el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el en el en el el el el el el el el el el el el el en el el el en el el el el el el en el el el el en el el el el el en el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el fr en en el en en fr en fr el en el fr zh fr el en en de en fr el en el fr ja fr el en en oc oc fr el en el fr it fr el en en nb fr fr en ceb el ru en fr en ceb en fr ja fr en en el fr en fr en en en sk en oc en es el da en fr en es en de en fr en hbs_lat el de ja fr en hbs_lat en fr zh nl en vi el de en fr en vi en fr en de en sv el nb en fr en sv en oc en oc en ceb el de nl fr en ceb en fr vi fr en it el sk pt pt en it en es en fr en sv el fr en fr en sv en ca ja fr fr ia el da en fr fr ia en fr zh fr en ceb el fr en fr en ceb en ru fr fr en it el de es fr en it en fr ko fr en es el oc en en en es en fr en de en ceb el oc en fr en ceb en de de fr en nl el fr en fr en nl en de ru fr en en el fr en fr en en en ru en fr en en el fr en fr en en en oc nds oc pl en el de en fr pl en en fr en da es es el de en en es es en fr en en de es el sk uk fr de es en zh en fr nb en el nb en fr nb en en sk oc fr en sv el sk en fr en sv en zh uk fr en en el fr en fr en en en ca en fr sv es el oc tr fr sv es en nds en zh en sv el zh en fr en sv en en en fr en es el oc en en en es en nds en fr en ceb el ca en zh en ceb en fr hu fr en hbs_lat el sk zh da en hbs_lat en sk en oc en war el zh ru fr en war en fr en fr en hbs_lat el oc en fr en hbs_lat en de en fr en hbs_lat el fr en de en hbs_lat en ru en fr en es el oc nl fr en es en de fr fr en la el fr ja de el la en fr en fr el en el de en fr en en en de fr fr en en el oc en en en en en fr fr fr en en el nb en pt en en en oc de fr en fi el nb en fr en fi en fr en fr en it el fr en fr en it en ca en fr en ceb el nb en de en ceb en oc oc fr en ca el nb en fr en ca en oc en fr en es el oc fr fr en es en oc de fr en it el sk zh zh en it en ca en fr en it el fr en fr en it en sv fr fr en es el nb pt fr en es en oc it en en es el nb it fr en es en fr en da en es el oc en fr en es en oc ru fr en it el fr en fr en it en zh de fr en it el cs en fr en it en fr en fr en it el fr zh fr en it en oc en fr en it el sk de fr en it en ca en zh en es el sk en fr en es en ca en fr en es el oc en fr en es en nds en fr en it el sk en fr en it en ca en en en it el ca en fr en it en fr en fr en en el fr en fr en en en fr en fr en es el fr en en en es en de en de eu ceb el oc en zh eu ceb en oc en zh es en el fr en fr es en en ru en fr en en el fr zh fr en en en ru it fr en sv el oc en fr en sv en fr en oc en ceb el da hbs_lat fr en ceb en de en de en es el de en fr en es en ca ar da en en el ca en fr en en en fr en fr en sv el oc en fr en sv en de en de en es el oc en fr en es en fr de fr pt es el de en it pt es en fr ja fr en fr el fr en it en fr en oc hu en en en el de en en en en en fr ru fr en pl el oc en ja en pl en de en en en nl el ca en fr en nl en oc en fr en es el fr en fr en es en de eu fr en war el fr en fr en war en ru en fr en es el fr en fr en es en de oc da en en el fr zh de en en en fr it fr lb en el fr sv fr lb en en de en fr en it el da fr en en it en fr en en lb en el de en en lb en en fr en en lb en el fr en it lb en en de en fr en en el de en fr en en en fr en fr nah it el oc zh fr nah it en de en fr lb en el fr de fr lb en en de en fr en en el fr en fr en en en de pt fr en en el ca en it en en en fr en fr en en el ca zh fr en en en fr fr fr en fr el de zh fr en fr en fr en da en sv el fr en fr en sv en de ru fr en en el de en fr en en en fr fr fr en ia el fr en fr en ia en oc sl fr en ceb