el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el en el el el en el el en el el en el el en el el el en el el en el el en el el en el el el en el el el en el el el el en el el el el el en el el el en en en el el en el el el el el el el el el el en el el el el en en el en el el en en el el en el el el en en el en el el en el en lb cs de el el el el el el el el el el
'''Όχλος''' ονομάζεται το ανοργάνωτο πλήθος,η μάζα ανθρώπων που εμφανίζει δυναμική.ΈναΟ όρος έχει μειωτική σημασία και συναντάται ως συνώνυμο των λέξεων στίφος (στρατιωτών) ,συρφετός,μπουλόυκι, ασκέρι,χυδαίος όχλος,(κοιν.,λαουτζίκος,πόπολο,πλεμπάγια, λατ. turba,αντιθ.με την λέξη δήμος=λαός με την συνταγματική έννοια).(π.Σταματάκος-λεξικό αρχ. Ελλην. Γλώσσας).Το ρήμα οχλώ συναντάται στον Όμηρο με την σημασία κινώ,διαταράσσω,κυλίω.(ψηφίδες άπασαι οχλεύνται,κυλίονται,παρασύρονται υπό του ύδατος.Ιλιάδος Φ.261)Ο όχλος είναι άθροισμα ατόμων, που παρουσιάζει μια ασταθή,ανορθολογική σταση,μεστάση αποτέλεσμακαι νααπουσία οδηγείταικοινωνικού στηναυτοέλεγχου.Αποτέλεσμα έξαρσηαυτών τηςτων χαρακτηριστικών είναι οι αλόγιστες πράξεις βίας και της   παράνοιας.Ο όχλοςπου δρασυνιστούν    ωςκυρίαρχο τρόπο ανεξέλεγκτοέκφρασής πλήθοςτου. Ο όχλος δρα ως ανεξέλεγκτο πλήθος που εμφανίζει τάσηςτάσεις αναταραχής,προκλήσεων καιπροκλήσεως καταστροφών,κ.λ.π. αυτοέλεγχου.ΣτηΣτην πολιτική, ο όρος αποδίδεται σε σύνολο ατόμων (συνήθ.ολόκληρος ο λαός)που συσπειρώνονται και δρουν υπουπό την  επίδραση συναισθηματικών επιδράσεωνπαρόρμήσεων,χωρίς χωριςπολιτική ωριμότητα και αυτοέλεγχο. {{Cite book|title=Λεξικό Μπαμπινιώτηλεξικό|last=ΜπαμπινιώτηςΜπαμπινώτης|first=Γεώργιος|publisher=|year=|isbn=|location=|page=}}
Aκόμα,οΟ Πλάτων   ονομάζει την εξουσία του πλήθους δημοκρατία(π.Πλάτων πολιτικός,291d) και ο Αριστοτέλης ορίζει την δημοκρατία ως παρέκβαση της πολιτείας που την θεωρεί  ορθό πολίτευμα.Για τον Σταγειρίτη φιλόσοφο η δημοκρατία υπηρετεί τα συμφέροντα των απόρων μόνο και όχι του συνόλου και ταυτίζεται,  με σημερινούς όρους,με την ανεξέλεγκτη δημοκρατία ή οχλοκρατία,όπου τα ψηφίσματα υπερβαίνουν τον νόμο. . {{Cite book|title=Αριστοτέλης,πολιτικα|last=|first=|publisher=|year=|isbn=|location=|page=}} ▼
Το πλήθος-μάζα είναι ένα ακοινωνικό τμήμα του πληθυσμού στην πιό ακατέργαστη μορφή του.Είναι η ρωμαϊκή plebs,ο όχλος του ιππόδρομου της Κωνσταντινούπολης,οι εξαθλιωμένοι άνεργοι που ανάμεσα στο 1929 και το 1933 οργανώθηκαν στα χιτλερικά S.A.και S.S.
Στη ρωμαϊκή εποχή ο όχλος αποτελούσε σύνολο ανθρώπων του λαού που θεωρούνταν κατώτερης τάξης και απαίδευτος, που είχε ορισμένες ,εμπειρικές γνώσεις και μπορούσε να πάρει αποφάσεις με νηφαλιότητα και όχι υπό το κράτος των έντονων συναισθημάτων.Τα άτομα από τα οποία απαρτίζεται ο όχλος, δεν λετουργούν με φρόνηση, αντιθέτως το ένα μέλος παρασύρει το άλλο.
