μαριονέτας, του Ανεξάρτητου Κράτους της Κροατίας . Περίπου 300.000 Σέρβοι υπολογίζεται ότι έχασαν τη ζωή τους υπό το καθεστώς των Ουστάσε ως αποτέλεσμα της εκστρατείας γενοκτονίας. [19] Μια σειρά από σφαγές, καθώς και η χρήση διαφόρων στρατοπέδων συγκέντρωσης και εξόντωσης, έλαβε χώρα στη Σέρπσκα κατά τη διάρκεια του πολέμου. Το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Γιασένοβατς, που βρίσκεται στη σημερινή Κροατία, ήταν ο τόπος των θανάτων περίπου 100.000 ανθρώπων, περίπου 52.000 από τους οποίους ήταν εθνοτικά Σέρβοι. [20] Σφαγές σημειώθηκαν επίσης στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Garavice και Kruščica στο ανατολικό τμήμα της Βοσνίας. Το καθεστώς έσφαξε συστηματικά και βάναυσα Σέρβους σε χωριά της επαρχίας, χρησιμοποιώντας ποικίλα εργαλεία. [21] Η κλίμακα της βίας σήμαινε ότι περίπου 1 στους 6 Σέρβους που ζούσε στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη ήταν θύμα σφαγής και σχεδόν κάθε Σέρβος είχε ένα μέλος της οικογένειας που σκοτώθηκε στον πόλεμο, κυρίως από τους Ούστασε. Η εμπειρία είχε βαθιά επίδραση στη συλλογική μνήμη των Σέρβων στην Κροατία και τη Βοσνία. [22] Υπολογίζεται ότι 209.000 Σέρβοι ή το 16,9% του πληθυσμού της Βοσνίας σκοτώθηκαν στο έδαφος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης κατά τη διάρκεια του πολέμου. [23] Σήμερα, μνημεία που τιμούν αυτά τα θύματα βρίσκονται σε όλη τη Δημοκρατία της Σέρπσκα και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.
Οι Γιουγκοσλάβοι βασιλόφρονες Τσέτνικ, μια αντάρτικη δύναμη που συμμετείχε σε τακτική ή επιλεκτική συνεργασία με τις δυνάμεις κατοχής για σχεδόν όλο τον πόλεμο, [24] επιδίωξαν γενοκτονία κατά των Κροατών και των Μποσνιάκων, [25] [26] που περιλάμβανε χιλιάδες Κροάτες και Μουσουλμάνους πολίτες και οι οποίοι σκοτώθηκαν στο έδαφος της σημερινής Δημοκρατίας της Σέρπσκα. Οι Τσέτνικ σκότωσαν περίπου 50.000 με 68.000 Μουσουλμάνους και Κροάτες. [27] Περίπου 300 χωριά και μικρές πόλεις καταστράφηκαν, μαζί με μεγάλο αριθμό τζαμιών και καθολικών εκκλησιών. [28]
Κατά τη διάρκεια ολόκληρης της πορείας του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στη Γιουγκοσλαβία, το 64,1% όλων των Βόσνιων Παρτιζάνων ήταν Σέρβοι. [29]
Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ήρθε μια περίοδος σχετικής ειρήνης και οικονομικής ανάπτυξης. Το ορυχείο Λιούμπιγια (Ljubija) και εταιρείες όπως η Agrokomerc διαδραμάτισαν ζωτικό ρόλο σε μεγάλο μέρος της οικονομικής ανάπτυξης της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης . Τα ποσοστά αλφαβητισμού αυξήθηκαν πολύ και το Πανεπιστήμιο της Μπάνια Λούκα ιδρύθηκε το 1975.
Κύριο λήμμα: Πόλεμος της Βοσνίας
Ο πόλεμος της Βοσνίας και η ανακήρυξη της Δημοκρατίας της ΣέρπσκαΕπεξεργασία
Εδάφη που ελέγχονταν από τον Στρατό της Δημοκρατίας της Σέρπσκα κατά τη διάρκεια του πολέμου στη μεγαλύτερη έκτασή του (γύρω στο 1993) σε σύγκριση με τα σημερινά σύνορα
Οι εκπρόσωποι των κύριων πολιτικών κομμάτων και ορισμένων άλλων εθνικών οργανώσεων και θεσμών του σερβικού λαού στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη συναντήθηκαν στις 13 Οκτωβρίου 1990 στη Μπάνια Λούκα και σχημάτισαν το «Σερβικό Εθνικό Συμβούλιο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης» ως σερβικό πολιτικό σώμα. [30] Σε μια συνεδρία στις 14–15 Οκτωβρίου 1991, η Λαϊκή Συνέλευση της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, τότε μέρος της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας, ενέκρινε το «Μνημόνιο για την κυριαρχία», όπως είχε ήδη γίνει από τη Σλοβενία και την Κροατία, ως τρόπο να ανακηρυχθεί η ανεξαρτησία από την υπόλοιπη Γιουγκοσλαβία . Το μνημόνιο εγκρίθηκε παρά την αντίθεση 83 Σέρβων βουλευτών που ανήκαν στο Σερβικό Δημοκρατικό Κόμμα (οι περισσότεροι Σέρβοι κοινοβουλευτικοί εκπρόσωποι) καθώς και στο Σερβικό Κίνημα Ανανέωσης και την Ένωση Μεταρρυθμιστικών Δυνάμεων, οι οποίοι θεώρησαν την κίνηση παράνομη. [31]
Στις 24 Οκτωβρίου 1991, οι Σέρβοι βουλευτές σχημάτισαν τη Συνέλευση του Σερβικού Λαού στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη (Skupština srpskog naroda u Bosni i Hercegovini) ως το ανώτατο αντιπροσωπευτικό και νομοθετικό όργανο του σερβοβόσνιου πληθυσμού, [32] [33] τερματίζοντας τον τριμερή συνασπισμό .