el fr nb fr en ceb en fr fr pt en ceb el de en fr en ceb en sv en da en es el fr en de en es en fr fr fr en es el oc zh fr en es en nb fr da en es el fr en fr en es en de ko pt en ceb el fr en en en ceb en fr en en en es el fr en fr en es en de uk da en en el fr en fr en en en oc en da en es el de ja de en es en sv en fr en war el fr en fr en war en oc fr zh en en el fr es fr en en en da pt fr en en el fr en fr en en en de es da en ceb el da en fr en ceb en fr en fr en la el fr it fr en la en de oc de en la el fr zh fr en la en de fr de en ceb el fr en fr en ceb en fr en fr en ceb el fr de fr en ceb en de tr fr en sv el fr en fr en sv en de ar fr cs ceb el fr en fr cs ceb en da zh pt en ceb el fr fi fr en ceb en de it fr en it el de de fr en it en fr lt da el el el el el el el el el el el el el el el el el pl el el el el el el el el el el el en en el en en en en en el en en en el en el en en en el el en el el el el el en en el en el el el en el el el el el el el el el el el el el
Ξύλο ή ξύλωμα είναι το ινώδες και πορώδες υλικό το οποίο αποτελεί το δομικό στοιχείο των κορμών, των βλαστών και των ριζών στα δασοπονικά δέντρα και στα λοιπά ξυλώδη φυτά.[1] Είναι λιγνοκυτταρινικό οργανικό υλικό που συντίθεται από ένα σκελετό ισχυρό σε αξονικό εφελκυσμό, την κυτταρίνη που έχει ινώδη μορφή, η οποία περικλείεται χημικώς από ένα ομοιογενές μείγμα ημικυτταρινών, καθώς και τη λιγνίνη, ένα φαινολικού τύπου αρωματικό πολυμερές, που έχει υψηλή αντοχή στη συμπίεση και παρέχει ελαστικότητα.[2]
Εμφάνιση τυπικής σχεδίασης από δεκαέξι κύρια εμπορικά είδη ξύλου της Ευρώπης.
Το ξύλο έχει χρησιμοποιηθεί εδώ και χιλιάδες χρόνια ως καύσιμη ύλη, σαν δομικό υλικό για την κατασκευή εργαλείων και όπλων, πλοιαρίων, κατοικιών κ.ά., καθώς επίσης και για έπιπλα και χαρτί. Πρόσφατα, τον 20ο αιώνα, το ξύλο υπήρξε η πρώτη ύλη για την παραγωγή απομονωμένης κυτταρίνης, καθώς και των προϊόντων της, λ.χ. σελοφάν, οξικής κυτταρίνης, νιτροκυτταρίνης, και πολλών άλλων.
Ξυλεία σε διάφορες τυποποιημένες διαστάσεις, όπως λ.χ. σανίδες.
6.5 Εγκάρδιο & σομφό ξύλο
Το ξύλο, ορισμένες φορές, ονομάζεται ξύλωμα ή δευτερογενές ξύλωμα (αγγλ. secondary xylem), όταν συναντάται στους βλαστούς και τους κορμούς των δένδρων[3], ή ορίζεται έτσι, ώστε να καλύπτει τα ξυλώδη μέρη των ριζών των δένδρων, ή των θάμνων[4]. Στα ζωντανά δένδρα, το ξύλο ή ξύλωμα επιτελεί τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες[5], ήτοι:
Ως κορμός, παρέχει μηχανική στήριξη και υποστήριξη επιτρέποντάς τα να γίνουν πιο ψηλότερα και παχύτερα.
Λειτουργεί ως αγωγικό σύστημα, δηλ. σαν ένας αγωγός νερού και θρεπτικών ουσιών, ή άλλων ενώσεων από τις ρίζες προς τον κορμό, τους μικρότερους βλαστούς και τα φύλλα.
Στα ζωντανά δέντρα, ορισμένα ξυλώδη κύτταρα συνθέτουν από μόνα τους σημαντικές βιοχημικές ενώσεις για να καλύψουν τις ίδιες ανάγκες τους σε πολύτιμες ουσίες, λ.χ. προστατευτικές, θρεπτικές, ορμονικές ή επουλωτικές.
Τομή σε κορμό του είδους Ίταμος (Taxus), στην οποία φαίνονται κύκλοι που είναι οι αυξητικοί δακτύλιοι του, καθώς επίσης το σκουρόχρωμο εγκάρδιο ξύλο και το ανοιχτόχρωμο σομφό ξύλο.
Με τον απλό όρο ξύλο ή ξυλώδη υλικά καλούνται επίσης και τα παρόμοια ξυλώδη μέρη άλλων φυτών (βλ. μπαμπού, κενάφ κ.ά.), χωρίς να αποτελούνται όμως από δευτερογενές ξύλωμα. Πρόσθετα στην καθομιλουμένη γλώσσα, με τη λέξη ξύλο νοούνται και τα προϊόντα του ξύλου που βιομηχανικά μπορεί να παράγονται από ξυλώδη στοιχεία (λ.χ. σύνθετη ξυλεία), λεπτά φύλλα ξύλου (λ.χ. κόντρα-πλακέ), προσανατολισμένα ξύλινα τεμαχίδια (λ.χ. ξυλοπλάκες OSB), μικρά και λεπτά ξυλοτεμαχίδια (λ.χ. μοριοσανίδα), ξυλώδεις ίνες (λ.χ. ινοσανίδα), ή από εμποτισμένη ξυλεία.
