el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el en el el el el el el el el el el el el el el el uk el el uk el el el el el uk el el el el el uk el el el el el el el el ru el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el en el en el en el en el en el en el en el en el el el el el el el el el el el el en el en el en el en el ko el en el en el zh el it el en el en el en el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el en en en el el el el el el el el el el el el el el el
Η διακριτή ταυτότητα και ο τεμαχισμός της βαλκανικής χερσονήσου θεωρείται απότοκος της ορεινής γεωγραφίας της, αλλά και της συγκέντρωσης πολλών εθνοτήτων σε έναν γεωγραφικά σε σχετικά περιορισμένο χώρο και της εξαιρετικά βίαιης ιστορίας της, που είναι γεμάτη πολέμους και επιδρομές. Η ευρύτερη περιοχή αυτή των καλύπτει περί τα 550.000 τ.χλμ. και ο πληθυσμός της αγγίζει τα 53 εκατομμύρια κατοίκους. Το όνομα της περιοχής αντλείται από τα Βαλκάνια όρη ή οροσειρά του Αίμου που διατρέχουν την περιοχή από το κέντρο της Βουλγαρίας έως την ανατολική Σερβία.
1.3 Γεωγραφικός ορισμός και όρια
3 Σύνθεση πληθυσμών ανά εθνικότητα και θρησκεία
Τα Βαλκάνια αναφέρονται ως βαλκανική χερσόνησος ή χερσόνησος του Αίμου, καθώς περιβάλλονται από την Αδριατική, το Ιόνιο, το Αιγαίο, τον Μαρμαρά (Προποντίδα) και τη Μαύρη θάλασσα (Εύξεινος Πόντος), νοτιοδυτικά, νότια και νοτιοανατολικά. Ενώ δεν είναι ένα πρότυπο χερσονήσου, δεδομένου ότι δεν έχει κάποιο ισθμό να τη συνδέει με την ηπειρωτική Ευρώπη, τούτος ο ορισμός χρησιμοποιείται συχνά για να υποδείξει την ευρύτερη βαλκανική περιοχή.
η γραμμή Σάβου - Λιουμπλιάνσκο πόλιε (Ljubljansko polje) – ποταμός Ίντριτσκα (Idrijca) – ποταμός Σόκα (Soca).
Τα βόρεια σύνορα της βαλκανικής χερσονήσου θεωρείται γενικά ότι ευθυγραμμίζονται με τη γραμμή που διαμορφώνεται από τους ποταμούς Δούναβη, Σάβου και Κούπα και ένα τμήμα που συνδέει τις πηγές του Κούπα με τον κόλπο Κβάρνερ.
Υπάρχουν επίσης και άλλοι ορισμοί των βόρειων συνόρων των Βαλκανίων:
η γραμμή Κόρκα (Krka), (ποταμός στη Σλοβενία) – Βιπάβα (Vipava) - βόρειο όριο του κόλπου της Τεργέστης,
η γραμμή Δνείστερος - Τιμισοάρα - Ζάγκρεμπ – όρος Τρίγκλαβ,
η γραμμή Σάβου - Λιουμπλιάνσκο Πόλιε (Ljubljansko polje) – ποταμός Ίντριτσα (Idrijca) – ποταμός Σόκα (Soca).
Το συνηθέστερα χρησιμοποιούμενο βόρειο σύνορο Δούναβης-Σάβος-Κούπα είναι αυθαίρετο ως προς τα φυσιογραφικά χαρακτηριστικά του, όμως μπορεί να αναγνωριστεί εύκολα στον χάρτη. Είναι ιστορικά δικαιολογήσιμο επειδή η περιοχή που καθορίζεται έτσι (μαζί με τη Ρουμανία, αποκλείοντας το Μαυροβούνιο, τη Δαλματία και τα Επτάνησα) αποτελούσε τον μεγαλύτερο τμήμα της ευρωπαϊκής επικράτειας της Οθωμανικής αυτοκρατορίας από τα τέλη του 15ου έως τον 19ο αιώνα. Ο ποταμός Κούπα σχηματίζει ένα φυσικό σύνορο μεταξύ της νοτιοανατολικής Σλοβενίας και της Κροατίας, ο Σάβος διχοτομεί την Κροατία, τη Σερβία και τον Δούναβη, ο οποίος είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος ευρωπαϊκός ποταμός (μετά τον Βόλγα) και διαμορφώνει ένα φυσικό σύνορο μεταξύ Βουλγαρίας, Σερβίας και της Ρουμανίας. Βόρεια αυτής της γραμμής βρίσκεται η πεδιάδα της Παννονίας και (στην περίπτωση της Ρουμανίας) τα Καρπάθια Όρη.
