ka ka en en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka nl en ka ka ka ne ka en ka ka en en ka ka ka en en en ka en en en en ka en en en es en ka en en es en en en ka ka ka ka en en en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en ka en en ka ka ka ka ka xmf ka xmf sv ka ka ka en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr de en nl ka en en ka en ka en ka en en en en en en en en en ka en en en en en ka ka ka ka en de ka en en en en ka ka en en ka ka ka nb ka en ka ka ka ka en en ka ka ka en en en en en ka en en ka ka en en en ka ka ka ka ka en en en en en en en en en ka ka ka en
კოსმოსის გასაღები – ანუ საიდან ვიცით უცნაური რაღაცეები | სამყარო შენს ოთახში
The Universe in your room
← ბნელი მატერიის რევოლუციური თეორია
კოსმოსის გასაღები – შავი ხვრელები, ჰიპოთეზა თუ ფაქტი? →
იანვარი 30, 2013 დატოვე კომენტარი
მკითხველთა მცირე აუდიტორია, რომელიც უკვე ყავს ბლოგს და მის facebook გვერდსაც ადევნებს თვალ ყურს, ალბათ შეამჩნევდა ვიდეოს, სტივენ ჰოკინგის – კოსმოსის გასაღები. ძალიან კარგი ფილმია, განსაკუთრებით მოსწავლეებისთვის და ახლად დაინტერესებული კოსმოსის ენთუზიასთებისთვის. facebook-ის გვერდზე მხოლოდ ბლოგის პოსტებს არ ვამისამართებ. “სამყარო შენს ოთახში”-ის პირწიგნაკს პატარა ავტონომია აქვს იმ გაგებით რომ ხშირად ვდებ იმ მასალას რაც ბლოგზე არ იდება. მაგალითად ცალკეული საინტერესო სურათები, ორ სიტყვიანი საინტერესო ამბები და ვიდეოები. ასეთი რამეების დადება აქ, ძალიან დააწვრილმანებდა ბლოგს და tumblr-ის იმ ბლოგებს დაამგვანებდა მხოლოდ gif-ებით რომაა გატენილი. მოკლედ რატომ დავიწყე ამხელა რამის მოყოლა. ჰოკინგის ფილმი რომ დავდე facebook-ზე, სულ არ ვაპირებდი ამ ფილმის სახელის გამოყენებას პოსტის სათაურად, მაგრამ მოგვიანებით ერთი კამათის ამბავი გამახსენდა და შემდეგ პოსტის დაწერაც მომინდა, სხვა უკეთესი სახელი ვერ მოვუფიქრე, თუ არა ისევ –  კოსმოსის გასაღები. ამ ფილმის სათაური მიტრიალებდა გონებაში და ვიფიქრე ჯანდაბას იყოს. ამაზე უკეთესი სახელი არც შეეფერება მეთქი.
კრეაციონისტები სვავენ ხოლმე ხშირად ასეთ კითხვებს: “საიდან იცი რომ 15 მილიარდი წლის წინ აფეთქდა რაღაც რამაც წარმოშვა სამყარო? შენ ხომ არ იყავი იქ?” ან “მე არ მინახავს აფეთქებას რამე შეექმნას” თუ ექსპერიმენტის, დაკვირვების და მეცნიერების შესახებ არაფერი გაგიგიათ ეს კითხვა საკმაოდ რელავენტურად ჟღერს. 15 მილიარდი წლის წინ არავინ იყო ცოცხალი და არავის შეეძლო ამ მოვლენის დაკვირვება. მაგრამ თუ ცოტა დავფიქრდებით. გამომძიებელიც არ არის ხოლმე დანაშაულის ადგილზე, თუმცა კარგ გამომძიებელს შეუძლია აღადგონოს მომხდარის სურათი. მეცნიერება გამომძიებლს გავს, ისიც იძიებს, ოღონდ არა დანაშაულს. არამედ სამყაროს მუშაობას და წარმოშობას. თუ დამნაშავე შემთხვევის ადგილზე ანაბეჭდს დატოვებს, გამომძიებელი შეადარებს სხვა ანაბეჭდებს და დამნაშავეს იპოვის. სამყაროც გვიტოვებს თავის ანაბეჭდებს, რათა მეცნიერებმა მისი წარსული ამოიცნონ. დიდი აფეთქების თეორია, ვიღაცის პირად სურვილებზე არ დაფუძნებულა, მას აქვს ემპერული საფუძველი. მისი გასაღები ეს არის კოსმოსის დაკვირვება. პირველ რიგში განვმარტოთ ის რომ სიტყვა აფეთქება – გამოხატავს მხოლოდ ძალიან სწრაფ გაფართოებას და არა კლასიკურ აფეთქებას როგორც კრეაციონისტებს წარმოუდგენიათ.
