ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en
შეუძლია თუ არა ყარაბაღის კრიზისს მისცეს ბიძგი ახალი სამშვიდობო მოლაპარაკებების დაწყებას? ‹ რეგიონული მედიის ქსელი
სანდო ინფორმაცია გვაძლიერებს | ანალიტიკა და გამოძიება აღმოსავლეთ ევროპისა და კავკასიის შესახებ
2016 წლის 14 აპრილი   ავტორი: რეგიონული მედიის ქსელი
ანალიტიკოსი აზერბაიჯანიდან აფასებს იმ შესაძლო ნაბიჯებს, რომლებიც მხარეებმა ახალდადებული ზავის პირობებში უნდა გადადგან.
არასტუნ ორუჯლუ, აღმოსავლეთ-დასავლეთის კვლევითი ცენტრის დირექტორი (ფოტო გამოცემულია არასტუნ ორუჯლუს კეთილი ნებით).
მთიანი ყარაბაღის რეგიონში ბოლო ათწლეულების განმავლობაში განვითარებული ყველაზე მძიმე სამხედრო დაპირისპირების შემდეგ, აზერბაიჯანელ და სომეხ შეიარაღებულ ძალებს შორის ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება შედგა.
აღმოსავლეთ-დასავლეთის კვლევითი ცენტრის დირექტორი აზერბაიჯანში არასტუნ ორუჯლუ საუბრობს მიმდინარე დაძაბულობის მაპროვოცირებელ ფაქტორებზე და ასევე სამშვიდობო მოლაპარაკებების სამომავლო პერსპექტივებზე.
მისი განცხადებით, აქამდე, მოლაპარაკებები, უმეტეს შემთხვევაში, საჩვენებლად ტარდებოდა და მათ არაფერი ჰქონდა საერთო ფუნდამენტური საკითხების მოგვარებასთან.
როგორ ახსნით იმას რაც ახლა ხდება? რა არის კონფლიქტის ესკალაციის მიზეზი და რატომ მოხდა ეს ახლა?
ორუჯლუ: რა ხდება? მოდით, აქედან დავიწყოთ. რაც ახლა ხდება არის ის, რომ დადგა სამშვიდობო პროცესის კრიზისი.
22 წლის განმავლობაში, ზავის ხელმოწერის შემდეგ, იმართებოდა სამშვიდობო მოლაპარაკებების იმიტაცია. ამასთან ერთად, პროცესის თითქმის ყველა საერთაშორისო მონაწილეს დაავიწყდა, რომ აზერბაიჯანის ტერიტორიის დიდი ნაწილი იყო ოკუპირებული. საერთაშორისო საზოგადოებამ ერთ დონეზე დააყენა ოკუპანტი და მსხვერპლი. ანუ, კონფლიქტის მხარეების სტატუსი სათანადოდ არ განისაზღვრა. რა თქმა უნდა, ამან ახლანდელ კრიზისამდე მიგვიყვანა.
კრიზისი კი საკმაოდ სერიოზულია. მთელი ამ წლების განმავლობაში, ორივე მხარე აქტიურად იყო დაკავებული შეიარაღების შესყიდვით. მათი მთავარი მიმწოდებელი კი იყო რუსეთი. რუსი პოლიტიოსები ამას ცინიკურად პარიტეტის შენარჩუნებას ეძახდნენ. ისინი მილიარდობით დოლარის ღირებულების იარაღს ჰყიდნენ აზერბაიჯანში. მერე, „პარიტეტის“დაცვით, იარაღს თავის სტრატეგიულ პარტნიორს, სომხეთს, აწვდიდნენ, დაახლოებით იმავე რაოდენობით. ეს ყველაფერი ოდესმე უნდა აფეთქებულიყო.
მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში, სომხეთი საკმაოდ კომფორტულად გრძნობდა თავს ოკუპირებულ ტერიტორიებზე. უფრო მეტიც, საკმაოდ ხშირად არღვევდა ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებას. დროდადრო, ღიად ახდენდა მოლაპარაკებების პროცესის საბოტირებას. ამიტომაც, მივიღეთ ის, რაც მივიღეთ.
