el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el de el el el el el el el el el el el en de el el el el el el el el el de el de el el el en el el de el en el de el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el en el el el de de de de en de en de de de en en de de de de de de de de de it fr de de de de de de de de de en en en en en de en de de de de de de de de pl de de de de de de de de de de de de de de de de de nb de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de en en de de de en de de de tr de de de de de en de de de de de de de pt de de de de de de de de de en en ceb de gl en de de de de fr de de de de de de de de de de de en de de de de nb de de de de de de de de de de it de de de de de sv de de de de de de de de de de el el el el el el el el el en el el en el it el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el
Ο Γιόχαν Κρίστιαν Φρήντριχ Χαίλντερλιν (Johann Christian Friedrich Hölderlin, 20 Μαρτίου 1770 – 7 Ιουνίου 1843) ήταν Γερμανός λυρικός ποιητής. Το έργο του γεφυρώνει την κλασική σχολή στη λογοτεχνία με τη ρομαντική.
Φρήντριχ Χαίλντερλιν σε πορτρέτο του 1792
Johann Christian Friedrich Hölderlin (Γερμανικά)
Evangelical Seminaries of Maulbronn and Blaubeuren
Heinrich Friedrich Hölderlin και Johanna Christiana Gock
Βασανιζόμενος στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής του από ψυχική νόσο, υπέφερε από μεγάλη μοναξιά, και συχνά περνούσε τον χρόνο του παίζοντας πιάνο, ζωγραφίζοντας, διαβάζοντας και γράφοντας, ενώ πραγματοποιούσε και ταξίδια όποτε του δινόταν η ευκαιρία.
1.3 Γνωριμία με τον Σίλερ
1.5 Τα χρόνια της παραφροσύνης
Το 1788 έφυγε από το Μάουλμπρον και εγκαταστάθηκε στην Τυβίγγη, όπου πραγματοποίησε ανώτατες θεολογικές σπουδές στο Tübinger Stift. Εκεί γνώρισε τους Λούντβιχ Νόιφερ και Ρούντολφ Μάγκεναου, άριστους χειριστές του έμμετρου λόγου, οι οποίοι θα ασκούσαν σημαντική πνευματική και ηθική επίδραση στο Χαίλντερλιν, αλλά και τον Γκόντχολτ Στόυντλιν, στο ετήσιο φιλολογικό Ημερολόγιο του οποίου εξέδωσε ποιήματα της σειράς Ύμνοι της Τυβίγγης (Tübinger Hymnen). Στην Τυβίγγη, ο Χαίλντερλιν έσμιξε ξανά και με τον Σέλλινγκ, αλλά γνώρισε και τον Χέγκελ. Με τον τελευταίο, ο Χαίλντερλιν θα διατηρούσε φιλία που θα ξεπερνούσε την τριετή διαμονή του στην Τυβίγγη· θα ξανασυναντιόντουσαν στη Φραγκφούρτη, όπου θα εξασφάλιζε στον Χέγκελ θέση οικοδιδασκάλου. Αλλά και κατά τα χρόνια στην Τυβίγγη ανέπτυξαν στενή φιλία μεταξύ τους, αφού ο Χαίλντερλιν κατάφερε να ξυπνήσει τον ποιητή ακόμη και στον φιλόσοφο της διαλεκτικής της ιστορίας, όπως φανερώνει και ποίημα σε ελεύθερο ρυθμό που ο τελευταίος αφιέρωσε στο Χαίλντερλιν[17].
