el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el de el en el el el en el el el el el el en el el el el el en el en el pl el hu el en ja en el el el en el uk el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el ru el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en en el en de el en sv el el el el el el el el en fr el en de el en en el fr en el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el la el nb el el fr el el en el en en el el it el el sv el el it el el it el el en el el en el el el el de fr en en fr fr fr fr fr el fr de fa ca sv de oc fr ca el en en nb nb en it en it sv el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el en el el el en el el el en el el el en el el el en el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el en el el el el el en el el el el el el el el el el en el en el el el el el el el el el en el el el en el en el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el en el en el el el el el el el en en en el el el el el el el el el el el el el es el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el fr el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el
Αυτό το λήμμα χρειάζεται μορφοποίηση ώστε να ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές μορφοποίησης της Βικιπαίδειας. Αυτό μπορεί να σημαίνει την δημιουργία εσωτερικών συνδέσμων, επικεφαλίδων, παραγράφων κλπ.
Για περαιτέρω βοήθεια, δείτε τις σελίδες Πώς να επεξεργαστείτε μια σελίδα και Βικιπαίδεια:Οδηγός μορφοποίησης άρθρων.
Το λήμμα πιθανόν να περιλαμβάνει πληροφορίες που αποτελούν πρωτότυπη έρευνα, που δεν έχουν προηγουμένως δημοσιευτεί ή δεν έχουν ελεγχθεί από ειδικούς. Εάν δεν συμβαίνει αυτό παραθέστε τις πηγές που επιβεβαιώνουν την επαληθευσιμότητα του λήμματος, διαφορετικά αφαιρέστε ό,τι αποτελεί προσωπική γνώση ή έρευνα του συντάκτη.
Παρακαλούμε δείτε τις σχετικές παρατηρήσεις στη σελίδα συζήτησης.
2.3 Ο Βασιλιάς Πύρρος της Ηπείρου
2.6 Η Απελευθέρωση και η Νεότερη Ιστορία
6 Στατιστικά καλλιεργειών νομού Άρτας
6.4 Εκκλησία και Τοπική Αγιολογία
Η Π.Ε Άρτας καταλαμβάνει το νοτιοανατολικό τμήμα της Ηπείρου. Έχει έκταση 1.662 τετρ.χλμ. και πληθυσμό 67.877 κατοίκους. Συνορεύει στα βόρεια με τις περιφερειακές ενότητες Ιωαννίνων και Τρικάλων, ανατολικά με τις περιφερειακές ενότητες Τρικάλων, Καρδίτσας και Αιτωλοακαρνανίας, δυτικά με τις περιφερειακές ενότητες Πρεβέζης και Ιωαννίνων, νότια με την περιφερειακή ενότητα Αιτωλοακαρνανίας ενώ βρέχεται και από τον Αμβρακικό Κόλπο.[1]
Από γεωλογικής πλευράς, η ευρύτερη περιοχή της Άρτας αποτελεί κατά κύριο λόγο τμήμα της Αδριατικοϊονίου ζώνης και κατά δεύτερο των ζωνών Πίνδου και Γαβρόβου -Τριπόλεως.
Η δημιουργία του Αμβρακικού είναι αποτέλεσμα της έντονης τεκτονικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια του Πλειοκαίνου - Πλειστοκαίνου.
Η λεκάνη απορροής του ποταμού Λούρου είναι εξ ολοκλήρου εντός της Αδριατικοϊονίου ζώνης, ενώ η λεκάνη του ποταμού Αράχθου επεκτείνεται και εκτός της Αδριατικοϊονίου ζώνης στις ζώνες Γαβρόβου - Τριπόλεως και Πίνδου. Το γεγονός αυτό διαφοροποιεί και σημαντικά τη σύνθεση των υλικών αποσάθρωσης που μεταφέρουν τα νερά του ποταμού Αράχθου σε σχέση με αυτά του Λούρου. Αφετηρία των γεωμορφολογικών εξελίξεων της περιοχής, για τη σημερινή κατάληξη του αναγλύφου, αποτέλεσε η έντονη τεκτονική δραστηριότητα κατά το τέλος Πλειοκαίνου - αρχές Πλειστοκαίνου με τη δημιουργία του βυθίσματος του Αμβρακικού. Στις αρχές του Πλειστοκαίνου θεωρείται ότι έχουμε συμβολή των ποταμών Λούρου και Αράχθου στο βόρειο τμήμα του ήδη υπάρχοντος βυθίσματος του Αμβρακικού, με αποτέλεσμα το ξεκίνημα της δημιουργίας των πεδινών εκτάσεων Άρτας-Πρέβεζας.
Η περιοχή μεταξύ Άρτας, βόρεια της λιμνοθάλασσας Ροδιάς και των εκβολών του Αράχθου παρουσιάζει πολύ υψηλές τιμές νικελίου(Ni) και χρωμίου(Cr), με τιμές από 152-254 ppm για το Ni και από 111-186 ppm για το Cr. Οι τιμές του Ni στην περιοχή είναι υψηλές και αυτό οφείλεται στην τροφοδοσία των ιζημάτων της περιοχής από τον Άραχθο με υλικά από το οφιολιθικό σύμπλεγμα της Πίνδου.[2]
Στην περιοχή της Άρτας αλλά και γενικά στη Δυτική Ελλάδα, λόγω του ιζηματογενούς χαρακτήρα των πετρωμάτων, υπάρχουν σημαντικές ποσότητες από κρυσταλλικούς ασβεστόλιθους οι οποίοι, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις μπορούν να αξιοποιηθούν ως μάρμαρα.[3]
Στην Ήπειρο έχουν εντοπισθεί φωσφορικά κοιτάσματα, τα οποία αναπτύσσονται στην Κεντρική Ιόνιο Ζώνη. Από τις μέχρι σήμερα έρευνες διαπιστώθηκε ότι τα κοιτάσματα αυτά έχουν έκταση μεγαλύτερη των 100 χλμ., με μέσο πάχος 7 – 8 μ. και μέση περιεκτικότητα σε P₂O₅, 10%περίπου. Στην περιοχή της Άρτας, οι έρευνες έχουν επικεντρωθεί κοντά στο χωριό Βίγλα.[4]
Σημαντικά είναι τα κοιτάσματα πετρελαίου τα οποία υπάρχουν στη Δυτική Ελλάδα και συγκεκριμένα στην περιοχή της Άρτας. Τα κοιτάσματα αυτά είναι βεβαιωμένα και εκτιμάται ότι μπορούν να αποφέρουν 1-2 δισεκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου.[6]
Η Άρτα αν και βρίσκεται σε ζώνη χαμηλής επικινδυνότητας, δέχεται επιρροές από το δυτικό τμήμα του Ελληνικού Τόξου.
Το μεγαλυτερό ποσοστό του εδάφους της περιφερειακής ενότητας Άρτας είναι ορεινό και αντιστοιχεί στο 70,4% του συνολικού εδάφους ενώ το 18,6% είναι πεδινό και το 11% ημιορεινό. Η συνολική έκταση της Π.Ε Άρτας αντιστοιχεί στο 18,06% της Περιφέρειας Ηπείρου και στο 1,21% της Ελλάδας. Σύμφωνα με την μορφολογία του εδάφους, η πεδινή ζώνη καλύπτει συνολική έκταση 396.000 στρεμμάτων από την οποία καλλιεργούνται τα 185.00 στρέμματα, η ημιορεινή με συνολική έκταση 176.000 στρέμματα από την οποία καλλιεργούνται τα 45.000 στρέμματα και η ορεινή με συνολική έκταση 1.090.000 στρέμματα από την οποία καλλιεργούνται τα 105.000 στρέμματα.[10]
Άποψη της κορυφής Στρογγούλα, με υψόμετρο 2.107 μ., στα Τζουμέρκα.
Ο Καταρράκτης Άρτας, κοντά στο ομώνυμο χωριό
Τα Αθαμανικά όρη ή Τζουμέρκα είναι μεγάλη οροσειρά της δυτικής Ελλάδος, που ουσιαστικά αποτελεί τμήμα της ευρύτερης οροσειράς της Πίνδου. Καταλαμβάνουν τμήμα της Άρτας, των Ιωαννίνων και των Τρικάλων. Το νοτιότερο τμήμα ανήκει κυρίως στην Π.Ε Άρτας. Η υψηλότερη κορυφή του είναι το Καταφύδι με υψόμετρο 2.393 μ. Άλλες ψηλές κορυφές είναι οι: Στρογγούλα (2.107μ), Γερακοβούνι (2.211μ), Αγκάθι (2.392μ) και Σκλάβα (2.067 μ). Η περιοχή των Τζουμέρκων αποτελούσε τμήμα της χώρας των Αθαμάνων, η οποία εκτεινόταν μεταξύ Ηπείρου, Θεσσαλίας και Δυτικής Στερεάς Ελλάδας και σε αυτούς οφείλουν το ονομά τους τα Αθαμανικά όρη. Οι Αθαμάνες, οφείλουν το όνομά τους στο μυθικό βασιλιά Αθάμαντα, που ήρθε από τον Ορχομενό της Βοιωτίας. Οι μεγάλες υψομετρικές διαφορές και η ποικιλία του κλίματος ευνοούν την ανάπτυξη πλούσιας χλωρίδας και πανίδας.
Το Ξηροβούνι είναι βουνό της Ηπείρου με μέγιστο υψόμετρο 1.614 μέτρα. Βρίσκεται στα όρια των περιφερειακών ενοτήτων Πρέβεζας, Άρτας και Ιωαννίνων.
Τα Όρη Βάλτου είναι οροσειρά της δυτικής Ελλάδας. Καταλαμβάνει το βόρειο τμήμα του νομού Αιτωλοακαρνανίας και το νοτιοανατολικό του νομού Άρτας. Η ψηλότερη κορυφή της οροσειράς έχει υψόμετρο 1.852 μέτρα και βρίσκεται εντός του νομού Άρτας.[11] Η περιοχή αποτελεί βιότοπο της βίδρας, του αγριόγατου του Μωριά (Felis silvestris morea) και του γύπα (Gyps fulvus).[12]
Στα νοτιοδυτικά της περιφερειακής ενότητας βρίσκεται η πεδιάδα της Άρτας, η οποία είναι και η μεγαλύτερη πεδιάδα της Ηπείρου. Η πεδιάδα της Άρτας απαριθμεί 160.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης με κύριες καλλιέργειες τα πορτοκάλια, τα μανταρίνια, τα ακτινίδια αλλά και φυτά μεγάλης καλλιέργειας όπως το καλαμπόκι και βιομηχανικά φυτά όπως το βαμβάκι.[13] Τα χωριά του κάμπου υπήρξαν για αιώνες παραγωγοί και τροφοδότες της γύρω περιοχής αλλά και ολόκληρης της χώρας με τα εκλεκτά πορτοκάλια της και τα γεωργικά προϊόντα.[14] Οι καλλιέργειες, εναλλάσσονται με θαμνοφράχτες και διάσπαρτα δασύλλια από αιωνόβιες βελανιδιές, φράξους και φτελιές, σχηματίζοντας μαζί με τη βλάστηση των καναλιών, ένα πολύτιμο δίκτυο φυσικών φραχτών όπου καταφεύγει η άγρια ζωή.[15] Κατά την τουρκοκρατία, οι εκτάσεις της πεδιάδας ανήκανε στη Βαλιδέ Σουλτάνα, δηλαδή τη μητέρα του ηγεμονεύοντος σουλτάνου και ονομαζόταν "γλυκιά πεδιάδα".[16]
Το γεφύρι της Πλάκας στον ποταμό Άραχθο
Ο Άραχθος είναι ο όγδοος μεγαλύτερος ποταμός της Ελλάδας. Έχει μήκος 110 χιλιόμετρα. Πηγάζει από την βόρεια Πίνδο σε υψόμετρο 1.700 μ. και εκβάλλει στον Αμβρακικό κόλπο. Διατρέχει ένα τμήμα της περιφερειακής ενότητας Ιωαννίνων, νότια της κωμοπόλεως του Μετσόβου, όπου ονομάζεται Μετσοβίτικος και ολόκληρη την περιφερειακή ενότητα Άρτας και εκβάλλει στον Αμβρακικό κόλπο όπου σχηματίζει το δέλτα του Αράχθου. Δέχεται τα νερά από τους παραποτάμους Καλεντίνη, Λοζίτσι, Μετσοβίτικο, Διπόταμο και Καλαρρύτικο. Στον Άραχθο έχουν κατασκευαστεί δύο φράγματα, το Πουρνάρι 1, με ωφέλιμη χωρητικότητα 303 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό και το Πουρνάρι 2, ωφέλιμης χωρητικότητας 4,1 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό.[17]
Ο Λούρος πηγάζει από το όρος Τόμαρος σε υψόμετρο 600 μέτρων, κοντά στην περιοχή του Μαντείου της Δωδώνης, διασχίζει την Π.Ε Πρέβεζας, την πεδιάδα της Άρτας και εκβάλλει στο Μιχαλίτσι, στον όρμο Σαλαώρας, του Αμβρακικού Κόλπου όπου σχηματίζει το δέλτα Λούρου. Οι εκβολές του βρίσκονται υπό την προστασία της συνθήκης Ραμσάρ. Η περιοχή αποτελεί ένα από τα καλύτερα διατηρημένα οικοσυστήματα, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Με εξαίρεση το δέλτα του Αχελώου και το σύμπλεγμα των δέλτα που βρίσκονται κοντά στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, η συγκεκριμένη ζώνη αποτελεί το μεγαλύτερο δελταϊκό σύμπλεγμα σε όλη την Ελλάδα. Η μεγάλη περιοχή των καλαμώνων κατά μήκος του Λούρου μπορεί να θεωρηθεί ως μία από τις μεγαλύτερες συνεχόμενες ζώνες καλαμώνων στην Ελλάδα.[18]
Ο χείμαρρος Σαραντάπορος διατρέχει την περιοχή κοντά στο Παλαιοκάτουνο Άρτας.[21] Η συνολική έκταση των ποταμών που διατρέχουν την Π.Ε Άρτας αντιστοιχεί σε 128 χιλιόμετρα.[22]
Η τεχνητή λίμνη της Άρτας.
Η τεχνητή λίμνη του Πουρναρίου βρίσκεται στα βορειοανατολικά του Δήμου Αρταίων, στη Δημοτική Ενότητα Ξηροβουνίου, έχει έκταση 20.500 στρέμματα και δημιουργήθηκε μετά την κατασκευή του ομώνυμου υδροηλεκτρικού φράγματος, του οποίου η κατασκευή ξεκίνησε το 1981 και ολοκληρώθηκε το 1997. Το συγκεκριμένο φράγμα είναι το δεύτερο σε μέγεθος στην Ελλάδα, ύψους 107 μέτρων.[23] Η περιοχή πέριξ της λίμνης Πουρναρίου είναι μια περιοχή παρθένα και παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία πανίδας (ασβοί, λαγοί, κουνάβια, ζαρκάδια, αρκούδες λύκους), μικροπανίδας (σκαθάρια, πεταλούδες, έντομα) και ορνιθοπανίδας (πέρδικες, κίσσες, σταυραετοί, γεράκια, γύπες). Η ιχθυοπανίδα της λίμνης αποτελείται από κυπρίνους, στρωσίδι, μουστακάτο, άγρια πέστροφα, χέλια. Η χλωρίδα της περιοχής συμπεριλαμβάνει αγριολούλουδα και βότανα όπως, ορχιδέες, φασκόμηλο, μέντα, ρίγανη. Κοντά στη λίμνη μπορεί κανείς να παρατηρήσει ένα δάσος κωνοφόρων, καθώς και ένα περιορισμένης έκτασης και πολύ σπάνιο δάσος βουνοκυπάρισων.[24]
Στον Αμβρακικό υπάρχουν τουλάχιστον 20 λιμνοθάλασσες. Η συνολική έκταση τους ξεπερνάει τα 70 τετ. χιλιόμετρα και οι περισσότερες χωρίζονται από τη θάλασσα με μια μακρόστενη λωρίδα γης. Οι μεγαλύτερες λιμνοθάλασσες του Αμβρακικού, είναι η "Λογαρού", η οποία έχει έκταση 25,75 τετ. χιλιόμετρα, το "Τσουκαλιό" με 16,5 τετ. χιλιόμετρα, η "Ροδιά" με 13,5 τετ. χιλιόμετρα και η "Παλιομπούκα" με επιφάνεια 2 τετ. χιλιόμετρα.[26] Ένα βασικό χαρακτηριστικό των λιμνοθαλασσών του Αμβρακικού είναι η μεγάλη τους βιολογική παραγωγικότητα και λειτουργούν ως φυσικά εκτροφεία ψαριών.
