et it eo en it ru eo pt eo it eo es eo es eo eo es eo eo eo eo eo fr eo pt it eo eo en it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de pl eo eo eo eo eo eo eo ru eo eo eo sv eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo pl hbs_lat ru eo eo eo eo eo cs eo eo eo eo eo eo es en en de de ru ru de en es de uk en cs en de en eo eo eo eo it eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo tt nl de am an ar arz en az ku uz de lt en ru sv bg new en bn br hbs_lat uk ca en mhr mzn hbs_lat es cy da de fr hsb el en es et eu ast fa fi et nn fr fy de ja gd lt fa gn ku he hi tl hbs_lat hu hy it id fr en es is it ja fr jv ka az uz sah en kk ko ku pl cs it lb hbs_cyr it lt lv en ru id en ml be mr ms es my ru mzn ne nl nb nb fr it ta pa es pl pms pnb ps pt io ro vi ru ru bxr es jbo en hbs_lat en sk sl sq hbs_lat sv hu ta te en th tr ceb tr oc tyv fy ur uz fr fi vi tr ceb pl zh xmf he da zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
v • d • r
Fjodor Miĥajloviĉ DOSTOJEVSKIJ (ruse Фëдop MиxáйлoBич ДocToéBckий; naskiĝis la 11-an de novembro 1821 en Moskvo; mortis la 9-an de februaro 1881 en Sankt-Peterburgo) estis rusa verkisto, konsiderata de multaj kiel unu el la plej grandaj romanverkistoj en la historio pro profunda psikologio de la figuroj.
Fjodor Miĥajloviĉ Dostojevskij naskiĝis la 11-an de novembro 1821 en Moskvo[1]. Li estis dua el 7 infanoj, restintaj vivaj.
Lia patro, Miĥail Andrejeviĉ Dostojevskij, estis rusa nobelo, kiu devenis de rusigita pola familio Dostojewski de blazono Radwan. La familinomo devenas el la nomo de vilaĝo Dostojevo, kiun Pinska duko donacis al prauloj de Dostojevskij. La familio havis ankaŭ polajn radikojn kaj rajtis uzi polan blazonon Radwan. La patro estis milita kuracisto, servis en hospitalo, kiu situis en Marjina Roŝĉa, poste aĉetis vilaĝon. Estante kruela kaj severa homo, li estis mortigita en 1839 de siaj servutoj.
La patrino, Marija Fjodorovna Neĉajeva, estis filino de riĉa komercisto.
Kiam Dostojevskij havis 16 jarojn, lia patrino mortis pro tuberkulozo, kaj la patro sendis pli aĝajn filojn, Fjodor kaj Miĥail (kiu poste same iĝis verkisto), al pensionato de K.F.Kostomarov en Sankt-Peterburgo.
la jaro 1837 iĝis grava punkto por Dostojevskij. Mortis lia patrino, mortis Puŝkin, kies verkojn li kaj lia frato plej ŝatis en infanaĝo. En la sama jaro li ekloĝis en Sankt-Peterburgo kaj studentiĝis en inĝeniera altlernejo. Unu jaron li laboris ĉe ministerio de defendo.
La literaturon li eniris en la jaro 1843 je la aĝo de 21 jaroj per traduko de Eugénie Grandet de Balzac. En 1846 aperis lia unua verko Malriĉaj homoj, kiu tuj famigis lin. Vissarion Belinskij alte taksis tiun romanon. Tamen sekva novelo Sozio renkontis nekomprenon de legantoj.
Dostojevskij 26-jara, desegno de K. Trutovskij (1847).
Post publikigo de Blankaj noktoj la verkisto estis arestita en aprilo 1849 pro ligiteco kun "Cirklo de Petraŝevskij". Kvankam Dostojevskij rezignis la akuzojn, la juĝantaro taksis lin "unu el ĉefaj krimuloj"[1].
Ekzilo[redakti | redakti fonton]
La juĝo kaj kondamno al morto por la juĝatoj estis aranĝitaj kvazaŭ enscenigo de mortpuno. Tio okazis la 22-an de decembro 1849 en la placo Semjonovskij. Lastmomente oni anoncis pardonon, ŝanĝinte la mortpunon al ekziligo al Siberio kaj punlaboroj. Unu el mortkondamnitoj, Nikolaj Grigorjev, freneziĝis. La impresojn, kiujn Dostojevskij povis senti antaŭ mortpuno, li poste transdonis per vortoj de princo Miŝkin en la romano Idioto.
Laŭvoje al la loko de punlaboroj, dum mallonga estado en Tobolsko (la 11-an — 20-an de januaro 1850), la verkisto renkontiĝis kun edzinoj de decembristoj — Ĵ.A.Muravjova, P.Je.Annenkova kaj N.D.Fonvizina. La virinoj donacis al li Evangelion, kiun la verkisto gardis dum la tuta vivo.
Sekvajn kvar jarojn Dostojevskij travivis en punlaborejo en Omsko[1]. Konserviