ky en en ru ky ky ky uk mk ru tt tt ky ky bg ky ru ru ky ru ky ru ru ky ru ru ru ba ru ru ru ky ru ba ru ky ba ru ru uk ru kk ru kk ba ru ru ru ky ky ky ru ky ru ky ru ky kk ru ru kk ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky uk uk uk ru ru ru ky ky ky mt ky ky ky ru ru ru ru ru uk ky ky ky ky ky uk ky ru ru uk ky ky ru ru ky ru ru ky fr mhr bg ru ce ba av ky ru ru ru ba ru ru xal bg bg ru ru ru tt ru ru krc ky uk ru bpy kk ky ky ba ru ky ru ky xal ky mn mn ba ky ru ru ru ba ru ru ky ky ky ky mk tt ky ru ru ky krc ba ky bg mk ky ru ky mk ky bg ky ru uk bg mn ky ru mn ky ru lez ru uk bg ru ba ky ru ru ru ru ru ky ru tt ru tt ky ru ba ky kk ru ky ru ru ru krc ru ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ba ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky bg ky ky ky ky ru ky kk ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky uk ky ky ru ky ky ky ky ky ru kk ky ky av ky ky ky tt ky ky ru ky ru ky ky ky tt ky ru ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky mhr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky bg ky ru ky bg ky ky ru ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ru ru ky ky ky ru ru ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky fr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ru ky ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky uk bg ky ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky bxr ky ky ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky be ky ky be ru uk ru myv ky ky tt ky be mn ky ru ky ru tt ky ky tt ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky uk ky tt tt ky ky ky ky ru ky ru ky ru ky ky ru ky ky mn ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky krc ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky tt ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky sah ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky tr ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky kk ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ru ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky ky en en en en ko en en
Кожобекова Бурул: Кыргызчылыгы бар адамдар эч качан медицинадан жакшы боло албайт | Moving forward with Tradition
Жоо-пая жылуу суусу же Кызыл-Таштын жылуу суусу
Мазар-Таш же Карынбайды жуткан жер
Мазар басуу жана зыярат кылуу тажрыйбаларынан
Ыйык жерге тамак алып баруу
Эмне үчүн кыргыздар ыйык жерлерге барышат
Луиза, 30 жашта, Кара-Көл шары, Жалал-Абад аймагы
Сааткан эне, 72 жашта, Аксы району, Ак-Суу айылы, Жалал-Абад аймагы
Абдыраимов Жекшенаалы,Олжобайды керген таш ыйык жери
Абдыраимов Кашымбек, Кең-Колдогу Чыпынын мазары
Алымбекова Гүлжамал,Тамчы булак ыйык жери
Асыранкулов Саманкул, Ак-Тайлак ыйык жери
Байызбеков Ооган, Кайнар-Булак ыйык жери
Жакыпов Кадырбек, Манжылы-Ата ыйык жери
Жаманбаева Дариха, Ак тайлак жана Кыдыр ата ыйык жерлери
Ибраимова Алтын, Зулпукор ыйык жери
Кудакеев Жеңиш, Нылды-Ата ыйык жери
Курманбаев Кылычбек, Чынар терек ыйык жери
Сапарбаев Баймырза, Маймак ата ыйык жери
Токтогулова Гүлнахар, Тамчы булак ыйык жери
Турумтаев Батыралы, Калпа Ата ыйык жери
Чоңмурунова Чачыкей, Чынар терек ыйык жери
Эшалиев Сагынбек, Боо терек ыйык жери
Жигит пирим, Кыз пирим, ыйык жерлер
Кеңешбек Айтикеев “Көлдөгү мазарлардан улам чыккан сөз”
Ыйык жерлердин келип чыгыш тарыхы
Абдуллаева Тамара “ Манжылы-Атанын сырын көп көрдүм”
Акмат кызы Саманчы “Манжылы менин турмушума көп эле жардам берди”
Жакыпов Кадырбек “Мени кудай Дархандан Манжылыга бекер алып келбептир…”
Журтунов Үсөн “Манжылы-Ата мазарынын сыры”
Чолпонбек Абыкеев “Кыргыз үчүн Көл-эненин өзү мазар”
Айтпаев Аман: Бел-Кара-Суу, Тулпар-Таштын кыргыз дүйнөсүндөгү орду
Асаналиев Үсөнбек, Акелердин улуусу Карга аке
Бережной Сергей: Ичимдеги букту чыгарып төгүлүп чачылууга жалгыз гана көл бар болчу…
Карасаева Айша:Чоң-Сары-Ойдогу жашообуз бизге ден-соолук тартуулады
Пархута Юлия “Ысык-Көлдү жердин үчүнчү көзү деп атап жүрүшөт”
Сейдахматова Чынара “Мүйүздүүлүк- Ысык-Көлдүн ыйык касиети”
Субанов Көбөгөн “Мүйүздүү атамдын сыры”
Кубатбеков Алмаз: Мал-жандын аманчылыгын сурашат
Күлипа: “Мазар ар адамга ар кандай таасир калтырат”
Түйүмкан: Мазардан кийин ишибиз жакшы жүрүшө баштайт
Сейткулов Сергил: Мазар касиетин бирөөдөн уксам ишенет белем?
Төрөгелдиева Дариха: “Менин кесибиме жолдошум абдан каршы”
Таласбекова Базаркүл. Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы
Абдуллаева Нускайым: Ушул көргөн күнүм, ичкен суум, баскан-турганым– мен үчүн бейиш
Абдыраманов Кошбай: Заман кандай жылса, ошого карата өзгөрүү болот
Абдышева Жайкал: Ыйык жерлерге барганым үчүн касиетим күчөдү окшойт
Ажыбай уулу Эргешбай: Ордумдан тургузбай, колум эле тынымсыз жаза берет
Анаркөл:МЕН БАШЫНДА ЖАНСЫЗ ООРУ МЕНЕН ООРУДУМ
Атамкул дубана: Дубаначылыктан кутулуунун эки гана жолу болот
Базарбаева Айгүл: Балдарыма коркунуч туулганда, айлам жок, акка моюн сундум
Базаркан: Ошол кыргызчылык бизге да өттү
Гуля: Кыргызчылыгы эмес, аркасы бар деп айтышыбыз керек
Гүлжамал:АЙТЫЛГАН АЯНДЫН БААРЫ ЧЫН ЧЫГАТ
Гүлмайрам: КЫРГЫЗЧЫЛЫККА ТОЛУК БАШ ИЙДИМ
Давлетова Чынар:КЫРГЫЗЧЫЛЫК УКУМДАН ТУКУМГА ӨТӨ ТУРГАН НЕРСЕ
Дүйшөн молдо: «Алла таала дагы касиетти кимге беришти издейт экен»
Дүшөнбиева Кумар: Аян Ааламдан берилет
Жумагожоева Жаркынай: Бир кудайга сыйынабыз
Исмаилов Иллахун: Туура эмес айтсам, кыйналам
Исрайыл уулу Жолдош: Ата кесиби сыныкчылыкты улантып жүрөм
Калчаева Айна: Меники – дубаначылык
Кожобекова Бурул: Кыргызчылыгы бар адамдар эч качан медицинадан жакшы боло албайт
Мадиярбекова Байызбүбү:ЧОҢ АТАМДАРДА ДА, ТАЯТАМДАРДА ДА МЫНДАЙ КАСИЕТ КҮЧТҮҮ БОЛГОН ЭКЕН
Мамакеев Шерден: Кыргызчылык биздин ата-бабабызда болгон экен
Мамеков Жумадил: Дубана атам мекен коргогон
МЕН БАШЫНДА ЖАНСЫЗ ООРУ МЕНЕН ООРУДУМ
С.: Кыргызчылык деген эч уктасам түшүмө кирчү эмес
Сажида: Көзү өткөн кайын атам жүк берип ийиптир
Сооронбаева Сонунбүбү: Айтуучулук, дубаначылык – ушул үйдүкү, устачылык – төркүнүмдүкү
Супатаева Гүлай: Бул жолго түшкөнүмө даана 5 жыл болду
Токтогул молдо: Жүрөгүм токтоп, аз эле жерден өлүмдөн калгам
Төрөгелдиева Дариха: Негизи кыргызчылыкты экиге бөлүшөт экен
Үмөтбаева Токтош: Кыз болуп кыз дооронун сүргөн жокмун, келин болуп, келиндик доорун билген жокмун
Шаршенбиева Жумабүбү: Мен деле өзүмдөн өзүм коркуп, анан киши карай баштадым го
АЯН АРКЫЛУУ КЕЛЕЧЕКТИ АЙТУУ КАСИЕТИ
Берсин: Түш аянда сүйлөшүү
Ибралиева Марита: Арбактар байланышка таза адамдарга чыгышат
Кудакеев Жеңиш: Арбактар үчүн сүйүнүү да, капалануу да жок.