რატომ მოხდა ეს ახლა? ვფიქრობ, აზერბაიჯანს უნდა აინაზღაუროს ის, რაც  გამოტოვა.
მოახდინა თუ არა აზერბაიჯანის შიდა ფაქტორებმა – ეკონომიკურმა კრიზისმა, ევროპასთან და დასავლეთთან ურთიერთობების დათბობამ, რუსეთისაგან დისტანცირებამ – გავლენა სამხედრო მოქმედებების გააქტიურებაზე?
არ ვიცი, რამდენად მოახდინა ეკონომიკურმა კრიზისმა გავლენა შექმნილ სიტუაციაზე, მაგრამ ქვეყნის შიგნით მიმდინარე პოლიტიკური ცვლილებების გავლენა აშკარად სახეზეა. ბოლო ხანებში, აზერბაიჯანი თანდათან უფრო ჩამოშორდა ნატოს, დაარღვია დაბალანსებული საგარეო პოლიტიკის პრინციპი და აღმოჩნდა მარტო რუსეთის წინაშე.
ხოლო, როცა წამოვიდა წინადადებები საბაჟო კავშირში და ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში გაწევრიანებაზე, ეს აზერბაიჯანს უკვე აღარ აწყობდა. აზერბაიჯანსა და დასავლეთს შორის ურთიერთობას ხელისუფლების შიგნიდან უთხრიდნენ ძირს, კერძოდ კი, ის ჯგუფები, რომლებიც ამას შეგნებულად და მიზანმიმართულად აკეთებდნენ იმ მიზნით, რომ აზერბაიჯანი მარტო აღმოჩენილიყო რუსეთის წინაშე, დასავლეთის მხარდაჭერის გარეშე. ამ ძალებს აწყობთ საგარეო პოლიტიკის პრორუსული კურსი. თუმცა, ბოლო მომენტში ეს შეიცვალა. მხედველობაში მაქვს, ზუსტად, ბოლო რამდენიმე თვე.
ბოლოს, შედგა ილჰამ ალიევის ვიზიტი ვაშინგტონში, სადაც ჯერ კიდევ ბირთვული სამიტის დაწყებამდე გაიმართა შეხვედრები, მოლაპარაკებები, ამერიკის შეერთებული შტატების ოფიციალური პირების მიერ აზერბაიჯანის მისამართით გამოითქვა პოზიტიური განცხადებები. კერძოდ, ამერიკის შეერთებული შტატების ელჩმა აზერბაიჯანში რობერტ სეკუტამ და მინსკის ჯგუფის თანათავმჯდომარემ ჯეიმს უოლრიკმა განაცხადეს, რომ აზერბაიჯანის ოკუპირებული ტერიტორიები უნდა გათავისუფლდეს. ამერიკის კონგრესმა შეუჩერა დაფინანსება მთიანი ყარაბაღის არაღიარებულ სეპარატისტულ რესპუბლიკას. როგორც ჩანს, ამ ყველაფერმა გარკვეული გაღიზიანება გამოიწვია [სომხეთში] და გადაწყდა აზერბაიჯანის კონფლიქტში ჩათრევა. ბოლო თვეების განმავლობაში, ოკუპირებულ ტერიტორიებზე შეინიშნებოდა სომხური საჯარისო შენაერთების განსაკუთრებული კონცენტრაცია, რამაც მიგვიყვანა კიდეც დაპირისპირებამდე. კონფრონტაცია სწორედ მაშინ მოხდა, როცა ორივე ქვეყნის პრეზიდენტი ვაშინგტონში იმყოფებოდა. ვფიქრობ, რომ ეს დამთხვევა არ იყო.
რამდენად რეალისტურია საუბარი იმის შესახებ, რომ თურქეთი და რუსეთი ცდილობენ მათი უთანხმოების სირიიდან კავკასიაში გადმოტანას?
არ მგონია. ეს ძალიან მიკერძოებული ვერსიაა, რომელიც გარკვეულ პოლიტიკურ დღის წესრიგს ემსახურება. პირდაპირ, რომ გითხრათ, ეს ვერსია თურქეთის წინააღმდეგ შანტაჟის ხასიათს ატარებს, იმისთვის, რომ ის არანაირი ფორმით არ ჩაერიოს კონფლიქტში. ცნობილია, რომ აზერბაიჯანსა და თურქეთს შორის გაფორმებულია სამხედრო-სტრატეგიული პარტნიორობის შეთანხმება. რასაკვირველია, თურქეთს არ შეუძლია პირდაპირ, ჯარის გამოგზავნით, ჩარევა, თუმცა, მას შეუძლია სამხედრო დახმარების აღმოჩენა ბევრი სხვა ფორმით. ამიტომაც, მათ უნდათ თურქეთის უკანა ფონზე გადაწევა. ამავე დროს, ვფიქრობ, რომ ეს ვერსია ემსახურება ყურადღების მოდუნებას კონფლიქტის ესკალაციის ნამდვილ ბერკეტებზე. მთავარი ბერკეტი კი უნდა ვეძებოთ არა მოსკოვსა და ანკარაში, არამედ მოსკოვსა და ერევანში.
თქვენი აზრით, რა შეიცვლება გეოპოლიტიკური თვალსაზრისით?
გეოპოლიტიკური თვალსაზრისით მოვლენების განვითარების რამდენიმე სავარაუდო ვარიანტი არსებობს. აზერბაიჯანისთვის ბრძოლა შემთხვევით არ დაწყებულა. აზერბაიჯანის გავლით იგეგმება სატრანსპორტო-საკომუნიკაციო დერეფნის აღმოსავლეთი-დასავლეთი და ჩრდილოეთი-სამხრეთის [რომელსაც რუსეთი ხელმძღვანელობს, ირანი, ინდოეთი და მისი ხელმომწერია ცხრა ქვეყანა რეგიონში]  ამოქმედება. ვფიქრობ, რომ ბრძოლაც ამის გამო დაიწყო. საუბარია სატრანსპორტო ხაზზე, რომელიც სულ მალე დააკავშირებს ევროპას ინდოჩინეთთან. საქმე ეხება ტრილიონობით დოლარის ღირებულების ბიზნესს. ბუნებრივია, რუსეთსაც უნდა ირანთან დამაკავშირებელი ჩრდილოეთი-სამხრეთი დერეფნის ამოქმედება, იმისთვის, რომ შეინარჩუნოს თავისი პოზიცია ახლო აღმოსავლეთში. არ გამოვრიცხავ, რომ რაღაც შეთანხმება უკვე დაიდო კიდეც ან იგეგმება. ვგულისხმობ შეთანხმებას არა ბაქოსა და მოსკოვს ან ბაქოსა და ვაშინგტონს შორის, არამედ შეთანხმებას ბაქო-მოსკოვი-ვაშინგტონის სამკუთხედს შორის.
მეორე ვერსიით, რუსეთს ნამდვილად უნდა ჩაუშალოს დასავლეთს ინდოჩინეთის და ევროპის დაკავშირების გეგმები აზერბაიჯანის, ცენტრალური აზიის ქვეყნების, უკრაინის და ა.შ. გავლით, თუმცა ეს სუსტი ვერსიაა და ის არ შეესაბამება ვაშინგტონსა და მოსკოვს შორის ბოლო კვირების განმავლობაში განვითარებულ ურთიერთობას. სახეზეა პოზიტიური ცვლილებები.
არსებობს კიდევ მესამე სავარაუდო ვერსია. აზერბაიჯანს უბრალოდ უნდა, ყველას გააგებინოს, რომ აღარ აპირებს თავისი ტერიტორიის ოკუპაციასთან შეგუებას, მით უმეტეს, თუ მას ასეთი დიდი გეოპოლიტიკური მნიშვნელობა გააჩნია. ეს არის მესიჯი ყველასათვის. აზერბაიჯანი ექცევა მოვლენების განვითარების ცენტრში.