Το υψηλότερο σημείο των Βαλκανίων βρίσκεται στο όρος Ρίλα, στη Βουλγαρία (υψόμετρο 2.925 μέτρα), ενώ το χαμηλότερο στο Φρέαρ των Οινουσσών, ανοιχτά της Μεσσηνίας με βάθος 5.267 μέτρα.
Χώρες που ανήκουν εξ ολοκλήρου, γεωγραφικά στη Βαλκανική Χερσόνησο:
Η χώρα, είναι πολυπολιτισμική, από όλες τις άλλες της Βαλκανικής, και από αποτελείται από τρία κυρίαρχα έθνη: τους Κροάτες, τους Βόσνιους Μουσουλμάνους και τους Σέρβους.
Η Σερβία διεκδικεί το Κόσοβο ως μέρος της επικράτειάς της. Η Σερβία τυπικά δεν ελέγχει το Κοσσυφοπέδιο, καθώς βρίσκεται υπό την επίβλεψη του ΟΗΕ. Το ζήτημα αναγνώρισης του Κοσσυφοπεδίου έχει διχάσει τη διεθνή κοινότητα, καθώς κάποιες χώρες το αναγνωρίζουν ως κυρίαρχο κράτος ενώ κάποιες άλλες όχι, ενώ τα τελευταία χρόνια, πολλές χώρες, αποσύρουν την αναγνώριση της ανεξαρτησίας του.
Η Μαυροβουνιακή γλώσσα, είναι, στην πραγματικότητα διάλεκτος της Σερβικής, αλλά για πολιτικούς και θρησκευτικούς λόγους, θεωρείται ξεχωριστή γλώσσα.
Χώρες που περιλαμβάνονται, μερικώς ή κατά το ήμιση, γεωγραφικά στη Βαλκανική Χερσόνησο:
Τμήμα της χώρας, το οποίο ανήκει γεωγραφικά στα Βαλκάνια
Γεωγραφικά στη Βαλκανική Χερσόνησο, ανήκει μόνο μεγάλο μέρος της Ηπειρωτικής Ελλάδας - το 84% της έκτασης της χώρας (μόνο η Βόρεια και η Κεντρική Ελλάδα, καθώς και η Πελοπόννησος, η οποία είναι γεωγραφικά ξεχωριστή χερσόνησος) - Η νησιωτική Ελλάδα γεωγραφικά δεν ανήκει στα Βαλκάνια (δηλαδή η Εύβοια, οι Σποράδες, τα Νησιά Αιγαίου, τα Νησιά Σαρωνικού, τα Επτάνησα και η Κρήτη), παρότι ορισμένα νησιά (ειδικότερα οι Κυκλάδες) είναι γεωγραφικά πολύ κοντά, στην Ηπειρωτική Ελλάδα.
Το μεγαλύτερο μέρος της χώρας (ειδικότερα η περιοχή της Τρανσυλβανίας) ανήκει, γεωγραφικά, στην Κεντρική Ευρώπη. Ωστόσο, ορισμένοι Ρουμάνοι θεωρούν τη χώρα τους, για πολιτιστικούς λόγους, βαλκανική χώρα. Οι περιοχές βορείως του Δούναβη, ανήκουν γεωγραφικά στην Ανατολική Ευρώπη. Στη Βαλκανική Χερσόνησο, ανήκουν γεωγραφικά, μόνο οι περιοχές ανατολικά του Δούναβη, δηλαδή η Κωνστάντζα, και τα παράλια της Ρουμανίας.