Уулжамал апа: Арбактар менен нур келишет
Үмөтбаева Токтош: Арбактар менен аралашканда өзүмдү сезбей калам
17-май 2005-ж “Манас-Ордо” комплексиндеги тегерек столдогу талкуулардын үзүндүүлөрү
17-май 2005-ж. “Манас-Ордо” комплексиндеги тегерек столдон талкуулардын үзүндүлөрү
Кыргызчылык жана мусулманчылыкты айкалыштыра билүү керек
Ыйык жер маселелери боюнча тегерек стол, “Манас-Ордо” комплекси, Талас аймагы, 17-май 2005-жылы
Адам тагдырын айткан Аракпай
Аскараалы Абдылдаев, Жалал-Абад аймагы
Жоробек уулу Эстебес: Эгемберди датка
Ибраимова Нурия, 1968-ж. Бакай-Ата району. Өзгөрүш айылы.
Мамбеталиев Байыш, “Чат-Базар айылында Көчөр деген аксакал болгон экен…”
Мамбеталиев Байыш, Менин чоң атамдын иниси Рахматаалы кыл табып болгон.
Ниязбеков Ооган, Илгери ар бир айылда көзү ачык адамдар болгон
Сапар: Касиет бардык адамдарда бар
Асыранкулова Бурул, Ак-Тайлак мазарынын шайыгы
Атымбү, 54 жашта, 4 балалуу, Аманбаево айылы
Д.-апа, 52 жашта, Боо-Терек мазарында алынган маалымат
Үмөтбаева Токтош, 75 жашта, Талас району, Кара-Суу айылы
Акжолтоев М.: Эженин касиетине ишендим
Амандык кызы Майрам: Менин шакирттерим
Дейнеко Татьяна: Устатым жөнүндө
Кыдырмаев Абакир: Озуйпа эже устат болуп, көзүмдү ачты
Моңолдоров Кубанычбек: Көрсө,Мазар менен ойноп болбойт экен
Мухтарова Гүлнара: Шакирт даяр болсо – устат табылат
Турдалиева Гүлмира: Кубанычбек ким?
Шарип кызы Озуйпа: Бул нерсе түпкү ата-бабаларымда болгон
Анарбекова Бүайша шам жагуу жөнүндө
Кудушева Анаркүл шам жагуу жөнүндө
Ыбралиева Марита шам жагуу жөнүндө
Эмне үчүн шам жагылат?
Балдарды эмдөө, дем салуу ырымдары
Ымыркай-наристе балдар үчүн ырымдар
Андарак айылындагы тажик-кыргыз элдеринин азыркы убакытка чейин пайдаланып келе жаткан элдик дарылоо ырым-жырымдары жана билими
Үй-бүлө, эркек-аял менен байланыштуу ырым-жырымдар
Арафатта кандай ырым-жырымдар аткарылат
Алмабеков Кубан: Жер-сууңду канчалык сыйласаң – убайын ошончолук көрөсүң
Асанов Тилек: Манасчылыктын өзүнүн дүйнөсү, сыры, ааламы болот экен
Бакчиев Талантаалы: Мазардын манасчылык өнөрүндөгү орду
Исмаилов Улан: Кайыптын колдоосу же арбак дааруу
Касмамбетов Сапарбек: Шапак манасчыдан бата алгам
Мамбеталиев Уркаш: Жөлөгөн өрдө күч кандай, жөрөлгө жакшы, түш кандай
Мамбетов Касымбек: Мамбет атам Манжылы-Ата мазарынын ээси болгон
Сейитбеков Тилеген: Издегенимдин өзү – көзгө көрүнбөгөн, колго кармалбаган сырдуу дүйнө
Абдыбалиева Бактыгүл, Ысык-Көл аймагындагы “Бугу мазар” бакыт ордосунун жетекчиси
Айтикеев Кеңеш, “Бата” адам таануу ааламканасынын иликтөөчүсү
Түгөл, Түгөл-Ата ыйык жеринин шайыгы, Жумгал району, Таш-дөбө айылы
Акматов Казат, жазуучу, драматург
Алмабеков Кубанычбек: Мен Гиппократтын антын берген кишимин
Аскараалы Абдылдаев, Байдөөлөттүн керемети. Молдаалы калпанын айтмачылыгы
Жумалиев Мурат: Дарыгерчиликтин келиши
Казыбаев Алыбек Закенович 1954-жылы туулган, Ак-Суу айылы, Ак-Суу району, Ысык-Көл
Керим кызы Майра: Рак болсоң «брак» болбо
Молдоташев Ишенбай: Ишеними жок жашоону караңгылык деп эсептейм
Жердин куту жана өнөр
Бактыгүл Сейитбекова, акын, жазуучу
Иманалиев Элмирбек, комузчу, төкмө акын, обончу
Керим кызы Майра, төкмө акын
Сманбеков Темирлан, кыргыз эл артисти
Уралиев Намазбек, комузчу, күүчү
Кыргызстандагы башка улуттагы өкүлдөрүнүн үндөрү
Бул да бир улуулук
Сапанов Зулпукор: Адам касиети
Улуттук майрамда колдонулган ырым-жырымдар
Юсупова Зебера “Чоң атам Юсуф Хазреттин күмбөзү”
Ажыбай уулу Эргешбай: Ааламдан кабар
Берикбай кызы Гүлнур: Суунун тереңдиги
Эргешбай Ажыбай уулу: Адам пендесине берген акыл насааты
Абылаева Токтожан, 70 жашта. Бакай-Ата району.Өзгөрүш айылы
Алгожоева Нурча, 1947-жылы туулган. Талас району, Кырк-Казык айылы
Баткакбаева Азим. 1937-жылкы. Талас району. Кырк-Казык айылы
Бегалиева Сайраш, 1925-жылкы. Талас району, Жон-Арык айылы
Бектемирова Жеңиш, 1940-жылкы. Талас району, Кырк-Казык айылы
Кененбекова Бүбү, 92 жашта. Талас району, Арал айылы
Мырзакматова Нуржамал, 1950-жылы туулган. Талас району, Жон-Арык айылы
Осмонова Барпыгүл, 65 жашта. Кара-Буура району, Шекер айылы
Абдуллаева Нускайым, Бейиштин тамагы деп аталган жийде бизде да өсөт
Абдуллаева Нускайым: Кээ бир адамдар биотокту айдан, күндөн алышат
Абдышева Жайкал,“Канча адамды айыктырсаң, ошончолук соопко каласың”
