nl nl en en nl nl nl nl nl it en en nl nl nl nl nl hu nl nl nl nl nl nl nl fr nl en nl nb tr de nl nl fr nl nl nl fr nl fr nl nl nl nl nl nl nl nl nl nds nl nl nl de nl fr nl en nl
De tekst van dit lied heeft een bijzondere ontstaansgeschiedenis. Ter gelegenheid van de 75e verjaardag van Willem Vogel in 1995, de belangrijkste componist van de Nederlandse kerkmuziek in de twintigste eeuw, werd aan een aantal dichters gevraagd om een lied te schrijven over een vogel die in de Bijbel voorkomt. Paul Begheyn (*1944) koos voor de arend die zeventien keer in het Oude Testament wordt genoemd, onder andere in Deuteronomium 32,11, waarin God wordt vergeleken met een zorgzame arend: ‘Zoals een arend over zijn jongen waakt en voortdurend erboven blijft zweven, zijn vleugels uitspreidt en zijn jongen daarop draagt, zo heeft de Heer zijn volk geleid’. Maar het is een lied geworden over een zoekende mens – ik tast de hemel af tot God mij vindt – én een zoekende God, die ver is én nabij. In de melodie van Gerrit Hoving (*1984) is het zoeken hoorbaar. De melodie stijgt stapsgewijs in de eerste drie regels en daalt daarna weer af. Ook het refrein kent die stijgende en dalende beweging, nu met iets meer sprongen om het een bevrijdend gevoel te geven.
Over het ontstaan van dit lied wordt hierboven geschreven bij ‘Een eerste kennismaking’. Het lied werd allereerst gepubliceerd in Woord op wieken (Amsterdam 1995, 28), een liber amicorum voor Willem Vogel ter gelegenheid van zijn 75e verjaardag. Daarin werd het lied genoteerd met een melodie van Marijke Bleij-Pel. Daarna werd het lied met dezelfde melodie opgenomen in Zingend geloven 6 (1998, nr. 28). De liedboekredactie vroeg Gerrit Hoving een nieuwe melodie te schrijven waarin het zoeken meer hoorbaar is.
Het eerste couplet zet in met de woorden: ‘Ik zoek U…’. De relatie van de zanger en zijn God dient zich zonder omwegen aan. De ik-persoon zoekt zijn God, maar doet dat ‘in den blinde’. Van Dale geeft als betekenis ‘zonder iets te zien, blind’. Op internet wordt het woord ‘blindelings’ als synoniem genoemd. Dat woord heeft iets dubbelzinnigs. Een gezaghebbende leider kan blindelings (= vol vertrouwen) worden gevolgd. Hij kent de weg en zal deze ten goede leiden. Vergelijk Psalm 23,4: ‘Al gaat mijn weg door een donker dal (‘een dal vol schaduw van dood’ – Naardense Bijbel) … ik vrees geen kwaad, want u bent mij nabij’. Maar ‘blindelings’ kan ook ‘lukraak’ betekenen, zo van ik doe maar wat, zonder te kunnen zien waar ik ben of wat het uithaalt. Een blinde zoeker grijpt geen houvast, hij tast ernaar. Een zoekrichting is er wel: ‘naar boven’. Maar hoe de zanger de hemel ook aftast, de lucht blijft leeg. Het niet vinden houdt aan en er zit niets anders op dan te wachten ‘totdat Gij mij zult vinden in dit verlaten land’. Welke kleur heeft dit wachten? Spreekt er vertrouwen uit dat de Eeuwige ‘mij’ ten slotte zal vinden omdat Hij mij zoekt? Of overwegen wanhoop en gelatenheid? In welke stemming wordt het refrein ingezet?
‘Gij, verre en nabije, / ik voel uw zachte bries / als Gij mij zoekt en ziet’. Bij die ‘zachte bries’ denken we aan de profeet Elia (een tweede Mozes, 1 Koningen 19). Elia trekt, ternauwernood aan groot gevaar ontkomen, veertig dagen en nachten door de woestijn naar de berg van God, de Horeb (= de berg Sinai). De Allerhoogste heeft hem gezien en roept hem uit zijn schuilplaats tevoorschijn. Hij ontmoet hem in een zachte bries. Hier, in dit couplet, klinken opnieuw de woorden ‘zoeken’ en ‘zien’. De Eeuwige heeft de zanger gezocht en gezien. Het lied eindigt met de bede: ‘Gij aan de hemel, wijs me / uw hoopvol nieuw verschiet’. De leegte maakt plaats voor de verwachting van nieuwe toekomst. ‘Draag mij op uw vleugels…’
Liedboek 853 is opgenomen in de rubriek ‘Levensreis’. Daar staat het in een groep liederen en gebeden waarin – langs grenzen en breuklijnen, tussen hoop en vrees – de dragende hulp van de Eeuwige wordt gezocht. In Liedboek 851 tot en met 861 vinden we vaak woorden als: ‘zoeken en gevonden worden’, ‘angst en pijn’, ‘wachten en verwachten’, ‘duisternis en licht’. De kwetsbaarheid van de mens is in het geding en de dood reist als een schaduw mee. Daarmee past dit lied in de laatste weken van het kerkelijk jaar, maar het kan ook op en over die grens als een adventslied worden gezongen (‘Troost, troost, mijn volk’, Jesaja 40,1-11). En natuurlijk in de veertig dagen tijdens de lange reis naar Pasen. Het ‘hoopvol nieuw verschiet’ (een Exodusmotief) trekt de ik-persoon vanuit ‘de woestijn’ naar het licht van de vrijheid.
Bij dit lied heb ik een pastorale aantekening In het eerste couplet is de overgang van het zoeken en niet kunnen vinden naar het refrein nogal abrupt. De tekst spreekt van ‘wachten’, maar die tijd geeft het lied je niet. Voor mensen die zulk zoeken als in een verlaten land (een bekend beeld voor rouwen) uit eigen ervaring kennen, kan deze sprong (te) groot zijn. Om de beweging die in dit lied wordt gemaakt, van de mens naar de Eeuwige en omgekeerd, beter mee te kunnen maken zou die gethematiseerd moeten worden. Het lied beschrijft een heel proces! Dat zing je niet zomaar even weg.
Als het lied in een groep wordt besproken, zul je zien dat mensen aan heel verschillende momenten kunnen blijven ‘haken’. Een ruimte-indeling (per couplet, met steeds het refrein ertussen) kan dit zichtbaar maken. Hier ligt kostbare gespreksstof over existentiële vragen. In een kerkdienst kan het lied ook in combinatie met een kyrie of smeekgebed worden gezongen.
Ik heb geprobeerd dit spanningsveld in een gedicht en een beeld te vangen (met dank aan een vrouw die in een workshop ‘lied schilderen’ een desolaat beeld schetste bij het eerste couplet, om bij het refrein op slot te gaan. Dat kreeg ze niet gezongen, laat staan geschilderd).