ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en
ცვლილებები კავკასიის ენერგოპოლიტიკაში ‹ რეგიონული მედიის ქსელი
სანდო ინფორმაცია გვაძლიერებს | ანალიტიკა და გამოძიება აღმოსავლეთ ევროპისა და კავკასიის შესახებ
2016 წლის 19 თებერვალი   ავტორი: არშალუის მგდესიანი
გაზის ბაზარზე თეირანის დაბრუნება სტატუს-კვოს ცვლის.
„გაზპრომის“ ოფისის შენობა ერევანში (ფოტო: სააგენტო Photolure).
ირანის წინააღმდეგ საერთაშორისო სანქციების მოხსნამ რეგიონის ენერგოპოლიტიკაში ცვლილებები შემოიტანა.
ბოლო რამდენიმე თვის განმავლობაში გაზის იმპორტ-ექსპორტის და ტრანსპორტირების თაობაზე ირანის, რუსეთის და კავკასიის სამივე რესპუბლიკის ოფიციალურ პირებს შორის არაერთი მოლაპარაკება გაიმართა.
ირანის ნავთობის მინისტრის მოადგილის და ირანის გაზის ნაციონალური კომპანიის დირექტორის ჰამიდ რეზა არაქის მიხედვით, ირანს გააჩნია აუცილებელი ინფრასტრუქტურა იმისთვის, რომ რუსული გაზი მსოფლიო ბაზარს სვოპური პრინციპით მიაწოდოს.
„თეირანი მზადაა რუსეთისგან მიიღოს 300 მილიონი კუბური მეტრი გაზი და ამავდროულად, ეკვივალენტური მოცულობის ბუნებრივი აირი საბოლოო მომხმარებლამდე ირანის სამხრეთში მდებარე ტერმინალებიდან გააგზავნოს,“ – განუცხადა არაქიმ საინფორმაციო სააგენტო IRNA-ს (ისლამური რესპუბლიკის საინფორმაციო სააგენტო).
გასული წლის დეკემბერში ერევანში გამართულ შეხვედრაზე ერთმანეთს სომხეთის, საქართველოს და რუსეთის წარმომადგენლები შეხვდნენ. არეგ გალსტიანმა, რომელიც იმ დროს სომხეთის ენერგეტიკის და ბუნებრივი რესურსების მინისტრის მოადგილის პოსტს იკავებდა, მხოლოდ ის განაცხადა, რომ მოლაპარაკებებზე განიხილეს სვოპის პრინციპით გაზის დიდი მოცულობებით მიწოდების საკითხი.
სამხრეთ კავკასიის გავლით, რუსეთსა და ირანს შორის ასეთი მიწოდების განხორციელებამ, იმის პარალელურად, რომ საქართველოს სურს გაზის შეძენა რუსეთისგანაც და ირანისგანაც, შესაძლოა შეცვალოს რეგიონის ლანდშაფტი, როგორც ენერგეტიკული, ასევე გეოპოლიტიკური თვალსაზრისით.
ნათელია, რომ ირანს კავკასიის გაზის ბაზარზე გააქტიურება უნდა, ხოლო სომხეთს, აზერბაიჯანს და საქართველოს ისლამურ რესპუბლიკასთან ამ სფეროში თანამშრომლობის გაფართოვება სურთ. ამასთან ერთად, რუსეთი და ირანი, მათი გეოპოლიტიკური მეტოქეობის მიუხედავად, ერთობლივი ენერგოპროექტების განხორცილებაზე საუბრობენ.
თუმცა, ჯერჯერობით ნაადრევია იმაზე საუბარი, თუ რამდენად დიდ წილს დაიკავებს ირანი სამხრეთ კავკასიის ბაზარზე ან კიდევ, რამდენად შეძლებს რუსეთი, რომელიც აქამდე რეგიონული ბაზრის დომინანტად ითვლებოდა, ნამდვილად ღია თანამშრომლობის გაწევას.