Το 2005, εκτιμήθηκε ότι η Γη έχει περίπου 434 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα δασικών ξυλωδών αποθεμάτων, από τα οποία το 47% ήταν εμπορεύσιμο.[6] Ως άφθονη ανανεώσιμη - οργανική ύλη, τα ξυλώδη υλικά έχουν προοπτικές και ως ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Το 2018, ο FAO εκτίμησε ότι ξυλεύθηκαν περίπου 3,97 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα στρογγυλής ξυλείας (round timber), σε όλο τον πλανήτη. Οι κυριότερες χρήσεις της ξυλείας είναι: καυσοξυλεία, χαρτοπολτός και χαρτί, έπιπλα, δομική ξυλεία, και συγκολλημένα και σύνθετα προϊόντα[7]
Το 2011, μια ανακάλυψη στην καναδική επαρχία του Νιου Μπράνσγουικ ανακαλύφθηκαν τα παλαιότερα γνωστά φυτά που είχαν αναπτυσσόμενο ξύλο, πριν από περίπου 400 εκατομμύρια χρόνια.[8] Το ξύλο μπορεί να χρονολογηθεί με τη χρονολόγηση με άνθρακα 14 και σε μερικά είδη με δεντροχρονολόγηση, δίνοντας έτσι τη δυνατότητα να υπολογιστεί περίπου από πότε χρονολογείται κάποιο ξύλινο αντικείμενο.
Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν το ξύλο για χιλιετίες για πολλούς σκοπούς, αλλά κυρίως ως καύσιμο και ως κατασκευαστικό υλικό για παραγωγή κατοικιών, εργαλείων, όπλων, επίπλων, παλετών - κιβωτίων, καλλιτεχνημάτων και χαρτιού. Εκτός των άλλων, οι μεταβολές χρόνο με το χρόνο του πλάτους των δακτυλίων των δέντρων και η σχετική αναλογία αφθονίας των ισοτόπων δίνουν στοιχεία για την αποκάλυψη των μεταβολών στο κλίμα.[9]
Ξύλο πεύκου -ενός κωνοφόρου- σε ακτινική ή ισόβενη τομή.
Ξύλο καστανιάς -ενός πλατύφυλλου- σε εφαπτομενική ή φαρδύβενη τομή.
Οι κύριες κατηγορίες των ειδών ξύλου είναι δύο: τα κωνοφόρα είδη (που ανήκουν στα Γυμνόσπερμα) και τα πλατύφυλλα είδη (που ανήκουν στα Αγγειόσπερμα). Τα κωνοφόρα έχουν δύο υπο-ομάδες, αυτά που έχουν ρετσίνι (δηλαδή φέρουν ρητινοφόρους αγωγούς) και αυτά που δεν έχουν ρετσίνι.
Τα πλατύφυλλα είδη, με κριτήριο τον τρόπο διάταξης των πόρων τους, χωρίζονται σε δακτυλιόπορα, ημιδιασπορόπορα, και διασπορόπορα. Στα δακτυλιόπορα, οι πόροι στο πρώιμο είναι μεγάλοι και έχουν τη μορφή μεγάλου δακτυλίου, ενώ στα διασπορόπορα, οι πόροι έχουν ένα ίδιο μέγεθος και είναι διάσπαρτοι μέσα σε κάθε αυξητικό δακτύλιο. Τα ημιδακτυλιόπορα είναι μια ενδιάμεση κατηγορία, με πολύ λιγοστά είδη.[10][11]
Το ξύλο ή ξύλωμα (xylem) παράγεται στα δέντρα (δικοτυλήδονα φυτά) με την αύξηση της διαμέτρου με το σχηματισμό, μεταξύ των προϋπαρχόντων στρωμάτων και του εσωτερικού φλοιού, νέων στρωμάτων ξύλου, που επικαλύπτουν ολόκληρο τον κορμό, τα ζωντανά κλαδιά και τις ρίζες. Η διεργασία είναι γνωστή ως δευτερογενής αύξηση (secondary growth) και είναι το αποτέλεσμα της κυτταρικής διαίρεσης στον κάμβιο, που είναι ένα μερίστωμα, και της επακόλουθης επέκτασης των νέων κυττάρων είτε ξύλου προς το εσωτερικό, είτε φλοιού προς το εξωτερικό του κορμού.