Алымов Шаршен, Оорулууларды ийне менен дарылоо
Анарбаева Айша, Догдурдун дарысын ичкенден коркосуң
Анарбаева Айша,“Жаратылыш чөптөрүн, өсүмдүктөрүн колдонуу элге арзан дагы, пайдалуу дагы”
Анарбаева Сайран: Дарылык касиети бар өсүмдүк көп
Андашева Гүлмира: Тиричилик деп тытынган калк болот экенбиз
Аттокуров Бакыт: Эмне менен дарылоону келинчегим жакшы билет
Бакиров Муратбек: Биздин жердин карагайынын сагызы да дары
Жалал-Абад аймактын тургундары өсүмдүктөр жөнүндө
Жунусалиев Руслан: Илгерки билерман адамдар азыр аз калды
Кадырбеков Козубай: Дарыга акча жок болсо, чөп-чар колдоносуң да
Кожобекова Бурул, Ванна аркылуу дарылоо
Күлүйпа, Үй-бүлөм сыркоолоп калса чөп дарылар менен эле дарылап коём
Надырбекова Анаркан, Шаа тыттын мөмөсүнүн дарылык касиети чоң
Орозалиева Сонунбү, Шүдүгүр – Ата ыйык жеринин айланасындагы дары чөптөр
Өмүралиева Гүлнара: Ден соолук маселесин ар ким ар кандай чечет
Сааткан эне, Эрмен, жалбыз 101 ооруга дары экен
Сажида:Бир эле чөп бир канча ооруга дары
Сейиткулова Сергил, Бардык ооруну жаңгак менен дарыласа болот
Сейткулова Сергил: Жаңгактын пайдасы көп
Соорбеков Дурусбек, Биздин эң жакшы дарыбыз – кожогат
Сыйдалиев Төрөбек,“Тыттын мөмөсүн жеп калгандар чоң соопко калат”
Төрөгелдиева Убайкан: Эл бекер дарыга – чөпкө өтүп алышты
Түйүмкан: Даарынын баары өзүбүздөн чыгат
Шарипа: Бизде адамдар көп деле оорушпайт
Атамбеков Алияр: Рак оорусун айыктыруу үчүн таш баканы колдонуп жүрүшөт
Бекбоева Жүзүм: Элден олактаган эликтер
Бошумова Тлеухор Изенбековна: Мал бир боор эт менен тең
Кадырматов Нурбакас: Балыктын түрлөрү биздин аймакта
Каратаева Сабиракан: Аары, кумурсканын жардамы
Мамыров Нурлан: Жаныбарлар менен дарылануу жөнүндө
Надырбекова Анаркан: Кирпинин эти
Сейткулова Сергил: Жаныбарлардын алыстап кетиши
Сыйдалиев Төрөбек: Доңуздун майы
Абыкеев Чолпонбек: “Кыргыз элинин жаратылышты коргоодогу улуттук өзгөчөлүгү”
Чинара Сейдахматова: Кыргыздардын мезгилге жараша азыктануусу
Абдылдаев Аскараалы: Чарба жөнүндө бизден артык ким билет?
Абылаева Токтожан, Кыргыз элинде көп кол өнөрчүлүктөр болгон
Аккозу кызы Бүкөн, Кол өнөрчүлүктүн эки түрү болот
Акынбекова Жумай, Толтура кол-өнөрчүлүктөр болгон
Алгожоева Нурча, Кыргыздардын бардык күнүмдүк турмуш-тиричиликтери кол өнөрчүлүк менен байланышкан да
Алтынай апа, Ат жабдыктар кол өнөрчүлөрдүн колунан чыккан
Арыкбаев Молдокан, кол өнөрчүлүк жөнүндө
Аттокурова Кумар, Аялдар менен эркектердикин эмнесинен айрымалоого болор?
Барпыбаева Гүлбарчын, Кыргызда кол өнөрчүлүктүн түрлөрү көп
Бегалиев Жуматай, Илгери кыргыздар кантип жашашкан?
Бектемирова Жеңиш, Кыргыздарда кол өнөрчүлүктүн толтура түрлөрү болгон
Бердибекова Торкожан, Биздин шырдак Нарындын шырдагына жетпейт…
Дүйшөнөв Додон, Жыгачтан кыздардын сүрөтүн жасай алам…
Жолдошова Бүбүкан, Шырдамал кылчубуз, анын ыскытын басчубуз.
Исабеков Канатбек, Илгери чоподон жасалган буюмдар абдан көп болгон
Камчыбекова Кынабү, Кыргыздын кол өнөрчүлүгүн айтса түгөнгүс.
Мамаев Акун, Боз үйдүн ичи кандай болгон?
Маматбекова Сүйүмкан, эне көргөн тон бычат, ата көргөн ок жонот…
Мамбеталиев Кожоке: Кыргыздар тиричилик жүргүзүү боюнча
Мамырова Куралай, Илгери жокчулук учурунда койдун жүнүнөн көп нерселерди жасашкан
Солтоева Ботокан, “Кыздын себинде букаарыдан куржун токуп берчү”
Турдугулова Жибек, Илгери кыргыз элинде кандай кол-өнөрчүлүктөрү болгон?
Тынышева Шааркан, 80 жашта, Талас району, Жонарык айылы
Умарбеков Анарбай, 71 жашта, тарыхчы. Кара-Буура р-ну, Молотов айылы.
Досмат уулу Чокен, Каатчылык учурда да салык салынчу
Жумадылова Айтбосун, Бир чыны талканга зар болгон мезгил
Кожогелдиев Шайымбет, Жанга баткан жокчулук
Чойбекова Турду, Каатчылык бул – жокчулук
Эсенбаева Нурипа, «Ата даңкы менен кыз өтөт, мата даңкы менен бөз өтөт»
Бейшембиев Метей, Кыргыз эли чыдаган каатчылык
Асанкожоева Батма, Ак дил менен ишенсе Кудай берет
Атагулов Акчал Рысбекович, “Марту басканда” куучулар куушат.
Жанадилова Мадай, Кар жиликти илип койсо, ууру кирбейт
Усубалиева Алымбүбү, Каатчылыктын азабы
Ашыралиев Колпочбай, Тамырчы Мамбет
Момоконова Бейимкан, Баланы бирөөгө багууга берсе – токтойт
Мусуралиева Жаңылкан, Түкүрүкчүнүн дубасы ооруга шыпаа
Тагайбаева Рааддан, Көз ооруга оймок миңдин бири.
