el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el pt el ru el el en el fr hbs_lat fr el el it el es el el sv el el el el ru el ru el el el el el da el el es el da en fr en en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en ru en lt en en ru en lt en en sv vi ru en lt en sv el pt fr en es en ru fr cs el el el en el el en el en el el en el en el el en el el el en el el el el en el en el en el en el en el el en el el en el en el el el el el el el el el el el el el en el el el de de el el el en en en el el el el el el el el el el el el
Αιθινόλη (έλασσον ταυτομερές της αιθενόνης) με ημισυντακτικό τύπο HC ≡ COH.
Εποξυαιθένιο ή oξιρένιο (πολύ ασταθής ή υποθετική ένωση) με γραμμικό τύπο .
Εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά, τα δεδομένα αφορούν υλικά υπό κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος (25°C, 100 kPa).
3 Χημικές ιδιότητες και παράγωγα
3.2 Αντιδράσεις με πυρηνόφιλα αντιδραστήρια
Με πυρόλυση ατμών προπανόνης, παράγεται αιθενόνη[3]:
C H 3 C O C H 3 → △ C H 2 = C = O + C H 4 {\displaystyle \mathrm {CH_{3}COCH_{3}{\xrightarrow {\triangle }}CH_{2}=C=O+CH_{4}} }
1. Με ενδομοριακή αφυδάτωση υδροξυαιθανάλης, παράγεται αιθενόνη. Η αντίδραση ευνοείται σε σχετικά υψηλές θερμοκρασίες, >150 °C[4]:
H O C H 2 C H O → > 150 o C π . H 2 S O 4 C H 2 = C = O + H 2 O {\displaystyle \mathrm {HOCH_{2}CHO{\xrightarrow[{>150^{o}C}]{\pi .H_{2}SO_{4}}}CH_{2}=C=O+H_{2}O} }
2. Με ενδομοριακή αφυδάτωση αιθανικού οξέος, παράγεται αιθενόνη[5]:
C H 3 C O O H → A l P O 4 C H 2 = C = O + H 2 O {\displaystyle \mathrm {CH_{3}COOH{\xrightarrow {AlPO_{4}}}CH_{2}=C=O+H_{2}O} }
1. Με απόσπαση υδραλογόνου (HX) από αλοαιθανάλη παράγεται αιθενόνη[6]:
X C H 2 C H O + N a O H → △ R O H C H 2 = C = O + N a X + H 2 O {\displaystyle \mathrm {XCH_{2}CHO+NaOH{\xrightarrow[{\triangle }]{ROH}}CH_{2}=C=O+NaX+H_{2}O} }
2. Με απόσπαση υδραλογόνου (HX) από αιθανοϋλαλογονίδιο παράγεται αιθενόνη:
C H 3 C O X + E t 3 N → C H 2 = C = O + [ E t 3 N H ] X {\displaystyle \mathrm {CH_{3}COX+Et_{3}N{\xrightarrow {}}CH_{2}=C=O+[Et_{3}NH]X} }
Με υδρόλυση αλαιθινίου (HC ≡ CX) με αραιό διάλυμα υδροξειδίου του νατρίου (NaOH), παράγεται αρχικά αιθινόλη, που ταυτομερίζεται τελικά προς αιθενόνη (CH2=C=O)[7]:
H C ≡ C X + N a O H → − N a X H C ≡ C O H → C H 2 = C = O {\displaystyle \mathrm {HC\equiv CX+NaOH{\xrightarrow {-NaX}}HC\equiv COH{\xrightarrow {}}CH_{2}=C=O} }
Χημικές ιδιότητες και παράγωγαΕπεξεργασία
Η αιθενάλη βρίσκεται πάντα σε χημική ισορροπία με την ταυτομερή της αιθινόλη. [8]:
Σε χαμηλές θερμοκρασίες, πάνω από βάση από στερεό αργό, είναι πιθανός ο σχηματισμός υπολογίσιμης ποσότητας αιθινόλης, με την παραπάνω αντίδραση[9][10].
