nl en es nl en nl fr nl nl en nl nl nl ca en en nl hbs_lat nl nl nl nl nl nl nl nl nl nl nl nl nl nl nl nl nl nl nl nl nl nl en nl nl nl nl nl nl mk ca en en en nl nl ca en en nl nl ca en en nl nl nl ca en en nl en nl ca en en nl nl nl ca en en nl es nl ca en en en en en fa en en en en nl nl nl nl nl en en en en en en en en en en en en nl en en en en en en en en de nl nl nl nl nl fr en nl nl de en nl nl nl nl nl nl nl nl nl pl de nl nl nl en es fr nl en nl nl sv nl fr en en en en en
Fathim Duka gooit zijn armen in de lucht, kijkt omhoog en zucht. Of Londen na de lockdown snel weer de oude zal worden? Duka vertrouwt het nog niet. Sinds deze week staat de deur van zijn winkeltje, Goodmanstyle Italian Menswear, gelegen tussen Fleet Street en St. Paul’s Cathedral, weer open. „Maandenlang hadden we geen omzet. Helemaal niets. Ik weet het niet. Ik ben nog steeds bang.”
Maandag gaat Londen verder open. Een maand geleden mochten de terrasstoelen naar buiten en gingen de winkels van het slot. Vanaf 17 mei mogen Engelsen weer familie en bekenden knuffelen, naar de sportschool, het restaurant en de pub. Ook de musea en de theaters mogen open. Er zijn weliswaar groeiende zorgen over de Indiase virusvariant, maar de vaccinatiecampagne verloopt voorspoedig. Thuiswerken en afstand houden blijven wel voorlopig regel.
Musea werven al met nieuwe tentoonstellingen, over Nero, Iran en Alice in Wonderland. Pubs worden ontdaan van een dikke laag stof. En vierduizend mensen keken afgelopen week bij wijze van experiment in de O2-Arena naar de uitreiking van de Brit Awards. Zonder mondkapjes, met drank. De presentator: „We hebben publiek, we hebben dansers, we hebben sterren: we zijn terug!”
Toch gaan in London niet meteen alle remmen los. Na drie lockdowns zit de schrik er goed in, niet alleen bij Duka.
„Het gaat nog zeker achttien maanden duren voor alles weer normaal is”, zegt Sean Butler, een jonge verkoper van herenkleding. „Als alles al ooit weer normaal wordt.” De crisis is niet voorbij, zegt Jemima Hindmarch, vrijwilliger bij een voedselbank. „De laatste mensen die herstellen van een crisis zijn de armen.” Steve Cox werkt voor een buurtcentrum. „Mensen kunnen niet zonder mensen.We zijn dolblij, maar ook heel voorzichtig. Niemand wil deze heropening verknallen.”
Het Verenigd Koninkrijk én Londen werden hard geraakt door de pandemie. Het VK had een van hoogste relatieve sterftecijfers in de westerse wereld. De Britse economie kromp in 2020 met 10 procent, de grootste teruggang in de G7, de groep van grote industrielanden. Londen is goed voor bijna een kwart van het nationaal inkomen. De werkloosheid is er met 7 procent het hoogst in het VK en zal vermoedelijk stijgen tot 9,4 procentin december: een klein half miljoen mensen.
En: Londen heeft een magische aantrekkingskracht die reikt tot in alle uithoeken van de wereld. Leg je die wereld stil, dan heeft Londen een probleem. De pandemie bracht de onevenwichtigheden van de stad genadeloos aan het licht.
In de City, bijvoorbeeld, werken 540.000 mensen, maar er zijn slechts 7.800 huishoudens. Tijdens lockdowns is de wijk uitgestorven. Sinds een maand trekt het iets aan, de kruising voor Duka’s winkeltje is met rode bussen en zwarte taxi’s weer een geruststellend cliché, maar ook nu hoor je tussen de kantoorgebouwen nog vaak je eigen voetstappen. Komen al die mensen ooit weer terug naar kantoor? Het is het gesprek van de dag.
Om de hoek van gerechtsgebouw Old Bailey, staat Steve Butler op klanten te wachten in een filiaal van Charles Tyrwhitt herenmode. De zaak moet het hebben van kantoorpersoneel uit de omgeving: van Goldman Sachs, Bank of America, Deloitte. Butler: „Jonge mensen willen nog wel naar kantoor, maar als je een gezin hebt en de kinderen zijn weer op school, waarom zou je?” Het wordt, voorspelt hij, half kantoor half thuis, the blended week. Wat betekent dat voor het pak, het uniform van de City? „De dresscode is tegenwoordig zeer relaxed. Iedereen wil een trui, maar niemand, echt niemand, wil nog een das.”