Темирбеков Сатыбалды, Сыртымды суу жуусун, ичимди нур жуусун.
Шамбетова Шарапат, “Кара баскандагы” (кансыроо) ырым
Каатчылык мезгилинде ооруларды дарылоо ыкмалары
Оорулар жана аларды дарылоо ыкмалары
Кулов Абды, Чөп дарыгер
Мусуралиева Жаңылкан, Ачкачылык мезгилдеги жаман дарттар
Эшалиев Абдырайым, Кой текей, эчки текей, жылаан текей
Раимбердиев Бакир, “…Адам ата менен Обо энеден кыргыз тараган, улут-улут болуп бөлүнгөн”
Умарбеков Анарбай, жер пайда болушу жөнүндө
Аманбүбү Төрөгелдиева, кесиби мугалим, 1954-жылы Нарын аймагында туулган, пенсионер: Адамдардын төрөлгөн ай-күнүнө карата, тагдырын алдын ала айтып берүү
Кудакеев Жениш, Талас аймагы: Жалган куранда төрөлгөндөр – жуксуз
Мамбеталиев Кожоке, 91 жашта, Талас аймагы:Адамдарга төрөлгөн жылына, айына карата мүнөздөмө берилет
Аманбүбү Төрөгелдиева, кесиби мугалим, пенсионер, Бишкек
Аманбүбү Төрөгелдиева: Жылдыздарга карап аба-ырайы, жыл мезгилдерин билүү
Аспай уулу Термечик, 84 жашта, чабан. Жети-Өгүз р. Чоң-Кызыл–Суу айылы
Бает уулу Сатылган ажы, Талас аймагы, Ахраб жылдызы
Бегалиев Жуматай, 83 жашта. Талас району, Жон-Арык айылы
Каниметова Бүбүйна, 65 жашта, Жети-Өгүз району
Молдоканов Үсөнгазы Молдоканович: Ноорузда үркөр менен ай тогошуп, бири-бирине жакшылык жакындатат
Түлөбердиев Совхоз, 1928-жылы туулган, чабан, депутат болгон, медалдар менен сыйланган. Түп району, Сары-Тологой айылы
Шамбетов Кубат, 79 жашта, жумушчу. Ак-Суу р., Жаңы-Арык айылы
Эркинбаева Зуура, 80 жашта, саанчы, учурда пенсионер, төлгө ачат, Жети-Өгүз айылы
Абдылдаева Жумагүл:Мен жаңы келин болгондогу кыш башкача эле
Ажыбай уулу Эргешбай, Климат өзгөрүлүп жатат
Аманбүбү Төрөгелдиева, Климат өзгөрүү боюнча
Андашева Гүлмира: Биздин жер малга жайлуу
Арзыбаева Кутбүбү:Биздин климат өзүнчө эле табышмак да…
Атамбеков Алияр:Көмүр чыккан жердин климаты
Бегалиев Жуматай, 83 жашта. Талас району, Жон-Арык айылы
Бейшембиев Метей: Кыргыз эли чыдаган – каатчылык
Борбиева Жумагүл:Аба-ырайынын түркүнүн көргөнбүз
Досмат уулу Чокен: Каатчылык учурда да салык салынчу
Жуманазаров Аманкул, Климаттын өзгөрүшү боюнча
Кадырбеков Козубай:Кыштын кыштай… болгону жакшы
Карабалаева Зейнеп:Жараткан кандай кылам десе өзү билет
Качыкеев Таштан, Климаттын өзгөрүшү
Климат боюнча ар кандай пикирлер
Кудакеев Жениш, Жылдызды карап аба-ырайын айтса болот
Луиза:Биздин аба-ырайы адамга жагымдуу
Мамеков Жумадил, Климат өзгөрүлүп жатат
Молдобаева Гүлазим:Түшүм климатка түз баш ийет
Ниязбеков Ооган, молдо, 77 жашта. Бакай-Ата району
Ормонов Бектен:Биздин жер бейиш да
Ормонов Шекербек: Таш-Көмүрдүн ысыгы мээ кайнатат
Сейдалиева Эркингүл: Ат туйлап такка чыкмак беле, шартка ыңгайлашабызда
Эсенбаева Нурипа, Климат өзгөрүлүп жатат
Кыргыздардын жыл саноосу боюнча
Бегалиев Муктар, 90 жашта. Талас району, Жонарык айылы
Дилдемурат уулу Ысакжан, 78 жашта. Талас району, Көк-Кашат айылы
Кудакеев Жениш, Талас облусу, Өзгөрүш айылы
Мамбеталиев Кожоке, 91 жашта, Талас аймагы
Раимбердиев Бакир, 90 жашта. Бакайата району, Өзгөрүш айылы
Батырбеков Малик, 52 жашта, Талас аймагы
Батырбеков Ырыскелди, Талас аймагы
Көчөрбаева Зина, 46 жашта, адеп мугалими, Талас аймагы
Ниязалиев Төрөгелди, 56 жашта, Талас аймагы
Аманбүбү Төрөгелдиева, Акыр заман тууралуу мурдагы жашап өткөн акылмандарыбызыдын айткандарынан
Байтемиров Жумабек, Муз доору да кайталанышы ыктымал дешет, бирок качан болоорун кудай билет
Жаңыбердиев Таштанбек, “Акыр заман болуп өткөн, биз азыр экинчи поколениеде жашап жатабыз…”
Чолпонбек Абыкеев: “Кыргыз элинин устукан тартуу нарк салты”
Бегалиев Жуматай: Кур оюн, “чакан” оюну
Бегалиев Муктар: Кыз оюн, эшек секирмей
Дилдемурат уулу Ысакжан, токмок чабуу оюну
Жусупбеков Абаскан, дүмпүлдөк жана чикилдирик оюндары жөнүндө
Зуура апа, улуттук оюндар
Исабеков Канатбек: ак-сандык көк-сандык, такыя бекитмей оюну
Мамбеталиев Кожоке: Кыргыз эл оюндары
Тезекбаев Кубанычбек: “Тай тебиш” аркылуу төрт мезгилди жакындан туясың
Төрөгелдиева Аманбүбү, Кыргыз оюндар жөнүндө
Тынышева Шааркан, “кыз оюну”
Чоңмурунов Бөөнбай, көк бөрү оюну жөнүндө
Чөкөй уулу Турдубек, “Бала кездеги оюндар балдарды ынтымакка чакырган”
Шайым апа, “Кан таламайды кандай кылып ойночу элек?”
