nl nl eo en nl nl en de nl en en nl en en nl en nl fr nl nl en en nl en en en en nl nl nl nl en nl nl nl nl af fr nl nl sv en en pt nl nl nl nl nl nl nl en nl nl nl nl en nl nl nl nl en nl en nl nl nl nl nl nl nl nl nl en nl pl nl nl nl pl nl nl nl en nl en nl en nl nl en nl nl de nl nl nl nl nl nl nl nl fr nl nl en nl en nl nl nl nl en sv nl en nl nl nl nl nl nl nl id sv sv id nl en zh fa zh nl nl sv fa fa zh nl nl nl fr ceb fa zh nl nl nl de tr tr zh da ja nl nl de zh tr zh sv ja nl fr hbs_lat tr zh ceb eu nl nl en en en nl nl nl nl en nl en en nl nl nl nl nl en nl en en nl en en nl en en nl en en nl en en nl en en nl en en en nl en nl fr nl en en nl en en nl en en nl en en nl en en nl en en en nl nl nl en en nl en nl nl nl nl nl en nl it nl it nl fr nl nl nl nl nl nl nl it nl nl nl nl it nl nl nl nl nl it nl en en en fr en en fr en en fi nl en en nl
Bij het bouwen en gebruiken van steigers zijn verschillende partijen betrokken. Naast de opdrachtgever, zijn er de steigerbouwer en de steigergebruiker die ervoor moeten zorgen dat de steiger veilig gebruikt kan worden en ook veilig is voor de omgeving. In de wet staat duidelijk omschreven wie waarvoor verantwoordelijk is. Steigerbouwbedrijf Travhydro legt uit hoe dit in de praktijk werkt.
Werken op steigers is werken op hoogte en gebeurt vaak in risicovolle omstandigheden. Enerzijds is er het risico op valgevaar voor de personen die de steiger bouwen of gebruiken. Anderzijds kan het onvakkundig bouwen of gebruiken van een steiger ernstige risico’s inhouden voor omstaanders en de omgeving. Zowel de steigerbouwer als de steigergebruiker moeten ervoor zorgen dat de steiger gedurende de volledige periode dat hij gebouwd, verbouwd en gebruikt wordt, veilig is.
Het koninklijk besluit van 31 augustus 2005 betreffende het gebruik van arbeidsmiddelen voor tijdelijke werkzaamheden op hoogte (BS 15 september 2005)1 legt de verantwoordelijkheden vast van elke partij. “Het KB gaat uit van doelstellingen. Omdat dit alsnog tot discussies kan leiden, heeft de Vereniging van Stellingbouwbedrijven België (VSBB) een Code van Goede Praktijk Stellingbouw opgesteld”, zegt Anthelme Claeys van Travhydro. “We wilden de wetgeving een praktische invulling geven. Een goede communicatie wat betreft de bouw en het gebruik van steigers is immers essentieel om de veiligheid van werknemers te kunnen garanderen.”
De Code van goede praktijk gaat in het eerste deel uit van het KB, maar geeft opmerkingen bij die passages waar de VSSB dit nodig acht. Het tweede deel omvat enkele technische aanvullingen over onder andere de stabiliteitsberekening, de belastingsklassen, de windbelasting,…
Het is de verantwoordelijkheid van de werkgever, al dan niet de opdrachtgever, van het personeel dat op de steiger werkt om te bepalen aan welke eisen de steiger moet voldoen (draagvermogen, breedte, werkvloer, toegangsmogelijkheden, ontruiming van de steiger, keuringen,…). Deze werkgever bepaalt de regels en moet ervoor zorgen dat de maatregelen worden nageleefd (artikel 6 van het KB van 31 augustus 2005 betreffende het gebruik van arbeidsmiddelen voor tijdelijke werkzaamheden op hoogte, BS van 15 september 2005).
“In de industrie worden deze eisen opgelegd via een lastenboek, in functie van de werkzaamheden. In de bouw wordt bij elke opdracht een offerte gemaakt waarin de eisen naar draagvermogen, breedte, toegangsmogelijkheden,… omschreven worden”, legt Anthelme Claeys uit.