Η Ένωση Μεταρρυθμιστικών Δυνάμεων σύντομα έπαψε να υπάρχει αλλά τα μέλη της παρέμειναν στη συνέλευση ως Ανεξάρτητοι Βουλευτές της Κοινοβουλευτικής Ομάδας . Η συνέλευση ανέλαβε να ασχοληθεί με την επίτευξη της ισότητας μεταξύ των Σέρβων και άλλων λαών και την προστασία των συμφερόντων των Σέρβων, τα οποία υποστήριξαν ότι είχαν τεθεί σε κίνδυνο με αποφάσεις του κοινοβουλίου της Βοσνίας. Στις 9 Ιανουαρίου 1992, η συνέλευση ανακήρυξε τη Δημοκρατία του Σερβικού Λαού της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (Republika srpskoga naroda Bosne i Hercegovine), ανακηρύσσοντάς το μέρος της Γιουγκοσλαβίας.
Στις 28 Φεβρουαρίου του 1992, η συνέλευση υιοθέτησε το Σύνταγμα της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης (όνομα που υιοθετήθηκε αντί του προηγούμενου ονόματος Δημοκρατία του Σερβικού Λαού της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης), το οποίο θα περιελάμβανε περιφέρειες, δήμους και περιφέρειες όπου οι Σέρβοι ήταν η πλειοψηφία και επίσης εκείνες όπου είχαν γίνει μειονότητα λόγω των διώξεων κατά τη διάρκεια του Παγκόσμιου Πολέμου II . Η Δημοκρατία ήταν μέρος της Γιουγκοσλαβίας και μπορούσε να συνάψει ένωση με πολιτικούς φορείς που εκπροσωπούσαν άλλους λαούς της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.[34]
Το κοινοβούλιο της Βοσνίας, χωρίς τους Σέρβους βουλευτές του, διεξήγαγε δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης στις 29 Φεβρουαρίου και 1 Μαρτίου 1992, αλλά οι περισσότεροι Σέρβοι το μποϊκόταραν αφού η συνέλευση είχε προηγουμένως (9–10 Νοεμβρίου 1991) διεξάγει δημοψήφισμα στις σερβικές περιοχές, με το 96% να έχει επιλέξει την ένταξη στη γιουγκοσλαβική ομοσπονδία που σχηματίστηκε από τη Σερβία και το Μαυροβούνιο . Το βοσνιακό δημοψήφισμα είχε ποσοστό συμμετοχής 64% και το 92,7% ή 99% (σύμφωνα με διάφορες πηγές) ψήφισε υπέρ της ανεξαρτησίας. [35] [36] Στις 6 Μαρτίου το κοινοβούλιο της Βοσνίας ανακοίνωσε τα αποτελέσματα του δημοψηφίσματος, κηρύσσοντας την ανεξαρτησία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης από τη Γιουγκοσλαβία. Η ανεξαρτησία της αναγνωρίστηκε από τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες στις 6 Απριλίου 1992 και από τις Ηνωμένες Πολιτείες στις 7 Απριλίου 1992. Την ίδια μέρα η συνέλευση των Σέρβων στη Μπάνια Λούκα κήρυξε τη διακοπή των κυβερνητικών σχέσεων με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. [37] Το όνομα Δημοκρατία της Σέρπσκα (Republika Srpska) υιοθετήθηκε στις 12 Αυγούστου 1992.
