ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en
სომხეთი რუსეთ-თურქეთის კრიზისიდან სარგებელს ელის ‹ რეგიონული მედიის ქსელი
სანდო ინფორმაცია გვაძლიერებს | ანალიტიკა და გამოძიება აღმოსავლეთ ევროპისა და კავკასიის შესახებ
2016 წლის 20 იანვარი   ავტორი: კატერინა პოღოსიანი
ექსპერტების აზრით, სომხებს დაძაბული ურთიერთობების ფონზე პოლიტიკური და ეკონომიკური სარგებლის მიღება შეუძლიათ.
სომხეთის პრეზიდენტი სერჟ სარგსიანი (მარცხნივ) თავის რუს კოლეგასთან ვლადიმირ პუტინთან ერთად 2014 წლის 10 ოქტომბერს ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის წევრობაზე შეთანხმების ხელმოწერის შემდეგ (ფოტო: სომხეთის პრეზიდენტი ვებგვერდი).
სომხეთი ყურადღებით აკვირდება მის მოკავშირე რუსეთსა და დიდი ხნის მოწინააღმდეგე თურქეთს შორის მზარდი დაპირისპირების ფონზე მიმდინარე მოვლენების განვითარებას. ექსპერტთა ნაწილი შიშობს, რომ შესაძლოა მოხდეს სომხეთის კონფრონტაციაში ჩათრევა, ნაწილი კი მიიჩნევს, რომ ქვეყანა მოსკოვთან ახლო ურთიერთობას სათავისოდ გამოიყენებს.
მოსკოვსა და ანკარას შორის დაძაბულობის მიზეზი 24 ნოემბერს თურქეთის ავიაგამანადგურებელის მიერ საჰაერო სივრცის დარღვევისთვის რუსული ბომბდამშენის სუ-24-ის ჩამოგდება გახდა, რომელიც სირიაში რუსულ სამხედრო კამპანიაში იღებდა მონაწილეობას.
ექსპერტთა ნაწილი თვლის, რომ კრიზისმა შესაძლოა რუსეთის ერთგულ მოკავშირე სომხეთის პოლიტიკური და ეკონომიკური სარგებელი მოუტანოს. შესაძლებლობების გონივრულად გამოყენების შემთხვევაში სომხეთს თავისი პოზიციების გამყარება შეუძლია, როგორც რუსეთთან ურთიერთობის თვალსაზრისით, ასევე მთლიანად რეგიონში.
ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა ქვეყნებისგან განსხვავებით, სომხეთმა თვითმფრინავის ჩამოგდებასთან დაკავშირებით თავისი მკაფიო პოზიცია თავიდანვე ნათლად დააფიქსირა. ინციდენტის მეორე დღეს, სომხეთის თავდაცვის მინისტრმა სეირან ოჰანიანმა დაგმო თურქეთის ქმედებები და ის შეაფასა, როგორც ტერორიზმის წინააღმდეგ მებრძოლი საერთაშორისო ძალებისთვის მიყენებული დარტყმა.
თურქეთის ხელისუფლება გაკიცხა სომხეთის ეროვნული ასამბლეის თავმჯდომარის მოადგილემ ედუარდ შარმაზანოვმაც და პარალელები გაავლო სომხეთ-აზერბაიჯანის დაპირისპირებასთან.
„შარშან, თურქეთის უმცროს ძმად წოდებული, აზერბაიჯანის დამნაშავე რეჟიმის ბრძანებით ჩამოაგდეს სომხური ვერტმფრენი, რამაც, როგორც ჩანს, თურქეთის პოლიტიკურ ხელმძღვანელობას იმის შთაბეჭდილება შეუქმნა, რომ ასეთი სერიოზული დანაშაული შეიძლება დაუსჯელი დარჩეს,“ – განაცხადა შარმაზანოვმა 27 ნოემბერს რუსეთის სახელმწიფო დუმის თავმჯდომარესთნ სერგეი ნარიშკინთან შეხვედრის დროს.
„მსოფლიო იცვლება, ყალიბდება ახალი პოლიტიკური მიდგომები, ახალი სიტუაციები, სადაც ჩანს, რომ სომხეთი არის რუსეთის მოკავშირე და რუსი ხალხი არის მოძმე ერი,“ – დასძინა მან. „თურქეთი კი ბოლო ასი წლის განმავლობაში არ შეცვლილა.“
ერევნის კავკასიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილის სერგეი მინასიანის განცხადებით, სომხეთი რუსეთისთვის იმაზე უფრო მნიშვნელოვან მოთამაშედ იქცა, ვიდრე ოდესმე ყოფილა, რაც განაპირობა არა მარტო დაძაბულმა რუსულ-თურქულმა ურთიერთობებმა, არამედ სირიის კრიზისმაც.