Για τον Gustave Le Bon(ψυχολογία των μαζών)και τον Ortega Y Gasset(η εξέγερση των μαζών 1930),  η μάζα είναι η κοινότητα του "όχι" που καταλαβαίνει μόνο την γλώσσα των συνθημάτων και της προπαγάνδας.( π.Κ.Παπαϊωάννου:μάζα και ιστορία-εναλλακτικές εκδόσεις 2003  ISBN 9604270737 ) {{Cite book|title=μάζα και ιστορία|last=Παπαϊωάννου|first=Κώστας|publisher=εναλλακτικές εκδόσεις|year=2003|isbn=9604270737|location=|page=}}
Παράλληλα εχει υπάρξει και σε άλλες εποχές όπως ,ο όχλος του ιππόδρομου της
Το πλήθος γίνεται υποχείριο δημαγωγών  και δρα υπό την επίδραση συγκινησιακής φόρτισης.  Στην ρωμαϊκή αυτοκρατορία μετά τι μεγάλες κατακτήσεις,   ο ρωμαϊκός όχλος,plebs(πληβείοι),είναι  η κατώτερη τάξη που αποτελούσε τον κύριο όγκο του λαού. Η τάξη αυτή τον 2  ο  π.Χ.αιώνα έχασε την περιουσία της από την καταπάτηση της γης  από τους πλούσιους  και συγκεντρώνονταν στη Ρώμη προς αναζήτηση ευκαιριών για να μπορέσει να ανταποκριθεί στα νέα δεδομένα.Ζούσαν παρασιτικά, χρησιμοποιώντας ως μέσο επιβίωσης την  εξαργύρωση της ψήφου   τουςστουςτους στους πλούσιους  και την την μαρτυρία τους στα δικαστήρια.(π.Αππιανός ρωμαϊκή ιστορία-ιστορία α΄λυκείου). ▼
Κωνσταντινούπολης,οι εξαθλιωμένοι άνεργοι πoυ το 1929 και το 1933 οργανώθηκαν στα χιτλερικα S.A και S.S.
Πολλά είναι τα παραδείγματα βίαιων πράξεων και ωμοτήτων  του όχλου.Από τα πιο γνωστά:
▲Aκόμα,ο Πλάτων ονομάζει την εξουσία του πλήθους δημοκρατία και ο Αριστοτέλης ορίζει την δημοκρατία ως παρέκβαση της πολιτείας που την θεωρεί ορθό πολίτευμα.Για τον Σταγειρίτη φιλόσοφο η δημοκρατία υπηρετεί τα συμφέροντα των απόρων μόνο και όχι του συνόλου και ταυτίζεται, με σημερινούς όρους,με την ανεξέλεγκτη δημοκρατία ή οχλοκρατία,όπου τα ψηφίσματα υπερβαίνουν τον νόμο.
* •      Η δολοφονία της Ελληνίδας νεοπλατωνικής φιλοσόφου, αστρονόμου και μαθηματικόυ  [[Υπατία]]  η οποία δολοφονήθηκε , με διαμελισμό από μια ομάδα φανατισμένων χριστιανών στην  [[Αλεξάνδρεια|Αλεξάνδρεια.]]▼
== Αίτια Οχλοποίησης ==
Η σημαντικότερη αιτία της οχλοποίησης {{Cite news|url=http://sanejoker.info/2012/11/hitler-and-mob.html|title=Ο δημαγωγός κι ο όχλος - Γελωτοποιός|last=SaneJoker|date=2012-11-09|newspaper=Γελωτοποιός|language=el-GR|accessdate=2017-04-20}} , είναι η υποβολή ή ο «κοινωνικός υπνωτισμός».