Alvorens van start te gaan met de bouw van de steiger, houdt het team van Travhydro een start-werkvergadering. “Tijdens deze vergadering die op de werf plaatsvindt, worden de risico’s besproken met de ploeg. Er wordt onder andere gekeken of de grond stabiel is, met welke problemen we mogelijk kunnen te maken krijgen,… Het is in feite een soort Last Minute Risicoanalyse (LMRA), zoals voorgeschreven door VCA.” Van deze vergadering wordt ook een document opgesteld. “Ook nadien doen we continu LMRA’s, maar deze worden niet meer schriftelijk vastgelegd.”
De sterkte- en stabiliteitsberekening van een steiger maakt normaal gezien deel uit van de gebruiksaanwijzing van de fabrikant. Indien de berekeningsnota niet beschikbaar is, of niet voorziet in de overwogen structuurfiguratie, dan moet de sterkte- en stabiliteitsberekening gemaakt worden door een persoon die over de nodige kennis beschikt, mits enkele uitzonderingen (zie kader 1). De VSBB raadt aan om een studiedienst in te schakelen. “Diegene die de berekening ondertekent, moet minimaal in het bezit zijn van een diploma industrieel ingenieur (MSC) of gelijkwaardig”, stelt de Code voor Goede Praktijk.
De steigerbouwer moet ook een montage-, ombouw- en demontageschema opstellen wanneer dit niet aanwezig is in de gebruiksaanwijzing van de fabrikant. In dit schema moeten alle elementen staan die betrekking hebben op de steiger. Het schema moet gedurende de volledige periode van de werken aanwezig zijn op de werf en ter beschikking zijn van de inspecteurs belast met het toezicht op het welzijn op het werk.
De steigerbouwer moet ook zorgen voor een instructienota betreffende het gebruik van de steiger. De VSBB maakte een standaard instructienota die kan aangevuld worden waar nodig.
Kader 1: Wanneer moet een sterkte- en stabiliteitsberekening opgesteld worden en wat zijn de uitzonderingen
steigers hoger dan 24 meter, tenzij anders vermeld door de fabrikant;
beklede steigers hoger dan 8 meter met een windvangoppervlak van meer dan 200 m2, uitgezonderd verankerde gevelsteigers;
overbruggingen langer dan 6 meter;
steigers waaraan bouw- en personenliften worden verankerd;
steigers die sterk afwijken van de standaardconfiguratie.
spoedopdracht in geval van calamiteiten,
een opdracht buiten de normale werkuren,
het opstarten of stopzetten van productie in een industriële omgeving
Een steiger bouwen in het inwendige deel van een oven die op voorhand niet kan bekeken worden;
De productie stopzetten in een industriële omgeving waarbij in zeer korte tijd veel complexe steigers moeten gebouwd worden;
Een steiger bouwen rond een industriële installatie zoals een toren/tank/machine waarbij er veel obstakels zijn en waarvan er geen tekeningen bestaan.
Deze uitzonderingen kunnen enkel toegestaan worden als een bevoegd en/of gecertificeerde persoon aanwezig is op de werf. Het is ook de bedoeling dat achteraf alsnog een sterkte- en stabiliteitsberekening gemaakt wordt.
Bron: Code van Goede Praktijk Stellingbouw, Vereniging van StellingBouwbedrijven België
Alvorens de steiger in gebruik mag genomen worden, moet de steigerbouwer de begeleidende documenten doorgeven aan de steigergebruiker: de gebruiksaanwijzing, de sterkte- en stabiliteitsberekening, het montage-, ombouw- en demontageschema en de instructienota. Als aan al deze verplichtingen voldaan wordt, wordt de steiger gekeurd door een steigerkeurder (tot 24 meter hoogte) of steigerinspecteur (hoger dan 24 meter) en wordt er een groene steigerkaart aan gehangen. Deze steigerkaart bevat essentiële gegevens voor alle gebruikers (zie kader 2) en wordt dan ook aan alle toegangen tot de steiger gehangen. “Wanneer er wijzigingen aan een steiger gebeuren, door de steigergebruiker of -bouwer, moet de steigerkaart worden weggenomen. Of er moet duidelijk aangegeven worden dat er PBM’s (valbescherming) moeten gedragen worden”, aldus preventieadviseur Philippe Beels. Op de achterkant van de steigerkaarten van Travhydro staat een memo voor de controle van de steigers. Dit zijn een aantal vragen die de keurder/inspecteur zich moet stellen alvorens de steiger vrij te geven.