2007 წლიდან ირანი, სვოპ-შეთანხმების ფარგლებში, ელექტროენერგიის იმპორტის სანაცვლოდ, სომხეთში ბუნებრივი აირის მცირე მოცულობის ექსპორტს ახორციელებს. სომხეთის საზოგადოებრივი მომსახურების მარეგულირებელი კომისიის მიხედვით, ირანი სომხეთს წელიწადში 390 მილიონ კუბურ მეტრ გაზს აწვდის.
გაზის მიწოდების ანალოგიური შეთანხმება ირანმა 2005 წელს აზერბაიჯანთანაც გააფორმა.
სომხეთი-ირანის გაზსადენის მაქსიმალური წლიური გამტარიანობა 2 მილიარდ კუბურ მეტრს შედგენს.
სანქციების მოხსნამდე ორი დღით ადრე, 14 იანვარს, საქართველომ და ირანმა განაცხადეს, რომ მიაღწიეს წინასწარ შეთანხმებას ირანული გაზის საქართველოში სომხეთის გავლით ექსპორტირების თაობაზე. გაზის ექსპორტის ირანის ნაციონალური კომპანიის დირექტორის ალირეზა ქამელის მიხედვით, მიწოდების დაგეგმილი მოცულობა არ აღემატება 500 მილიონ კუბურ მეტრს, აღნიშნულია ირანის ნავთობის სამინისტროს ვებგვერდზე. დეტალები ფასისა და კონტრაქტის პირობების შესახებ ჯერჯერობით არ საჯაროვდება.
სომხეთისთვის, რომელიც 1990-იანი წლების შემდეგ აზერბაიჯანის და თურქეთის მხრიდან ეკონომიკურ ბლოკადაში იმყოფება, გაზის სატრანზიტო ქვეყნად გადაქცევა ეკონომიკური იზოლაციის გარღვევას ნიშნავს.
საქართველოსა და ირანს შორის გაზის თაობაზე მიღწეული ნებისმიერი შეთანხმების ჩაშლა, საბოლოო ჯამში, შეუძლია რუსეთს. სომხეთი-ირანის გაზსადენი, რომლის მეშვეობითაც უნდა განხორციელდეს გაზის სვოპ-მიწოდებები, „გაზპრომ არმენიას“ საკუთრებაა, ის არის რუსული გაზის გიგანტის – „გაზპრომის“ შვილობილი კომპანია და 2014-15 წლებში სომხეთში გადასახადების ყველაზე მსხვილი გადამხდელი.
თუმცა, რუსეთიც და ირანიც საკუთარი ურთიერთობების ჩამოყალიბებისთვის მუშაობენ. ენერეგეტიკულ სფეროში თანამშრომლობის შესახებ დადებული კონტრაქტი, რომელსაც გასული წლის ნოემბერში, თეირანში ვიზიტის დროს, ვლადიმირ პუტინმა მოაწერა ხელი, შესაძლოა გაზის სფეროში მომავალი ერთობლივი პროექტების განხორციელების საწინდარი გახდეს.
მაგალითად, რუსული კომპანია „სტროიტრანსგაზი“ გეგმავს ორი მილიარდი დოლარის ღირებულების გარიგების დადებას ირანში ორი გაზსადენი მილის მშენებლობის თაობაზე. პროექტს „ვნეშეკონომბანკი“ დააფინანსებს, განუცხადა ჟურნალისტებს ბანკის ხელმძღვანელმა ვლადიმირ დმიტირიევმა, რომელიც პუტინთან ერთად იმყოფებოდა თეირანში.
რუსეთის ენერგეტიკის მინისტრის ალექსანდრ ნოვაკის მიხედვით, რუსეთი და ირანი განიხილავენ გაზის მიწოდების საკუთარი სვოპ-ოპერაციის შესაძლებლობას.
„გაზპრომი“ სომხეთის და აზერბაიჯანის გავლით ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილს მოამარაგებს ბუნებრივი აირით, სანაცვლოდ კი გაზს სამხრეთ ირანის საბადოებიდან მიიღებს.