Αυτά τα κύτταρα μετά σχηματίζουν μεγάλου πάχους δευτερογενή κυτταρικά τοιχώματα, που αποτελούνται κυρίως από κυτταρίνη, ημικυτταρίνες και λιγνίνη.
Αν η διακριτότητα ανάμεσα στις εποχές είναι ετήσια, τότε οι δακτύλιοι ανάπτυξης αναφέρονται ως ετήσιοι δακτύλιοι. Ωστόσο τεχνικά προτιμάται ο όρος αυξητικοί δακτύλιοι.
Αν υπάρχουν διαφορές μέσα στο δακτύλιο, τότε τα τμήματα του δακτυλίου που βρίσκεται εγγύτερα στο κέντρο του δέντρου σχηματίζονται νωρίς στην εποχή ανάπτυξης (την άνοιξη), όταν η ανάπτυξη είναι γρήγορη, και αποτελούνται συνήθως από πλατύτερα στοιχεία. Συνήθως έχουν ανοικτότερο χρώμα από τα τμήματα του δακτυλίου ανάπτυξης που βρίσκονται προς το εξωτερικό του δακτυλίου. Αυτά τα διαφορετικά εποχιακά τμήματα είναι γνωστά ως πρώιμο ξύλο ή ξύλο άνοιξης, και το όψιμο ξύλο.[12] Ωστόσο, υπάρχουν μεγάλες διαφορές σε όλα αυτά, που εξαρτώνται από το είδος του ξύλου (δηλαδή του δέντρου).
Στο ξύλο των τροπικών ειδών, οι παραπάνω διακρίσεις για τις εποχές, προφανώς και δεν ισχύουν.
Τα κύτταρα του λέγονται ξυλώδη και είναι ειδικά κύτταρα που δομούν (συγκροτούν) τους ιστούς στο ξύλωμα στα δασικά δένδρα. Είναι κύτταρα χωρίς πυρήνα και πρωτόπλασμα, ενώ διατηρούνται ζωντανά μόνον για λίγες ημέρες μετά τη γέννησή τους (15-20 ημέρες[13]. Τα κύτταρα αυτά διαφέρουν σε σχήμα, μέγεθος και λειτουργία στα διάφορα είδη ξύλου. Κάποια έχουν ρόλο αποθηκευτικό ή αγωγικό, ενώ άλλα ξυλώδη κύτταρα είναι υπεύθυνα για την παραγωγή νέων κυττάρων (βλ. αναπαραγωγή) και λέγονται καμβιακά.
Εγκάρσια τομή σε ξύλο μαύρης καρυδιάς (Juglans nigra)- διακρίνονται αγγεία (vessels) ως κυρίαρχα ξυλώδη κύτταρα στα πλατύφυλλα, καθώς επίσης και ακτίνες (σαν λευκές γραμμές) και αυξητικοί δακτύλιοι
Στα δένδρα, τα κωνοφόρα είδη (softwoods) και τα πλατύφυλλα είδη (hardwoods) φέρουν εντελώς διαφορετικούς τύπους ξυλωδών κυττάρων[14]. Στα κωνοφόρα: τραχεΐδες (αξονικές και ακτινικές), ακτινικά παρεγχυματικά και αξονικά παρεγχυματικά κύτταρα. Στα πλατύφυλλα τα ξυλώδη κύτταρα είναι τα εξής: μέλη αγγείων, ίνες, ακτινικά παρεγχυματικά και αξονικά παρεγχυματικά κύτταρα.
Τα κύτταρα συνδέονται μεταξύ τους με διαφόρους τρόπους και συγκροτούν τους ιστούς του ξύλου. Τα κύτταρα ξύλου κωνοφόρων διαφέρουν ως προς τη γενική μορφολογία από τα κύτταρα των πλατυφύλλων. Τα περισσότερα κύτταρα είναι επιμήκη και έχουν το μεγάλο τους άξονα παράλληλο προς τον άξονα του κορμού, με εξαίρεση τα κύτταρα των ακτίνων που κατευθύνονται από την εντεριώνη προς το φλοιό. Σε κάθε κύτταρο διακρίνονται: i) η κυτταρική κοιλότητα και ii) το κυτταρικό τοίχωμα. Επίσης, τα ξυλώδη κύτταρα συνδέονται μεταξύ τους με iii) τη μεσοκυττάρια στρώση, η οποία είναι πλούσια σε λιγνίνη, και ο ρόλος της είναι συγκολλητικός μεταξύ των ξυλωδών κυττάρων.
Διάγραμμα της δευτερογενούς αύξησης σ' ένα ζωντανό δέντρο, σε αξονικό και σε οριζόντιο επίπεδο. Ένας νέος αυξητικός δακτύλιος προστίθεται κάθε έτος (στην εύκρατη ζώνη), έτσι παχαίνει ο κυρίως κορμός, οι βλαστοί και οι ρίζες.
Το ξύλο, με την αυστηρή έννοια, παράγεται στα δέντρα, τα οποία αυξάνονται σε διάμετρο από το σχηματισμό, μεταξύ του υπάρχοντος ξύλου και του εσωτερικού φλοιού, από νέο ξυλώδες στρώματα που περιβάλλουν ολόκληρο το στέλεχος, τα κλαδιά και τις ρίζες. Αυτή η διαδικασία είναι γνωστή ως δευτερογενής ανάπτυξη. Είναι το αποτέλεσμα της διαίρεσης των κυττάρων στο κάμβιο, ενός μεριστώματος. Αυτά τα κύτταρα στη συνέχεια σχηματίζουν παχιά, δευτερογενή κυτταρικά τοιχώματα, αποτελούμενα κυρίως από κυτταρίνη, ημικυτταρίνες και λιγνίνη.
Όπου οι διαφορές μεταξύ των τεσσάρων εποχών είναι διαφορετικές, π.χ. Ελλάδα, η ανάπτυξη μπορεί να συμβεί σε ένα διακριτό ετήσιο μοτίβο, που οδηγεί σε αυξητικούς δακτυλίους. Αυτοί συνήθως φαίνονται καθαρά. Εάν η διάκριση μεταξύ των εποχών είναι μη καθαρή (βλ. τροπική ή υποτροπική ζώνη), οι δακτύλιοι είναι εντελώς δυσδιάκριτοι, ή εκλείπουν.
Την άνοιξη, είναι συνήθως ανοιχτότερου χρώματος και είναι γνωστοί ως πρώιμο ξύλο, ενώ το εξωτερικό τμήμα που σχηματίζεται αργότερα, το θέρος, είναι τότε ως όψιμο ξύλο (latewood, summerwood).[15] Καθώς ένα δέντρο μεγαλώνει σε διάμετρο, το πλάτος των αυξητικών δακτυλίων μειώνεται.
Ένας ρόζος, όπως εμφανίζεται στον κορμό.
Καθώς μεγαλώνει ένα δέντρο, τα χαμηλότερα κλαδιά πεθαίνουν συχνά και μπορεί να περικλείονται από επακόλουθα στρώματα από ξύλο του κορμού. Έτσι σχηματίζονται οι ρόζοι. Μπορεί αυτοί να είναι ξεροί ή αποπίπτοντες ρόζοι (δηλ. ποτέ να μην ενσωματωθούν πολύ καλά με το ξύλωμα), οπότε ως νεκρό κλαδί μπορεί να αποκολληθεί όταν το ξύλο κοπεί σε σανίδες, δηλ. σε πριστά. Μπορεί όμως οι ρόζοι να «εγκλειστούν» πολύ καλά από το περιβάλλον ξύλωμα, και τότε γίνονται ένα ενιαίο σώμα, και ονομάζονται σύμφυτοι ρόζοι ή χλωροί ρόζοι.
Οι ρόζοι επηρεάζουν πολύ τις τεχνικές ιδιότητες του ξύλου, μειώνουν την τοπική αντοχή και βέβαια αυξάνουν την τάση δημιουργίας ραγάδων ή σχισιμάτων. Σε μια κατά μήκος πριονισμένη σανίδα, ένας ρόζος εμφανίζεται σαν ένα κυκλικό "στερεό" (πιο σκούρο) κομμάτι. Μέσα σε έναν ρόζο, η κατεύθυνση των ινών του ξύλου μπορεί να είναι έως και 90 μοίρες διαφορετική από την κατεύθυνση ινών ενός του κανονικού, ευθύινου ξύλου.[16]
Οι ρόζοι αποτελούν κριτήριο για την ποιοτική ταξινόμηση της ξυλείας. Αυτή γίνεται είτε οπτικά, είτε με αυτόματες μηχανές που γρήγορα εκτιμούν τη μηχανική αντοχή των πριστών. Μεγάλη σημασία έχουν το μέγεθος των ρόζων, η απόσταση μεταξύ τους και το εύρος της επιφάνειας που καλύπτουν.
Ξερός ρόζος σε κάθετη τομή.