Η πολιτική διαμάχη κλιμακώθηκε στον πόλεμο της Βοσνίας, ο οποίος διήρκησε μέχρι το φθινόπωρο του 1995. [38]
Ο πόλεμος έληξε με τη Γενική Συμφωνία Πλαίσιο για την Ειρήνη στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, η οποία επιτεύχθηκε στην αεροπορική βάση Wright-Patterson κοντά στο Ντέιτον, Οχάιο, στις 21 Νοεμβρίου και υπεγράφη επίσημα στο Παρίσι στις 14 Δεκεμβρίου 1995. Το Παράρτημα 4 της Συμφωνίας είναι το ισχύον Σύνταγμα της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, το οποίο αναγνωρίζει τη Δημοκρατία της Σέρπσκα ως μία από τις δύο κύριες πολιτικο-εδαφικές διαιρέσεις της και ορίζει τις κυβερνητικές λειτουργίες και εξουσίες των δύο οντοτήτων (η άλλη είναι η Ομοσπονδία Βοσνίας και Ερζεγοβίνης). Οι οριακές γραμμές μεταξύ των οντοτήτων οριοθετήθηκαν στο παράρτημα 2 της Συμφωνίας. [39]
Μεταξύ 1992 και 2008, το Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Σέρπσκα τροποποιήθηκε 121 φορές. Το άρθρο 1 ορίζει ότι η Δημοκρατία της Σέρπσκα είναι μια εδαφικά ενοποιημένη, αδιαίρετη και αναπαλλοτρίωτη συνταγματική και νομική οντότητα που εκτελεί τις συνταγματικές, νομοθετικές, εκτελεστικές και δικαστικές της λειτουργίες ανεξάρτητα. [40]
Ο πόλεμος στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη οδήγησε σε σημαντικές αλλαγές στη χώρα, μερικές από τις οποίες ποσοτικοποιήθηκαν σε έκθεση της UNESCO το 1998. Περίπου δύο εκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν ο μισός πληθυσμός της χώρας, εκτοπίστηκαν. Το 1996 υπήρχαν περίπου 435.346 Σέρβοι πρόσφυγες από την Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης στη Δημοκρατία της Σέρπσκα, ενώ άλλοι 197.925 είχαν πάει στη Σερβία. Το 1991, το 27% του μη γεωργικού εργατικού δυναμικού ήταν άνεργο στη Βοσνία και ο αριθμός αυτός αυξήθηκε λόγω του πολέμου. [41] Μέχρι το 2009, το ποσοστό ανεργίας στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη εκτιμάται σε 29%, σύμφωνα με το The World Factbook της CIA . [42] Ο πληθυσμός των Σέρβων της Δημοκρατίας της Σέρπσκα είχε αυξηθεί κατά 547.741 λόγω της εισροής Σέρβων προσφύγων από την Ομοσπονδία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και το πρώην μη αναγνωρισμένο κράτος της Δημοκρατίας της Σερβικής Κράινα στη σημερινή Δημοκρατία της Κροατίας.[43]
Μνημείο Γενοκτονίας της Σρεμπρένιτσα
Στην Ανατολική Βοσνία, οι Σέρβοι της Βοσνίας πολιόρκησαν μεταξύ άλλων την πόλη της Σρεμπρένιτσα. Η Σρεμπρένιτσα ανακηρύχθηκε «Ασφαλής Περιοχή» του ΟΗΕ το 1993 και χρησίμευσε ως θύλακας για μουσουλμάνους πρόσφυγες για τα τελευταία χρόνια του πολέμου της Βοσνίας. Στα μέσα Ιουλίου 1995, πάνω από 8.000 Μουσουλμάνοι Μποσνιάκοι, κυρίως άνδρες και αγόρια, μέσα και γύρω από την πόλη της Σρεμπρένιτσα, σκοτώθηκαν στη Σφαγή της Σρεμπρένιτσα, η οποία στη συνέχεια χαρακτηρίστηκε ως πράξη γενοκτονίας από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία και το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης .
Οι πράξεις εθνοκάθαρσης κατά των μη σερβικών πληθυσμών μείωσαν τον αριθμό άλλων εθνοτικών ομάδων. Σέρβοι αστυνομικοί, στρατιώτες και παράτυποι επιτέθηκαν σε Μουσουλμάνους και Κροάτες και έκαψαν και λεηλάτησαν τα σπίτια τους. Μερικοί σκοτώθηκαν επί τόπου. άλλοι συγκεντρώθηκαν και σκοτώθηκαν αλλού ή αναγκάστηκαν να τραπούν σε φυγή. [44] Ο αριθμός των Κροατών μειώθηκε κατά 135.386 (η πλειοψηφία του προπολεμικού πληθυσμού) και ο αριθμός των Μποσνιάκων κατά περίπου 434.144. Περίπου 136.000 από περίπου 496.000 Οι Μποσνιάκοι πρόσφυγες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το έδαφος της σημερινής Δημοκρατίας της Σέρπσκα επέστρεψαν έκτοτε στην πατρίδα τους. [45]
Ένα σερβικό νεκροταφείο για τα θύματα του πολέμου στο Μπράτουνατς
Ως το 2008, 40% των Μποσνιάκων και 8.5% των Κροατών είχαν επιστρέψει στη Σέρπσκα, ενώ το 14% των σέρβων που άφησαν τα σπίτια τους σε περιοχές που ελέγχονται από Μποσνιάκους ή Κροάτες, επέστρεψαν επίσης στις προπολεμικές τους εστίες.[46]
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι ΜΚΟ και η Επιτροπή του Ελσίνκι κατήγγειλαν διακρίσεις σε βάρος μη Σέρβων. Η Διεθνής Ομάδα Κρίσεων ανέφερε το 2002 ότι σε ορισμένες περιοχές της Δημοκρατίας της Σέρπσκα ένας μη Σέρβος επαναπατριζόμενος έχει δέκα φορές περισσότερες πιθανότητες να πέσει θύμα βίαιου εγκλήματος από έναν ντόπιο Σέρβο. Η Επιτροπή του Ελσίνκι, σε μια δήλωση του 2001 σχετικά με την «Ανοχή και τη μη διάκριση», επεσήμανε τη βία κατά των μη Σέρβων, δηλώνοντας ότι στις πόλεις Μπάνια Λούκα [47] και Τρεμπίνιε [48] όχλοι επιτέθηκαν σε ανθρώπους που προσπαθούσαν να βάλουν θεμέλια για νέα τζαμιά .