„სვოპი განვიხილეთ წინადადების დონეზე. დეტალებს დამუშავება სჭირდება,“ – აღნიშნა მან.
ჯერჯერობით არ არის გადაწყვეტილი, თუ რა მარშრუტით მოხდება გაზის გაცვლა ირანსა და რუსეთს შორის ან ირანული გაზის მიწოდება საქართველოსთვის. გაზის ტრანზიტი შესაძლოა სომხეთის ან აზერბაიჯანის გავლით განხორციელდეს, რაც ქვეყანას საგრძნობ ეკონომიკურ დივიდენდებს მოუტანს და გაამყარებს მის პოლიტიკურ პოზიციებს რეგიონში.
სომხეთის საზოგადოებრივი კვლევის ცენტრის აღმასრულებელი დირექტორი, ირანისტი სევაკ სარუხანიანი მიიჩნევს, რომ სამხრეთ კავკასიის ენერგობაზარზე ძირეული ცვლილებები არ არის მოსალოდნელი.
„ენერგეტიკულ სფეროში თანამშრომლობა ირანსა და რუსეთს შორის ვერ მიაღწევს ისეთ დონეს, რომ ამან დიდი გავლენა მოახდინოს რეგიონში ენერგეტიკის ბაზარზე ან გეოპოლიტიკურ სიტუაციაზე,“ – აღნიშნა მან. „ყველა პოლიტიკური განცხადების მიუხედავად, ორივე მხარე სანქციებამდე არსებულ თანამშრომლობის დონეს დაუბრუნდა,“ – დასძინა სარუხანიანმა.
„ამ მიზეზით, გავლენის სფეროები შეზღუდულია იმის გამო, რომ ლიმიტირებულია რუსეთსა და ირანს შორის თანამშრომლობის შესაძლებლობები. რაც შეეხება გაზის მიწოდებას, მისი მოცულობა მნიშვნელოვნად ვერ გაიზრდება, რადგან რუსეთ-სომხეთის გაზსადენს, რომელიც საქართველოზე გადის, ამის შესაძლებლობა არ გააჩნია,“- განაცხადა მან.
არსებული ინფრასტრუქტურა საკმაოდ მოძველებულია და წელიწადში მაქსიმუმ სამი მილიარდი კუბური მეტრი აირის გატარება შეუძლია. 2014 წელს სომხეთის გაზგამანაწილებელმა კომპანია „გაზპრომ არმენიამ“, რომელიც რუსული „გაზპრომის“ ფილიალია, რუსეთიდან მხოლოდ ორი მილიარდი კუბური მეტრის ტრანსპორტირება მოახდინა.
სარუხანიანის აზრით, ეს ნიშნავს, რომ „რუსეთიდან სომხეთში გაზის მიწოდების ამჟამინდელი მოცულობა შესაძლოა გაიზარდოს მაქსიმუმ ერთი მილიარდი კუბური მეტრით, რაც ბევრს ვერაფერს შეცვლის ვერც რეგიონისთვის და ვერც ირანისთვის.“
მისივე სიტყვებით, ირანიც და რუსეთიც რეგიონში დიდი ხნის განმავლობაში მეტოქეობდნენ.
„ისინი მუდამ ეჯიბრებოდნენ ერთმანეთს რეგიონში გავლენის მოსაპოვებლად,“ – ამბობს სარუხანიანი. „ამ თვალსაზრისით, რთული წარმოსადგენია ენერგეტიკის სფეროში ამ ორი ძალის კოორდინირებული თანამშრომლობა რეგიონში.“
ამჟამად, საქართველოს მთავარი გაზის მომწოდებელი არის აზერბაიჯანი. სახელმწიფო ნავთობკომპანია „სოკარი“ საქართველოს ბაზარის მონოპოლისტია და ენერგომომარაგების 86%-ზე მეტს ახორციელებს.
ამის გათვალისწინებით, საქართველოს ხელისუფლება ცდილობს ქვეყანაში გაზის მიწოდების დივერსიფიცირებას და შესაბამისად, ბაქოზე დამოკიდებულების შემცირებას.
პოტენციური ენერგომომწოდებლის სახით საქართველოს ხელისუფლება რუსეთს განიხილავს, რასაც ქვეყნის პოლიტიკურ წრეებში საკამათო ვარიანტად მიიჩნევენ.
ოპოზიციური პარტია ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა მკაცრად ეწინააღმდეგება რუსეთთან გაზის თაობაზე შეთანხმების გაფორმებას.
საქართველოს ატლანტიკური საბჭოს თავმჯდომარე და ყოფილი თავდაცვის მინისტრი დავით სიხარულიძე მიიჩნევს, რომ საქართველოსთვის, ენერგოუსაფრთხოების თვალსაზრისით, რუსეთიდან გაზის მიღებაზე დათანხმება იქნება შეცდომა.
„არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ რუსეთს ოკუპირებული აქვს საქართვლოს ტერიტორიის ოცი პროცენტი,“ – განაცხადა მან.
„ამას გარდა, რუსეთიდან გაზის მიღება საქართველოსთვის იქნება პოლიტიკური ზეწოლის და კორუფციის რისკის მატარებელი. ბოლოს და ბოლოს, გაზი რუსეთისთვის არა ეკონომიკური, არამედ პოლიტიკური ფაქტორია. ამ თვალსაზრისით, „გაზპრომთან“ მოლაპარაკება ნეგატიურ გავლენას მოახდენს საქართველოს ენერგოუსაფრთხოებაზე,“ – განაცახადა სიხარულიძემ.
საქართველოს ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა და კოალიცია ქართული ოცნების დამფუძნებელმა ბიძინა ივანიშვილმა, რომელიც კვლავაც ინარჩუნებს ძლიერ გავლენას მთავრობის გადაწვეტილებებზე, შარშან ნოემბერში ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ მხარს უჭერდა დივერსიფიკაციას.
„მთელი ევროპა რუსული გაზით მარაგდება და საქართველომაც რომ იყიდოს, ამაში არავითარი კრიმინალი არ არის,“ – განაცხადა მან და დასძინა, რომ საქართველო ისედაც დიდი ხნის მანძლზე იღებდა რუსული გაზის ათ პროცენტს, როგორც სომხეთში ტრანზიტის საფასურს.
„ის, რომ შეიძლება ბაზარი იყოს დივერსიფიცირებული და ჩვენს ბიზნესმენებს მივცეთ უფლება იმის, რომ გაზი იყოდონ სადაც მოესურვებათ, ამაში ცუდს ვერაფერს ვხედავ,“ – თქვა ივანიშვილმა.
საქართველოს ენერგობაზარზე კონკურენტის გამოჩენას ნაკლები ენთუზიამით შეხვდა აზერბაიჯანი.
„ჩვენ საქართველოს ხელისუფლების მიმართ არანაირი ვალდებულება არ გაგვაჩნია, შესაბამისად, ისინიც თავისუფალნი არიან თავიანთ არჩევანში: უნდათ რუსული გაზის ყიდვა? მაშინ, იყიდონ,“ – განაცხადა სოკარის პრეზიდენტმა როვნაგ აბდულაევმა ქართველ ჟურნალისტებს შარშან ნოემბერში, ილაჰამ ალიევის თბილისში ვიზიტისას. „მაგრამ იქნება თუ არა რუსული გაზი კონკურენტუნარიანი საქართველოში – ეს უკვე სხვა საკითხია.“
მან აქვე დასძინა, რომ „ჩვენ საქართველოში დაახლოებით ასამდე ბენზინგასამართი და ოცზე მეტი გაზგასამართი სადგური გვაქვს… გაზის გაყიდვა ნებისმიერ ფასად შეგვიძლია… საქართველოში ვერც ერთი ნავთობისა და გაზის პროექტი ვერ იქნება ეკონომიკურად მომგებიანი აზერბაიჯანის მონაწილეობის გარეშე.“
რაც შეეხება „სოკარზე“ გავლენას, აბდულაევმა დასძინა: „ბატონმა პრეზიდენტმა ოსტატურად და დიპლომატიურად მიუთითა საქართველოს მთავრობას, რომ „სოკარი“ არის გადასახადების ყველაზე მსხვილი გადამხდელი საქართველოში და ასეთი პარტნიორის დაკარგვა არ იქნება საქართველოსთვის ხელსაყრელი.“
ნებისმიერ შემთხვევაში, ამ საკითხზე მოლაპარაკებები რუსეთსა და საქართველოს შორის ამჟამად შეჩერებულია.