Көк бөрү – Kök Börü (or Ulak Tartysh)
Байтемиров Жумабек: Жон-Арык айылы
Бегалиев Жуматай: Жон-Арык айылы
Бегалиев Муктар: Жонарык айылы
Дилдемурат уулу Ысакжан: Көк-Кашат айылы
Ниязбеков Ооган: Өзгөрүш айылы
Тезекбаев Кубанычбек: “Улуу кыргыз ордосу”, Бишкек
Умарбеков Анарбай, 71 жашта, тарыхчы. Кара-Буура р-ну, Молотов айылы
Аманбүбү Төрөгелдиева: Нарын аймагы
Бегалиев Жуматай, Тынышева Шааркан: Жонарык айылы
Бегалиев Муктар. 90 жашта. Талас району, Жонарык айылы
Бегалиева Сайраш: Жон-Арык айылы
Бердибекова Торкожан, 1946-жылкы. Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы
Дилдемурат уулу Ысакжан, 78 жашта. Талас району, Көк-Кашат айылы
Жеңиш, 70 жашта. Талас району, Көк-Ой айылы
Иманкулов Турум: Көк-Кашат айылы
Маалыматчы Айтбүбү, “Адам баласынын айбандарга караганда биоэнергетикалык талаасы абдан күчтүү келет”
Мырзакматова Нуржамал: Жонарык айылы
Раимбердиев Бакир, Ниязбеков Ооган: Өзгөрүш айылы
Турдугулова Жибек: Будёный айылы
Чороев Кудайберген, 84 жашта. Талас району, Көк-Ой айылы
Шералиева Анатай, 80 жашта. Бакай-Ата району, Таш-Кудук айылы
Абылаева Токтожан, 70 жашта. Бакай-Ата району. Өзгөрүш айылы
Аманбүбү Төрөгелдиева: Кыргыз үй-бүлө жөнүндө
Бостонов Сабатар, 80 жашта. Бакай-Ата району, Өзгөрүш айылы
Жаңыбердиев Таштанбек: Кырк-Казык айылы
Жүзүпбекова Калича: Таш-Кудук айылы
Исаков Бектур, «Манас ордо» комплекси
Калыбаева Турсун, 71 жашта. Талас району, Кум-Арык айылы
Кудайбергенов Бекболсун, 1948-жылкы. Талас району. Кырк-Казык айылы
Курманалиев Токтоназар: Молотов айылы
Сейталиев Тургун: Кырк-Казык айылы
Абылаев Данияр, Кыргыздарга санжыра ар бир адам ата-тегин билиш үчүн эле керек болгон
Абылаев Кыдыркан: Санжыра болбосо илгерки сөз жоголот
Абылгазиев Жумагул: Тилекмат акеге байланыштуу окуялардан
Атагулов Акчал, Кыргызда жети атасын билбесе жетеси жок кул болот дешчү
Дооронбеков Токтогул, Санжыра бул кыргыздын тарыхы болгон
Илипбаев Аскар: Кыргыздар Абыл, Кабыл деген эки бир туугандан таралган
Иманкулов Турум, Санжыра түрк тилинен «чежире» деген сөздөн алынган
Касмалиев Өрүкбай: Карач чоң атам тууралуу
КТР журналистти Эсеналиев Жаныбек
Кудайбергенов Бекболсун, Санжыра деген ата-бабалардын илгерки тарыхы
Кылычев Какен: Жети атаны билүүнүн кажети чоң
Кыргыздар Памир тоосунан агып келген
Мамбетакунов Динил, Эмне үчүн бизди Бугу деп койгон?
Мамбеталиев Байыш, “Кыргызда ала байтал Алакчын деген сөз бар…”
Мамбеталиев Кожоке, “Чүйгө келген тоюнат, арык барган семирет”
Мамбеталиев Кожоке: Уруулар уламышы
Мамырова Куралай, Угушума караганда илгери мындан көп жыл мурда кырк кыз тууралуу баян, уламыш болгон экен
Меймандостук кыргыздын тубаса мүнөзү
Молдоканов Үсөнгазы Молдоканович: Ата-тегибизди кантип аташыбыз керек?
Ниязбеков Ооган, Кыргыздарга санжыра эмне үчүн керек болгон?
Осмонов Кадырбек: Санжыра – биздин тарыхыбыз
Сагымбаев Эсенгул: Жылкыайдардын тукумдары
Сасыкулов Кыялбек, уруулардын келип чыгышы жөнүндө
Токтобеков Мусулин: Кыргыздын кыргыз экендигин билүү үчүн санжыра айтылган.
Токтоназаров Амантур, Санжыраны илгерки аксакалдар түзүшкөн
Тотубаев Эрмек: Сарт акенин Көл өрөөнүнүн сакталып калышында салымы чоң
Түлөбердиев Совхоз: Мен он жети атадан бери долбоорлоп, сүйлөй алам
Тыналиев Анарбек, “Тарыхы жок эл болбойт, тамыры жок жер болбойт
Умарбеков Анарбай, Илгерки мезгилде деле бий-болуштар элди жалаң гана шарияттын жолу менен башкарышкан
Шадыбеков Зайнул, Мен үйдө отуруп эле чыгарма жазам
Кожобекова Бурул: Кыргызчылыгы бар адамдар эч качан медицинадан жакшы боло албайт
[Бул текст “Кыргызстандагы мазар басуу: Талас тажрыйбасынын негизинде”
(Бишкек: Айгине, 2007) китепте жарык көргөн]
Кожобекова Бурул. Талас аймагы.
47 жаштамын. Ак жолго түшкөнүмө 10 жыл болду. 10 жылдан бери кудайга шүгүр, эл көрүп жатам, шыпаа болуп, эл жакшы келип жатат. Анан эми элдин ден-соолугу жакшы болуп кетсе, мен өзүм ыраазымын, өзүм да жакшымын, эл капалуу болсо мен да капалуумун. Ак жолго түшкөндөрдүн азабы да, жеңили да, оордугу да болот экен, ал эми кудайга шүгүр, меники жеңилирээк болду. Анан түшүмө аян кирип турду, аян боюнча иштейм көбүнчө, эл келердин алдында Алла-Таалам белги берет, ошол белги менен да иштейм. Алла Таалам касиетти кыргызчылык жолго түшкөндө ошол эле замат бере койбойт. 5 жылдан кийин бирөө, 10 жылдан кийин бирөө, 20 жылдан кийин бирөө акырындап берилет.
Мисалы, мен ак жолго түшкөндө ошол замат эле зикирди, шамды, төлгөнү бере салган жок. Кичине Алла Таалама жаксам анан бир аз өйдө көтөрүп, аз-аздан бере баштайт экен. Мисалы, төлгө тартканыма 4 жыл болду, андан мурда билчү эмесмин. Зикир чалганыма 6 жыл болду. Андан кийин мазарга барып турдум, ал жактан да касиеттер берилип турду. Анан менин азыр камчым менен теспем бар. Аларды да түш-айың көрүп, анан алдым. Мисал үчүн теспе жөнүндө айтсам, менин таякем молдо болгон. Анан мен кыргызчылык жолуна түшкөндө ошол таякемдин түшүнө аян берилип, «бир тууган жээн кызыңа теспени бир айдынбы, бир жарым айдынбы ичинде чегип жасап, алып барып мойнуна тапшырасың» делген экен. Азыр болсо тайкем кайтыш болуп кетти. 10 жыл мурун тайкем мойнума теспени салып кеткен. Камчы алганыма деле 10 жыл болду. Караколдо бир бала бар эле, ал аябай катуу ооруп жаткан кезинде түшүнөн аян көрүптүр. Менин аты-жөнүмдөн, дарегимден бери көрсөтүлүптүр. Анан мени таап, камчысын ырымдап мага таштап кетти. Анткени мен ага батамды берип, Каныкей апанын, Айчүрөк апанын булагына барып камчы менен дем салып койсом, ал бала жакшы болуп кеткен. Ошентип, Кудайга шүгүр, элге эмимдин шыпаасы тийип жатат.
