el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el de el fr it en el fr en en el fr it en el en it en el en it en el en it en el es it en el en it en el sv it el fr uk el el el el el en el fr it el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el en el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el fr pt en de sv en en de sv en fr fr en en fr fr en fr en en en fr en en de fr en en de fr el fr fr en en fr fr fr pt en en en en en en en en es en fr de en en de nb en de sv fr fr sv en fr fr en fr fr fr de en fr en de fr sv sv it fr en sv de de fr fr fr en fr de de de fr fr en de it sv fr fr fr en en en de en fr fr en en en de de fr de en en fr fr fr de fr en de fr fr en fr de en fr en de sv fr fr en en fr de en de es en sv sv de en ja sv el fr oc de fr fr fr fr sv oc fr en uz en fr sv en en en fr sv el fr sv en en en fr sv en es en en en en en en en en el en en en en en en en en uz en en fr en en en en fr el en fr en en en en fr de pt en en fr en en en en fr el en fr en en en en fr es uz de es sv en en en es sv el es sv en en en es sv pt pt en en fr en en en en fr el en fr en en en en fr en uz en sv sv en en en sv sv en en en en en en en en el sv sv en en en sv sv el hbs_lat en de en en en en de en el de en en en en de en el oc en de fr fr fr fr sv fr oc el el el el el el en sv en en de sv en en en en fr de de fr fr en en en en fr fr fr sv en en de sv en en en en de sv en sv de en de fr el fr fr el el en el el el el el el en el el el pt en el sv el el el sv sv el fr el el el en sv el de el el el en sv el de el el el en en el fr el el el sv sv el fr el el el sv sv el fr el el el sv en el sv el el el pt en el en el el el en en el fr el el el en en el en el el el en en el ja el el el en sv el fr el el el sv sv el de el el el en sv el fr el el el en sv el es el el el en en el nb el el el sv en el fr el el el sv sv el de el el el sv sv el en el el el en en el en el el el en en el sv el el el sv en el de el el el en en el de el el el sv sv el fr el el el en sv el en el el el en sv el fr el el el en sv el it el el el sv sv el fr el el el en en el de el el el sv en el fr el el el en sv el fr el el el sv sv el fr el el el sv sv el fr el el el en sv en fr el el el en sv en fr el el el en en en fr el el el sv en en fr el el el sv sv el en el el el sv sv el fr el el el sv sv el el el el el el en el en en el el fr el el el el el el el el el el el en fr zh el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el pt el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el
Ο Εουσέμπιο Ντα Σίλβα Φερέιρα (Eusébio da Silva Ferreira, ορθή προφορά Εουζέμπιο: ευρωπαϊκή πορτογαλική προφορά ΔΦΑ: [ewˈzɛβju ðɐ ˈsiɫvɐ fɨˈʁɐjɾɐ], 25 Ιανουαρίου 1942 – 5 Ιανουαρίου 2014), γνωστότερος ως Εουσέμπιο, ήταν Πορτογάλος ποδοσφαιριστής από τη Μοζαμβίκη, που αγωνιζόταν στη θέση του επιθετικού. Αναγνωρισμένος ως ένας από τους σημαντικότερους ποδοσφαιριστές όλων των εποχών,[1][2][3] ψηφίστηκε 9ος καλύτερος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα στις εκλογές της IFFHS.[4]
5 Ιανουαρίου 2014 (71 ετών)
* Οι συμμετοχές και τα γκολ στις προηγούμενες ομάδες υπολογίζονται μόνο για τα εγχώρια πρωταθλήματα.
