el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el ru el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el ru el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el es el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el
Ο Μανώλης Καλομοίρης ήταν ανάμεσα στις μορφές που προσδιόρισαν την πολιτιστική φυσιογνωμία της Ελλάδας κατά το πρώτο μισό του 20ου αιώνα. Πέθανε στην Αθήνα στις 3 Απριλίου του 1962, σε ηλικία 79 ετών. Την Τετάρτη 4 Απριλίου κηδεύτηκε δημοσία δαπάνη και με τιμές που άρμοζαν στο μέγεθος και στην προσφορά του. Η νεκρώσιμη ακολουθία εψάλη στον Μητροπολιτικό Ναό και την παρακολούθησε πλήθος κόσμου[11].
Ο Μανώλης Καλομοίρης άφησε πίσω του πλούσιο και ποικίλο έργο, μεταξύ των οποίων όπερες, συμφωνικά έργα και ακόμη συνθέσεις μουσικής δωματίου, μπαλάντες, ενώ έχει μελοποιήσει πολλά ποιητικά κείμενα του Κωστή Παλαμά, του Άγγελου Σικελιανού, του Ιωάννη Γρυπάρη, του Διονύσιου Σολωμού κ.α.
(Μ. Καλομοίρης: Η ζωή μου και το έργο μου, σελ. 172. Εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1988)
Παραδίδοντας το τελευταίο του αυτό έργο το συνόδευσε με το παρακάτω κείμενο:
«...Πιστεύω πως μέσα στον Παλαιολόγο έκλεισα όλους τους ψαλμούς και τους χυμούς της γέρικης καρδιάς μου, σαν το παλιό δένδρο που, πριν φύγει για πάντα και γείρει τους κλώνους του να πέσει στη μαύρη γης, θέλει να ανθίσει μια τελευταία φορά και να χαρίσει στον κάμπο τη στερνή του ευωδία και τα τελευταία του φύλλα. Γι’ αυτό αντικρίζω τη μουσική του Παλαιολόγου με κάποιο δέος, ξέροντας πως είναι το στερνό μου τραγούδι...»
(Εφημερίδα «Το Βήμα», 1/7/2001, ένθετο «Το άλλο Βήμα», σ. 10)
«Συμφωνία της λεβεντιάς» (Ηχογραφήσεις: 1981 Φιδετζής/Φιλαρμονική Σόφιας, 1983 Καρύδης/Ορχήστρα Αυστριακής Ραδιοφωνίας) (γράφτηκε από το καλοκαίρι του 1918 ως το καλοκαίρι του 1920. Ο συνθέτης συνέλαβε τις πρώτες θεματικές εμπνεύσεις της συμφωνίας αυτής στα βουνά και τους κάμπους της Μακεδονίας και θέλησε να αποδώσει μουσικά τη συγκίνηση που ένοιωσε μπρος στην Ελληνική Λεβεντιά, σε όλες της τις εκδηλώσεις, στη χαρά της ζωής, στον πόλεμο, στο χορό, στην αγάπη, στο θάνατο.)
«Το Α΄ μέρος «Ηρωικά και Παθητικά» προσπαθεί να τραγουδήσει την ορμή της νιότης και τη χαρά του πάθους και της νίκης.
Το Β΄ μέρος «Το κοιμητήρι στη βουνοπλαγιά» έχει γραφτεί επάνω στο ακόλουθο πεζό ποίημα:
Πέρα στη βουνοπλαγιά βαθειά κοιμούνται τα παλληκάρια.
Τα νύχτια πουλιά πικρά τα μοιρολογάνε.
Καντήλια του τ’ αστέρια και νανούρισμά τους το δροσερό αεράκι,
Όμως επάνω τους η Δόξα αιώνιο στεφάνι πλέκει...
Πέρα στη βουνοπλαγιά βαρειά κοιμούνται τα παλληκάρια.