•     Ο όχλος που προτίμησε χωρίς δεύτερη σκέψη να δοθεί η χάρη στον Βαραββά, δείχνοντας έτσι όλο το μίσος που έκαιγε μέσα του για τον Ιησού. Τα άτομα που αποτελούσαν αυτόν τον όχλο και "''...ἐπεφώνουν λέγοντες· Σταύρωσον σταύρωσον αὐτόν...''" αποτελούνταν από τους ακόλουθους και τους οπαδούς του αρχιερέα και της ομάδας του και δεν αντιπροσώπευαν τον απλό λαό (π.  Πατρώνου Π Γεωργίου ''Η ΙΣΤ''Ο ''ΟΡΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ από τη φάτνη ως τον κενό τάφο 31 Η ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 3. Η πολιτική δίκη του Ιησού.'' σελ.495)
Επειδή ακριβώς το διανοητικό επίπεδο του όχλου είναι χαμηλό αποδέχεται εύκολα οποιαδήποτε ιδέα. Μάλιστα όσο πιο παράλογη είναι αυτή, τόσο περισσότερο είναι ικανή να τους επηρεάσει.
* O•     Ο βασιλιάς των Βανδάλων Γιζέριχος αποβιβάστηκε στην Ιταλία κι αφού κατέλαβε τη [[Αρχαία Ρώμη |Ρώμη]] εκθρόνισε τον Πετρόνιο ο οποίος δολοφονήθηκε λιθοβολούμενος από τον όχλο της Ρώμης  (π.παπυρος λαρους) ▼
Mικρή σημασία έχει το διανοητικό και μορφωτικό επίπεδο του κάθε ατόμου χωριστά απ’ τη στιγμή που γίνεται μέρος του όχλου.
* •     Οι σφαγές κατα των Χριστιανών και κυρίως Ελλήνων, στην  [[Κωνσταντινούπολη]]  από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο του 1821 ως αντίδραση των Τούρκων στην έκρηξη της [[Ελληνική Επανάσταση του 1821|Ελληνικής Επανάστασης]] και σε γεγονότα όπως η πυρπόληση του τουρκικού δικρότου στην Ερεσό . Αποτέλεσμα ήταν σφαγή, ο βασανισμός καθώς και η φυγή χιλιάδων Ελλήνων, μεταξύ των οποίων του πατριάρχη και κορυφαίων ιερωμένων και Φαναριωτών. Η ενέργεια αυτή έχει χαρακτηριστεί από ιστορικούς ως "[[πογκρόμ]]". {{Cite journal|url=https[[Χρήστης:Soublakias73/πρόχειρο/el.wikipedia.org/w/index.php?search=%CE%BF%CF%87%CE%BB%CE%BF%CF%82&title=%CE%95%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CF%8C:%CE%91%CE%BD%CE%B1%CE%B6%CE%AE%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B7&go=%CE%9C%CE%B5%CF%84%CE%AC%CE%B2%CE%B1%CF%83%CE%B7&searchToken=cb7tlj7tvrxaztw5y8vf72agqΌχλος|title=Αποτελέσματα αναζήτησης|journal=Βικιπαίδεια|language=el}} [4] ]]▼
Ο όχλος απέναντι στους δημαγωγούς είναι υποτακτικός, γιατί νιώθει απέραντο σεβασμό.Κατανοητό γίνεται το γεονός ότι αν και όχλος αποτελείται από πολλούς ανθρώπους το διανοητικό του επίπεδο είναι κατώτερο εκείνο του μεμονωμένου συνειδητού ατόμου.
