el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el en el fr es en el fr it en el en it en el fr it fr el en it en el fr it en el fr it el fr fr el el el el el en el fr it el el el en el en el en el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el en el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el en el el el en el el el el el en el el el en el el el el el el el en el el el el el en el el el el el el el en el el el el el el el el en el el el el el el el en el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el ru fr zh en fr de en fr oc el ru fr de fr en fr en fr de el ru en fr it it it it en fr el ru fr en it it it it fr en el fr en sv it it it it en sv el ru fr fr fr en de en fr ja el fr oc de fr fr en en ca fr el el el el el el en sv en en fr en fr fr en en fr en en sv sv en de fr en de de en fr fr en en fr en sv en en de sv de de en el fr fr el el el el el el en de sv en de ja en de en fr fr en en fr en de fr en fr fr en en fr en en en fr sv en fr fr de en fr en de en fr en fr en fr en it en en fr fr en fr fr de de fr fr de en de de fr en en fr fr it en en de fr nb de fr de fr sv en en fr en es de en fr en el ca fr fr fr el el el el el el el fr fr fr es el fr oc fr fr el de sv sv en el fr fr fr da fr el el el el ru el ru el ru el en el en el el en el en el el de el de el el el en el el ru el en el ru el en el en el el el el el el el el el el el el el el el el zh el el el el el el el el el el fr fr el el el el el el fr el el el el el el el el el es el el el el el el el el el el it el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el es el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el fr el el el el fr el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el bn el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el it el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el bn el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el fr el el el el el el el el el el el el el el el el el el fr el es el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el el fr el el el el el el el el el el el el el el en en en fr fr fr el el el el el el el el el el el el el el el el el el el en el el el el el el el el el el el el el el
Ο Χέντρικ Γιοχάνες Κρόιφ OON (ολλανδικά: Hendrik Johannes Cruijff, προφορά: ˈjoːɦɑn ˈkrœyf, διεθνής απόδοση: Cruyff, 25 Απριλίου 1947 – 24 Μαρτίου 2016) ήταν Ολλανδός διεθνής ποδοσφαιριστής που αγωνιζόταν ως επιθετικός. Θεωρείται από τους κορυφαίους όλων των εποχών,[1][2][3][4][5] αναγνωριζόμενος στο ανώτατο επίπεδο μαζί με τους Πελέ και Ντιέγκο Μαραντόνα.[6][7] Στις εκλογές της IFFHS για την ανάδειξη των καλύτερων ποδοσφαιριστών του 20ού αιώνα κατέλαβε τη δεύτερη θέση πίσω μόνο από τον Πελέ και ήταν ο καλύτερος Ευρωπαίος.[8][9] Επίσης, εκλέχθηκε τρίτος καλύτερος παίκτης του 20ού αιώνα και πρώτος Ευρωπαίος σε ειδική ψηφοφορία του περιοδικού France Football, ανάμεσα στους νικητές της Χρυσής Μπάλας.[10] Μετά το τέλος της ποδοσφαιρικής του καριέρας έγινε προπονητής με μεγάλες επιτυχίες στο υψηλότερο επίπεδο θεωρούμενος ως ένας από τους σημαντικότερους με ιδιαίτερη επιρροή στην σύγχρονη ιστορία του αθλήματος.[11][12] Το 2019 ψηφίστηκε τέταρτος καλύτερος προπονητής όλων των εποχών από το France Football με πρώτο το δάσκαλό του Ρίνους Μίχελς.[13]
Το 1972 με τον Άγιαξ
24 Μαρτίου 2016 (68 ετών)
* Οι συμμετοχές και τα γκολ στις προηγούμενες ομάδες υπολογίζονται μόνο για τα εγχώρια πρωταθλήματα.
Έχοντας αναδειχθεί από τις ακαδημίες του Άγιαξ έφτασε με το σύλλογο στην κορυφή του ποδοσφαιρικού στερεώματος πρωταγωνιστώντας στην ανάδειξη της πιο δημοφιλούς και επιτυχημένης μορφής του σύγχρονου ποδοσφαίρου. Η μεταγραφή του στη Μπαρτσελόνα έγινε με ποσό-ρεκόρ και οδήγησε την καταλανική ομάδα στην κατάκτηση του πρωταθλήματος μετά από 14 χρόνια. Έχοντας κερδίσει σε συλλογικό επίπεδο όλους τους εγχώριους και διεθνείς τίτλους, όπως Πρωτάθλημα και Κύπελλο Ολλανδίας, Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης, Πρωτάθλημα και Κύπελλο Ισπανίας, Ευρωπαϊκό Σούπερ Κύπελλο και Διηπειρωτικό Κύπελλο[14] και με εντυπωσιακές εμφανίσεις στο μοναδικό Παγκόσμιο Κύπελλο που αγωνίστηκε, αυτό του 1974, θεωρείται από ορισμένους ως ο κορυφαίος του αθλήματος όλων των εποχών.[15][16][17][18] Το 1998 η FIFA τον εξέλεξε στην καλύτερη ενδεκάδα του 20ού αιώνα.[19][20]
1 Τα πρώτα χρόνια στην Ολλανδία
1.1 Η εγχώρια καθιέρωση με τον Άγιαξ
2 Η δεύτερη περίοδος στην Ισπανία
9 Οι σύλλογοι που αγωνίστηκε
10.1 Στατιστικά στοιχεία επίσημων αγώνων σε συλλόγους
10.3 Ειδικά στατιστικά στοιχεία επίσημων αγώνων
Τα πρώτα χρόνια στην ΟλλανδίαΕπεξεργασία
Ο Γιόχαν Κρόιφ (ολλανδικά: Johan Cruijff), γεννήθηκε στο Άμστερνταμ της Ολλανδίας, στη συνοικία Μπέτοντορπ (στην κυριολεξία σημαίνει τσιμεντένιο χωριό έχοντας κατασκευαστεί μεταξύ της δεκαετίας του 1920 και των αρχών του 1930 την περίοδο του Μεσοπολέμου[27]). Η οικογένειά του ήταν χαμηλού εισοδήματος, ο πατέρας του οπωροπώλης, ενώ η μητέρα του δούλευε ως καθαρίστρια στο γήπεδο του Άγιαξ.[28][29][30] Ο πατέρας του ήταν οπαδός της ομάδας και ο μικρός Γιόχαν είχε την πρώτη του επαφή, όταν σε ηλικία πέντε ετών πήγαν μαζί ένα καλάθι με φρούτα στους τους παίκτες. Το σπίτι του ήταν αρκετά κοντά στο γήπεδο, η μητέρα του τον έπαιρνε μαζί της τις ώρες της δουλειάς και έτσι στις αρχές του 1959 ο προπονητής της ομάδας νέων του Άγιαξ, Τζόνι βαν ντερ Βέεν, παρατήρησε πρώτος το εκκολαπτόμενο ταλέντο και το ενέταξε στις ακαδημίες του συλλόγου.[31][32][33] Την ίδια χρονιά πέθανε ο πατέρας του, γεγονός που επιδείνωσε τα οικονομικά της οικογένειας. Σε ηλικία 13 ετών σταμάτησε το σχολείο και άρχισε να δουλεύει ως υπάλληλος μερικής απασχόλησης σε μεγάλο εμπορικό κατάστημα. Παράλληλα, συνέχισε τον αθλητισμό ασχολούμενος και με το μπέιζμπολ αλλά η κατάκτηση του πρωταθλήματος με την ομάδα των νέων το 1963 τον κράτησε οριστικά στο ποδόσφαιρο. Υπέγραψε το πρώτο επαγγελματικό συμβόλαιο την ημέρα των 16ων γενεθλίων του.[34]
Το 1964 έπειτα από εισήγηση του Άγγλου προπονητή Βικ Μπάκινγκχαμ, προωθήθηκε στη πρώτη ομάδα του Άγιαξ και έκανε το ντεμπούτο του στον αγώνα πρωταθλήματος με αντίπαλο τη GVAV (μετέπειτα ΦΚ Χρόνινγκεν) στις 15 Νοεμβρίου 1964 σημειώνοντας το μοναδικό τέρμα της ομάδας στο τελικό 3–1.[34][35] Ήταν όμως άπειρος και χαρακτηριστικά αδύνατος (μόλις 60 κιλά) υστερώντας στο να ικανοποιήσει πλήρως τον τότε προπονητή του και έτσι εκείνη την χρονιά συμμετείχε σε 10 μόνο παιχνίδια σημειώνοντας 4 τέρματα, με τον Άγιαξ να κατατάσσεται στην 13η θέση του πρωταθλήματος, τη χαμηλότερη από την ίδρυση του επαγγελματικού ποδοσφαίρου στη χώρα.[36] Παρ' αυτά, ο έμπειρος και επιτυχημένος Άγγλος προπονητής βοήθησε τον έφηβο (ακόμα) παίκτη στα πρώτα του βήματα.[32][37][38]