2.1 Σπόρτινγκ Κλουμπ ντε Λοουρένσο Μάρκες
4.2 Στατιστικά με την Εθνική Πορτογαλίας
Ο Εουσέμπιο γεννήθηκε στην πόλη Λοουρένσο Μάρκες ( Lourenço Marques), το σημερινό Μαπούτο, της Πορτογαλικής Ανατολικής Αφρικής (σημερινή Μοζαμβίκη), στη γειτονιά Μαφαλάλα, στις 25 Ιανουαρίου 1942. Ο πατέρας του λεγόταν Λαουρίντο Αντόνιο Φερέιρα ντα Σίλβα και ήταν ένας λευκός εργάτης σιδηροδρόμων από το Μαλάνζε της Ανγκόλας. Η μητέρα του ονομαζόταν Ελίζα Ανισσαμπένι και ήταν μια μαύρη γυναίκα από την Μοζαμβίκη.[8] Ήταν το τέταρτο παιδί της οικογένειας. Μεγαλωμένος σε μια εξαιρετικά φτωχή κοινωνία, συνήθιζε να φεύγει από το σχολείο για να παίξει ξυπόλητος ποδόσφαιρο με τους φίλους του σε αλάνες, με αυτοσχέδιες μπάλες ποδοσφαίρου. Ο πατέρας του πέθανε από τέτανο όταν ο Εουσέμπιο ήταν 8 χρονών. Έτσι η μητέρα του ανέλαβε αποκλειστικά τη φροντίδα των παιδιών της.[9]
Ο Εουσέμπιο αγωνίστηκε δύο περιόδους με την νεανική ομάδα της Σπόρτινγκ, ενώ έκανε και μερικές εμφανίσεις με την ανδρική ομάδα[15] κατακτώντας έτσι το Περιφερειακό Πρωτάθλημα Μοζαμβίκης και το Πρωτάθλημα του Λοουρένσο Μάρκες στην τελευταία του σεζόν το 1960.[8][16] Στην Μοζαμβίκη σημείωσε 77 τέρματα σε 42 αγώνες πρωταθλήματος.[17]
Το 1960 σε ηλικία 18 χρονών εντάσσεται στην ομάδα της Μπενφίκα.[18] Τον παίκτη είχε παρακολουθήσει ο βραζιλιάνος πρώην ποδοσφαιριστής Χοσέ Κάρλος Μπάουερ. Ο Εουσέμπιο ξεχώριζε για την ταχύτητά του, καθώς μπορούσε να τρέξει τα 100 μέτρα σε 11 δευτερόλεπτα, ενώ η φυσική του δύναμη και τα ισχυρότατα σουτ του ήταν στα βασικά του προσόντα.[19][20] Ο Μπάουερ συνέστησε αρχικά τον Εουσέμπιο στην πρώην του ομάδα, Σάο Πάολο, αλλά εκείνοι τον απέρριψαν. Τότε απευθύνθηκε στον πρώην προπονητή της ομάδας, τον Μπέλα Γκούτμαν, ο οποίος εργαζόταν εκείνη την περίοδο στην ομάδα της Μπενφίκα.[21]
Τελικά, η Μπενφίκα κατάφερε να τον καταγράψει στη λίστα της ομάδας της τον Μάιο του επόμενου έτους. Ο Εουσέμπιο έκανε την πρώτη εμφάνισή του με τα χρώματά της με αντίπαλο την Ατλέτικο Κλούμπε ντε Πορτουγάλ, σε φιλικό παιχνίδι στις 23 Μαΐου 1961, σημειώνοντας χατ τρικ στη νίκη με 4–2.[25] Το ντεμπούτο του σε επίσημο αγώνα πραγματοποιήθηκε την 1η Ιουνίου 1961, έναντι στην Βιτόρια Σετούμπαλ, στον επαναληπτικό του 3ου γύρου του Κυπέλλου Πορτογαλίας της αγωνιστικής περιόδου 1960–1961.[18] Το παιχνίδι είχε προγραμματιστεί για την επομένη του τελικού του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Πρωταθλητριών, όπου η Μπενφίκα αντιμετώπισε την ομάδα της Μπαρτσελόνα, χωρίς η Πορτογαλική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία να αναβάλει το παιχνίδι του Κυπέλλο Πορτογαλίας. Έτσι η ομάδα αγωνίστηκε στον αγώνα αυτό με τους αναπληρωματικούς της και έχασε με 1–4. Το μοναδικό γκολ της Μπενφίκα πέτυχε ο Εουσέμπιο,[23] αλλά δεν ήταν αρκετό για να προκριθεί η ομάδα του από τον γύρο (4–5 στο σύνολο). Στον ίδιο αγώνα, ο Εουσέμπιο έχασε ένα πέναλτι, το πρώτο από τα πέντε συνολικά που έχασε σε όλη την καριέρα του. Στις 10 Ιουνίου 1961 αγωνίστηκε για πρώτη φορά στο Πρωτάθλημα Πορτογαλίας, την τελευταία αγωνιστική κόντρα στη Μπελενένσες, όπου σκόραρε ένα γκολ στη νίκη της Μπενφίκα με 4–0.