მეოცე საუკუნის დასაწყისში მიიჩნეოდა რომ სამყარო მუდმივი და სტატიკურია, რომ ის ყოველთვის იყო არის და იქნება. ჩვენი გალაქტიკა მიიჩნეოდა ერთადერთ კუნძულად რომელის გარშემოც უსასრულო წყვდიადი იყო, მაგრამ ედვინ ჰაბლმა აღმოაჩინა რომ სხვა გალაქტიკებიც არსებობს და რომ ისინი გვშორდებიან, გვშორდებიან მანძილის პროპორციულად. რაც უფრო შორსაა ობიექტი მით უფრო სწრაფად გვშორდება, არა მხოლოდ ჩვენ, ისინი ერთმანეთსაც ანალოგირად შორდებიან. ეს არის სივრცის გაფართოება. როგორ აღმოაჩინა ეს ჰაბლმა? გასაღები დოპლერის ეფექტშია. ხილული სინათლე რომელიც არის ელექტრომაგნიტური ტალღა, შედგება ცისარტყელას ფერებისგან, ეს ფერები ლურჯიდან წითლამდე, განსხვავდება ენერგიით და ტალღის სიგრძით, ლურჯს გაცილებით მეტი ენერგია აქვს და მისი ტალღები შედარებით მოკლეა ვიდრე წითელი სინათლის. როდესაც სინათლის წყარო მოძრაობს დამკვირვებლისკენ, მისკენ მომავალი სინათლის ტალღები მოკლდება, რადგან სინათლეც და მისი წყაროც ერთი მიმართულებით მიდიან. შესაბამისად დამკირვებლისთვის სინათლის სპექტრი გადაიხარება ლურჯისკენ. თუ დამკვირვებელს შორდება სინათლის წყარო მაშინ მასთან მიაღწევს უფრო გრძელი ტალღები და სპექტრი გადაიხრება წითლისკენ.
ამ სიტუაციის მარტივი ანალოგია შეგიძლიათ წარმოიდგინოთ ბგერებზე. თუ დადგები ავტომაგისტრალზე და მოუსმენ ავტომანქანების ხმას. როდესაც ავტომობილი გიახლოვდება, მისი ძრავის ხმაც იზრდება, ანუ შენსკენ მოდის ბგერის მოკლე ტალღები. როდესაც გშორდება, ხმა ნელ ნელა იკარგება, ტაღების სიხშირე ეცემა. დოპლერის ეფექტი ადვილი შესამჩნებია ბგერებზე.
თუმცა სინათლის შემთხვევაში ვერ დაინახავ როგორ გალურჯდა ავტომობილი ან გაწითლდა. ეს იმიტომ რომ ჩვენთვის კარგად აღქმადი მანძილები დედამიწაზე, სინათლისთვის ძალიან მცირეა. სამაგიეროდ ეს ეფექტი შესამჩნევია შორეულ კოსმოსში. ეს იყო ჰაბლის აღმოჩენის გასაღებიც, მან იხილა რომ რაც უფრო შორეული იყო გალაქტიკა მით მეტად იყო მისი სპექტრი წითლი სინათლისკენ გადახრილი. შემდგომ ათწლეულებში მეცნიერებმა გალაქტიკების დაშორების სიჩქარიდან გამომდინარე სამყაროს გაფართოების სიჩქარე გამოთვალეს. თუ ამ სურათს როგორც ვიდეოს, დროში უკან გადაახვევ, მიხვალ გარკვეულ  მომენტამდე როდესაც ყველაფერი ერთად უნდა ყოფილიყო, ერთ წერტილში. ასე დაიბადა დიდი აფეთქების თეორია.
კიდევ უფრო, რომ დავღეჭოთ: თუ იცი რა სიჩქარით მოძრაობდნენ ავტომობილები, რა დროის მანძილზე და როგორი ტრაექტრიით, მაშინ იმასაც გამოითვლი საიდან გამოვიდნენ ისინი. რა იყო მათი მოძრაობის საწყისი წერტილი. ეს მარტივი ანალოგია შეგიძლიათ შეადაროთ იმ საწყის წერტილს რომელიც გამოვლინდა დიდი აფეთქების სახით.
თუმცა ეს დიდი აფეთქების ერთადერთი გასაღები არაა,  ამ სურათის გარდა, ჩვენ დავიჭირეთ დიდი აფეთქების ექო, ციალი, რომელიც ჩვენმა მოწყობილობებმა დააფიქსირა. ამ ექოს დაჭერა არც თუ ისე ძნელია, თუ თქვენი ტელევიზორი, კვლავ სახლის ანტენაზეა შეერთებული, მასაც კი შეუძლია დიდი აფეთქების ექო დაიჭიროს. სანამ არხებს მოძებნიდეს, საჭირო ტალღიდან ტალღამდე თქვენ ხედავთ ფონურ შავ თეთრ წერტილებს რომლებიც ეკრანზე ცეკვავენ. ეს რადიოტალღების ფონია, რომელიც მრავალი წყაროდან მოდის. მათ შორის კოსმოსიდან. ამ რადიოტალღების 1% წარმოადგენს ფონური კოსმოსურ გამოსხივება რომელიც არის დიდი აფეთქების ექო.
ექო 1965 წელს იქნა აღმოჩენილი რადიო ასტრონომების არნო პენზიასის და რობერტ უილსონის მიერ. მათ თავიანთი დიდი რადიოტელესკოპის მეშვეობით დაადგინეს რომ ფონური მიკოტალღური გამოსხივება კოსმოსის ყველა მხრიდან თანაბრად მოდიოდა. გამოსხივებას არ ქონდა ერთი რომელიმე წყარო. ის კოსმოსში ყველგან იყო. მსგავსი გამოსხივება ზუსტად ნაწინასწარმეტყველევი იყო თეორიის მიერ. რადგან დიდი აფეთქების მიხედვით ადრეული სამყარო უნდა ყოფილიყო პლაზმურ მდგომარეობაში და გამოესხივებინა რადიაციის გარკვეული დონე. მილიარდი წლების განმავლობაში თერმული გამოსხივება გაცივდებოდა და გარდაიქმნებოდა მიკროტალღურ ფონად. რაც ზუსტად დაემთხვა კიდეც უილსონის და პენზიასის აღმოჩენას. დასაწყისში გამოსხივების ტემპერატურა 3000 კელვინი უნდა ყოფილიყო, ახლა კი 3 კელვინზე უფრო დაბალია.
WMAP -ის მიერ შექმნილი სამყაროს მიკროტალღური ფონური რუკა
ფონური მიკროტალღური გამოსხივება აქტიური დაკვირვების საგანი გახდა, მის შესასწავლად კოსმოსში გაგზავნილ იქნა ზონდები COBE და WMAP, რომლებმაც აღწერეს ეს გამოსხივება. გაფართოების და თერმული გამოსხივების გაციების კოეფიციენტიდან გამომდინარე განისაზღვრა სამყაროს მიახლოებითი  ასაკი  (აქამდე ყველაზე უფრო ზუსტი) რომელიც შეადგენს 13,7 მილიარდ წელიწადს.