Η εγχώρια καθιέρωση με τον ΆγιαξΕπεξεργασία
Ο Κρόιφ το 1971 (αριστερά) σε δράση με τη φανέλα του Άγιαξ
Η παρουσία του Μίχελς στην ομάδα επαναπροσδιόρισε σταδιακά τη θέση του: αγωνιζόταν ως κεντρικός επιθετικός αλλά το πολύπλευρο ταλέντο του του έδινε πολλές δυνατότητες παίζοντας είτε στο βάθος της επίθεσης ή καλύπτοντας όταν είναι απαραίτητο, πηγαίνοντας συχνά στα πλάγια και επιστρέφοντας στον κεντρικό του ρόλο, ανάλογα με την κατάσταση του αγώνα.[57][58] Αυτός ο τρόπος λειτουργίας ήταν ο θεμέλιος λίθος στο νέο σύστημα του αθλήματος που ονομάστηκε ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο και άρχισε να γίνεται σταδιακά εμφανής από το δεύτερο χρόνο παρουσίας του Μίχελς έχοντας ως σημαντικότερο εκφραστή της φιλοσοφίας τον ταλαντούχο νεαρό Κρόιφ.[59][60][61] Στο επίκεντρο της λογικής του προπονητή ήταν ότι όλοι οι παίκτες θα έπρεπε να είναι σε θέση να κάνουν σχεδόν τα πάντα εντός του αγωνιστικού χώρου.[62] Ο Μίχελς αντιλήφθηκε ότι η ανάπτυξη των δεξιοτήτων και γνώσεων του Κρόιφ δεν θα έπρεπε να περιοριστούν, αλλά αντίθετα να αξιοποιηθούν σε ένα σύστημα που θα διαμορφώνοταν γύρω του ως ενορχηστρωτή ενός συνόλου που θα λειτουργούσε με τον πιο αρμονικό τρόπο.[63][64] Ο Κρόιφ σύντομα αντιλήφθηκε ότι στο ποδόσφαιρο πρέπει να αναλύει κανείς τα λάθη του, να παίρνει μαθήματα και να προχωρεί χωρίς απογοήτευση, στοιχεία που τον έκαναν να επιδιώκει συνεχώς τη βελτίωσή του.[65][66] Η σταδιακή ενδυνάμωσή του (το βάρος του ανέβηκε στα 70–71 κιλά) του επέτρεπε να ανταποκρίνεται στους πολλαπλούς ρόλους. Ήταν πολύ γρήγορος με εξαιρετική ικανότητα επιτάχυνσης, εξυπνάδα, φαντασία και πολύ υψηλή τεχνική κατάρτιση, την κορυφαία της εποχής του. Ιδιαίτερα διορατικός, έβλεπε χώρους και θέσεις στο γήπεδο που άλλοι κορυφαίοι ποδοσφαιριστές δεν μπορούσαν να διακρίνουν. Αυτό του επέτρεπε να είναι όχι μόνο ο ίδιος επικίνδυνος αλλά να δίνει την ευχέρεια και στους συμπαίκτες του να αναδυθούν και λειτουργικά να βελτιωθούν. Τα χαρακτηριστικά του αυτά μαζί με τα ηγετικά του προσόντα οδήγησαν σε ένα τρόπο ανάπτυξης του παιχνιδιού της ομάδας που είχε πάντα αυτόν σε κυρίαρχο ρόλο με σταδιακά αυξανόμενη ευθύνη με τον προπονητή να του παρέχει ελευθερία κινήσεων και πρωτοβουλιών.[67][68][69][70] Αδύναμο κομμάτι του αγωνιστικού του ταλέντου ήταν οι περιορισμένες δυνατότητες στο ψηλό παιχνίδι.[71] Η αποχώρηση του Μίχελς το 1971 αύξησε τη σημασία του ρόλου του στη λειτουργικότητα της ομάδας, η οποία κινήθηκε πιο ελεύθερα.[72]
Πρωταθλητής Ευρώπης το 1973 απέναντι στη Γιουβέντους, τη φανέλα της οποίας φορά μετά από την πατροπαράδοτη αλλαγή μετά το τέλος του αγώνα[89]
Η πρώτη θητεία του Κρόιφ στον ολλανδικό σύλλογο ολοκληρώθηκε το 1973 με την ομάδα να θεωρείται μία από τις καλύτερες όλων των εποχών[105][106][107][108] έχοντας κατακτήσει με τον Κρόιφ 16 τίτλους σε όλα τα επίπεδα (έξι εθνικά πρωταθλήματα, τέσσερα Κύπελλα, δύο Σούπερ Κύπελλα Ευρώπης, τρία συνεχόμενα Κύπελλα Πρωταθλητριών Ευρώπης, ένα Διηπειρωτικό Κύπελλο) και παίζοντας ποδόσφαιρο πρωτοποριακού χαρακτήρα με αποτέλεσμα να κερδίσει θαυμαστές παγκόσμια.[60][109][110] Η τροπαιοθήκη του συλλόγου γέμισε χάρη στο σύνολο που έγινε γνωστό και ως οι 12 Apostles (12 Απόστολοι).[111] Το τελευταίο του παιχνίδι με το σύλλογο του Άμστερνταμ ήταν στις 19 Αυγούστου 1973 απέναντι της ΦΚ Άμστερνταμ που έληξε με 6–1 υπέρ του Άγιαξ σημειώνοντας ένα γκολ και δίνοντας τρεις τελικές πάσες (ασίστ).[47][104][112]
Εκτός γηπέδου ο Κρόιφ καθημερινά λάμβανε δεκάδες γράμματα θαυμαστών και θαυμαστριών του, προσκλήσεις όλων των ειδών, ηχογράφησε δίσκο με τη φωνή του διηγούμενος διάφορα κατορθώματά του στο ποδόσφαιρο, συμμετείχε σε διαφημίσεις προϊόντων, αθλητικών και μη, ενώ κινούνταν μπροστά στις κάμερες σαν τηλεοπτικός αστέρας.[113][114] Ακόμα, νωρίς στην καριέρα του διεκδίκησε δικαιώματα για τους ποδοσφαιριστές, που στην εποχή εκείνη ήταν περιορισμένα λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά του αθλήματος στη χώρα του που έγινε επαγγελματικό το 1954. Ανακάλυψε ότι οι Ολλανδοί αξιωματούχοι της Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας ήταν ασφαλισμένοι για ταξίδια στο εξωτερικό, αλλά οι παίκτες δεν ήταν, ζήτησε-και πέτυχε- το ίδιο και γι' αυτούς αρνούμενος να αγωνιστεί σε αγώνα με την Πολωνία.[109][115]
Η δεύτερη περίοδος στην ΙσπανίαΕπεξεργασία
—Φραντς Μπεκενμπάουερ, σε συνέντευξη στη Bild.de για το κόστος της μεταγραφής του Κρόιφ το 1973 (Σεπτέμβριος 2014).[125][126]
Με τη φανέλα της Μπαρτσελόνα το 1975
Το καλοκαίρι του 1978, ο 31χρονος παίκτης αποφάσισε απρόσμενα να θέσει τέρμα στην καριέρα του, παρά την κατάκτηση του Κυπέλλου Ισπανίας μετά από χρόνια εκείνη τη σεζόν.[77][154] Με νίκη με 3–1 επί του Άγιαξ, είπε αντίο στο καταλανικό κοινό στις 27 Μαΐου. Διοργανώθηκε ένας αποχαιρετιστήριος αγώνας από τον Άγιαξ στις 7 Νοεμβρίου 1978: η Μπάγερν Μονάχου προσκλήθηκε στο τιμητικό αγώνα που διεξήχθη στο Ολυμπιακό Στάδιο μπροστά σε 55.000 θεατές. Δεν ήταν τελικά μια εορταστική ημέρα και όχι το συνηθισμένο αποτέλεσμα για μία τιμητική συνάντηση. Σε ένα πλήρες γήπεδο και με εκατομμύρια τηλεθεατές σε όλο τον κόσμο, ο Άγιαξ ηττήθηκε με 0–8. Μετά το όγδοο γκολ, ο Κρόιφ εγκατέλειψε το γήπεδο. Ήταν η μεγαλύτερη ήττα του Κρόιφ στην καριέρα του. Τον Μάιο του 2006, ορισμένοι πρώην παίκτες της Μπάγερν Μονάχου ζήτησαν συγνώμη γι' αυτόν τον αγώνα.[155][156]
Επανήλθε όμως σύντομα το 1979 και για δύο χρόνια αγωνίστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες και συγκεκριμένα στους Λος Άντζελες Άζτεκς (Los Angeles Aztecs) την περίοδο 1979–80, και στους Ουάσινγκτον Ντίπλοματς (Washington Diplomats) το 1980–81. Αρχικά είχε υπογράψει συμβόλαιο με τη Νιου Γιορκ Κόσμος, η οποία μετά την αποχώρηση του Πελέ έψαχνε αντικαταστάτη. Ωστόσο, ο Ολλανδός συμμετείχε μόνο σε δύο φιλικούς αγώνες προετοιμασίας και τελικά βρέθηκε στην ανατολική ακτή στο Λος Άντζελες, υπογράφοντας συμβόλαιο με τους Λος Άντζελες Άζτεκς ύστερα από πολύ σύντομες διαπραγματεύσεις και κάνοντας το ντεμπούτο του μόλις σε τέσσερις ώρες μετά την προσγείωση του αεροπλάνου του στην πόλη σημειώνοντας και δύο γκολ.[157][158] Ο οικονομικός παράγοντας δεν ήταν ο κύριος λόγος μεταπήδησής του στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.[159] Στην ομάδα του Λος Άντζελες επανενώθηκε με τον μέντορά του Ρίνους Μίχελς και κέρδισε τον τίτλο του καλύτερου παίκτη του NASL το 1979 έχοντας σημειώσει 14 τέρματα και έχοντας δώσει 16 τελικές πάσες.[160] Πριν την άφιξή του οι Άζτεκς είχαν τερματίσει σε εξαιρετικά χαμηλή θέση του Δυτικού πρωταθλήματος χωρίς να έχουν προκριθεί στα πλέι οφ. Χάρη στη φόρμα του, που φάνηκε με το πρώτο παιχνίδι με αντίπαλο τους Λόντστεστερ Λάνσερς (23 Μαΐου), όπου σημείωσε δύο από τα τρία τέρματα της ομάδας μέσα σε 10 λεπτά, το 1979 ο σύλλογος τερματίσε δεύτερος και συμμετείχε στους ημιτελικούς των πλέι οφ, με τον Ολλανδό να σημειώνει ένα εκπληκτικό γκολ με ατομική προσπάθεια ξεκινώντας πίσω από το κέντρο του γηπέδου στα τελευταία οκτώ λεπτά απέναντι στους Ουάσινγκτον Ντίπλοματς.[161][162][163] Το γκολ αυτό ψηφίστηκε ως το καλύτερο της χρονιάς στο πρωτάθλημα. Η παρουσία του στο σύλλογο προσέλκυσε μεγάλο αριθμό φιλάθλων, με τη μέση παρουσία στους αγώνες να αυξάνεται από 9.301 το 1978 σε 14.334 το 1979. Επίσης, συμμετείχε σε διαφημιστικές δραστηριότητες για το σύλλογο και το πρωτάθλημα στο σύνολό του. Ωστόσο, παρά την επιρροή του, ο σύλλογος αντιμετώπισε οικονομικά προβλήματα στο τέλος της χρονιάς και εξαγοράστηκε από Μεξικανούς επενδυτές. Η επιθυμία τους όχι μόνο να μειώσουν το κόστος αλλά και να χτίσουν την ομάδα από παίκτες από την πατρίδα τους, οδήγησε στην απόφαση πώλησής του.[161]
