nl en es nl en nl fr nl nl en nl nl nl ca en en nl hbs_lat nl es nl nl nl nl nl nl nl nl nl en nl nl nl nl en nl nl nl nl nl nl mk ca en en en nl nl nl ca en en nl nl ca en en nl nl nl ca en en nl en nl ca en en nl nl nl ca en en nl es nl ca en en en en en fa en en en en nl nl nl nl nl en en en en en en en en en en en en nl en en en en en en en en de nl nl nl nl nl fr en nl nl de en nl nl nl nl nl nl nl nl nl pl de nl nl nl en es fr nl en nl nl sv nl fr en en en en en
Abdelkader Benali: ‘Ze zeggen de Marokkaanse stem te willen horen – totdat de Marokkaan ineens een eigen wil blijkt te hebben’ – Delbocavista
Niet te missen, Nieuws vandaag
Abdelkader Benali werd in 1975 geboren in Ighazzazen (Marokko), als oudste in een gezin van acht kinderen. Hij woonde vanaf zijn vierde in Rotterdam, waar zijn vader een islamitische slagerij was begonnen. Even studeerde hij geschiedenis in Leiden. Daarna vertrok hij naar Amsterdam.
Benali debuteerde op 21-jarige leeftijd met de roman Bruiloft aan zee en schreef daarna nog een stuk of tien romans. Daarnaast publiceerde hij toneelstukken, verhalen, reportages, columns, gedichten, brieven, essays, een kinderboek en een kookboek. Zijn werk werd in 2020 bekroond met de Gouden Ganzenveer vanwege zijn grote betekenis voor de Nederlandse taal.
Benali is getrouwd en heeft twee dochters (5 en 1 jaar).
De schrijver met tienduizenden tweets op zijn naam – naar eigen zeggen gek op polemiek – verdween tijdelijk van Twitter. „Het ondermijnde mijn vertrouwen in de mens op dusdanige wijze dat ik er ook lelijker van werd. Rancune lag op de loer, verbittering.” De storm ging liggen. Toch is Benali bereid de hele rel nog eens op te rakelen, want deze zaterdag verschijnt zijn afgeblazen lezing als boekje. Het schrijven ervan was belangrijk, zegt hij, „om geen slachtoffer te worden van de situatie, om toch als overwinnaar uit de strijd te komen”.Het oogt ook als een manier om een afgekapt gesprek voort te zetten. De kwestie zit hem duidelijk hoog. Als hij zijn woorden kracht bij wil zetten knipt hij met zijn vingers, klapt hij in zijn handen.Kwalificeer je die uitspraken zelf als antisemitisch? „Ze kunnen natuurlijk wel als zodanig worden gelezen. Maar het was nooit de bedoeling om daarmee Joodse mensen te demoniseren. Die opmerkingen zijn ironisch getoonzet. We noemen dat een grap.” Niet zo grappig voor de fractie van de Joden die de Holocaust overleefde. „Ik heb nooit iemand willen kwetsen en dat spijt me.” Joodse organisaties vonden die excuses onvoldoende. Ze wilden dat je ondubbelzinnig afstand nam van die uitspraken. „Ik ga me niet excuseren voor iets wat ik niet meen. Want dan is het net alsof ik het wel meen. Wat ze niet snappen: het was ironie. Ik heb vijftien jaar lang heerlijk gewoond in Amsterdam-Zuid. Mogen mensen geen grappen meer maken? Alsjeblieft zeg.” Je had toch gewoon sorry kunnen zeggen? Dan was de angel eruit. „Ze dwongen me door een morele hoepel te springen. Maar ik wil niet liegen. Ik heb wel gezegd: het waren stomme grappen, die had ik niet moeten maken, maar het waren de omstandigheden. We zaten te praten, te drinken. We stonden onder grote druk, het was oorlog en ik denk dat zwarte humor op dat moment de beste humor is. „Daarop zei Grunberg: ironie is geen excuus. Toen dacht ik potverdorie, net de man die ironie bij werkelijk alles als excuus opvoert.” Jij vindt, kortom, een grap over Joden moet kunnen.„Uiteindelijk is het niet de vraag of je dat wel of niet mag zeggen, dat is een theoretische discussie, maar wat de consequenties zijn als zoiets wel wordt gezegd. Het probleem is de cancel culture. Als iemand stoom afblaast en hij maakt een slechte grap, is dat een reden om iemand het recht om te spreken te ontnemen? Dat vind ik absoluut niet. Daarnaast: in onze maatschappij mag iedereen alles zeggen, maar een Marokkaan mag niks zeggen.” Je hebt jezelf anders teruggetrokken van het grootste podium van het land.„Anders was ik er uitgezet. 100 procent zeker. In gesprekken met het Comité voelde ik al heel snel dat ik die lezing nooit meer zou gaan doen.” Aha, je voelde je gedwongen. Benali zucht en maakt een vragend gebaar met zijn armen. „Ja, het was een onhoudbare situatie. Of je heft een comité op of je heft een persoon op. Zo simpel is het. „Maar ik werd echt van mijn sokken geblazen omdat niemand afstand nam van al die haat tegen mij, die voor 90 procent als onderliggende reden had dat ik een moslim ben. Al die organisaties die zeggen te strijden tegen racisme…”Je bedoelt het CIDI en zo ?