Στα ανοίγματα που υπάρχουν στις λουρονησίδες και τα οποία επιτρέπουν την επικοινωνία των λιμνοθαλασσών με τη θάλασσα, έχουν εγκατασταθεί τα λεγόμενα "ιβάρια" ή "διβάρια". Τα ιβάρια είναι κατασκευές με καλάμια, οι οποίες ενώ επιτρέπουν την ελεύθερη είσοδο ψαριών από τη θάλασσα, τα εμποδίζουν να επιστρέψουν, με αποτέλεσμα να παγιδεύονται. Στον Αμβρακικό η βιομηχανική αλιεία απαγορεύεται δεδομένου ότι πρόκειται για εθνικό πάρκο.[27] Ο Αμβρακικός κόλπος αποτελεί τη μοναδική περιοχή στην Ελλάδα όπου πραγματοποιείται συστηματικά χρήση δορυφορικών πομπών σε χελώνες για την κατανόηση των μετακινήσεων που πραγματοποιούν στο θαλάσσιο περιβάλλον.[28] Στον Αμβρακικό κόλπο επιβιώνει ένας από τους τελευταίους πληθυσμούς ρινοδέλφινων της Μεσογείου (περίπου 150 δελφίνια). Υπάρχει ένα πλήθος μορφών ζωής στον Αμβρακικό όπως ο λευκοτσικνιάς, ο αργυροτσικνιάς, ο κορμοράνος, το φοινικόπτερο, ο αγριόκυκνος και ο αργυροπελεκάνος, ο οποίος είναι ο μεγαλύτερος από όλα τα είδη πελεκάνων. Ο Αμβρακικός είναι ο πρώτος υγρότοπος όπου αποδεδειγμένα φωλιάζουν ελάχιστοι ήταυροι. Τα αλιεύματα του κόλπου όπως οι γαρίδες και οι σαρδέλες είναι διάσημα στην ελληνική αλλά και ξένη αγορά.[29] Η περιφερειακή ενότητα Άρτας βρίσκεται στη 2η θέση, μετά την Π.Ε Αιτωλοακαρνανίας, από πλευράς συνολικής έκτασης υγροτόπων, με 237.000 τετ.χιλιόμετρα. Επίσης η Π.Ε Άρτας βρίσκεται στις πρώτες θέσεις των περιοχών με τη μεγαλύτερη αλιευτική και κτηνοτροφική χρήση υγροτόπων και κατέχει την 3η θέση στη χρήση υγροτόπων για αναψυχή.[30]
Τα νησιά της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας βρίσκονται στον Αμβρακικό κόλπο, με μεγαλύτερο νησί, το Πέρα Νησί (Κορωνησία), το οποίο είναι το μοναδικό κατοικημένο νησί του Αμβρακικού.
Νησιά και Νησίδες της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας
Οι παραλίες της Άρτας βρίσκονται στον Αμβρακικό κόλπο, την Κορωνησιά και τη Σαλαώρα σε μικρές αποστάσεις από την πόλη της Άρτας, είναι εύκολα προσβάσιμες με το αυτοκίνητο και είναι γενικά ζεστές και ρηχές. Οι παραλίες είναι ιδανικές για κολύμβηση αλλά και για διάφορες θαλάσσιες δραστηριότητες.[31]
Η μεγάλη πλειοψηφία των κατοίκων της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας είναι γηγενείς όμως στα όρια του πρώην Νομού Άρτας κατοικούν και άλλες πληθυσμιακές ομάδες, οι οποίες κατά καιρούς εγκαταστάθηκαν στην περιοχή. Οι ομάδες αυτές είναι οι εξής:
Πόντιοι: Ο Ποντιακός πληθυσμός της περιοχής της Άρτας, ομιλεί την Ποντιακή διάλεκτο και κατοικεί στη Νέα Βίγλα, η οποία αποτελεί τμήμα του χωριού Βίγλα Άρτας, το μοναδικό χωριό που φιλοξενεί Πόντιους σε όλη την περιοχή της Άρτας. Η Νέα Βίγλα είναι ο τόπος καταγωγής του πρώην διεθνή τερματοφύλακα Αντώνη Νικοπολίδη.[32] Η εγκατάσταση στο χωριό έγινε το 1957 όταν ήρθαν εκατό οικογένειες από την κεντρική Ασία.[33]
Βλάχοι: Ενενήντα περίπου οικογένειες βρίσκονται στην περιοχή της Άρτας και συγκεκριμένα στην περιοχή του Πολυδρόσου και στους οικισμούς του Κακόβατου και Παλαιοσκαμιά Άρτας, κοντά στον Αμβρακικό κόλπο. Η εγκατάσταση τους έγινε πριν τη δεκαετία του 60' και η καταγωγή τους είναι από το Συρράκο Ιωαννίνων και το Βαθύπεδο Ιωαννίνων. Μέχρι και τη δεκαετία του 1960 πολλά Συρρακιωτόπoυλα στον κάμπο της Άρτας είχαν ως μητρική τους γλώσσα τα βλάχικα. Όσα πήγαιναν νηπιαγωγείο ήταν τυχερά γιατί εκεί τους δινόταν η ευκαιρία να μάθουν τα ελληνικά. Σήμερα ο τοπικός πληθυσμός γνωρίζει και ομιλεί την βλάχικη γλώσσα.[34][35]
Ρομά: Στην Άρτα ο καταυλισµός βρίσκεται στην περιφερειακή οδό Άρτας. Υπάρχουν περίπου 10 οικογένειες, µόνιµα εγκατεστηµένες εδώ και πολλά χρόνια, µε εξαίρεση ορισµένες περιπτώσεις όπου µερικοί µετακινούνται προσωρινά. Οι συνθήκες διαβίωσης είναι ικανοποιητικές σε σχέση με άλλες περιοχές της Ελλάδας, καθώς ικανοποιούνται βασικές τους ανάγκες όπως στέγη, νερό και ρεύµα.[36]
Η Ήπειρος υπήρξε ένα γεωγραφικό διαμέρισμα, απρόσιτο μέχρι τις αρχές του προηγούμενου αιώνα και διατήρησε ανόθευτο το γλωσσικό θησαυρό που κληρονόμησε. Περιοχές όπως τα Ζαγοροχώρια, περιοχή Δωδώνης, Κατσανοχώρια, Ιωάννινα, περιοχή Άρτας αποκόπτουν ακόμη και σήμερα, ειδικά οι γηραιότεροι, τα φωνήεντα ή αλλάζουν τα άτονα (ο) και (ε) και τα προφέρουν ως (ου) και (ι).[37] Η φυλή των Σαρακατσαναίων ομιλεί το ίδιο ιδίωμα μ'αυτό της περιοχής των Τζουμέρκων, των Ραδοβιζίων της Άρτας, του Σακαρετσίου και της περιοχής μέχρι τα Άγραφα.[38] Συγκεκριμένα ισχύουν ορισμένοι κανόνες, κοινοί με το ιδίωμα των Σαρακατσαναίων.[39]
Αποκοπή του καταληκτικού ει, η, ι, οι των παροξύτονων ρημάτων
Τονισμός της προπαραλήγουσας των ρημάτων
Μετατροπή του άτονου φθόγγου (ε) σε (ι)
Μετατροπή του αρσενικού και ουδέτερου άρθρου
(ο, τον, στον, το) σε (ου, τουν, στου, του)
Η παρουσία ανθρώπου στα όρια της σημερινής Περιφερειακής Ενότητας Άρτας μπορεί να πιστοποιηθεί από τα λιγοστά ευρήματα που χρονολογούνται τη νεολιθική εποχή και αντιπροσωπεύονται από ένα λίθινο πέλεκη, που εντοπίσθηκε νότια της ακρόπολης του Αμμότοπου (αρχαίο Όρραον). Στην ίδια θέση βρέθηκαν επίσης και λιγοστά όστρακα αγγείων της εποχής του Χαλκού. Τον 9ο αι. π.Χ. στην περιοχή κοντά στα παράλια κατοικούσαν οι Δρύοπες ενώ το ορεινό βορειοανατολικό τμήμα αποτελούσε τμήμα της επικράτειας των Αμφιλόχων και ενδεχομένως και των Αθαμάνων. Η χώρα των Αθαμάνων, εκτεινόταν μεταξύ Ηπείρου, Θεσσαλίας και Δυτικής Στερεάς Ελλάδας. Οι Αθαμάνες, ηπειρωτικό φύλο που κατοικούσαν στην ορεινή περιοχή των Αθαμανικών Όρεων (Τζουμέρκα) και των βορειοανατολικών Αγράφων, οφείλουν το όνομά τους στο μυθικό βασιλιά Αθάμαντα, που ήρθε από τον Ορχομενό της Βοιωτίας, εγκαταστάθηκε και βασίλευσε στην περιοχή. Κατά τους ιστορικούς χρόνους, οι Αθαμάνες αναφέρονται πρώτη φορά το 395 π.Χ., ενισχύοντας την τετραπλή συμμαχία Κορίνθου, Άργους, Αθήνας και Θήβας[40]. Στρατευμένοι ή μισθοφόροι πολεμιστές, εκστρατεύουν στην Ιταλία υπό τον βασιλιά Πύρρο κατά τη δεύτερη περίοδο της βασιλείας του (296-272 π.Χ.). Στις βόρειες περιοχές κατοικούσε ο λαός των Μολλοσσών.
Χάρτης της δυτικής Ελλάδας. Διακρίνεται η περιοχή της Αρχαίας Αμβρακίας
Το 625 π.Χ. Κορίνθιοι με αρχηγό τον Γόργο, νόθο γιο του Κυψέλου, τυράννου της Κορίνθου, ίδρυσαν την Αρχαία Αμβρακία.[41] Ετυμολογικά η λέξη Αμβρακία, ή Αμπρακία (Ambracia), ή Ανπρακία, προέρχεται από το αμφί (αμπί) + ρακία (ραχία) = βραχώδης ακτή, πετρώδης γιαλός, από το ρήμα ράττω ή αράττω = κτυπώ με δύναμη, συντρίβω. Από το αμπί και τη ρίζα ράκ προήλθε μάλλον το τοπωνύμιο Αμπ-ρακ-ία και το υδρωνύμιο (όνομα ποταμού) Ά-ραχ-θος, δηλαδή η πετρώδης ακτή που κτυπιέται εκατέρωθεν (αμπί = αμφί).[42] Τον 6ο αι. π.Χ. η πόλη υπήρξε αξιόλογο κέντρο του κορινθιακού εμπορίου στη βορειοδυτική Ελλάδα και σημαντικός σταθμός στα ταξίδια του προς την Κάτω Ιταλία. Η Αμβρακία έλαβε μέρος στους Περσικούς πολέμους και συμμετείχε με σημαντική δύναμη (με επτά πλοία στη ναυμαχία της Σαλαμίνος και με 500 οπλίτες στη Μάχη των Πλαταιών). Κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου έμεινε πιστή στη μητρόπολη της Κόρινθο, την οποία και βοήθησε στις πολεμικές της επιχειρήσεις κατά των Κερκυραίων.
Το έτος 582 π.Χ. η Αμβρακία είχε δημοκρατικό πολίτευμα, μετά την τυραννία του Περίανδρου, 74 χρόνια προγενέστερη της Δημοκρατίας του Κλεισθένη στην Αθήνα. Διάσημοι Αμβρακιώτες ήταν ο γλύπτης Πολύστρατος, ο μουσικός Επίγονος, ο ποιητής της μέσης κωμωδίας Επικράτης και ο ολυμπιονίκης Λέων της 96ης Ολυμπιάδας (Παυσανίας). Το 500 π.Χ. κτίσθηκε στην Αμβρακία ο τεράστιος Ναός του Απόλλωνος Σωτήρος. Τα ερείπιά του σώζονται κοντά στην Πλατεία Κιλκίς της σημερινής Άρτας. Επί βασιλέως Πύρρου, η Αμβρακία γνώρισε μεγαλείο. Κτίστηκε η αρχική μορφή του γεφυριού του Αράχθου, το Μικρό Θέατρο (κοντά στον Άγιο Κωνσταντίνο), το Μεγάλο Θέατρο (κοντά στό Ναό του Απόλλωνος), και το Πρυτανείο (δίπλα στό Ναό Απόλλωνος).
Ο Βασιλιάς Πύρρος της ΗπείρουΕπεξεργασία
Το 1082, η Άρτα αναφέρεται για πρώτη φορά με το νέο της όνομα, το οποίο πιθανόν να προέρχεται από τη λατινική λέξη artus ή arta, που σημαίνει στενή ή στενά.[47]
Το Δεσποτάτο της Ηπείρου από το 1205 έως το 1230
Μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους, το 1204, η Άρτα έγινε πρωτεύουσα το κράτους της Ηπείρου, που είναι γνωστό ως Δεσποτάτο της Ηπείρου. Ιδρυτής του ήταν ο Μιχαήλ Α΄ Άγγελος Κομνηνός Δούκας (1205-1215), συγγενής της αυτοκρατορικής οικογένειας των Κομνηνών. Μετά το θάνατο του ο αδερφός του Θεόδωρος (1215-1230) επέκτεινε το κράτος και κατόρθωσε να ανακαταλάβει τη Θεσσαλονίκη, που μέχρι τότε κατείχαν οι Σταυροφόροι και ίδρυσε το βασίλειο της Θεσσαλονίκης. Ο Θεόδωρος έκανε αρκετές προσπάθειες να ανακαταλάβει επίσης την Κωνσταντινούπολη και να αποκαταστήσει τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Ο ανεψιός του Μιχαήλ Β΄ (1231-1267) κατά τη διάρκεια της εξουσίας του φρόντισε για την οχύρωση της Άρτας και έκτισε τα μοναστήρια της Κάτω Παναγιάς και της Παντάνασσας κοντά στη Φιλιππιάδα.
Τα επόμενα χρόνια η Άρτα κυβερνήθηκε από τη δυναστεία των Ιταλών Orsini (1318-1337). Το 1349 μ.Χ την Άρτα καταλαμβάνει ο Στέφανος Δούσαν και το 1359-1416 η πόλη πέφτει στα χέρια των ηγεμόνων Λιόσα και Σπάτα .Το 1416 μ.Χ η πόλη κυριεύθηκε από τον κόμη της Κεφαλονιάς Κάρολο Α' Tόκκο.[48]
Στις 24 Μαρτίου 1449, η Άρτα πέφτει στα χέρια των Τούρκων. Παράλληλα όμως οι Αρτινοί ήταν φόρου υποτελείς στην Ενετική Δημοκρατία, στην οποία πλήρωναν κάθε χρόνο 1.500 ρεάλια, προκειμένου να εξασφαλίσουν την ενετική προστασία από τον κίνδυνο ληστών και πειρατών. Το 15ο αι. ο πληθυσμός της πόλης αυξήθηκε σημαντικά, γιατί σε αυτή εγκαταστάθηκαν αρκετοί Εβραίοι, που εκδιώχθηκαν από την Απουλία και την Καλαβρία, καθώς και εξορισθέντων από την Ισπανία σεφαραδιτών Εβραίων. Αυτοί αποτέλεσαν μία χωριστή Κοινότητα, ίδρυσαν τη Συναγωγή "Πουλιέζα", εβραϊκό σχολείο και φιλανθρωπικούς συλλόγους.[49] Η Εβραϊκή Κοινότητα της Άρτας υπήρξε μία από τις παλαιότερες της Ελλάδος. Τις πρώτες πληροφορίες γι΄ αυτήν τις αντλούμε από το "Οδοιπορικό" του Ισπανού περιηγητή ραββίνου Βενιαμίν μπεν Γιονά, ο οποίος ταξίδεψε στην Ελλάδα το 1173. Την εποχή του "Δεσποτάτου της Ηπείρου" χτίστηκε η πρώτη Συναγωγή, η "Γκρέκα", και λειτούργησε το εβραϊκό νεκροταφείο στο λόφο Περάνθης, που παραχωρήθηκε από την Αγία Θεοδώρα, σύζυγο του Μιχαήλ Κομνηνού.[50]
Το 1788 η διοίκηση της πόλης πέρασε στη δικαιοδοσία του Αλή Πασά των Ιωαννίνων και μετά τον αποκεφαλισμό του Αλή Πασά Τεπελενλή το 1822, η Άρτα περιήλθε στην εξουσία του Χουρσίτ Πασά και σύντομα στόν Κιουταχή Πασά. Στις 4 Ιουλίου 1822 έγινε δίπλα στήν Άρτα η Μάχη του Πέτα.[51],[52][53]
Η Απελευθέρωση και η Νεότερη ΙστορίαΕπεξεργασία
Η Άρτα ανέκτησε την ανεξαρτησία της με τη συνθήκη του Βερολίνου το 1881,όμως η περιοχή του κάμπου παρέμεινε υπό Τουρκική κατοχή. Το 1883 δημιουργήθηκε ο ομώνυμος νομός. Το έτος 1882 έγινε σύγκρουση τσιφλικάδων με κολλήγους στην Άρτα, τριάντα χρόνια πρίν τα παρόμοια γεγονότα στό Κιλελέρ της Θεσσαλίας. Στον ατυχή Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 (διήρκεσε περίπου 30 ημέρες) και η Άρτα αποτέλεσε βάση εξόρμησης και εφοδιασμού του Ελληνικού Στρατού και ζωντάνεψε από την ελπίδα της απελευθέρωσης ολόκληρης της Ηπείρου, πράγμα που έγινε το 1912-1913, οπότε απελευθερώθηκε ο κάμπος της Άρτας μαζί με την Πρέβεζα, Θεσπρωτία και Ιωάννινα.[54] Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, στις 16 Αυγούστου 1943, στο χωριό Κομμένο διαπράχθηκε η Σφαγή του Κομμένου, η οποία ήταν μια από τις μεγαλύτερες σφαγές αμάχων στην ιστορία της Γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα.[55]
2 - Δήμος Γεωργίου Καραϊσκάκη
3 - Δήμος Κεντρικών Τζουμέρκων
4 - Δήμος Νικολάου Σκουφά
Με τη Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης - Πρόγραμμα Καλλικράτης δηλαδή τον ελληνικό νόμο 3852/2010, με τον οποίο μεταρρυθμίστηκε η διοικητική διαίρεση της Ελλάδας, δημιουργήθηκαν 4 νέοι δήμοι.
Ο Δήμος Αρταίων, ο οποίος συστάθηκε από τη συνένωση των δήμων Αμβρακικού, Αρταίων, Βλαχέρνας, Ξηροβουνίου και Φιλοθέης. Μοναδική πόλη και έδρα του δήμου είναι η Άρτα.
Ο Δήμος Γεωργίου Καραϊσκάκη, ο οποίος συστάθηκε με τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Ηρακλείας, Καραϊσκάκη και Τετραφυλίας. Η έδρα του δήμου είναι η Άνω Καλεντίνη. Επίσης οι Πηγές Άρτας έχουν ορισθεί ως ιστορική έδρα.
Ο Δήμος Κεντρικών Τζουμέρκων, ο οποίος συστάθηκε από τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Αγνάντων και Αθαμανίας και των κοινοτήτων Θεοδωριάνων και Μελισσουργών. Έδρα του είναι το Βουργαρέλι.
Ο Δήμος Νικολάου Σκουφά, ο οποίος συστάθηκε από τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Αράχθου, Κομποτίου, Πέτα και της κοινότητας Κομμένου. Έδρα του δήμου είναι το Πέτα. Το Κομμένο έχει ορισθεί ως ιστορική έδρα.
Ο μόνιμος πληθυσμός της Π.Ε Άρτας, στην απογραφή του 2011 ανήλθε σε 67.877 κατοίκους.
Στην περιφερειακή ενότητα Άρτας ζει το 20% του συνολικού πληθυσμού της περιφέρειας Ηπείρου και το 0,63% του συνολικού πληθυσμού της χώρας. Ο πληθυσμός της περιοχής μετά από χρόνια οριακής αυξομείωσης, το 2011 σημείωσε το χαμηλότερο ποσοστό των τελευταίων εξήντα ετών. Η πρώτη φορά όπου η περιοχή της Άρτας ξεπέρασε τους 80.000 κατοίκους ήταν το 1961, με 82.630 κατοίκους, αριθμός ο οποίος υπήρξε και ο μέγιστος αριθμός κατοίκων.[56][57][58]
Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2001, παρατηρείται μια μετακίνηση του ενεργού δυναμικού από τα ορεινά προς τα πεδινά, όπου υπάρχει το αστικό κέντρο και επομένως περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης. Η απασχόληση είναι βασική αιτία εγκατάλειψης των ορεινών περιοχών αλλά και παράγοντες γεωγραφικοί και κοινωνικοί συμβάλουν εξίσου σ΄αυτή. Ο αστικός πληθυσμός της Π.Ε Άρτας ανέρχεται στο 39,53% περίπου του συνολικού της πληθυσμού ενώ ο αγροτικός πληθυσμός ανέρχεται στο 60,47% του συνόλου.[59]
Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής 2001, οι κάτοικοι με ηλικία πάνω των 65 ετών στην Περιφέρεια αντιπροσωπεύουν το 20,40% του συνολικού πληθυσμού, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για την Π.Ε Άρτας είναι 22,59%.
Τα μεγαλύτερα Δ. Διαμερίσματα της Π.Ε Άρτας
Η Π.Ε Άρτας είναι μία κατεξοχήν αγροτική περιοχή καθώς με βάση τα στοιχεία του 2007, το 32,32% των απασχολούμενων εργάζεται στον πρωτογενή τομέα, γεγονός που είναι αναμενόμενο καθώς στην Άρτα μαζί με την Πρέβεζα, συγκεντρώνονται τα πλέον πεδινά τμήματα της Περιφέρειας καθώς και η γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας. Ο λιγότερο αγροτικός δήμος υπήρξε το 2007, ο Δήμος Αρταίων (σχέδιο Καποδίστριας) όπου μονάχα το 10% των απασχολούμενων είχε κάποια ασχολία σχετική με τον πρωτογενή τομέα ενώ 64,7% εργαζόταν στον τριτογενή τομέα. Αντίθετα, οι πλέον αγροτικοί δήμοι υπήρξαν το 2007, ο πρώην Δήμος Αράχθου και η πρώην Κοινότητα Κομμένου όπου τα ποσοστά απασχόλησης στον πρωτογενή τομέα έφθαναν το 62,4% και 66,4% αντίστοιχα. Η Π.Ε Άρτας συνεισφέρει το 0,4% του συνολικού ΑΕΠ της χώρας.
Αναλυτικά τα στοιχεία σχετικά με το Ακαθάριστο Εγχώριο Προιόν και το Κατά Κεφαλήν Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν, στον παρακάτω πίνακα.[60]
Ακαθάριστο Εγχώριο Προιόν(σε εκατ.ευρώ)
Κατά Κεφαλήν Ακαθάριστο Εγχ. Προιόν(σε εκατ.ευρώ)
Αναλυτικά, το 2001 ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός αντιστοιχούσε σε 29.526 άτομα από τα οποία οι 7.809 είχαν κάποια ασχολία στον πρωτογενή τομέα, 4.437 στο δευτερογενή τομέα και 10.816 στον τριτογενή τομέα. Στην απογραφή του 2001 δήλωσαν άνεργοι 3.193 άνθρωποι. Σύμφωνα με στοιχεία του Επιμελητηρίου Άρτας η κατανομή ανά κλάδο μελών στην Άρτα είναι [61]:
Το συνολικό εμπόριο της Περιφέρειας Ηπείρου παρουσιάζει καθοδική πορεία κατά την διάρκεια της περιόδου 2003 – 2005 για να αυξηθεί το 2006. Η Π.Ε Άρτας, το 2006 κατέλαβε την 42η θέση στον τομέα των εξαγωγών και οι εξαγωγές ανήλθαν σε 14.158.873 ευρώ. Σύμφωνα με στοιχεία έρευνας στην Π.Ε Άρτας, 27 επιχειρήσεις δήλωσαν ότι έχουν εξαγωγική δραστηριότητα. Οι πλειονότητα των επιχειρήσεων αυτών ανήκει στον ευρύτερο κλάδο των τροφίμων και ποτών.[62]
Η Άρτα φημίζεται για τα πορτοκάλια της.
Εσπεριδοειδή: Στην Π.Ε. Άρτας η καλλιέργεια εσπεριδοειδών εντοπίζεται κυρίως στο Δήμο Αρταίων και στο Δήμο Νικολάου Σκουφά. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία των διευθύνσεων Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής, το 2010 οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις εσπεριδοειδών αντιστοιχούσαν σε περίπου 55.000 στρέμματα και η συνολική παραγωγή έφτανε τους 190.000 τόνους. Τα τελευταία χρόνια έχει ξεκινήσει και η βιολογική καλλιέργεια εσπεριδοειδών. Οι κυριότερες ποικιλίες πορτοκαλιών που καλλιεργούν οι αγρότες της περιοχής είναι οι εξής: Navelina, W. Navel, Κοινά και Salustiana ενώ οι δύο ποικιλίες μανταρινιών είναι η Reticulata και η ποικιλία Nova. Η Π.Ε Άρτας παρουσιάζει και μικρή παραγωγή λεμονιών της ποικιλίας Eureka. Εντός των ορίων της Π.Ε Άρτας δραστηριοποιούνται αρκετά συσκευαστήρια εσπεριδοειδών και η εξαγωγική δραστηριότητα πραγματοποιείται προς τις παρακάτω χώρες : Φινλανδία, Βόρεια Μακεδονία, Αλβανία, Βουλγαρία, Πολωνία, Τσεχία, Σερβία, Ουκρανία, Βοσνία, Σλοβακία, Σουηδία, Ουγγαρία, Μολδαβία, Καναδάς, Δανία, Μαυροβούνιο και Λευκορωσία. Με βάση τα στοιχεία του 2010 οι εξαγωγές πορτοκαλιών αντιστοιχούσαν σε περίπου 25.000 τόνους μαζί με περίπου 8.300 τόνους μανταρινιών.
Ακτινίδια: Η καλλιέργεια ακτινιδίου είναι μια σχετικά νέα καλλιέργεια στην περιοχή της Άρτας και καλύπτει συνολική έκταση περίπου 8.900 στρεμμάτων με παραγωγή που φθάνει τους 25.000 τόνους. Η ποικιλία που καλλιεργούν οι αγρότες είναι η Hayward. Από τα συσκευαστήρια της Π.Ε. Άρτας τα ακτινίδια εξάγονται προς τις παρακάτω χώρες: ΠΓΔΜ, Αλβανία, Βουλγαρία, Πολωνία, Τσεχία, Σερβία, Ουκρανία, Αίγυπτος, Λίβανος, Ουγγαρία, Ιορδανία και Ρωσία και οι συνολικές εξαγωγές αντιστοιχούν σε 4.550 τόνους.
Ιδιαίτερα σημαντική η ελαιοκαλλιέργεια στην περιοχή της Άρτας.
Ελαιοκομία: Η ελαιοκαλλιέργεια κατέχει σημαντική θέση στη γεωργική δραστηριότητα της περιοχής. Σήμερα στην Περιφερειακή Ενότητα Άρτας καλλιεργούνται σχεδόν 1.250.000 δένδρα βρώσιμης ποικιλίας ελίας. Η κυρίαρχη ποικιλία για παραγωγή ελαιολάδου είναι η Λιανολιά. Η παραγωγή βρώσιμης ελιάς είναι ιδιαίτερα σημαντική στην Π.Ε. Άρτας όπου καλλιεργούνται 51.900 στρέμματα. Οι περιοχές καλλιέργειας βρίσκονται στη λοφώδη περιοχή της Άρτας (Παντάνασσα, Αμμότοπος, Γραμμενίτσα, Γρίμποβο, Βλαχέρνα, Πέτα, Μεγάρχη, Φωτεινό, Σελλάδες και Δημαριό) και συνολικά καλύπτει το 70% των ελαιώνων. Το 15% βρίσκεται κοντά στις εκβολές του Αράχθου (Νεοχώρι, Κομμένο, Λουτρότοπος, Συκιές, Περάνθη) ενώ το υπόλοιπο 15% βρίσκεται στο ορεινό τμήμα της Π.Ε Άρτας. Η ελιά της Άρτας εμπορεύεται σαν πράσινη, ξανθή αλλά και σαν μαύρη και έχει αναγνωρισθεί ως Προϊόν Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓE) από το 1994.
Κτηνοτροφικά φυτά: Τα κτηνοτροφικά φυτά αποτελούν την επικρατέστερη καλλιέργεια των αρδευόμενων εκτάσεων της Π.Ε Άρτας. Τα κυριότερα είδη που καλλιεργούνται σ’αυτές είναι το καλαμπόκι για καρπό και η μηδική (τριφύλλι) για σανό. Η καλλιέργεια κτηνοτροφικών φυτών είναι μια καλλιέργεια με υψηλές απαιτήσεις σε νερό άρδευσης που κατά κανόνα γίνεται με συστήματα τεχνητής βροχής υπό πίεση. Το 2010 οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις αντιστοιχούσαν σε περίπου 12.500 στρέμματα καλαμποκιού, 42.997 στρέμματα μηδικής και 25.591 στρέμματα λοιπών φυτών και η συνολική παραγωγή όλων την κτηνοτροφικών φυτών έφθανε τους 83.000 τόνους.
Στατιστικά καλλιεργειών νομού ΆρταςΕπεξεργασία
Ένα από τα σημαντικότερα αλιεύματα του Αμβρακικού κόλπου είναι τα χέλια.
Στην Περιφερειακή Ενότητα Άρτας οι αλιευτικές δραστηριότητες έχουν ως επίκεντρο τον Αμβρακικό κόλπο όπου η αλιεία γίνεται με χρήση απλών διχτύων, παραγάδια, ιχθυοπαγίδες, συρτή, βολκούς, καλαμωτά δίχτυα. Συνολικά στην ευρύτερη περιοχή της Άρτας εργάζονται 280 σκάφη τα οποία έχουν ως αφετηρία κατά κύριο λόγο τα λιμάνια της Σαλαώρας, της Κόπραινας και της Κορωνησίας.
Τα κυριότερα αλιεύματα είναι το χέλι, η γαρίδα ή γάμπαρη (στην τοπική διάλεκτο), η κουτσομούρα, τα κεφαλοειδή, η σαρδέλα και η σουπιά. Αξιόλογη είναι και η παραγωγή αυγοτάραχου.