შეგვიძლია თუ არ ვივარაუდოთ, რომ კონფლიქტის ესკალაცია არის მინსკის პროცესის კრახი? თუ ეს არის სამშვიდობო მოლაპარაკებების სხვა ეტაპზე ან დონეზე გადასვლის მომენტი?
ვფიქრობ, ეს არის მოლაპარაკებების პროცესის დასაწყისი. როგორც, მანამდე აღვნიშნე, რაც ადრე ხდებოდა იყო მხოლოდ სამშვიდობო პროცესის იმიტაცია… შესაძლოა [ხალხს ჰქონდა იმედი], რომ პრობლემა დავიწყებას მიეცემოდა, მაგრამ ყველაფერი სხვანაირად მოხდა. ყველამ -ვაშინგტონმაც, ბრუსელმაც და ერევანმაც, სრულიად საპირისპირო სურათი იხილა. ყველამ დაინახა, რომ აზერბაიჯანელები, განურჩევლად ასაკისა და შეხედულებებისა, არავითარ შემთხვევაში არ არიან მზად წავიდნენ დათმობაზე ისეთ საკითხთან დაკავშირებით, როგორიცაა ქვეყნის ტერიტორიული მთლიანობა. ოკუპაციასთან შეგუება ძალიან მტკივნეულად აღიქმება. ეს ფსიქოლოგიური მომენტია, რომელსაც შეიძლება დავარქვათ შელახული ეროვნული ღირსება.
თუ დღეს თვალს მივადევნებთ საზოგადოებრივი აზრის დინამიკას, დავინახავთ, რომ ხალხში სამხედრო მოქმედებების ბოლომდე მიყვანის აზრი დომინირებს. ესეც გარკვეული მესიჯია და სამშვიდობო პროცესიც ამ რეალობის გათვალისწინებით უნდა განვითარდეს.
ანუ, თქვენ თვლით, რომ სიტუაცია აზერბაიჯანის სასარგებლოდ შეიცვალა?
ასე მგონია. თუ არ ჩავთვლით რამდენიმე „გვერდით ეფექტს“, როგორიცაა რუსული მასმედია, რომელშიც ანტიაზერბაიჯანული ისტერია მძვინვარებს. იმედი მაქვს, რომ ეს არ არის ოფიციალური მოსკოვის პოზიცია. ძირითადად, კი, ვთვლი, რომ სიტუაცია აზერბაიჯანის სასარგებლოდ შეიცვალა.
გამოცხადდა ზავი. როგორ ფიქრობთ, მისი მიღწევა საერთაშორისო ორგანიზაციების ზეწოლით გახდა შესაძლებელი თუ მხარეები ასეთ შეთანხმებამდე თავისით მივიდნენ?
ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება მოსალოდენლი იყო. ამას რამდენიმე მიზეზი აქვს. პირველი, აზერბაიჯანმა თავის მიზანს უკვე მიაღწია. მეორე მხრივ, საბრძოლო მოქმედებების გაგრძელება გამოიწვევდა უფრო დიდ დანაკარგს და შესაძლოა უფრო ფართომასშტაბიან ომშიც გადაზრდილიყო. ეს კი არცერთ მხარეს არ სჭირდება. ამასთანავე, თავისი როლი ითამაშა საერთაშორისო საზოგადოების მხრიდან ზეწოლამაც.
როგორი პროგნოზის გაკეთება შეგიძლიათ? რა მოხდება შემდეგში? ყარაბაღის კონფლიქტის მოგვარების როგორ გზას უნდა ველოდოთ?