Οι συνθήκες αύξησης των δένδρων στο δάσος επηρεάζουν το είδος, το μέγεθος και τον αριθμό των ρόζων. Με δασοκομικούς χειρισμούς, π.χ. συχνή κλάδευση των δένδρων μειώνονται οι ρόζοι.
Η ακαμψία και η ελαστικότητα της ξυλείας εξαρτώνται περισσότερο από το υγιές ξύλο παρά από τα εντοπισμένα ελαττώματα. Αντίθετα, η αντοχή σε θραύση είναι πολύ ευαίσθητη σε ελαττώματα δομής, ιδίως σε ξερούς ρόζους.
Σε ορισμένες διακοσμητικές εφαρμογές, το ξύλο με ρόζους μπορεί να είναι επιθυμητό για να προσθέσει αισθητική εμφάνιση. Σε εφαρμογές όπου το ξύλο είναι βαμμένο, λ.χ. σε κουφώματα και έπιπλα, το ρετσίνι (ειδικά σε πεύκα και ερυθρελάτη) μπορεί να «αιμορραγήσει» στην επιφάνεια ενός ρόζου για μήνες και αυτό είναι σοβαρό σφάλμα. Μπορεί επίσης να εμφανίζονται ως κίτρινοι ή καφετί λεκέδες. Επικάλυψη με αστάρι και χρώμα μπορεί να μειώσει αυτό το πρόβλημα, αλλά είναι δύσκολο αυτό να ελεγχθεί πλήρως ειδικά σε ξυλεία που υφίσταται τεχνητή ξήρανση σε κλιβάνους.
Εγκάρδιο & σομφό ξύλοΕπεξεργασία
Εγκάρσια τομή (σόκορο) από στρογγυλή ξυλεία Δρυός (φαίνονται οι αυξητικοί δακτύλιοι).
Εγκάρδιο ξύλο (αγγλ. duramen, heartwood[17]) είναι το ξύλο, στο κεντρικό μέρος του κορμού (συνήθως σκουρότερο), που είναι το αποτέλεσμα μιας φυσικής βιολογικής μετατροπής, και έχει υψηλότερη βιολογική ανθεκτικότητα. Ο σχηματισμός εγκαρδίου είναι μια γενετικά προγραμματισμένη διεργασία που συμβαίνει σε κάθε είδος δένδρου σε διαφορετική χρονική στιγμή. Το εγκάρδιο ξύλο περιέχει περισσότερα εκχυλίσματα.[18]
Ο όρος «εγκάρδιο» προέρχεται αποκλειστικά από τη θέση του ξύλου αυτού, και όχι από οποιαδήποτε ζωτικής σημασίας για το δέντρο. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ένα δασοπονικό δέντρο μπορεί να ζει κανονικά και να ανθοφορεί, με την «καρδιά» του (εγκάρδιο ξύλο) πλήρως αποσυντεθειμένο. Μερικά είδη αρχίζουν να σχηματίζουν εγκάρδιο ξύλο πολύ νωρίς λ.χ. ψευδοακακία, μουριά, δρυς, ενώ σε άλλα είδη η αλλαγή έρχεται αργά, λ.χ. έλατο.[19] Σπανιότερα, κάποια είδη δεν σχηματίζουν καθόλου εγκάρδιο ξύλο.
Το εγκάρδιο, όταν βρίσκεται ακόμα στο ζωντανό δένδρο, δεν συμμετέχει στην κυκλοφορία των υγρών και των χυμών του δένδρου από τις ρίζες προς τα φύλλα. Αυτό συμβαίνει μόνο στο σομφό ξύλο.
Το ξύλο της Σεκόγιας (Sequoia sempervirens) είναι ερυθρό.
Τα είδη ξύλου έχουν χρώμα που κυμαίνεται από το λευκό μέχρι το μαύρο. Όλα σχεδόν τα χρώματα απαντώνται στο ξύλο, ιδίως στα είδη που προέρχονται από τα τροπικά δάση (βλ. tropical timbers).
Σε είδη που παρουσιάζουν μια έντονη χρωματική διαφορά μεταξύ του εγκάρδιου και του σομφού ξύλου, το φυσικό χρώμα του εγκάρδιου είναι συνήθως πιο σκούρο από αυτό του σομφόξυλου. Η χρωματική αντίθεση είναι εμφανής στις περισσότερες των περιπτώσεων. Αυτό γίνεται διότι εναποθέσεις χημικών ουσιών (βλ. εκχυλίσματα) λαμβάνουν χώρα στον πυρήνα του ξύλου (εγκάρδιο) μετά από κάποια ηλικία του δέντρου. Το εγκάρδιο περιέχει και πιο χρωματιστά εκχυλίσματα προσδίδοντας χρωματισμούς πιο έντονους.