Οι μη Σέρβοι έχουν αναφέρει συνεχείς δυσκολίες στην επιστροφή στις αρχικές τους εστίες και η συνέλευση έχει φτωχό ιστορικό συνεργασίας στη σύλληψη ατόμων που κατηγορούνται για εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονία. [49]
Οργανώσεις όπως η Society for Threatened Peoples, ανέφεραν στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών το 2008 ισχυρισμούς για διακρίσεις σε βάρος μη Σέρβων προσφύγων στη Δημοκρατία της Σέρπσκα, ιδιαίτερα σε περιοχές με υψηλή ανεργία στην κοιλάδα Ντρίνα (Drina), όπως η Σρεμπρένιτσα, το Μπρατούνατς, το Βίσε και Φότσα . [50]
Σύμφωνα με το Υπουργείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Προσφύγων της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, την Αστυνομική Αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και άλλους διεθνείς οργανισμούς, η ασφάλεια τόσο στη Δημοκρατία της Σέρπσκα όσο και στην Ομοσπονδία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης είναι προς το παρόν ικανοποιητική, αν και ορισμένες μικρές απειλές, πραγματικές ή αντιληπτές, μπορεί ακόμα να επηρεάσουν την απόφαση των ατόμων για το αν θα επιστρέψουν στις προπολεμικές διευθύνσεις τους ή όχι. [46]
Η Εθνοσυνέλευση της Δημοκρατίας της Σέρπσκα στη Μπάνια Λούκα
Σύμφωνα με το σύνταγμά της, η Δημοκρατία της Σέρπσκα έχει δικό της πρόεδρο, νομοθετικό σώμα (την 83μελή μονοτροπική Εθνοσυνέλευση της Δημοκρατίας της Σέρπσκα ), εκτελεστική κυβέρνηση, αστυνομική δύναμη, δικαστικό σύστημα, τελωνειακή υπηρεσία (υπό την κρατική τελωνειακή υπηρεσία) και ταχυδρομική υπηρεσία . Έχει επίσης επίσημα σύμβολα, όπως ένα οικόσημο, μια σημαία (μια παραλλαγή της σερβικής σημαίας χωρίς να εμφανίζεται το εθνόσημο) και τον ύμνο της οντότητάς της. Ο Συνταγματικός Νόμος για το Εθνόσημο και τον Ύμνο της Δημοκρατίας της Σέρπσκα κρίθηκε ότι δεν συμφωνεί με το Σύνταγμα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, καθώς δηλώνει ότι αυτά τα σύμβολα «αντιπροσωπεύουν την υπόσταση κράτους της Δημοκρατίας Σέρπσκα» και χρησιμοποιούνται «σύμφωνα με τους ηθικούς κανόνες του σερβικού λαού». Σύμφωνα με την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου, ο Νόμος επρόκειτο να διορθωθεί μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2006. Η Δημοκρατία της Σέρπσκα άλλαξε αργότερα το έμβλημά της.
Αν και το σύνταγμα ονομάζει το Ανατολικό Σαράγεβο ως πρωτεύουσα της Δημοκρατίας της Σέρπσκα, η βορειοδυτική πόλη της Μπάνια Λούκα είναι η έδρα των περισσότερων θεσμών της κυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένου του κοινοβουλίου, και ως εκ τούτου είναι η ντε φάκτο πρωτεύουσα. Μετά τον πόλεμο, η Δημοκρατία της Σέρπσκα διατήρησε τον στρατό της, αλλά τον Αύγουστο του 2005, το κοινοβούλιο συμφώνησε να μεταβιβάσει τον έλεγχο του Στρατού της Δημοκρατίας της Σέρπσκα σε ένα κρατικό υπουργείο και να καταργήσει το υπουργείο Άμυνας και τον στρατό της οντότητας από την 1η Ιανουαρίου 2006. Αυτές οι μεταρρυθμίσεις απαιτήθηκαν από το ΝΑΤΟ ως προϋπόθεση για την ένταξη της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης στο πρόγραμμα Σύμπραξη για την Ειρήνη. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη εντάχθηκε στο πρόγραμμα τον Δεκέμβριο του 2006.[51]
Η λίμνη Ορλοβάτσκο βρίσκεται στο Εθνικό Πάρκο Σουτιέσκα
Βρίσκεται στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, η Σέρπσκα βρίσκεται στη Βαλκανική Χερσόνησο, με τις βόρειες εκτάσεις της να φτάνουν στη λεκάνη της Παννονίας. Η Σέρπσκα βρίσκεται μεταξύ 42° και 46° Β και γεωγραφικών μήκων 16° και 20° Α . Η οντότητα χωρίζεται σε δύο κύρια μέρη από την περιοχή Μπρτσκο, ένα λοφώδες δυτικό τμήμα και ένα πιο ποικίλο ανατολικό τμήμα, με ψηλά βουνά στα νότια και επίπεδη, εύφορη γεωργική γη στο βορρά. Η Σέρπσκα δεν έχει πρόσβαση στη θάλασσα.