Στις 15 Ιουνίου, η Μπενφίκα έπαιξε στον τελικό του Τουρνουά του Παρισιού με αντίπαλο τη Σάντος του Πελέ. Στις αρχές του δευτέρου ημιχρόνου, με την Μπενφίκα να χάνει με 0–4, ο Μπέλα Γκούτμαν αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τον Εουσέμπιο σαν αλλαγή. Αμέσως μετά την πραγματοποίηση της αλλαγής η Σάντος πέτυχε και πέμπτο τέρμα. Ωστόσο, μεταξύ του 63ου και του 80ού λεπτού, ο Εουσέμπιο κατάφερε να σημειώσει τρία γκολ και να κερδίσει ένα πέναλτι, με τον Χοσέ Αουγκούστο όμως να αποτυγχάνει να σκοράρει κατά την εκτέλεσή του. Το παιχνίδι τελείωσε 6–3 για την Σάντος, με τον Εουσέμπιο να γίνεται εξώφυλλο της κορυφαίας γαλλικής εφημερίδας L'Équipe.[26][27]
Η επόμενη σεζόν θα ήταν αυτή κατά την οποία θα άρχιζε να κερδίζει την παγκόσμια αναγνώριση, σκοράροντας 12 γκολ σε 17 αγώνες πρωταθλήματος (παρά το γεγονός πως η ομάδα τερμάτισε στην τρίτη θέση), κατακτώντας το Κύπελλο Πορτογαλίας απέναντι στη Βιτόρια Σετούμπαλ, με τον ίδιο να πετυχαίνει δύο γκολ στον τελικό και κερδίζοντας το Ευρωπαϊκό Κύπελλο με αντίπαλο τη Ρεάλ Μαδρίτης. Στον τελικό μάλιστα, όπου η Μπενφίκα νίκησε την Ισπανική ομάδα με 5–3, ο Εουσέμπιο πέτυχε δύο γκολ για την ομάδα του.[26][28][29] Έτσι κατάφερε να τερματίσει στη δεύτερη θέση για το βραβείο της Χρυσής Μπάλας του 1962, στην πρώτη πλήρη του χρονιά ως επαγγελματίας ποδοσφαιριστής.[26] Η Γιουβέντους έκανε δελεαστική πρόταση για να τον αποκτήσει αλλά κλήθηκε στη στρατιωτική του θητεία και στη συνέχεια ενδιαφέρον ξένων μεγάλων συλλόγων έπεσαν στο κενό.[30]
Η Μπενφίκα έφτασε μέχρι τους τελικούς του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης και το 1963, το 1965 και το 1968, χωρίς όμως να καταφέρει να το κατακτήσει. Δεν ήταν μόνο ένας εξαιρετικά ταλαντούχος παίκτης: είχε επίσης το θάρρος και την επιμονή να αγωνίζεται και με πόνο, όπως έκανε στον ημιτελικό του 1968 με αντίπαλο τη Γιουβέντους, όταν έπαιξε με ένα σοβαρά τραυματισμένο γόνατο. Παρόλα αυτά, διέπρεψε και στις δύο ισοπαλίες, καθεμία από τις οποίες κέρδισε η Μπενφίκα χάρη σε μεγάλο βαθμό στα γκολ του, ένα από τα οποία σκόραρε με ένα φάουλ στα 35 μέτρα. Στην ήττα το 1968, από την πρωταθλήτρια Αγγλίας Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ στο Γουέμπλεϊ, και ενώ το σκορ του αγώνα ήταν στο 1–1, έφτασε κοντά στο γκολ στις καθυστερήσεις του αγώνα, με τον τερματοφύλακα της ομάδας του Μάντσεστερ Άλεξ Στέπνεϊ να πραγματοποιεί μία θεαματική απόκρουση στο σουτ που επιχείρησε. Η Γιουνάιτεντ κέρδισε τελικά στην παράταση με 4–1. Ο Εουσέμπιο συνεχάρη τον Στέπνεϊ για την εμφάνισή του σε όλο το παιχνίδι, σταματώντας για να χειροκροτήσει τον τερματοφύλακα της Γιουνάιτεντ καθώς επανέφερε την μπάλα στο παιχνίδι.[22][31]