* •     Εξαγριωμένο πλήθος όρμησε εναντίον του δολοφόνου του  [[Καποδίστριας|Καποδίστρια]],[[Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης|Κωνσταντίνου Μαυρομιχάλη,]]  μετά την δολοφονία του κυβερνήτη διαμέλισε το πτώμα του και πέταξε τα μέλη του στη θάλασσα.▼
Όχλος μπορεί να σχηματιστεί από πιστούς θρησκευτικών δογμάτων, από κάστες, κοινωνικές τάξεις, οπαδούς ομάδων, πολιτικοκοινωνικών κινημάτων, κομμάτων. Σε κάθε περίπτωση υπάρχει ένα κοινό στοιχείο που τους συνδέει.Οι όχλοι δεν δημιουργούνται μόνο σε περιόδους αναταραχής και μπορεί κανείς να τους διακρίνει από χαρακτηριστικές ιδιότητες όπως η προσήλωση σε ένα δημαγωγό και η ασυνείδητη καταστολή της ατομικής κρίσης προς όφελος ενός κοινού σκοπού. Τον όχλο ενοποιεί μια ιδιαίτερη αλληλεπίδραση μεταξύ των ατόμων η οποία προκαλεί μια ευκαιριακή, παροδική ομαδικότητα.Kατα το φιλόσοφο Λε Μπον,ο όχλος κυριαρχείται από ασυνείδητες διαδικασίες με αποτέλεσμα τα άτομα να λειτουργούν από κοινού αυτόματα κι όχι συνειδητά, να τελούν υπό κατάσταση εξάλειψης της προσωπικότητας και να είναι υποκινούμενα από ηγέτες που έχουν ισχυρή επίδραση πάνω τους και τους οποίους ονομάζει δημαγωγούς. {{Cite web|url=http://www.e-zine.gr/modules.php?name=News&file=article&sid=260|title=Kosmos Zine - Όχλος και Άτομο|last=Zine|first=Kosmos|website=www.e-zine.gr|accessdate=2017-03-29}}
Η έννοια όχλος συναντάται συχνά ταυτόσημη με την έννοια μάζα,ως σύνολο ατόμων ανένταχτων,στα οποία η  συνειδητή προσωπικότητα εξαφανίζεται κάτω από την κοινή κατεύθυνση μιας συλλογικής ψυχής,που θα μπορούσε να ονομαστεί νόμος της διανοητικής ενότητας των μαζών.(π.Gustave Le Bon: ψυχολογία των μαζών σελ.34 έκδ.ΔΟΛ 2010 ISBN:978-960-469-703-8
Ο όχλος-μάζα προέρχεται από την αποσύνθεση παλιάς και κατεστραμμένης κοινωνικης  δομής και χαρακτηρίζεται από αστάθεια,ανορθολογισμό και οργάνωση έξω από τον επίσημο κοινωνικό έλεγχο.(π.χ.οπαδοί κάποιας σέκτας ή ποδοσφαιρικής ομάδας).Στη μάζα τα άτομα εξισώνονται προς τα κάτω με μια ακατανίκητη δύναμη που επιτείνεται από τον μεγάλο αριθμό,την ανωνυμία και την ανευθυνότητα.Καθοριστική για την μάζα είναι η ανάγκη για κάποιον ηγέτη,που δεν πείθει επιχειρηματολογώντας,αλλά με την υποβολή και τον υπνωτισμό ,στη βάση των συλλογικών πεποιθήσεων και στην ικανότητά του να οδηγεί  την μάζα σε ανορθόλογη  ταύτιση  με ιδέες που υιοθετεί ως δικές της.Ο άνθρωπος της μάζας, άβουλος,παράλογος,ετεροκίνητος,χειραγωγούμενοςκαι υποτακτικός, αισθάνεται ότι  έχει σκεφτεί ο ίδιος  αυτές τις ιδέες τις οποίες τυφλά και άκριτα ενστερνίζεται..(π.Gustave Le Bon: ψυχολογία των μαζών σελ. 11-13 Ν.Χρηστάκης έκδ.ΔΟΛ 2010 ISBN:978-960-469-703-8) {{Cite book|title=ψυχολογία των μαζών|last=Le Bon|first=Gustave|publisher=ΔΟΛ|year=2010|isbn=978-960-469-703-8|location=|page=11-13 ,34}}
Η συμπεριφορά του όχλου, πολλές φορές γίνεται ακραία,βάναυση.Χαρακτηριστικά παραδείγματα ωμότητας του όχλου:
▲* Η δολοφονία της Ελληνίδας νεοπλατωνικής φιλοσόφου, αστρονόμου και μαθηματικόυ [[Υπατία]] η οποία δολοφονήθηκε , με διαμελισμό από μια ομάδα φανατισμένων χριστιανών στην [[Αλεξάνδρεια|Αλεξάνδρεια.]]
Διάσημα ονόματα ασχολήθηκαν με το φαινόμενο του όχλου,ως παρουσία και επίδρασή του στο ιστορικό γίγνεσθαι.