„Ik ga ze niet bij naam noemen. Maar ik dacht: ja help mij dan ook effe.” Denk je dat je wel weg kunt komen met een uitspraak als: ‘Amsterdam Nieuw-West lijkt Fez wel. Heel irritant. Zoveel Marokkanen. Dat voelt gewoon gek.’ „Ja hoor. Je kunt alles zeggen over moslims. Het zijn geen echte Nederlanders. Ze moeten weg. Je kunt zélfs zeggen dat ze gesteriliseerd moeten worden. Zonder consequenties. Je verliest je baan niet. Nederlanders hebben islamofobie en racisme totaal geïnternaliseerd. Niemand doet er iets aan. „Marokkanen weten dat er in Nederland twee maten gelden: voor witte Nederlanders en voor niet-witte Nederlanders. Dat geldt ook voor de uitspraken die we kunnen doen. Dus we zijn al heel stil. Grunberg wilde daar vorig jaar wat aan veranderen. Hij wilde die plek van 4 mei gebruiken om dat gesprek wat breder te trekken.”Wat vond jij van zijn lezing?„Ik vond het heel goed. Een sterk pleidooi.”Op 3 april wordt de lezing uitgegeven die Abdelkader Benali op 4 mei had willen houden:
De stilte van de ander. Over hoe stilte ons overeind houdt. De Arbeiderspers, 64 blz. €8,99
Maar in je boekje verwijt je Grunberg dat hij voor zijn beurt sprak.„Ik vond zijn vergelijking tussen Marokkanen nu en Joden voor de Tweede Wereldoorlog lastig. Want die vergelijking slaat eigenlijk nergens op, laten we eerlijk wezen. En dan voel ik toch: is de Marokkaan weer gebruikt? Marokkanen willen misschien helemaal niet vergeleken worden met wat de Joden is overkomen. Want het is absurd. Het slaat alles uit het lood.” Was je dan blij met zijn woorden of niet?„Dubbel. Ik was blij, maar ik dacht ook poeh… als ík die vergelijking had gemaakt … dan was het antisemitisch.”Waar komt die spanning tussen Joden en Marokkanen vandaan?„Ik hoor vaak dat Joden worden nageroepen als ze met een keppeltje door Nieuw-West lopen. Dat vind ik verschrikkelijk. Maar ik ben niet in een Nederland opgegroeid waar de herinnering aan de Jodenvervolging erg centraal stond. Ik groeide op in Rotterdam in een straat waar Joden zijn weggevoerd, daar heb ik op school niets over gehoord. Het bleef beperkt tot 4 mei, de rest moest je zelf uitzoeken. En dan tegen Marokkanen zeggen: jullie moeten je bewust zijn van je antisemitisme. Ik vind dat problematisch.” Heeft de spanning niet meer met het conflict in het Midden-Oosten te maken? „Ja, daar komt het vandaan. Maar daar praat ik liever niet over, dat mag je wel in de krant zetten. De connectie tussen Joden en Israël, dat is zó gevoelig, een emotioneel mijnenveld. Ik heb geen zin om opgejaagd te worden. Ik ben echt geïntimideerd. Je kunt geen genuanceerd gesprek voeren daarover. „Maar het is een complex verhaal. Mijn vader groeide op met Joden. Die woonden in Marokko en spraken Berbers. Dus als ze zeggen dat Marokkanen antisemitisch zijn, raakt dat me in mijn ziel. Ik vind het hypocriet. Omdat ik denk: wie heeft de Joden nou vermoord?” Wilde je daarom spreken op 4 mei?„Ik wilde die lezing in eerste instantie graag houden omdat ik 4 mei altijd een heel bijzondere dag heb gevonden. De verstilling, het verdriet dat je die dag voelt, de lege straten. Dat wilde ik tot uitdrukking brengen. Dat het voor een buitenstaander die geen familie heeft verloren in de Shoah, geen sporen heeft in de Tweede Wereldoorlog hier, ook aangrijpend is.” In je boekje schrijf je over je voorouders die in Spanje aan de kant van de fascisten vochten. „Ja, aan dat esoterische verhaal wilde ik iets plakken over mijn eigen achtergrond. Dat ongemakkelijke verhaal over mijn voorouders kan mensen aan het denken zetten. Zo komen ze dichter bij tolerantie.”Jij hoort duidelijk bij de school die vindt dat er bij Dodenherdenking voor meer aspecten oog moet zijn dan alleen de (Joodse) slachtoffers.„Ja, maar daar is veel weerstand tegen. Dat is een oorlog die plaatsvindt in Joods Nederland. En ik wil niet in dat vuurgevecht staan. Ik ontdekte al snel dat de onvrede bij Joodse organisaties niet over mij ging.”Zij zijn het oneens met het Comité, dat de herdenking wil verbreden, of zou willen ‘ontjoodsen’, zoals Robert Vuijsje schreef. „Ik denk: praat met elkaar, maar trek buitenstaanders niet in dat gevecht, die verliezen alleen maar.”