Το 1965 ψηφίστηκε ως καλύτερος Ευρωπαίος ποδοσφαιριστής της χρονιάς (Χρυσή Μπάλα),[32] ενώ εκτός από το 1962, κατέλαβε άλλη μια φορά τη δεύτερη θέση, το 1966. Το 1968 ήταν ο νικητής του βραβείου του Χρυσού Παπουτσιού, που απονεμόταν για πρώτη φορά, ως πρώτος σκόρερ στην Ευρώπη με 42 γκολ. Το ίδιο κατόρθωμα επανέλαβε πέντε χρόνια αργότερα με 40 γκολ.[26][33] Ήταν ο πρώτος σκόρερ της Πρωταθλήματος Πορτογαλίας επτά φορές (1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1970 και 1973), βοηθώντας τη Μπενφίκα να κατακτήσει 11 φορές το πρωτάθλημα, 5 φορές το Κύπελλο και μία φορά το Κύπελλο Πρωταθλητριών (1961–62).[34][10]
Σε αγώνα με αντίπαλο τη Τζένοα το 1971
Σημείωσε 638 γκολ σε 614 αγώνες φορώντας τη φανέλα της Μπενφίκα,[35] (η UEFA αναφέρει 727 σε 715 αγώνες [31]) μεταξύ των οποίων 319 γκολ σε 313 αγώνες Πρωταθλήματος, 97 γκολ σε 60 αγώνες Κυπέλλου Πορτογαλίας και 57 γκολ σε 76 ευρωπαϊκούς αγώνες (65 παιχνίδια στο Πρωταθλητριών, 7 αγώνες στο Κύπελλο Κυπελλούχων και 4 αγώνες στο Κύπελλο UEFA).[36][37] Το τελευταίο παιχνίδι του με την φανέλα Μπενφίκα ήταν στις 18 Ιουνίου 1975, απέναντι στη Μικτή Αφρικής στην Καζαμπλάνκα.[16]
Ο Εουσέμπιο συνέχισε την καριέρα του στη Βόρεια Αμερική, με δύο ενδιάμεσες περιόδους κατά τις οποίες επέστρεψε στην Πορτογαλία: το 1976–77 για να αγωνιστεί με την Μπέιρα-Μαρ (πρώτη κατηγορία) και το 1977–78 για λογαριασμό της Ουνιάο ντε Τομάρ (δεύτερη κατηγορία).[38]
Στο Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου Βορείου Αμερικής (NASL), αγωνίστηκε με τρεις διαφορετικές ομάδες, από το 1975 έως το 1977: με τις Μπόστον Μίνιτμεν (1975), Τορόντο Μέτρος-Κροέσια (1976) και Λας Βέγκας Κουικσίλβερς (1977). Η πιο επιτυχημένη σεζόν του στο NASL ήταν το 1976, με την Τορόντο Μετρός-Κροάσια, όπου σκοράροντας στον τελικό της διοργάνωσης στη νίκη της ομάδας με 3–0 κατάφερε να κατακτήσει μαζί της τον τίτλο του NASL.[39] Την ίδια χρονιά, έπαιξε δέκα παιχνίδια για την ΚΦ Μοντερρέι του Μεξικού στο Μεξικανικό πρωτάθλημα.[38]
Η επόμενη χρονιά (1977), υπέγραψε στους Λας Βέγκας Κουικσίλβερς. Με τους τραυματισμούς να τον έχουν καταβάλει κατάφερε να σκοράρει μόνο δύο γκολ σε όλη τη χρονιά. Αν και η κατάσταση των γονάτων του στοίχισαν από τον Εουσέμπιο τη δυνατότητα να συνεχίσει στο NASL, ο ίδιος δεν ήθελε να σταματήσει το ποδόσφαιρο. Επέστρεψε αρχικά στην Πορτογαλία για την Ουνιάο ντε Τομάρ και το 1978 επέστρεψε στις ΗΠΑ Νιου Τζέρσεϊ Αμέρικανς, που αγωνιζόταν στη δεύτερη κατηγορία της Αμερικανικής ένωσης ποδοσφαίρου (ASL). Αναγκάστηκε τελικά να αποσυρθεί στο τέλος της σεζόν.[40] Το 1979–80 αγωνίστηκε για πέντε παιχνίδια με την ομάδα Buffalo Stallions στο πρωτάθλημα Κλειστού Ποδοσφαίρου των ΗΠΑ (Major Indoor Soccer League).
