ka ka ka en ka ka ka en ka ka en en en en ka nl en ka en en hi ca en fr ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka es en hbs_lat en ca en fr ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka hbs_lat en ca en fr ka ka ko ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka hbs_lat en ca en fr ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ko ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka hbs_lat en en ka en en ka en en en en ka ka ka ka ka en en ka ka ka en en en en en en en ka en ka en ka en ka en ka en ka en ka en ka en en en en en
Would you like to react to this message? Create an account in a few clicks or log in to continue.
არმური - ლიტარენა, უფრო კი – ბიბლიოთეკა
Armuri - literary Arena, or library from Georgia (country)
Forum started: Sun 9 Nov 2008
Home   Portal   Register   Log in
არმური Armuri :: მთქმელი და გამგონებელი (ავტორები და ტექსტები) :: მთარგმანებელთა და თარგმანთათვის
Number of posts : 7134
Subject: იოსებ ბაქრაძე    Thu Jan 11, 2018 11:34 pm
1904 წლის 14 (ახალი სტილით 27) მაისს თბილისში გარდაიცვალა ცნობილი ქართველი პოეტი, მთარგმნელი და პუბლიცისტი იოსებ ბაქრაძე.
იოსებ (სოსიკო) ზოსიმეს ძე ბაქრაძე დაიბადა1850 წლის 1 (ახალი სტილით 14) თებერვალს სოფელ არბოში, გორთან ახლოს.
იგი გახლდათ ნიკო ლომოურის დეიდაშვილი და მამით ადრე დაობლებული იზრდებოდა მათ ოჯახში. მწერლობა 1870-იანი წლებიდან დაიწყო. მისი შემოქმედება გამსჭვალულია სამშობლოს სიყვარულითა და უბრალო, მშრომელი ადამიანებისადმი პატივისცემით. რუსულიდან თარგმნიდა სხვადასხვა ავტორის ნაწარმოებებს.
თანამშრომლობდა ჟურნალ-გაზეთებთან: „დროება“, „ივერია“, „მნათობი“, „კვალი“,“მოამბე“, სადაც გარდა ლექსებისა და თარგმანებისა აქვეყნებდა წერილებსაც. მოღვაწეობდა ქართველ ხალხოსნებთან ერთად. ზრუნავდა ქართული თეატრის რეპერტუარის გამდიდრებისათვის. გ. სუნდუკიანთან ერთად თარგმნა მისი პიესები "პეპო" (1895), "ხათაბალა", "კიდევ ერთი მსხვერპლი".
იოსებ ბაქრაძის ზოგი ორიგინალური თუ თარგმნილი ლექსი - "მე ქართველი ვარ!", "სიმღერა" ("არც სახლი მაქვს, არც კარი"), ჰაინეს "ტურფავ, ტურფავ" და სხვა ხალხურ სიმღერებად იქცა. იოსებ ბაქრაძის ფსევდონიმებია "ი. ელაქიძე", "ი. ოქრიაშვილი", "გ. თენაძე", "გ. ციმაკურიძე".
იოსებ (სოსიკო) ბაქრაძემ თარგმნა კარლ გუცკოვის “ურიელ-აკოსტა”, ნადსონის ლექსები, ბაირონის "ჩაილდ-ჰაროლდი" ("ივერია", 1879), უოლტერ სკოტის "აივენგო" (დაიბეჭდა ცალკე წიგნად, 1895, 1938), ვ. ალფიერის "ვირგინია" (1873), შილერის "მარიამ სტიუარტი" (1892) და "პაცის ჯალადობა", ვ. პოტოს "საქართველო და მისი ისტორიული წარსული დრო" (დაიბეჭდა ცალკე წიგნად, 1894). ჰაინეს ლირიკის ნიმუშები და სხვა. იგი არის პირველი მთარგმნელი ოვანეს თუმანიანის თხზულებებისა.
როგორც ვთქვით, იოსებ ბაქრაძე გარდაიცვალა 1904 წლის 14 (ახალი სტილით 27) მაისს თბილისში. დასაფლავებულია პეტრე-პავლეს სასაფლაოზე.
ბურჯანაძე ქ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, გვ. 241, თბ., 1977 წელი.
Last edited by Admin on Thu Jan 11, 2018 11:40 pm; edited 3 times in total
Number of posts : 7134
Registration date : 09.11.08
Subject: Re: იოსებ ბაქრაძე    Thu Jan 11, 2018 11:35 pm
მე ქართველი ვარ! ჩემი სამშობლო
ორ ზღვას შუაა გადაჭიმული;
თუმც პატარაა, მაგრამ ბუნებით
ყოვლის სიმდიდრითა არის შემკული.
მის დიდროვანი მაღალი მთები
შეხეთ, თითქოს ცას ებჯინებიან
და იქიდამა ტურფა ქვეყანას
მე ქართველი ვარ! მთლად ქართველობა
რაღაც ღრმა ძილში არის ჩაფლული
და მამულისთვის არა ღელდება
როს ვაკვირდები ჩვენს ამგვარ ყოფას,
სული და გული კვნესას დამიწყებს,
მაგრამ იმედი, ისევ იმედი
სულით მაშვრალსა მარად მამხნევებს.
მე ქართველი ვარ! მრწამს, რომ როდისმე
წავა, გაივლის ეს დრო ძილისა
და დღესა თუ ხვალ, უეჭველათა,
მე ქართველი ვარ! მაგრამ მითხარით:
აწ რაღა არის კაცი ქართველი?
და თვალებს სჭვალავს დღისა ნათელი.
აქ აღარ ისმის ხმა ცხოვრებისა,
მის შიშით მტრები აღარა თრთიან
და თვითონ ჩვენი ღვიძლი მოძმენი
Number of posts : 7134
Registration date : 09.11.08
Subject: Re: იოსებ ბაქრაძე    Thu Jan 11, 2018 11:38 pm
ტურფავ, ტურფავ! რას უყურებ,
ერთად დავსხდეთ და ვუყუროთ,
როგორ არხევს წყალა ნიავი.
ნურას ფიქრობ ჩემზე ავსა,
თუ რომ შენს თავს ანდობ ზღვასა
მე რითღა ვარ უნდობარი.
მაგრამ გულიც ხომ ზღვა არის,
ხან ღელავს და ხან მშვიდდება
Number of posts : 7134
Registration date : 09.11.08
Subject: Re: იოსებ ბაქრაძე    Thu Jan 11, 2018 11:42 pm
ერთი პოპულარული ლექსის ისტორიისათვის
„ტურფავ, ტურფავ! რას უყურებ“... და მისი ავტორი
ქართულ მწერლობას მთარგმნელობითი კულტურის საკმაოდ მდიდარი გამოცდილება აქვს. ჯერ კიდევ ადრეულ პერიოდში შეიქმნა სამწიგნობრო-მთარმგნელობითი სკოლები, სადაც დაუღალავ მოღვაწეობას ეწეოდნენ. ცნობილი ქართველი საეკლესიო მწერალ-მწიგნობრები: ექვთიმე და გიორგი ათონელები, თეოფილე ხუცესმონაზონი, ეფრემ მცირე და სხვა.
XIX საუკუნეში საუკეთესო ტრადიციების აღმდგენელ-გამგრძელებლები იყვნენ გაზეთები: „დროება“ და „ივერია“, რომლებსაც წლების განმავლობაში მეთაურობდნენ დიდი ილია და ცნობილი ქართველი მწიგნობარი, ლიტერატორი და პუბლიცისტი სერგეი მესხი.
მათ თავის გარშემო შემოიკრიბეს და დარაზმეს იმ დროისათვის აღიარებული მწერალ-მთარგმნელები, მათ შორის წლების განმავლობაში უმართებულოდ მივიწყებული პოეტი, მთარგმნელი, პუბლიცისტ ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მონაწილე და იმ პერიოდის ინტელიგენციის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი იოსებ ბაქრაძე.
იოსები თარგმნიდა რუსულიდან. გულმოდგინედ შესრულებულმა მისმა თარგმანებმა საბოლოოდ შეადგინა ავტორთა ერთგვარი „მცირე ანთოლოგია“, რომლშიც შესულია შემდეგი მწერლები: ტომას მური, უოლტერ სკოტი, ფრიდრიხ შილერი, ვიქტორ ჰიუგო, ბაირონი და სხვა.
საქართველოში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა გერმანელი პოეტი, პუბლიცისტი, კრიტიკოსი ჰაინრიჰ ჰაინე (1797-1856). მისი ნაწარმოებების მთარგმნელთა შორის ყველაზე ნაყოფიერი იოსებ ბაქრაძე იყო. სწორედ მას ეკუთვნის ჰაინეს ლექსის „ტურფავ-ტურფავ“ თარგმანი, რაც გადმოკეთებული ქმნილების ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშს წარმოადგენს.