Τυπικά, τα συνηθισμένα είδη ξύλου έχουν το δικό τους χρώμα (νοείται όταν είναι ξηρά), λ.χ. το έλατο είναι λευκό προς λευκοκίτρινο, η καστανιά και η δρυς έχουν καφετί - ελαφρύ καστανό χρώμα, η ψευδοτσούγκα έχει κοκκινωπό χρώμα, η λεύκα είναι κατάλευκη όπως και το φλαμούρι, και το πεύκο έχει χρωματισμό συνήθως κιτρινωπό προς κοκκινοκιτρινωπό.
Η υγρασία στο ξύλο (ξύλωμα), στα ζωντανά δέντρα, βρίσκεται σε δύο ξεχωριστές φάσεις:
ως δεσμευμένο, μέσα στα κυτταρικά τοιχώματα των ξυλωδών κυττάρων
ως ελεύθερο, μέσα στα κενά και τις κυτταρικές κοιλότητες των κυττάρων.
Στο εγκάρδιο ξύλο βρίσκεται λιγότερη υγρασία απ' ότι στο σομφό. Το ξύλο θεωρείται ότι είναι ξηρό στον αέρα, όταν το ποσοστό υγρασίας του κυμαίνεται μεταξύ 8–16% (ως ποσοστό επί της ξηρής ξυλώδους μάζας). Τότε σε αυτή την περίπτωση όλο το νερό βρίσκεται μέσα στα κυτταρικά τοιχώματα και πουθενά αλλού. Γενικά θεωρούμε ότι η ξήρανση της ξυλείας ολοκληρώνεται όταν πλέον το ποσοστό υγρασίας της είναι μικρότερο από το 20%.
Το ξύλο όταν ξηραθεί σε απόλυτο βαθμό (σημ. πράγμα σπάνιο στην πράξη) θεωρητικά έχει τότε 0% υγρασία.[20] Αυτό συμβαίνει μόνο για πειραματικούς σκοπούς. Η ξυλεία όταν είναι "υγρή" και έχει ποσοστό υγρασίας μεγαλύτερο του 30% (βλ. σημείο ινοκόρου) λέγεται χλωρή ξυλεία (αγγλ. green wood).[21]
Το ξύλο γίνεται σκληρότερο και έχει πιο υψηλές μηχανικές αντοχές όσο πιο ξηρό είναι. Αντίθετα, η υγρασία το κάνει πρωτίστως ελαστικό. Όσο μεγαλώνει το ποσοστό υγρασίας, τόσο μαλακώνει το ξύλο, εντός βεβαίως ενός συγκεκριμένου ορίου.
Ο σκοπός της ξήρανσης η οποία γίνεται είτε φυσικά είτε τεχνητά στην ξυλεία, είναι το ξύλο να γίνει πιο σταθερό διαστασιακά αλλά και να αυξηθεί η μηχανική του αντοχή (λ.χ. κάμψη, θλίψη, κρούση, σκληρότητα), ιδίως δε, το μέτρο κάμψης (MOR) και η αξονική του θλίψη, ιδιότητες που είναι σημαντικές για τις τελικές χρήσεις και εφαρμογές του.[16]
Το ξύλο είναι ένα ετερογενές και ανομοιόμορφο υλικό. Επίσης είναι ανισότροπο υλικό (βλ. ανισοτροπία).
Ουσιαστικά, δομείται από κυτταρίνη σε μορφή μικροϊνιδίων (κάθετα στον άξονα του κορμού), σε ένα μεγάλο ποσοστό (περίπου (40-50%). Επίσης αποτελείται από λιγνίνη (περίπου 15-30% ανάλογα με το είδος, στα κωνοφόρα είναι υψηλότερο το ποσοστό της) και από ημικυτταρίνες (περίπου 15-25%). Τα δύο αυτά χημικά πολυμερή έχουν ως ρόλο να συγκρατήσουν και να συγκολλήσουν τα δισεκατομμύρια των κυτταρινικών μικροϊνιδίων. Ο ρόλος της λιγνίνης στη χημεία του ξύλου, είναι καθοριστικός και ιδιαίτερα πολύπλοκος. Το υπόλοιπο του ξυλώματος αποτελείται από ορισμένες ουσίες που ονομάζονται, εκχυλίσματα (extractives).[22]
Ο πίνακας που ακολουθεί, περιέχει τις κυριότερες τιμές μηχανικών ιδιοτήτων από τα σπουδαιότερα είδη ξύλου.