Αποσύρθηκε το 1979 έχοντας σημειώσει 807 τέρματα σε επίσημους και φιλικούς αγώνες, από τα οποία τα 591 σε 631 επίσημους αγώνες αναγνωρίζονται από την RSSSF. Στη λίστα της RSSSF δεν συμπεριλαμβάνονται τα τέρματα στη Μοζαμβίκη καθώς δεν είναι επαρκώς διευκρινισμένα.[41][42] Αντίθετα, η IFFHS αναγνώρισε 425 τέρματα σε πρωταθλήματα πρώτης κατηγορίας συμπεριλαμβανομένων αυτών στην Αφρικάνικη χώρα και συνολικά 622.[43]
Με τη φανέλα της Εθνικής Πορτογαλίας (1972)
Ο Εουσέμπιο ήταν ο κορυφαίος σκόρερ για την Πορτογαλία, με 41 γκολ σε 64 αγώνες,[44][45] μέχρι την στιγμή που ο Παουλέτα κατάφερε να ξεπεράσει το ρεκόρ του, στον αγώνα εναντίον της Λετονίας στις 12 Οκτωβρίου 2005. Ήταν επίσης ο παίκτης με τις περισσότερες συμμετοχές στην Εθνική Πορτογαλίας, μέχρι ο Ταμαγκνίνι Νενέ φτάσει τις 64 συμμετοχές στον φιλικό αγώνα με τη Γιουγκοσλαβία στις 2 Ιουνίου 1984, καταρρίπτοντας τελικά το ρεκόρ του Εουσέμπιο κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού πρωταθλήματος του 1984, στις 20 Ιουνίου με αντίπαλο τη Ρουμανία.
Έκανε το ντεμπούτο του για την ομάδα ποδοσφαίρου της Πορτογαλίας κόντρα στην εθνική Λουξεμβούργο, στις 8 Οκτωβρίου 1961, στον οποίο Πορτογαλία έχασε με 4-2, σκοράροντας το πρώτο γκολ της ομάδας του στον αγώνα.[46]
Με την ομάδα της Πορτογαλίας κατάφερε να συμμετέχει στα τελικά του Παγκόσμιου Κυπέλλου του 1966, στην Αγγλία. Στη φάση των ομίλων αντιμετώπισε την παγκόσμια πρωταθλήτρια Βραζιλία την οποία και νίκησαν με 3-1 με δύο γκολ του Εουσέμπιο.[18][47] Η ομάδα του έφτασε μέχρι τον ημιτελικό, όπου κλήθηκε να αντιμετωπίσει την διοργανώτρια Αγγλία. Αν και ο Εουσέμπιο κατάφερε να σκοράρει, η Πορτογαλία αποκλείστηκε από τον τελικό της διοργάνωσης με σκορ 2-1, σε ένα αγώνα που άλλαξε την τελευταία ημέρα χώρο διεξαγωγής και ώρα και ενίσχυσε τη δυσαρέσκεια πολλών ομάδων (ιδιαίτερα της Λατινικής Αμερικής) για τη διοργάνωση αφήνοντας υποψίες δόλου.[48][49] Τελευταία παράσταση του Εουσέμπιο στο Παγκόσμιο Κύπελλο, ο μικρός τελικός με αντίπαλο τη Σοβιετική Ένωση του Λεβ Γιασίν. Οι δύο φίλοι βρέθηκαν αντιμέτωποι μόλις στο 12ο λεπτό, όταν η Πορτογαλία κέρδισε πέναλτι. Ο κορυφαίος τερματοφύλακας της ιστορίας έπεσε σωστά, αλλά δεν κατάφερε να αποτρέψει το 9ο τέρμα του αρχισκόρερ του θεσμού, που πανηγύρισε την τρίτη θέση στο ντεμπούτο της Πορτογαλίας στην κορυφαία διοργάνωση, την κατάκτηση του τίτλου του πρώτου σκόρερ και του τρίτου καλύτερου παίκτη στο θεσμό.[14][50] Ο Εουσέμπιο σημείωσε συνολικά 9 γκολ (4 με πέναλτι) σε 6 αγώνες, από τα οποία 4 στον αγώνα με τη Βόρεια Κορέα από την οποία στα πρώτα 25 λεπτά έχαναν με 3-0 αλλά κατάφερε με τα απανωτά γκολ του να ανατρέψει το σκορ.[13][51][52]
Το τελευταίο του παιχνίδι με την ομάδα της Πορτογαλίας ήταν ενάντια στην ομάδα της Βουλγαρίας (2-2) για τα προκριματικά του Παγκόσμιου Κυπέλλου του 1974, στις 19 Οκτωβρίου του 1973.[44] Μέχρι το 2005 ήταν ο πρώτος σκόρερ όλων των εποχών της Εθνικής Πορτογαλίας, όταν ο Παουλέτα κατέρριψε το ρεκόρ του.[53]
Στις 23 Οκτωβρίου 1963 συμμετείχε ως μέλος της Μικτής Κόσμου στον αγώνα εναντίον της Εθνικής Αγγλίας για τον εορτασμό των 100 χρόνων της αγγλικής ποδοσφαιρικής ιστορίας μαζί με τους Αλφρέδο Ντι Στέφανο, Φέρεντς Πούσκας, Λεβ Γιασίν, Ρεϊμόν Κοπά, Φρανσίσκο Χέντο, Γιόζεφ Μάζοπουστ, Ντζάλμα Σάντος κα.[54] Επίσης συμμετείχε στη Μικτής Ευρώπης στον αγώνα προς τιμή του Στάνλεϊ Μάθιους στις 28 Απριλίου 1965.[55]
Στατιστικά με την Εθνική ΠορτογαλίαςΕπεξεργασία
Εμφανίσεις και γκολ ανά χρονιά
Τέρματα με την Εθνική ομάδα
Το γκολ που σημείωσε ο Εουσέμπιο εμφανίζεται με έντονο μαύρο.