Τον επόμενο χρόνο ο Κρόιφ υπέγραψε τριετές συμβόλαιο με τους Ουάσινγκτον Ντίπλοματς. Οι σημαντικές διαφωνίες νοοτροπίας στην ανάπτυξη του παιχνιδιού με τον Άγγλο προπονητή Γκόρντον Μπράντλεϊ και τα αρνητικά αποτελέσματα προκάλεσαν τη δυσαρέσκεια των φιλάθλων. Στην ομάδα της Ουάσιγκτον η σύντομη παραμονή του σχετίστηκε ακόμα με τις δυσκολίες προσαρμογής του στον τεχνητό χλοοτάπητα, στοιχείο εντελώς άγνωστο στην Ευρώπη. Ο ίδιος είχε 10 γκολ και 20 τελικές πάσες (δεύτερος στο πρωτάθλημα[164] μέχρι το τέλος της χρονιάς, η ομάδα έφτασε στα πλέι οφ, αλλά έχασε από τους Άζτεκς (την προηγούμενη ομάδα του) στους προημιτελικούς.[158][161][159] Ο ίδιος συμπεριλήφθηκε στην καλύτερη ομάδα του πρωταθλήματος.[165]
Σε μία χώρα που ανακάλυπτε το δημοφιλέστερο άθλημα της υφηλίου, ο Κρόιφ άφησε το ίχνος του εμπνέοντας μια νέα γενιά Αμερικανών παικτών. Ο ίδιος απέκτησε γνώσεις για τη διαχείριση συλλόγων και τη φιλανθρωπική δράση.[28][166] Ενδεικτικό είναι ότι υπήρχε όρος στο συμβόλαιό του ότι, σε κάθε εκτός έδρας παιχνίδι, θα προπονούσε παιδιά με προβλήματα αναπηρίας. Λίγους μήνες μετά την αποχώρησή του, η ομάδα διαλύθηκε.[157]
Με τη φανέλα του Άγιαξ το 1981
Την περίοδο 1983–84 έκλεισε την καριέρα του στη Φέγενορντ σε ηλικία 37 χρονών, βοηθώντας σημαντικά την ομάδα να πάρει το πρωτάθλημα και το Κύπελλο Ολλανδίας ανατρέποντας με αυτόν τον τρόπο πλήρως την εικόνα της προηγούμενης χρονιάς.[170][179][180] Η μεταγραφή στη μεγαλύτερη αντίπαλο του Άγιαξ δεν ήταν εύκολη υπόθεση όχι μόνο για τον ίδιο αλλά περισσότερο για τους φιλάθλους της νέας ομάδας,[78] οι οποίοι πάρα το καλό ξεκίνημα είδαν την ομάδα να συντρίβεται με 8–2 από τη μεγάλη αντίπαλο στο πρώτο ντέρμπι. Η κατάσταση βελτιώθηκε με μία σειρά 15 αγώνων χωρίς ήττα και τη νίκη στο ντέρμπι-ρεβάνς με 4–1 με τον Κρόιφ να σημειώνει ένα τέρμα. Μετά από δέκα χρόνια η Φέγενορντ πήρε τίτλο πρωταθλητή, ο δε Κρόιφ αποθεώθηκε και ανακηρύχθηκε καλύτερος ποδοσφαιριστής στην Ολλανδία για πέμπτη φορά στην καριέρα του.[181][182][183] Αυτός ήταν ο 10ος τίτλος πρωταθλήματος που κατέκτησε στη σταδιοδρομία του.[45][184] Η παρουσία του στην ομάδα αύξησε την μέση προσέλευση των φιλάθλων στους εντός έδρας αγώνες κατά 6.500, γεγονός που είχε να κάνει με τις εμφανίσεις του και όχι με τη δημοτικότητά του.[185] Στις 13 Μαΐου 1984, έπαιξε τον τελευταίο επίσημο αγώνα της ποδοσφαιρικής του καριέρας στο Ντε Κάιπ. Το ολλανδικό πρωτάθλημα είχε ήδη κριθεί, οπότε η συνάντηση απέναντι στην PEC Zwolle αφορούσε στον αποχαιρετισμό του Ολλανδού παίκτη. Μετά από ένα γκολ που σημείωσε, ο Κρόιφ έκανε σήμα στον διαιτητή ότι ήρθε η ώρα να αποχωρήσει από την επαγγελματική του καριέρα ως παίκτης. Ο διαιτητής του έδειξε συμβολικά κόκκινη κάρτα. Οι συμπαίκτες τον ανύψωσαν στους ώμους τους, και έτσι βίωσε τα τελευταία λεπτά της ποδοσφαιρικής του διαδρομής.[186]
Στους ώμους των συμπαικτών του της Φέγενορντ στον τελευταίο αγώνα της καριέρας του
Κλείνοντας την καριέρα του είχε σημειώσει 405 τέρματα σε επίσημους αγώνες, ενώ συμπεριλαμβανομένων και των φιλικών το γενικό σύνολο είναι 594 γκολ (10 μόνο με πέναλτι) και τουλάχιστον 438 τελικές πάσες (ασίστ) με 363 σε επίσημους αγώνες (ανεπίσημα στοιχεία), στους τέσσερις υψηλότερους αριθμούς ασίστ στη ιστορία.[187][188]
Σε ηλικία 19 ετών και 135 ημερών το 1966 και συγκεκριμένα στις 7 Σεπτεμβρίου, αγωνίστηκε για πρώτη φορά με την Εθνική Ολλανδίας με αντίπαλο την Ουγγαρία σε συνάντηση που έγινε για τα προκριματικά του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος του 1968 και έληξε με 2–2 με ένα δικό του τέρμα. Στο δεύτερο όμως διεθνή αγώνα του απέναντι στην Τσεχοσλοβακίας αποβλήθηκε και παρέμεινε εκτός διεθνούς δραστηριότητας για ένα χρόνο, ο πρώτος παίκτης που αναφέρεται ότι αποβλήθηκε στην ιστορία της εθνικής ομάδας της Ολλανδίας.[30][45] Η εθνική Ολλανδίας την εποχή εκείνη βασίστηκε στην ομάδα του Άγιαξ και με εντυπωσιακό τρόπο επανήλθε στο διεθνές στερέωμα έχοντας να συμμετάσχει σε Παγκόσμιο Κύπελλο από το μακρινό 1938, ενώ μεταπολεμικά μεταξύ Ιουνίου 1949 και Απριλίου 1955 έπαιξε 27 αγώνες και κέρδισε μόνο τους δύο.[131][189][190]
Με τη φανέλα της εθνικής το 1974
Η επέλαση του Κρόιφ (δεξιά) στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1974. Ο προσωπικός του φρουρός Μπέρτι Φογκτς (αριστερά) αδυνατούσε να τον αναχαιτίσει και τελικά ο μη εικονιζόμενος Ούλι Χένες τον ανέτρεψε από την αντίθετη πλευρά.
Στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του 1976 η Ολλανδία απρόσμενα έχασε στον ημιτελικό από την μετέπειτα πρωταθλήτρια Τσεχοσλοβακία με 3–1 στην παράταση μετά από ένα σκληρό αγώνα με τρεις αποβολές (δύο από τις οποίες των Ολλανδών), ενώ στο μικρό τελικό της διοργάνωσης νίκησε τη Γιουγκοσλαβία κατακτώντας την τρίτη θέση. Οι εμφανίσεις του Κρόιφ ήταν κατώτερες των προσδοκιών, η πλειοψηφία των Ολλανδών ποδοσφαιριστών μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο είχαν μεταγραφεί σε συλλόγους του εξωτερικού, η συνοχή της ομάδας ήταν περιορισμένη και έτσι ο μεγάλος εθνικός τίτλος δεν ήρθε ούτε σε αυτή τη διοργάνωση.[235][236][237] Στην εθνική Ολλανδίας αγωνίστηκε 48 φορές, από τις οποίες τις 34 ως αρχηγός και πέτυχε 33 γκολ. Σε όσους αγώνες σκόραρε η Ολλανδία δεν έχασε. Μεταξύ 1970 και 1974 σε όσους αγώνες της εθνικής ομάδας συμμετείχε, η νίκη ήταν το αποτέλεσμα εκτός του τελικού του Παγκοσμίου Κυπέλλου.[45][238][239]
Μία άλλη καινοτομία που εισήγαγε ο Ολλανδός, ήταν και η φανέλα με το νούμερο 14.[29][260][261] Μέχρι τη δεκαετία του 1990 τα νούμερα στις φανέλες των ποδοσφαιριστών δεν ήταν προσωπικά και σε κάθε αγώνα οι βασικοί παίκτες χρησιμοποιούσαν νούμερα από το 1 έως το 11 και οι αναπληρωματικοί τα νούμερα από το 12 έως το 16 (τότε οι αποστολές ήταν δεκαεξάδες). Κάθε παίκτης συνήθιζε να έχει συγκεκριμένο νούμερο, αλλά αν για τον όποιο λόγο δεν ήταν βασικός, το νούμερο αυτό δινόταν σε άλλον παίκτη.