Όπως και η υπόλοιπη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Σέρπσκα χωρίζεται σε μια περιοχή της Βοσνίας στο βορρά και μια περιοχή της Ερζεγοβίνης στο νότο. Μέσα σε αυτές τις δύο μακροπεριφέρειες υπάρχουν μικρότερες γεωγραφικές περιοχές, από τους δασώδεις λόφους της Μποσάνσκα Κράινα (Bosanska Krajina) στα βορειοδυτικά έως τις εύφορες πεδιάδες της Σεμπέριγια στα βορειοανατολικά.
Η Σέρπσκα εκτείνεται σε 24.816,2 τετραγωνικά χιλιόμετρα, εξαιρουμένης της περιφέρειας Μπρτσκο, η οποία ανήκει σε συγκυριαρχία και από τις δύο οντότητες, αλλά είναι ντε φάκτο κυρίαρχη ως οντότητα στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Η Σέρπσκα, αν ήταν χώρα, θα ήταν η 146η μεγαλύτερη στον κόσμο. Το υψόμετρο ποικίλλει πολύ, με το Μάγκλιτς, μια κορυφή στις Διναρικές Άλπεις κοντά στο Μαυροβούνιο, να φτάνει τα 2.386 μέτρα, και τμήματα πιο κοντά στην Αδριατική που κατεβαίνουν στο επίπεδο της θάλασσας. Το μεγαλύτερο και πιο δημοφιλές χιονοδρομικό κέντρο στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη βρίσκεται στις πλαγιές του βουνού Γιαχόρινα, στο ανατολικό τμήμα της Σέρπσκα. [52] Άλλες σημαντικά βουνά στη Σέρπσκα είναι τα: Βόλουγιακ (Volujak), Ζελένγκορα, Λέλιγια (Lelija), Λέμπρσνικ (Lebršnik), Τσρβαν (Crvanj), Όργιεν (Orjen), Κλεκόβατσα (Klekovača), Βίτορογκ (Vitorog), Κόζαρα (Kozara), Ρομάνια, Τρεσκαβίτσα (Treskavica) και Τρέμπεβιτς (Trebević) .
Η Δημοκρατία της Σέρπσκα μοιράζεται διεθνή σύνορα με την Κροατία στα βόρεια, τη Σερβία στα ανατολικά και το Μαυροβούνιο στα νοτιοανατολικά. Εντός της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, η Συνοριακή Γραμμή μεταξύ οντοτήτων (IEBL) σηματοδοτεί τη διοικητική διαίρεση της Δημοκρατίας της Σέρπσκα με την Ομοσπονδία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και ουσιαστικά ακολουθεί τις συνοριογραμμές που υπήρχαν στο τέλος του πολέμου της Βοσνίας με ορισμένες προσαρμογές (κυρίως στο δυτικό τμήμα της χώρας και γύρω από το Σαράγεβο) όπως ορίζεται από τη Συμφωνία του Ντέιτον. Το συνολικό μήκος του IEBL είναι περίπου 1.080 χλμ. Το IEBL είναι μια διοικητική οριοθέτηση που δεν ελέγχεται από τον στρατό ή την αστυνομία και υπάρχει ελεύθερη κυκλοφορία σε αυτό. [53]
Η Σέρπσκα είναι μια από τις πιο πράσινες περιοχές της Ευρώπης, με πάνω από το 50% της έκτασής της να αποτελείται από δασοκάλυψη. Η Περούτσιτσα είναι ένα από τα τελευταία παρθένα δάση στην Ευρώπη. [54]
Δύο πυκνά εθνικά πάρκα- το Εθνικό Πάρκο της Σουτιέσκα και το Εθνικό Πάρκο κοζάρα -βρίσκονται στη Σέρπσκα.
Trebinje στις όχθες του Trebišnjica
Η προστατευόμενη περιοχή Pliva, Janj και Janjske Otoke Reserve
Τα περισσότερα ποτάμια ανήκουν στη λεκάνη απορροής της Μαύρης Θάλασσας. Οι κύριοι ποταμοί είναι ο Σάβα, ένας παραπόταμος του Δούναβη που αποτελεί το βόρειο όριο με την Κροατία. Οι ποταμοί Bosna, Vrbas, Sana και Una, που ρέουν όλα βόρεια και αδειάζουν στον Sava. Ο Δρίνος, που ρέει βόρεια και αποτελεί σημαντικό τμήμα των ανατολικών συνόρων με τη Σερβία, και είναι επίσης παραπόταμος του Σάββα. Ο Trebišnjica είναι ένας από τους μεγαλύτερους βυθιζόμενους ποταμούς στον κόσμο. Ανήκει στη λεκάνη απορροής της Αδριατικής Θάλασσας. Ο καταρράκτης Skakavac στο Perućica είναι ένας από τους υψηλότερους καταρράκτες της χώρας, σε ύψος περίπου 75 metres (246 ft) . Οι πιο σημαντικές λίμνες είναι η λίμνη Bileća, η λίμνη Bardača (η οποία περιλαμβάνει προστατευόμενη περιοχή υγροτόπων) και η λίμνη Balkana .