Башында менде кыргызчылык жолуна түшөм деген ой деле жок, түшүнүк да жок болчу. Изилдеп көрсөм, тукумумда эч бирөөсүндө да кыргызчылык болбоптур. Түпкү атабызда эч кандай касиет деле жок экен. Ден соолугум деле аябай жакшы, түш айың деле көрбөчүмүн.
10 жыл мурун мен төрөдүм, төрөгөндөн кийин эле ушул нерсе пайда болду. Төрөп келген күнү кыш мезгили эле, үй да муздак экен. Диванда отурсам эле «шууй» деген күч менен чыккан үн угулду. Мен болсо таң калдым «шууй» деген үн эч тынбай угулуп эле жатты. Эки жагымды карасам эчтеке деле жок. Анан үн жакындагандан жакындап келе жатат. Анан жанымда кайним бар эле, агы ушундай бир сигнал үн жакындап келе жаткандыгын айтсам, «сен жаңы эле төрөдүң, каның да аз, ошон үчүн сенин башың айланып, кулагыңа жөн эле угулуп жатат» деди. Анан кайним нан алып келем деп эшикке чыгып кетип калды. А жанагы үн менин жанымды алчудай болуп жакындап калды, өзүмдү жаман сезип, жүк көтөргөнсүп калдым. «Ай» деп жиберсем ошол үн эшиктен кирип калды, карасам топтомолок капкара чаян мени көздөй учуп келип эле дивандын үстүнөн көтөрүп чапты, чапкандан кийин «аай» деп кыйкырдым. Бүттү, ошондон эле башталып калды. Ошондон баштап эле башымды көтөрө албайм, саал эле турсам ошол чаян кайра эле көтөрүп чабат. Тигил жакка барсам басат, нары жакка барсам басат, мени кыйкыртат, өкүртөт. Алты ай бою ошо менен алыштым, күндө пристубум кармап ооруканага алып барышат. Андан биз билбейбиз деп чыгарышат, ал жактан чыгып жиндиканага алып барышат, ал жактан да чыгарышат, деги эч жерден болбой койду. Анан мен Бишкекке качып кеттим. Ал жакта менин бир тууган жездем Корчубеков Баратбек курортология институтунда иштейт экен. Жездеме оорумду айтып берсем, ал: «Болуптур, эгерде сени дагы кармай турган болсо аппараттарды дайындап коеюн, сенин жүрөгүңдү, каныңды текшерейин» – деп аппараттарын сайып койду. 3 күн Бишкекте жакшы жүрдүм. 3-күнү дегенде жердин асты менен дүңгүр-дүңгүр деп баягы келе жатат. Жанымда эжем бар болчу, ага: «Эже, баягы дагы жердин асты менен келе жатат» десем, «койчу каяктагыны айтпай» деп койду, бир убакта ал неме Беловодскиге жеткендей болду, жер титирей баштады. Жер титиреп жатат десем, тигилерге билинбептир. Калдыр-шулдур деп баягы чаян эшиктен кирип келип эле дагы көтөрүп чапты. Мен чыңырып жаным калбай калды. Ошол дайыма келгенде эле ичимди кесип сууруп алып кетет. Анан ошол жерден өзүмдү жоготкондон кийин жездем мени аппаратка салды, аппаратка салса эчтеке көрүнбөй койду. Буттарымдагы кан токтоп, көпкөк болуп калды. Жездем укол салып, массаж жасаса да болбойт, көрүнбөйт. Анан жарым саат дегенде араң өзүмө келип, көзүм ачылды. Ошол жерден анан жездем башын чайкап: «Сенин эч жериң ооруган жок, ден-соолугуң жакшы, сенде Алла Тааламдын берген буйругу – жүк» деп айтты, ошондо гана профессор түшүндү.
Болуптур деп 217-көзү ачыктардын бөлмөсүнө алып барды. Барсак ошол жерде Салтанат деген Көлдүк жакшы келин бар экен, жаңы көзү ачылып, иштеп жатканына 2 жыл болуптур. Жездем мени ошол келинге кошуп койду да, тиги келинге: «Бул менин балдызым болот, сен менен бир аз жүрсүн, эгерде айыктырам десең дем сал, ушуга ырым-жырым жасап бер» деп айтты. Салтанат болсо мени көрүп алып эле: «Ава, мен муну эчтеке кыла албайм, 6-7 ай менин жанымда жүрсүн, анан ден соолугу жакшы болуп кетер, кыргызчылыгы чындап эле бар экен» – деди. Ошентип жездем мени келинге калтырып кетти. Мен болсо эмне кылаарымды да билбейм. Жаңы эле төрөгөм, балам да калды, үйүм да калды. Ошол мезгилде Салтанаттын жанында жүргөндө көзүмө шайтандар көрүнөт. Мындай карасам айнектен жылан, бака кирип келе жатканын көрөм, оокат ичип жатсам тамактар курт болуп кетет, иче албайм, адам келе жатса өлтүргүм келет, анткени моюндарына жылан асылып, шайтан минип келе жаткандарын көрөм. Аларды алайын десем адамдар качат, мени жиндеп кетти деп ойлошот. Көрсө оору күчөп кеткенде жин көбөйүп жиндеп кетет экенсиң. Меники ошондо аябай күчөп кеткен экен. Тигил жакты карасам деле шайтан, бул жакты карасам деле шайтан көрүнөт. Анан Салтанатка: «Мен жиндеп баратам, мени айыктырчы, дем салчы» – десем, Салтанат: «Мен сени айыктыра албайм, андан көрө сен мени менен эл көр» деди. Ошентип бир күнү Токтогулдан эки буту баспай калган аялды вертолет менен алып келишти. Бутун тим эле жара басып кетиптир. Анан ошондо Салтанат «Сен колуң менен ушул аялды өйдөдөн ылдыйга сыдыр» – деди. Көрсө ошондо мени сынап жатканы экен, а менин оорум тим эле күчөп башыма чыгып жатат, бирөөнү кармасам өлтүргүм келип жатат. Бирок жанагы аялды көргөндө жүрөгүм кадимкидей эс алгандай жеңил сезип калдым, анан колум менен акырын сыдырсам, жаралары жарылып ылдый түшүп жатат, колумда эм бар экен, эм түшүп жатыптыр азыр ойлосом. 2 күндөн кийин жаралар жарылып, жок болуп баштады. Салтанат: «Эже, колуңуз жагып жатат, дагы ушинтиңиз» деди. Ошентип 4 күндүн ичинде кадыресе толук айыгып кетти. Мен ага дем салган жокмун, дуба да окуган жокмун, жада калса келмени да билбейм, колум менен сыдырганда эле айыкты.
