ka ka ka en ka ka ka en ka ka en en en en ka nl en ka en en hi ca en fr ka en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en ka de en hbs_lat en ca en fr ka ka ka ca ka ka en ka en ka en ka en en en en ka ka sv en ka en en ka ka ka en en ka en en en en ka ka en ka ka ka en en ka en en en en en en en ka ka en en en en en en ka ka en hbs_lat en ca en fr ka en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en hbs_lat en ca en fr ka en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en hbs_lat en ca en fr ka ka ka ko ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka el ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en hbs_lat en ca en fr ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ko ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en hbs_lat en ca en fr ka ka ka fr ka ka ka ka ka ka ka ka ka hbs_lat en ca en fr ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ko ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ko ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en hbs_lat en ca en fr ka ka ru en hbs_lat en ca en fr ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en hbs_lat en ca en fr ka en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka xmf ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en ka ka ka ka ka ka xmf ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en ka ka ka ka ka ka ka ka ka fr hbs_lat en ca en fr ka ka en de ka en ka en hbs_lat en ca en fr ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka en hbs_lat en en ka en en ka en en en en ka ka ka en en ka ka ka en en en en en en en ka en ka en ka en ka en ka en ka en ka en ka en en en en en
Would you like to react to this message? Create an account in a few clicks or log in to continue.
არმური - ლიტარენა, უფრო კი – ბიბლიოთეკა
Armuri - literary Arena, or library from Georgia (country)
Forum started: Sun 9 Nov 2008
Home   Portal   Register   Log in
არმური Armuri :: მთქმელი და გამგონებელი (ავტორები და ტექსტები) :: ესეებისა და კრიტიკოსთათვის
Number of posts : 7132
Subject: ტრისტან მახაური     Mon Oct 25, 2010 7:26 pm
(1 ოქტომბრი, 1959 - 4 იანვარი, 2018)
მწერალი, მეცნიერი, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი ტრისტან მახაური დაიბადა სოფელ გომეწარში 1959 წლის 1-ელ ოქტომბერს. 1978-1984 წლებში სწავლობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. პირველი ნაშრომი, „მესტვირეობის ტრადიცია ფშავში“ გამოაქვეყნა 1981 წელს ჟურნალ „ცისკრის“ მე-4 ნომერში. გამოქვეყნებული აქვს ფოლკლორულ-ეთნოგრაფიული და ლიტერატურულ-კრიტიკული ხასიათის წერილები, რეცენზიები, ნარკვევები, საკუთარი ლექსები, თარგმანები.
ტრისტან მახაური გარდაიცვალა 2018 წლის 4 იანვარს. დაკრძალულია სოფელ გომეწრის სასაფლაოზე.
* ფოლკლორულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევები, წიგნი IV, „უნივერსალი“, თბილისი, 2016
* ხალხური პოეზიის ანთოლოგია, შედგენილი ზურაბ კიკნაძისა და ტრისტან მახაურის მიერ, შესავალი წერილით (გვ. 7-9), შენიშვნებითა და ვარიანტებით (გვ. 243-313), ლექსიკონით (გვ.319-323), საძიებლებით (გვ.325-333). ქართული წიგნის მხარდაჭერის ფონდი „მემკვიდრეობა“, თბილისი, 2010
ლიტერატურული ნარკვევები, „უნივერსალი“, თბილისი, 2008
* ფოლკლორულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევები, წიგნი I, „ამარანტები“, თბილისი, 2005
* მოსემ თქვა (ხალხური მთქმელის შემოქმედებითი პორტრეტი და ლექს-კაფიები), „ეროვნული მწერლობა“, თბილისი, 2005
* ქართული ხალხური საგმირო ბალადა (მონოგრაფია), „ლომისი“, თბილისი, 2003
* „მე ჯავახეთს რა მიშავდა“ (ისტორიულ-ფილოლოგიური ნარკვევების კრებული. თანაავტორი ბუბა კუდავა), „უნივერსალი“, თბილისი, 2003
* დარდისას გეტყვი (გიორგი ჯაფარიძის ხსოვნისადმი მიძღვნილი კრებული), „საარი“, თბილისი, 2001
ჯვარ-ხატთა სადიდებლები, შესავალი წერილით, ლექსიკონით და საძიებლით
* ქართული ხალხური პოეზია, შესავალი წერილით და შენიშვნებით (თანაავტორი: ზურაბ კიკნაძე), თსუ გამომცემლობა, თბილისი, 1992
Last edited by Admin on Fri Mar 22, 2019 10:28 pm; edited 24 times in total
Number of posts : 7132
Subject: Re: ტრისტან მახაური     Mon Oct 25, 2010 7:53 pm
• კიკნაძე, ზ. (შემდგ.); მახაური, ტ. (შემდგ.);
• მახაური, ტრისტან (შემდგ.); არაბული, ამირან (რედ.);
- ქართული ფოლკლორი; ქართული ხალხური ბალადა;
Content: მესტვირეობის ტრადიცია ფშავში; ბერიკაობა და მასთან დაკავშირებული ზეპირსიტყვიერება; სოფელ გომეწრის ისტორიული ძეგლები; მაგიური პოეზია და რეალობა; ფშაური კაფია; გომეწრელი მოლექსენი; მოლექსე ბეწინტური; "ტოლხამ თქვა, შეთეკაურმა"; ყანის მკა და სამკალი ლექს-სიმღერები; ფარითა და მათრახით; ხალხური მარგალიტის მაძიებელი; "წმინდა გორს დგახარ"; "იარებოდა დედაი" ანუ ვინ არის "ვეფხვისა და მოყმის" მეორე ნაწილის ავტორი?"; მნიშვნელოვანი შენაძენი; "ქოროღლის ეპოსი" ქართულად; ყინულის ქალი და სიყვარულის უკვდავება; "ხალხური სიტყვიერება" "აკაკის კრებულში"; წერაქვეთას მითი და უკვდავების მაძიებელი ლუყმანი; მონოგრაფია ფშავზე; ფოლკლორული ექსპედიციების ექო; სამოცი კოშკის მხარეში; ფშავი, ზაფხული და ფოლკლორისტები; ერთი კვირა "იმერეთის ხევსურეთში"; ციხეგორიდან ირემთკალომდე
- ქართული ფოლკლორის ისტორია, თეორია და კრიტიკა; ქართველების ეთნოგრაფია;
- ქართული ფოლკლორის ისტორია და კრიტიკა; ქართველების ეთნოგრაფია;
წ. 2 [რედ. როლანდ თოფჩიშვილი]. - 2008. - 172გვ.. - გარეკანის პირვ. გვ.-ანანური, მეოთხე გვ.-გიორგი ჯაფარიძე ხევსურებთან. - ISBN: 978-9941-12-397-9[MFN: 131410]
Content: ღმერთთან მებრძოლი გმირები კავკასიის ხალხთა მითოსში; ნადირთპატრონის სახე კავკასიის ხალხთა მითოსში; ნადირთპატრონის სახე ინგილოურ ზეპირსიტყვიერებაში; "თავაღებული აზნაური" მთის ხალხურ პოეზიაში; ილია ჭავჭავაძე და საკულტო პოეზია; ვაჟა-ფშაველას პოემა "დაჭრილი ვეფხვი" და სამონადირეო მითოსი; შხარას სამყაროს ნაწილი; საკულტო ტექსტები და მათი შესრულების ტრადიცია და სხვ.
Tristan Makhauri by Mikho Mosulishvili, 2011
Last edited by Admin on Mon Feb 18, 2019 10:15 am; edited 7 times in total
Number of posts : 7132
Subject: Re: ტრისტან მახაური     Mon Oct 25, 2010 8:03 pm
Tristan Makhauri at the national parliamentary library of georgia Photo by Mikho Mosulishvili, 6 February, 2011
Last edited by Admin on Sun Feb 06, 2011 9:45 pm; edited 4 times in total
Subject: Re: ტრისტან მახაური     Fri Feb 04, 2011 9:53 am
Tristan Makhauri with my linden-tree Photo by Mikho Mosulishvili, 6 February, 2011
ვაჟა-ფშაველას ერთი ლექსის შემოქმედებითი ისტორიისათვის
საქმე ეხება ვაჟა-ფშაველას ერთერთ ლირიკულ შედევრს “რამ შემქმნა ადამიანად”. აღნიშნული ლექსი შემოქმედებითი ისტორიის თვალსაზრისით ჯერ არავის უკვლევია, თუმცა იყო მისი ლიტერატურულ-კრიტიკული ანალიზის საკმაოდ წარმატებული ცდები (ვახტანგ კოტეტიშვილი, ალექსანდრე ქუთელია, აკაკი ბაქრაძე, ზურაბ კიკნაძე). ხსენებული ლექსის ერთადერთი ხელნაწერია შემორჩენილი და ისიც არ ამჟღავნებს სხვაობას ნაბეჭდ ტექსტთან.
ბოლოდროინდელ მემუარულ ლიტერატურაში ზემოაღნიშნულ ლექსთან დაკავშირებით, სამწუხაროდ, ფეხი მოიკიდა ერთმა საკმაოდ მცდარმა ინფორმაციამ და მისი შემოქმედებითი საწყისების ძიებაც უფრო აქტუალური გახადა: 1991 წელს ეთერ თათარაიძემ ცალკე წიგნად გამოსცა გულქან რაზიკაშვილის მოგონებანი “მამამა ღმერთს ჩამაჰყარა სახელი”. წიგნს ფართო გამოხმაურება მოჰყვა და, როგორც მნიშვნელოვანი ლიტერატურული მოვლენა,
პარიზის ქართულ-ევროპული ინსტიტუტის მიერ დაწესებული პრემიითაც დაჯილდოვდა.
ვაჟას შვილის ნაამბობმა თვალწინ გადაგვიშალა პოეტის ცხოვრების უცნობი ფურცლები, შეგვახედა მის ოჯახურ გარემოში, თუმცა ამ ნაუბარში ბევრი რამ საკამათო და დაუჯერებელიც აღმოჩნდა. ამის მიუხედავად, აღნიშნული წიგნის შესახებ კრიტიკული შენიშვნები საჯაროდ არავის გამოუთქვამს და სწორედ ამან აუბნია თავგზა გულუბრყვილო მკითხველს, მათ შორის ზოგიერთ ლიტერატორსაც.
ეთერ თათარაიძესთან საუბრის დროს გულქანმა ბავშვობაში მწყემსად ყოფნის ერთი დღე ამგვარად გაიხსენა:
_ ”წვიმდა ჩქეფითა, მაშინ ცხრა-ათის წლისა ვიქნებოდი. ძროხაში ვიყავ. ყველას მოუვიდა პატრონი და სახვევები მოუტანეს, მე კი არა, არავინა. მამა ჩარგალს არ იყო. ჩამდიოდა წკრიალასა წყალი კაბის ბოლოზედა და ვიდეგ აი იქა... გამყინა. მოვიდა უცება ცხელი მზე. გავთბი. მომშივდა კიდეცა. ზაფხული იყო, მომშივდა და ერთი პატარა პურაი მქონდა, ისიც გამხმარი, დავფიქრდი: მე რო ობოლი
არა ვყოფილიყავ, განა ეგრე ვიქნებოდიო. დავფიქრდი და ვთქვი:
ჩემი ობლობა და მწყემსობა ემაგ ორ-სამ სიტყვაში ჩავხატე. შენა მყვანდიო,-მითხრა, _ შენაო, პირველად მაშინ მაკოცა. შევნანდი მამასა და იმითა. მამამ მითხრა, რო ეგაო ძალიან გენიოსური სიტყვაა, შენაო, გოგოო, ჩემზე მეტი ნიჭი გქონიაო. დაწერე, როცა რა მოგაგონდეს ესეთი ქვებზე და მომიტანე, ჩავწერო.