Γεωγραφικά στα Βαλκάνια ανήκει μόνο το μεγαλύτερο μέρος της Σερβίας, δηλαδή, σχεδόν όλο το Βελιγράδι (εκτός από το Βόρειο), η Κεντρική Σερβία και το αμφισβητούμενο Κοσσυφοπέδιο και Μετόχια. Η αυτόνομη επαρχία της Βοϊβοντίνας πολιτισμικά αλλά και γεωγραφικά ανήκει στην Κεντρική Ευρώπη, καθώς βρίσκεται βορείως του Δούναβη, όπως επίσης και το Βόρειο Βελιγράδι, επειδή υπήρξαν μέρος της άλλοτε Αυστροουγγαρίας, αν και ορισμένοι Σέρβοι, θεωρούν ότι ανήκουν και αυτά τα εδάφη, στα Βαλκάνια.
Γεωγραφικά στη Βαλκανική Χερσόνησο ανήκει μόνο οι περιοχές της Ανατολικής Θράκης και η Δυτική Κωνσταντινούπολη, τα οποία αποκαλούνται «Ευρωπαϊκή Τουρκία», αν και ορισμένοι Τούρκοι, δεν θεωρούν τη Δυτική Κωνσταντινούπολη και τη Χερσόνησο της Καλλίπολης, ως Ευρωπαϊκά Εδάφη, επειδή οι Επαρχίες Κωνσταντινούπολης και Τσανάκκαλε, απλώνονται και στις δύο ηπείρους (Ευρώπη και Ασία). Ωστόσο γεωγραφικά, το μεγαλύτερο μέρος της Τουρκίας, ανήκει στη Μέση Ανατολή, και πολλές φορές η χώρα, θεωρείται από τους περισσότερους, τόσο για γεωγραφικούς, γλωσσικούς, αλλά και πολιτικούς και πολιτισμικούς λόγους, ασιατική χώρα.
Χώρες που δεν ανήκουν, γεωγραφικά στη Βαλκανική Χερσόνησο, αλλά συνδέονται με αυτήν:
Υπάρχουν κάποιοι ορισμοί που συμπεριλαμβάνουν τη Μολδαβία στη Βαλκανική Χερσόνησο, σύμφωνα με τους οποίους η Ρουμανική γλώσσα, είναι κομμάτι της Βαλκανικής Χερσονήσου, από την οποία προέρχεται, η Μολδαβική γλώσσα, η οποία είναι διάλεκτος της Ρουμανικής, αλλά για πολιτικούς λόγους, θεωρείται ξεχωριστή γλώσσα. Ωστόσο, η Μολδαβία, ανήκει εξ ολοκλήρου, γεωγραφικά στην Ανατολική Ευρώπη, όπως επίσης, τόσο και πολιτισμικά, όσο και πολιτικά επειδή υπήρξε μέρος της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, ενώ και η Ρουμανική γλώσσα, δεν έχει καμία ομοιότητα, με τις γλώσσες της Βαλκανικής (οι οποίες είναι κυρίως σλαβικές), επειδή είναι Ρομανική γλώσσα.
Γεωγραφικά, η Σλοβενία, ανήκει εξ ολοκλήρου στην Κεντρική Ευρώπη, αλλά για γεωγραφικούς λόγους θεωρείται ότι ανήκει στη Βαλκανική Χερσόνησο, επειδή ή χώρα μέχρι την ανεξαρτησία της το 1991, ήταν μέρος της πρώην Γιουγκοσλαβίας, καθώς και γλωσσικούς, επειδή η Σλοβενική, είναι σλαβική γλώσσα. Πολιτισμικά, η Σλοβενία, ανήκει επίσης στην Κεντρική Ευρώπη, επειδή η χώρα υπήρξε μέρος της Αυστροουγγαρίας.
Τα Βαλκάνια έχουν γενικά ποικιλία ορεινού, ηπειρωτικού και μεσογειακού κλίματος με κάποιες διάφορες και μεταξύ των ίδιων τύπων, κατά κανόνα στα Βόρεια οι χειμώνες είναι πολύ ψυχροί με θερμοκρασίες -24°C και -28°C και μπορεί να φτάσουν και -30°C ενώ στα νότια είναι πιο ήπιοι με θερμοκρασίες από +11°C και +3°C και μπορεί να φτάσει και -1°C. Ακόμη, τα καλοκαίρια είναι αρκετά ζεστά σε όλες τις βαλκανικές χώρες και μπορεί να φτάσουν έως +40°C. Οι ακραίες θερμοκρασίες που έχουν σημειωθεί στα Βαλκάνια είναι +48°C στην Ελλάδα και -39°C στη Ρουμανία.