Kader 2: Gegevens op de steigerkaart
Op de steigerkaart worden volgende gegevens vermeld:
Steigerklasse volgens norm EN 12 811-1
Toelaatbare belasting op de vloer in de steiger/op de vloer in uitkraging
Lengte, breedte en hoogte van de steiger
Afscherming (geen, 10%, 50% of 100%)
Datum en uur van vrijgave
Of de configuratie standaard is, of deze specifiek berekend werd
Vanaf het moment dat de steiger wordt vrijgegeven voor gebruik, is de steigergebruiker verantwoordelijk. De gebruiker moet een bevoegd persoon aanduiden die erover waakt dat de veiligheid van de steiger gegarandeerd blijft. “De steigerbouwer kan immers onmogelijk gedurende de volledige werken op de steiger aanwezig zijn”, verduidelijkt adjunct preventieadviseur Bart Tuyls. Hij geeft enkele voorbeelden uit de praktijk van waar het wel eens mis kan lopen. “Stel dat wij een steiger bouwen rond een pijp. Wanneer die pijp wordt weggenomen, is er een gat in de steigervloer. Het is dan de verantwoordelijkheid van de steigergebruiker om dit gat veilig te dichten.”
Een ander voorbeeld: “Bij de bouw van een hoog gebouw ‘groeit’ de steiger mee met de bouw. Om zo’n hoge steiger stabiel te houden, moet je verankeringen plaatsen. Die verankeringen staan soms in de weg van de metsers of voegers. Het is al gebeurd dat ze de verankeringen gewoon wegnemen, maar dat is levensgevaarlijk. Als er dan iets zou gebeuren, is het eigenlijk de verantwoordelijkheid van de steigergebruiker.”
Omdat er bij zulke fouten toch vaak met de vinger wordt gewezen naar de steigerbouwer, geeft de VSBB er de voorkeur aan dat wijzigingen aan een steiger altijd gebeuren door de steigerbouwer. Indien de steigergebruiker toch beslist om wijzigingen te doen aan de steiger, raadt de VSBB aan om dit enkel te doen met voorafgaande schriftelijke toestemming van het bedrijf dat de steiger monteerde.
Een erg belangrijk element in de communicatie is de belastingsklasse. Dit geeft immers aan wat soort werkzaamheden op de steiger mogen uitgevoerd worden. “In de industrie werken we vaak met steigers van klasse 4,” zegt Bart Tuyls. “In de bouw wordt dit vastgelegd in de offerte.” De belastingsklassen werden vastgelegd in norm EN 12811-1 ‘Tijdelijke bouwplaatsuitrusting: Deel 1: Steigers – Prestatie-eisen en algemeen ontwerp’ (zie tabel 1).
Tabel 1: Belastingsklassen volgens EN12811-1
Geconcentreerde belasting op een oppervlakte van 500mm x 500 mm
Geconcentreerde belasting op een oppervlakte van 200mm x 200 mm
Belasting op een deeloppervlakte
Aard van de belasting (voorbeelden)
Inspectiewerkzaamheden of werkzaamheden met lichte werktuigen en zonder opslag van materialen
Controlewerkzaamheden of werkzaamheden zonder materiaalopslag, tenzij materialen voor onmiddellijk gebruik
Bv. schilderen, voegen, reinigingswerken
Idem als klasse 2, maar met een grotere toegestane belasting en beperkte materiaalopslag
Bv. aanbrengen van bepleistering
Zwaardere werkzaamheden of werkzaamheden met zware werktuigen en bouwmaterialen
Bv. metsen met materiaalopslag
Aanzienlijk hogere werkbelasting dan klasse 4, werkzaamheden met bijzonder zware bouwmaterialen zoals het aanbrengen van prefab betonelementen, of zware onderhoudswerkzaamheden
Zwaar metselwerk of opslag van grotere hoeveelheden bouwmaterialen, bouwelementen en/of onderdelen voor installaties
* Deze factor moet vermenigvuldigd worden met de oppervlakte die begrensd wordt door vier staanders
Zowel de werknemers die de steiger monteren, de gebruikers, de bevoegde personen van steigerbouwers en steigergebruikers als de steigerkeurders en –inspecteurs moeten een specifieke opleiding krijgen.