რადიოანტენა რომლის მეშვეობითაც უილსონმა და პენზიასმა აღმოაჩინეს კოსმოსური ფონური გამოსხივება
ასე რომ დიდ აფეთქებას საკმაოდ მყარი ემპირული მხარდაჭერა აქვს. ისევე როგორც მათემატიკური მხარდაჭერა, დიდი აფეთქება ნამდვილად მოხდა, თუმცა პრობლემაა ზოგიერთი უმნიშვნელოვანესი საკითხის ამოხსნა. მაგალითად სინგულარობა. ეს არის ის მომენტი როდესაც სამყაროს როგორც ვიდეო ფირს დროში უკან ვახვევთ და ვურტყავთ იმ მომენტს როდესაც სამყაროს პარამეტრები უსასრულოა. უსასრულო სიმკვირვე, უსასრულო ტემპერატურა და ა.შ.
ეს პრობლემა კითხვის ნიშნის ქვეშ არ აყენებს თავად დიდ ფეთქებას როგორც ფაქტს, მოვლენას რომელიც მოხდა.  არამედ სირთულეს ქმნის მის გააზრებაში. ბოლომდე ამოხსნაში. რადგან უსასრულობის ცნება ადამიანის გონებისთვის მიუწვდომელია.
P.S: ეს არის პირველი ნაწილი. პოსტის მეორე და შემდგომ გაგრძელებებში განვიხილავ: კვაზარებს, შავ ხვრელებს და ა.შ. (ბნელი ენერგია ალბათ)
მანამდე კი რახან ჰოკინგი ვახსენე აგერ ის ფილმიც. (თან იმის სადემონსტრაციოდ რომ ფილმი მაინც სულ სხვა ხაზით მიდის და სათაურის გარდა არაფერი მომიპარია :D)
Like იტვირთება. . .
Filed under ასტრონომია, ასტროფიზიკა, ზოგადი სამეცნიერო, სამყარო Tagged with ასტრონომია, დიდი აფეთქება, კვაზარი, კოსმოსი, კრეაციონისტი, რადიოასტრონომია, რადიოტელესკოპი, სამყარო, სტივენ ჰოკინგი, შავი ხვრელი, facebook, tumblr
კომენტარის დატოვება კომენტარის გაუქმება
Enter your comment here...
Fill in your details below or click an icon to log in:
ელფოსტა (სავალდებულო) (Address never made public)
You are commenting using your WordPress.com account. ( Log Out /  შეცვლა )
You are commenting using your Twitter account. ( Log Out /  შეცვლა )
You are commenting using your Facebook account. ( Log Out /  შეცვლა )
Notify me of new comments via email.
Notify me of new posts via email.
Misha Kaulashvili | Create Your Badge
😊 — traveling to Florence, Italy from Bologna facebook.com/10000051057612… 2 years ago
ტოპაობა არ მოგვიწია, ამინდმაც ხელი შეგვიწყო, ერთი ის იყო რომ წმ. მარკოზის ბაზილიკის ტურზე დაგვაგვიანდა და გავმაზეთ,… twitter.com/i/web/status/1… 2 years ago
წავედით სატოპაოდ, — traveling to Venice, Italy from Bologna facebook.com/10000051057612… 2 years ago
It takes one minute to create change forever ☝️ chng.it/qBrDjb285j 2 years ago
! youtube.com/watch?v=qEMJwV… 2 years ago
Download vampire-academy-the-complete-collection-16--ebook.zip fileis.in/9682524100#kin… 8 years ago
რატომ არ არსებობს მარადიული ცხოვრება და სული nblo.gs/YPwhl 8 years ago
მარსზე კოლონიის დაარსებისთვის პირველი ნაბიჯი მზადდება wp.me/p32vH9-aC 8 years ago
ეგზოპლანეტების "აწონვის" ახალი მეთოდი wp.me/p32vH9-aq 8 years ago
მულტი სამყარო, ბნელი დინება და კოპერნიკის პრინციპი wp.me/p32vH9-a9 9 years ago
მარსზე კოლონიის დაარსებისთვის პირველი ნაბიჯი მზადდება