Το Σεπτέμβριο του 1798, ο Χαίλντερλιν ξαφνικά εγκατέλειψε την οικία των Γκόνταρτ στη Φραγκφούρτη, λόγω ζήλειας του συζύγου απέναντι στο πρόσωπό του και υποψίας ερωτικής σχέσης του Χαίλντερλιν με τη Σουζέττε. Είναι γενικά άγνωστο αν προκλήθηκε κάποιο επεισόδιο που ανάγκασε τον ποιητή να φύγει, ωστόσο είναι φανερό πως η στάση του συζύγου απέναντι στον οικοδιδάσκαλο άλλαξε άρδην[21]. Ύστερα από συμβουλή του φίλου του Ισαάκ φον Σίνκλαιρ, ο Χαίλντερλιν νοίκιασε σπίτι στο Χόμπουργκ, ενώ τους επόμενους μήνες πραγματοποίησε συναντήσεις με τη Σουζέττε, η οποία, συντετριμμένη από τον απότομο αποχωρισμό τους, του πρότεινε να κρατήσουν μυστική αλληλογραφία, κάτι το οποίο τελικά και συνέβη. Διατήρησαν αλληλογραφία που αντάλλασσαν μέσω ενός φράχτη στο κτήμα Άντλερφλύχτχεν, μέχρι τον Μάιο του 1800, οπότε, αποφασίζοντας να είναι αυτή η τελευταία τους συνάντηση, αποχωρίζονται για πάντα.
Αυτές είναι οι τελευταίες φράσεις που έγραψε βιαστικά η Σουζέττε προς το Χαίλντερλιν. Στις 22 Ιουνίου 1802, τρία χρόνια μετά την έκδοση του β΄ μέρους του Υπερίωνα, η Σουζέττε Γκόνταρτ έφυγε από τον κόσμο, σε ηλικία 33 ετών, από φυματίωση[22]. Η είδηση του θανάτου της θα προκαλούσε τα πρώτα σημάδια κλονισμού της διανοητικής ισορροπίας του Χαίλντερλιν.
Ο πύργος του Χαίλντερλιν επί του Νέκαρ
Τα χρόνια της παραφροσύνηςΕπεξεργασία
Το Σεπτέμβριο του 1806 ο Ισαάκ φον Σίνκλαιρ αναγκάστηκε να μεταφέρει τον Χαίλντερλιν σε φρενολογική κλινική στην Τυβίγγη. Είχε προ πολλού αρχίσει να παρουσιάζει παροξυσμούς, αλλά η υγεία του έβαινε προς το καλύτερο. Έτσι, η θεραπεία στο φρενοκομείο ήταν μάλλον επιβλαβής για τον ίδιο, και θα ήταν ακόμη περισσότερο αν ένας συχνός του επισκέπτης στην κλινική, ο Ερνστ Τσίμμερ (Ernst Zimmer), δεν λάμβανε την πρωτοβουλία, το καλοκαίρι του 1807, να τον περιθάλψει στο σπίτι του. Ο Χαίλντερλιν έμεινε με τον Τσίμμερ, ο οποίος φρόντιζε παράλληλα να πληροφορεί τη μητέρα του ποιητή για την κατάστασή του, άλλα 36 χρόνια, μέχρι το θάνατό του το 1843.
Μνημείο προς τιμή του Χαίλντερλιν στο Λάουφεν
Unter den Alpen gesungen
Das Angenehme dieser Welt...
Der Prinzessin Auguste von Homburg
An eine Fürstin von Dessau
Am Quell der Donau
Der Einzige, 1. Fassung
Der Einzige, zweite Fassung
Der Einzige, dritte Fassung
Emilie vor ihrem Brauttag
Wie wenn am Feiertage
Wie wenn am Feiertage...
Wenn aus der Ferne...
Hymne an die Freiheit (1793)
Hymne an die Freiheit (1792)
Hymne an die Freundschaft
Der Frühling (Der Mensch vergißt die Sorgen aus dem Geiste...)
Der Frühling (Wenn auf Gefilden neues Entzücken keimt...)
Der Gang aufs Land
Geh unter, schöne Sonne
Hymne an den Genius Griechenlands
Hymne an die Göttin der Harmonie
An die jungen Dichter
Der Gott der Jugend
Auf die Geburt eines Kindes
Auf den Tod eines Kindes
Da ich ein Knabe war...
Dem Genius der Kühnheit
Hymne an die Liebe
Die Linien des Lebens...