Από τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1974
Ο Κρόιφ αρχικά αγωνιζόταν με το νούμερο 9. Κατά την έναρξη της αγωνιστικής περιόδου 1970–71 όμως, ένας τραυματισμός τον κράτησε εκτός αγώνων μέχρι την 30ή Οκτωβρίου 1970. Όταν επέστρεψε σε αγώνα με αντίπαλο την Αϊντχόφεν, το νούμερο 9 είχε δοθεί στον συμπαίκτη του Γκάρι Μιούρεν. Τότε αποφάσισε να αγωνιστεί με τη φανέλα με το 14, νούμερο που χρησιμοποιούσε μόνιμα έκτοτε. Το γεγονός αυτό ξένισε τους ποδοσφαιρόφιλους σ΄ όλον τον κόσμο, αλλά κατέληξε να γίνει το σήμα κατατεθέν του Κρόιφ. Μάλιστα, αρχικά η χρήση του 14 δεν επιτρεπόταν στους διεθνείς αγώνες, είτε του Άγιαξ είτε της εθνικής Ολλανδίας και τότε αγωνιζόταν πάλι με το 9. Το 2007 ο Άγιαξ απέσυρε τη φανέλα με το νούμερο 14.[262][263][264]
Όταν αποχώρησε από το ποδόσφαιρο ακολούθησε καριέρα προπονητή. Ξεκίνησε το 1986 με τον Άγιαξ (που παρέμεινε η μεγάλη του αγάπη) μέχρι το 1988,[265] οπότε και ανέλαβε την Μπαρτσελόνα στην οποία παρέμεινε έως το 1996. Από το 2009 έως το 2013 ήταν προπονητής της μη επίσημα αναγνωρισμένης Εθνικής Καταλονίας.[266]
Στις 6 Ιουνίου 1985 υπέγραψε το πρώτο συμβόλαιο ως προπονητής.[267] Ενώ η τάση στη δεκαετία του 1980 ευνοούσε όλο και πιο αμυντικούς σχηματισμούς (η Αργεντινή κέρδισε το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1986 παίζοντας ένα σύστημα 3–5–2), υιοθέτησε ένα ​​τολμηρό σύστημα 3–4–3 με έναν από τους μέσους να έχει καθαρά ανασταλτική λειτουργία. Θα παραμείνει ο προτιμώμενος σχηματισμός του συλλόγου για τουλάχιστον μία δεκαετία έως τη νίκη του 1995 στον τελικό του Τσάμπιονς Λιγκ.[53][268][269] Στην Ολλανδία δόθηκε ιδιαίτερη εκτίμηση για την επιθετική αίσθηση που επέβαλε, αλλά και για την αξιέπαινη δουλειά του με τα ταλέντα μετά από αναδιάρθρωση των ακαδημιών, εντοπίζοντας ενδεικτικά τους Μάρκο Βαν Μπάστεν, Φρανκ Ράικαρτ και Ντένις Μπέργκαμπ.[226][270] Η προπονητική του φιλοσοφία εμπεριείχε ως σημαντικό συστατικό της την δουλειά των παικτών του στα αδύναμα σημεία τους. Περνούσε πολλές ώρες με τους παίκτες μεμονωμένα προσπαθώντας να τους βοηθήσει να ξεπεράσουν τις αδυναμίες τους.[140] Στην αγωνιστική περίοδο 1985–86 ο Άγιαξ έπαιξε το γνωστό επιθετικό ποδόσφαιρο που υποστήριζε ο νέος προπονητής σημειώνοντας 120 τέρματα στο πρωτάθλημα έχοντας θετικό ισοζύγιο 85 γκολ, αλλά ισοβάθμησε με την Αϊντχόφεν και έχασε τον τίτλο παρά τη μεγάλη διαφορά τερμάτων.[43][269][271] Την επόμενη χρονιά κέρδισε το Κύπελλο Ολλανδίας και το Κύπελλο Κυπελλούχων Ευρώπης νικώντας στον τελικό την Λοκομοτίβ Λειψίας με 1–0 στον τελικό της Αθήνας.[272][273]
Ως προπονητής του Άγιαξ (στη μέση) το 1987
Με 11 τρόπαια, ο Κρόιφ ήταν ο πιο επιτυχημένος προπονητής του συλλόγου, αλλά από τότε έχει ξεπεραστεί από τον πρώην παίκτη του Πεπ Γκουαρντιόλα, ο οποίος πήρε 15. Στις τελευταίες δύο χρονιές του, ωστόσο, δεν κατάφερε να κερδίσει κανένα τρόπαιο.[59][297][298] Παρ' αυτά είναι ο προπονητής με τους περισσότερους αγώνες στην ιστορία της Μπαρτσελόνα και με τις περισσότερες νίκες.[299]
Την ευθύνη της εθνικής ομάδας της Καταλονίας την είχε σε συνολικά τέσσερις αγώνες μόνο, μιας και η ομάδα δεν είναι επίσημα αναγνωρισμένη. Είχε δύο νίκες και δύο ισοπαλίες.[300] Στις 22 Δεκεμβρίου 2009 η Καταλονία σημείωσε μία αξιομνημόνευτη νίκη επί της Αργεντινής του Ντιέγκο Μαραντόνα με 4–2.[301]
Φωτογραφία του 2013 ως προπονητή της Εθνικής Καταλονίας
Ο Κρόιφ ήταν τακτικός καπνιστής από τα 14 χρόνια του μέχρι την ημέρα που υποβλήθηκε σε διπλή χειρουργική επέμβαση παράκαμψης καρδιάς το 1991, μετά από την οποία διέκοψε το κάπνισμα.[274][307] Συμμετείχε επίσης στην εκστρατεία κατά του καπνίσματος που ανέπτυξε το Υπουργείο Υγείας της αυτόνομης κυβέρνησης της Καταλονίας.[61][274]
Όταν έγινε 50 ετών το 1997, σχεδόν κάθε εφημερίδα και περιοδικό στην Ολλανδία δημοσίευσε ένα ειδικό αφιέρωμα στον Κρόιφ. Προσκλήθηκε σε εκατοντάδες εκδηλώσεις που διοργανώθηκαν προς τιμή του γεγονότος. Ένα έθνος που δεν είχε εκτιμήσει όσο έπρεπε το διαπρεπέστερο πολίτη του εξέφραζε την αναγνώριση που δεν έτυχε τις προηγούμενες δεκαετίες. Αυτή ήταν η κορυφή της φήμης του. Ολλανδοί έλεγαν ο ένας στον άλλο ανέκδοτα για την ιδιοφυΐα που είχε παραμείνει ένας συνηθισμένος άνθρωπος: ο ίδιος έτρωγε στον πάγκο σε μπαρ του Άμστερνταμ ή έκανε ποδηλασία περνώντας ​​από το σπίτι ενός ξένου και χαιρετώντας φιλικά.[40] Μελέτη της εποχής απέδειξε ότι δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι στην υφήλιο γνώριζαν τον Κρόιφ.[239]
Με τη χρυσή μπάλα ως καλύτερος παίκτης του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1974
Το 2010 ο αστεροειδής 14282 πήρε το όνομά του, και ήταν το τρίτο ουράνιο σώμα με όνομα ποδοσφαιριστή μετά τους Γιόζεφ Μπίτσαν και Φέρεντς Πούσκας.[329][330] Το 2011 ήταν ένα από τα 15 πρώτα μέλη που εισήχθησαν στην Αίθουσα Φήμης του Ποδοσφαίρου (Hall of Fame) που βρίσκεται στην Πατσούκα, της πολιτείας Ιδάλγο του Μεξικού.[331][332]
Ο Κρόιφ σε αγώνα του πρωταθλήματος του 1970 ανάμεσα σε δύο αντιπάλους
Το σημαντικότερο στοιχείο στην ζωή του Κρόιφ είναι η κληρονομιά που άφησε στο σύγχρονο ποδόσφαιρο.[17][251][354][355] Οι καριέρες άλλων παικτών χαρακτηρίζονται από στιγμές μαγείας ή είναι γεμάτες νίκες αλλά η διαδρομή του Κρόιφ μπορεί να θεωρηθεί μοναδική. Αρκετοί έφτασαν στην κορυφή και ως παίκτες και ως προπονητές, όμως ο Κρόιφ είναι ο μοναδικός που εντυπωσίασε τον πλανήτη ως παίκτης και μετά άλλαξε για πάντα το ποδόσφαιρο ως προπονητής. Ως παίκτης, μπορεί να καυχηθεί ότι έχτισε το μύθο τριών μεγάλων ομάδων, δύο μεγάλων συλλόγων και της εθνικής ομάδας της χώρας του.[224][307][310][354][356]
Ο Κρόιφ (αριστερά) στην υποδοχή της Εθνικής Ολλανδίας στο αεροδρόμιο του Άμστερνταμ την επόμενη του τελικού του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1974
ΗΠΑ : 1979–1980 Λος Άντζελες Άζτεκς
ΗΠΑ : 1980–1981 Ουάσινγκτον Ντίπλοματς
Στατιστικά στοιχεία επίσημων αγώνων σε συλλόγουςΕπεξεργασία
Πηγές : IFFHS, The World of Johan Cruyff
Επίσημοι διεθνείς αγώνες και τέρματα ανά έτος
Ειδικά στατιστικά στοιχεία επίσημων αγώνωνΕπεξεργασία
Πηγές : RSSSF, L'ÉQUIPE, File Dropper, Statscrew.
1991 , 1992 , 1994
Χρυσή Μπάλα (Ballon d'Or) (3) : 1971 , 1973 , 1974
Τρίτη θέση : 1975
Ολλανδός ποδοσφαιριστής της χρονιάς (5) : 1967, 1968, 1969, 1971, 1984
Ολλανδός αθλητής της χρονιάς (2) : 1973 , 1974
Πρώτος σκόρερ πρωταθλήματος Ολλανδίας (2) : 1967 , 1972
Πρώτος σκόρερ Κυπέλλου Ολλανδίας (5) : 1967 , 1968 , 1970 , 1971 , 1972
Πρώτος σκόρερ Κυπέλλου Πρωταθλητριών : 1972
Παγκόσμιο Κύπελλο Καλύτερος παίκτης (Χρυσή Μπάλα) : 1974
IOC Ευρωπαίος ποδοσφαιριστής της σεζόν (2) : 1970–71 , 1972–73
Βραβείο Don Balon (καλύτερος ξένος ποδοσφαιριστής του ισπανικού πρωταθλήματος) (2) : 1977 , 1978
Βορειοαμερικανική ποδοσφαιρική ένωση (NASL) πολυτιμότερος παίκτης (MVP) : 1979
FIFA Καλύτερη ομάδα Παγκοσμίου Κυπέλλου : 1974
FIFA Καλύτερη ομάδα Παγκοσμίων Κυπέλλων : 1994
FIFA Ομάδα όνειρο των Παγκοσμίων Κυπέλλων : 2002
Παγκόσμια Ομάδα του 20ού αιώνα : 1998
IFFHS : Παγκόσμια Ομάδα του 20ού αιώνα
World Soccer περιοδικό : Οι καλύτεροι ΧΙ όλων των εποχών : 2013
World Soccer περιοδικό : Οι μεγαλύτεροι παίκτες του 20ού αιώνα : 3η θέση
IFFHS Παγκόσμια Ομάδα - Όνειρο Όλων των Εποχών : 2021
France Football Παίκτης του αιώνα : 3η θέση
IFFHS Ευρωπαίος παίκτης του 20ού αιώνα : 1η θέση
IFFHS Παίκτης του αιώνα : 2η θέση
Προεδρικό Βραβείο της ΟΥΕΦΑ (UEFA Presidential Award) : 2013
Laureus World Sports Award : 2006
Laureus Spirit of Sport Award : 2016
World Soccer περιοδικό : Προπονητής της Χρονιάς 1987
Βραβείο Don Balon για τον προπονητή της χρονιάς (2) : 1991 , 1992
Onze d'Or για τον προπονητή της χρονιάς (2) : 1992 , 1994
France Football : 4ος καλύτερος προπονητής όλων των εποχών 2019
Τάγμα Αξίας της FIFA (Ordre du mérite de la FIFA) : 2010
Ιππότης του Τάγματος της Οράγγης-Νάσσαου (Ridder Orde van Oranje-Nassau) : 1974
Αξιωματικός του Τάγματος της Οράγγης-Νάσσαου (Officier Orde van Oranje-Nassau) : 2002
↑ «FIFA : Cruyff, le plus grand maestro néerlandais» (στα Γαλλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Μαΐου 2020. Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruijff» (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Ιουλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 3 Ιουλίου 2022.