Άποψη της οροσειράς Ρίλα στη Βουλγαρία, το υψηλότερο βουνό στη Βαλκανική Χερσόνησο που φτάνει τα 2925 μ.
Πανόραμα της Στάρα Πλάνινα. Η υψηλότερη κορυφή είναι η Μπότεφ σε υψόμετρο 2.376 μέτρων.
Άποψη προς τη Ρίλα, το υψηλότερο βουνό των Βαλκανίων με υψόμετρο 2.925 μέτρων
Το φρούριο του Γκόλουμπατς στη Σερβία, φυλά το σύνορο των Βαλκανίων στο Δούναβη
Τα ερείπια της Απολλωνίας κοντά στο Φιέρι, Αλβανία
Ερείπια του ρωμανικού παλατιού Φέλιξ Ρομουλιάνα, UNESCO, Σερβία.
Το φρούριο Τσάρεβετς, ισχυρή δύναμη στα μεσαιωνικά Βαλκάνια στην πρώην πρωτεύουσα της Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας, το Βελίκο Τάρνοβο.
Εκκλησία Αγίου Ιωάννη του Κάνεο και Λίμνη Οχρίδα. Η τοποθεσία χαρακτηρίστηκε Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς από την UNESCO το 1980.
Το μεγαλύτερο τμήμα της περιοχής των Βαλκανίων καλύπτεται από οροσειρές που τη διατρέχουν από νοτιοδυτικά προς βορειοανατολικά. Οι κύριες οροσειρές είναι οι Δειναρικές Άλπεις στη Σλοβενία, την Κροατία και τη Βοσνία, το Όρος Σκάρδος που ξεκινά από την Αλβανία προς τη Βόρεια Μακεδονία και την οροσειρά της Πίνδου ως την κεντρική Ελλάδα. Στη Βουλγαρία υπάρχουν οροσειρές που διατρέχουν την περιοχή από ανατολάς προς δυσμάς, όπως τα Βαλκάνια Όρη και η οροσειρά της Ροδόπης στα σύνορά της με την Ελλάδα. Η υψηλότερη κορυφή είναι η Μουσαλά, (2925 μ) στο όρος Ρίλα, στη νοτιοδυτική Βουλγαρία.
Στις ακτές το κλίμα των Βαλκανίων είναι μεσογειακό ενώ στην ενδοχώρα είναι ήπιο ηπειρωτικό. Στο βόρειο τμήμα της χερσονήσου και στις ορεινές περιοχές, ο χειμώνας είναι συνήθως παγωμένος με συχνές χιονοπτώσεις, ενώ το καλοκαίρι ξηρό και θερμό. Στις νότιες περιοχές ο χειμώνας είναι συνήθως ηπιότερος.
Στο πέρασμα των αιώνων πολλά δάση καταστράφηκαν και αντικαταστάθηκαν με θάμνους και πόες. Στις νότιες περιοχές και κοντά στις ακτές υπάρχει σημαντική αειθαλής βλάστηση. Στην ενδοχώρα υπάρχουν τα τυπικά δάση της Ευρώπης με οξιά και δρυ ή έλατο και πεύκο στα ορεινά. Η δενδρογραμμή ή «όριο βλάστησης» στους ορεινούς όγκους αναπτύσσεται περίπου στο ύψος των 1800-2300 μ.
Οι καλλιέργειες στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων εκτιμούνται γενικώς ως μη παραγωγικές, εκτός από τις πεδιάδες όπου το θερμό κλίμα και οι γόνιμες αλλουβιανές αποθέσεις δίνουν τις ευκαιρίες για μια ικανοποιητική παραγωγή. Οι καλλιέργειες στα ορεινά εδάφη είναι μικρές και έχουν συνήθως τοπική εμβέλεια, εκτός από τις καλλιέργειες της αμπέλου και της ελιάς που παρουσιάζουν εξαγωγικές δραστηριότητες.