სანამ უშუალოდ ამ ლექსს შევეხებით, გავიხენოთ, რაზე გაამახვილა ყურადღება ილია ჭავჭავაძემ, ზოგადად, გადმოკეთებულ ლექსზე საუბრისას. ილიას აზრით, თარგმანში სხვისი ცხოვრება, ხასიათი, ზნე-ჩვეულებაა გამოთქმული, ხოლო გადმოკეთებულში კი: „უცხო ხატი სხვისი ცხოვრებისა ცოტად თუ ბევრად ჩვენი ცხოვრების ხატად გარდაიქმნება და რამდენადაც ეს გარდაქმნა დიდია, იმდენადაა ნაშრომი კარგი და მოსაწონი. გადმომკეთებელს უფრო მეტი საგზალი უნდა,უფრო მეტი ღონე სჭირია, უფრო მეტი ნიჭი, ვიდრე მთარგმნელსა; გადმომკეთებელს ის ღონეც უნდა ჰქონდეს, რაც მთარგმნელს და ამის გარდა თვითმოქმედი ძალიც შემოქმედისა“. 1
ილიასეულ მეტად ლაკონურ და ზუსტ განსაზღვრებაში აღნიშნულია თარგმნილი და გადმოკეთებული ლიტერატურის არსებითი განმასხვავებელი ნიშნები. გადმოკეთებისას, მწერლის მიზანია ხალხისთვის უფრო გასაგები და მისაწვდომი გახადოს ნათარგმნი ნაწარმოებები, სხვა ხალხის საკუთრება თავისი ხალხის საკუთრებად აქციოს. ე.ი. ასეთ შემთხვევაში, თავისებურ ორიგინალურ შემოქმედებასთან გვაქვს საქმე. აქედან გამომდინარე, ტექსტოლოგები საგამომცემლო პრაქტიკაში სავსებით მართებულად გადმოკეთებულ ნაწარმოებებს ორიგინალურ ნაწარმოებთან ერთად ათავსებენ, ე.ი. მას (გადმოკეთებულ ლექსს) პოეტის ორიგინალურ ლექსად თვლიან.
1893 წელს ჟურნალ „ნობათის“ I ნომერში დაბეჭდილია ლექსი „მიპატიჟება სასწავლებელში“, რომელიც თარგმნილია რუსულიდან `пpиrлaшeHиe B шkoлy“; რაფიელ ერისთავმა ნაწარმოები განავრცო და მას ქართული იერი მისცა, ამიტომაც ის პოეტის ორიგინალურ თხზულებებშია შეტანილი.
იგივე ითქმის დიდი რუსი იგავთმწერლის ი. კრილოვის იგავ-არაკების ამსახველ თარგმანებზეც.
დაბოლოს, რაც შეეხება ზემოთ ხსენებულ ლექსს „ტურფავ-ტურფავ“, რომელიც 1892 წელს გაზეთ „ივერიაში“ დაიბეჭდა, მოგვიანებით კი სიმღერად იქცა და საკმაო პოპულარობაც მოიპოვა ჩვენში. მრავალი რუსული თარგმანიდან იოსებმა მიხაილოვის მიიჩნია საუკეთესოდ და სწორედ ის თარგმნა.
ლიტერატორი ვენერა კავთიაშვილი მართებულად აღნიშნავს: „ტურფავ-ტურფავ“იოსებ ბაქრაძემ ისე დაუახლოვა ქართული ხალხური ლექსის ბუნებას, რომ არა მარტო საქართველოში, თვით გერმანელ მწერალს ადოლფ დირსაც ქართული ხალხური ლექსი ჰგონებია და გერმანულ ენაზე უთარგმნია. იოსებ ბაქრაძის ისე ოსტატურად დაუჭერია ჰაინეს განცდები, თითქოს, საკუთარ ხელში გადაუდუღებია, მთელი სისრულით გადმოუცია იგი“. 2
ტურფავ, ტურფავ! რას უყურებ,
ერთად დავსხდეთ და ვუყუროთ,
როგორ არხევს წყალა ნიავი.
ნურას ფიქრობ ჩემზე ავსა,
თუ რომ შენს თავს ანდობ ზღვასა _
მე რითღა ვარ უნდობარი.