Of dat zo ontspannen blijft? Eigenlijk weet niemand precies waar het heengaat. Sommige bedrijven, zoals de Amerikaanse financiële instellingen, vinden thuiswerken een „afwijking” en roepen iedereen in juni terug naar kantoor. In de VS heeft Zoom zelfs personeel teruggehaald. BP gaat naar drie kantoordagen per week. Standard Chartered heeft voor zijn 95.000 personeelsleden kantoorruimte geregeld op 3.500 flexwerkplekken in verschillende steden en suburbs in het hele land.
Het bestuur van het financiële district, de City of London, constateerde dat tijdens de pandemie nog altijd vergunningen worden aangevraagd voor de bouw van kantoorruimte. Tegelijk worden plannen gemaakt voor de bouw van vijftienhonderd woningen.
„We verwachten geen grootschalige conversie van kantoren naar woningen op korte termijn”, zegt Nicolas Bosetti van de denktank Centre for London. „We denken wel dat kantoorruimte op grote schaal aangepast zal worden: meer vergaderruimtes met Zoom, kleinere kantoortuinen voor kleine bedrijven.” De overheid moet herstructurering subsidiëren, adviseerde Bosetti, om leegstand te voorkomen.
Londen is een stad van snel geld en hoge bonussen, maar ook van armoede. Bijna 30 procent van de Londenaren leeft onder de armoedegrens, 40 procent van de kinderen in de Britse hoofdstad komt uit arme gezinnen. In de Bow Food Bank van Jemima Hindmarch, gevestigd in Bethnal Green, een van armste delen van de stad, verviervoudigde de vraag. „Het was alarmerend, angstaanjagend zelfs”, zegt ze over de eerste weken van de lockdown. Bow helpt elfhonderd huishoudens en deelt wekelijks voor 10.000 pond voedsel uit. Vrijwilligers bezorgen ook voedselpakketten aan huis bij tweehonderd, hoofdzakelijk Bengaalse huishoudens, omdat deze uit schaamte of uit angst voor het virus de gang niet naar de voedselbank niet durven te maken.
De voedselbank ging snel door haar reserves, maar een kerstactie bracht 500.000 pond op. „Dat was geweldig”, zegt ze. Ze noemt het een van de positieve effecten van de pandemie: armoede is zichtbaar geworden. „Oost Londen was altijd arm en zal dat ook altijd blijven; in de crisis realiseerden meer mensen zich wat dat betekent.” „Maar het herstel zal hier veel langer duren dan in de rest van de stad. Naast de economische schade hadden mensen het hier ook psychisch zwaar: ze worstelen met de gevolgen van eenzaamheid en isolement.”
Stuart Cox van buurtcentrum St. Margarets House, even verderop in Bethnal Green, probeerde van alles om het isolement van arme en oudere mensen te doorbreken. Drag queens traden op in verzorgingshuizen. Het hele programma-aanbod van de dertig organisaties van het House ging op Zoom. „Toen bleek dat veel mensen geen computer hebben én geen wifi. Daar hebben we geld voor gezocht.” De lockdown leidde tot een snelle digitalisering van het welzijnswerk en snelle en pragmatische samenwerking in de hele sociale sector. „We zijn er sterker uitgekomen”, zegt Cox. „Ik hoop dat we die spirit vasthouden.”
Eén handicap blijft voorlopig nog. „Londen kan niet leven zonder toeristen”, zegt Bosetti van de denktank. In toerisme, cultuur en horeca vielen zware klappen. St.Paul’s, volledig afhankelijk van toerisme, wordt wegens geldgebrek zelfs met sluiting bedreigd. Tegelijk wordt er al geïnvesteerd voor de toekomstige toerist: deze week werd 100 miljoen op tafel gelegd voor de bouw van een theater met 1.500 zitplaatsen.
Omdat London voorlopig onbereikbaar blijft voor buitenlandse toeristen, werft de stad nu in eigen land onder het motto: eindelijk hebben we Londen eens voor onszelf. Columinst Phoebe Luckhurst van de Evening Standard juicht de campagne toe: als er geen toeristen zijn, schreef ze, hebben we ook niemand om zelfvoldaan onze neus voor op te halen.