გულისამაჩუყებელი სურათია. წაიკითხავ ერთხელ, ორჯერ, სამჯერ, ბოლოს კი მის ნამდვილობაზე დაფიქრდები...
ბუნებრივად ამოტივტივდება კითხვა: საერთოდ ჰქონდა თუ არა გაცნობიერებული გულქანს ვაჟას ლექსის მნიშვნელობა?
ბავშვობაში, ალბათ, არა, მაგრამ მას შემდეგ ხომ დიდი დრო გასულიყო.
მოგონების თხრობისას კი გულქანი უკვე ღრმად მოხუცი იყო. გასაგები მიზეზის
გამო მის ნათქვამს კრიტიკული გადასინჯვა ჭირდებოდა. ლიტერატორებმა
კი არც აციეს, არც აცხელეს და ვაჟას ლექსთან ერთად მონათხრობი ეპიზოდი უცვლელად შეიტანეს “მშობლიური ლიტერატურის” მე-8 კლასის სახელმძღვანელოში (შემდგენლები: ვახტანგ როდონაია, ლალი ვაშაკიძე), თანაც
“კითხვები და დავალებები” დაურთეს, საიდანაც ვიგებთ, რომ “ვაჟა-ფშაველას ამ ლექსის დაწერა მისი პატარა ქალიშვილის სიტყვებმა შთააგონა” (2004, გვ. 185).
“კითხვებისა და დავალებების” “სისწორესა და გონივრულობას” ცოტა მოგვიანებით დავუბრუნდებით. მანამდე კი ვცადოთ გავერკვეთ, რამდენად მართალია გულქანი საკუთარ მონათხრობში.
აღსანიშნავია, რომ ეთერ თათარაიძე გულქანის მოგონებებს გასული საუკუნის 80-იანი წლების ბოლოს იწერდა. იმ ხანებში იგი ხშირად სტუმრობდა ვაჟას ქალიშვილს ჩარგალში. როგორც ითქვა, გულქანი ღრმად მოხუცებული იყო და მახსოვრობა ღალატობდა. ამის გამო მის მოგონებებში უამრავი უზუსტობაა გაპარული. მოვიყვანოთ უფრო თვალშისაცემი ლაფსუსები:
1. ლექსის “რამ შემქმნა ადამიანად” შექმნის თაობაზე გულქანი ამბობს: “ მაშინ ცხრა-ათის წლისა ვიქნებოდიო”.
შევამოწმოთ მისი ნათქვამი. ვაჟა-ფშაველას ხსენებული ლექსი 1913 წლის 2 თებერვალს დაიბეჭდა ჟურნალ “კლდეში” (6). გულქანი ამ დროს “ცხრა-ათის წლისა” კი არა, თხუთმეტი წლის გასათხოვარი გოგოა. მაშასადამე, სხვაობა ხუთ წელშია და ეს კარგად აღარ ახსოვს ვაჟას
2. მოგონებებში გულქანი პოემა “ეთერსაც” ეხება და ამბობს: ჯერ “ეთერიანი” რო დაუწერავ, ის არ გააქვეყნა, რო ჩემზე ჰქონდა” (გვ. 58).
ამ წინადადებაში ორი შეცდომაა: ა) ვაჟას პოემის სათაურია “ეთერი” და არა “ეთერიანი”. ეთერიანი ქართული ხალხური სამიჯნურო ეპოსია. ბ) ვაჟამ “ეთერი” გამოაქვეყნა 1890 წელს, როცა გულქანი ჯერაც არ იყო დაბადებული და როგორ მიუძღვნიდა მას.
3. ღრმად მოხუცებულ გულქანს კარგად აღარ ახსოვს ვაჟასა და ბაჩანას ლექსები და თავისებური რედაქციით იხსენებს მათ. ზოგჯერ არც კი ასახელებს, ვის ლექსს ამბობს. ძმები რაზიკაშვილების პოეზიაში გაუცნობიერებელ მკითხველს შეიძლება ეს ლექსებიც გულქანისა ეგონოს.
სანიმუშოდ მოვიყვანოთ ბაჩანას ლექსის “მერცხალს” ორიგინალი და გულქანისეული ვარიანტი.
გულქანი თავისებური რედაქციით ამბობს აგრეთვე ვაჟას ლექსს `კლდე და მდინარე” (გვ. 83-84). ამ და სხვა ლაფსუსებზე აღარ გავამახვილებ ყურადღებას. გულქანის მოგონებათა წიგნის გულდასმით წამკითხველი დარწმუნდება,
რომ ვაჟას ქალიშვილს ასეთი ხასიათის შეცდომები სიბერისა და გულმავიწყობის, “გადაჟამყრუებულობის” გამო ემართება. მაგრამ მეტი სიფხიზლე და ობიექტურობა, ქართული მწერლობის ღრმა ცოდნა მოეთხოვება ლიტერატორს, რომელიც ამ მოგონებებს იწერს; მან უნდა გასწიოს შუამავლობა ღრმა სიბერეში შესულ მემუარისტსა და გაუცნობიერებელ მკითხველს შორის, კეთილსინდისიერად უნდა მოიხადოს ლიტერატურათმცოდნის საპატიო ვალი.
მოსალოდნელი და აუცილებელიც იყო, რომ გულქანის მოგონებებს შესაბამის კომენტარებს დაურთავდნენ ეთერ თათარაიძე და ამირან არაბული, მაგრამ კომენტარების ნაცვლად წიგნის ბოლოს დაბეჭდილა ამირან არაბულის
ჩანახატი “გულქანი”, სადაც კატეგორიული ტონით არის ნათქვამი: “გულქანის ნაამბობში სიყალბის ფიორიც არ ერია... ის, რაშიც არაიშვიათად სცოდავენ მსგავს
მოგონებათა ავტორები, ანდა ამ მოგონებათა გზის გამკვლევები და გამომცემლები, მისთვის სავსებით უცხო გახლდათ” (გვ. 99).
ძნელია დაეთანხმო ამ სიტყვებს, რადგან წინამდებარე წიგნში გამოვლენილი ფაქტები საწინააღმდეგოს ღაღადებენ.
ისიც აღსანიშნავია, რომ უფრო ადრე გულქანისაგან მოგონებებს იწერდნენ ვახტანგ რაზიკაშვილი, შალვა მარკოზაშვილი, იოსებ ლონგიშვილი, ეთერ თარიმანი და აბიბო თომაძე, ლამარა კიკილაშვილი, ბორენა ჯაჭვლიანი,
დიანა ტყებუჩავა, ალექსი ხუცურაული. მათ ჩანაწერებში ვაჟას ქალიშვილის მიერ მონათხრობი ზოგიერთი ეპიზოდი კიდეც მეორდება, მაგრამ ერთი სიტყვაც არ
არის დაძრული ზემოხსენებული ლექსის თაობაზე. მაგალითად, შალვა მარკოზაშვილთან საუბარში 1961 წელს გულქანი იხსენებს, თუ როგორ დაწერა ვაჟამ ლექსი მისი თანდასწრებით (ლექსის სათაური არაა დაკონკრეტებული).
მამა-შვილი სათიბში ყოფილან. ვაჟა თიბავდა.
“მეც ვეხმარებოდი, _ ამბობს გულქანი, _ უეცრად მუშაობა შეწყვიტა, დაჯდა იქვე ახლოს, ხის ჩრდილში, მოიმარჯვა ქაღალდი და ფანქარი და წერას შეუდგა. მერე მოვიდა ქაღალდით ხელში და ახლად დაწერილი ლექსი წამიკითხა. ლექსი ძალიან მომეწონა, ტაშიც კი შემოვკარი სიხარულით. შემდეგ მამამ ერთ საათს დაისვენა_დაიძინა.” (`მნათობი”, 7, 1961, გვ. 131).
შალვა მარკოზაშვილმა მოგონება ჩაიწერა და გამოაქვეყნა მაშინ, როცა გულქანი არ იყო ჯერ კიდევ ღრმა სიბერეში შესული და მახსოვრობაც არ ღალატობდა. მამასთან ახლომყოფმა გულქანმა გაიხსენა ვაჟას შემოქმედებითი აღმაფრენის ერთი წუთი და როგორ დაავიწყდებოდა საკუთარი სტროფი, თუკი მის შესახებ მამამ უთხრა: “ეგაო ძალიან გენიოსური სიტყვაა” (გვ. 46). მარკოზაშვილს რატომ
დაუმალავდა გულქანი ვაჟასგან “გენიოსურად” მონათლულ სტროფს, თუკი მართლა მისი ნათქვამი იყო და არა ვაჟას ლექსის მოგვიანებით შეთხზული ვარიანტი?!
ეთერ თათარაიძის წიგნის გამოქვეყნების შემდეგ ზოგიერთ პუბლიცისტს იმდენად სარწმუნოდ მოეჩვენა გულქანის ნაამბობი, რომ ცთუნებას ვერ გაუძლო და თავისი ჩანაწერიც გამოამზეურა.
გიგი ხორნაულის წიგნში ჩვენთვის უკვე ნაცნობ ეპიზოდს გულქანი შემდეგი ვარიანტული სახესხვაობით ყვება:
“ერთხელ მწყემსობად ნამყოფი ძალიან დამასველა წვიმამ, გამყინა; მაშინა ვთქვი:
რატომ არ მოვედ წვიმადა,
შინ რომ მოვედი, მამას ვუთხარ, აი, ესა ვთქვიო. მამას გაუკვირდა, გაუხარდა,
ჩემი ნათქვამი მაშინვე ჩაიწერა და სხვაც კიდევ მიუმატა. მამა სიკვდილის წინაც იმას დარდობდა, გულქანი დამრჩა უსწავლელიო. ძალიან უნდოდა, რომ მე მესწავლა...” (ცხოვრება ვაჟა-ფშაველასი, 2003, გვ. 306).
გულქანის მიერ ეთერ თათარაიძესთან და გიგი ხორნაულთან ნათქვამი სტროფები ერთმანეთს რომ შევადაროთ, დიდ განსხვავებას დავინახავთ მათ შორის. გიგი ხორნაულთან ნათქვამი ვაჟას ლექსის ორიგინალია პირდაპირ.
არცერთი სიტყვა არაა შეცვლილი, ეთერთან ნათქვამი კი ნამდვილად გულქანისეული ვარიანტია. ამის საფუძველზე შეიძლება დავასკვნათ, რომ ეთერის ჩანაწერების პუბლიკაციის შემდეგ შეთხზა გიგიმ “გულქანთან
საუბრის” ტექსტი, ვაჟას ლექსის გულქანისებურ ვარიანტად გადასხვაფერება კი დაავიწყდა.
ვაჟას ლექსის ზოგადსაკაცობრიო მნიშვნელობის გააზრება ვერ შეინიშნება გიგი ხორნაულის ჩანაწერში: “მამას გაუკვირდა, გაუხარდა, ჩემი ნათქვამი მაშინვე ჩაიწერა და სხვაც კიდევ მიუმატა” (გვ. 306). ეს არის გლეხური გულუბრყვილობის გამოვლინება და არაფერი საერთო არ აქვს პოეზიის პროფესიულ გაგებასთან.
სავალალოა, რომ ამ აზრს ატარებს არა მხოლოდ გულქანი, არამედ გიგი
ხორნაულიც, რომელსაც მიამიტურად სჯერა, რომ ადრე ნათქვამს თუ “სხვაც კიდევ მიუმატე”, გენიალური ლექსი გამოვა.