“Bij ons begint iedereen als handlanger”, zegt Philippe Beels van Travhydro. Afhankelijk van de functie die wordt uitgevoerd, worden dan bijkomende opleidingen gevolgd tot steigerbouwer, steigerkeurder of bevoegd persoon (zie tabel 2). “We zouden de opleidingen graag laten kaderen door de VSBB, maar dat is voorlopig nog niet het geval. Momenteel geven we de opleidingen meestal zelf, in samenwerking met gecertificeerde opleidingscentra als Vinçotte en Logan. Al onze werknemers zijn gecertificeerde steigerbouwers.”
Ook de werknemers die de steiger gebruiken moeten een opleiding krijgen. De steigergebruiker is verplicht zijn werknemers in te lichten over hoe ze de steiger moeten gebruiken en wat de instructienota inhoudt. “De competentie van de bevoegde persoon van de steigergebruiker moet dan ook zo ver reiken dat hij weet wat de gevolgen zijn als er aanpassingen gebeuren aan de steiger,” weet Claeys.
Tabel 2: Opleidingsniveau en taken bevoegd persoon
‘Werken op hoogte, module 1 en 2’ van het NAVB/FVB of gelijkwaardig
‘Werken op hoogte, module 1, 2 en 3’ van het NAVB/FVB of gelijkwaardig
Waken over de toepassing van de maatregelen ter preventie van de risico’s dat personen of voorwerpen vallen
Waken over de toepassing van de veiligheidsmaatregelen bij gevaarlijke weersomstandigheden
Waken over de naleving van de voorwaarden inzake toegestane belasting
Uitvoeren van de vereiste controles
Beschikken over de gebruiksaanwijzing of opstellen van een schema voor de (de)montage en ombouw
Opstellen van de instructienota
Uitvoering van de aanpassingen op het vlak van de (de)montage en de ombouw
Tabel 3: Inhoud van de opleidingen voor gebruikers en monteurs van steigers
Maatregelen ter preventie van de risico’s dat personen of voorwerpen vallen
Veiligheidsmaatregelen bij veranderende weersomstandigheden die afbreuk zouden kunnen doen aan de veiligheid van de steiger
Voorwaarden inzake toegestane belasting
Begrip van het globaal plan voor de (de)montage en de ombouw
Veiligheid bij de (de)montage of de ombouw
Ieder ander risico dat de montage-, demontage- of ombouwwerkzaamheden met zich mee kunnen brengen
(1) nvdr: dit KB is in 2017 opgeheven en vervangen door Boek IV Arbeidsmiddelen, Titel 5 Arbeidsmiddelen voor tijdelijke werkzaamheden op hoogte (lees de gecoördineerde teksten, preventLex). De inhoud van de bepalingen is niet gewijzigd.
Laatste wijziging: : 09/08/19
Bron, © Prevent : PreventFocus 07/2013
: Bouw, Collectieve bescherming, Werken op hoogte
Step Safely (WHO): aanbevelingen voor het voorkomen van valincidenten
Veiligheid aan boord van een kabellegger
Meer veiligheid voor externe werknemers: een erezaak voor SWIFT
Specifieke bijscholing voor veiligheidscoördinatoren: stabiliteitsvoorzieningen bij bouw en verbouwingswerkzaamheden
Module tot veiligheidscoördinator voor preventieadviseurs - maart 2023
Module tot veiligheidscoördinator voor preventieadviseurs - september 2022
Module tot veiligheidscoördinator voor preventieadviseurs - maart 2022
Ergoscan: analyse van ergonomische knelpunten en praktische aanbevelingen
Leren uit ongevallen: animaties en fiches
Adviseur Ergonomie - 12daagse praktijkopleiding
Move Europe - Gezond en duurzaam werk voor mensen met een chronische ziekte
Groot-Brittannië: 123 werknemers om het leven gekomen op het werk in 2021/22
Zes doden na legionellabesmetting in een Argentijnse kliniek
Waals besluit voor erkenning diensten medisch toezicht
T: +32 16 910 910
F: +32 16 910 901
Prevent is ISO9001:2015-gecertificeerd. Het certificaat ondersteunt krachtig de missie van Prevent: een betrouwbare partner zijn op het vlak van preventie en welzijn op het werk