„უნდა გვახსოვდეს, რომ სომხეთი არის ყველაზე ახლო ქვეყანა სირიასთან, სადაც რუსეთს სამხედრო ბაზა აქვს,“ – განაცხადა მინასიანმა ჩვენთან საუბრისას. „სომხეთ-თურქეთის საზღვარს იცავენ რუსი სამხედროები და მათ შორის არსებობს ფაქტობრივი სახმელეთო კავშირი.“
მან ასევე აღნიშნა, რომ სომხურ-თურქული საზღვარი წარმოადგენს გამოყოფ ხაზს NATO-სა და კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციას – CSTO შორის. ეს არის რეგიონული ბლოკი, რომელშიც გაერთიანებული არიან სომხეთი, ბელორუსია და ცენტრალური აზიის სამი რესპუბლიკა.
„ყველა ეს ფაქტორი თამაშობს თავის როლს,“ – ამბობს მინასიანმა.
მისივე სიტყვებით, მოსკოვი, ანკარასთან დაძაბული ურთიერთობის ფონზე, სომხეთთან კავშირის გამყარებას შეეცდება.
რუსული თვითმფრინავის ჩამოგდებიდან ერთი დღის შემდეგ, რუსმა კანონმდებლებმა დუმაში წარადგინეს კანონპროექტი, რომელიც სომხების გენოციდის უარყოფის კრიმინალიზაციას ეხება. კანონპროექტის მიხედვით, ჯარიმის ოდენობა 500 000 რუბლს (7 500 აშშ დოლარს) შეადგენს. წელს სომხებმა გენოციდის ასი წლისთავი აღინიშნეს. თურქეთი 1.5 მილიონი სომეხის მკვლელობას გენოციდად არ აღიარებს, რაც მისი სომხეთთან დაძაბული ურთიერთობის მთავარ მიზეზად რჩება.
რუსეთმა დაიწყო მისი სამხედრო კონტიგენტის გაძლიერება სომხეთში და ერევანთან ახლოს მდებარე ავიაბაზაზე დამატებით გააგზავნა შვიდი ერთეული მოიერიშე მი-24 და სატრანსპორტო ვერტმფრენი მი-8. რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, წლის ბოლოსთვის რაოდენობის გაზრდა იგეგმება.
რუსეთის ავიაბაზამ ფუნქციონირება 1995 წელს დაიწყო, გიუმრიში უკვე არსებული სამხედრო ბაზის დამატებით. ეს პროცესები განსაკუთრებით საყურადღებოა იმ ფონზე, როცა რუსეთის ხელისუფლებას გადაწყვეტილი აქვს CSTO-ს სამხრეთ საზღვარზე სომხეთთან ერთად საერთო საჰაერო თავდაცვის მექანიზმების შექმნა.
„ნათელია, რომ რუსეთი უკვე შეუდგა სამხედრო პოზიციების გაძლიერებას მთელი ‘ახლო საზღვარგარეთის’ ფარგლებში,“ – აცხადებს ჩვენთან საუბრისას რეგიონული კვლევების ცენტრის დირექტორი რიჩარდ გირაგოსიანი. „ეს ნიშნავს, რომ რუსეთისთვის მისი სამხედრო ბაზები სომხეთში, როგორც რეგიონში არსებული ერთადერთი რუსული ბაზა, იქნება პრიორიტეტი გასაძლიერებლად.“
გირაგოსიანის თქმით, ეს ახალი უსაფრთხოების კონტექსტი იმის ნიშანია, რომ სომხეთი რუსეთისთვის იმაზე მნიშვნელოვანი გახდა, ვიდრე ოდესმე ყოფილა. „მთავარი კითხვა მდგომარეობს იმაში, თუ რა დამოკიდებულებას დაიჭერს მოსკოვი ერევანთან მიმართებაში,“- დასძენს ის.
მისი სიტყვებით, ადრე რუსეთი სომხეთის მხარდაჭერას ისე ღებულობდა, თითქოს ეს ასეც უნდა ყოფილიყო.