↑ «Top 5 Greatest Players In The History Of Football» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Οκτωβρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2021.
↑ «UEFA : Remembering Johan Cruyff, the people's player» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Ιουλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2022.
↑ «Murió el fútbol» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιουλίου 2020.
↑ «THE TIMES : Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Ιουλίου 2020.
↑ «¿Quién es el mejor jugador de la historia del fútbol?» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2022.
↑ «IFFHS XXth CENTURY (1901-2000) WORLD PLAYER - PELE NUMBER 1» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Ιουλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2022.
↑ 9,0 9,1 «IFFHS HISTORY : EUROPE – THE PLAYER OF THE CENTURY (1900-1999)» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Ιουνίου 2021. Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2021.
↑ «France Football's Football Player of the Century» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Μαρτίου 2020.
↑ «The 100 greatest football managers of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «The 50 Greatest Football Managers of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2021.
↑ «Los 50 mejores entrenadores de la historia del fútbol» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ «Adiós Johan Cruyff, gracias por todo leyenda» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Forget Pele, Maradona, Messi and Ronaldo - Johan Cruyff Has to Be Greatest of All Time» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Ιουλίου 2020. Ανακτήθηκε στις 10 Ιουλίου 2020.
↑ «Tra Pelé e Maradona ecco perché scelgo Cruijff» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2020.
↑ 17,0 17,1 17,2 «Johan Cruyff is soccer's greatest mythical figure» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2020.
↑ 18,0 18,1 «Cruyff nell'anno di Maradona e Pelé: perché l'olandese è sullo stesso piano (ed è il più grande uomo di calcio della storia)» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2022.
↑ «World Team of the 20th Century» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2021.
↑ «Η καλύτερη 11άδα του 20ού αιώνα». Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2021.
↑ «FIFA : They said It: Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Οκτωβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2020.
↑ 22,0 22,1 22,2 «Legend Johan Cruyff: The Architect Of The Most Attractive Football In The World» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 23,0 23,1 23,2 23,3 «JOHAN CRUYFF'S LEGACY? THE WHOLE OF MODERN FOOTBALL» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Νοεμβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020.
↑ 24,0 24,1 «How Johan Cruyff and Ajax thought 'outside the box' to reach the top» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020.
↑ 25,0 25,1 «Johan Cruyff: The Visionary Who Became the Most Important Man in the History of Football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 26,0 26,1 «Nummer Veertien! – The legend and legacy of Johann Cruyff at Ajax» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Σεπτεμβρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ 27,0 27,1 27,2 «Genesi di un mito» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ 28,0 28,1 «JOHAN CRUYFF: TALENT SPOTTER, MANAGER, ORCHESTRATOR AND GENIUS» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020.
↑ 29,0 29,1 29,2 29,3 «Johan Cruyff was one of football's greatest trailblazers on and off pitch» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020.
↑ 30,0 30,1 «Γιόχαν Κρόιφ - Ο Ιπτάμενος Ολλανδός». Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ 31,0 31,1 «Johan Cruijff, il Profeta del Gol: l'uomo che ha cambiato il calcio» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2020.
↑ 32,0 32,1 «Nummer Veertien! – The legend and legacy of Johann Cruyff at Ajax» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Ιουλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2022.
↑ 33,0 33,1 «Έξι χρόνια μετά: ο Γιόχαν Κρόιφ ήταν, είναι, θα είναι το ποδόσφαιρο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Σεπτεμβρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ 34,0 34,1 34,2 «Johan Cruyff : The total Voetballer» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «Cruyff as a player» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2020.
↑ «Eredivisie Historie» (στα Ολλανδικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Οκτωβρίου 2007. Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «Βικ Μπάκιγχαμ : Ο μέντορας του Γιόχαν Κρόιφ που πέρασε και από τον Ολυμπιακό». Ανακτήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2020.
↑ «GLASGOW, 1872: THE BIRTH OF TIKI-TAKA» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Αυγούστου 2021.
↑ 39,0 39,1 «AJAX-Johan Cruijff: The Player» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Ιουνίου 2020. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.
↑ 40,0 40,1 40,2 40,3 «Johan Cruyff: The player, the coach, the legacy» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020.
↑ «CRUIJFF Johann: il Papero d'oro» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Ιουλίου 2021.
↑ 42,0 42,1 42,2 «UNA LUZ EN EL INFIERNO» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 43,0 43,1 43,2 «6 of Johan Cruyff's career highlights» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «AFC Ajax : season 1966-1967» (στα Ολλανδικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Μαΐου 2019. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ 45,0 45,1 45,2 45,3 45,4 45,5 «Johan Cruyff: The numbers that made a legend» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff : player» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2022.
↑ 47,0 47,1 47,2 «Johan Cruyff Timeline as a player» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.
↑ 48,0 48,1 «Γιόχαν Κρόιφ, ο μεγαλύτερος Ευρωπαίος όλων των εποχών». Ανακτήθηκε στις 25 Μαρτίου 2021.
↑ «NEW - IFFHS ALL TIME WORLD'S BEST SERIAL LEAGUE GOAL SCORERS» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Μαΐου 2022. Ανακτήθηκε στις 29 Μαΐου 2022.
↑ 50,0 50,1 «FIFA : A tribute to Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουλίου 2021.
↑ 51,0 51,1 51,2 «Netherlands - Eredivisie Top Scorers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2020.
↑ «HOW THE JOHANS, CRUYFF AND NEESKENS, CHANGED THE DYNAMIC OF FOOTBALL FOREVER» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020.
↑ 53,0 53,1 53,2 «Why Johan Cruyff Meant So Much» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff's legacy, five years after his death: How he shaped Ajax, Barcelona, world soccer» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Αυγούστου 2021.
↑ «Γκουαρδιόλα, Μπουσκέτς, Ρόδρι: Δημιουργήματα του «totaal voetbal» του Κρόιφ!». Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2021.
↑ «Dutch football : Eredivisie - Records» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Οκτωβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020.
↑ 57,0 57,1 «Cruyff's Turn: How Barcelona's Greatest Icon Created Its Greatest Player» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020.
↑ «Seven Most Naturally God Gifted Footballers Ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020.
↑ 59,0 59,1 59,2 «Johan Cryuff : an emblem of total football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2020.
↑ 60,0 60,1 «Ομάδες που έγραψαν ιστορία: Το ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο του Άγιαξ». Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 61,0 61,1 «Johan Cruyff: Football fluidity personified» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Goodbye Mr. Total Football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Αυγούστου 2021.
↑ «'THAT WAS CRUYFF': HOW ONE MAN CHANGED FOOTBALL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2020.
↑ 64,0 64,1 «Jοhan Cruyff: «Ο ιπτάμενος Ολλανδός»». Ανακτήθηκε στις 21 Απριλίου 2021.
↑ 65,0 65,1 «Barcelona were transformed by Johan Cruyff not once but twice, and for ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020.
↑ 66,0 66,1 «HOW JOHAN CRYUFF CHANGED BARÇA FOREVER» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 67,0 67,1 67,2 «In Search Of Johan Cruijff…» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 68,0 68,1 «Johan Cruyff Was Right» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2020.
↑ «The New York Times : On Team of All-Time Greats, Pelé Shines Brightest» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2021.
↑ 70,0 70,1 «Postscript: Johan Cruyff, Total Footballer» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Νοεμβρίου 2020.
↑ «THE SUNDAY TIMES : It was all about timing for Johan» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Αυγούστου 2021.
↑ «The man who took Ajax to new heights and the brink of destruction» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Αυγούστου 2021.
↑ «How Johan Cruyff fell in love with Liverpool, Anfield and English football to create his biggest regret» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Νοεμβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020.
↑ «Η πρώτη μεγάλη ευρωπαϊκή παράσταση του Άγιαξ». Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2021.
↑ 75,0 75,1 «Ο Χ. Σωτηρακόπουλος γράφει για τον αξέχαστο Γιόχαν Κρόιφ!». Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2020.
↑ «UEFA: Champions League 1968 - A Luz (old) - Lisbon Quarter-finals, 2nd leg: Benfica 1-3 Ajax» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2021.
↑ 77,0 77,1 «Le Monde : Johan Cruyff, le footballeur total» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 78,0 78,1 «Η ιστορία του Άγιαξ». Ανακτήθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «UEFA : 1968/69: Prati rises to the occasion» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2022.
↑ «UEFA : 1970/71: Cruyff pulls the string» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «UEFA 1971/72: Cruyff double keeps Ajax in command» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2021.
↑ «Catenaccio vs Total Football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Portrait of an iconic team: Ajax 1965-1973» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Αυγούστου 2021.
↑ «Champions Cup/Champions League Topscorers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Lewandowski can catch the records of Cruyff and Cristiano Ronaldo» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Οκτωβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Podwójna potrójna korona Lewandowskiego. Polak dołączył do Johana Cruyffa» (στα Πολωνικά). Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1972» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 88,0 88,1 88,2 «European Footballer of the Year ("Ballon d'Or")» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2020.
↑ «Johan Cruyff's career in pictures» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Intercontinental Club Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.
↑ «En Avellaneda: La noche en que Johan Cruyff jugó su único partido en Argentina y lo sacaron de la cancha con un patadón» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 31 Ιουλίου 2021.
↑ 92,0 92,1 «European Super Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.
↑ «Rangers v Ajax – January 1973» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2022.
↑ «Can Bayern or PSG join the list of treble winners this season?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020.
↑ «Best football seasons: What are top global clubs' greatest-ever years for trophies?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020.
↑ 96,0 96,1 96,2 96,3 «Johan Cruyff's 10 Greatest Moments» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2021.
↑ «Τα 50 κορυφαία ματς όλων των εποχών (17): Άγιαξ – Μπάγερν Μονάχου 4-0 (1973)». Ανακτήθηκε στις 19 Μαΐου 2020.
↑ «Ajax - Bayern München beste wedstrijd ooit» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουνίου 2020.
↑ «Ajax-Bayern: il più bel quarto di finale di sempre» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2022.
↑ «UEFA : 1972/73: Rep makes it three for Ajax» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2022.