საკუთარი ნაწარმოებების პირველწყაროებთან დამოკიდებულების საკითხი ვაჟამ საგანგებოდ გააშუქა წერილებში “ჩემი პოემების შესახებ” და “კრიტიკა ბ. იპ. ვართაგავასი”. ამ უკანასკნელ წერილში ვაჟამ მკაფიოდ ჩამოაყალიბა თავისი შეხედულება მწერლის შემოქმედებითი მუშაობის შესახებ:
”უნდა ყველამ კარგად იცოდეს, _ ხალხის თქმულება, რაც უნდა იგი მდიდარი შინაარსისა იყოს, აზრიანი და ხელოვნური, თუ პოეტმა იგი არ გარდაქმნა, საკუთარ სულიერ ქურაში არ გადაადნო, არ გადაადუღა, მასალიდან ახალი რამ არ შექმნა და დაწერა ისე, როგორც ხალხი ამბობს, არაფერი გამოვა, ერის გულში ამისთანა ნაწარმოები ბინას ვერ იპოვნის, იქ ვერ დაისადგურებს და ვერც ხელოვნურ ნაწარმოებად ჩაითვლება.”
ვაჟას ზემოთქმული შეხედულება ვრცელდება როგორც ეპიკურ, ასევე ლირიკული ჟანრის ნაწარმოებებზე.
”კრიტიკა ბ. იპ. ვართაგავასი” 1914 წელს გამოქვეყნდა გაზეთ “სახალხო ფურცელში” ( 21, 22, 23), ლექსის “რამ შემქმნა ადამიანად” გამოქვეყნებიდან ერთი წლის შემდეგ. ვაჟას, მართლაც რომ გულქანის ნათქვამი დაედო საფუძვლად თავისი შედევრისათვის, რატომ დამალავდა ამ ფაქტს?! პირიქით: იამაყებდა კიდეც, ლექსის დაწერა ჩემმა ქალიშვილმა შთამაგონაო.
გულქანი მართლაც გულწრფელია ეთერ თათარაიძესთან: ”ჩემი ობლობა და მწყემსობა ემაგ ორ-სამ სიტყვაში ჩავხატეო.” გულწრფელია, რადგან მან ეს გულისტკივილი მაშინ იგრძნო, როცა პირველად წაიკითხა ვაჟას ლექსი, მაგრამ ვერ ჩაწვდა ნაწარმოების მსოფლმხედველობრივ სიღრმეს და მასში მხოლოდ ყოფითი ტკივილი: თავისი ობლობა და სიდუხჭირე დაინახა (გულქანს ხომ
ადრე გარდაეცვალა დედა და პატარა დაობლდა). ვაჟამ კი არ “განაზოგადა პატარა გოგოს ნატვრა”, როგორც ამას სასკოლო სახელმძღვანელოს ავტორ-შემდგენლები წერენ (გვ. 185), არამედ გულქანმა ყოფითობამდე დაიყვანა
და საკუთარ მწარე ხვედრს დაუახლოვა გენიალური პოეტის ნათქვამი. ასე შეიქმნა ვაჟას ლექსის ვარიანტი, რომელიც ლიტერატორებს პირველწყარო ეგონათ.
გულქანის მონათხრობში გამოყენებულ სიტყვებს მცდარად განმარტავენ სასკოლო სახელმძღვანელოს ავტორ-შემდგენლები. მაგალითად:
1) ”სახვევები _ თბილები”.
გულქანი ამბობს: ”წვიმდა ჩქეფითა... ყველას მოუვიდა პატრონი და სახვევები მოუტანეს.” სახვევებში იგულისხმება წვიმაში მოსახვევი (მოსახური), წყალგაუმტარი საშუალებანი და არა მაინცდამაინც თბილი ტანსაცმელი.
კონტექსტის გარეშე ამგვარი განმარტება აბსურდია. ახლა ვნახოთ კონტექსტის
მიხედვით. გულქანის ვარიანტში ნათქვამია: ”ამითვისებდენ ღრუბელნი, თან მატარებდენ შვილადა.” კრებულის ავტორ-შემდგენლებს განსამარტავი სიტყვა ვაჟას ლექსის დახმარებით აუხსნიათ. ვაჟა წერს: ”არ გამწირავდა პატრონი ასე ოხრად და ტივლადა, ცაშივე ამიტაცებდა, თან მატარებდა შვილადა.” კომენტატორებს ვაჟას ლექსსა და გულქანის ვარიანტს შორის იდეური კავშირი
შეუნიშნავთ, რასაც თვითონვე აბათილებს გულქანი. იგი, როგორც ვთქვით, ვერ აცნობიერებს ვაჟას ლექსის კოსმიურ მასშტაბებს და კვლავ თავის პირად გასაჭირზე ლაპარაკობს: ”ჩემი ობლობა და მწყემსობა ემაგ ორ-სამ სიტყვაში
გულქანის მოგონების გამოქვეყნება ისე საჩოთირო არ ყოფილა, როგორც მისი სასკოლო პროგრამაში შეტანა და ამ გზით საქართველოს მოსწავლე ახალგაზრდობის შეცდომაში შეყვანა. გულქანს სწავლა-განათლებაც კი არ ჰქონდა მიღებული (რის გამოც თურმე ძალიან წუხდა ვაჟა), ამიტომ რა გასაკვირია, რომ ღრმად მოხუცებულობისა და გულმავიწყობის ასაკში შესულს საკადრისად არ ცოდნოდა ვაჟას ლექსის ზოგადსაკაცობრიო მნიშვნელობა.
სასკოლო სახელმძღვანელოს ავტორ-შემდგენლებს კი დიდი პასუხისმგებლობა მართებდათ, როგორც ვაჟას სახელის, ისე საქართველოს მომავლის წინაშე.
ვაჟა-ფშაველას ზემოხსენებული ლექსის შესახებ ქართულ ლიტერატურულ კრიტიკაში რამდენიმე განსხვავებული მოსაზრებაა გამოთქმული.
ვახტანგ კოტეტიშვილის აზრით, ვაჟა შეწუხებულია ამქვეყნიური უკეთურობით და “და ეს წუხილი იმდენად დიდია, რომ პოეტი ნანობს ადამიანად დაბადებას’’ (რჩეული ნაწერები, ტ. I, 1965, გვ. 602).
ვახტანგ კოტეტიშვილის მოსაზრებას უპირისპირდებოდა ალექსანდრე ქუთელია, რომლის სიტყვებით “დაუსრულებელი სიცოცხლის სურვილი ვაჟას აიძულებდა კეთილშობილი შური გამოეთქვა ბუნების მოვლენებისა და საგნების მიმართ, რომლებიც მარად განახლდებიან და არასოდეს არ კვდებიან... ვაჟას ურჩევნია წვიმად დაბადებულიყო და არა ადამიანად, და ეს იმიტომ კი არა, რომ ის
ადამიანის ცხოვრებას არ იღებს, არამედ იმიტომ, რომ მას სიკვდილი არ სურს, მას სურს, ბუნების მოვლენათა მსგავსად არ მოკვდეს, მარად იცოცხლოს” (ვაჟა-ფშაველა, 1947, გვ. 29).
მარადიული სიცოცხლის დაუოკებელი სურვილის დასტურად მკვლევარს მოჰყავს ნაწყვეტი ვაჟას ლექსიდან:
დღისით მზეს, ღამით მთვარესა,
რომ ისევ ჩემი სიკვდილი
მკვლევარი განაგრძობს: ”როგორც ვხედავთ, პოეტი ადამიანის ცხოვრების წინააღმდეგ კი არ ილაშქრებს, არამედ სწუხს და უჩივის ბედს, რომ იგი ბუნების მოვლენებივით მარადი არ არის, რათა შეეძლოს დაუღალავად და მუდამ სარგებლობა მოუტანოს ადამიანებს. ეს პესიმიზმი კი არ არის, არამედ უდიდესი ოპტიმიზმია_ყველაზე კეთილშობილი ოპტიმიზმი” (გვ. 30)
ალექსანდრე ქუთელია მატერიალისტურ თვალსაზრისზე დგას. მისი ოპტიმიზმი არ შეიძლება ვაჟას ოპტიმიზმს შეესაბამებოდეს. ვაჟა მხოლოდ იმაზე არ წუხს, რომ `ადამიანი ბუნების მოვლენებივით მარადი არ არის.”
თითქოს ამ საკითხის კვლევის გაგრძელებაა აკაკი ბაქრაძის დაკვირვება: ”თუ ვაჟას არ სჯერა ადამიანის სიცოცხლის განახლებისა და მარტო ბუნების პროცესის გამეორების სწამს, მაშინ აღმოვჩნდებით თითქმის აუხსნელი საიდუმლოს წინაშე. ამგვარი ფიქრი კი შეიძლება გააჩინოს იმან, რომ წვიმად ქცევას განახლებისთვისაც ნატრობს (“რომ ისევ ჩემი სიკვდილი სიცოცხლედ გადიქცეოდა...”) მაგრამ თვითონვე ხომ ამბობს - სიკვდილი კვებავსო სიცოცხლეს.” (აკაკი ბაქრაძე _ სკოლას, 2004, გვ. 250).
ვაჟას ხსენებული ლექსი სხვა ლირიკულ შედევრებთან ერთად (“მთას ვიყავ”,
“კიდევაც ვნახავ გაზაფხულს”, “ნუგეში მგოსნისა”...) განიხილა ზურაბ კიკნაძემ. მან სიღრმისეულად გამოიკვლია ვაჟას პოეტური აზროვნებისა და მსოფლმხედველობის დაფარული ასპექტები.
ვაჟა-ფშაველას შემოქმედება მითოსური ნაკადებით იკვებება. მითოსში კი, როგორც ცნობილია, იმთავითვე არსებობს განახლების დვრიტა. ვაჟას ლირიკული ლექსების მიხედვით ზურაბ კიკნაძემ გამოკვეთა მთისა და გაზაფხულის მითოლოგემები, ყურადღება გაამახვილა ცისა და მიწის კავშირზე და აღნიშნა: “ამ სიმღერაში (იგულისხმება ”რამ შემქმნა ადამიანად”-ტ. მ.) პოეტი ნატრობს წვიმად მოსვლას, რადგან წვიმის მოვლენაში სრულყოფილად არის გაცხადებული მონაცვლეობა ზენა და ქვენა სამყაროებს შორის” (ავთანდილის ანდერძი, 2001, გვ. 56) ვაჟას შემოქმედება დატვირთულია ბიბლიურ-ქრისტიანული სიმბოლიკით. მის ლექსებში ხშირია “მანანა”, “ცვარი”, “წვიმა”, როგორც სიცოცხლის წყარო. თუ ამ სახე-სიმბოლოებს არ მივაქცევთ სათანადო ყურადღებას, ვაჟას პოეზიის აღქმა ძალზე გაგვიჭირდება. ძველი აღთქმიდან უნდა გავიხსენოთ, რომ ეგვიპტიდან გამოსულ და დამშეულ ისრაელიანებს უფალი ციური მანანით კვებავდა: “ორმოცი წელი ჭამდნენ ისრაელიანები მანანას, ვიდრე თავიანთ სამკვიდრებელში მივიდოდნენ; მანანას ჭამდნენ ვიდრე ქანაანის საზღვრამდე მივიდოდნენ.” (გამოსვლა, 16:35).
ეს იყო ღვთის რჩეული ხალხის სასწაულებრივი დაპურება: ”და გადმოაწვიმა მანანა მათზე საზრდოდ და ზეციური პური მისცა მათ” (ფსალმუნი, 77: 24). აღსანიშნავია, რომ უფალი მიწიერ საკვებთან ერთად სულიერი საზრდოთიც ამარაგებდა ხალხს. ბიბლიის მიხედვით მანანა (“ზეციური პური’’) გაიგივებულია ღვთის სიტყვასთან. ამიტომ უფლის რჩეული მოსე ამგვარი სიტყვებით მიმართავს ცასა და მიწას:
”გამიგონე, ცაო, სიტყვას ვამბობ! ისმინე, მიწავ, ჩემი სათქმელი! წვიმასავით მოდის ჩემი დარიგება, ცვარივით ეპკურება ჩემი ნათქვამი, როგორც ისხარი მდელოზე, როგორც თქეში მწვანე ბალახზე” (მეორე რჯული, 1-2).