მაგრამ გულიც ხომ ზღვა არის,
ხან ღელავს და ხან მშვიდდება
1. ილია ჭავჭავაძე, თხზულებათა სრული კრებული, ტომი III, გვ,125
2. ვ. კავთიაშვილი, ეტიუდები გერმანულ-ქართული ლიტერატურული ურთიერთობიდან, თბ, 1991, გვ 118
Subject: Re: იოსებ ბაქრაძე
Page 1 of 1
Permissions in this forum:
You cannot reply to topics in this forum
არმური Armuri :: მთქმელი და გამგონებელი (ავტორები და ტექსტები) :: მთარგმანებელთა და თარგმანთათვის
არმური Armuri :: მთქმელი და გამგონებელი (ავტორები და ტექსტები) :: მთარგმანებელთა და თარგმანთათვის
Jump to: Select a forum||--მართალს ვიტყვი, შევიქნები ტყუილისა მოამბე რად? (საცნობარო)|--მთქმელი და გამგონებელი (ავტორები და ტექსტები)|   |--პოეტების ქვეყანა|   |--მთხრობელთა და მოსათხრობთათვის|   |--ესეებისა და კრიტიკოსთათვის|   |--მთარგმანებელთა და თარგმანთათვის|   |--ლიტერატურა უსაზღვრებოდ|   |--ისტორიისათვის|   |--ბალღოო, აეს არი შენ სამშობლო...|   |--"ლიტერატურის თეორია" – სტუმრად რენე უელეკთან და ოსტინ უორენთან|   |--საკამათო|   |--ბობოისკარი|   |--მინიმალისტური პოეზია|   |--სიტყვითდუელები|   |--მწერლები - მწერლებზე|   |--შეუნდოთ ღმერთმა...|   |--ლიტერატურული კონკურსები|   |--აგორა|   |--სტუმრები და მასპინძლები (ერთნიც და მეორენიც ფეისბუკზე დაიკარგნენ)|   |--"ვერცხლის თასადამც მაქცია" - სტუმრად სანათასთან|   |--არაგვიანი – სტუმრად არაგვთან|   |--"ბრანდი-ბრუნდი" - სტუმრად მარიამ წიკლაურთან|   |--ამაოდ არც მთაწმინდაზე უსეირნიათ - სტუმრად გია არგანაშვილთან|   |--სადისკუსიო კლუბი - სტუმრად ნინი მელივასთან|   |--”ვაჟკაცობისას ამბობენ” და "უკვდავებისა წყაროო" - სტუმრად ვაჟიკა კაწალხეველთან|   |--კაცობრიობა დანა-ჩანგლით ითხრის სამარეს! - სტუმრად ვაჟა ხორნაულთან|   |--ნაფეხურები - სტუმრად ნინო დარბაისელთან|   |--”დარდების შემგროვებელთან” - სტუმრად გოდერძი ჩოხელის გამიხარდასთან|   |--საუბრები სიტყვის ხელოვნების შესახებ - სტუმრად ზევსის დაქალთან|   |--"მზე ხატავს სახლის ფერად რიკულებს..." - სტუმრად კესოსთან|   |--”მითოლოგია ჩემი სისუსტეა...” - სტუმრად ნინო ნეკერიშვილთან|   |--"ცისკარი" – სტუმრად ძველ მეგობართან|   |--ქართული ჟარგონის ლექსიკონი - სტუმრად ლევან ბრეგაძესთან|   |--მზერის გადანაცვლება (მხატვრობა, კინო, თეატრი, მუსიკა)|   |--მხატვრობა არმურზე: "ნიკალა და მარგარიტა"|   |--კინო არმურზე: კამერითაც ცხონდების კაცი|   |--თეატრი არმურზე: მელპომენე და თალია|   |--მუსიკა არმურზე: ხმა - სინათლეა...|   |--Georgian Authors in English|--Deutsche Übersetzung Georgischer Literatur
:: I forgot my password
Yesterday at 1:39 pm by Admin
Yesterday at 1:36 pm by Admin
» ქართული ხალხური პოეზია
Sat Sep 24, 2022 1:47 pm by Admin
Fri Sep 23, 2022 8:05 am by Admin
Fri Sep 23, 2022 7:58 am by Admin
Fri Sep 16, 2022 9:00 am by Admin
Sun Sep 11, 2022 11:39 am by Admin
Bookmark and share the address of არმური Armuri on your social bookmarking website
Free forum | Art, Culture and Leisures | Literature, Poetry | © phpBB | Free forum support | Contact | Report an abuse | Latest discussions