{{Cite web|url=http://www.candianews.gr/2017/03/08/sansimeradolofonithike-i-ellinida-filosofos-ypatia-apo-ochlo-christianon/|title=δολοφονία Υπατίας|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}} ,
▲* Οι σφαγές κατα των Χριστιανών και κυρίως Ελλήνων, στην [[Κωνσταντινούπολη]] από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο του 1821 ως αντίδραση των Τούρκων στην έκρηξη της [[Ελληνική Επανάσταση του 1821|Ελληνικής Επανάστασης]] και σε γεγονότα όπως η πυρπόληση του τουρκικού δικρότου στην Ερεσό . Αποτέλεσμα ήταν σφαγή, ο βασανισμός καθώς και η φυγή χιλιάδων Ελλήνων, μεταξύ των οποίων του πατριάρχη και κορυφαίων ιερωμένων και Φαναριωτών. Η ενέργεια αυτή έχει χαρακτηριστεί από ιστορικούς ως "[[πογκρόμ]]". {{Cite journal|url=https://el.wikipedia.org/w/index.php?search=%CE%BF%CF%87%CE%BB%CE%BF%CF%82&title=%CE%95%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CF%8C:%CE%91%CE%BD%CE%B1%CE%B6%CE%AE%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B7&go=%CE%9C%CE%B5%CF%84%CE%AC%CE%B2%CE%B1%CF%83%CE%B7&searchToken=cb7tlj7tvrxaztw5y8vf72agq|title=Αποτελέσματα αναζήτησης|journal=Βικιπαίδεια|language=el}}
▲* Εξαγριωμένο πλήθος όρμησε εναντίον του δολοφόνου του [[Καποδίστριας|Καποδίστρια]],[[Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης|Κωνσταντίνου Μαυρομιχάλη,]] μετά την δολοφονία του κυβερνήτη διαμέλισε το πτώμα του και πέταξε τα μέλη του στη θάλασσα.
▲* O βασιλιάς των Βανδάλων Γιζέριχος αποβιβάστηκε στην Ιταλία κι αφού κατέλαβε τη Ρώμη εκθρόνισε τον Πετρόνιο ο οποίος δολοφονήθηκε λιθοβολούμενος από τον όχλο της Ρώμης (π.παπυρος λαρους)
Ψυχολόγοι,ψυχαναλυτές όπως ο Φρόϊντ, ο οποίος στο έργο του "ψυχολογία των μαζών και ανάλυση του εγώ",τονίζει την ηδονιστική καταγωγή των σχέσεων στην ομάδα και την αμοιβαία ταύτιση των μελών της, κοινωνικοί στοχαστές όπως ο Λε Μπον που το περίφημο έργο του "η ψυχολογία των μαζών" αποσιωπήθηκε, ίσως διότι χρησιμοποιήθηκε από τον Μουσσολίνι και τον Χίτλερ για την υποταγή των μαζών στον ανόσιο καθοδηγητή,Ορτέγκα Υ Γκασσέτ στην"εξέγερση των μαζών",Κ. Παπαιωάννου στο "μάζα και  ιστορία" κ.λ.π.
Ο όχλος δημιουργείται όταν η συνείδηση και η προσωπικότητα των ατόμων που αποτελούν το πλήθος εξαφανίζονται. Ο όχλος έχει μια κοινή συνείδηση.Στον όχλο,κυριαρχεί η ομοιομορφία , δεν υπάρχει ατομικότητα, υπευθυνότητα και ανεξαρτησία. Ο όχλος χαρίζει στο άτομο το αίσθημα μιας ακατανίκητης δύναμης. Ο μετέχων σε όχλο αποκτά μια συλλογική ψυχή που υπόκειται στον νόμο της νοητικής ενότητας ενός δρώντος πλήθους. Η ανωνυμία μέσα στον όχλο και η διάχυση της ατομικής ευθύνης ελευθερώνουν ένστικτα που αν ήταν μόνο του το άτομο θα λογόκρινε.Το άτομο μέσα στον όχλο μεταμορφώνεται σε ένα εύπιστο, ευμετάβλητο, παρορμητικό πλάσμα, ικανό για κάθε ακρότητα, έχοντας θυσιάσει τα όποια οφέλη του ορθού λόγου. Σε κλάσματα δευτερολέπτου η συμπάθεια γίνεται λατρεία και η αντιπάθεια μίσος. {{Cite web|url=http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=379898|title=tovima.gr - Ατιμωρησία και ψυχολογία του όχλου|last=Α.Ε.|first=tovima.gr — Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη|website=TO BHMA|accessdate=2017-04-05}}
..(π.Gustave Le Bon: ψυχολογία των μαζών σελ.34 έκδ.ΔΟΛ 2010 ISBN:978-960-469-703-8
π.Κ.Παπαϊωάννου:μάζα και ιστορία-εναλλακτικές εκδόσεις 2003  ISBN 9604270737 )
== Κυριότερα χαρακτηριστικά οχλου ==
* Αδυναμία διάκρισης πραγματικού με του μη πραγματικού.