ძველი აღთქმის პარადიგმები ახალი შინაარსით იტვირთება ახალ აღთქმაში. ბიბლიის მთარგმნელი და მკვლევარი ზურაბ კიკნაძე წერს: ”ქრისტე თავად არის ხე სიცოცხლისა, როგორც პური ზეციური, მანანას სახით წინასწარ მოვლენილი და წყარო ცხოველი წყლისა, რომელმაც მოსეს კვერთხის დარტყმით კლდიდან იჩქეფა. ქრისტეში, ახალ ადამში, კვდება ძველი ადამი, რათა მისი მოდგმა აზიაროს მარადიულ სიცოცხლეს, რისთვისაც ღმერთმა შექმნა პირველი ადამი, რათა მოხდეს ისე, როგორც კაცის მიერ მოვიდა სიკვდილი, ასევე [მოვიდეს] კაცის მიერ მკვდრეთით აღდგომა.” (1 კორ., 15: 21) (ხუთწიგნეულის თარგმანება, 2004, გვ. 384).
აკაკი ბაქრაძე საჭირბოროტო კითხვას სვამს - სჯერა თუ არა ვაჟას ადამიანის
ქრისტიანულ სჯულზე აღზრდილი ვაჟა, ვითარცა შემოქმედი, მწვერვალზე მდგომი და ღმერთთან მოლაპარაკე, დარწმუნებულია, რომ მისმა ნათქვამმა, უფლის სიტყვის დარად, უნდა განაახლოს სამყარო, “სიცოცხლე აგრძნობინოს მომაკვდავ არემარეს.” ეს სიტყვა არის ეული, რომელმაც საბედნიეროდ, “იხარა, წვერს მარგალიტი მოისხა, ტანი ზურმუხტით იფარა, მთელ ქვეყანაზე სხივსა ჰფენს, როგორც ცამ, გამოიდარა".
წვიმა რელიგიურ-მისტიკური სიმბოლიკით ადრევე შემოდის და მკვიდრდება ვაჟას პოეზიაში, თითქმის ოცი წლით ადრე, ვიდრე “რამ შემქმნა ადამიანად’’ დაიწერებოდა. 1894 წელს დაწერილ ლექსში “ნუგეში მგოსნისა’’ ვაჟა ამბობს:
ნოყიერად ვქმენ ნაგვალი მიწა,
როგორაც წვიმამ, მოსულმა ცითა.
ეს ხდება ღვთის მადლით:
იმ შემოქმედის მაღალი ღვთისა.
აქედან გამომდინარე, უნდა დავასკვნათ, რომ ვაჟას ლექსის “რამ შემქმნა ადამიანად’’ დაწერა განაპირობა იმ მსოფლმხედველობრივმა სისტემამ, რაც წლების მანძილზე, თანდათან ყალიბდებოდა მგოსნის არსებაში და არა
გულქანის მიერ გახალხურებულმა ვაჟას ლექსის ფრაგმენტულმა ვარიანტმა.
წიგნიდან: "ლიტერატურული ნარკვევები", 2008 წელი.
Last edited by Admin on Sat Dec 30, 2017 12:58 am; edited 1 time in total
Number of posts : 7132
Registration date : 09.11.08
Subject: Re: ტრისტან მახაური     Fri Feb 04, 2011 11:13 am
მოსე მახაურის კაფიები გამოირჩევა მოსწრებული თქმით, აზრის სისხარტით და იუმორის სიმახვილით. მისი მეტოქეები იყვნენ: ჭრელა უძილაური,ვახტანდ თვარელაშვილი,გიორგი ელიზბარაშვილი,დავით ბექაური,პავლე ლომნიაშვილი.იგი მოესწრო და კარგად იცნობდა შეთე ხახონიშვილს, დავით თურმანაულს(მბღავან დავითს), ხევსურა თათარაშვილს, ლექსო მუშტაშვილს".
მე ოც წელიწადს ეს საქმე
ზოგჯერ ლექსშიაც კარგი ვარ,
ეხლა აღარ გაქვ ფერია.
(მოსე და ტრისტან მახაურები)
მოსე და შაქრო ქავთარაძე
ნეტარ რა დედამ გაგზარდა
კაცო,ი ბაგაც სადა გაქვთ
წეღან არ მითხარ მადლობა.
მოსე და უცნობი მთიული
მე ლუდ არ წამიხდებაო;
შვილს – ტრისტან მახაურს
კარგსა სიკეთით პატივს სცემს,
რაც გინდა დიდ ჭიქა შაგხვდეს,
Tristan Makhauri with my linden-tree, 2 © Photo by Mikho Mosulishvili, 6 February, 2011
Number of posts : 7132
Registration date : 09.11.08
Subject: Re: ტრისტან მახაური     Sun May 29, 2011 1:20 am
“ჩვენა ვართ ძირნი და ეგენი – რტონი”,
ანუ ვაჟა და ქვეყნიერება
რედაქტორის ბოლოთქმა მიხო მოსულიშვილის წიგნისათვის “და უფსკრულს დასცქერს პირიმზე (ჩანაწერები ვაჟა-ფშაველაზე)”, გამომცემლობა “პეგასი”, 2011
თითოეული ქართველი მწერლის ბიოგრაფიას განსაკუთრებული სიფრთხილითა და საქმის ცოდნით უნდა ვიკვლევდეთ, მითუმეტეს, ისეთი რანგის მწერლისას, როგორიცაა ვაჟა-ფშაველა. ამ ბუმბერაზი შემოქმედის თანადროულ ყოფას საკმაო ხანი გვაშორებს – თითქმის ერთი საუკუნეა გასული, რაც ვაჟამ მიწიერი ცხოვრება დატოვა და მარადისობაში გადასახლდა.
ჯერ კიდევ ვაჟას სიცოცხლეში შეიქმნა ლეგენდები მის შესახებ. დავიმოწმოთ სანდრო შანშიაშვილის მოგონება. სანდროს მამა მწიგნობარი კაცი ყოფილა. მის სახლში ვაჟას სურათი ილიასა და შოთას გვერდით ეკიდა, თურმე. ერთხელ ვაჟას სურათი ძირს ჩამოვარდნილა და შუშა დამტვრეულა. “მამაჩემს ძალიან ეწყინა, - იგონებს სანდრო, - შუშა სხვა მწერლის ჩარჩოს მოხსნა და ვაჟას ჩარჩო კვლავ შუშით შეამკო.
მე მაშინ ათი-თორემტი წლისა ვიქნებოდი.
- ვინ არის, მამი, ეს ჩოხიანი? – ვკითხე მამაჩემს.
- გახსოვს შვლის ნუკრი?.. თავის თავგადასავალს რომ გვიამბობს...
- მერე დედა ამ კაცმა მოუკლა?
- ამან კი არ მოუკლა, ამან გვიამბო ობოლი ნუკრის ამბავი და შეგვაბრალა. ეს დიდი პოეტია! მთაში ზის, ერთს დიდ გამოქვაბულში, იქ ჩონგურზე მღერის და ჩვენამდე აღწევს იმისი ხმა...
ასეთი უცნაური დახასიათება მამაჩემისაგან ძალიან ღრმად ჩამრჩა გულში. წარმოვიდგინე მეჩონგურე, რომელიც გამოქვაბულში ზის, სიბნელეში და სინესტეში და მღერის. ამ დროს ვიცოდი “ტარიას” ზღაპარი. ვთქვი: ალბათ, ეს მეორე ტარიელია, რომ გამოქვაბულში ცხოვრობს-მეთქი და ვაჟა-ფშაველას სურათს იმ დღის შემდეგ მეტად ვუფრთხილდებოდი”.
ცხოვრებაში ვაჟა თითქმის არაფრით განსხვავდებოდა ჩვეულებრივი მთიელებისგან. იგი იმდენად უბრალო იყო, რომ მისი ნაწერების წამკითხველს, ვინც პირადად არ იცნობდა და პირველად ხედავდა მას, ვერ დაეჯერებინა, რომ ეს გახუნებულჩოხიანი კაცი “ალუდა ქეთელაურის”, “სტუმარ-მასპინძლის”, “გველის მჭამელის” და სხვა შედევრების ავტორი იყო. მაგრამ ამ უბრალოდ ჩაცმულ კაცს ჰქონდა შინაგანი სიამაყე, ფიცხი ხასიათი, ვერ იტანდა უსამართლობას და მთელი თავისი სიცოცხლე უკეთურობასთან ბრძოლაში გაატარა.
ვაჟას ცხოვრებისა და შემოქმედების აღიარებული მკვლევარი, სოლომონ ყუბანეიშვილი გრძნობდა, რომ ჩარგლელი გენიოსის შესახებ დაგროვილი მოგონებების ზღვა მასალაში სიყალბეც იყო გამორეული და წერდა: “მოგონებებში აღნიშნულ თითოეულ საკითხს, განსაკუთრებით პრინციპიალურს, შეძლებისდაგვარად ვამოწმებდი და თუ ის ოდნავ დაეჭვებას გამოიწვევდა, მას უკუვაგდებდი, ამიტომ ჩვენს განკარგულებაში მყოფ მოგონებათა შემცველი ცნობების დიდმა ნაწილმა ვერ ჰპოვა ადგილი წინამდებარე ნაშრომში” (ს. ყუბანეიშვილი, ვაჟა-ფშაველა, დოკუმენტები და მასალები, სახელგამი, თბილისი, 1937, გვ. 7-8.).
აღნიშნული წიგნის გამოსვლის შემდეგაც საკმაო მემუარული მასალა დაგროვდა და გამოიცა კიდეც. განსაკუთრებით ხვავრიელი გამოდგა ვაჟას საიუბილეო წლების ქართული პრესა. თუ სოლომონ ყუბანეიშვილმა საეჭვოდ მიჩნეული ცნობები არ შეიტანა წიგნში, სხვა პუბლიკატორებმა ფართოდ გაუსხნეს გზა ხალხის უსაზღვრო ფანტაზიას: თითქმის ყველა მთხრობელი ცდილობდა ვაჟა წარმოეჩინა თავის ახლობლად, მეგობრად, თანამესუფრედ და ასე შემდეგ. შეუმოწმებელი ცნობები უკრიტიკოდ გადადიოდა წიგნიდან წიგნში და, სამწუხაროდ, იმკვიდრებდა ადგილს ქართველი მკითხველის გონებაში. არასარწმუნო წყაროებით გაივსო წიგნები, საქართველოს რესპუბლიკური და რაიონული გაზეთების ფურცლები. საქმე იქამდე მივიდა, რომ 2008 წელს გამომცემლობა “თანი”-ს მიერ დაისტამბა მომცრო წიგნი “ვაჟას ღიმილი”. სატიტულო გვერდი გვაუწყებს, რომ წიგნი შეადგინა და გამოსაცემად მოამზადა გიორგი გაბუნიამ. აღნიშნულ წიგნში დაბეჭდილი იუმორისტული გამონათქვამები თითქმის უკლებლივ ვაჟას უნდა ეკუთვნოდეს, მაგრამ აქ ვაჟას სახელით შესულია ხალხური მელექსეების: მერცხალას, ჯაბანის, ფრუშკას, ყრუვ გიორგის და სხვათა მოსწრებული კაფიები. მოეწონებოდა ეს საქციელი ვაჟას? რა თქმა უნდა, არა! პოეტური მარგალიტების ავტორს, ჭირდებოდა კიდევ სხვათა ლექსების მითვისება? არა და არა! პირველ რიგში, თავად ვაჟა აიმაღლებდა ხმას ასეთი პლაგიატის წინააღმდეგ. მაშ, როგორ მოხდა ასეთი გაუგებრობა? საქმე ის გახლავთ, რომ წიგნის შემდგენელს სხვადასხვა დროს დაბეჭდილი ეს მასალა ამოუწერია რესპუბლიკური და რაიონული გაზეთებიდან ისე, რომ ფოკლორისტებთან არ შეუმოწმებია და საგულდაგულოდ არ შეუსწავლია ხალხური პოეზიის კრებულები, რომ აღარაფერი ვთქვათ ვაჟას მიერ ჩაწერილი ხალხური სიტყვიერების ცნობილი ნამუშევრების შესახებ.