Σημαντικό ρόλο στην εκμετάλλευση των αλιευμάτων παίζουν οι αλιευτικοί συνεταιρισμοί. Η αλιευτική παραγωγή του νομού Άρτας υποστηρίζεται από διάφορες εγκαταστάσεις μεταποίησης – εμπορίας. Συγκεκριμένα στην περιοχή της Άρτας εδρεύει μία μονάδα μεταποίησης με αντικείμενο το κάπνισμα του χελιού και μία μονάδα μεταποίησης που ασχολείται με την παρασκευή και τη συσκευασία χαβιαριού.[63]
Ο τομέας του τουρισμού είναι ελάχιστα αναπτυγμένος, γεγονός που καθιστά την Άρτα έναν τόπο τουριστικά ανεξερεύνητο. Η μακραίωνη ιστορία της περιοχής, η οποία πιστοποιείται από τα πολυάριθμα κλασσικά, βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία αλλά και η χαρακτηριστική γεωμορφολογία της (οικοσυστήματα και τοπία ιδιαίτερης οικολογικής αξίας) σε συνδυασμό με τις τοπικές παραδόσεις και τα έθιμα, προσφέρουν πολλές δυνατότητες για την ανάπτυξη του τουρισμού.
Ορισμένα από τα πιο σημαντικά αξιοθέατα της περιοχής είναι τα εξής:
Το γεφύρι της Άρτας.
Το ιστορικό Γεφύρι της Άρτας: Λιθόκτιστη γέφυρα του ποταμού Αράχθου, του 17ου αιώνα μ.Χ., στην πόλη της Άρτας, που έγινε πασίγνωστη από το ομώνυμο θρυλικό δημοτικό τραγούδι. Η αρχική κατασκευή του γεφυριού τοποθετείται στα χρόνια της κλασικής Αμβρακίας επί βασιλέως Πύρρου. Το σημερινό μήκος του πέτρινου γεφυριού της Άρτας φτάνει στα 145 μ., και το πλάτος του τα 3,75 μ. Στην αριστερή όχθη του ποταμού Άραχθου, ελάχιστα μέτρα από το γεφύρι, βρίσκεται ο Πλάτανος της Άρτας ή αλλιώς «Πλάτανος του Αλή Πασά». Πρόκειται για έναν υπεραιωνόβιο πλάτανο και σύμφωνα με τον θρύλο κάτω από τη σκιά του καθόταν ο Αλή Πασάς των Ιωαννίνων και επιτηρούσε το κρέμασμα των Ελλήνων. Ο πλάτανος το 1976 ανακηρύχτηκε σε διατηρητέο μνημείο της φύσης.[64]
Ναός της Αγίας Θεοδώρας: Βρίσκεται σε πολύβοη συνοικία της παλιάς κάτω πόλης της Άρτας. Ο αρχικός ναός κτίστηκε το 11ο αι. σε μορφή τρίκλιτης βασιλικής. Το 1270 η βασίλισσα Θεοδώρα ανακαίνισε την εκκλησία, που λειτουργούσε σαν γυναικείο μοναστήρι, και πρόσθεσε τον νάρθηκα και τα δύο αετώματα. Το 13ο αι. προστέθηκε ο εξωνάρθηκας και οι δύο πεσσοστήρικτοι παρανάρθηκες. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα κειμήλια που φιλοξενούνται στο ναό. Η φορητή εικόνα του Χριστού, που χρονολογείται το 1653, δυο υπέροχες ασημένιες λάρνακες, με ανάγλυφη διακόσμηση, που περιέχουν τα λείψανα της Αγίας Θεοδώρας και η αργυρεπένδυτη εικόνα της Αγίας, έργο του 17ου αιώνα, της οποίας η δημιουργία έγινε πάνω σε λεπτό στρώμα χρυσού. Αριστερά της νότιας εισόδου του ναού βρίσκεται ο τάφος της Αγίας Θεοδώρας.[65]
Ο Άγιος Δημήτριος του Κατσούρη.
Ναός της Παρηγορήτισσας: Βυζαντινός ναός, ο οποίος βρίσκεται στη δυτική πλαγιά του λόφου Περάνθης. Θεμελιώθηκε το 1285 από τον Νικηφόρο Α' Κομνηνό Δούκα και τη γυναίκα του Άννα Παλαιολογίνα Κατακουζηνή. Σήμερα σώζονται ο ναός, η Τράπεζα και δεκαέξι κελιά. Ο σημερινός ναός είναι αξιοπρόσεκτος για την αρχιτεκτονική του, τη διακοσμησή του αλλά και τις τεράστιες διαστάσεις. Ο ναός εμφανίζει μήκος δυτικής πλευράς 22,10μ., μήκος πλάγιων πλευρών 20,27μ, ύψος 20,28μ, εξωτερική διάμετρος κεντρικού τρούλλου 7,58μ και ύψος τρούλλου 3,50μ.[66]
Το Κάστρο της Άρτας: Είναι το πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα της μεσαιωνικής φυσιογνωμίας της Άρτας. Το σχήμα του κάστρου είναι ένα ακανόνιστο πολύγωνο (μεγίστου μήκους 280μ. και πλάτους 175μ.) το οποίο σε διαστήματα 25μ. διακόπτεται από ημικυκλικούς, τριγωνικούς ή πολυγωνικούς πύργους. Εξαίρεση αποτελεί το ανατολικό τμήμα, το οποίο στηρίζεται πάνω σε αρχαίο τείχος και στο οποίο δεν υπάρχουν πύργοι.[67]
Κελιά, δίπλα στο ναό της Παναγίας των Βλαχερνών.
Ναός της Παναγίας των Βλαχερνών: Βρίσκεται στο χωριό Βλαχέρνα, στην απέναντι όχθη του Αράχθου, πολύ κοντά στην πόλη της Άρτας και έλαβε την ονομασία του από την Παναγία των Βλαχερνών της Κωνσταντινούπολης. Ιδρύθηκε στις αρχές του 10ου αιώνα, ως τρίκλιτη θολωτή βασιλική και ανακατασκευάστηκε περίπου στα μέσα του 13ου αιώνα. Σήμερα από το παλιό μοναστήρι σώζεται ακέραιος μόνο ο ναός, ενώ γύρω μπορεί κανείς να παρατηρήσει τα κελιά της μονής. Το τέμπλο του ναού είναι ξύλινο και αντικατέστησε το μαρμάρινο που προϋπήρχε και το οποίο καταστράφηκε επί Τουρκοκρατίας. Αξιοσημείωτη είναι η τετράγωνη πλάκα σε ένα από τα παράθυρα του ναού στην οποία μπορεί κανείς να παρατηρήσει την ανάγλυφη παράσταση του αρχαγγέλου Μιχαήλ, ο οποίος ήταν ο προστάτης των δεσποτών της Άρτας.[68]
Άγιος Δημήτριος του Κατσούρη: Είναι το αρχαιότερο μνημείο της βυζαντινής Άρτας και βρίσκεται στο χωριό Πλησιοί Άρτας, πολύ κοντά στην πόλη της Άρτας και η χρονολογία κατασκευής του τοποθετείται στα τέλη του 9ου ή στις αρχές του 10ου αιώνα. Ο ναός είναι σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο και ανατολικά καταλήγει σε τρεις ημικυκλικές κόγχες. Ο ναός παρουσιάζει τις αρχαιότερες βυζαντινές τοιχογραφίες της περιοχής της Άρτας.[69]
Η ιστορική μονή Σέλτσου, στις Πηγές Άρτας.
Μονή Σέλτσου: Μεταβυζαντινός ναός στις Πηγές Άρτας. Ο ναός ιδρύθηκε το 1697 όπως μαρτυρεί επιγραφή στο εσωτερικό του ναού και είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Πρόκειται για μονόκλιτη βασιλική αθωνίτικου τύπου. Η Μονή Σέλτσου είναι χτισμένη σε μία από τις πιο ορεινές και απροσπέλαστες περιοχές του πρώην νομού Άρτας, προσιτή ακόμη και σήμερα μόνο από το χωριό Πηγές. Ο ναός έγινε γνωστός το 1804 όταν εκεί εγκλωβίστηκαν πάνω από χίλιοι Σουλιώτες με αρχηγό τον Κίτσο Μπότσαρη, οι οποίοι μετά από πολύμηνη πολιορκία επιχείρησαν ηρωική έξοδο με αποτέλεσμα να σωθούν ελάχιστοι ενώ τα γυναικόπαιδα για να μη βρεθούν στα χέρια των Τουρκαλβανών, προτίμησαν να πέσουν στο γκρεμό και εξαιτίας αυτού του γεγονότος, η περιοχή στην οποία βρίσκεται ο ναός, αναφέρεται σήμερα και ως "Ζάλογγο της Άρτας".[70][71][72]
Η Παναγία της Ροδιάς: Ο ναός βρίσκεται στις όχθες της ομώνυμης λιμνοθάλασσας του Αμβρακικού, πολύ κοντά στο χωριό Βίγλα Άρτας. Ο σημερινός ναός χτίστηκε πάνω στα ερείπια παλαιότερου ναού, ο οποίος κατεδαφίστηκε το 1860 και είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Η αρχική χρονολογία κατασκευής του ναού παραμένει άγνωστη αλλά σύμφωνα με πληροφορίες του μητροπολίτη Άρτας Σεραφείμ Ξενόπουλου, στη θέση του σημερινού ναού είχε ιδρυθεί σταυροπηγιακό μοναστήρι το έτος 970 μ.Χ. Σύμφωνα με πήγες, ο σημερινός ναός αλλά και η λιμνοθάλασσα, πήραν την ονομασία τους από το "Ρόδον το Αμάραντον", όνομα με το οποίο ήταν γνωστή η εικόνα της Παναγίας στον αρχικό ναό. Στο εσωτερικό του ναού υπάρχουν τοιχογραφίες που διατηρούνται σε πολύ καλή κατάσταση. Κοντά στο ναό υπάρχει το σπήλαιο του Αγίου Βλασίου της Σεβαστείας.[73]
Η ιστορική γέφυρα της Πλάκας.
Η Γέφυρα της Πλάκας: Βρίσκεται στα όρια της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας και Ιωαννίνων, στον ποταμό Άραχθο. Κατασκευάστηκε το 1866 από τον μάστορα Κώστα Μπέκα και έχει συνολικό μήκος 61 μέτρα και ύψος 19 μέτρα. Η γέφυρα υπήρξε έργο τεράστιας σημασίας για τους κατοίκους της περιοχής μέχρι το 1881, χρονολογία κατά την οποία ορίστηκε πρώτα με τη Συνθήκη του Βερολίνου και μετά με τη Συμφωνία της Κωνσταντινούπολης, ο ποταμός Άραχθος ως σύνορο μεταξύ Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα, οι Τούρκοι να κλείσουν ερμητικά το πέρασμα από τη γέφυρα. Η πρόσβαση έγινε και πάλι ελεύθερη το 1912 με την απελευθέρωση της Ηπείρου. Στις 29 Φεβρουαρίου του 1944, την περίοδο που η Ελλάδα βρισκόταν υπό τριπλή γερμανο-ιταλο-βουλγαρική κατοχή, υπογράφηκε στη γέφυρα της Πλάκας, η Συμφωνία της Πλάκας - Μυρόφυλλου μεταξύ των δύο κυριοτέρων ελληνικών και ταυτόχρονα αντιμαχομένων αντιστασιακών οργανώσεων, των ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ.[74] Η γέφυρα έπεσε από τα ορμητικά νερά του ποταμού την 1 Φεβρουαρίου 2015 μετά από πολυήμερες ισχυρές βροχοπτώσεις και αφού δεν είχε συντηρηθεί από τους αρμόδιους φορείς για αρκετά χρόνια. Πολλοί ιδιώτες προσφέρθηκαν άμεσα να χρηματοδοτήσουν την αναστήλωση του σε συνεργασία με την περιφέρεια Ηπείρου και το Υπουργείο πολιτισμού.[75]
Η σπηλιά του Αι - Βλάση: Βρίσκεται στον παραθαλάσσιο δρόμο μετά το μοναστήρι της Παναγίας της Ροδιάς. Εκεί λέγεται ότι μόνασε ο Άγιος Βλάσιος εκ Σεβαστείας. Σήμερα έχει εύκολη πρόσβαση με πλακόστρωτο μονοπάτι.
Η Άρτα έχει να παρουσιάσει μια τεράστια ιστορία και το πέρασμα των αιώνων έχει χαρίσει στην περιοχή μία σημαντική πολιτιστική κληρονομιά. Η περιοχή έχει να παρουσιάσει πλούσια δραστηριότητα σε όλους τους τομείς της πολιτιστικής ζωής, όπως το θέατρο, τη μουσική, το χορό, τον αθλητισμό και άλλα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της πολιτιστικής δραστηριότητας της περιοχής είναι οι πολυάριθμες εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα κάθε χρόνο και περιλαμβάνουν παραστάσεις θεάτρου, μουσικής, χορού, με συγκροτήματα και καλλιτέχνες υψηλού κύρους. Κύριοι εκφραστές της πολιτιστικής δραστηριότητας είναι οι πολιτιστικές υπηρεσίες των δήμων της περιοχής και οι πολυάριθμοι σύλλογοι, οι οποίοι προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανά τα ήθη και έθιμα του τόπου.
Το Λαογραφικό Μουσείο υπήρξε ο μεθοριακός σταθμός των Τούρκων.
Αρχαιολογικό Μουσείο Άρτας: Το Αρχαιολογικό Μουσείο Άρτας βρίσκεται στη θέση "Τρίγωνο", κοντά στο ιστορικό Γεφύρι της Άρτας και το κτίριο διοίκησης του ΤΕΙ Ηπείρου και άνοιξε για το κοινό το φθινόπωρο του 2009. Τα ευρήματα από την πόλη της Άρτας προέρχονται από τις ανασκαφές στα δύο νεκροταφεία που διέθετε η Αμβρακία εκτός τειχών, το ανατολικό και το νοτιοδυτικό, από τα δημόσια κτήρια, που έχουν αποκαλυφθεί ως τώρα, όπως το Μικρό και το Μεγάλο Θέατρο, ο Ναός του Απόλλωνα και το Πρυτανείο αλλά και κεραμικά ή κοροπλαστικά εργαστήρια, που έχει φέρει στο φως κατά καιρούς η αρχαιολογική έρευνα.[76]
Λαογραφικό Μουσείο Άρτας: Βρίσκεται δίπλα στην ιστορική γέφυρα Άρτας. Το κτίριο που στεγάζει το μουσείο είναι ένα διώροφο νεοκλασσικό οίκημα, χτισμένο το 1864, το οποίο χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως φυλάκιο της γέφυρας και αργότερα ως μεθοριακός σταθμός των Τούρκων.
Δημοτική Πινακοθήκη Άρτας «Γ. Μόραλης»:Η Δημοτική Πινακοθήκη Άρτας «Γ. Μόραλης» εγκαινιάστηκε το Δεκέμβριο του 2010 και στεγάζεται στο ανακαινισμένο κτίριο όπου πριν στεγαζόταν η Πυροσβεστική Υπηρεσία Άρτας.
Μουσείο Κλασσικών Αρχαιοτήτων:Στεγάζεται στην τράπεζα(εστιατόριο) της άλλοτε μονής της Παρηγορήτισσας, όπου παρουσιάζονται ευρήματα που προέρχονται κυρίως από τις ανασκαφές της αρχαίας Αμβρακίας αλλά και αντικείμενα από άλλες περιοχές της Άρτας.