↑ «Οι 5 καλύτερες ομάδες στο Πρωταθλητριών : Άγιαξ 1971-1973». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Μαρτίου 2020. Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2020.
↑ «UEFA : The greatest teams of all time: Ajax 1971–73» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020.
↑ «The great European Cup teams: Ajax 1971-73» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2020.
↑ 104,0 104,1 104,2 «Kolumne – Meine Champions Als Johan Cruyff weg wollte» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 16 Μαρτίου 2021.
↑ «The 50 best football teams of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020.
↑ «El mejor equipo de la historia» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2020.
↑ «The great European Cup teams: Ajax 1971-73» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020.
↑ «The 20 Greatest Ever Soccer Teams» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2020.
↑ 109,0 109,1 109,2 109,3 «Johan Cruyff: father of modern game who also shaped Dutch culture» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Ιουνίου 2021. Ανακτήθηκε στις 13 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «Football's greatests : Ajax 1970-1973» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2020.
↑ «Το Total Football του Άγιαξ». Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2021.
↑ 112,0 112,1 112,2 «Libri: "Il Calcio Anni '70". Johan Cruijff e il giorno del "Gol imposible"» (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Σεπτεμβρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «Γιόχαν Κρόιφ: Μια σπάνια συνέντευξη». Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff: An incredibly cool footballer, a terribly uncool musician» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Δεκεμβρίου 2020.
↑ 115,0 115,1 «Η σπάνια «τουλίπα» από άλλο πλανήτη». Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2021.
↑ «Gareth Bale: The history of the world transfer record» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Μαΐου 2020.
↑ 117,0 117,1 «Johan Cruyff and the reign in Spain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020.
↑ 118,0 118,1 «Dutch Master: Total Football Legend Johan Cruyff Died On This Day In 2016» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιουνίου 2021.
↑ «Η μεταγραφή ρεκόρ του Κρόιφ στην Μπαρτσελόνα ολοκληρώθηκε μέσω εκβιασμών και τραπεζικής βοήθειας». Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «50 años del flechazo de Cruyff con el Barça» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Κρόιφ: Το «αντίο» από τον Άγιαξ, και η κόντρα με τον Φράνκο». Ανακτήθηκε στις 9 Ιουνίου 2020.
↑ «Der Schlaks, der Barça wachküsste» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff's leftwing legacy lives on as rich are barred from renting childhood home» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «La tiranía del éxito» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2020.
↑ «Franz Beckenbauer & Johan Cruyff: Der FC Barcelona wird immer größer als der FC Bayern sein» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2016.
↑ «Beckenbauer: If Bale and Ronaldo are worth €100m, Cruyff would be worth billions» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2016.
↑ «La primera derrota de Cruyff en Liga» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020.
↑ 128,0 128,1 «The Barça factor: Johan Cruyff's indelible mark at Barcelona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2020.
↑ «FRANCE FOOTBALL : «Le but impossible» de Johan Cruyff avec le FC Barcelona» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ «FC Barcelona launches its first NFT with a magnificent goal from Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Σεπτεμβρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ 131,0 131,1 «FRANCE FOOTBALL : Johan Cruyff (Pays-Bas), nouvel épisode de nos 100 joueurs qui ont marqué l'histoire de la Coupe du monde» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2020.
↑ 132,0 132,1 132,2 «Total Legend: Remembering Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2021.
↑ 133,0 133,1 133,2 «Johan Cruyff – the Dutch maestro who pioneered total football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 134,0 134,1 «Γιόχαν Κρόιφ : 45 χρόνια από τη μέρα που υπέγραψε στη Μπαρτσελόνα». Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020.
↑ «Top 10 Best El Clasico Moments In Football History» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Ballon d'Or : et si le vote avait été ouvert aux non Européens avant 1995 ?» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020.
↑ «14 anecdotes to remember Cruyff by» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Γιόρντι Κρόιφ: Το παιδί – σύμβολο της Βαρκελώνης». Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2020.
↑ «Γιόχαν Κρόιφ: Ο Ευρωπαίος που συναγωνιζόταν Πελέ και Μαραντόνα». Ανακτήθηκε στις 28 Ιουνίου 2021.
↑ 140,0 140,1 140,2 «Hall of Fame : Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ 141,0 141,1 «Johan Cruyff, an incomparable legend» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ «I played with... Cruyff: From earning the captaincy to smoking in the shower» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Spain, Final Tables 1969-1979» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2022.
↑ «The signing of Johan Cruyff by PSG» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2022.
↑ «TROFEO DON BALON». Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «FRANCE FOOTBALL : Johan Cruyff : «En 1974, on donnait du plaisir aux gens»» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουλίου 2020.
↑ «VALDANO: « CRUYFF, UN MYTHE »» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Γιόχαν Κρόιφ: Θέλω να διηγηθώ τη ζωή μου». Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2020.
↑ «De Alfredo Di Stefano a Johan Cruyff: antes de Gianluigi Buffon, otras leyendas se perdieron un Mundial» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «The New York Times : Johan Cruyff, the High Priest of Dutch Soccer, Dies at 68» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «After 30 years, the truth behind Cruyff's World Cup absence» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2020.
↑ «La verdadera razón por la que Cruyff no vino al Mundial 78» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 31 Ιουλίου 2021.
↑ «Το «ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο» πάει Μουντιάλ». Ανακτήθηκε στις 26 Μαρτίου 2021.
↑ «Cruijff wk74finale» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2020.
↑ «WHEN A RAMPANT BAYERN MUNICH TORE UP THE SCRIPT AT CRUYFF'S AJAX FAREWELL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2020.
↑ «Wie die Bayern "König Johan" den Abschied vermiesten» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020.
↑ 157,0 157,1 «JOHAN CRUYFF: THE AMERICAN DIARIES» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Αυγούστου 2020.
↑ 158,0 158,1 158,2 «When Johan Cruyff ruled American soccer: the Dutch master's NASL years» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 159,0 159,1 «When Mr Cruyff went to Washington» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «USA - Footballer of the Year, NASL and MLS Awards» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.
↑ 161,0 161,1 161,2 «Remembering Johan Cruyff's brilliant but bizarre American Dream» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020.
↑ «Johan Cruyff's Very Best Goals» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «Top Seven Great Goals from the (Old) NASL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουλίου 2021.
↑ «1980 North American Soccer League Leaders» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «Johan Cruyff Brought His Magic To The US In The 1970s» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «Johan Cruyff: The American Years» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020.
↑ «La aventura de Cruyff en el Levante» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020.
↑ «JOHAN CRUYFF AND LEVANTE UD (A DUTCH GENIUS IN VALENCIA)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαρτίου 2021.
↑ «AFC-Ajax info : Ajax - HFC Haarlem 4 - 1 (12/6/1981)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020.
↑ 170,0 170,1 «Γιόχαν Κρόιφ: Οι τρεις απόπειρες της Φέγενορντ και η απόρριψη του Άγιαξ που ενεργοποίησε τη μεγαλύτερη «βόμβα» του ολλανδικού ποδοσφαίρου». Ανακτήθηκε στις 19 Δεκεμβρίου 2021.
↑ «De "extra's" van Cruijff» (στα Ολλανδικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2020.
↑ «36 jaar geleden deed Johan Cruijff iets unieks met z'n ENIGE penalty bij Ajax (video)» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020.
↑ «Foot nostalgie : le jour où Cruyff a révolutionné les penalties» (στα Γαλλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Ιουνίου 2021. Ανακτήθηκε στις 13 Ιουνίου 2021.
↑ «Before Messi and Suárez, there was Cruyff and Olsen...» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Die Fußball-Welt trauert um "König Johan"» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020.
↑ «El penal de Messi que hizo feliz a Cruyff» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2022.
↑ «Johan Cruyff turned a PE teacher into a left winger to exact revenge on Ajax» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 178,0 178,1 «Johan Cruyff's Complicated Legacy» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020.
↑ «Cruyff.com : Playing for Feyenord» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff: The man who enacted football's greatest moment» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιουνίου 2022.
↑ «'Feyenoord forever, Cruyff never': when Ajax legend crossed the divide» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Απριλίου 2021.
↑ «WHEN AJAX DIDN'T WANT JOHAN CRUYFF HE LEFT FOR FEYENOORD … AND WON THE DOUBLE» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Αυγούστου 2020.
↑ «Johan Cruyff's season at Feyenoord when he took his revenge on Ajax» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαρτίου 2021.
↑ «Top Football Players: Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Μαρτίου 2021.
↑ «Not Johan Cruyff's popularity but rather his talent attracted more spectators to stadium De Kuip» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Μαρτίου 2022.
↑ «Johan Cruijff: The Player» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Ιουνίου 2020. Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020.
↑ «Top-40 Footballers with Most Goal Contributions (Goals + Assists) in history» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Ιουνίου 2022. Ανακτήθηκε στις 13 Ιουνίου 2022.
↑ «Cruijff all matches» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020.
↑ 189,0 189,1 «The Demise of Dutch Football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020.
↑ «So near yet so far: coming second in style» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Ιανουαρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 14 Μαΐου 2020.
↑ 191,0 191,1 «Ολλανδία 1974-1978: Η καλύτερη ομάδα που δεν κέρδισε τίποτα». Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020.
↑ «World Cup 1974 qualifications» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2021.
↑ «Γιόχαν Κρόιφ : ο βασιλιάς χωρίς στέμμα». Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2020.
↑ 194,0 194,1 «'The Dutch team of 1974 is often compared to The Beatles with Johan Cruyff as John Lennon'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Μαΐου 2020.
↑ «Looking at the extraordinary success of the 'Clockwork Orange': examining the brilliance of total football played by the Netherlands» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ 196,0 196,1 «Cruyff, el genio de las dos revoluciones» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Cruyff, el motor de la Naranja Mecánica» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 3 Απριλίου 2021.
↑ «World Cup stunning moments: the Cruyff Turn is born in 1974» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ «Γιόχαν Κρόιφ : Η ... στροφή που νίκησε τον χρόνο». Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020.
↑ «Johan Cruyff: The Dutch maestro who changed the game with Total Football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «3 Most Skillful Footballers Doing What They Do Best» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Simplicity matters: how did the Cruyff Turn become so iconic?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιουλίου 2022.
↑ «Γιάν Όλσον: «Μεγαλύτερη στιγμή μου όταν με ντρίμπλαρε ο Κρόιφ»». Ανακτήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Football Tricks and the Players Who Invented Them» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2020.
↑ «History's greatest teams : The total football of 1974 Netherlands» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Μαΐου 2020.