ამიტომ ყოველი შემდგენელ-რედაქტორი თუ მკვლევარი უნდა ცდილობდეს, რომ მეტი პასუხისმგებლობით მოეკიდოს საქმეს და ასეთი ხასიათის შეცდომები აღარ გაეპაროს.
წინამდებარე წიგნის ავტორს, მიხო მოსულიშვილს მეტად რთული საქმე უტვირთია, მას ბეწვის ხიდზე უწევს სიარული, მაგრამ მისდა სასახელოდ უნდა ითქვას, რომ კარგად ართმევს თავს დასახულ პრობლემას. იგი მყარ დოკუმენტურ მასალაზე აგებს წიგნს. თხრობა მხატვრულია, მაგრამ არსად გადახვევა რეალური ფაქტებიდან. მიხო მოსულიშვილის წიგნის მთავარი დასაყრდენი სოლომონ ყუბანეიშვილის ზემოხსენებული გამოცემაა, რომელსაც დღემდე არ დაუკარგავს მეცნიერული და პრაქტიკული ღირებულება. მწერალი სარგებლობს აგრეთვე შემდეგდროინდელი და აი, აგერ, სულ ახლახანს გამოცემული მნიშვნელოვანი ნაშრომებითაც (გრიგოლ რობაქიძე, თამაზ ჩხენკელი, ზურაბ კიკნაძე, აკაკი ბაქრაძე, იუზა ევგენიძე, დავით წოწკოლაური და ასე შემდეგ).
ვაჟა-ფშაველას ცხოვრება და შემოქმედება ამ წიგნში სინთეზურადაა შესწავლილი. ავტორი ვაჟას ლიტერატურულ მემკვიდრეობას მსოფლიო ლიტერატურის კონტექსტში განიხილავს და თავის მოსაზრებებს საკმაო არგუმენტებითაც ამაგრებს.
წიგნში ერთგვარი სიახლეა ვაჟას პოეზიის “ოქროს კვეთის” პრინციპზე აგების თავისებურებათა კვლევა. იმედი უნდა ვიქონიოთ, რომ ეს საკითხი თანამედროვე ლიტერატურათმცოდნეობაში საგანგებო დისკუსიის საგნად იქცევა და ქართული პოეტური აზროვნების ჯერ კიდევ შეუსწავლელ შესაძლებლობებს წარმოაჩენს.
ავტორი შეგნებულად იქცევა, როცა ვაჟას ენის თაობაზე გადაჭარბებული მსჯელობის ნაცვლად (ეს საკითხი კარგადაა შესწავლილი ქართულ ენათმეცნიერებასა და ლიტერატურულ კრიტიკაში) გალაკტიონ ტაბიძის ნათქვამს იშველიებს; გალაკტიონის ეს სიტყვა ქრესტომათიულ მნიშვნელობას იძენს: “არავის არ შეეძლო ლიტერატურულ მასწავლებელთა პატივისცემა და მათი შეყვარება ისე, როგორც ვაჟას; ის ყოველთვის მზად იყო მუხლი მოეყარა მათ წინ, მაგრამ არა როგორც მონას, ის ხომ თვითონ მეფე იყო, ჰქონდა თავისი სამეფო და ჰყავდა თავისი ხალხი, ოქროს სჭრიდა ოქროსფერი შტამპით. ყველასათვის ცნობილია აკაკისა და ვაჟას ერთმანეთში დამოკიდებულება. აკაკის არაფერი არ სწამდა ვაჟა-ფშაველასი და გაკვირვებას ეძლეოდა, როდესაც ხედავდა ვაჟა-ფშაველას ტრიუმფს. სამაგიეროდ ვაჟა მუხლს იყრიდა აკაკის წინ და სრულიად არ აწუხებდა მას აკაკის შეხედულება. ასეთია დიდბუნებოვან ხალხთა ცხოვრება.
ვაჟას სიმღერებიდან გამოკრთის უმაღლესი სული, როგორც ვეფხისტყაოსნის გმირები”.
ამ წიგნში ერთ-ერთი დანართის სახით შესულია პავლე რაზიკაშვილის ავტობიოგრაფია. თანამედროვე მკითხველს სრული წარმოდგენა უნდა ჰქონდეს იმის შესახებ, თუ საიდან მოდის ვაჟა-ფშაველა, ვინ იყვნენ მისი წინაპრები, როგორ გარემოცვაში აღიზარდა იგი და რა გავლენა იქონია ამ გარემომ მის პოეტად და პიროვნებად ჩამოყალიბებაზე.
პავლეს ავტობიოგრაფიის ერთიანი ტექსტი ავტორს ეპიზოდებად დაუყვია და თითოეული ეპიზოდის სათაურად თვით ტექსტიდან აღებული ფრაზა გამოუტანია. ასეთი დაყოფა გამართლებულია იმით, რომ ძველი ქართულის ენობრივი ფორმებითა და დიალექტური გამოთქმებით ერთობ გადატვირთული ტექსტი დამღლელი არ აღმოჩნდეს მოზარდი მკითხველისთვის. პავლე მღვდლის ეს ნაშრომი ხომ ძირითადად მომავალი თაობისთვისაა განკუთვნილი. უკვე ხანდაზმული პავლეს ცხოვრებისეული გამოცდილებისა და ცოდნის გაზიარება ხომ ყრმათა აღზრდას ემსახურება. ამ აზრს პავლე მღვდელი თავის აღმზრდელ გამახარეს ათქმევინებს: “ეგენი არიან ჩვენი გადახალისებულნი სისხლ-ხორცნი, სხვას ყალიბში ჩამოსხმულნი. მაგათში გადადის ჩვენი გრძნობა, ჩვენი ხედვა, სმენა, ჩვენა ვართ ძირნი და ეგენი – რტონი. ხე მაშინ ამოვარდება ძირით, როდესაც ნორჩს აღარ აიხეთქს. რათ მინდა ჩემი ცოდნა, საფლავში ჩავიყოლო და ჩავალპო; თუ ეგენი ჩემის ცოდნით ისარგებლებენ, მე მაშინ ისევ ცოცხალი ვიქნები, როდესაც ჩემი ცოდნა, ჩემი სიკეთე სახალხოდ იხმარება და არ დაიკარგება”.
საერთოდ, უნდა ითქვას, რომ მიხო მოსულიშვილის წიგნი შორს დგას კუთხური მიკერძოებისა და ყოველგვარი პროვინციალიზმისაგან და, - ეს მისი უმთავრესი ღირსებაა.
წინამდებარე წიგნი დიდ სარგებლობას მოუტანს ჩვენს მომავალ თაობებს – საჯარო სკოლების აღსაზრდელებსა და უმაღლესი სასწავლებლების სტუდენტებს.
10. 02. 2011 წ.
Last edited by Admin on Sun Feb 17, 2019 10:03 am; edited 1 time in total
Number of posts : 7132
Registration date : 09.11.08
Subject: Re: ტრისტან მახაური     Tue May 15, 2012 1:37 pm
წიგნის დასახელება - "ფოკლორულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევები" (წიგნი მესამე)
ავტორი - ტრისტან მახაური
რედაქტორი – როლანდ თოფჩიშვილი
დიზაინერი – ირაკლი უშვერიძე
გვერდების რაოდენობა - 316
ანოტაცია – ნარკვევების ახლ წიგნში შესული შრომები წარმოადგენს ავტორის მრავალწლიანი სამეცნიერო და პრაქტიკული საველე მუშაობის შედეგს. კვლევის თემატიკა ფართოა და დღევანდელი მეცნიერებისათვის ერთობ აქტუალური.
2012 წლის 22 მაისს, სამშაბათს, 17.00 საათზე
თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პირველი კორპუსის 206-ე აუდიტორიაში (მეორე სართული) ეწყობა ამ წიგნის პრეზენტაცია.
Number of posts : 7132
Registration date : 09.11.08
Subject: Re: ტრისტან მახაური     Fri Jun 01, 2012 9:50 pm
დაიბეჭდა გაზეთ ,,ლიტერატურულ სალონში"
ქისტური ხალხური პოეზიის თარგმანები
- დილით ავდგე, აღარ ძალმიძს, ჲუნადი,
საღამოთი ვეღარ ვწვები ჲუნადი,
შენზე ფიქრმა და ოცნებამ, ჲუნადი,
მე ჭკუიდან გადამრია, ჲუნადი.
- გავიპაროთ, ჩვენ ამ დილას, ჲუნადი,
ან საღამოს გავიპაროთ, ჲუნადი,
შენი რაში ქარს გაუსწრებს, ჲუნადი,
ქვეყნის ბოლო მოვიძიოთ, ჲუნადი.
- რძისფერ დილას ვეღარა ვგრძნობ, თამარ,
ღამით ძილიც აღარ მინდა, თამარ,
მოზღვავებულ ფიქრთა ტალღამ, თამარ,
მე ჭკუიდან გადამრია, თამარ.
ან მიმწუხრზე გავიპაროთ, თამარ,
ჩემი რაში ქარს გაჰკვეთავს, თამარ,
ქვეყნის ბოლო მოვიძიოთ, თამარ.
- მივატოვებ ამ დილას და წამოვალ,
სევდის ღამეს მივატოვებ, წამოვალ,
შენი რაშით ქარს დავიპყრობ, ჲუნადი,
ქვეყნის ბოლო მოვიძიოთ, ჲუნადი.
- ო, ეს დილაც დაიბინდოს, თამარ,
ეს საღამოც ოხრად დარჩეს, თამარ,
ეს ქვეყანაც გავერანდეს, თამარ,
თუ ღალატით მიმატოვო, თამარ!
გთხოვთ, ნუ შემრისხავთ ძალიან,
თუ ვერ გამჩნევდით, ახლა კი
,,არ დაგივიწყებ, სხვის სახელს
ღმერთო, ის გოგო მიცოცხლე,
მიჯნური სიტყვას არა ვტეხდი,
ჩემი ლოცვა და ვედრება
და ჰა, სთველიც მიდის, ირგვლივ
ნუ მიქარწყლებ სიყვარულს, ნუ დამდაგე დარდითა,
იქნებ ჩემი ბედი ხარ, ჩემი გულის ფიქრთ თასი.
არ გამიწყრე, რომ გნახე, მშვენიერი საცითა,
ეგრე ცივად ნუ მხვდები, იყავ ჩემთვის ძვირფასი.
სადაც უნდა გამექცე, მაინც ჩემად გიგულებ,
შეძულებაც რომ სცადო, იცი, არ შეგიძულებ.
არ გამიწყრე, რომ გნახე, ო, ძვირფასო, საცითა,
შენმა ცივმა შეხვედრამ გული ძლიერ დამწყვიტა.
ღმერთმა ნიჭი მომმადლა, სიყვარული მაღირსა,
ვარდი მომაძებნინა, ვით სამოთხის ბაღისა.