„გაზრპომს“ უნდა გაზის ათპროცენტიანი წილის მონეტიზება, რომელსაც საქართველო სომხეთში რუსული გაზის ტრანზიტის საფასურის სახით იღებს.
ენერგეტიკის მინისტრის კალაძის განცხადებით, თბილისი ეწინააღმდეგება მონეტიზაციას, რადგან არ არსებობს გარანტია, რომ ქვეყანა ამ თანხით შეძლებს იმავე მოცულობის გაზის ყიდვას ან რომ „გაზპრომი“ გაზის მიყიდვის სანაცვლოდ არ მოსთხოვს საქართველოს საგარეო პოლიტიკის შეცვლას.
„’გაზპრომმა’ ულტიმატუმის სახით მოითხოვა თანხით გადახდაზე გადასვლა,“ – განუცხადა კალაძემ 19 იანვარს. „ჩვენ ამას კატეგორიულად ვეწინააღმდეგებით, თუმცა მათ პირდაპირ მიგვანიშნეს, რომ გაზის იმპორტს სომხეთში პირდაპირ ირანიდან განახორცილებდნენ. ასეთი საფრთხე ნამდვილად არსებობს და მისი შედეგები ჩვენთვის ძალიან მძიმე იქნება.“
არშალუის მგდესიანი დამოუკიდებელი ჟურნალისტი სომხეთში.
Click to share on Twitter (Opens in new window)
Click to share on Facebook (Opens in new window)
არშალუის მგდესიანი დამოუკიდებელი ჟურნალისტია სომხეთში. ის IWPR-ის სამხრეთ კავკასიის რეგიონული მედია ქსელის აქტიური წევრია და აშუქებს ენერგოპოლიტიკის, რეგიონული ინტეგრაციისა და ირან-სომხეთის ურთიერთობების საკითხებს.
არქივები აირჩიეთ თვე სექტემბერი 2022 ივლისი 2022 მაისი 2022 აპრილი 2022 ნოემბერი 2021 სექტემბერი 2021 ივლისი 2021 აპრილი 2021 მარტი 2021 აგვისტო 2020 სექტემბერი 2019 აგვისტო 2019 ივნისი 2019 მაისი 2019 აპრილი 2019 დეკემბერი 2018 სექტემბერი 2018 ივლისი 2018 მაისი 2018 აპრილი 2018 თებერვალი 2018 სექტემბერი 2017 მაისი 2017 აპრილი 2017 მარტი 2017 თებერვალი 2017 იანვარი 2017 დეკემბერი 2016 ნოემბერი 2016 ოქტომბერი 2016 სექტემბერი 2016 აგვისტო 2016 ივლისი 2016 ივნისი 2016 მაისი 2016 აპრილი 2016 მარტი 2016 თებერვალი 2016 იანვარი 2016 დეკემბერი 2015 სექტემბერი 2015 აგვისტო 2015 ივლისი 2015 ივნისი 2015 მაისი 2015 აპრილი 2015 მარტი 2015 თებერვალი 2015 იანვარი 2015 დეკემბერი 2014 ნოემბერი 2014 ოქტომბერი 2014 სექტემბერი 2014 აგვისტო 2014 ივლისი 2014 ივნისი 2014 მაისი 2014 აპრილი 2014 მარტი 2014 თებერვალი 2014 იანვარი 2014 დეკემბერი 2013 ნოემბერი 2013 ოქტომბერი 2013 სექტემბერი 2013 აგვისტო 2013 ივლისი 2013 ივნისი 2013 მაისი 2013 აპრილი 2013 მარტი 2013 თებერვალი 2013 იანვარი 2013 დეკემბერი 2012 ნოემბერი 2012 ოქტომბერი 2012 სექტემბერი 2012 აგვისტო 2012 ივლისი 2012 ივნისი 2012 მაისი 2012 აპრილი 2012 მარტი 2012 თებერვალი 2012 იანვარი 2012 დეკემბერი 2011 ნოემბერი 2011 ოქტომბერი 2011 სექტემბერი 2011 აგვისტო 2011 ივლისი 2011 ივნისი 2011 მაისი 2011 აპრილი 2011 იანვარი 2011 დეკემბერი 2010 ნოემბერი 2010 ოქტომბერი 2010 სექტემბერი 2010 აგვისტო 2010 ივლისი 2010 ივნისი 2010 მაისი 2009 აპრილი 2009 მარტი 2009 თებერვალი 2009 იანვარი 2009 დეკემბერი 2008 ნოემბერი 2008 ოქტომბერი 2008 სექტემბერი 2008 აგვისტო 2008 ივლისი 2008 ივნისი 2008 მაისი 2008 აპრილი 2008 მარტი 2008 თებერვალი 2008 იანვარი 2008 დეკემბერი 2007
2008 წლის რუსეთ საქართველოს ომი EUMM IWPR ადამიანის უფლებები აზერბაიჯანი არმენ კარაპეტიანი არშალუის მგდესიანი არჩევნები აფგან მუხტარლი აფხაზეთი განათლება განცხადებები დევნილები ევროკავშირი ეკატერინა პოღოსიანი ეკონომიკა ვაჰე ჰარუტუნიანი თურქეთი ილჰამ ალიევი ირანი კავკასია კონფლიქტი კორუფცია ლგბტ ლილიტ არაკელიანი მედია მთიანი ყარაბაღი ნურგულ ნოვრუზი ომი პოლიტპატიმრები ჟურნალისტიკა რუსეთი რჩეული სამირა აჰმედბეილი სამხრეთ ოსეთი საპრეზიდენტო არჩევნები საქართველო სერჟ სარგსიანი სიტყვის თავისუფლება სომხეთი ტრენინგი ქალები ქალთა უფლებები შაჰლა სულთანოვა ჯანდაცვა
Institute for War and Peace Reporting | ომისა და მშვიდობის გაშუქების ინსტიტუტი | © 2007-2022
ვებგვერდის ფორმა და შინაარსი დაცულია Creative Commons-ის არაკომერციული 4.0 საერთაშორისო ლიცენზიის ფარგლებში.
ჩვენ ვიყენებთ ქუქი ჩანაწერებს. თქვენი პარამეტრების დამახსოვრებით ჩვენ გაწვდით საუკეთესო მომსახურებას განმეორებითი ვიზიტების დროს. "თანახმა ვარ" ღილაკზე დაჭერით თქვენ გასცემთ ქუქი ჩანაწერების გამოყენების ნებართვას. თუმცა "პარამეტრები" ფუნქციით თქვენ შეგიძლიათ გააკონტროლოთ თქვენს მიერ ნებადართული მონაცემების გაზიარება. მეტი ინფორმაციისთვის იხილეთ სტატიები: ჩვენს მიერ გამოყენებული ქუქი ჩანაწერები | ინტერნეტის ისტორია.
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. These cookies ensure basic functionalities and security features of the website, anonymously.
Functional cookies help to perform certain functionalities like sharing the content of the website on social media platforms, collect feedbacks, and other third-party features.
Performance cookies are used to understand and analyze the key performance indexes of the website which helps in delivering a better user experience for the visitors.
Analytical cookies are used to understand how visitors interact with the website. These cookies help provide information on metrics the number of visitors, bounce rate, traffic source, etc.
Advertisement cookies are used to provide visitors with relevant ads and marketing campaigns. These cookies track visitors across websites and collect information to provide customized ads.
Other uncategorized cookies are those that are being analyzed and have not been classified into a category as yet.