* Κοινό αισθημα ακατανικητης δύναμης.
* Υπάρχει η ανωνυμία και η ανευθυνότητα.
* Έλλειψη κριτικής ικανότητας,λογικής.
* Θυσιάζεται το ατομικό συμφέρον για το συλλογικό.
* Εξάρτηση απο μεμονωμένο πρόσωπο,τον ηγέτη
* Κανένα μελος του όχλου δεν διαφέρει απο τα υπόλοιπα μέλη.
* Έντονη μίμηση οποιούδηποτε προκαλεί αίσθηση με την συμπεριφορά του.
== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==
== Χειραγώγηση μαζών ==
•        http://www.e-zine.gr/modules.php?name=News&file=article&sid=260  όχλος και Άτομο
Οι μάζες χειραγωγούνται συνήθως μέσω της λα'ι'κής φαντασίας και εικόνας που καλλιεργούν οι δημαγωγοί με την βοήθεια του χαρίσματός τους να συναρπάζουν τα πλήθη με την μεταδοτικότητά τους και της πειθούς τους.Κατα την χειραγώγηση,τα γεγονότα και γενικώς καθετι πού λαμβάνει χώρα ,παρουσιάζεται σε μια γένικη εικόνα ,που εύκολα μπορεί να αποδειχθεί παραποιημένη,χωρίς να υπαρχουν οι λεπτομέρειες που αποκαλύπτουν σημαντικές λεπτομέρειεςόπως η προέλευση ή η αιτία ενος γεγονότος ή μιας πληροφορίας.
▲Στην ρωμαϊκή αυτοκρατορία μετά τι μεγάλες κατακτήσεις,ο ρωμαϊκός όχλος,plebs(πληβείοι),είναι η κατώτερη τάξη που αποτελούσε τον κύριο όγκο του λαού. Η τάξη αυτή τον 2 ο π.Χ.αιώνα έχασε την περιουσία της από την καταπάτηση της γης από τους πλούσιους και συγκεντρώνονταν στη Ρώμη προς αναζήτηση ευκαιριών για να μπορέσει να ανταποκριθεί στα νέα δεδομένα.Ζούσαν παρασιτικά, χρησιμοποιώντας ως μέσο επιβίωσης την εξαργύρωση της ψήφου τουςστους πλούσιους και την την μαρτυρία τους στα
Νόαμ Τσόμσκι: Αυτές είναι οι δέκα τεχνικές για τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης
δικαστήρια. {{Cite web|url=http://ebooks.edu.gr/new/|title=Διαδραστικά Σχολικά Βιβλία|website=ebooks.edu.gr|language=el|accessdate=2017-05-30}}
== Συνέπειες Οχλοποίησης ==
Τα μέλη του όχλου πράττουν σαν άβουλα όντα ,με βαρβαρικές τασεις.Παράλληλα ,η συντηρητικότητά τους τους οδηγεί στην ακύρωση του αγώνα τους καθώς επαναφέρουν την παλαιά ταξη πραγμάτων.
* {{Cite book|title="Η ψυχολογία των μαζών "|last=Λε Μπον|first=Γκουστάβ|publisher=Ζήτρος|year=2011|isbn=978-960-469-703-8|location=|page=σελ 11,60,63}}
•       http://www.andro.gr/apopsi/psyxologia-tou-oxlou/Μάζα , αγέλη, λαός, όχλος, ή μήπως υπεύθυνος πολίτης;•