Menons Klagen um Diotima
Hymne an die Menschheit
Der Jüngling an die klugen Ratgeber
Rückkehr in die Heimat (Ihr milden Lüfte)
Rückkehr in die Heimat (Doch herrlicht mir dein Name)
Natur und Kunst oder Saturn und Jupiter
Hymne an die Schönheit
Der Sommer (Wenn dann vorbei des Frühlings Blüte schwindet...)
Der Sommer (Die Tage gehn vorbei mit sanfter Lüfte Rauschen...)
Der Tod fürs Vaterland
Gebet für die Unheilbaren
Versöhnender, der du nimmergeglaubt
Wie Vögel langsam ziehn...
Der Winkel von Hardt
Der Winter (Das Feld ist kahl, auf ferner Höhe glänzet...)
Der Winter (Wenn ungesehn und nun vorüber sind die Bilder...)
Wohl geh ich täglich...
↑ 1,0 1,1 1,2 Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 9  Απριλίου 2014.
↑ 2,0 2,1 2,2 Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας. data .bnf .fr /ark: /12148 /cb11886561c. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
↑ 3,0 3,1 3,2 (Αγγλικά) SNAC. w6ht2vd7. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
↑ Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 10  Δεκεμβρίου 2014.
↑ 5,0 5,1 5,2 Archivio Storico Ricordi. 13009. Ανακτήθηκε στις 3  Δεκεμβρίου 2020.
↑ Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 30  Δεκεμβρίου 2014.
↑ LIBRIS. 15  Οκτωβρίου 2012. libris .kb .se /katalogisering /97mpk48t229tb0n. Ανακτήθηκε στις 24  Αυγούστου 2018.
↑ Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας. data .bnf .fr /ark: /12148 /cb11886561c. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
↑ 9,0 9,1 2349043.
↑ Ανακτήθηκε στις 7  Μαΐου 2020.
↑ 11,0 11,1 11,2 The Fine Art Archive. cs .isabart .org /person /31428. Ανακτήθηκε στις 1  Απριλίου 2021.
↑ «Library of the World's Best Literature». Library of the World's Best Literature. 1897.
↑ Ανακτήθηκε στις 14  Ιουνίου 2019.
↑ Archivio Storico Ricordi. 13009.
↑ ,«Αυτοί που ακολουθούσαν την κηδεία ανηφόριζαν, σιγά-σιγά, η λάμψη των λαμπάδων φώτιζε το φέρετρο, όταν, ένα αδύναμο παιδακι, που τραύλιζε ακόμη, σ' έχασα, ω μακάριε, αγαπημένε πατέρα!» γράφει ο ίδιος
↑ Υπερίων, σελ. 234
↑ Όπου, μάλιστα, ο Χέγκελ φαίνεται να ξεσπά συναισθηματικά: «...Η μορφή Σου, αγαπημένε, προβάλλει μπροστά μου...»· «Αγαπητέ αδελφέ» ("Lieber Bruder") προσφωνούσε ο Χαίλντερλιν τον Χέγκελ (Υπερίων, σελ.237)
↑ Το 1794 είχε δημοσιεύσει στο περιοδικό του Σίλερ Θάλεια ένα «Απόσπασμα» του Υπερίωνα, όπου ονομάζει «Διοτίμα» κάποια Μελίτε. Υπερίων, σελ. 245
↑ Έπεσε στα νερά του Ρήνου τον Σεπτέμβριο του 1796
↑ Υπερίων, σελ. 244
↑ Απαγόρευσε ακόμη και την αλληλογραφία του γιου του, Χένρι, με τον Χαίλντερλιν. Πάτμος, σελ. 167.
↑ Υπερίων, σελ. 248
Παπατσώνης, Τάκης Κ.: Friedrich Hölderlin 1770 1843 1970. Εγκώμιο, Τρεις Ύμνοι, Τρία Σχόλια. Εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 19701, 19932
Κανελλόπουλος Παναγιώτης, «Friedrich Hölderlin, Ἡ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο του» (ἀπὸ τὸ Κεφάλαιο 192 τῆς Ἱστορίας τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Πνεύματος), επίμετρο στο Ὑπερίων ἢ ὁ Ἐρημίτης στὴν Ἑλλάδα, μτφρ. Λαυρέντιος Γκεμερέυ, εκδ. Ηριδανός
Λαζανάς, Βασίλειος Ι.: Friedrich Hölderlin. Ο αδελφός των αρχαίων Ελλήνων. Ο ποιητής της ερωτικής οδύνης. Ο οραματιστής της «ελεύθερης πολιτείας». Το λυρικό έργο του ποιητή. Αθήναι 1984.