ახლა დაიწყება ინტენსიური მოლაპარაკებები. ეს უკვე აღარ იქნება მოლაპარაკებების იმიტაცია, როგორსაც მინსკის ჯგუფი ატარებდა. ეს იქნება უფრო სერიოზული პროცესი. დაიწყება სომხეთის დარწმუნება იმაში, რომ მას უკვე აღარ შეიძლება ჰქონდეს ოკუპირებული აზერბაიჯანის ტერიტორია. თუ სუპერსახელმწიფოები მიხვდებიან, რომ ეს ყველაფერი შესაძლოა რეგიონში უდიდეს ომში გადაიზარდოს, მოუწევთ სომხეთზე ზეწოლის მოხდენა. ფსიქოლოგიური უპირატესობა დღეს აზერბაიჯანის მხარესაა და ეს მას მოლაპარაკებების მაგიდასთან უფრო აძლიერებს. და კიდევ, არ უნდა ვეცადოთ გავექცეთ დღევანდელი კონფრონტაციის მთავარ მიზეზს, ეს არის ერთი ქვეყნის მიერ მეორე ქვეყნის ტერიტორიის ოკუპაცია.
რა თქმა უნდა, ეს იქნება მასტიმულირებელი ჭეშმარიტი სამშვიდობო პროცესის, რომელსაც, დარწმუნებული ვარ, რომ ალტერნატივა არ გააჩნია. გამოჟონილი ინფორმაცია, თითქოს რუსეთი მთიან ყარაბაღში კოლექტიური უსაფრთხოების შეთანხმების ორგანიზაციის ეგიდით სამშვიდობო ძალების შეყვანას აპირებს, არის აბსურდი. ამ ორგანიზაციას არ აქვს არანაირი უფლება გააგზავნოს იქ მშვიდობისმყოფელები. სამშვიდოპო ოპერაციები საერთშორისო ორგანიზაციების ეგიდით ტარდება. ამასთანავე, აზერბაიჯანი არ არის კოლექტიური უსაფრთხოების შეთანხმების ორგანიზაციის წევრი, ხოლო ოფიციალურად მთიანი ყარაბაღი აზერბაიჯანის ტერიტორიად ითვლება.
ომისა და მშვიდობის გაშუქების ინსტიტუტი
Click to share on Twitter (Opens in new window)
Click to share on Facebook (Opens in new window)
ავტორი რეგიონული მედიის ქსელი
ვაქცინაცია და დეზინფორმაცია აზერბაიჯანში
აზერბაიჯანის ჯანდაცვის სისტემის ნაკლოვანებები
აზერბაიჯანში რეფერენდუმი საპროტესტო აქციებით აღინიშნა
არქივები აირჩიეთ თვე სექტემბერი 2022 ივლისი 2022 მაისი 2022 აპრილი 2022 ნოემბერი 2021 სექტემბერი 2021 ივლისი 2021 აპრილი 2021 მარტი 2021 აგვისტო 2020 სექტემბერი 2019 აგვისტო 2019 ივნისი 2019 მაისი 2019 აპრილი 2019 დეკემბერი 2018 სექტემბერი 2018 ივლისი 2018 მაისი 2018 აპრილი 2018 თებერვალი 2018 სექტემბერი 2017 მაისი 2017 აპრილი 2017 მარტი 2017 თებერვალი 2017 იანვარი 2017 დეკემბერი 2016 ნოემბერი 2016 ოქტომბერი 2016 სექტემბერი 2016 აგვისტო 2016 ივლისი 2016 ივნისი 2016 მაისი 2016 აპრილი 2016 მარტი 2016 თებერვალი 2016 იანვარი 2016 დეკემბერი 2015 სექტემბერი 2015 აგვისტო 2015 ივლისი 2015 ივნისი 2015 მაისი 2015 აპრილი 2015 მარტი 2015 თებერვალი 2015 იანვარი 2015 დეკემბერი 2014 ნოემბერი 2014 ოქტომბერი 2014 სექტემბერი 2014 აგვისტო 2014 ივლისი 2014 ივნისი 2014 მაისი 2014 აპრილი 2014 მარტი 2014 თებერვალი 2014 იანვარი 2014 დეკემბერი 2013 ნოემბერი 2013 ოქტომბერი 2013 სექტემბერი 2013 აგვისტო 2013 ივლისი 2013 ივნისი 2013 მაისი 2013 აპრილი 2013 მარტი 2013 თებერვალი 2013 იანვარი 2013 დეკემბერი 2012 ნოემბერი 2012 ოქტომბერი 2012 სექტემბერი 2012 აგვისტო 2012 ივლისი 2012 ივნისი 2012 მაისი 2012 აპრილი 2012 მარტი 2012 თებერვალი 2012 