Έως το 2013, η Δημοκρατία της Σέρπσκα (χωρίς το Μπρτσκο) είχε πληθυσμό 1.228.423 κατοίκους και πυκνότητα 49,9 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο. Αυτά τα δύο στοιχεία είναι πολύ μικρότερα σε σχέση με την άλλη οντότητα της Βοσνίας, δηλαδή την Ομοσπονδία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Η Δημοκρατία της Σέρπσκα αποτελεί το 48% της επικράτειας της Βοσνιάς και Ερζεγοβίνης και φιλοξενεί 34,79% του πληθυσμού της χώρας. Το προσδόκιμο ζωής στη Δημοκρατία της Σέρπσκα ήταν τα 77,19 έτη το 2019.[55]
Το συνολικό ποσοστό γονιμότητας στη Δημοκρατία της Σέρπσκα ήταν το 2019, 1,34 παιδιά ανά μητέρα— ένα από τα χαμηλότερα στον κόσμο. Το 2019, ο συνολικός αριθμός των επιτυχημένων γεννήσεων, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Στατιστικής της Δημοκρατίας της Σέρπσκα (RZS), ήταν 9.274. Την ίδια χρονιά, ο αριθμός των θανάτων ήταν 15.081, με αποτέλεσμα τη φυσική μείωση του πληθυσμού κατά 5.807 κατοίκους. Μαζί με αυτή τη φυσική μείωση του πληθυσμού, η Σέρπσκα αντιμετωπίζει σημαντική μετανάστευση. Ένας μεγάλος αριθμός ατόμων έχει εγκαταλείψει την οντότητα τα τελευταία χρόνια για την Ευρωπαϊκή Ένωση και πέραν αυτής.
Οι πολυπληθέστεροι δήμοι της Δημοκρατίας της Σέρπσκα
Πανεπιστήμιο του Ανατολικού Σαράγεβο, στο Πάλε
Ο αλφαβητισμός στη Δημοκρατία της Σέρπσκα είναι 96,8%με στοιχεία του 2013. Η δωρεάν πρωτοβάθμια εκπαίδευση παρέχεται ως δικαίωμα σε όλους τους ανθρώπους στη Δημοκρατία της Σέρπσκα και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Υπάρχουν 187 δημοτικά σχολεία και 11 μουσικά σχολεία και 4 κέντρα εκπαίδευσης για μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες. Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση υπάρχει σε τρεις κύριες μορφές: τριετή επαγγελματικά σχολεία, τετραετή τεχνικά σχολεία και τετραετή γυμνάσια (gimnazije). Υπάρχουν δέκα ανεξάρτητα γυμνάσια, ενώ άλλα 30 είναι ενσωματωμένα σε άλλα σχολεία. Τα μουσικά σχολεία προσφέρουν μια άλλη επιλογή για τους μαθητές να συνεχίσουν την εκπαίδευσή τους μετά το δημοτικό σχολείο.
Το παλαιότερο και μεγαλύτερο δημόσιο πανεπιστήμιο στη Δημοκρατία της Σέρπσκα είναι το Πανεπιστήμιο της Μπάνια Λούκα, το οποίο ιδρύθηκε το 1975. [56] Το δεύτερο από τα δύο δημόσια πανεπιστήμια στη Δημοκρατία της Σέρπσκα είναι το Πανεπιστήμιο του Ανατολικού Σεράγεβο. [57] Μετά το τέλος των Γιουγκοσλαβικών πολέμων ιδρύθηκαν πολλά ιδιωτικά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, όπως: Αμερικανικό Πανεπιστήμιο στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, to Πανεπιστήμιο Slobomir, το Πανευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο APEIRON και το Πανεπιστήμιο Sinergija. και το University Sinergija. Η Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών της Δημοκρατίας της Σέρπσκα, που ιδρύθηκε το 1996, είναι το ανώτατο αντιπροσωπευτικό ίδρυμα επιστήμης και τέχνης στη Δημοκρατία της Σέρπσκα. [58] Η Εθνική και Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη της Δημοκρατίας της Σέρπσκα είναι μια εθνική βιβλιοθήκη, που βρίσκεται στη Μπάνια Λούκα. Το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (MSURS) στεγάζει μια συλλογή γιουγκοσλαβικής και διεθνούς τέχνης και βρίσκεται στη Μπάνια Λούκα. [59]
Ομοσπονδία Βοσνίας και Ερζεγοβίνης
↑ 1,0 1,1 (Αγγλικά) GeoNames. 2005. Ανακτήθηκε στις 9  Ιουλίου 2017.
↑ «Bosnia-Herzegovina profile». BBC News. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2013-04-11. https://web.archive.org/web/20130411171804/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17211415. Ανακτήθηκε στις 2013-04-14.
↑ «Government of Republic of Srpska». www.vladars.net. Ανακτήθηκε στις 26 Μαΐου 2020.
↑ «Serb Republic (region, Bosnia and Herzegovina) – Britannica Online Encyclopedia». Britannica.com. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Δεκεμβρίου 2008. Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2010.
↑ «Bosnian Serb republic leader dies». BBC News. 2007-09-30. http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7021232.stm. Ανακτήθηκε στις 2010-05-22.