↑ «Τα 50 κορυφαία ματς όλων των εποχών (7): Ολλανδία – Αργεντινή 4-0 (1974)». Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020.
↑ «50 greatest World Cup goals countdown: No.42 - Johan Cruyff's moment of magic vs Argentina in 1974» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Νοεμβρίου 2020.
↑ 208,0 208,1 «Johan Cruyff and the 1974 World Cup final» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Η ομάδα που θα γινόταν βασίλισσα: Ουγγαρία 1954 εναντίον Ολλανδίας 1974». Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020.
↑ «The Day Total Football Died: With David Winner, author of Brilliant Orange» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2020.
↑ «When the Dutch led the way» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Αυγούστου 2021.
↑ «Μουντιάλ 1974: Ολλανδία - Δυτική Γερμανία, ένας υπέροχος τελικός (pics & vid)». Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020.
↑ «Johan Cruyff – der Kicker, der auch neben dem Rasen alles gab» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2020.
↑ «An ode to the Cruyff turn - the beautiful game's most blissful act of chicanery» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2020.
↑ «FIFA : Neeskens just about holds his nerve» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2021.
↑ 216,0 216,1 «Der Schlaks, der Barça wachküsste» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020.
↑ «Johan Cruyff: All-time Top 20: No. 3» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff: Revolutionär des Fußball» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2020.
↑ «A Shot in Time: Dazzling Holland may have lost 1974 World Cup final but it was Dutch who won our heart» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Μαΐου 2020.
↑ «On Second Thoughts: the 1974 World Cup final» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020.
↑ «Heroes' welcome for defeated Dutch» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουλίου 2021.
↑ «Grandes equipos. Holanda, en un partido decisivo, de ayer a hoy» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff, el puente entre Di Stéfano, Pelé y Maradona» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020.
↑ 224,0 224,1 224,2 «Ο Κρόιφ κάθισε στο θρόνο που έχτισε». Ανακτήθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2021.
↑ «Γιόχαν Κρόιφ: Η συναρπαστική ζωή του "ιπτάμενου Ολλανδού" έγινε βιβλίο». Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020.
↑ 226,0 226,1 «How Johan Cruyff revolutionised Dutch football, the good and the bad» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2020.
↑ «WORLD CUP: Cruyff-inspired Netherlands falls short in 1974» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2020.
↑ «World Cup Best Players (Golden Ball)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Μαΐου 2020.
↑ «FIFA World Cup All Star teams» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουνίου 2016. Ανακτήθηκε στις 27 Μαΐου 2020.
↑ «FIFA : El día que Países Bajos recibió a sus subcampeones como héroes» (στα Ισπανικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Ιουνίου 2021. Ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2021.
↑ «Tactics: Were Holland 1974 the last true innovators?» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Ιουλίου 2015. Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020.
↑ «How Johan Cruyff and Rinus Michels revolutionized Dutch football forever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2020.
↑ «Five reasons to watch Netherlands v West Germany 1974 on SBS» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Νοεμβρίου 2021.
↑ «World All-Time Teams» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Μαΐου 2021.
↑ «Euro 1976: The year the Welsh Dragon roared again» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαΐου 2020.
↑ «Best teams never to win a World Cup: Netherlands 1974» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2021.
↑ «Η τελευταία παράσταση του Κρόιφ…». Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2021.
↑ «Johan Cruijff - Goals in International Matches» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.
↑ 239,0 239,1 239,2 «UEFA : Johan Cruyff celebrates his 65th birthday» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Απριλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2021.
↑ 240,0 240,1 240,2 «Johan Cruyff's renowned methods remembered in autobiography» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020.
↑ 241,0 241,1 «Der König ist tot» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 3 Νοεμβρίου 2020.
↑ «Cruyff, el inmortal» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 12 Νοεμβρίου 2020.
↑ «Rinus Michels and the total football rebellion» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «The total footballer» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2020.
↑ 245,0 245,1 «How Cruyff changed the modern game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020.
↑ 246,0 246,1 «Πώς ο Γιόχαν Κρόιφ άλλαξε το ολλανδικό (και όχι μόνο) ποδόσφαιρο». Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 247,0 247,1 «Dutch soccer great Cruyff dies at 68» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff : the great idealist who proved beauty is best» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «Αφιέρωμα Γιόχαν Κρόιφ : Μία από τις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες που ανέδειξε το παγκόσμιο ποδόσφαιρο - Σπάνιες φωτογραφίες». Ανακτήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Cruyff the conductor edges the successful solo artists» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2021.
↑ 251,0 251,1 251,2 «Great player, greater manager: Johan Cruyff's immeasurable legacy makes him the greatest footballer of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Μαΐου 2020.
↑ «Johan Cruyff Showed the World That Football Is Artistic Expression» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ «Cruyff transformed game into art» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουλίου 2018. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ 254,0 254,1 «Football philosopher» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ «CRUIJFF E KANDINSKIJ, RIVOLUZIONARI TRA GEOMETRIA E COLORE» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «The 13 coolest footballers of all time (according to us)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «The 100 greatest players of all time» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Οκτωβρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 16 Μαΐου 2020.
↑ «Johan Cruijff, morto lo Spinoza del calcio. Dove tutto era e doveva essere gioia» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ «THE TIMES : Beauty more important than winning for Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2021.
↑ «Nummer 14 Johan Cruijff : documentary film» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2020.
↑ «Immortale come Pelè, Maradona, Di Stefano e probabilmente Messi» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff : Why the Dutch Master wore the famous 14 shirt» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «What Made Johan Cruyff, Hero of 1974, the Greatest of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Δεκεμβρίου 2020.
↑ «Όταν ο Κρόιφ πήγε κόντρα σε όλους και φόρεσε το «14»!». Ανακτήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2021.
↑ «Johan Cruyff the positive thinker looks ahead to new lease of football life» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «Cruyff will coach Catalonia team» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020.
↑ 267,0 267,1 «La storia di Cruyff: il "Profeta del gol" che ha cambiato il calcio» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 268,0 268,1 «UEFA : In profile: Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2021.
↑ 269,0 269,1 269,2 «Soccer will never see another Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Ιουνίου 2021. Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2021.
↑ «How Ajax got the magic back under Cruyff disciple Erik ten Hag» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020.
↑ «Έξι χρόνια μετά: ο Γιόχαν Κρόιφ ήταν, είναι, θα είναι το ποδόσφαιρο». Ανακτήθηκε στις 24 Μαρτίου 2022.
↑ «Year Zero: The making of Dennis Bergkamp (Ajax, 1986/87)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.
↑ «Ο δάσκαλος και οι μαθητές του Γιόχαν Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 274,0 274,1 274,2 «How Johan Cruyff quit smoking to save his life and help create today's legendary Barcelona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Αυγούστου 2020.
↑ 275,0 275,1 «Γιόχαν Κρόιφ: Μια μεγάλη προσωπικότητα και ένας υπέροχος παίκτης». Ανακτήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 276,0 276,1 «EYEWITNESS: The forgotten story of how Dutch maestro Johan Cruyff almost played for Aberdeen» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουλίου 2020.
↑ «La Masia 40 anos: de Can Planes para ο Mundo, Parte I» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «LES LEÇONS TACTIQUES DU BARÇA DE CRUYFF» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2020.
↑ 279,0 279,1 «Two years of the death of Johan Cruyff, the man that reinvented the football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2020.
↑ 280,0 280,1 280,2 280,3 «Portrait of an icon: Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Απριλίου 2021.
↑ «Έξι χρόνια χωρίς το Γιόχαν Κρόιφ: Το αποτύπωμα που άφησε στη φιλοσοφία Μπαρτσελόνα και Άγιαξ». Ανακτήθηκε στις 24 Μαρτίου 2022.
↑ 282,0 282,1 282,2 282,3 «How Johan Cruyff reinvented modern football at Barcelona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Όταν ο Στόιτσκοφ έκανε το λάθος να προκαλέσει τον τεράστιο Γιόχαν!». Ανακτήθηκε στις 13 Μαρτίου 2021.
↑ 284,0 284,1 «FC Barcelona : 1988-1996 , the era of the "Dream Team"» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «Copa del Ray 1989-90» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «Barcelona v Milan revisited: The night in 1994 the Dream died» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ «World Football: Μορφές που άλλαξαν την ιστορία». Ανακτήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2020.
↑ «UEFA : 25 years on: Meet Barcelona's first European champions» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2021.
↑ 289,0 289,1 «Why Cruyff matters» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Απριλίου 2020.
↑ «La llama del mito de Cruyff sigue viva en el cuarto año de su adiós» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «UEFA : 1992 Super Cup: Goikoetxea wins it for Barcelona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «Barça 1991/92 season: European catalyst from Cruyff's Dream Team» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «Manchester United vs Barcelona : Six of their best showdowns» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ «"Strikers' trademark goals: the Thierry Henry control-and-place, the Romario toe-poke and more» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ «Η ιστορική "τεσσάρα" της Μίλαν στην Μπαρτσελόνα». Ανακτήθηκε στις 27 Ιουλίου 2021.
↑ «HISTORICBarça 1995/96 season: The end of Johan Cruyff's time as a coach» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020.
↑ «Best Barcelona managers ever : Top 5» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020.
↑ 298,0 298,1 «Johan Cruyff: The Philosopher and Romanticist who changed the Beautiful Game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Αυγούστου 2021.
↑ «Johan Cruyff, la leyenda que hoy cumpliría 73 años» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Coach Cruijff neemt afscheid bij Catalonië met gelijkspel» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020.
↑ «Quando il catalano Cruijff sconfisse Maradona» (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Ιουλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 3 Ιουλίου 2022.
↑ «Eric Cantona's Perfect XI: who broke the King's heart?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020.
↑ «Best football players in the 20th century» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Opinion : Cruyff helped Manchester United and Sir Alex Ferguson win the Champions League» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020.
↑ «Deschamps : "Cruyff a influencé le football dans ses deux carrières"» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020.
↑ «Cruyff, Liedholm's Roma and total football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2020.
↑ 307,0 307,1 307,2 «Ο «Ιπτάμενος Ολλανδός» έπεσε στη γη». Ανακτήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ 308,0 308,1 «Johan Cruyff has died aged 68» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff Institute» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.
↑ 310,0 310,1 310,2 «The New York Times : Cruyff's 'Total Football' Vision Transformed Two Great Clubs» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 311,0 311,1 «Cruijff, l'uomo che ha diviso il calcio tra "prima" e "dopo"» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020.