Ιστορικό Μουσείο "Σκουφά": Βρίσκεται στην πλατεία Σκουφά. Στο χώρο του μουσείου έχουν δημιουργηθεί σκηνογραφικές συνθέσεις, με την βοήθεια των οποίων ο επισκέπτης παρακολουθεί κατά χρονολογική σειρά και μαθαίνει την ιστορία της Άρτας.
Λαογραφικό Μουσείο Πέτα: Ιδρύθηκε το 1980. Στεγάζεται στο κέντρο του Πέτα, σε ένα παραδοσιακό, πετρόκτιστο κτήριο, το οποίο έχει παραχωρηθεί στον Πολιτιστικό Σύλλογο Πέτα. Στα εκθέματα που φιλοξενεί, πολλά από τα οποία χρονολογούνται από τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα, συμπεριλαμβάνονται γεωργικά εργαλεία, αντικείμενα οικιακής χρήσης, ολοκληρωμένες συλλογές επαγγελματικών εργαλείων και πλούσιο φωτογραφικό υλικό.[77]
Ιστορικό & Λαογραφικό Μουσείο Τζουμέρκων: Το μουσείο της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Τζουμέρκων (Ι.Λ.Ε.Τ) βρίσκεται στα Άγναντα, κοντά στο γεφύρι της Πλάκας. Στο μουσείο παρουσιάζονται εκθέματα τα οποία παραπέμπουν τον επισκέπτη στο παρελθόν των Τζουμέρκων.[78]
Ιδιωτική Συλλογή Λαογραφικού Υλικού Π.Καραλη: Ιδρύθηκε από τον Χρ. Καραλή, στην Κυψέλη Άρτας. Το υλικό της ξεπερνά τα 1.800 αντικείμενα και περιλαμβάνει σκεύη αγροτικής και οικιακής χρήσης, όπλα και ενδυμασίες, ξυλόγλυπτα, υφαντά, κεντήματα, νομίσματα κ.α.
Θεατρική Σκηνή του Συλλόγου ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Στεγάζεται στο διατηρητέο αρχοντικό Τζανέτου, (αντιπροσωπευτικό δείγμα Αρτινής κατοικίας) στην οδό πριοβόλου 11 στο κέντρο της πόλης
Δημοτικό Θέατρο Κάστρου: Στεγάζεται στο εσωτερικό του κάστρου της Άρτας και κάθε χρόνο φιλοξενεί μεγάλο αριθμό εκδηλώσεων.[79]
Θέατρο Α.Θ.Ο.Α: Βρίσκεται στο κέντρο της Άρτας, στην οδό Κασσοπίτρας δίπλα στην πλατεία Μονοπωλίου, έχει χωρητικότητα 140 θέσεις και στεγάζει την Ανεξάρτητη Θεατρική Ομάδα Άρτας.[80]
Χοροθέατρο Νταμάρι: Βρίσκεται στο Πέτα Άρτας και κάθε χρόνο λαμβάνουν χώρα διάφορες εκδηλώσεις. Κατά καιρούς έχουν φιλοξενηθεί σημαντικοί καλλιτέχνες όπως ο Μάριος Φραγκούλης και ο Θάνος Μικρούτσικος.[81],[82]
Αράχθειο Θέατρο Τζουμέρκων: Μικρό υπαίθριο θέατρο στο Παλαιοχώρι Σκούπας Άρτας.[83]
Δημοτικός θερινός κινηματογράφος "Ορφεύς": Βρίσκεται στο χώρο του εκθεσιακού κέντρου Άρτας "Κ.Βάγιας". Είχε παραμείνει ανενεργός για μεγάλος χρονικό διάστημα. Σήμερα έχει αρχίσει σταδιακά η επαναλειτουργία του και εκτός από την προβολή ταινιών, φιλοξενεί διάφορες εκδηλώσεις κατά τη διάρκεια της καλοκαιρινής περιόδου.[84]
Σινέ Παλλάς: Βρίσκεται στην οδό Βασιλέως Πύρρου, κοντά στο ναό της πολιούχου της Άρτας, Αγίας Θεοδώρας και διαθέτει δύο αίθουσες προβολής.
Δημοτική Βιβλιοθήκη του Συλλόγου Σκουφά
Βιβλιοθήκη Πολιτιστικού Συλλόγου Σελλάδων «Ο Πυρσός»
Η πόλη της Άρτας αλλά και συνολικά η Π.Ε Άρτας, παρουσιάζουν πλούσια πολιτιστική ζωή και κάθε χρόνο λαμβάνουν χώρα στην περιοχή διάφορα καλλιτεχνικά και πολιτιστικά δρώμενα.[85]
Η Αγία Θεοδώρα της Άρτας.
Εορτασμός της Πολιούχου της Άρτας: Στις 11 Μαρτίου γιορτάζει η Αγία Θεοδώρα πολιούχος της πόλεως. Επ' ευκαιρία της μεγάλης αυτής θρησκευτικής γιορτής, γίνεται περιφορά της εικόνας και των λειψάνων της Αγίας. Την περιφορά αυτή συνοδεύει παρέλαση στην οποία συμμετέχουν όλα τα σχολεία της Άρτας, ο στρατός, οι πολιτιστικοί σύλλογοι κ.α.
Εορτασμοί για την απελευθέρωση της Άρτας: Το 3ο δεκαήμερο του Ιουνίου κορυφώνονται οι εκδηλώσεις για την επέτειο της απελευθέρωσης της Άρτας. Πραγματοποιούνται διάφορες πνευματικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, το ωδείο της πόλης πραγματοποιεί παραστάσεις και γίνονται διάφορες μουσικές και θεατρικές παραστάσεις.
Εμποροπανήγυρη: Στις 27 Σεπτεμβρίου και για μια εβδομάδα οργανώνεται στην Άρτα μεγάλη εμποροπανήγυρη, γνωστή και ως "μπ.χ.ουστ", μια παράδοση που διατηρείται πάρα πολλά χρόνια, από την εποχή της τουρκοκρατίας. Η εκδήλωση γίνεται στο εκθεσιακό κέντρο Άρτας «Κώστας Βάγιας».
Το γυναικείο Καρναβάλι: Την Τετάρτη μεταξύ των δύο Κυριακών των Αποκρεών οι γυναίκες της Άρτας, πραγματοποιούν καρναβαλική παρέλαση, παράδοση που επιβιώνει από την εποχή της βενετικής κατοχής της πόλης.Το Καρναβάλι των Γυναικών Άρτας ξεκίνησε το 1982 όταν μια ομάδα γυναικών διοργάνωσε την πρώτη γυναικεία καρναβαλική παρέλαση στην  πόλη της Άρτας .
Το Μνημείο στο Κομμένο Αρτας.
Οι εκδηλώσεις μνήμης στο μαρτυρικό Κομμένο: Στο διάστημα από 10 έως 16 Αυγούστου, λαμβάνουν χώρα στο Κομμένο Άρτας καλλιτεχνικά και πολιτιστικά δρώμενα για να τιμηθεί η μνήμη των θυμάτων που βρήκαν τραγικό θάνατο από τα ναζιστικά στρατεύματα. Η Σφαγή του Κομμένου ήταν μια από τις μεγαλύτερες σφαγές αμάχων στην ιστορία της Γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα και διαπράχθηκε κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, στις 16 Αυγούστου 1943.
Εκδηλώσεις Μνήμης Μονής Σέλτσου: Επταήμερες εκδηλώσεις,στις Πηγές Άρτας, οι οποίες κορυφώνονται στις 23 Αυγούστου, για να τιμηθεί η μνήμη των 500 γυναικοπαίδων που το 1804 έπεσαν από το μοναστήρι στον Αχελώο ποταμό για να γλιτώσουν από τους Τουρκαλβανούς.
Σκουφαϊκά: Εκδηλώσεις οι οποίες λαμβάνουν χώρα την τελευταία εβδομάδα του Ιουλίου στο Κομπότι και οι οποίες διεξάγονται προς τιμήν του πρωτεργάτη της Φιλικής Εταιρείας Νικολάου Σκουφά.
Φιλελλήνια: Εκδηλώσεις στο Πέτα, αφιερωμένες στη μνήμη των αγωνισθέντων και ηρωικώς πεσόντων Ελλήνων και Φιλελλήνων στη μάχη του Πέτα της 4ης Ιουλίου 1822.
Τα Καραισκάκεια διοργανώνονται κάθε χρόνο προς τιμήν του ήρωα Γεωργίου Καραϊσκάκη στη Σκουληκαριά της Άρτας.
Καραισκάκεια: Kάθε χρόνο το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Ιουλίου γιορτάζονται στη Σκουληκαριά της Άρτας, τα Καραισκάκεια προς τιμήν του Γεωργίου Καραϊσκάκη.[86]
Εκδηλώσεις στο Βουργαρέλι: Λαμβάνουν χώρα στις 5 Μαίου και είναι αφιερωμένες στον Στρατηγό Ζέρβα αλλά και στο βομβαρδισμό από τους Γερμανούς στις 5 Μαίου του 1943.
Εκδηλώσεις στη Μεσούντα: Κάθε χρόνο, γύρω στις 15 Ιουνίου, γίνονται εκδηλώσεις στο χωριό Μεσούντα από την πολιτεία και άλλες αντιστασιακές οργανώσεις στη μνήμη του Άρη Βελουχιώτη που έπεσε νεκρός στις 16 Ιουνίου 1945 στο Φάγγο Μεσούντας και έχει ανεγερθεί μνημείο.[87]
Φεστιβάλ Αραχθείου Θεάτρου Τζουμέρκων: Πολιτιστικές εκδηλώσεις, οι οποίες λαμβάνουν χώρα από το 2006 στο Παλαιοχώρι Σκούπας Άρτας. Οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται στις αρχές Αυγούστου στο τοπικό θέατρο της περιοχής.[88]
Γιορτή Κάστανου και Τσίπουρου: Εκδηλώσεις στη Ροδαυγή Άρτας, οι οποίες λαμβάνουν χώρα στα μέσα του Οκτώβρη. Οι επισκέπτες απολαμβάνουν ψημένα κάστανα, τσίπουρο και άλλα τοπικά εδέσματα.[89]
Θρησκευτικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις στα διάφορα χωριά της Άρτας.
Πολλά από τα ήθη και τα έθιμα της περιοχής της Άρτας έχουν τις ρίζες τους στην εποχή της Τουρκοκρατίας και είναι στενά συνδεδεμένα με με τις δραστηρίοτητες και τη ζωή των ανθρώπων του τόπου.
Το έθιμο της φωτιάς στην Αγία Θεοδώρα: Ενορίτες και παιδιά της Αγίας Θεοδώρας Άρτας, ανάβουν μια μεγάλη φωτιά στο προαύλιο της εκκλησίας, το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης κατά τη διάρκεια του πέμπτου Ευαγγελίου. Τα παλαιότερα χρόνια, τα παιδιά πήγαιναν στον ποταμό Άραχθο και μάζευαν τα ξύλα που κατέβαζε ο ποταμός και με αυτά άναβαν τη φωτιά. Το έθιμο συμβολίζει τις φωτιές που άναψαν οι μαθητές του Ιησού, μπροστά από το Κυβερνείο του Πόντιου Πιλάτου, το βράδυ της σύλληψής Του.
Το έθιμο του αναμμένου πουρναριού είναι ένα από τα πιο γνωστά έθιμα της Άρτας.
Το αναμμένο πουρνάρι: Σε πολλά χωριά της Άρτας υπάρχει η συνήθεια κατά τη διάρκεια των εορτών, όταν κάποιος πηγαίνει να επισκεφθεί τα αγαπημένα του πρόσωπα να κρατά ένα κλαρί από πουρνάρι το οποίο ανάβει στο δρόμο. Το έθιμο συμβολίζει του βοσκούς, οι οποίοι το βράδυ της Γέννησης του Ιησού, πήγαν να προσκυνήσουν το Θείο βρέφος και για να φωτίσουν το δρόμο τους, έκοψαν κλαδιά από πουρνάρι και τα άναψαν.[91]
Το έθιμο της Μπαρμπαρούσας: Στο Πέτα της Άρτας, τους θερινούς μήνες που έβρεχε ελάχιστα ή καθόλου και υπήρχε κίνδυνος να καταστραφούν οι σοδειές, οι άνθρωποι σκαρφίζονταν αυτό το αστείο έθιμο για να φέρουν βροχή. Ένας άνθρωπος ντυνόταν με ψάθες, φτέρες, μυρτιές και ότι άλλο διαθέτει η φύση. Μετά τον έδεναν με ένα σχοινί και τον γύριζαν στις γειτονιές του χωριού. Οι χωρικοί τον ακολουθούσαν με κανάτια νερό, τα οποία άδειαζαν επάνω του. Το ίδιο έκαναν και οι νοικοκυρές όταν περνούσε έξω από τα σπίτια τους. Το νερό που έριχναν πάνω στις φτέρες της «Μπαρμπαρούσας» (έτσι ονόμαζαν το μασκαρεμένο άνθρωπο) συμβόλιζε το νερό της βροχής που θα έπεφτε για να ποτίσει τα δέντρα και τις καλλιέργειες των κατοίκων. Κάποιοι, αντί για νερό πετούσαν χρήματα και η «Μπαρμπαρούσα» πηδούσε ψηλά και τα έπιανε.[92]
Το αμίλητο νερό: Τα παλαιότερα χρόνια, το πρωί των Χριστουγέννων, οι νοικοκυρές πριν ξημερώσει, πηγαίνανε σε κάποια ξένη βρύση και έκλεβαν νερό και έλεγαν: «όπως τρέχει το νερό στη βρυσούλα μου, έτσι να τρέχει και η σοδιά μου». Το «αμίλητο νερό» όπως το έλεγαν πήρε την ονομασία του επειδή η νοικοκυρά κατά τη διαδρομή δε μιλούσε σε κανέναν. Από το νερό αυτό έπιναν όλοι για το καλό του σπιτιού. Η γυναίκα πηγαίνοντας στην βρύση έπαιρνε μαζί της διάφορα εδέσματα για να «ταΐσει τη βρύση», όπως έλεγαν. Στην πραγματικότητα το έκαναν για να πάρει αυτά τα εδέσματα κάποιος φτωχός που δεν μπορούσε να απολαύσει τα Χριστουγεννιάτικα φαγητά.[93]
Σκυλοκούνια ή σκυλοκνιά: Την Καθαρά Δευτέρα στην Καμπή Άρτας λάμβανε χώρα ένα έθιμο του οποίου οι ρίζες χάνονται μέσα στα χρόνια και έχει τουρκική προέλευση. Οι κάτοικοι του χωριού έπαιρναν ένα άγριο σκυλί και το τοποθετούσαν σε ένα αυτοσχέδιο μηχανισμό, πάνω από μια λακκούβα με νερό και το γύριζαν κυκλικά μέχρι να πέσει μέσα στη λακκούβα. Με αυτό το έθιμο οι άνθρωποι πίστευαν ότι προστάτευαν τα σκυλιά από την ασθένεια της λύσσας και πως ο σκύλος που έπαιρνε μέρος στη σκυλοκούνια δε θα ερχόταν ποτέ σε επαφή με την ασθένεια. Το έθιμο, λόγω της ιδιαιτερότητας του, έχει σταματήσει εδώ και πολλά χρόνια.[94]
Λεχνικό ή Λιχνοκό: Ένα από τα παλιότερα έθιμα στα χωριά της Άρτας ήταν το Λεχνικό ή Λιχνοκό. Όταν γεννούσε μια γυναίκα και πριν ακόμη κλείσει 40 ημέρες, οι συγγενείς και οι γείτονες κάνανε μια επίσκεψη στην γυναίκα που είχε γεννήσει (λεχώνα) για να δουν το μωρό και να του δώσουν ευχές και να το ασημώσουν (το ασήμωμα γινόταν με κάποιο κέρμα) και για να πάνε φαγητό στη λεχώνα, το οποίο συνήθως ήταν ένας κόκκορας. Η έλλειψη ψυγείου τους ανάγκαζε να πάνε τον κόκκορα ζωντανό και όχι σφαγμένο.