↑ Moss, Paul (2009-06-27). «Bosnia echoes to alarming rhetoric». BBC News. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2014-10-27. https://web.archive.org/web/20141027130433/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8121166.stm. Ανακτήθηκε στις 2010-05-22.
↑ Lyon, James (2009-12-04). «Halting the downward spiral». The New York Times. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2013-05-20. https://web.archive.org/web/20130520235208/http://www.nytimes.com/2009/02/24/opinion/24iht-edlyon.1.20395827.html?_r=1. Ανακτήθηκε στις 2010-05-22.
↑ Beaumont, Peter (2009-05-03). «Bosnia lurches into a new crisis». The Guardian (London, UK). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2013-09-06. https://web.archive.org/web/20130906135655/http://www.theguardian.com/world/2009/may/03/bosnia-war-nationalism-poor-economy. Ανακτήθηκε στις 2010-05-22.
↑ «Kako je nastalo ime Republika Srpska». Glas Srpske. 7 Ιανουαρίου 2012. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 8 Απριλίου 2019.
↑ «Službene stranice Općine Stolac - Badanj - paleolitsko nalazište». stolac.gov.ba. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Σεπτεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 8 Απριλίου 2019.
↑ Babaic, Haris (Άνοιξη 2019). «Prethistorija na tlu BiH».
↑ Wilkes, John (1996). The Illyrians. Oxford, United Kingdom: Blackwell Publishing. ISBN 0-631-19807-5.
↑ Lückemeier, K. «The spread of Christianity in the Roman Empire». Diercke. Ανακτήθηκε στις 8 Απριλίου 2019.
↑ «HISTOIRE». HISTOIRE. https://www.larousse.fr/encyclopedie/pays/Croatie/115207#395864.
↑ Ćirković, Sima M. (2008). Srbi među europskim narodima (PDF). Golden Marketing-Tehnička Knjiga. σελίδες 26–27. ISBN 978-9532123388. Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020.
↑ Ćirković (1964) p.276
↑ Velikonja, Mitja (2003). Religious Separation and Political Intolerance in Bosnia-Herzegovina. Texas A&M University Press. σελίδες 130–135. ISBN 1-58544-226-7.
↑ Totten, Samuel· Parsons, William S. (2004). Century of Genocide: Critical Essays and Eyewitness Accounts. Routledge. σελ. 422. ISBN 978-1-13594-558-9.
↑ «Jasenovac». United States Holocaust Memorial Museum. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 12 Απριλίου 2019.
↑ Yeomans, Rory (2012). Visions of Annihilation: The Ustasha Regime and the Cultural Politics of Fascism, 1941-1945. University of Pittsburgh Press. σελ. 17. ISBN 978-0822977933.
↑ Pavković, Aleksandar (1996). The Fragmentation of Yugoslavia: Nationalism in a Multinational State. Springer. σελ. 43. ISBN 978-0-23037-567-3.
↑ Rogel, Carole (1998). The Breakup of Yugoslavia and the War in Bosnia. Greenwood Publishing Group. σελ. 48. ISBN 978-0-3132-9918-6.
↑ Milazzo, Matteo J. (1 Δεκεμβρίου 2019). The Chetnik Movement and the Yugoslav Resistance (στα Αγγλικά). Johns Hopkins University Press. σελ. 182. ISBN 978-1-4214-3339-4.
↑ Redžić, Enver (2005). Bosnia and Herzegovina in the Second World War. London; New York: Frank Cass. σελ. 155. ISBN 978-0-7146-5625-0.
↑ Hoare, Marko Attila (2007). The History of Bosnia: From the Middle Ages to the Present Day. Saqi. σελ. 279. ISBN 978-0-86356-953-1.
↑ Vladimir Geiger (2012). «Human Losses of the Croats in World War II and the Immediate Post-War Period Caused by the Chetniks (Yugoslav Army in the Fatherand) and the Partisans (People's Liberation Army and the Partisan Detachments of Yugoslavia/Yugoslav Army) and the Communist Authorities: Numerical Indicators». Review of Croatian History (Croatian Institute of History) VIII (1): 86–87. https://hrcak.srce.hr/103223.
↑ Ramet, Sabrina P. (2006). The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918–2005. Bloomington: Indiana University Press. σελ. 146. ISBN 978-0-253-34656-8.
↑ Marko Attila Hoare. «The Great Serbian threat, ZAVNOBiH and Muslim Bosniak entry into the People's Liberation Movement» (PDF). anubih.ba (στα Αγγλικά). Posebna izdanja ANUBiH. σελ. 123. Ανακτήθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 2020.
↑ Foreign Broadcast Information Service Daily Reports: Eastern Europe. Serbian National Council of Bosnia. 1990. σελίδες 58–59. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Δεκεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2018.
↑ Silber, Laura (1991-10-16). «Bosnia Declares Sovereignty». The Washington Post: σελ. A29. ISSN 0190-8286. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-27. https://web.archive.org/web/20170527092908/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/balkans/stories/independence101691.htm. Ανακτήθηκε στις 2017-12-04.
↑ Official Bulletin of the Serb People in Bosnia and Herzegovina. The Decision on Establishment of the Assembly of the Serb People in Bosnia and Herzegovina. Δελτίο τύπου.