„დიდი ხნის განმავლობაში, რუსეთის ქედმაღლური მიდგომა საკმაოდ უპატივცემულო იყო სომხეთის მიმართ,“ – აცხადებს გირაგოსიანი. „განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მოსკოვი აზერბაიჯანის ნომერ პირველი იარაღის მიმწოდებელი აღმოჩნდა.“
რუსეთ-თურქეთის კრიზისმა წარმოშვა საუბარი იმის შესახებაც, თუ რა გავლენას მოახდენს არსებული ვითარება სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მთიანი ყარაბაღის გამო არსებულ გაყინულ კონფლიქტზე.
ყარაბაღის ე.წ. „გამყოფი ზოლის“ და ასევე სომხეთ-აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზღვრის მიმდებარედ ხშირად ხდება ინციდენტები და ისმის სროლის ხმა, მიუხედავად იმისა, რომ საბრძოლო მოქმედებები 1994 წელს დასრულდა ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმების საფუძველზე. თუმცა, კონფლიქტი მოგვარების ნაცვლად გაიყინა, ხოლო ყარაბაღსა და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე სომხეთის დე-ფაქტო კონტროლი დამყარდა.
მინასიანის აზრით, თურქეთი დაძაბულობის საპასუხოდ არ წააქეზებს აზერბაიჯანს ყარაბაღში ფართომასშტაბიანი სამხედრო ოპერაციის დასაწყებად.
„ჩემი აზრით, პირიქით, ჩვენ საპირისპიროს დავინახავთ,“ – ამბობს მინასიანი. „აზერბაიჯანი, რომელიც არსებული დაძაბული ურთიერთობების ფონზე ცდილობს რუსეთსა და თურქეთს შორის წონასწორობის შენარჩუნებას, თავშეკავებულად მოიქცევა, რადგან იცის, რომ თუ სიტუაცია გამწვავდა, რუსეთი პირდაპირ ჩაერევა მასში.“
ეს ნიშნავს, რომ აზერბაიჯანი კონფლიქტის ზონაში მოერიდება დაძაბულობის ესკალაციას, რადგან ამ შემთხვევაში სომხეთის მიმართ რუსეთის მხარდაჭერა უფრო ღია გახდება, დასძენს ის.
გირაგოსიანიც ეთანხმება იმ აზრს, რომ თურქეთი ახლა პირდაპირ ჩარევას ჩარევას თავს მოარიდებს.
„არსებობს უფრო მეტი რისკი იმის, რომ რუსეთი შეეცდება საბრძოლო მოქმედებების ესკალაციას იმ მიზნით, რომ მოახდინოს რუსი მშვიდობიმყოფელების დისლოცირება. ეს პირდაპირი გამოწვევა იქნება სომხეთის ინტერესებისთვის და საფრთხეს შეუქმნის მთიანი ყარაბაღის უსაფრთხოებას,“ – განაცხადა მან.
სავსებით შესაძლებელია, რომ რუსეთ-თურქეთის კრიზისით სომხეთმა მოკლევადიანი სარგებელი მიიღოს ეკონომიკური თვალსაზრისით. მას შემდეგ, რაც ვლადიმირ პუტინის 28 ნოემბრის დადგენილებით თურქეთის წინააღმდეგ სანქციები ამოქმედდა და რუსეთში თურქული პროდუქტების იმპორტი შეიზღუდა, სიცარიელის შესავსებად სომხეთის ხელისუფლებამ სწრაფად გამოთქვა მზადყოფნა. დეკემბრის დასაწყისში, პრემიერ-მინისტრმა ჰოვიკ აბრაჰამიანმა მოუწოდა ბიზნესმენებს ესარგებლათ რუსეთში ექსპორტის მოცულობის გაზრდის ამ შესაძლებლობით.
ეს შესაძლებლობა ყველაზე აქტუალური იქნება ხილისა და ბოსტნეულის მწარმოებლებისთვის.
„კომპანიებმა რუსეთში უკვე გამოხატეს ინტერესი იმ პროდუქტების მიწოდებაზე, რომელთა ჩამოტანაც თურქეთიდან ვეღარ ხდება,“ – განუცხადა კომპანია „არარატფუდის“ დირექტორმა ჰამლეტ ტადევოსიანმა გაზეთ „ჰაიკანან ჟამანაკს“. „საუბარია დიდ მოცულობებზე – ათობით ათასობით ტონაზე.“
თუმცა, სომხეთი სოფლისმეურნეობის პროდუქტების მიწოდების თვალსაზრისით ვერ შეძლებს თურქეთის მთლიანად ჩაანაცვლებას. მას არ გააჩნია იმის შესაძლებლობა, რომ აწარმოოს რუსული ბაზრისთვის საკმარისი რაოდენობის ნაწარმი.