Τα Λαζαρούδια: Το Σάββατο του Λαζάρου, σε πολλά χωριά της Ηπείρου, τα παιδάκια γύριζαν σε μικρές ομάδες και έλεγαν το "Λάζαρο". Υπήρχε ολόκληρη ιεροτελεστία. Το πρωί τα παιδάκια με τη βοήθεια της μητέρας τους στόλιζαν τα καλαθάκια τους με λουλούδια όπως κρίνα και τριαντάφυλλα και στο εσωτερικό τοποθετούσαν πράσινα φύλλα ή χορταράκια. Στη συνέχεια βγαίνανε στους δρόμους και πηγαίνανε στα σπίτια όπου οι άνθρωποι του έδιναν αυγά (σημαντικό δώρο τα παλαιότερα χρόνια), γλυκά, καραμέλες και χρήματα.[95]
Εκκλησία και Τοπική ΑγιολογίαΕπεξεργασία
Ο νομός Άρτας, από εκκλησιαστικής πλευράς, υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Άρτας και την Ιερά Μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης.
Η εκκλησία της Παρηγορίτισσας.
Η Άρτα πρωτοτιμήθηκε με επισκοπική έδρα το 12ο αιώνα και από το 13ο αιώνα υπήρξε έδρα Μητροπολίτου, ο οποίος έφερε τον τίτλο «Άρτης και Ναυπάκτου, υπερτίμου και εξάρχου πάσης Αιτωλίας». Με τη δημιουργία του πρώτου Ελληνικού κράτους η Μητρόπολη Ναυπάκτου - Άρτης διασπάται με αποτέλεσμα το ελεύθερο τμήμα να αποτελέσει τη Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας ενώ το υπόλοιπο υπό κατοχή τμήμα, τη Μητρόπολη Άρτης και Πρεβέζης. Μετά την απελευθέρωση της πόλης της Άρτας και του ορεινού τμήματος του νομού, το 1882, η εκκλησιαστική περιφέρεια Άρτης και Πρεβέζης διχοτομήθηκε και αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία της Ιεράς Μητρόπολης Άρτας στην οποία υπαγόταν τα ελεύθερα ελληνικά εδάφη ενώ η τουρκοκρατούμενη περιοχή του κάμπου υπαγόταν στην ανασυσταθείσα Μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης. Σήμερα το όριο που χωρίζει τις δύο μητροπόλεις είναι ο ποταμός Άραχθος. Η Ιερά Μητρόπολη Άρτας αριθμεί συνολικά 96 ενορίες ενώ η περιφέρεια Κάμπου της Ιεράς Μητρόπολης Νικοπόλεως και Πρεβέζης στην οποία υπάγονται τα χωρία του νομού Άρτας, δυτικά του Αράχθου, αριθμεί 31 ενορίες. Στην κεφαλή της Ιεράς Μητροπόλεως Άρτης σήμερα είναι ο Μητροπολίτης Καλλίνικος (κατά κόσμον Κωνσταντίνος Κορομπόκης, από το 2016) και της Ιεράς Μητροπόλεως Νικοπόλεως και Πρεβέζης, ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος, κατά κόσμο Γεώργιος Τσιρίγκας. Ο μητροπολιτικός ναός της Άρτας είναι ο Άγιος Δημήτριος, ο οποίος βρίσκεται στην κεντρική πλατεία της πόλης και η πολιούχος της Άρτας είναι η Αγία Θεοδώρα.[96][97][98][99][100]
Η Αγία Θεοδώρα της Άρτας.
Ο Μάξιμος ο Αγιορείτης, γεννήθηκε το 1475 στην Άρτα.
Αγία Θεοδώρα: Η βασίλισσα της Άρτας και κατοπινή Αγία, γεννήθηκε το 1210 στα Σέρβια της Κοζάνης. Το κοσμικό της όνομα ήταν Θεοδώρα Πετραλίφαινα. Ήταν κόρη του Ιωάννου Πετραλίφα, σεβαστοκράτωρ και διοικητού της Θεσσαλίας και Μακεδονίας και τη μητέρα της την έλεγαν Ελένη και ανήκε σε αριστοκρατική οικογένεια της Κωνσταντινούπολης. Με τον θάνατο του πατέρα της μεταξύ 1224 - 1230, ο Δεσπότης της Ηπείρου Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας ανέλαβε την προστασία της, τον οποίο μετά την ήττα του από τους Βουλγάρους το 1230, διαδέχτηκε ο ανηψιός του Μιχαήλ Β΄. Περνώντας από τα Σέρβια ο Μιχαήλ, συναντά τη Θεοδώρα, εντυπωσιάζεται από την ομορφιά της παντρεύονται τον ίδιο χρόνο και τη φέρνει μαζί του στη Ήπειρο. Μετά τον θάνατο του Μιχαήλ και σχεδόν σαράντα χρόνια έγγαμου βίου, η Θεοδώρα περιβάλλεται το μοναχικό σχήμα, ζώντας για μια δεκαετία ως μοναχή στη μονή του Αγίου Γεωργίου, που κατά παράδοση ίδρυσε η ίδια και σήμερα φέρει το όνομά της. Πέθανε πιθανόν το 1280 σε ηλικία 70 ετών και ετάφη στον νάρθηκα του ναού του Αγίου Γεωργίου, σημερινός ναός της Αγίας Θεοδώρας. Η μνήμη της τιμάται στις 11 Μαρτίου.[101]
Μάξιμος ο Γραικός: Ο Αγιορείτης Μάξιμος (1475-1556), κατά κόσμο Μιχαήλ Τριβώλης, γεννήθηκε στην Άρτα και εκπαιδεύτηκε στο Παρίσι, στη Φλωρεντία και τη Βενετία. Επέλεξε τον μοναχικό βίο και μόνασε στο Άγιο Όρος, στη Μονή του Βατοπεδίου. Ο Μάξιμος μετέφρασε στην Σλαβωνική γλώσσα πολλά βιβλία, διόρθωσε λάθη στα χειρόγραφα και ο ίδιος συνέγραψε πολλά, θεολογικής προ πάντων ύλης. Εκατόν τριάντα τέσσερα συγγράμματά του βρίσκονται στην μονή της Αγίας Τριάδας στην Ρωσία. Έχει χαρακτηριστεί ως ο διαφωτιστής των Ρώσων. Η μνήμη του τιμάται στις 21 Ιανουαρίου.[102]
Άγιος Ζαχαρίας εξ Άρτης: Ο νεομάρτυρας Ζαχαρίας γεννήθηκε στην περιοχή της Άρτας. Ασπάστηκε τη μουσουλμανική θρησκεία και μετακόμισε στην Πάτρα όπου εξασκούσε το επάγγελμα του γουναρά. Ο Ζαχαρίας όμως ένιωθε τύψεις για το ότι απαρνήθηκε το Χριστό και μελετούσε κρυφά χριστιανικά βιβλία. Μην αντέχοντας πλέον να ζεί ως μουσουλμάνος, ομολόγησε δημόσια τη χριστιανική του πίστη. Οι Τούρκοι τον οδήγησαν στο δικαστήριο και ο δικαστής διέταξε να τον μαστιγώσουν. Οδηγήθηκε στη φυλακή όπου βρήκε μαρτυρικό θάνατο το 1782. Η μνήμη του τιμάται στις 20 Ιανουαρίου.[103]
Άγιος Παρθένιος: Γεννήθηκε  στο  χωριό  Βατσουνιά  της Καρδίτσας στις αρχές του 18ου αιώνα. Παιδί αγροτικής οικογένειας, ο Άγιος Παρθένιος μόνασε από σχετικά νεαρή ηλικία και στη συνέχεια χειροτονήθηκε  διάκονος  και  πρεσβύτερος και ορίστηκε επίσκοπος στην περιοχή του Ραδοβιζίου. Πέθανε στις 21 Ιουλίου 1777 και ετάφη πίσω από το Ιερό Βήμα του επισκοπικού ναού των Αγίων Αναργύρων. Η μνήμη του τιμάται στις 21 Ιουλίου.[104]
Όσιοι αυτάδελφοι Θεοχάρης και Απόστολος: Γεννήθηκαν στην Άρτα και ήταν τέκνα του Γεωργίου Ντούια, ιερέα στο ναό της Άγίας Σοφίας. Είχαν και έναν αδελφό με το όνομα Κωνσταντίνος. Ο Θεοχάρης διέθετε μεγάλη έφεση για τα γράμματα και φοίτησε στην περίφημη σχολή Μανολάκη Καστοριώτη στην Άρτα. Μετά το θάνατο των γονιών τους, τα δύο αδέλφια φρόντισαν το μικρότερο αδελφό τους μέχρι την ημέρα του γάμου του και μετά αποσύρθηκαν σε ένα μικρό σπίτι κοντά στο ναό της Αγίας Σοφίας. Ο Θεοχάρης άρχισε να διδάσκει και να μαθαίνει γραφή και ανάγνωση τα μικρά παιδιά της Άρτας στο εκκλησάκι της Παναγιάς της Κασσωπίτρας μέχρι το 1818. Μαθητής του υπήρξε και ο ιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας, Νικόλαος Σκουφάς. Ο Θεοχάρης πέθανε το 1828 και ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο των Αγίων Αναργύρων. Ο αδελφός του Απόστολος συνέχισε να ζεί μοναχικά και ασκητικά αλλά πάντα κοντά στην εκκλησία. Πέθανε το 1845 και ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο του ναού της Αγίας Σοφίας. Η μνήμη τους τιμάται την Κυριακή των Μυροφόρων.[105]
Όσιος Ονούφριος ο εν Κορωνησία: Ελάχιστες είναι οι πληροφορίες σχετικά με το βίο του Οσίου Ονουφρίου. Μόνασε σε ένα μοναστήρι στο νησί της Κορωνησίας, στον Αμβρακικό κόλπο. Δεν υπάρχουν ακριβείς πληροφορίες σχετικά με το θάνατό του. Η μνήμη του τιμάται στις 12 Ιουνίου μαζί με τον Άγιο Ονούφριο της Αιγύπτου και θεωρείται ο προστάτης της Κορωνησίας.[106]
Η πρωτοβάθμια εκπαίδευση καλύπτεται σήμερα 49 νηπιαγωγεία μαζί με ένα ειδικό νηπιαγωγείο και 55 δημοτικά σχολεία μαζί με ένα ειδικό δημοτικό.[107][108] Όσον αφορά τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στην Π.Ε Άρτας λειτουργούν 16 Γυμνάσια μαζί με ένα Εσπερινό Γυμνάσιο και 10 Λύκεια μαζί με ένα Εσπερινό Λύκειο. Επίσης στην περιοχή της Άρτας λειτουργεί ένα Μουσικό σχολείο και διάφορες σχολές ΕΠΑ.Λ και ΕΠΑ.Σ.[109] Η ανώτερη τριτοβάθμια εκπαίδευση καλύπτεται τοπικά από το Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου με έδρα την Άρτα.[110] Οι σχολές που λειτουργούν στην Άρτα είναι:
Τμήμα Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών
Τμήμα Ανθοκομίας & Αρχιτεκτονικής Τοπίου
Τμήμα Λαϊκής & Παραδοσιακής Μουσικής
Οι χιονοπτώσεις είναι ένα συχνό φαινόμενο στα ορεινά της Άρτας.
Η Π.Ε Άρτας αποτελείται από περιοχές παράκτιες με χαμηλό υψόμετρο και ορεινές περιοχές. Το γεγονός αυτό προσφέρει στην κάθε περιοχή ιδιαίτερα κλιματολογικά χαρακτηριστικά. Οι παράκτιες περιοχές εμφανίζουν ήπιο Μεσογειακό κλίμα και έχουν πιο ήπιους χειμώνες και θερμοκρασίες που σπάνια κατεβαίνουν κάτω από το μηδέν, ενώ τα καλοκαίρια παρουσιάζουν αρκετά υψηλές θερμοκρασίες με σπάνιες βροχοπτώσεις ενώ στις ημιορεινές περιοχές το κλίμα χαρακτηρίζεται ως μεταβατικό από μεσογειακό σε εύκρατο, διατηρώντας τα χαρακτηριστικά του μεσογειακού τύπου, περισσότερο στα χαμηλά υψόμετρα και λιγότερο στις ορεινές περιοχές. Στις ορεινές περιοχές του νομού επικρατεί το Ηπειρωτικό κλίμα, το οποίο χαρακτηρίζεται από ψυχρό έως δριμύ χειμώνα ενίοτε παρατεταμένο και από σχετικά δροσερό καλοκαίρι με αρκετές τοπικές βροχές.[111]
Το κλίμα της περιοχής επηρεάζεται από τις υγρές αέριες μάζες που έρχονται από το Ιόνιο στα δυτικά και η εκφόρτωσή τους γίνεται στον ορεινό όγκο της Πίνδου στα ανατολικά. Το μικρότερο ύψος βροχόπτωσης στη διάρκεια του έτους παρατηρείται στα δυτικά προς τις ακτές του Ιονίου και δεν υπερβαίνει τα 1200 mm, προς τις περιοχές του Δέλτα Αράχθου φτάνει μέχρι 1600 mm, ενώ ανατολικότερα και βορειότερα στους ορεινούς όγκους των Τζουμέρκων το ύψος της βροχόπτωσης ξεπερνάει τα 2600 mm. Οι απόλυτες μέγιστες και ελάχιστες θερμοκρασίες για τους σταθμούς Ακτίου και Άρτας σε ετήσια βάση είναι 37 °C και 41 °C κατά το θέρος και -3,6 °C και -7,2 °C κατά το χειμώνα αντίστοιχα. Η εξάτμιση και η υγρασία έχουν υψηλές τιμές σε όλη τη διάρκεια του έτους.[112] Σύμφωνα με τις καταγραφές του δικτύου αυτόματων σταθμών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, το 2010 στην περιφερειακή ενότητα Άρτας σημειώθηκαν αρκετές βροχοπτώσεις και δύο δημοτικά διαμερίσματα βρέθηκαν ανάμεσα στις πέντε περιοχές με το μεγαλύτερο ύψος βροχόπτωσης σε όλη την Ελλάδα, τα Θεοδώριανα με 2887 mm και ο Καταρράκτης με 2750 mm.[113]
Η πρόσβαση στην Περιφερειακή Ενότητα Άρτας γίνεται κατά κύριο λόγο οδικώς. Οι μετακινήσεις στο εσωτερικό της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας πραγματοποιούνται με τα δρομολόγια του ΚΤΕΛ Άρτας και τα ράδιο ΤΑΞΙ Άρτας.
Από Αθήνα: Μέσω της Εθνικής οδού Αντιρρίου-Ιωαννίνων  . Η πρόσβαση θα γίνει ακόμη πιο εύκολη μετά την ολοκλήρωση της Ιονίας Οδού  , ο οποίος είναι ένας σχεδιασμένος και υπό κατασκευή αυτοκινητόδρομος στην Ελλάδα. Θα ξεκινάει από την Πάτρα, κοντά στο Ρίο Αχαΐας, θα διέρχεται από Μεσολόγγι, Αγρίνιο, Αμφιλοχία, Άρτα και θα καταλήγει στα Ιωάννινα όπου θα συνδέεται με την Εγνατία. Είναι τμήμα της Ευρωπαϊκής Οδού 55.
Από Ιωάννινα:Μέσω της Εθνικής οδού Ιωαννίνων-Αντιρρίου  .