Οι ενεργειακές πηγές περιορίζονται σε κοιτάσματα λιγνίτη, στη Βουλγαρία, τη Σερβία, τη Βοσνία και την Ελλάδα. Υπάρχουν, επίσης, μικρά αποθέματα πετρελαίου στη Σερβία την Αλβανία, την Κροατία και την Ελλάδα (Αιγαίο). Το φυσικό αέριο κατά το πλείστον εισάγεται ελλείψει εντοπίων ικανοποιητικών αποθεμάτων και χρησιμοποιούνται κυρίως υδροηλεκτρικοί σταθμοί για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, εκτός από την περίπτωση της Βουλγαρίας που χρησιμοποιεί και πυρηνικό αντιδραστήρα για την ικανοποίηση των αναγκών της και της Ελλάδας που χρησιμοποιεί λιγνίτη.
Όσον αφορά στον ορυκτό πλούτο, υπάρχει αρκετός χαλκός, ψευδάργυρος, χρώμιο, μαγγάνιο, βωξίτες, χρυσός και ουράνιο. Ορισμένα από τα μέταλλα -κυρίως οι βωξίτες- είναι τμήμα της βαλκανικής εξαγωγικής δραστηριότητας, κυρίως στην ελληνική επικράτεια.
Σύνθεση πληθυσμών ανά εθνικότητα και θρησκείαΕπεξεργασία
Ακολουθεί κατάλογος με τον πληθυσμό των βαλκανικών χωρών.
Οι κύριες θρησκείες της περιοχής είναι ο ανατολικός ορθόδοξος Χριστιανισμός, ο Καθολικισμός και ο Ισλαμισμός. Επίσης ασκείται μια ποικιλία διαφορετικών παραδόσεων της κάθε πίστης, με κάθε μία από τις ορθόδοξες χώρες να έχει την εθνική της εκκλησία.
Ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός είναι η κύρια θρησκεία στις παρακάτω χώρες:[15]
Θρησκευτικές μειονότητες της εκάστοτε χώρας[15]
Βόρεια Μακεδονία: 64% (Μακεδονική Ορθόδοξη Εκκλησία - Αρχιεπισκοπή Αχρίδος)
Σουνιτικό Ισλάμ 33% (κυρίως οι Αλβανόφωνοι, με κυριότερα αστικά κέντρα το Τέτοβο, το Γκόστιβαρ, τη Δίβρη και τα Δυτικά Σκόπια, καθώς και οι Ρομά και οι Τούρκοι της χώρας)
Ρωμαιοκαθολικοί (αρκετοί Βλάχοι της χώρας)
Βουλγαρία: 59% (Βουλγαρική Εξαρχία)
Σουνιτικό Ισλάμ 7% (κυρίως οι Πομάκοι και οι Τούρκοι, στην περιοχή της Ροδόπης - με κυριότερο αστικό κέντρο το Κίρτζαλι)
Αθεϊσμός (αρκετοί Βούλγαροι δηλώνουν άθεοι, λόγω του κομμουνιστικού παρελθόντος)
Ελλάδα: 98% (Εκκλησία της Ελλάδος)
Σουνιτικό Ισλάμ 1% (κυρίως οι Πομάκοι και Τούρκοι, στη Δυτική Θράκη, στους νομούς Ροδόπης και Ξάνθης)
Καθολικοί (κυρίως στα νησιά των Κυκλάδων: Σύρος, Τήνος και Άνδρος)
Αλεβίτες (κυρίως οι Ρομά, στον Έβρο)
Αθεϊσμός (αρκετοί Έλληνες δηλώνουν άθεοι)
Μαυροβούνιο: 72% (Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία)
Σουνιτικό Ισλάμ 19% (κυρίως οι Αλβανική μειονότητα στα νότια της χώρας - με κυριότερο αστικό κέντρο το Ουλτσίν)
Ρωμαιοκαθολικοί 3% (κυρίως στα παράλια της χώρας)
Σερβία: 84% (Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία)
Ρωμαιοκαθολικοί 5% (κυρίως οι Σλοβένοι, οι Κροάτες και οι Σλοβάκοι, οι οποίοι αποτελούν μειονότητα)
Σουνιτικό Ισλάμ 3% (κυρίως οι Αλβανοί, στην κοιλάδα του Πρέσεβο, οι Μποσνιάκοι και οι Μουσουλμάνοι στην περιοχή του Σάντζακ)
Αθεϊσμός (αρκετοί δηλώνουν άθεοι, λόγω του κομμουνιστικού παρελθόντος, ειδικότερα όμως οι μικτοί Γιουγκοσλάβοι)