არ გამიწყრე, რომ გნახე, მშვენიერი საცითა,
ეგრე ცივად ნუ მხვდები, თორემ გულიც გაცივდა.
* საცითა გოგონას სახელია ქისტეთში.
ჩვენთვის ტირის ნაღვლიანი წვიმა;
წვიმასავით ცრემლებს ღვრიან მწარედ
შენი გოგოს სევდიანი თვალნი.
ჩვენთვის სკდება ეს ოხერი მიწა;
მიწასავით იპობა და დნება
შენი გოგოს დარდიანი გული.
ცის ღრუბლები მე რომ მეკუთვნოდნენ -
ნელი წვიმა აღარ იტირებდა!
სადარდელი რომ არ მქონდეს -ცრემლი
ჩემს თვალთაგან აღარ იწვიმებდა!
მასაც თვისი ურვა რომ არ ჰქონდეს -
შავი მიწა აღარ დასკდებოდა!
მე რომ გულის ჯავრი არა მქონდეს -
ოჰ, ეს გულიც აღარ დადნებოდა!
ჩემი ცოდვით წყაროც დაშრებოდა.
უძმო დაზე ბევრი იტყვის აუგს,
ვით უეკლოდ მოიწყვიტონ ვარდი;
უძმო დაზე ბევრი იტყვის აუგს,
ვით მშრალ ქვებში დაიჭირონ თევზი;
ძმამკვდარი და ჩაგრულია მუდამ,
რახანია, ჩვენზე უბნობს ქვეყანა,
ნეტა სადმე შორს, კლდის ეხში შეგვყარა.
შენ ყორნისფერ, წვრილ წამწამებს ნაბავდე
და თვალებით ცეცხლის ალში მაბამდე.
გაჭირდება ჩვენი ბინის მიგნება,
ვიყოთ, სანამ ეს სამყარო იქნება!
ჯავრიანი მდინარე ადიდდა-თქო, უთხარი,
ჩაითრიეს ტალღებმა, წაიღეს-თქო, უთხარი;
შენთან შეყრის სურვილის ცრემლი შეუშრობელი
თვალთაგან სდის და ღაწვებს უსველებს-თქო, უთხარი.
ვებერთელა კოცონი ბრიალებს-თქო, უთხარი,
ცეცხლის ალში ჩავარდა, იბუგვის-თქო, უთხარი;
შენთან შეყრის სახმილის ალი ჩაუქრობელი
გულისგულში მარადის უნთია-თქო, უთხარი.
ჩემი შესანახი ფულიშენ არა გაქვს!
ის ვაჟკაციშენ არა ხარ!
Last edited by Admin on Sat Jan 06, 2018 3:01 pm; edited 3 times in total
Number of posts : 7132
Registration date : 09.11.08
Subject: Re: ტრისტან მახაური     Sun Jul 15, 2012 4:45 pm
ტრისტან მახაურის გამოსვლა ფშაური ფოლკლორის საღამოზე თელავში.
Last edited by Admin on Tue Jan 09, 2018 10:17 pm; edited 4 times in total
Number of posts : 7132
Registration date : 09.11.08
Subject: Re: ტრისტან მახაური     Fri Mar 29, 2013 1:23 am
პასუხისმგებლობა წარსულისა და მომავლის წინაშე
უილიამ ფოლკნერი ლიტერატურის დარგში ეროვნული პრემიის მიღებისას ამბობდა: "ხელოვნად მიმაჩნია ყველა, ვინც შეეცადა, შეექმნა ის, რაც მანამდე არ არსებობდა, მხოლოდ იმ იარაღებითა და მასალით, რაც ადამიანური სულის მოუსყიდველი თვისებებია".
შინაგანი კეთილშობილების გარეშე მწერალი ღირებულ ნაწარმოებს ვერ შექმნის.
მსოფლიო ლიტერატურის ისტორია გვასწავლის, რომ მწერალთა შემოქმედებითი გაერთიანებები საერთო იდეურ-ესთეტიკური პრინციპების საფუძველზე იქმნებოდა.
დღესაც ნებაყოფლობითი უნდა იყოს ყველა შემოქმედებითი გაერთიანება.
"საქართველოს მწერალთა დარბაზის" სიაში ჩემი ძალდატანებით გაწევრიანების შესახებ უკვე ვიტყობინებოდი ჩემს საპროტესტო განცხადებაში.
"მწერალთა დარბაზში" ვინც საკუთარი ნება-სურვილით გაერთიანდა, არაფერს ვედავები, ეს მათი პირადი საქმეა. მე კი ჩემი აზრი და საკუთარი პოზიცია გამაჩნია.
იმასაც გულწრფელად ვიტყვი, რომ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ახალგაზრდა მწერალთა გაერთიანება (ყოფილი მწერალთა წრე), რომელსაც მე ვხელმძღვანელობ, არ იზიარებს მწერალთა დარბაზის მსოფლმხედველობას და სულდგმულობს მხოლოდ და მხოლოდ წმინდა ლიტერატურული ინტერესებით.
ახლა, ორიოდე სიტყვა ჩვენი ლიტერატურული გაერთიანების მუშაობის შესახებ: მის ხელმძღვანელობაში ვარ 1989 წლიდან. ჯერ ვიყავი ხელმძღვანელის (რევაზ მიშველაძის) მოადგილე, ხოლო 2000 წლის 15 ნოემბრიდან ხელმძღვანელი. თორმეტი წლის განმავლობაში, ფაქტიურად მე ვამზადებდი და ვუძღვებოდი ლიტერატურულ ღონისძიებებს, რომლებსაც ეს გაერთიანება მართავდა.
განსაკუთრებით მძიმე წლებშიც კი (1991-92, 1993, 1994), როცა ქვეყანაში დიდი არეულობა, ტერორი და ანარქია მძვინვარებდა, ჩვენ არ შეგვიწყვეტია შემოქმედებითი მუშაობა. ბევრჯერ, უტრანსპორტობისა და უფულობის გამო, ფეხით წამოვსულვარ ვარკეთილიდან, რომ უნივერსიტეტში ლიტერატურული საღამო არ ჩაშლილიყო. იმ დროს, როცა მავანნი და მავანნი თანამდებობებისა და საპარლამენტო ადგილებისთვის ებრძოდნენ ერთმანეთს, გაყინულ დარბაზში ისხდნენ ლიტერატურისთვის თავგადადებული ახალგაზრდები და ახალი მხატვრული ნაწარმოების ავ-კარგზე მსჯელობდნენ.
ჩავატარეთ მრავალი ღონისძიება. გამოსვლისთანავე ვიხილავდით "პირველი სხივის" ყოველ ახალ ნომერს, განვიხილეთ როსტომ ჩხეიძის "დაწყევლილი თაობა", საქართველოს საპატრიარქოს მიერ გამოცემული საღვთისმეტყველო კრებული, რომელიც ანტონ კათალიკოსის დაბადების 280 წლისთავს მიეძღვნა, "ბიბლიის ენციკლოპედია", მარიამ წიკლაურის "შემომძახიან ლექსები", პაატა შამუგიას "გზა უსამანო", იზა ჯაჭვაძის "მთაში დაისის შემოდის ფერი", ნოდარ არდოტელის "სილაჟვარდე და სიყვარული", ირმა მუბურიშვილის ლექსების კრებული, ბესიკ კეკელიძის მოთხრობები, მიხეილ ღანიშაშვილის "იჩქერია", კიდევ მრავალი საინტერესო წიგნი და ახალგაზრდა შემოქმედთა ჯერ კიდევ დაუსტამბავი ნაწარმოებები, რომელთა ჩამოთვლა ძალიან შორს წაგვიყვანს.
ცალკე საღამოების გამართვით პატივი მივაგეთ გამოჩენილი ქართველი მწერლების - ლევან გოთუას, გაბრიელ ჯაბუშანურის, ნიკო სამადაშვილის ხსოვნას. გავიხსენეთ აგრეთვე უკანასკნელი ოცი წლის განმავლობაში ჩვენგან წასული მწერლები და ლიტერატორები: მერაბ აბაშიძე, ალაზა ხაიაური, გიორგი ჯაფარიძე, ზურაბ ჯაფარიძე, თამაზ ბაძაღუა, უშანგი გაბიტაშვილი, ფირუზ მაჩურიშვილი, იზა ჯოლბორდი, რატი ნინუა, გოგიტა არაბული, მალხაზ ბეზარაშვილი.
უდავო ფაქტია, რომ დღეს, საქართველოში, მრავალი ლიტერატურული გაერთიანება და სალონი არსებობს. გამოდის ახალ-ახალი ჟურნალ-გაზეთები. მათი ლიტერატურული საქმიანობის უკეთ გაცნობისა და ნიჭიერ ახალგაზრდა მწერალთა გამოვლენის მიზნით შეხვედრა მოვაწყვეთ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალის ახალგაზრდა მწერალთა გაერთიანების წევრებთან, სალონ "დიაოხის" წარმომადგენლებთან, შევხვდით აგრეთვე ჟურნალების "ხატაურის" და "ექო სახიერის" შემოქმედებით ჯგუფებს. გასვლითი საღამოები გვქონდა საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში და თბილისის სკოლებში. 51-ე საშუალო სკოლისა და "სკოლა-სარკმელის" მოსწავლეებს ცნობილ მწერალთან - გურამ დოჩანაშვილთან ერთად შევხვდით.
ჩვენს საღამოებს აშუქებდა გაზეთები: "ლიტერატურული საქართველო", "თბილისი", "თბილისის უნივერსიტეტი", "ქართული უნივერსიტეტი".
ჩვენი მხრიდან უმადურობა იქნება, რომ არ მოვიხსენიოთ უნივერსიტეტის რექტორატის აქტიური მხარდაჭერა და მზრუნველობა. რექტორი როინ მეტრეველი პირადად ესწრება ჩვენს საღამოებს, მონაწილეობს განხილვებში და გვეხმარება ორგანიზაციული საკითხების მოგვარებაში.
გალაკტიონი ბრძანებს: "კავშირი გულთა შორის, როცა გულს იცნობს გული!" გულთა კავშირი თავისთავად თაობათა კავშირსაც გულისხმობს. ქართველ მწერალთა ძველსა და ახალ თაობას შორის კავშირი რომ არ გაწყდეს, ახალგაზრდა მწერალთა გაერთიანებაში სტუმრად ვიწვევთ ცნობილ მწერლებს, ვუმართავთ მათ შემოქმედებით საღამოებს. ჩვენს სხდომებს დღესაც რეგულარულად ესწრებიან და მასში მონაწილეობენ საქართველოს მწერალთა საერთო-ეროვნული კავშირის წევრები, მაგრამ გულდასაწყვეტია ის ფაქტი, რომ ბევრი მწერალი ვერ მოდის, გარკვეული მიზეზების გამო. არადა, ახალგაზრდობა მათ ავტორიტეტულ სიტყვას ელოდება. მოხარულნი ვიქნებით, თუ 1992 წელს მწერალთა კავშირიდან გასული მწერლები ისევ დაბრუნდებიან და ეროვნული ერთიანობა კვლავ აღსდგება. ლიტერატურული ფასეულობანი პირადულზე და პოლიტიკურზე მაღლა უნდა დადგეს.
თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და საქართველოს მწერალთა კავშირი არის ეროვნული კულტურის ორი კერა, რომელთა დაარსებაც წინ უსწრებდა საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებას (როგორც ცნობილია, 1917 წელს დაარსდა საქართველოს მწერალთა კავშირი, 1918 წლის 26 იანვარს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი).
მწერალთა კავშირი ისევე საჭიროა საქართველოსთვის, როგორც თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
მომავალში რა სახით იარსებებს მწერალთა კავშირი და როგორი რეფორმები გატარდება, ეს ცალკე საუბრის თემაა.
თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ახალგაზრდა მწერალთა წრე იყო დამწყებ ლიტერატორთა ყველაზე ძლიერი გაერთიანება მთელ საქართველოში. XX საუკუნის II ნახევრისა და XXI საუკუნის დასაწყისის ქართული მწერლობის ძირითად ბირთვს სწორედ ამ წრიდან გამოსული მწერლები შეადგენენ. ჩვენ ჯერ კიდევ ბევრი გვაქვს გასაკეთებელი, რათა დავეწიოთ 70-80-იანი წლების დონეს, მაგრამ ფარ-ხმალს არ ვყრით და ვცდილობთ, რომ ახალგაზრდობა პროფესიონალ ლიტერატორებად აღვზარდოთ.
ამიტომ გვინდა, შევუნარჩუნოთ რეპუტაცია ახალგაზრდა მწერალთა წრეს და არავის მივცეთ ნება, რომ იგი პოლიტიკური ინტრიგებისა და ნამდვილ მწერლებთან ანგარიშსწორების არენად გადააქციოს.
P.S. ჩემი საპროტესტო განცხადების გამოქვეყნების შემდეგ, რევაზ მიშველაძემ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, შექმნა პარალელური ახალგაზრდა მწერალთა გაერთიანება, რომელსაც, ალბათ, სულ მალე სრული შემადგენლობით გააწევრიანებს "მწერალთა დარბაზში".
უნივერსიტეტში ორი მწერალთა გაერთიანების არსებობა, თანაც ერთი და იგივე სახელწოდებით, ახალგაზრდა მწერალთა და სტუდენტთა დეზორიენტაციას მოახდენს და, შესაძლოა, მათი დაპირისპირებაც გამოიწვიოს.
"ლიტერატურული საქართველო", 15. X. 2002 წ.
Last edited by Admin on Sat Dec 30, 2017 1:01 am; edited 1 time in total
Number of posts : 7132
Registration date : 09.11.08
Subject: Re: ტრისტან მახაური     Sat Dec 30, 2017 12:51 am
Tristan Makhauri at the national parliamentary library of georgia ️ Photo by Mikho Mosulishvili, 6 February, 2011
მე გუბნები: ნუ გიხარია,
ნუ გიხარია ჩემი წვალება.
გაივლის დრო და, ცაო მაღალო,
თოვლს დაიბერტყავს ხეთა ხარდნები
და მეც ამ ფიქრით ბებერ სამყაროს
მოგენატრები და შორს ვიქნები,
ვეღარ გაგართობს ჩემი სიცილი.
და შეგაჟრჟოლებს სულში სიცივე.
ვუსმენ ვარსკვლავთა ღამის არიას,
ცა დაწვეს ცეცხლით ამორძალებმა.
მე გუბნები: ნუ გიხარია,
ნუ გიხარია ჩემი წვალება.
გადმოვიარეთ მყინვარები, ღრმა უფსკრულები,
თვალს მიეფარა სილუეტი შორი ქედების.
შენს თვალწინ ვდგავართ დამაშვრალნი
შეჩერდი, გულო, წარსულისკენ ნუ იხედები!
ცაში აჭრილა მოღუღუნე გუნდი მტრედების.
დასრულდა გზები უვალი და გზები ტიალი
და მაინც გულო, ისევ უკან რად იხედები?!
ანათებს ჩემი თვალების შუქი.
რომ მეცხვარეს დაუსხლტა ფარა,
ცახცახებს მთელი ჩემი ტანი,
როდის მოვწყდი მშვენიერ სოფელს,
ასე მარტოდ უსიერ ტყეში,
ჩემში მტერი ადამის მოდგმამ.
ეს ბილიკი რად აირჩიე?
ამ გზით ხომ უკან
თუ გეზს შეიცვლი -
სულის მოთქმას არ დაგაცლიან.
შენ უნდა ვლიდე ამ ბილიკზე,
თბილისი თოვაში, ანუ ღიღინო ცახურის გახსენება
თოვლი თოვს, ბარდნის მთებურად,
ეძებს სითბოს და ჭერს.
და თეთრ ბარათებს გწერ.
კაცი ღიღინო ცახური -
ლექსის და ღვინის მსახური -
დღეს შავი მიწა ახურავს,
ნეტავი ხვალ რა იქნება?
სად არის ხსნა და მიგნება?
ცა თეთრ სუდარას ქსოვს...
დღეს შენთან ყოფნა მინდება,
აუ, რა თეთრად ბინდდება,
წარწერა სევარიონ ნადირაძის წიგნზე „ქარგაუხდელი ციხეები“
ქარია შენი მუდმივი მგზავრი,
ქარის ქვიტინი და ქარის ქორო.
ქარი - მეველე მაგ შენი მხარის,
სულ ქარგაუხდელ ციხეში ცხოვრობ.
ქარი ასკდება ქონგურის ქიმებს,
და მე ვიტოვებ ერთადერთ იმედს, -
რომ შენ ვერასდროს ვერ დაგძრავს ქარი.
Number of posts : 7132
Registration date : 09.11.08
Subject: Re: ტრისტან მახაური     Tue May 08, 2018 1:46 pm
ტრისტან მახაურის წიგნები უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკას
რამდენიმე დღის წინ დამირეკა ლელა მახაურმა, ტრისტანის დამ. მითხრა, რომ მისი ძმის მოკრძალებული ბოლო სურვილი იყო, ტრისტანის პატარა ბიბლიოთეკა დედაუნივერსიტეტის ბიბლიოთეკას გადმოსცემოდა. როგორც ერთი უნივერსიტეტელი და ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელი, მადლობას გიხდი, ჩემო სიჭაბუკის მეგობარო, კეთილო, ნათელო კაცო, ნამდვილო უნივერსიტეტელო, სიცოცხლის ბოლო წუთებშიც უნივერსიტეტზე ფიქრისთვის! ამიერიდიან შენი ხელშევლებული წიგნების კოლექცია უნივერსიტეტის წიგნსაცავში, ჩვენი დიდი უნივერსიტეტელების პირადი ბიბლიოთეკების გვერდით, მონახავს ადგილს და შენც მაგ წიგნებთან ერთად მუდამ გაგიხსენებენ სტუდენტები, როდესაც შენეულ წიგნებს გადაფურცლავენ!
Number of posts : 7132
Registration date : 09.11.08
Subject: Re: ტრისტან მახაური     Thu Oct 29, 2020 1:33 pm
“თავფარავნელი ჭაბუკი” და გერმანული ბალადა “უფლისწული და მეფის ასული”
ამ ორი ბალადის სიუჟეტური მსგავსება ადრეც ყოფილა შენიშნული. “თავფარავნელი ჭაბუკის” ერთერთი პირველი მკვლევარი ვახტანგ კოტეტიშვილი განიხილავს რა ბერძნულ თქმულებას ჰეროსა და ლეანდრეს შესახებ, წერს: “თუ მთლიანობის თვალსაზრისით ჩვენი “თავფარავნელი ჭაბუკი” უახლოვდება ზემოთ მოყვანილ თქმულებას, გერმანული ხალხური სიმღერა Eდელკöნიგს – Kინდერ სულ ახლოს მოდის ჩვენს ლექსთან”. ვახტანგ კოტეტიშვილს მოაქვს სიმღერის გერმანული ტექსტი, შემდეგ პწკარედული ქართული თარგმანი და დასძენს: “შესაძლებელია, “თავფარავნელი ჭაბუკის” თქმულება ჩვენშიც უფრო ვრცელი ამბის სახით არსებობდა, მხოლოდ თანდათანობით დაიხვეწა იმ მოკლე თქმულების სახით, როგორც ამჟამათ ხელთა გვაქვს” (კოტეტიშვილი:331332).
უფრო ქვემოთ ვ. კოტეტიშვილი კვლავ უბრუნდება ამ საკითხს და აღნიშნავს: “ზემოხსენებული ბერძნული თქმულება ჰეროსა და ლეანდროსის შესახებ, რომისა თუ გერმანიის ფოლკლორსა თუ სალიტერატურო ძეგლებში შერჩენილი, დიდ ნათესაობას ააშკარავებს ჩვენს თქმულებასთან. არამც თუ ფაბულა, სიუჟეტური აღნაგობაც კი ემთხვევა ერთმანეთს” (კოტეტიშვილი:332).
ქართული და გერმანული ხალხური ბალადების სიუჟეტურ მსგავსებას აღნიშნავს გერმანული ბალადის ქართულად მთარგმნელი აკაკი გელოვანიც. იგი წერს: “უფლისწული და მეფის ასული (Köნიგსკინდერ)” _ პირველად ჩაწერეს XV საუკუნეში, თუმცა სამიოდე საუკუნით ადრეც იყო ცნობილი. მეტიც: ასე ტრაგიკულად დაღუპული ქალვაჟის ამბავი ანტიკური დროიდან მოდის. მსგავსი ამბავი ყველაზე მომხიბლავად აისახა ქართულ ხალხურ ბალადაში “თავფარავნელი ჭაბუკი” (გერმანული ბალადები:316).
აღნიშნული ბალადების სიუჟეტურ მსგავსებაზე საუბრობენ სხვა ქართველი მკვლევარნიც (მაგ. მიხეილ ჩიქოვანი, გიორგი კალანდაძე), მაგრამ ქართველ ფოლკლორისტთაგან ამ ბალადების სტრუქტურული ანალიზი დღემდე არავის ჩაუტარებია.
ვლადიმერ პროპის “ზღაპრის მორფოლოგიის” საფუძველზე შესაძლებელი ხდება აღნიშნული ბალადების შესწავლა. ვლადიმერ პროპი ზღაპრის სტრუქტურას განიხილავს, როგორც კომპოზიციისა და სიუჟეტის ერთიანობას. კომპოზიცია წარმოადგენს ფორმას, ხოლო სიუჟეტი – შინაარსს. ჯადოსნური ზღაპრის კომპოზიციას ქმნის პერსონაჟთა მოქმედების თანმიმდევრობა, ხოლო პერსონაჟის მოქმედებას ანუ ქცევას ვლადიმერ პროპი ფუნქციას არქმევს.
ქართული და გერმანული ხალხური ბალადების კომპოზიციური აღნაგობა (ანუ ფორმა) ერთნაირია: გმირი ყოველღამე გადის სახლიდან საკუთარი მიზნის მისაღწევად (სატრფოსთან შესახვედრად), იბრძვის დაბრკოლების გადალახვისათვის (მიარღვევს ზღვის ტალღებს) და ამ ბრძოლაში საბოლოოდ იღუპება. სწორედ ამით განსხვავდება მისი დასასრული ჯადოსნური ზღაპრის დასასრულისგან, სადაც ბოროტება ლიკვიდირებულია და მთავარი გმირი გამარჯვებულია.
ხსენებულ ხალხურ ბალადებში სამი პერსონაჟი გვხვდება: მთავარი გმირი, მავნე და მეფის ასული.
განვიხილოთ თითოეული მათგანის სახე.
გერმანულ ბალადაში იგი უფლისწულია:
“მეფისწულს და მეფის ასულს
ერთი მძიმე დარდი ჰკლავდა:
ყოფდა ღვარი მღვრიე წყალთა” (გერმანული ბალადები:29).
ქართული ბალადის მიხედვით გმირის სოციალური წარმომავლობა უცნობია. იგი მოხსენიებულია მხოლოდ “თავფარავნელ ჭაბუკად”. გვაქვს მისი შეცვლილი ვარიანტებიც: “ამფარავნელი”, “თავფარავნელი”, “ზემო ქართლელი”, რაც ისევ ჯავახეთის მცხოვრებს აღნიშნავს, რადგანაც საშუალო საუკუნეებში “ზემო ქართლი” ჯავახეთს ერქვა. თავფარავანი კი სწორედ ზემო ქართლშია. გვხვდება აგრეთვე “თამარაშნელი”, რაც ისევ ქართლს უკავშირდება. ზოგიერთ ვარიანტში ჭაბუკის ზოგადი სახელია ნახსენები:
“ასპინძას ერთი ჭაბუკი წყალგაღმა ქალსა ჰყვარობდა”.