Анан Салтанат ыраазы болуп мени үйүнө алып кетти. Үйүнөн козу союп, чай берип, анан кеч киргенде уктап калганбыз. Түшүмдө бир убакта эшиктен эки баштуу апаппак жылан адамдай кирип келип, менин маңдайыма тикесинен туруп эле: «Ай Бурул, тур, тур» дегенинен туруп, дивандын үстүндө отурсам, «Мен Салтанаттын ээси болом, Салтанаттын жакын арада иши жүрбөйт, эми конбойт, анткени Салтанат көп бейчеки иштерди жасап жатат. Бурул, алдагы шкафты карасаң, ичи толтура арак, – деди. – Арагы бир жагынан тоскоолдук кылып жатат, экинчи жагынан элди алдап жатат, үчүнчү жактан даарат албай жүрөт, ушул салам-дубамды айтып кой». Мен макулдугумду бердим. Жылан болсо 3 тоскоолдук туруп жаткандыгын, эгерде ушул 3 тоскоолдук болбогондо, Салтанаттын касиети аябай күчтүү экендигин айтып, кадимкидей коштошуп кетип калды. Ошо менен сүйлөшүп отуруп таң атып, саат 6 болуп калыптыр. Анан эртең менен саат 6 да туруп экөөбүз жумушка бардык.
«Салтанат, менин түшүмдө сенин колдоочуң келди, апаппак эки баштуу жылан экен» – деп түндөгү салам-дубаны айттым. Үйдө арак барбы десем, бар деди. Ким ичет десем, апасы ичээрин айтты. Көрсө көлдүктөр ичимдикке кичине жакын болушат экен. Анан мен эмне болгонунун баарын айтып берсем, ошол замат түшүнүп, коркуп, үйүндөгү арактарды ыргытып, даарат алып, ниет коюп калды.
Анан, кудайга шүгүр, жакшы иштеп калдым. Эл деген толтура, аябай көп келет, тим эле кезек күтүп калат, эртең менен кеткен боюнча кечинде келебиз. Анан кудайга шүгүр, элди көп көрүп, ден соолугум жакшы болуп калды, сакайып калдым. Анан жакшы болуп калгандан кийин ойлодум да, Таласка келдим, бирок мен мазар баскан жокмун.
3 жыл бою кол менен эле айыктырып жүрдүм. Төлгө ачпайм, мазарларга барбайм, үйдөн эле көрүп калдым. Оорумдан да сакайдым, мурдагыдай жиндеп кетмейим да басылды. Анан бир күнү үйдө отурсам, кечки саат алтыда Манас атам айнекти тарс эттире жарып, учуп келип эле менин жаныма конуп калды. Ошондо мен дивандын үстүнө нымшып уктап калыптырмын. Анан түшүмдө бирөө «Ай, ай Бурул» деп жонумдан таптады. «Турсаң өйдө» деди, турсам Манас ата экен. Тим эле аябай күчтүү, аты да жанында экен. Анан мага айнектен тетиги чокуну карасаң деп көрсөттү. Мен чокуну карасам, азыркы ойлогонум боюнча Шаркыратма экен. Ошол жерге мен сени алып барайынбы деди. Колумдан кармап артына учкаштырды. Учкаштырып алып үйдөн шаркыратмага чейин учуп барды. Ошентип шаркыратманын чокусуна туруп калды. Анан: «Талас өрөөнү жак бетти карасаң» – деди. Карасам капкара туман басып калыптыр, эчтекени көрө алган жокмун. Андан кийин Эчкилүү тоо жак бетти карасаң деди. Ал жакты карасам тим эле бейиштегидей жер экен. Жапжарык, кызылы кызыл, агы ак, алма багы тим эле сонун болуп өсүп туруптур. Ошол жерден жакшылап карасаң, дагы эмнени көрдүң деди. Жакшылап карасам, бир таман жол көрүндү. Анан мен көргөнүмдү айтсам, «ошол жол менин атымдын жолу, мен азыр атым менен Талас элин, жерин, суусун кайтарып жүрөм. Азыр мен шашып жатам, кетишим керек» – деди. Анан кетээрдин алдында мага астыңды карачы деди. Астымды карасам шаркырап аккан суу Таласты көздөй кетип баратыптыр, анан ошого зыярат кыл деди. Зыярат кылып, суусуна колумду малдым, тунук, тазалыгына ыраазы болдум. Анан суусунан ичип жатсам, Манас атам шашып жанагы бир таман жол менен кетип бара жатыптыр. Эки-үч аттаганда жерден эле бир таяк алып чыкты, ал 3 тешиги бар сурнай экен. Чынында 4 тешик экен, бирөөсү жешилип калыптыр, өзү да аябай эскирип, жешилейин деп калган сурнай экен. Ошону алып алыстан «Бурул, ме тосуп ал» деп ыргытты. Колум менен тосуп алсам эле оң колумдун чыканагынан колумдун башына чейин сыйкырланып калыптыр. Анан мен менин колумду Манас ата сыйкырлап койду эле деп сурнайды жеңиме катып койдум. Анан Манас атам мага мен баланчанчы күнү тосуп алам, тетигил жерди көрдүңбү ошол жерден мени табасың деди. Ошол боюнча шашып кетип калды. Болуптур деп ылдый түшөйүн десем эле бир тууган иним бир аялды алдыма жаткызып койду да, ушуну эмдеп-домдойсуң деди. Мен болсо «жок, бул жерден эмдебейм, үйгө алып бар» деп жатыптырмын. Иним болсо «жок эже, сиз ушул жерден эмдеп-домдошуңуз керек, сакайтышыңыз керек» деп көздөн кайым болуп кетти. А тиги аял өлүктөй болуп жатат, эмне кылаарымды билбейм. Анан бир убакта эстедим, Манас ата суудан ич дебеди беле, ушу суусунан бүркүп көрөйүнчү деп суудан алып сүф деп 3 жолу бүркүсөм эле, аялдын бетине кан жүгүрүп баштады. Анан Манас ата берген сурнай менен да 3 жолу сыдырдым. Ошондон кийин эле баягы аял жаңы төрөлгөн балдар чел кабык же тондон чыгат го, ошондой болуп жөтөлүп чел кабыгынан чыгып келе жатат. Чел кабыгын жерге таштап мага келди. Бою менден узун, чачы да менден узун, сулууча келген 400 жаштардагы кемпир экен. Мени карап эчтеке деп айтпай этегимден 3 жолу өптү да, кулдук уруп артын караган жок, асты менен кетип калды. Кеткенден кийин мен да кетейин деп жерге түшөйүн десем эле Таластан баштап Жамбылга чейин мага кезек күтүп оорукчандар отуруп калыптыр. «Ой бул жерден кетиңиздер, мен үйдөн көрөм, бул жерден көрбөйм» десем эле бир чал болбой колумдан шап кармап алып туруп: «Айланайын кызым, мен сени жибербейм, ушул жерден менин сокур көзүмдү бар кылчы» деди. Мен «кантип бар кылам» десем, «Манас ата колуңду сыйкырлап салбадыбы беле, сиз ушул жерден бар кылышыңыз керек» – деди. Кетейин десем этегимди шап кармап алып кое бербей койду. Ошону менен ошол жерде эмдеп-домдоп отуруп калдым. Анан колум менен кармап сыйкырлап, көзүн бар кылып коюптурмун. Анан чал мага батасын берип кетип калды. Андан кийин колу жок бир кемпир келип колумду бар кылып бер деп жатыптыр. Аны да аткардым. Өзбек киши, өзбек аял, казак, кыргыз, орус, түркмөн – бүт улуттагылар жолдо кезек күтүп отурушуптур. Ошентип үйгө келбей ошол жерде эмдеп-домдоп отуруп калдым. Бир убакта чочуп ойгонуп кеттим. Ошонун ортосунда 5-6 эле мүнөт өтүптүр. Ойгонсом эле үйдө келиндер бар болчу, а мен такыр уктачу эмесмин, уктайын десем эле жиндер баса калчу, ошондо уктап калыптырмын, үйдөгүлөр да таң калышып тынч отуруп калышыптыр. Туруп алып эле айнекти карасам бүпбүтүн, бирок түшүмдө айнек тим эле ушунчалык тарс деп бычыранып сынган, мен дапдаана көргөм. Анан айнектен Шаркыратманын чокусу көрүнөт.