Stade Josy Barthel, Λουξεμβούργο
Προκριματικά Παγκοσμίου Κυπέλλου 1962
Estádio José Alvalade (1956), Λισαβόνα, Πορτογαλία
Εθνικό Στάδιο Vasil Levski, Σόφια, Βουλγαρία
Προκριματικός γύρος Κυπέλλου Εθνών Ευρώπης 1964
Στάδιο King Baudouin , Βρυξέλλες, Βέλγιο
Estádio Nacional, Λισαβόνα , Πορτογαλία
Estádio das Antas, Πόρτο, Πορτογαλία
Estádio das Antas, Πόρτο, Πορτογαλία
Estádio Nacional, Λισαβόνα , Πορτογαλία
Προκριματικά Παγκοσμίου Κυπέλλου 1966
Estádio Nacional, Λισαβόνα , Πορτογαλία
Προκριματικά Παγκοσμίου Κυπέλλου 1966
Estádio Nacional, Λισαβόνα , Πορτογαλία
Προκριματικά Παγκοσμίου Κυπέλλου 1966
Ankara 19 Mayıs Stadium, Άγκυρα, Τουρκία
Προκριματικά Παγκοσμίου Κυπέλλου 1966
Tehelné pole, Μπρατισλάβα, Τσεχοσλοβακία
Προκριματικά Παγκοσμίου Κυπέλλου 1966
Estádio Nacional, Λισαβόνα , Πορτογαλία
Προκριματικά Παγκοσμίου Κυπέλλου 1966
Estádio Nacional, Λισαβόνα , Πορτογαλία
Προκριματικά Παγκοσμίου Κυπέλλου 1966
Estádio Nacional, Λισαβόνα , Πορτογαλία
Estádio Nacional, Λισαβόνα , Πορτογαλία
Ολντ Τράφορντ, Μάντσεστερ, Αγγλία
Παγκόσμιο Κύπελλο 1966 (Φάση Ομίλων)
Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ, Αγγλία
Παγκόσμιο Κύπελλο 1966 (Φάση Ομίλων)
Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ, Αγγλία
Παγκόσμιο Κύπελλο 1966 (Φάση Ομίλων)
Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ, Αγγλία
Παγκόσμιο Κύπελλο 1966 (Προημιτελικά)
Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ, Αγγλία
Παγκόσμιο Κύπελλο 1966 (Προημιτελικά)
Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ, Αγγλία
Παγκόσμιο Κύπελλο 1966 (Προημιτελικά)
Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ, Αγγλία
Παγκόσμιο Κύπελλο 1966 (Προημιτελικά)
Στάδιο Γουέμπλεϊ , Λονδίνο, Αγγλία
Παγκόσμιο Κύπελλο 1966 (Ημιτελικά)
Στάδιο Γουέμπλεϊ, Λονδίνο, Αγγλία
Παγκόσμιο Κύπελλο 1966 (Μικρός τελικός)
Ολυμπιακό Στάδιο Ρώμης, Ρώμη, Ιταλία
Ullevaal Stadion, Όσλο, Νορβηγία
Προκριματικά Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος 1968
Ullevaal Stadion, Όσλο, Νορβηγία
Προκριματικά Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος 1968
Στάδιο Καραϊσκάκη, Πειραιάς, Ελλάδα
Προκριματικά Παγκοσμίου Κυπέλλου 1970
Estádio das Antas, Πόρτο, Πορτογαλία
Προκριματικά Παγκοσμίου Κυπέλλου 1970
Στάδιο Βάνκντορφ, Βέρνη, Ελβετία
Προκριματικά Παγκοσμίου Κυπέλλου 1970
Στάδιο Ντα Λουζ , Λισαβόνα , Πορτογαλία
Προκριματικά Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος 1972
Estádio das Antas, Πόρτο, Πορτογαλία
Προκριματικά Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος 1972
Estádio do Arruda, Ρεσίφε, Βραζιλία
Estádio do Arruda, Ρεσίφε, Βραζιλία
Στάδιο Μαρακανά, Ρίο ντε Τζανέιρο, Βραζιλία
Παρκ ντε Πρενς, Παρίσι, Γαλλία
Παρκ ντε Πρενς, Παρίσι, Γαλλία
Highfield Road, Κόβεντρι, Αγγλία
Προκριματικά Παγκοσμίου Κυπέλλου 1974
Περιφερειακό Πρωτάθλημα Μοζαμβίκης : 1960
Πρωτάθλημα Λοουρένσο Μάρκες : 1960
Πρωτάθλημα Πορτογαλίας (11): 1960–61 , 1962–63 , 1963–64 , 1964–65 , 1966–67 , 1967–68 , 1968–69 , 1970–71 , 1971–72 , 1972–73 , 1974–75
Κύπελλο Πορτογαλίας (5) : 1961–62, 1963–64 , 1968–69 , 1969–70, 1971–72 [80]
Κύπελλο Λισαβόνας (Taça de Honra de Lisboa) (9): 1962–63, 1964–65, 1966–67, 1967–68, 1968–69, 1971–72, 1972–73, 1973–74, 1974–75
Taça Ribeiro dos Reis : 1963–64, 1965–66, 1970–71
Ευρωπαϊκό Κύπελλο Πρωταθλητριών : 1961–62
Τρίτη θέση του Παγκόσμιου Κυπέλλου : 1966
Χρυσή Μπάλα : 1965
Χρυσό Παπούτσι Ευρωπαϊκών πρωταθλήματων (2) : 1968 , 1973
Πρώτος σκόρερ πρωταθλήματος Πορτογαλίας (Bola de Prata) (7) : 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1970, 1973
Κορυφαίος σκόρερ Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Πρωταθλητριών (3) : 1965, 1966, 1968
Χρυσή παπούτσι Παγκόσμιου Κυπέλλου : 1966
Χάλκινη μπάλα Παγκόσμιου Κυπέλλου : 1966
Καλύτερη ομάδα Παγκόσμιου Κυπέλλου : 1966
Πορτογάλος ποδοσφαιριστής της χρονιάς (2) : 1970, 1973
World Soccer World XI: 1965
FIFA XI (2) : 1963, 1967
UEFA Jubilee Awards : Χρυσός παίκτης της Πορτογαλίας για τα 50 χρόνια
IFFHS : 9ος καλύτερος παίκτης του 20ού αιώνα
France Football : Οι 100 καλύτεροι ποδοσφαιριστές των Παγκοσμίων Κύπελλων
World Soccer περιοδικό : 100 καλύτεροι ποδοσφαιριστές όλων των εποχών
Βραβείο Golden Foot Legends : 2003
Βραβείο σταδιοδρομίας Golden Ball της Πορτογαλίας
Διεθνής αίθουσα πρωταθλητών ποδοσφαίρου της FIFA (Hall of Fame)
BBC Υπερπόντια Αθλητική Προσωπικότητα της Χρονιάς : 1966
Τάγμα Αξίας της FIFA (Ordre du mérite de la FIFA) : 1994
Μεγαλόσταυρος του Τάγματος της Αξίας της Πορτογαλίας (Grã-Cruz da Ordem do Mérito)
Κατάλογος ποδοσφαιριστών ανδρών με 500 ή περισσότερα γκολ
Κατάλογος ποδοσφαιριστών με τα περισσότερα τέρματα πρωταθλήματος
↑ «Top 10 greatest footballers of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020.
↑ «The 20 Greatest Soccer Players of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Ιουνίου 2022.
↑ «Οι καλύτεροι ποδοσφαιριστές». Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «IFFHS Century Elections» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Απριλίου 2020.
↑ «Η μεγάλη καριέρα του Εουσέμπιο». Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2020.
↑ «El Salón de la Fama ya tiene inquilinos» (στα Ισπανικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουνίου 2012. Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2020.
↑ «Hall of Fame of Soccer Mexico and World: World» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2021.
↑ 8,0 8,1 «Eusébio» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020.
↑ «Εουσέμπιο, ο αθάνατος «μαύρος πάνθηρας» (pics, vids)». Ανακτήθηκε στις 25 Μαρτίου 2021.
↑ 10,0 10,1 «Εουσέμπιο». Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020.
↑ «100 figuras do futebol português» (στα Πορτογαλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Δεκεμβρίου 2007. Ανακτήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2007.