↑ Nikoli?-Ristanovi?, Vesna (2000). Women, violence, and war: Wartime ... ISBN 978-963-9116-60-3. Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2010.
↑ Official Bulletin of the Serb People in Bosnia and Herzegovina (1992-03-16). The Constitution of the Serbian Republic of Bosnia and Herzegovina. Δελτίο τύπου.
↑ Bideleux, Robert· Jeffries, Ian (2007). The Balkans: A post-communist history. New York: Routledge. σελ. 343.
↑ Wheeler, Nicholas J. (2000). Saving strangers: Humanitarian. ISBN 978-0-19-829621-8. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Ιουνίου 2014. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2010.
↑ «The Decision on Proclamation of the Serbian Republic of Bosnia and Herzegovina» (στα sr). Večernje novosti. Tanjug (Belgrade: Novosti a.d.). 1992-04-08. ISSN 0350-4999.
↑ «Second Amended Indictment» (PDF). Prosecutor v. Radovan Karadžić. UN International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia. 26 Φεβρουαρίου 2009. Αρχειοθετήθηκε (PDF) από το πρωτότυπο στις 6 Ιουνίου 2011. Ανακτήθηκε στις 18 Αυγούστου 2009.
↑ «The General Framework Agreement for Peace in Bosnia and Herzegovina». OHR.int. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Ιουνίου 2015. Ανακτήθηκε στις 28 Μαΐου 2015.
↑ «Constitution of Republika Srpska». The Constitutional Court of Republika Srpska. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Απριλίου 2009. Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2015.
↑ UNESCO (1998). «Review of the education system in the Republika Srpska». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Δεκεμβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 10 Ιανουαρίου 2009.
↑ The World Factbook. Dulles, VA: Central Intelligence Agency. Ανακτήθηκε στις 8 Απριλίου 2015.
↑ «Od pola miliona, u FBiH ostalo 50.000 Srba». Press Online Republika Srpska (pressrs.ba). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2012-02-02. https://web.archive.org/web/20120202101903/http://pressrs.ba/sr/vesti/vesti_dana/story/9058/Od+pola+miliona%2C+u+FBiH+ostalo+50.000+Srba.html. Ανακτήθηκε στις 2015-04-08.
↑ Judah (2009). The Serbs. Yale University Press. σελίδες 225–41. ISBN 978-0-300-15826-7.
↑ «Written statement submitted by the Society for Threatened Peoples». United Nations. 26 Φεβρουαρίου 2004. σελ. 2. Sixtieth session Item 11 (d) of the provisional agenda. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Αυγούστου 2017. Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2015.
↑ 46,0 46,1 «Revidirana strategija Bosne i Hercegovine za provedbu Aneksa VII Dejtonskog mirovnog sporazuma» (PDF). mhrr.gov.ba. Bosnia and Herzegovina. Οκτώβριος 2008. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 15 Φεβρουαρίου 2010. Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2015.
↑ «UN Condemns Serb 'Sickness'». BBC News. 2001-05-08. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2007-10-23. https://web.archive.org/web/20071023232223/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1318283.stm. Ανακτήθηκε στις 2010-01-04.
↑ «Serbs block Bosnia mosque ceremony». BBC News. 2001-05-06. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2010-11-08. https://web.archive.org/web/20101108081952/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1315262.stm. Ανακτήθηκε στις 2010-01-04.
↑ Helsinki Commission (2001-09-20). Helsinki Commission Releases U.S. Statement on Tolerance and Non-Discrimination at OSCE Human Dimension Implementation Meeting. Δελτίο τύπου.
↑ Society for Threatened Peoples (2008-02-21). 7th Session of the UN Human Rights Council. Δελτίο τύπου. Αρχειοθετήθηκε 2011-07-19 στο Wayback Machine.
↑ «Signatures of Partnership for Peace Framework Document». NATO. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Μαρτίου 2012. Ανακτήθηκε στις 5 Μαρτίου 2016.
↑ «Jahorina ski resort». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 9 Απριλίου 2019.
↑ Cox, Marcus (2003). Building Democracy from the Outside: the Dayton Agreement in Bosnia and Herzegovina. London: Zed Books. σελίδες 253–276. ISBN 1-84277-150-7.
↑ «Perućica official website». npsutjeska.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Ιουλίου 2015. Ανακτήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2015.
↑ «Abbreviated (approximate) life tables, 2019». Republika Srpska.
↑ «About the University». www.unibl.org (στα Αγγλικά). University of Belgrade (UNIBL). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Ιουνίου 2018. Ανακτήθηκε στις 29 Ιουνίου 2018.
↑ «Rethinking the Culture of Tolerance». kultor.org (στα Αγγλικά). University of East Sarajevo. 2016. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Μαΐου 2018. Ανακτήθηκε στις 29 Ιουνίου 2018.
↑ «Foundation, establisment, and status of the academy». www.anurs.org. Academy of Sciences and Arts of the Republika Srpska (ANURS). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Ιουνίου 2018. Ανακτήθηκε στις 29 Ιουνίου 2018.
↑ «Museum of Contemporary Art of Republika Srpska». museu.ms (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Ιουνίου 2018. Ανακτήθηκε στις 29 Ιουνίου 2018.