Με αυτό, ήθελε να μεταδώσει τη συγκίνηση που ένοιωσε ο συνθέτης, περνώντας μια νυχτιά από ένα απέριττο στρατιωτικό κοιμητήρι σε μια βουνοπλαγιά, κάπου κοντά στο Σκρα του μακεδονικού μετώπου του 1918.
Το Γ΄ μέρος «Σκέρτσο-γλέντι» προσπαθεί να δώσει την εικόνα μιας γιορτής των παλληκαριών αλλά που έχει μέσα κάπου κάπου και τον καημό και τη μοιρολατρεία τους.
Τούτ’ η γης που την πατούμε όλοι μέσα θε να μπούμε.
Το Δ΄ μέρος τα «Νικητήρια» βασίζεται επάνω στο γνωστό βυζαντινό ύμνο «Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα Νικητήρια» μαζί με τον οποίον πλέκεται συμφωνικά το ηρωικό θέμα του πρώτου μέρους.
Στον Κωστή Παλαμά τη Συμφωνία αυτή αφιερώνω.» [σημείωμα του συνθέτη]
«Συμφωνία των ανίδεων και των καλών ανθρώπων» (1931), (Ηχογράφηση1986: Φιδετζής/Ορχήστρα Βουλγαρικής Ραδιοφωνίας)
«Παλαμική Συμφωνία» (1956) (Ηχογράφηση 2007 Φιδετζής/Κρατική Ορχήστρα Αθηνών) [1]
«Τρίπτυχο για Ορχήστρα» (1937) (Ηχογράφηση 2007 Φιδετζής/Κρατική Ορχήστρα Αθηνών) [2]
«Μηνάς ο ρέμπελος κουρσάρος στο Αιγαίο» (1940),
Κοντσέρτο για πιάνο (1935),
Κοντσερτάκι για βιολί και ορχήστρα (1955) κ.ά.
Τρίο για βιολί, βιολοντσέλο και πιάνο (1921),
Σονάτα για βιολί και πιάνο (1948), κ.ά.
«Για τα ελληνόπουλα» Σειρές Α΄, Β΄, Γ΄ (συνολικά 11 κομμάτια),
Μπαλάντες αρ.1-3, (1η σε μι ελάσσονα, 2η σε λα ύφεση μείζονα, 3η σε μι ύφεση ελάσσονα),
Ραψωδία αρ.1 (1921), Ραψωδία αρ.2 (1921),
Αρμονία Α΄& Β΄ τεύχη,1933, 1935
Μουσική Μορφολογία, τεύχος πρώτο: Πολυφωνία-Αντίστιξη, 1939
Μουσική Μορφολογία, τεύχος δεύτερο: Οι Μορφές στην Κλασσική και Νεώτερη Μουσική, 1957
Μελωδικές Ασκήσεις, τεύχη 1-4
Μελωδικές ασκήσεις δια δύο φωνάς
"Η Ζωή μου & η Τέχνη μου", 1987
Γιάννης Μπελώνης, Ο Μανώλης Καλομοίρης και η σκοτεινή πλευρά της περιόδου της Γερμανικής κατοχής και του Εμφυλίου, Πολυφωνία, τ/χ.4 (2004), σελ. 7-21
Jaklitsch, Nina- Maria, «Μανώλης Καλομοίρης, Νίκος Σκαλκώτας, Χαρίλαος Περπέσσας-Ἕλληνες μουσουργοὶ τοῦ εἰκοστοῦ αἰώνα μεταξὺ τῆς ἑλληνικῆς παράδοσης καὶ τοῦ “δυτικοῦ” μοντερνισμοῦ», στό: Πρακτικὰ τοῦ Α΄ Εὐρωπαϊκοῦ Συνεδρίου Νεοελληνικῶν Σπουδῶν. [Τόμοι Α΄ και Β΄], Ὁ Ἑλληνικὸς Κόσμος ἀνάμεσα στὴν Ἀνατολὴ καὶ τὴ Δύση 1453-1981, Τόμος Β΄, Βερολίνο, 1999, σελ. 297-309
Νικόλαος Μαλιάρας, Το Δημοτικό τραγούδι στη Μουσική του Μανώλη Καλομοίρη. Μια ιστορική και αναλυτική προσέγγιση, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαγρηγορίου-Νάκα, 2001
Νικόλαος Μαλιάρας,«Συγχρονικός Πίνακας του Μανώλη Καλομοίρη και της εποχής του», στο Αφιέρωμα Μανώλης Καλομοίρης, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών 2002-2003, σελ. 6-15.