↑ «Entrevista com Nuno Martins (Parte 1)» (στα Πορτογαλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Οκτωβρίου 2010. Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2010.
↑ 13,0 13,1 «All-time Top 20: No. 20 Eusebio» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Ιουλίου 2020.
↑ 14,0 14,1 14,2 «Εουσέμπιο: Ένας ταπεινός... πάνθηρας που διαμόρφωσε το ποδοσφαιρικό στερέωμα». Ανακτήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Memórias do Maxaquene» (στα Πορτογαλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Μαΐου 2011.
↑ 16,0 16,1 16,2 «Σαν σήμερα το 2014 έφυγε από τη ζωή ο θρύλος του παγκόσμιου ποδοσφαίρου Εουσέμπιο Ντα Σίλβα Φερέιρα». Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Eusébio» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Απριλίου 2021.
↑ 18,0 18,1 18,2 «Biografia de Eusébio» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020.
↑ «Football Team of the Decade: 1960s» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουλίου 2020.
↑ «Top 10 player performances in World Cup history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2020.
↑ «Υποκλοπές, κωδικά ονόματα και απαγωγές: Όταν η Μπενφίκα έκλεψε τον Εουσέμπιο». Ανακτήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2020.
↑ 22,0 22,1 «Eusebio remembered by Brian Glanville» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2020.
↑ 23,0 23,1 «Eusébio» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιουνίου 2020.
↑ «Eusébio chegou há 50 anos» (στα Πορτογαλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Ιουλίου 2011. Ανακτήθηκε στις 25 Μαρτίου 2021. (Πορτογαλικά)
↑ As Grandes Figuras do Futebol Português (Πορτογαλικά)
↑ 26,0 26,1 26,2 26,3 «The 20 Greatest Moments of Eusebio's Distinguished Career» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουλίου 2020.
↑ «FIFA : The vindicated hunt for the Black Panther» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Οκτωβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2020.
↑ 28,0 28,1 «Οι κορυφαίοι μπαλαδόροι του αιώνα». Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «1961/62: Eusébio strikes gold for Benfica» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2021.
↑ «Eusébio: A Pantera Negra» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2020.
↑ 31,0 31,1 «UEFA : Eusébio to receive UEFA President's Award» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Μαρτίου 2021.
↑ «Ballon d'Or Winner's List» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.
↑ 33,0 33,1 «BRITANNICA : Eusébio». Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020.
↑ «France Football : EUSÉBIO» (στα Γαλλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Δεκεμβρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Ιουλίου 2020.
↑ «The Best XI in Football History» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Ιουλίου 2020.
↑ «World Cup classic players – Eusebio» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Δεκεμβρίου 2005.
↑ «Εουσέμπιο: Ο "Μαύρος Πάνθηρας" από τη Πορτογαλία». Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2021.
↑ 38,0 38,1 «Eusébio : player profile» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουλίου 2020.
↑ «NASL HISTORY : Yearly results» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2020.
↑ «Eusebio» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2021.
↑ «RSSSF : Prolific Scorers Data» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιανουαρίου 2022.
↑ «List Of Footballers Who Scored More Than 500 Goals» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Απριλίου 2021.
↑ «IFFHS ALL TIME WORLD'S BEST GOALSCORER RANKING» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Μαρτίου 2021.
↑ 44,0 44,1 «Eusébio Ferreira da Silva – Goals in International Matches» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2005.
↑ «FIFA : More goals than caps» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Μαΐου 2021. Ανακτήθηκε στις 5 Μαρτίου 2021.
↑ «Eusebio stats titles won» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020.
↑ «50 Best Moments in World Cup History» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Νοεμβρίου 2021.
↑ «The World Cup's top 100 footballers of all time – interactive» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020.
↑ «England v Portugal 1966 World Cup: Semi-Final Controversy» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2021.
↑ «World Football: The 100 Greatest World Cup Players of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Νοεμβρίου 2021.
↑ «World Cup 1966» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020.
↑ «Meet the Idols of the Football World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2021.
↑ «The 25 Greatest Football Players of the 20th Century» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Όταν η Αγγλία τίμησε ένα αιώνα ποδοσφαίρου!». Ανακτήθηκε στις 13 Ιουνίου 2020.
↑ «RETRO FOOTBALL: THE INCREDIBLE TEAM SHEETS FOR SIR STANLEY MATTHEWS' FAREWELL TESTIMONIAL, 1965» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2020.
↑ «FIFA Order of Merit» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2022.
↑ «UEFA Golden Players take centre stage» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Μαρτίου 2007. Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020.