↑ «KNVB.nl Johan Cruijff Schaal» (στα Ολλανδικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Μαΐου 2020. Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020.
↑ «JOHAN CRUIJFF SCHAAL» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2022.
↑ «The world of Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «Ο Γιόχαν Κρόιφ ανακηρύσσεται καλύτερος Ευρωπαίος ποδοσφαιριστής του αιώνα». Ανακτήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Golden Players take centre stage» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Μαρτίου 2007. Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020.
↑ «Leo, el segundo futbolista con la distinción tras Johan Cruyff» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruijff - En un momento dado» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Dossier : « El Clásico », histoire d'une rivalité historique» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Δείτε τι έκανε ο θρυλικός Γιόχαν Κρόιφ στο γήπεδο!». Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2020.
↑ «Η λαμπερή κληρονομιά του Γιόχαν Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 3 Απριλίου 2021.
↑ 322,0 322,1 «ESPN : Johan Cruyff, father of modern soccer, fades on the sidelines» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020.
↑ «Cruyff soll Davids rassistisch beleidigt haben» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020.
↑ «The Ajax dispute: Cruyff or Van Gaal?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Ajax-Legende Cruyff bricht mit dem Klub» (στα Γερμανικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff: 'Everyone can play football but those values are being lost. We have to bring them back'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 327,0 327,1 «ΓΙΟΧΑΝ ΚΡΟΙΦ : Σύμβολο ποδοσφαιρικού, και όχι μόνον, μεγαλείου». Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2022.
↑ «Johan Cruyff, a sports marketing tribute» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Cruijff krijgt eigen planetoid» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020.
↑ «SCIENTISTS NAME ASTEROID AFTER DUTCH LEGEND JOHAN CRUYFF» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «El Salón de la Fama ya tiene inquilinos» (στα Ισπανικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουνίου 2012. Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2020.
↑ «Hall of Fame of Soccer Mexico and World: World» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2021.
↑ «Dutch football legend Johan Cruyff dies» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2020.
↑ «Johan Cruyff's final months remembered, by his ghostwriter and dear friend» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2020.
↑ «THE TIMES : He was Europe's best and one of the five greatest» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020.
↑ «Los cinco grandes» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «El debate de quién fue el mejor: Pelé, Di Stéfano, Cruyff o Maradona, con permiso de Messi» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «The best European footballer of all time : Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Φεβρουαρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «10 of the Greatest European Footballers of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Αυγούστου 2020.
↑ «El debate de quién fue el mejor: Pelé, Di Stéfano, Cruyff o Maradona, con permiso de Messi» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «The end of Maradona reopens the eternal debate» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Ιουλίου 2022.
↑ «Ο Γιόχαν Κρόιφ μας βοήθησε να καταλάβουμε». Ανακτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Le Monde : « Cruyff, le meilleur joueur de tous les temps »» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff : My Turn (Autobiography)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020.
↑ «Γ1ΟΧ4Ν: «Ευαγγέλιο» μπάλας και ζωής η αυτοβιογραφία του Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020.
↑ «Cruyff Johan-Γιόχαν Η αυτοβιογραφία». Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020.
↑ «Famous People : Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020.
↑ «Το γήπεδο του Άγιαξ έγινε "Γιόχαν Κρόιφ Αρένα"». Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «Stadion in Amsterdam wird nach Johan Cruyff benannt» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020.
↑ «The stadium at the Ciutat Esportiva will be named after Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «Barcelona unveil Johan Cruyff statue» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιουνίου 2021.
↑ «Κρόιφ: Παρουσιάστηκε το άγαλμα έξω από το γήπεδο του Άγιαξ». Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2020.
↑ «Ο Άγιαξ αποκάλυψε το νέο άγαλμα του θρυλικού Γιόχαν Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2021.
↑ 354,0 354,1 «THE TIMES : Johan Cruyff: the most influential man in football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Ιουλίου 2020.
↑ 355,0 355,1 «Πέντε χρόνια χωρίς τον Κρόιφ». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Σεπτεμβρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ 356,0 356,1 356,2 «Johan Cruyff: The Master of Total Football Who Changed Everything» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2020.
↑ «Johan Cruyff: The Dutch mastermind behind modern football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2022.
↑ «Life at FC Barcelona before Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Απριλίου 2021.
↑ «Top-20 Best Football Academies In The World 2020» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Μαρτίου 2021.
↑ «APPLYING THE PRINCIPLES OF JOHAN CRUYFF TO DATA SCIENCE» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff's influence endures as Barcelona complete the 'double-treble'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Le Monde : Cruyff, l'influence d'un joueur de « classe », entraîneur « apôtre du beau jeu »» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff's 20 students of the game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «¿En dónde están los campeones de Europa con el Barcelona en 1992?» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Τα έξι δευτερόλεπτα του Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2021.
↑ 366,0 366,1 «Legacy of a legend: Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020.
↑ «Pep Guardiola: Cruyff's legacy is infinite, we will never forget him» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020.
↑ «Manchester City manager Pep Guardiola owes to his career to his legendary Barcelona mentor Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουλίου 2021.
↑ «Guardiola: Nothing compares to Cruyff's football legacy» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Μαρτίου 2022.
↑ «FC Barcelona : La Masia youth teams learn about Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ 371,0 371,1 «FRANCE FOOTBALL : Johan Cruyff, l'astre éternel» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2020.
↑ «JOHAN CRUIJFF: A LEGACY LEFT IN FOOTBALL» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Ιουλίου 2020. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2020.
↑ «'Ronaldinho made us global and Messi has made us universal' - Bartomeu» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2022.
↑ «Johan Cruyff's legacy lives at both rivals Ajax and Barcelona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «La escuela francesa releva al 'Barçajax'» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Ajax's 25 major transfers since Johan Cruyff left for Barcelona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «FIFA : Farewell to football's thriller incomparable» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Ιουνίου 2021. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2021.
↑ «The long read: The devil and José Mourinho» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020.
↑ «Μπαρτσελόνα: Ασύλληπτο tiki taka από τα 10χρονα της Μπάρτσα». Ανακτήθηκε στις 2 Απριλίου 2021.
↑ 380,0 380,1 «Johan Cruyff: Who made the beautiful game 'beautiful'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Formation. Pourquoi le Barça a dix ans d'avance» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2020.
↑ «Cruyff, la identidad de La Masia» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «Αποχαιρέτα το DNA Barca που ήξερες». Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Los deportistas mundiales adelantados a su época» (στα Ισπανικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Ιουλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 29 Ιουλίου 2021.
↑ «E' morto Johan Cruyff: addio ad una leggenda del calcio» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Γιόχαν Κρόιφ: Ολλανδέ, δεν θα ξεχαστείς ποτέ!». Ανακτήθηκε στις 25 Απριλίου 2021.
↑ «LA PREMIÈRE BIO FRANÇAISE SUR JOHAN CRUIJFF !» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2021.
↑ «Remembering Johan Cruyff, one of soccer's most dazzling geniuses» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Αυγούστου 2017. Ανακτήθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2020.
↑ «Pele, Diego Maradona, Lionel Messi lead tributes for Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2020.
↑ «Total Football: What Ever Happened To the Beautiful Game?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2020.
↑ «The Best World Cup Players Of All Time» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Ιουνίου 2022. Ανακτήθηκε στις 25 Ιουνίου 2022.
↑ «L'ÉQUIPE : Johan Cruyff (1947-2016), quatre ans déjà : une trace à part dans l'histoire du foot» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2022.
↑ «More than a champion: why Johan Cruyff's legacy will only keep growing» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2022.
↑ «Johan Cruyff - The man who made Total Football reality» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Δεκεμβρίου 2020.
↑ «Γιόχαν Κρόιφ: Αλλάζοντας το ποδόσφαιρο». Ανακτήθηκε στις 25 Μαρτίου 2021.
↑ «What Johan Cruyff meant to Barcelona goes far beyond football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Diego Maradona and Johan Cruyff emerge as the greatest forwards of all time in tiered Rankings» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2020.
↑ «LA RIVOLUZIONE DI CRUIJFF: L'AUTOBIOGRAFIA DEL PROFETA DEL CALCIO TOTALE» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff: the revolutionary who changed how the world saw football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020.
↑ «JOHAN CRUYFF'S BEST QUOTES: THE GAME-CHANGING WISDOM OF A TRUE FOOTBALL LEGEND» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 2020.
↑ «12 brilliant Johan Cruyff quotes that prove he was football's ultimate philosopher king» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff Quotes» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020.
↑ «Von Cruyff lernen heißt siegen lernen» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020.
↑ «Johan Cruyff is a sporting pioneer of ethical leadership» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2020.
↑ «50 χρόνια Γιόχαν Κρόιφ - 14 ιστορικές φράσεις». Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2022.
Winner, David : Brilliant Orange: The Neurotic Genius of Dutch Football. (London: Bloomsbury Publishing, 2000), ISBN 978-1590200551
Wilson, Jonathan: Inverting the Pyramid: The History of Football Tactics. (London: Orion Books, 2010), ISBN 978-9606829192
Wilson, Jonathan : The Barcelona Inheritance: The Evolution of Winning Soccer Tactics from Cruyff to Guardiola. (New York: Nation Books, 2018) ISBN 978-1568587851
Brian Glanville : The Story of the World Cup (London: Faber & Faber) ‎ISBN 978-0571325566
Chérif Ghemmour : Johan Cruyff, génie pop et despote (Paris: Hugo Sport, 2015) ISBN 978-2755618945
Sid Lowe : Fear and Loathing in La Liga (Bold Type Books, 2014) ISBN 978-1568584508
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Στα Βικιφθέγματα υπάρχει υλικό σχετικό με το λήμμα:
FC Barcelona : HENDRICK JOHANNES ‘JOHAN’ CRUYFF (Αγγλικά)
Ίδρυμα Γιόχαν Κρόιφ (Αγγλικά)
Γιόχαν Κρόιφ - Η ζωή του
Ο Άγιαξ τα έχει... 121: Ο Μίχελς, ο Κρόιφ και το... totaal voetbal!
Ο Μπόμπι Χάαρμς, ο Άγιαξ κι ο Μανόλης Αναγνωστάκης
Laureus remembers the great Johan Cruyff - Ειδικό αφιέρωμα (Αγγλικά)
JOHAN CRUIJFF, NUMÉRO TOTAL - Αναδρομή στην καριέρα του (Γαλλικά)
Cruyff, l'éternel enfant perdu de la finale de la Coupe du Monde 1974 - Αφιέρωμα στον Κρόιφ και τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1974 (Γαλλικά)