Swamp Chestnut White Oak
Swamp Chestnut White Oak
Pseudotsuga menziesii var. menziesii
Pseudotsuga menziesii var. menziesii
Interior West Douglas Fir
Interior West Douglas Fir
Interior North Douglas Fir
Pseudotsuga menziesii var. glauca
Interior North Douglas Fir
Pseudotsuga menziesii var. glauca
Interior South Douglas Fir
Interior South Douglas Fir
↑ Δομή ξύλου του δρ. Γ. Μαντάνη, Παν. Θεσσαλίας, http://mantanis.users.uth.gr/Domi-Xylou.pdf, σελ. 9-16 και 43-49
↑ «lignin - Definition, Function, Uses, & Facts». Encyclopedia Britannica. 28 Ιανουαρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2021.
↑ Hickey, M.· King, C. (2001). The Cambridge Illustrated Glossary of Botanical Terms. Cambridge University Press.
↑ Secondary xylem, (Biology online) https://www.biologyonline.com/dictionary/secondary-xylem
↑ Δομή ξύλου, Παν. Θεσσαλίας, https://eclass.uth.gr/modules/document/file.php/FWSD_U_108/DO-01.pdf, σελ. 6
↑ «Global Forest Resources Assessment 2005/Food and Agriculture Organization of the United Nations» (PDF). [νεκρός σύνδεσμος]
↑ «N.B. fossils show origins of wood». CBC.ca. August 12, 2011. http://www.cbc.ca/news/canada/new-brunswick/story/2011/08/12/nb-origins-of-wood-found.html. Ανακτήθηκε στις August 12, 2011.
↑ Briffa, K.; Shishov, V.V.; Melvin, T.M.; Vaganov, E.A.; Grudd, H.; Hantemirov, R.M.; Eronen, M.; Naurzbaev, M.M. (2008). «Trends in recent temperature and radial tree growth spanning 2000 years across northwest Eurasia». Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences 363 (1501): 2271–2284. doi:10.1098/rstb.2007.2199. PMID 18048299.
↑ Τσουμής, Γεώργιος (2013). Επιστήμη και Τεχνολογία Ξύλου, πρώτος τόμος: Δομή και Ιδιότητες. Θεσσαλονίκη: Γαρταγάνη. σελ. 78. ISBN 9789606859021.
↑ Wood growth and structure www.farmforestline.com.au
↑ Wood growth and structure Αρχειοθετήθηκε December 12, 2009, στο Wayback Machine. www.farmforestline.com.au
↑ 16,0 16,1 Record, Samuel J (1914). The Mechanical Properties of Wood. J. Wiley & Sons. σελ. 165. ASIN B000863N3W.
↑   «Duramen» Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάννικα 8 (11η έκδοση) 1911, σελ. 692
↑ Shigo, Alex. (1986) A New Tree Biology Dictionary. Shigo and Trees, Associates. (ISBN 0-943563-12-7)
↑ Record, Samuel James (1914). The Mechanical Properties of Wood: Including a Discussion of the Factors Affecting the Mechanical Properties, and Methods of Timber Testing (στα Αγγλικά). J. Wiley & Sons, Incorporated. σελ. 51. The term heartwood derives solely from its position and not from any vital importance to the tree as a tree can thrive with heart completely decayed.
↑ http://mantanis.users.uth.gr/Idiotites-Xylou.pdf «Ιδιότητες ξύλου», σελ. 24
↑ «Wood Properties Growth and Structure 2015». treetesting.com. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις Μαρτίου 13, 2016.
↑ Wood handbook—Wood as an engineering material, Chapter 5. Mechanical properties of wood (PDF). Gen. Tech. Rep. FPL–GTR–190. Madison, Wisconsin, USA: U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Forest Products Laboratory.: Forest Products Laboratory. 2010. σελ. 509.
Το Βικιλεξικό έχει σχετικό λήμμα:
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Wood Handbook, Forest Products Laboratory
The Wood in Culture Association
The Wood Explorer: A comprehensive database of commercial wood species Αρχειοθετήθηκε 2015-04-07 στο Wayback Machine.
APA – The Engineered Wood Association
Ηλίας Βουλγαρίδης (2015). «Ποιότητα και χρήσεις ξύλου». Σύγγραμμα – Ελληνικά Ακαδημαϊκά Ηλεκτρονικά Συγγράμματα, ISBN: 9789606032516, https://repository.kallipos.gr/handle/11419/5260, σελ. 1-258
Γεώργιος Μαντάνης (2019. «Δομή ξύλου». Διδακτικό σύγγραμμα – Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, http://mantanis.users.uth.gr/Domi-Xylou.pdf, σελ. 1-158
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Wood της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).