Ошентип Манас атанын күмбөзүнө барып зыярат кылайын дедим. Ага чейин барган эмесмин, биринчи жолу чыктым. Жаныма бир келинди ээрчитип алдым. Ал келин мурда барган экен. Биринчи эле Каныкей апанын, анан Айчүрөк апанын булагына бардык. Кантип зыярат кылышты билбейм, суу ич десе ичем, тур десе турам. Ошентип ал жерден зыярат кылып Манас атанын күмбөзүнө бир үйдүн огороду менен кетип баратканбыз. Жолдо бир чоң дөң бар экен, ошол жерден өтөйүн десем эле Эчкилүү тоо жактан Манас ата 3 чоросу менен менин жанымдан «шууй» деп эле мени тепсей өтүп кетишпедиби, тепсеп анан көтөрүп чапты. Чапкандан кийин эле эсим ооп жатып калдым. Жарым саат эсим ооп жатыптырмын. Аларды мен дапдаана көрдүм. А жанымдагы келин эчтеке көрбөптүр. Мени жөн эле эси ооп куласа керек дептир. Анан ал келин ыйлаптыр, көрсө мен ылайга жатып калыптырмын да. Анан тиги келин: «Бурул, сен Манас атанын күмбөзүнө жетпейт окшойсуң, андан көрө үйгө кетели» – десе, «жок, мен барам» дедим. Бирок тура албай койдум, жүк тартып калган окшойм, жарым саат өткөндөн кийин гана араң эсиме келип турдум. Туруп эле издерин карадым, көрсө Эчкилүү тоо жакка кесип өтүшүптүр. Жанымдагы келинге азыр эле Манас аталар өттү го десем, «Эмнени айтып жатасың, сен туруп-туруп эле жыгылып калбадыңбы» – дейт. Демек, бул көргөн эмес экен деп, ошол жерге куран окуп, Манас атанын күмбөзүнө барып зыярат кылып үйгө келдим. Ошондо Каныкей апа Манас атанын күмбөзүнөн баштап үйгө чейин ээрчип келиптир. Көгүлтүр көйнөк, чермей кийип, жоолукту кемпирлер салынгандай кылып салынып алыптыр. Бирок аябай ачуусу менен эле «Бурул, тур» деди. Мен ыргып эле турдум. Анан: «Мен Каныкей апаң болом, булактан бери артыңдан ээрчип келдим, анткени силер туура эмес зыярат кылдыңар, мен жолдун наркы бетинде турам, Айчүрөк апаң жолдун берки жагында турат. Силер мени Айчүрөк апа деп зыярат кылдыңар деди. Сен экинчи ирет барганда мен сени тосуп алам» – деп эки-үч арабча сөз айтып, ачуусу келип кетип калды. Ыргып эле турсам, жүрөгүм ооруп калыптыр. Көрсө биз чындап эле туура эмес басып коюптурбуз. Эртеси күнү кайра барып «Кагылайын Алдам, билбестик кылдым, кечир, эми мындан ары биринчи Каныкей апанын, андан кийин Айчүрөк апанын булагына, анан Манас атанын күмбөзүнө барам» деп ошол жерден сөз бердим.
Эми кудайга шүгүр, ошону менен кыргызчылык жолу башталып, элди жакшы көрүп калдым. Жогоруда айткандай, камчы да, теспе да, эбепке себеп, элден келди. Андан кийин 4-5 жылдан кийин аян көрүп баштадым. Көбүнчө аян менен иштей баштадым. Аян аркылуу жар берди, андан кийинки аянымда зикир, андан кийинкиде шам, акыркы аянымда төлгө берди. Аянда берилген нерсе натыйжалуу, бербесе канча үйрөнсөң да шыпаасы болбойт экен. Ошентип мен жалаң гана аянымда эмне көрсөм ошол боюнча иштеп, ошол боюнча үйрөндүм. А мындай эч кимден үйрөнгөн жокмун. Устатым да болгон жок. Бүбүнүн, бакшынын артынан ээрчиген жокмун, болгондо эле тайкем келип эм-домдорду үйрөтүп кетти. Тайкем ошондо: «Сен эгерде Алла Талам берсе, үйүң турат, очоктон сыйын, очоктон сыйынсаң ошол жерден берет» деген. Көрсө үйүңдөн сыйынсаң, үйүңдөн эле берет деген сөз экен. Ошон үчүн мен мазарларга деле көп барбайм, тигил жактан, бул жактан берет деген деле туура эмес экен. Алла Талам бешенеге эмне деп жазса ошону көрөт экенбиз. Чындыгында мен башында бүбү болом, көзү ачык болом деп ойлогон эмесмин. Кечээ жакында эле берди, бардыгы үйдөн болуп жатат. Ошондуктан мен үйдү мазар деп эсептейм. Элдин баары зыярат кылып келип жатат үйгө, жакшы болуп кетип жатышат. Оорулуулар, жолу ачылбагандар бүт эле ушул жерден шыпаа болуп кетип жатат. Ошондуктан биринчи кезекте мен үйдү мазар деп ойлойм, экинчиден, шыпаа болсо мазар деле жакшы, жок дегенде бир жылда 3 басып коюш керек. Мазардын деле касиетин көрдүм, ошон үчүн ал жакка да барып туруш керек, таза барып, таза келишибиз керек, оюбуз да ак болуш керек. Ошондон кийин мазар бизди сыйлап калат. Эгерде оюбуз таза эмес, мазардын жанынан жаман сөздөрдү сүйлөп отурсак, мазар бизди сыйлабай жүк берип коет. Ошондуктан мазар коркунучтуу, мазарга барганда абайлап барып, абайлап келиш керек. Үйдөн барганда ниет коюп, 7 токоч жасап, келмени келтирип, даарат алып, мазардын чекесине куран окуп, анан кайра баса бериш керек. Мазарда деле көп отурган болбойт экен. Каныкей апа келип айтып кеткенден кийин эле коркуп калдым. Мазар касиеттүү, анда-санда барыш керек, бирок көбүнчө Алла Таалам берсе болот, бербесе жок экен.
Менин үйүм мазар болгондуктан, мага ишенип бүт оору менен ооругандар келишет. Мисал үчүн кулагы, көзү, башы, ашказан, ичи, буту-колу ооругандар, пристубу барлар, жиндеп кеткендер келишет. Кыргызчылыгы барлар, эл көрүп жүргөндөр келип кеңеш алып кетишет. Мен аларды мазарларга да алып барбаймын. Бүттүгүн үйдөн эмдеп-домдоп айыктырам. Анда-мында гана өзүм барып келем.
Leave a Reply Cancel reply
You must be logged in to post a comment.
© 2009-2011 Aigine CRC. All rights reserved
Multilingual WordPress by ICanLocalize