Lees ook: Het lijkt of 4 mei wordt ontjoodst
Durf je nog grapjes te maken?„Ik maak nooit grappen over Joden, want mijn maag draait om als mensen grappen maken over Marokkanen. Dus Doornbos heeft mij misschien wel betrapt op dat éne moment. „Ik vind zelfs dat we rechtszaken moeten gaan voeren tegen mensen die grappen maken over moslims. Onze tanden laten zien. Het net een tikkeltje harder spelen om aan islamofobie een einde te maken.” Is dat niet hypocriet: je vindt dat mensen geen consequenties mogen verbinden aan jouw grap over Joden maar wil grappen over Marokkanen juridisch aanvechten? „Blijkbaar is dat gewoon de nieuwe fase.” Cancellen of gecanceld worden? „De cancel culture is een fenomeen waar ik me wel serieuze zorgen over maak. Die gaat op een gegeven moment de cultuur ondermijnen die is gebaseerd op vrijheid van meningsuiting, gevoel voor ironie, verdraagzaamheid. Het einde van deze ontwikkeling zal zijn dat geen kunstenaar zich nog uitspreekt.„Het komt ook doordat sociale media steeds meer kracht hebben. Trump heeft van Twitter een inquisitie-apparaat gemaakt. Met trollen, die dossiertjes bijhouden, die zitten gewoon te jagen. „Bij mij filteren ze meteen alle abstractie eruit. Marokkaan, bam, het kan maar één kant op. En dan zie ik veel intelligente mensen meegaan met de hordes. Ik ben mijn leven gewoon niet zeker in dit land.” Ben je bang dat mensen jou geweld aan zullen doen?„Daar was ik op 18 januari wel even bang voor ja, het ging zo hard.” Heeft de ophef je emotioneel beschadigd?„Tuurlijk wel. Kan niet anders. Het was zó heftig, ik was in het Achtuurjournaal! „Ik voel me nu goed. Maar laatst hoorde ik dat de gemeente Amsterdam mij niet wil hebben als spreker over kansenongelijkheid vanwege die toestand. Het heeft dus tot reputatieschade geleid.” Het slot van je ‘apologie’, die je hebt toegevoegd aan je lezing, luidt: „De Onschuldige Marokkaan wist niet dat hij schuldig was, het moest hem verteld worden. En hij doet de maatschappij geen groter plezier dan te reageren met een volmaakte stilte.” „Goed hè? En daarna gewoon doorpraten, haha.” Denk je echt dat de maatschappij wil dat je je mond houdt?„Nee, maar wel dat je stil bent wanneer zij vinden dat je stil moet zijn. Ze willen niet dat je de boel ontregelt. Maar ik ben er gewoon om de boel te ontregelen. Want ik ben oprecht kwaad over hoe het er aan toe gaat.” Waarover ben je het meest boos?„Hypocrisie! Dat stel ik aan de kaak. Ze zeggen dat ze de Marokkaanse stem willen horen – totdat de Marokkaan ineens een eigen wil blijkt te hebben, dan valt het gesprek stil. Eigenlijk willen ze gewoon dat je je gedraagt als een gedresseerde aap. Maar de onschuldige Marokkaan bestaat niet. De Marokkaan – ik in dit geval – maakt fouten, heeft nuances aan te brengen en verdient ook weerwoord.”