Αντιδράσεις με πυρηνόφιλα αντιδραστήριαΕπεξεργασία
Η αιθενόνη αντιδρά με διάφορα πυρηνόφιλα αντιδραστήρια[11]. Π.χ.:
1. Με νερό δίνει αιθανικό οξύ:
C H 2 = C = O + H 2 O → C H 3 C O O H {\displaystyle \mathrm {CH_{2}=C=O+H_{2}O{\xrightarrow {}}CH_{3}COOH} }
2. Με αλκοόλη (ROH) δίνει αιθανικό αλκυλεστέρα:
C H 2 = C = O + R O H → C H 3 C O O R {\displaystyle \mathrm {CH_{2}=C=O+ROH{\xrightarrow {}}CH_{3}COOR} }
3. Με αμμωνία δίνει αιθαναμίδιο:
C H 2 = C = O + N H 3 → C H 3 C O N H 2 {\displaystyle \mathrm {CH_{2}=C=O+NH_{3}{\xrightarrow {}}CH_{3}CONH_{2}} }
4. Με πρωτοταγείς αμίνες (RNH2) δίνει αιθαναλκυλαμίδιο:
C H 2 = C = O + R N H 2 → C H 3 C O N H R {\displaystyle \mathrm {CH_{2}=C=O+RNH_{2}{\xrightarrow {}}CH_{3}CONHR} }
5. Με καρβοξυλικό οξύ (RCOOH) δίνει αλκανικό ακετυλεστέρα:
C H 2 = C = O + R C O O H → C H 3 C O O O C R {\displaystyle \mathrm {CH_{2}=C=O+RCOOH{\xrightarrow {}}CH_{3}COOOCR} }
2 C H 2 = C = O + H 2 O → {\displaystyle \mathrm {2CH_{2}=C=O+H_{2}O{\xrightarrow {}}} }
Φωτολύεται σχηματίζοντας μεθυλένιο και μονοξείδιο του άνθρακα[13]:
C H 2 = C = O → h v [ : C H 2 ] + C O {\displaystyle \mathrm {CH_{2}=C=O{\xrightarrow {hv}}[:CH_{2}]+CO} }
Το μεθυλένιο λειτουργεί πρακτικά σαν ελεύθερη δίριζα και μπορεί να δώσει διάφορα παράγωγα. Π.χ. με περίσσεια αιθενόνης δίνει προπενόνη, κυκλοπροπανόνη και μεθυλενοξιράνιο:
2 C H 2 = C = O → h v C O + 1 2 C H 3 C H = C = O + 1 4 {\displaystyle \mathrm {2CH_{2}=C=O{\xrightarrow {hv}}CO+{\frac {1}{2}}CH_{3}CH=C=O+{\frac {1}{4}}} }     + 1 4 {\displaystyle \mathrm {+{\frac {1}{4}}} }
Η έκθεση σε (σχετικά) συμπυκνωμένα επίπεδα αιθενόνης προκαλεί στους ανθρώπους ερεθισμό σε μέρη του σώματός τους, όπως στους οφθαλμούς, στη μύτη, στο λαιμό και στους πνεύμονες. Πειράματα τοξικότητας της αιθενόνης σε πειραματόζωα ποντίκια, αρουραίους, χοιρίδια Γουϊνέας και κουνέλια έδειξαν ότι σε 10 λεπτά έκθεσης σε αιθενόνη, που είχε πρόσφατα παραχθεί, σε συγκεντρώσεις της τάξης των 0,2 mg/l ή 116 ppm, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα, σε μεγάλο ποσοστό, το θάνατο των παραπάνω μικρών ζώων. Αυτά τα ευρήματα τοποθετούν την αιθενόνη στο ίδιο επίπεδο τοξικότητας με το φωσγένιο (0,2-20 mg/l) και το υδροκυάνιο (0,2-0,5 mg/l). Η αιθενόνη προκαλεί θάνατο από πνευμονικό οίδημα, εντελώς όμοια με την περίπτωση της δηλητηρίασης από φωσγένιο, αλλά πολύ πιο γρήγορα[14]. Το όριο 8ωρης μέσης έκθεσης σε αιθενόνη είναι στα 500 ppb (900 μg/m³)[15]. Το όριο για άμεσα επικίνδυνης συγκέντρωσης για τους ανθρώπους είναι στα 5 ppm, εφόσον αυτή είναι η ελάχιστη παραγωγική συγκέντρωση κλινικά σχετική φυσιολογική απόκριση σε ανθρώπους[16].
Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, Οργανική Χημεία, Αθήνα 1972
Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982
Δημήτριου Ν. Νικολαΐδη: Ειδικά μαθήματα Οργανικής Χημείας, Θεσσαλονίκη 1983.
↑ Τα δεδομένα προέρχονται εν μέρει από το «Table of periodic properties of thw Ellements», Sagrent-Welch Scientidic Company και Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, Σελ. 34.
↑ Υπολογισμένο βάση του ιονισμού από τον παραπάνω πίνακα
↑ Δικτυακός τόπος: Organic synthesis[νεκρός σύνδεσμος]
↑ Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.153, §6.3.3.
↑ J. Schmidlin, M. Bergman, Ber. dtsch. Chem. Ges., 43, 2821 (1910).
↑ Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.153, §6.3.1α.
↑ Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 186, §7.3.1.
↑ Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.218, §9.5.1.
↑ Hochstrasser, Remo; Wirz, Jakob (1990). «Reversible Photoisomerisierung von Keten zu Ethinol». Angewandte Chemie 102: 454. doi:10.1002/ange.19901020438.
↑ Hochstrasser, Remo; Wirz, Jakob (1989). «Ethinol: Photochemische Erzeugung in einer Argonmatrix, IR-Spektrum und Photoisomerisierung zu Keten». Angewandte Chemie 101: 183. doi:10.1002/ange.19891010209.
↑ Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.223, §9.8.Γ1.
↑ Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.223, §9.8.Γ2.
↑ Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.223, §9.8.Γ3.
↑ H. A. Wooster, C. C. Lushbaugh, C. E. Redeman (1946). "The Inhalation Toxicity of Ketene and of Ketene Dimer". J. Am. Chem. Soc. 68 (12): 2743. doi:10.1021/ja01216a526.
↑ Centers for Disease Control and Prevention (4 April 2013). "Ketene". NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards. Retrieved 13 November 2013.
↑ Centers for Disease Control and Prevention (May 1994). "Ketene". Documentation for Immediately Dangerous To Life or Health Concentrations (IDLHs). Retrieved 13 November 2013.