Ο Καθολικισμός είναι η κύρια θρησκεία στις παρακάτω χώρες:[15]
Θρησκευτικές μειονότητες της εκάστοτε χώρας[15]
Αθεϊσμός (αρκετοί δηλώνουν άθεοι)
Αθεϊσμός (αρκετοί δηλώνουν άθεοι)
Το Σουνιτικό Ισλάμ είναι η κύρια θρησκεία στις παρακάτω χώρες[15]
Θρησκευτικές μειονότητες της εκάστοτε χώρας[15]
Αλβανία: 58% (Σουνιτικό Ισλάμ)
Ορθοδοξία 7% (κυρίως στα νότια χώρας, με κυριότερα αστικά κέντρα την Κορυτσά και το Αργυρόκαστρο)
Αθεϊσμός (οι περισσότεροι δηλώνουν άθεοι στην Αλβανία, λόγω του κομμουνιστικού παρελθόντος)
Βοσνία και Ερζεγοβίνη: 51% (Σουνιτικό Ισλάμ)
Ορθόδοξοι 31% (κυρίως οι Σερβοβόσνιοι, στη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας)
Ρωμαιοκαθολικοί 15% (κυρίως σε περιοχές, στα βόρεια της χώρας)
Αθεϊσμός (αρκετοί δηλώνουν άθεοι, λόγω του κομμουνιστικού παρελθόντος)
Κόσοβο: 95% (Αλβανόφωνη πλειοψηφία)
Ορθόδοξοι 1% (κυρίως στο Βόρειο Κόσοβο και τους σερβικούς θύλακες - με κυριότερο αστικό κέντρο τη Μιτρόβιτσα)
Αθεϊσμός (οι περισσότεροι δηλώνουν άθεοι, λόγω του κομμουνιστικού παρελθόντος)
Ορθοδοξία (κυρίως οι Έλληνες και οι Αρμένιοι)
↑ Γ. Μπαμπινιώτης Ετυμολογία: Περιπλάνηση στην ιστορία των λέξεων, To BHMA 7/12/1997. Ανακτήθηκε 22/11/2007
↑ Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια τομ.Στ΄, σελ.537
↑ «Στατιστική Υπηρεσία της Αλβανίας. Απογραφή 2011». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Οκτωβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2014.
↑ Στατιστική Υπηρεσία της Βόρειας Μακεδονίας Επίσημη εκτίμηση 2019
↑ «Στατιστική Υπηρεσία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Απογραφή 2013» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 24 Δεκεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2020.
↑ Στατιστική Υπηρεσία της Βουλγαρίας. Επίσημη εκτίμηση 2019
↑ «Ελληνική Στατιστική Αρχή. Απογραφή 2011» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 17 Αυγούστου 2014. Ανακτήθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2014.
↑ «Στατιστική Υπηρεσία Κοσόβου. Επίσημη εκτίμηση 2019». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Ιανουαρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2020.
↑ Στατιστική Υπηρεσία της Κροατίας. Επίσημη εκτίμηση 2019
↑ Στατιστική Υπηρεσία Μαυροβουνίου. Απογραφή 2011
↑ Στατιστική Υπηρεσία της Ρουμανίας. Επίσημη εκτίμηση 2020
↑ Στατιστική Υπηρεσία της Σλοβενίας. Επίσημη εκτίμηση 2019
↑ Στατιστική Υπηρεσία της Σερβίας. Επίσημη εκτίμηση 2020
↑ «Turkish Statistical Institute. Registered population as of 2011». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 Οκτωβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2014.
↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 «FIELD LISTING :: RELIGIONS». CIA. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Δεκεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 7 Ιανουαρίου 2018.