ორი ვარიანტის მიხედვით ხსენებული ბალადის გმირი დედისერთაა:
“დედისერთაის გულზედა ორბები ისხდა, ხარობდა”.
ერთი ვარიანტი ქართლშია ჩაწერილი, მეორე კი ფშავში დავით ხიზანიშვილის მიერ (ხიზანიშვილი:144).
“დედისერთა” იმიტომაა ნახსენები, რომ განსაკუთრებით აღინიშნოს ბალადის გმირის ტრაგიკული ხვედრი. აქ ისიცაა საგულისხმო, რომ ჯადოსნური ზღაპრის მთავარი გმირი ფაქტობრივად დედისერთაა, რადგანაც უფროსი ძმები მას ღირსეულ ძმობას არ უწევენ და ღალატობენ.
“თავფარავნელი ჭაბუკის” მხოლოდ ერთადერთ ვარიანტში იხსენიება მთავარი გმირი ნეფედ:
“ერთი სულძაღლი ბებერი აქრობდა, ნეფეს ღვარობდა,
ჭაბუკი წყალში დაახრჩეს, ნაპირას ყუნჭულაობდა” (ქხპ VI:352).
ეს ბოლო ვარიანტი ჩაწერილია ჯავახეთში 1936 წელს წერაკითხვის უცოდინარი ბასილ ზაქარიას ძე გოგოლაძისაგან. ჩამწერია გ. გოგოლაძე. მაშასადამე, მთქმელს წიგნში არ წაუკითხავს და ზეპირსიტყვიერი გზით შეუთვისებია აღნიშნული ხალხური ტექსტი. ამ ფაქტს კი დიდი მნიშვნელობა აქვს ბალადის შესწავლისათვის. ქართლის მთიანეთში მეფეს “ნეფეს” უწოდებენ. აქედან გამომდინარე, ხსენებული ვარიანტის მიხედვით თავფარავნელი ჭაბუკი მეფური წარმომავლობისაა (პოტენციური მეფეა).
გერმანული ბალადის მიხედვით ანტაგონისტი გულქვა მონაზონია:
და წყალს მისცა მეფისწული” (გერმანული ბალადები:30).
ქართული ბალადის ტექსტში კი ნათქვამია:
ვაჟისთვის ავსა ლამობდა” (კოტეტიშვილი: 29).
თავფარავნელი ჭაბუკის ხელისშემშლელი ბებერია, რომელიც რიგ ვარიანტებში შემდეგნაირადაა მოხსენიებული: “ერთი სულძაღლი ბებერი”, “ერთი სულმყრალი ბებერი”, “ერთი რჯულძაღლი ბებერი”, “ერთი კუდური ბებერი” (რაც თავისთავად კუდიანს ნიშნავს). “რჯულძაღლი” უნდა გავიგოთ, როგორც ავი, უსამართლო, ბოროტი სული და არა სხვა რელიგიის აღმსარებელი. ზოგ ვარიანტშია “სულელი ბებერი”, რაც კონტექსტიდან ამოვარდნილია და შესაბამისი უარყოფითი დატვირთვა აღარ გააჩნია.
გერმანულ ბალადაში პირდაპირაა ნათქვამი, რომ ვაჟის სატრფო მეფის ასულია, ქართულ ბალადაში კი ასეთი რამ არ გვხვდება. რიგი ვარიანტების მიხედვით იგი არის “ასპანას ქალი”, “ფაშკუნჯის ქალი” (რაც მის სახეს ზღაპრულ პერონაჟთან აახლოვებს), “გასპარას ქალი” ან “ერევნელი ქალი”. ეს ორი უკანასკნელი სახელი ბალადის დამახინჯებულ ვარიანტებშია. ზოგ ვარიანტში ქალის სადაურობა ასეა მოცემული: ასპინძას, აშკარეთს, საფარას.
ქართული ხალხური ბალადის გმირი ქალი წყალგაღმა ან ზღვის გაღმა ცხოვრობს. მიუხედავად რეალური ტოპონიმების არსებობისა, რომლებიც ქალის სადაურობაზე მიგვითითებენ, ის მაინც მიუწვდომელია, ზღაპრული მზეთუნახავის მსგავსია და მზეთუნახავი ხომ უმეტესწილად მეფის ასულია.
მსგავსების მიუხედავად, შესადარებელი ბალადების სიუჟეტში გვხვდება განსხვავებული მომენტებიც და სწორედ ეს განსხვავება ანიჭებს ამ ორ ნაწარმოებს თვითმყოფადობას. გერმანული ბალადის ერთ ვარიანტში სატრფო თვითონ მიმართავს ვაჟს, რომ გადმოცუროს ზღვის ტალღები:
“ოხ ჩემო საყვარელო, ცურვა რომ შეგეძლოს, ჩემთან მოცურდებოდი,
აგინთებდი სამ სანთელს, რომელიც გზას გაგინათებდა” (კოტეტიშვილი:331).
“თავფარავნელ ჭაბუკში” მოქმედება ვაჟის ინიციატივით ხდება.
გერმანულ ბალადაში სატრფოს დაკარგვით შეშფოთებული ქალი თვითონ გადაწყვეტს მოძებნოს გულის სწორი, თუმცა დედას არ უმხელს გულის ხვაშიადს, იმიზეზებს უბრალო მოწყენილობას და მშობელს თხოვს, რომ ზღვის ნაპირას გაუშვას იგი. დედა თანხმობას განუცხადებს და ურჩევს, გაიყოლოს და ან ძმა, მაგრამ ქალი ამ შეთავაზებაზე უარს ამბობს და მარტოკა ჩადის ზღვის ნაპირზე.
ქართულ ბალადაში მსგავსი არაფერი ხდება.
გერმანული ბალადის პერსონაჟი ქალი გასამრჯელოს აძლევს (ოქროს ბეჭედს და ოქროს გვირგვინს) მებადურს ზღვის ფსკერიდან ვაჟის ნეშტის ამოტანისათვის, ხოლო თავფარავნელ ჭაბუკში ნათქვამია:
“უფლისწულისა და მეფის ასულის” ფინალს ჰგავს ქართული ბალადის ერთი ვარიანტი (“ქალმაც დაიცა დანანი, სიკვდილს აღარა ზარობდა”, ქხპ VI:352), თუმცა ქალის თვითმკვლელობის ფორმა აქაც განსხვავებულია: გერმანული ბალადის პერსონაჟი ქალი წყალში იხრჩობს თავს, ქართული ბალადის პერსონაჟი კი ეთერის მსგავსად დანის დაკვრით ასრულებს სიცოცხლეს.
გერმანული ბალადისაგან განსხვავებით, ტოპონიმიზებულია ქართული ბალადის სივრცე, რაც ამ ბალადის კიდევ ერთ განსაკუთრებულ თვისებას გამოკვეთს.
1. გერმანული ბალადები: გერმანული ბალადები, თარგმნა აკაკი გელოვანმა, თბ., 1963
2. კოტეტიშვილი: ვახტანგ კოტეტიშვილი, ხალხური პოეზია, თბ., 1961
3. ქხპ VI: ქართული ხალხური პოეზია, ტ. VI, თბ., 1978
4. ხიზანიშვილი: დავით ხიზანიშვილი, ფშაური ლექსები, “ივერიის გამოცემა”, 1887
Subject: Re: ტრისტან მახაური
Page 1 of 1
Permissions in this forum:
You cannot reply to topics in this forum
არმური Armuri :: მთქმელი და გამგონებელი (ავტორები და ტექსტები) :: ესეებისა და კრიტიკოსთათვის
არმური Armuri :: მთქმელი და გამგონებელი (ავტორები და ტექსტები) :: ესეებისა და კრიტიკოსთათვის
Jump to: Select a forum||--მართალს ვიტყვი, შევიქნები ტყუილისა მოამბე რად? (საცნობარო)|--მთქმელი და გამგონებელი (ავტორები და ტექსტები)|   |--პოეტების ქვეყანა|   |--მთხრობელთა და მოსათხრობთათვის|   |--ესეებისა და კრიტიკოსთათვის|   |--მთარგმანებელთა და თარგმანთათვის|   |--ლიტერატურა უსაზღვრებოდ|   |--ისტორიისათვის|   |--ბალღოო, აეს არი შენ სამშობლო...|   |--"ლიტერატურის თეორია" – სტუმრად რენე უელეკთან და ოსტინ უორენთან|   |--საკამათო|   |--ბობოისკარი|   |--მინიმალისტური პოეზია|   |--სიტყვითდუელები|   |--მწერლები - მწერლებზე|   |--შეუნდოთ ღმერთმა...|   |--ლიტერატურული კონკურსები|   |--აგორა|   |--სტუმრები და მასპინძლები (ერთნიც და მეორენიც ფეისბუკზე დაიკარგნენ)|   |--"ვერცხლის თასადამც მაქცია" - სტუმრად სანათასთან|   |--არაგვიანი – სტუმრად არაგვთან|   |--"ბრანდი-ბრუნდი" - სტუმრად მარიამ წიკლაურთან|   |--ამაოდ არც მთაწმინდაზე უსეირნიათ - სტუმრად გია არგანაშვილთან|   |--სადისკუსიო კლუბი - სტუმრად ნინი მელივასთან|   |--”ვაჟკაცობისას ამბობენ” და "უკვდავებისა წყაროო" - სტუმრად ვაჟიკა კაწალხეველთან|   |--კაცობრიობა დანა-ჩანგლით ითხრის სამარეს! - სტუმრად ვაჟა ხორნაულთან|   |--ნაფეხურები - სტუმრად ნინო დარბაისელთან|   |--”დარდების შემგროვებელთან” - სტუმრად გოდერძი ჩოხელის გამიხარდასთან|   |--საუბრები სიტყვის ხელოვნების შესახებ - სტუმრად ზევსის დაქალთან|   |--"მზე ხატავს სახლის ფერად რიკულებს..." - სტუმრად კესოსთან|   |--”მითოლოგია ჩემი სისუსტეა...” - სტუმრად ნინო ნეკერიშვილთან|   |--"ცისკარი" – სტუმრად ძველ მეგობართან|   |--ქართული ჟარგონის ლექსიკონი - სტუმრად ლევან ბრეგაძესთან|   |--მზერის გადანაცვლება (მხატვრობა, კინო, თეატრი, მუსიკა)|   |--მხატვრობა არმურზე: "ნიკალა და მარგარიტა"|   |--კინო არმურზე: კამერითაც ცხონდების კაცი|   |--თეატრი არმურზე: მელპომენე და თალია|   |--მუსიკა არმურზე: ხმა - სინათლეა...|   |--Georgian Authors in English|--Deutsche Übersetzung Georgischer Literatur
:: I forgot my password
» ქართული ხალხური პოეზია
Sat Sep 24, 2022 1:47 pm by Admin
Fri Sep 23, 2022 8:05 am by Admin
Fri Sep 23, 2022 7:58 am by Admin
Wed Sep 21, 2022 3:47 pm by Admin
Fri Sep 16, 2022 9:00 am by Admin
Sun Sep 11, 2022 11:39 am by Admin
Sat Sep 10, 2022 9:18 am by Admin
Bookmark and share the address of არმური Armuri on your social bookmarking website
Free forum | © phpBB | Free forum support | Contact | Report an abuse | Latest discussions