«Χρονικό της ζωής του Hölderlin», από το βιβλίο Πάτμος και 30 άλλα ποιήματα, μτφρ. Άρης Δικταίος, εκδ. Αιγόκερως, Αθήνα 1994
Τζαβάρας, Γιάννης, Στοχασμός και ποίηση: Χάιντεγγερ και Χαίλντερλιν. εκδ. bookstars, Αθήνα 2017, ISBN 978-960-571-238-9
Ὑπερίων ἢ ὁ ἐρημίτης στὴν Ἑλλάδα, μτφρ. Λαυρέντιος Γκεμερέυ, Εκδ. Ηριδανός (Αθήνα, 1982)
Friedrich Holderlin 1770 1843 1970: Εγκώμιο, Τρεις Ύμνοι, Τρία Σχόλια μτφρ. Τάκης Παπατσώνης, Εκδ. Ίκαρος, (Αθήνα, 1993) ISBN 960-7233-50-6
Πάτμος και 30 άλλα ποιήματα, μτφρ. Άρης Δικταίος, Εκδ. Αιγόκερως, Αθήνα, 1994) ISBN 960-322-044-2
Ελεγείες, Ύμνοι και άλλα Ποιήματα, μτφρ. Στέλλα Νικολούδη, Εκδ. Άγρα (Αθήνα, 1996) ISBN 960-325-174-7
Ύμνοι και αποσπάσματα (Δίγλωσση έκδοση), μτφρ. Θανάσης Λάμπρου, Εκδ. Υπερίων (Αθήνα, 1996)
Ο θάνατος του Εμπεδοκλή, μτφρ. Έλενα Νούσια, Εκδ. Μαραθιά (Αθήνα, 1997) ISBN 960-511-002-4
Άρτος και Οίνος: Μία ελεγεία, τρία σχεδιάσματα, μτφρ. Αντώνης Κουτσουραδής, Εκδ. Εξάντας (Αθήνα, 1999) ISBN 960-256-383-4
Ποιήματα, Μεγάλη εκλογή σε τρία μέρη, μτφρ. Δημήτρης Θ. Γκότσης, Εκδ. Αρμός (Αθήνα, 2002)
Ύμνοι, Ελεγεία και Αποσπάσματα, μτφρ. Θανάσης Λάμπρου, Εκδ. Καστανιώτη (Αθήνα, 2006) ISBN 960-03-4135-4
Από τον Χαίλντερλιν στον «Σκαρντανέλλι», Εκδ. Ύψιλον (Αθήνα, 2005) ISBN 960-17-0180-Χ
Ποιήματα, μτφρ. Συμεών Σταμπουλού, Εκδ. Στιγμή (Αθήνα, 2006) ISBN 978-960-269-249-3
Νυχτωδίες και άλλα ποιήματα, μτφρ. Αντώνης Ψάλτης, Εκδ. Ρώμη (Θεσσαλονίκη, 2018) ISBN 978-618-5321-45-1
Η αγάπη. Ποιήματα και σκόρπιοι στίχοι. μτφρ. Κωνσταντίνος Μπλάθρας. Εκδ. manifesto, Αθήνα 2020 ISBN 978-960-9570-79-4
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Άπαντα ποιήματα στα Γερμανικά
«Το ασυχώρετο» (Das Unverzeihliche): ένα τετράστιχο του Χαίλντερλιν σε μετάφρ. Τ. Παπατσώνη
Γαϊτάνης, Βασίλειος, Ερμηνευτική και φιλοσοφική προσέγγιση της ποίησης του Friedrich Hölderlin, διδακτορική διατριβή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), Σχολή Φιλοσοφική, Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας, Τομέας Φιλοσοφίας, 1999