ამასთან ერთად, სირთულეები იქმნება საქონლის ტრანსპორტირებასთან დაკავშირებითაც. ყარაბაღის კონფლიქტის შედეგად, სომხეთი ნაწილობრივ ბლოკადაში იმყოფება აზერბაიჯანის და თურქეთის მხრიდან. რუსეთში ტვირთების გადატანა საქართველოს გავლით, ზემო ლარსის გამშვები პუნქტიდან ხორციელდება, რომელიც წელიწადში რამდენჯერმე იკეტება მკაცრი მეტეოროლოგიური პირობების გამო. ასეთ დროს ტვირთების გადაზიდვა, ზღვით, ფოთის პორტიდან ხდება, რაც მიწოდების ვადებს ძალიან ახანგრძლივებს.
არმენ გრიგორიანი, რომელიც სომხეთის სახელმწიფო ეკონომიკის ინსტიტუტში გლობალიზაციის და კონკურენციის კვლევით პროგრამას ხელმძღვანელობს, აცხადებს, რომ საზღვაო გადაზიდვები ძვირია და ერთ ტონა ტვირთზე 90 აშშ დოლარი ჯდება, ამავე დროს მალფუჭებადი პროდუქტების გადატანა ზღვით თითქმის შეუძლებელია.
გირაგოსიანიც და მინასიანიც თანხმდებიან, რომ ბოლო დროს განვითარებული მოვლენები ნაკლებად სავარაუდოდ მოახდენენ გავლენას სამხრეთ კავკასიის სამი ქვეყნის – საქართველოს, სომხეთის და აზერბაიჯანის ურთიერთობებზე, რომლებსაც უკვე არჩეული აქვთ განვითარების საკუთარი გზებით.
გირაგოსიანის სიტყვებით, საქართველო ევროპასთან დაახლოებას ცდილობს, ხოლო აზერბაიჯანი ცენტრალური აზიის სტილში, ენერგორესურსებზე დაფუძნებულ ავტორიტარულ სახელმწიფოდ ყალიბდება. სომხეთი კი, თავის მხრივ, არის უფრო სტაბილური და სანდო მოკავშირე, როგორც რუსეთისთვის, ისე დასავლეთისთვის, ასკვნის გირაგოსიანი.
ეკატერინა პოღოსიანი არის ჟურნალისტი სომხეთიდან.
Click to share on Twitter (Opens in new window)
Click to share on Facebook (Opens in new window)
ეკატერინა პოღოსიანი IWPR-ის ერევნის ბიუროს ჟურნალისტია სომხეთში.
ვაქცინაცია და დეზინფორმაცია აზერბაიჯანში
აზერბაიჯანის ჯანდაცვის სისტემის ნაკლოვანებები
აზერბაიჯანში რეფერენდუმი საპროტესტო აქციებით აღინიშნა
არქივები აირჩიეთ თვე სექტემბერი 2022 ივლისი 2022 მაისი 2022 აპრილი 2022 ნოემბერი 2021 სექტემბერი 2021 ივლისი 2021 აპრილი 2021 მარტი 2021 აგვისტო 2020 სექტემბერი 2019 აგვისტო 2019 ივნისი 2019 მაისი 2019 აპრილი 2019 დეკემბერი 2018 სექტემბერი 2018 ივლისი 2018 მაისი 2018 აპრილი 2018 თებერვალი 2018 სექტემბერი 2017 მაისი 2017 აპრილი 2017 მარტი 2017 თებერვალი 2017 იანვარი 2017 დეკემბერი 2016 ნოემბერი 2016 ოქტომბერი 2016 სექტემბერი 2016 აგვისტო 2016 ივლისი 2016 ივნისი 2016 მაისი 2016 აპრილი 2016 მარტი 2016 თებერვალი 2016 იანვარი 2016 დეკემბერი 2015 სექტემბერი 2015 აგვისტო 2015 ივლისი 2015 ივნისი 2015 მაისი 2015 აპრილი 2015 მარტი 2015 თებერვალი 2015 იანვარი 2015 დეკემბერი 2014 ნოემბერი 2014 ოქტომბერი 2014 სექტემბერი 2014 აგვისტო 2014 ივლისი 2014 ივნისი 2014 მაისი 2014 აპრილი 2014 მარტი 2014 თებერვალი 2014 იანვარი 2014 დეკემბერი 2013 ნოემბერი 2013 ოქტომბერი 2013 სექტემბერი 2013 აგვისტო 2013 ივლისი 2013 ივნისი 2013 მაისი 2013 აპრილი 2013 მარტი 2013 თებერვალი 2013 იანვარი 2013 დეკემბერი 2012 ნოემბერი 2012 ოქტომბერი 2012 სექტემბერი 2012 აგვისტო 2012 ივლისი 2012 