Νικόλαος Μαλιάρας,«Ο Μανώλης Καλομοίρης και η προσφορά του στη θεμελίωση της Ελληνικής Εθνικής Σχολής», στο Αφιέρωμα Μανώλης Καλομοίρης, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών 2002-2003, σελ. 18-25.
Jim Samson, Music in the Balkans, chapter 12 (σσ. 302–331) «Following the Leader: Manolis Kalomiris». BRILL, 23 Μαΐου 2013. [3]
Φίλιππος Τσαλαχούρης, "Κατάλογος έργων Μανώλη Καλομοίρη" . Σύλλογος "Μανώλης Καλομοίρης", 2003 ISBN 960-87939-0-4
Φίλιππος Τσαλαχούρης, "Κείμενα για τον Μανώλη Καλομοίρη, Εκδόσεις Orpheus, Αθήνα 2012, ISBN 978-960-7266-73-6
Φίλιππος Τσαλαχούρης, "«Pourquoi et pour qui?» ή το άλγος της υπέρβασης", Μ. Καλομοίρης 50 Χρόνια μετά, Εκδόσεις Fagotto ISBN 960-6685-50-0
↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 José Espasa Anguera: «Enciclopedia universal ilustrada europeo-americana» (Ισπανικά) Editorial Espasa. 1905. σελ. 234. ISBN-13 978-84-239-4500-9. ISBN-10 84-239-4500-6.
↑ (Αγγλικά) SNAC. w67s9xpg. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
↑ Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 15  Δεκεμβρίου 2014.
↑ «Бoлbшaя coBeTckaя эHциkлoпeдия» (Ρωσικά) The Great Russian Encyclopedia. Μόσχα. 1969. Ανακτήθηκε στις 27  Σεπτεμβρίου 2015.
↑ Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας. data .bnf .fr /ark: /12148 /cb14636289z. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
↑ «Η Καθημερινή». (Ελληνικά, Αγγλικά) Η Καθημερινή. Ανακτήθηκε στις 25  Μαρτίου 2021.
↑ Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 31  Δεκεμβρίου 2014.
↑ «Бoлbшaя coBeTckaя эHциkлoпeдия» (Ρωσικά) The Great Russian Encyclopedia. Μόσχα. 1969. Ανακτήθηκε στις 28  Σεπτεμβρίου 2015.
↑ Ανακτήθηκε στις 24  Ιουνίου 2019.
↑ Βαρβούνης, Μ. Γ. (2002). «Όψεις των σχέσεων Σάμου και Μ. Ασίας (19ος-20ός αι.)». Στο: Κουτσούρης, Αρχέλαος. ΣΤ' Πανελλήνιο Συνέδριο για τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας. Ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας από την Κλασσική Αρχαιότητα ως τον εικοστό αιώνα. Πολιτική ιστορία και ιστορία του πολιτισμού. Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης - Δήμος Θεσσαλονίκης. σελ. 89.
↑ Μανώλης Καλομοίρης: Πεθαίνει ένας μουσικός γλωσσοπλάστης, Ιστορικό Λεύκωμα 1962, σελ. 150-151, Η Καθημερινή (1997)
«Ο «Πρωτοµάστορας» της Εθνικής Μουσικής Σχολής», άρθρο στον ιστότοπο της εφημερίδας Το Βήμα, 31 Δεκεμβρίου 2011.