იანვარი 2012 დეკემბერი 2011 ნოემბერი 2011 ოქტომბერი 2011 სექტემბერი 2011 აგვისტო 2011 ივლისი 2011 ივნისი 2011 მაისი 2011 აპრილი 2011 იანვარი 2011 დეკემბერი 2010 ნოემბერი 2010 ოქტომბერი 2010 სექტემბერი 2010 აგვისტო 2010 ივლისი 2010 ივნისი 2010 მაისი 2009 აპრილი 2009 მარტი 2009 თებერვალი 2009 იანვარი 2009 დეკემბერი 2008 ნოემბერი 2008 ოქტომბერი 2008 სექტემბერი 2008 აგვისტო 2008 ივლისი 2008 ივნისი 2008 მაისი 2008 აპრილი 2008 მარტი 2008 თებერვალი 2008 იანვარი 2008 დეკემბერი 2007
2008 წლის რუსეთ საქართველოს ომი EUMM IWPR ადამიანის უფლებები აზერბაიჯანი არმენ კარაპეტიანი არშალუის მგდესიანი არჩევნები აფგან მუხტარლი აფხაზეთი განათლება განცხადებები დევნილები ევროკავშირი ეკატერინა პოღოსიანი ეკონომიკა ვაჰე ჰარუტუნიანი თურქეთი ილჰამ ალიევი ირანი კავკასია კონფლიქტი კორუფცია ლგბტ ლილიტ არაკელიანი მედია მთიანი ყარაბაღი ნურგულ ნოვრუზი ომი პოლიტპატიმრები ჟურნალისტიკა რუსეთი რჩეული სამირა აჰმედბეილი სამხრეთ ოსეთი საპრეზიდენტო არჩევნები საქართველო სერჟ სარგსიანი სიტყვის თავისუფლება სომხეთი ტრენინგი ქალები ქალთა უფლებები შაჰლა სულთანოვა ჯანდაცვა
Institute for War and Peace Reporting | ომისა და მშვიდობის გაშუქების ინსტიტუტი | © 2007-2022
ვებგვერდის ფორმა და შინაარსი დაცულია Creative Commons-ის არაკომერციული 4.0 საერთაშორისო ლიცენზიის ფარგლებში.
ჩვენ ვიყენებთ ქუქი ჩანაწერებს. თქვენი პარამეტრების დამახსოვრებით ჩვენ გაწვდით საუკეთესო მომსახურებას განმეორებითი ვიზიტების დროს. "თანახმა ვარ" ღილაკზე დაჭერით თქვენ გასცემთ ქუქი ჩანაწერების გამოყენების ნებართვას. თუმცა "პარამეტრები" ფუნქციით თქვენ შეგიძლიათ გააკონტროლოთ თქვენს მიერ ნებადართული მონაცემების გაზიარება. მეტი ინფორმაციისთვის იხილეთ სტატიები: ჩვენს მიერ გამოყენებული ქუქი ჩანაწერები | ინტერნეტის ისტორია.
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. These cookies ensure basic functionalities and security features of the website, anonymously.
Functional cookies help to perform certain functionalities like sharing the content of the website on social media platforms, collect feedbacks, and other third-party features.
Performance cookies are used to understand and analyze the key performance indexes of the website which helps in delivering a better user experience for the visitors.
Analytical cookies are used to understand how visitors interact with the website. These cookies help provide information on metrics the number of visitors, bounce rate, traffic source, etc.
Advertisement cookies are used to provide visitors with relevant ads and marketing campaigns. These cookies track visitors across websites and collect information to provide customized ads.
Other uncategorized cookies are those that are being analyzed and have not been classified into a category as yet.