ივნისი 2012 მაისი 2012 აპრილი 2012 მარტი 2012 თებერვალი 2012 იანვარი 2012 დეკემბერი 2011 ნოემბერი 2011 ოქტომბერი 2011 სექტემბერი 2011 აგვისტო 2011 ივლისი 2011 ივნისი 2011 მაისი 2011 აპრილი 2011 იანვარი 2011 დეკემბერი 2010 ნოემბერი 2010 ოქტომბერი 2010 სექტემბერი 2010 აგვისტო 2010 ივლისი 2010 ივნისი 2010 მაისი 2009 აპრილი 2009 მარტი 2009 თებერვალი 2009 იანვარი 2009 დეკემბერი 2008 ნოემბერი 2008 ოქტომბერი 2008 სექტემბერი 2008 აგვისტო 2008 ივლისი 2008 ივნისი 2008 მაისი 2008 აპრილი 2008 მარტი 2008 თებერვალი 2008 იანვარი 2008 დეკემბერი 2007
2008 წლის რუსეთ საქართველოს ომი EUMM IWPR ადამიანის უფლებები აზერბაიჯანი არმენ კარაპეტიანი არშალუის მგდესიანი არჩევნები აფგან მუხტარლი აფხაზეთი განათლება განცხადებები დევნილები ევროკავშირი ეკატერინა პოღოსიანი ეკონომიკა ვაჰე ჰარუტუნიანი თურქეთი ილჰამ ალიევი ირანი კავკასია კონფლიქტი კორუფცია ლგბტ ლილიტ არაკელიანი მედია მთიანი ყარაბაღი ნურგულ ნოვრუზი ომი პოლიტპატიმრები ჟურნალისტიკა რუსეთი რჩეული სამირა აჰმედბეილი სამხრეთ ოსეთი საპრეზიდენტო არჩევნები საქართველო სერჟ სარგსიანი სიტყვის თავისუფლება სომხეთი ტრენინგი ქალები ქალთა უფლებები შაჰლა სულთანოვა ჯანდაცვა
Institute for War and Peace Reporting | ომისა და მშვიდობის გაშუქების ინსტიტუტი | © 2007-2022
ვებგვერდის ფორმა და შინაარსი დაცულია Creative Commons-ის არაკომერციული 4.0 საერთაშორისო ლიცენზიის ფარგლებში.
ჩვენ ვიყენებთ ქუქი ჩანაწერებს. თქვენი პარამეტრების დამახსოვრებით ჩვენ გაწვდით საუკეთესო მომსახურებას განმეორებითი ვიზიტების დროს. "თანახმა ვარ" ღილაკზე დაჭერით თქვენ გასცემთ ქუქი ჩანაწერების გამოყენების ნებართვას. თუმცა "პარამეტრები" ფუნქციით თქვენ შეგიძლიათ გააკონტროლოთ თქვენს მიერ ნებადართული მონაცემების გაზიარება. მეტი ინფორმაციისთვის იხილეთ სტატიები: ჩვენს მიერ გამოყენებული ქუქი ჩანაწერები | ინტერნეტის ისტორია.
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. These cookies ensure basic functionalities and security features of the website, anonymously.
Functional cookies help to perform certain functionalities like sharing the content of the website on social media platforms, collect feedbacks, and other third-party features.
Performance cookies are used to understand and analyze the key performance indexes of the website which helps in delivering a better user experience for the visitors.
Analytical cookies are used to understand how visitors interact with the website. These cookies help provide information on metrics the number of visitors, bounce rate, traffic source, etc.
Advertisement cookies are used to provide visitors with relevant ads and marketing campaigns. These cookies track visitors across websites and collect information to provide customized ads.
Other uncategorized cookies are those that are being analyzed and have not been classified into a category as yet.