ეგზოპლანეტების “აწონვის” ახალი მეთოდი
მულტი სამყარო, ბნელი დინება და კოპერნიკის პრინციპი
ირმის ნახტომის ახალი რუკა
არქივი აირჩიეთ თვე დეკემბერი 2013 ივლისი 2013 ივნისი 2013 აპრილი 2013 მარტი 2013 თებერვალი 2013 იანვარი 2013
Curiosity GPS Kepler LHC mars Mars Exploration Rover Mars One NASA Space Warp drive ადამიანი აინშტაინი ალკუბიერეს ძრავი აპოლო 17 აპოფისი ასტეროიდი ასტრონავტი ასტრონომია ასტროფიზიკა ბიოლოგია ბიოჩიპი ბნელი მატერია გეიზერი დედამიწა დიდი ადრონული კოლაიდერი ეგზოპლანეტა ევოლუცია ევროპა ენცელადე ვარპ ძრავი ვარსკვლავი ვოიაჯერი ვულკანი ინსტრუმენტი ინტერვიუ იო კასინი კაცობრიობა კეპლერის მისია კიბორგი კოლონია კოლონიზაცია კომეტა კოსმოსი კოსმოსური ხომალდი მარსი მარსმავალი მეცნიერება მზე მთვარე მისია მომავალი მუსიკა პილოტირებული მისია პლანეტა პლანკი პროგრესი რადიოტელესკოპი რობოტი სამყარო სატურნი სივრცე-დრო სპეტრომეტრი სტივენ ჰოკინგი ტელესკოპი ტექნოლოგია ტიტანი ტრეინინგი ფასი ფიზიკა ფიზიკოსი შავი ხვრელი ძრავი ჰერშელის ტელესკოპი ჰიუგენსი
ბლოგის გამოწერა ელ ფოსტით
Join 601 other followers
რატომ არ მივფრინავთ მარსზე?
მულტი სამყარო, ბნელი დინება და კოპერნიკის პრინციპი
ნახეთ ჩემი გამოწერილი ბლოგები
A Brief History of Time
The Elegant Universe: Superstrings, Hidden Dimensions, and the Quest for the Ultimate Theory
Black Holes and Baby Universes
სტივენ ჰოკინგის ესეების და ლექციების (და ინტერვიუ) ნაკრები, სადაც ის მისთვის ჩვეული ადვილად გასაგები ენით მოგიყვებათ კოსმოლოგიის იმ მთავარ საკითხებზე რომლებზეც კარიერის განმავლობაში მუშაობდა და ფიქრობდა. მეცნიერული თემების გარდა, შეხვდე...
Six Easy Pieces: Essentials of Physics By Its Most Brilliant Teacher
by Richard P. Feynman
Share book reviews and ratings with Misha, and even join a book club on Goodreads.
Create a free website or blog at WordPress.com.
ყოველდღიურობით დაღლილი მიმტანი წუწუნს იწყებს!
vichoraot.wordpress.com © 2012 ~ 2016
Why Evolution Is True
Why Evolution is True is a blog written by Jerry Coyne, centered on evolution and biology but also dealing with diverse topics like politics, culture, and cats.
ბლოგერი არა ისა, ბლოგერი მამაშენია
assume nothing! question everything!
ბლოგი სიზმრებსა და ძილზე
ყველაზე საინტერესო ბლოგები მხოლოდ ჩვენთან!!! 2kci.wordpress.com
Z E I T G E I S T
ასტრიდ ლინდგრენი – 111
Just another WordPress.com site
I know but one freedom, and that is the freedom of the mind. Antoine De Saint-Exupery
WordPress.com is the best place for your personal blog or business site.
Privacy & Cookies: This site uses cookies. By continuing to use this website, you agree to their use.
To find out more, including how to control cookies, see here: Cookie Policy
Join 601 other followers
Already have a WordPress.com account? Log in now.