Από Θεσσαλονίκη:Mέσω της Εγνατίας Οδού   δηλαδή του αυτοκινητοδρόμου με μήκος 670 χλμ, ο οποίος ξεκινάει από την Ηγουμενίτσα, διασχίζει ολόκληρη τη βόρεια Ελλάδα, και καταλήγει στα Ελληνοτουρκικά σύνορα στους Κήπους. Στο ύψος των Ιωαννίνων, ακολουθούμε την Εθνική οδό Ιωαννίνων-Αντιρρίου   και φθάνουμε στην Άρτα.
Από Πρέβεζα: Μέσω της Εθνικής Οδού Πρέβεζας-Φιλιππιάδας  .
Από Ηγουμενίτσα:Μέσω της Εθνικής Οδού Ηγουμενίτσας-Πρέβεζας   και λίγα χιλιόμετρα πριν την πόλη της Πρέβεζας ακολουθούμε την Εθνική Οδό Πρέβεζας-Φιλιππιάδας  .
Από Τρίκαλα: Μέσω της Εθνικής οδού Τρικάλων-Άρτας  . Με αφετηρία τα Τρίκαλα ακολουθούμε τη διαδρομή που περνάει από Πύλη, Στουρναρέϊκα, Βαθύρευμα, Μεσοχώρα, Κάψαλα, Αθαμάνιο, Βουργαρέλι, Κάτω Αθαμάνιο, Μελάτες, Πέτα και φθάνουμε στην Άρτα.[114]
Από Καρδίτσα: Μέσω της Επαρχιακής οδόυ Καρδίτσας-Άρτας. Με αφετηρία την Καρδίτσα ακολουθούμε τη διαδρομή που περνάει από Μουζάκι, Αργιθέα, Γέφυρα Κοράκου, Πηγές, Γρέβια, Μηλιανά, Αστροχώρι, Κρανιές, Ξηρόκαμπο, Άνω Καλεντίνη, Πέτα και φθάνουμε στην Άρτα.[115]
Αεροπορικώς, η Π.Ε Άρτας εξυπηρετείται από τον Κρατικό Αερολιμένα Ιωαννίνων και τον Αερολιμένα Ακτίου.
Οι μετακινήσεις στο εσωτερικό της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας γίνονται με τα δρομολόγια του Αστικού ΚΤΕΛ Άρτας και καλύπτουν μία περιοχή από το Πέτα και το Κομπότι εώς το Νεοχώρι, τη Φιλοθέη, τη Βίγλα και την Κορωνησία. Επίσης, το Αστικό ΚΤΕΛ Άρτας, εκτελεί καθημερινά δρομολόγια από και προς το Τ.Ε.Ι και το νοσοκομείο της πόλης.[116] Οι ορεινές περιοχές εξυπηρετούνται από το Υπεραστικό ΚΤΕΛ Άρτας, ο σταθμός του οποίου βρίσκεται στην περιφερειακή όδο Άρτας, μπροστά από την τεχνητή λίμνη Άρτας και σε απόσταση μόλις 1 χλμ. από το κέντρο της πόλης. Το Υπεραστικό ΚΤΕΛ Άρτας εκτελεί καθημερινά δρομολόγια από και πρός τα Ιωάννινα, Πρέβεζα, Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Λάρισα.[117]
Στην πόλη της Άρτας υπάρχουν για την εξυπηρέτηση του επιβατικού κοινού και σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους για τον σκοπό αυτό, επτά καθορισμένοι σταθμοί ΤΑΞΙ που βρίσκονται διάσπαρτοι σε διάφορα σημεία έτσι ώστε να είναι εύκολα προσβάσιμοι από το επιβατικό κοινό.[118] Οι σταθμοί βρίσκονται:
Στον σταθμό του Υπεραστικού ΚΤΕΛ Άρτας.
Στην πλατεία Διαμάντη, στην οδό Βλαχερνών.
Στην πλατεία Μονοπωλίου, στην οδό Φιλελλήνων.
Στην πλατεία Κιλκίς, στην οδό Βασ.Πύρρου.
Στην πλατεία Κιλκίς, στην οδό Ανεξαρτησίας.
Στην περιοχή "Τρίγωνο", στην οδό Ι.Παπαβασιλείου.
Στο Γενικό Νοσοκομείο Άρτας.
Στην Π.Ε Άρτας δραστηριοποιούνται δεκάδες αθλητικά σωματεία καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα αθλητικών δραστηριοτήτων. Ο πιο γνωστός σύλλογος της περιοχής είναι ο Γ.Α.Σ. Αναγέννηση Άρτας, ο οποίος έχει ιδρυθεί το 1960. Τα χρώματα του συλλόγου είναι το μαύρο και το άσπρο και έχει ως έμβλημα το Γεφύρι της Άρτας.
Η διασημότερη ομάδα της περιοχής είναι η γυναικεία ομάδα χάντμπολ της Αναγέννησης Άρτας. Ιδρύθηκε το 1987 και αγωνίζεται στην Α1 κατηγορία και τα τελευταία χρόνια πρωταγωνιστεί στο πρωτάθλημα και το κύπελλο Ελλάδος. Κατέχει το ρεκόρ της μοναδικής γυναικείας ομάδας που έχει 12 σερί τίτλους σε όλα τα Ελληνικά γυναικεία ομαδικά αθλήματα και είναι η 2η ομάδα σε όλα τα Ελληνικά ομαδικά αθλήματα ανδρών και γυναικών (μετά τον Εθνικό Πειραιώς στην υδατοσφαίρηση) που έχει πετύχει κάτι ανάλογο. Οι τίτλοι που έχει κατακτήσει η γυναικεία ομάδα της Αναγέννησης είναι οι εξής:
12 πρωταθλήματα γυναικών: 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006
10 κύπελλα γυναικών: 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2008
Ο Αντώνης Νικοπολίδης γεννήθηκε στην Άρτα.
Βάσω Σκάρα, αθλήτρια χειροσφαίρισης.
Αλεξάνδρα Σκουτέλα, αθλήτρια χειροσφαίρισης.
Ελένη Νικόλη, αθλήτρια χειροσφαίρισης.
Βάγια Μπαλάφα, αθλήτρια χειροσφαίρισης.
Λαμπρίνα Τσάκαλου, αθλήτρια χειροσφαίρισης.
Μυρτώ Νούλα, αθλήτρια χειροσφαίρισης.
Σοφία Δημητρίου, αθλήτρια χειροσφαίρισης.
Μαρίνα Σκορδή, αθλήτρια στίβου.
Αλέξης Αναγνωστόπουλος, αθλητής κολήμβησης
Ελίνα Μάνθα, αθλήτρια κολύμβησης
ART TV: Ο τηλεοπτικός σταθμός ART TV
λειτουργεί από τον Ιανουάριο του 1990
με έδρα την Άρτα και καλύπτει
εξ ολοκλήρου ή τμηματικά τις περιφερειακές
ενότητες Άρτας, Πρέβεζας, Ιωαννίνων,
Θεσπρωτίας, Αιτωλοακαρνανίας, Λευκάδας, Κέρκυρας και Αχαϊας.[119]
Αμβρακία FM, 91.9 FM[120]
TOP FM, 105 FM
ART FM, 103.1 FM
Power FM, 92.3 FM
Ράδιο 1, 87.6 FM
Μελωδία FM, 101.1 FM
Ράδιο Άρτα, 101.5 FM
Ράδιο Πήγασος, 106 FM
Σταθμός Ιεράς Μητρόπολης Αρτας, 106.7 FM [121]
Ο Νικόλαος Σκουφάς, ιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας, γεννήθηκε το 1779 στο Κομπότι της Άρτας.
Πύρρος (318 π.Χ. - 272 π.Χ.), Βασιλιάς της Ηπείρου, στρατηλάτης.
Γεώργιος Καραϊσκάκης (1782 - 1827), στρατηγός της Επανάστασης του 1821.[122]
Μάξιμος ο Γραικός, λόγιος του 16ου αιώνα. Έχει ονομαστεί από πολλούς ως ο Λούθηρος της Ανατολής και ο Διαφωτιστής των Ρώσων. Το κοσμικό του όνομα ήταν Μιχαήλ Τριβώλης και είχε γεννηθεί το 1475 στην Άρτα.[123]
Πολύστρατος, γλύπτης που έζησε τον 6ο αι. π.Χ. στην Αμβρακία.
Επίγονος, μουσικός από την Αμβρακία, ο οποίος ζούσε μόνιμα στη Σικυώνα, στην οποία είχε ιδρύσει σχολή μουσικής.
Επικράτης, ποιητής της Μέσης Κωμωδίας.
Νικόλαος Σκουφάς (1779 - 1818), ιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας.
Ναπολέων Ζέρβας (1891 - 1957), στρατιωτικός και πολιτικός. Ιδρυτής του ΕΔΕΣ.
Γώγος Μπακόλας (1751 - 1823), οπλαρχηγός του 1821, θείος του Γ.Καραισκάκη.[124]
Γιάννης Μόραλης (1916 - 2009), ζωγράφος.
Κώστας Μπαλάφας (1920 - 2011), φωτογράφος.
Δημήτρης Τσοβόλας (1942 - ), πολιτικός και δικηγόρος.
Στέφανος Τζουμάκας (1946 - ), πολιτικός και δικηγόρος.
Γιάννης Μπανιάς (1939 - 2012), πολιτικός.
Γεώργιος Βεντήρης (1890-1954), δημοσιογράφος, ιστορικός και πολιτικός.
Νίκος Ρίζος (1924 - 1999), ηθοποιός.
Τάκης Σούκας (1940 - ), μουσικοσυνθέτης.
Πέτρος Γαρουφαλιάς (1901 - 1984), πολιτικός και συγγραφέας.
Αλέξανδρος Καραπάνος (1873 - 1946), πολιτικός και διπλωμάτης.
Κωνσταντίνος Καραπάνος (1840 - 1914), πολιτικός και αρχαιολόγος .
Θεόδωρος Τζίνης (1798 - 1869), αγωνιστής του 1821.
Λεωνίδας Σπαής (1892 - 1980), στρατιωτικός, αντιστασιακός και πολιτικός.
Μιχάλης Περάνθης ( 1917 - 1984), ποιητής και πεζογράφος.
Γιάννης Καλπούζος (1960 - ), συγγραφέας, ποιητής και στιχουργός.
Ηλίας Λάγιος (1958 - 2005), ποιητής
Στράτος Στασινός (1945 - 2009),σκηνοθέτης, ιδρυτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης Κινουμένου Σχεδίου.
Ζαχαρίας Γεργανός, λόγιος του 17ου αιώνα, Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Άρτας.
Χρυσόστομος Ζαφείρης (1935-2019), Μητροπολίτης Ιεράς Μητροπόλεως Περιστερίου.
Γρηγόρης Βαφιάς (1918 - 2007), ηθοποιός.
Ευστρατίου Κλέαρχος του Ιωάννη (1916-1991), Λχίας του 3΄40 ΣΕ, ήρωας του ελληνοιταλικού πολέμου 1940-1941, όπως αναφέρεται στο βιβλίο του Ανθλγού Παπαβασιλείου Ημερολόγιο Πολέμου. Τραυματίστηκε στη μάχη του Μάλε σπατ, προήχθη στο βαθμό του Επιλοχία επ΄ανθραγαθία. Γεννήθηκε στη Βίγλα Άρτας.
Βασίλειος Γ. Καπερώνης(1925-2006) Πρόεδρος της Κοινότητας Πηγών ΄Αρτας επι 25 έτη Εθελοντής (15ετής) του Ελληνοιταλικού πολέμου και Ήρωας της Εθνικής Αντίστασης ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ ΝΑΠ.ΖΕΡΒΑ τιμηθείς μέ μετάλλια Ανδρείας.[ Αναφορά στο βιβλίο Στέργιου Βούλγαρη "Ο Πόλεμος των Διαβόλων με τη Φουστανέλα"(Ελληνοιταλικός πόλεμος)]
Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού, δείτε επίσης Διοικητική διαίρεση Περιφερειακής Ενότητας Άρτας.
↑ Γενικές Πληροφορίες,Π.Ε Άρτας
↑ Έντυπη Έκδοση - Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Θεόφραστος, Δελτίο της Ελληνικής Γεωλογικής Εταιρίας τομ. XXXVI, 2004 Πρακτικά 10ου Διεθνούς Συνεδρίου, Θεσ/νίκη Απρίλιος 2004 [1]
↑ Οι Πόροι του Υπεδάφους της Ηπείρου ως Παράγοντες Ισόρροπης Ανάπτυξης, Μ. Τσέζος, Φεβρουάριος 2005.[2]
↑ «ΜΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΟΡΥΚΤΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ,ΜΕΟΠΥ,σελ.56». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Αυγούστου 2014. Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2012.
↑ «Γεωθερμία: πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για το πεδίο Συκιών Άρτας». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Μαΐου 2012. Ανακτήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2012.
↑ «Σε ποιες περιοχές της Ελλάδας «μυρίζει» πετρέλαιο,ΕΘΝΟΣ,16/5/2008». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Ιανουαρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2012.
↑ «Σεισμός και τακτοποίηση αυθαιρέτων κατασκευών,16 ΟΚΤΏΒΡΙΟΣ 2012». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Απριλίου 2015. Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2012.
↑ Ποιες πόλεις «ζουν» πιο κοντά σε σεισμική ζώνη.ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ,31-10-01[νεκρός σύνδεσμος]
↑ ΜΕΛΕΤΗ TOY KΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΠΡΕΒΕΖΑΣ ΚΑΙ ΑΡΤΑΣ.ΚΕΤΑ Ηπείρου.2007
↑ Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Νομός Αιτωλίας και Ακαρνανίας
↑ Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο, Φιλώτης, Όρη Βάλτου
↑ «Η πεδιάδα της Άρτας,ΜeteoAlarm». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 31 Δεκεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2012.
↑ «Παραδοσιακοί οικισμοί Ηπείρου,Άρτα». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Σεπτεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2012.
↑ «ΕΞΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΟ ΒΙΟΤΟΠΟ,Αβρακικός». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Οκτωβρίου 2010. Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2012.
↑ Ο κάμπος της Άρτας, Δ. Αρταίων
↑ Visit Greece,Λούρος[νεκρός σύνδεσμος]
↑ Κοιλάδα Αχελώου,Π.Ε Άρτας
↑ Κοιλάδα Αχελώου,Π.E Άρτας
↑ ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΤΟΠΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥΣ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΞΑΡΤΗΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΟΡΕΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ.Δήμος Αθαμανίας - Δ.Δ. Κάτω Αθαμανίου.[3] Αρχειοθετήθηκε 2010-11-15 στο Wayback Machine.
↑ Κατανομή των υγροτόπων στους νομούς της Ελλάδας.Έκταση Ποταμών ανά νομό (Km) και Συνολική έκταση υγροτόπων (Εμβαδόν-Km2).Πηγή: Ζαλίδης Χ.Γ. και Α.Λ. Μαντζαβέλας 1994.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ, Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης
↑ «Η Τεχνητή Λίμνη Πουρναρίου». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Σεπτεμβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2012.
↑ Η τουριστική αξιοποίηση και ανάδειξη της Λίμνης Πουρναρίου και της ευρύτερης περιοχής των Ν.Δ. Τζουμέρκων,30/10/2010.[4]
↑ Με κυπρίνους εμπλουτίστηκε η τεχνητή λίμνη της Άρτας,ΗΧΩ της Άρτας,20/10/2012.[5][νεκρός σύνδεσμος]
↑ Αμβρακικός Κόλπος,Π.Ε Άρτας
↑ Ο Αμβρακικός «κρατάει» τα δελφίνια του,ΤΟ ΒΗΜΑ
↑ O Αμβρακικός κόλπος[νεκρός σύνδεσμος]
↑ Αμβρακικός: Η μικρή Μεσόγειος,ΤΟ ΒΗΜΑ
↑ Χωρική κατανομή των υγροτόπων στην Ελλάδα και η συμβολή τους στην περιφερειακή ανάπτυξη.Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, Πολυτεχνική Σχολη, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.[6] Αρχειοθετήθηκε 2012-09-07 στο Wayback Machine.
↑ «Άρτα Παραλίες». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Μαΐου 2012. Ανακτήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2012.
↑ Οι ιστορίες ζωής του Αντώνη Νικοπολίδη
↑ ΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΗΣ ΠΡΩΗΝ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ
↑ Ντουλέμ αρέ χαμένι
↑ «Η Ιστορία του Βαθυπέδου». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Απριλίου 2015. Ανακτήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2012.
↑ Τζένη Κακαϊδή, Αγγέλα Λεκατσά,Η πορεία του προγράµµατος "Εκπαιδευτική Ένταξη Τσιγγανοπαίδων" στους νοµούς Ιωαννίνων και Άρτας.Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση | Επιχειρησιακό Πρόγραμμα.[7]
↑ AΦIEPΩMA: Ηπειρωτική γλώσσα. Αποδεικνύει τη συνέχειά της από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Αλέξανδρος X. Μαμμόπουλος. 7 Μέρες - Καθημερινή - 6/03/1994 -σελ.32. Σημειώσεις: 1. Αγγέλου Kίτσου - Μνήμη Λέανδρου Βρανούση. Ηπειρωτικής Εταιρείας, τεύχος 200. 2. Γ. Αναγνωστοπούλου M.E.E. τομ. 12ος σελ. 345 λήμμα Ήπειρος. 3. Γ. Χατζιδάκι «Περί του Ελληνισμού της Ηπείρου». Λεύκωμα Ελπινίκης Μαυρογορδάτου. Έτος Γ΄ 1912. 4. Const. Karapanos. «Dodone et ses Ruines», Paris 1878. 5. N.C.L. Hammond, Ήπειρος και στο περιοδικ Anglohellenic Review, «Το παρελθον και το μέλλον της Βορείου Ηπείρου». 6. «Λαϊκά αφηγήματα» του Γιώργου Κούνδουρου. 7. Αθαν. Παπαχαρίση, Ηπειρ. Χρονικά 1993. 8. Ευάγ. Μπ γκα «Τα γλωσσικά ιδιώματα της Ηπείρου», τ μος A΄ 1964, τ μος B΄ 1966. [8] Αρχειοθετήθηκε 2012-09-11 στο Wayback Machine.
↑ «Γεωγραφική εξάπλωση των Σαρακατσαναίων». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Οκτωβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 1 Ιανουαρίου 2013.
↑ Carsten Hoeg, Les Sarakatsans: une tribu nomade Grecque (Copenhagen 1924).
↑ «Έλληνες εναντίον Ελλήνων στην Αρχαία Ελλάδα-Αιματοχυσίες του 4ου αι. π.Χ.». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Δεκεμβρίου 2008. Ανακτήθηκε στις 30 Οκτωβρίου 2012.
↑ Εκδοτική Αθηνών: «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», Αθήνα 1992
↑ Εκδοτική Αθηνών: «Ελληνική Μυθολογία», Αθήνα 1987
↑ Στράβων, «Γεωγραφία», 7.7.6
↑ Πολύβιος, «Ιστορίες», 21.30.9[νεκρός σύνδεσμος]
↑ Αρχαίοι Χρόνοι:Απόσπασμα από το βιβλίο «Οδοιπορικό στην Άρτα» της Βαρ. Ν. Παπαδόπουλου [9]
↑ Δ. Κ. Σαμσάρης, Η Άκτια Νικόπολη και η «χώρα» της (Νότια Ήπειρος-Ακαρνανία). Ιστορικογεωγραφική και επιγραφική συμβολή, Θεσσαλονίκη 1994, σ. 118
↑ Κώστας Τραχανάς: «Η ιστορία της Αμβρακίας και της Άρτας», 2006
↑ Βυζαντινοί Χρόνοι:Απόσπασμα από το βιβλίο «Οδοιπορικό στην Άρτα» της Βαρ. Ν. Παπαδόπουλου [10]
↑ Νεότεροι Χρόνοι:Απόσπασμα από το βιβλίο «Οδοιπορικό στην Άρτα» της Βαρ. Ν. Παπαδόπουλου.[11]
↑ H ΕΒΡΑΪΚΗ KΟΙΝΟΤΗΤΑ ΑΡTΑΣ
↑ Εκδοτική Αθηνών: «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους»
↑ Δημήτρης Φωτιάδης: «Ιστορία της Επανάστασης του 1821», Αθήνα 1971-1972
↑ Παναγιώτης Κώτσης: «Η Μάχη του Πέτα»
↑ Ιστοσελίδα Δήμου Αρταίων: «Η Ιστορία της Άρτας»
↑ Η σφαγή του Κομμένου,16 Αυγούστου 1943
↑ Ελληνική Απογραφή 1
↑ Ελληνική Απογραφή 2
↑ Ελληνική Απογραφή 3
↑ Προβλήματα – Ανάγκες της ευρύτερης περιοχής του Νομού Άρτας.[12] Αρχειοθετήθηκε 2015-05-12 στο Wayback Machine.
↑ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ - ΚΕΤΑ ΗΠΕΙΡΟΥ,Νομός Άρτας,ΜΕΛΕΤΗ TOY KΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΠΡΕΒΕΖΑΣ ΚΑΙ ΑΡΤΑΣ,σελ 23.[13][νεκρός σύνδεσμος]
↑ ΕΞΑΓΩΓΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΝΟΜΩΝ ΠΡΕΒΕΖΑΣ & ΑΡΤΑΣ (2007)[νεκρός σύνδεσμος]
↑ Επιχειρησιακό Σχέδιο «Καλάθι Αγροτικών Προϊόντων Περιφέρειας Ηπείρου»
↑ Ο Πλάτανος της Άρτας, ΦΕΚ B 1113 - 10.09.1976
↑ Ο ναός της πολιούχου της Άρτας
↑ Ναός της Παρηγορήτισσας, Άρτα
↑ Το Κάστρο της Άρτας
↑ O Nαός της Παναγίας των Βλαχερνών
↑ Άγιος Δημήτριος Κατσούρη (Πλησιοί)
↑ Μονή του Σέλτσου, Πηγές Άρτας
↑ «ΑΦΙΕΡΩΜΑ:ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΕΛΤΣΟΥ ΠΗΓΕΣ ΑΡΤΑΣ». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Ιουλίου 2013. Ανακτήθηκε στις 18 Ιανουαρίου 2013.
↑ «Μονή Σέλτσου: Το άγνωστο Ζάλογγο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Φεβρουαρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 20 Φεβρουαρίου 2013.
↑ Η Παναγία της Ροδιάς ( Βίγλα )
↑ «Τα γεφύρια του Γκόγκου, της Πολιτσάς, της Πλάκας». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Νοεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 19 Ιανουαρίου 2013.
↑ ««Θύμα» της κακοκαιρίας το ιστορικό γεφύρι της Πλάκας». Έθνος. 01-02-2015. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2015-02-02. https://web.archive.org/web/20150202184159/http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=64132863. Ανακτήθηκε στις 01-02-2015.
↑ «Το Λαογραφικό Μουσείο Πέτα». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Ιουνίου 2013. Ανακτήθηκε στις 3 Νοεμβρίου 2012.
↑ «Το Μουσείο της Ι.Λ.Ε.Τ.» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 5 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2013.
↑ Στο Θέατρο Κάστρου της Αρτας παρουσιάζεται η παιδική παράσταση «Παραμύθια φύτρωσαν στον κήπο».[14] Αρχειοθετήθηκε 2012-01-30 στο Wayback Machine.
↑ Το τούνελ του Ερνέστο Σάμπατο στο Θέατρο Α.Θ.Ο.Α[νεκρός σύνδεσμος]
↑ Ο Μ. Φραγκούλης στο Χοροθέατρο 'Νταμάρι'
↑ Στο «Νταμάρι» του Δήμου Πέτα Μικρούτσικος-Θηβαίος
↑ «Αναβίωσε ο Τζουμερκιώτικος γάμος στο «ΑΡΑΧΘΕΙΟ ΘΕΑΤΡΟ»». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Φεβρουαρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 3 Νοεμβρίου 2012.
↑ Ξεκινάει αύριο το ΜΙDSUMMER PAN FESTIVAL 2012 στην Άρτα[νεκρός σύνδεσμος]
↑ «Εκδηλώσεις,Άρτα». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Οκτωβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2012.
↑ Πανηγυρικός και φέτος ο εορτασμός των Καραϊσκάκειων στη Σκουληκαριά της Άρτας.[15][νεκρός σύνδεσμος]
↑ «Μεσούντα,Εκδηλώσεις». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Ιανουαρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2012.
↑ Από 9 έως 12 Αυγούστου, στη Σκούπα Άρτας, το Φεστιβάλ Αραχθείου Θεάτρου Τζουμέρκων 2012.[16][νεκρός σύνδεσμος]
↑ Πόλος έλξης για τους επισκέπτες η 4η γιορτή κάστανου και τσίπουρου στη Ροδαυγή Άρτας, Μαχητής Άρτας
↑ Συνεχίζεται η παράδοση στην Αγία Θεοδώρα,Δήμος Αρταίων
↑ Ήπειρος: Υποδέχονται το νέο χρόνο με πουρνάρια και καρύδια
↑ Το έθιμο της Μπαρμπαρούσας
↑ Εφημερίδα ΡΟΔΑΥΓΗ,τεύχος 125
↑ «Έθιμα στην Καμπή Άρτας». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Δεκεμβρίου 2011. Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2012.
↑ ‘Λαζαρούδια’ από τη χορωδία του Συλλόγου Σκουφά Άρτας
↑ «Ενορίες Ι.Μ Άρτης». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Ιανουαρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 18 Φεβρουαρίου 2013.
↑ Ενορίες Ι.Μ Νικοπόλεως και Πρεβέζης.
↑ «Ιστορικό Ιεράς Μητροπόλεως Άρτης». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Ιανουαρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 18 Φεβρουαρίου 2013.
↑ «Ο Μητροπολίτης Άρτης Ιγνάτιος». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Ιανουαρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 18 Φεβρουαρίου 2013.
↑ Ο Μητροπολίτης Νικοπόλεως και Πρεβέζης Χρυσόστομος.
↑ «Η Αγία Θεοδώρα της Άρτας». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Φεβρουαρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 18 Φεβρουαρίου 2013.
↑ «Ο Μάξιμος ο Γραικός». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Φεβρουαρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 18 Φεβρουαρίου 2013.
↑ Ο Άγιος νεομάρτυρας Ζαχαρίας εξ Άρτης.[νεκρός σύνδεσμος]
↑ Ο  Άγιος    Παρθένιος.[νεκρός σύνδεσμος]
↑ Οι Όσιοι αυτάδελφοι Θεοχάρης και Απόστολος.
↑ Άγιοι της Ηπείρου,Κ.Ηρ.Δεσπότης,εκδ.Παρακαταθήκη,2009,ISBN 978-960-89759-5-8.
↑ «Νηπιαγωγεία Άρτας». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Σεπτεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 2012.
↑ «Δημοτικά σχολεία Άρτας». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Σεπτεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 2012.
↑ Σχολικές μονάδες Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Άρτας
↑ «Τ.Ε.Ι Ηπείρου, Άρτα». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Ιουνίου 2012. Ανακτήθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 2012.
↑ «Ε.Μ.Υ,Κλιματολογία,Άρτα». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Σεπτεμβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2012.
↑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΟΤΑΜΩΝ ΛΟΥΡΟΥ ΚΑΙ ΑΡΑΧΘΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΠΕΔΙΑΔΑΣ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΓΕΩΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ, Δ. Βρυνιώτης 1 και Κ. Παπαδοπουλου 2,1 Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 2 Τομέας Γεωγραφίας Κλιματολογίας, Τμήμα Γεωλογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών.
↑ Meteo data search[νεκρός σύνδεσμος]
↑ «Θεοδώριανα,Πρόσβαση». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 31 Οκτωβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2012.
↑ «Πρόσβαση στις Πηγές». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Σεπτεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2012.
↑ ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΑ ΑΣΤΙΚΟΥ ΚΤΕΛ ΑΡΤΑΣ
↑ «Δρομολόγια Υπεραστικού ΚΤΕΛ Άρτας». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Νοεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2012.
↑ Σταθμοί Ε.Δ.Χ. (ταξί)Άρτας
↑ «Art tv,Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΜΑΣ». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Νοεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2012.
↑ Δημοτική Ραδιοφωνία Άρτας. «Amvrakia Fm 91.9». 919.gr. Ανακτήθηκε στις 26 Απριλίου 2017.
↑ «Συχνότητες Ραδιοσταθμών Άρτας». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Νοεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2012.
↑ Ο Γ.Καραϊσκάκης γεννήθηκε στη Σκουληκαριά Άρτας σύμφωνα με τους: Παπαρρηγόπουλος, Γεώργιος Καραϊσκάκης, Κυρομάνος 1990, σ.23 : «Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης εγεννήθη τω 1782 είς Σκουλυκαρύαν (ή Σκωληκοκαρυάν) της επαρχίας Άρτης». – Γαζής, Βιογραφία των ηρώων Μάρκου Μπότσαρη και Καραϊσκάκη, 1828, σ.17 : «Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης κατήγετο από την Άρταν (εξ Αμφιλοχίας), από χωρίον Σκουληκαρυιάν». – Karl Mendelssohn Bartholdy, Geschichte Griechenlands, Volume 1, 1828, σ.430 : «Georg Karaiskakis*), 1782 zu Skuli Karia in der Provinz Arta». –Gustav Friedrich Hertzberg, Geschichte Griechenlands: Th. Von der Vollendung der osmanischen Eroberung bis zur Erhebung der Neugriechen gegen die Pforte (1470-1821), 1878, σ.367 : «Georg Karaiskakis, ein Epirote aus Skylikaria, einige Meilen östlich von Arta». – Camillo Ugoni, Vita e scritti di Giuseppe Pecchio, 1836, σ.161 : «Pecchio, descritte le visite e conversazioni da sè fatte in compagnia del generale Roche al generale Giorgio Caraiscachi, Epirota nativo di Arta» αλλά υπάρχουν και πηγές που υποστηρίζουν ότι γεννήθηκε στο Μαυρομάτι Καρδίτσας: Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Π. Δρανδάκη, τ. ΙΓ'
↑ Μήτσος Αλεξάνδρου, Σκηνές από το βίο του Μάξιμου Γραικού, 2002 εκδ. ελληνικά γράμματα ISBN 960-406-258-1
↑ Σεραφείμ Ξενόπουλος, Δοκίμιον Ιστορικόν περί Άρτης και Πρεβέζης, 1884, σ.34 : «Εν το χωρίω τόυτω [Σκουληκαριά Άρτας] υπάρχει γενεά της των Μπακολαίων λεγομένη, ην διεδέχθησαν οι ένδοξοι αυτής απόγονοι Γώγος Μπακόλας», -Γαζής, Βιογραφία των ηρώων Μάρκου Μπότσαρη και Καραϊσκάκη, 1828, σ.17 : «η Μητέρα του ήτον αδελφή του Κώνστα Διμισκή και πρώτη εξαδέλφη του Καπετάν Γώγου Μπακώλα», –Παπαρρηγόπουλος, Γεώργιος Καραϊσκάκης, Κυρομάνος 1990, σ.23 : «η δε μητήρ άνηκεν εις καλήν οικογένειαν, διότι ήτο αδελφή μέν του Κώνστα Διμισκή, πρώτη δ' εξαδέλφη του ονομαστού Γώγου Μπακώλα».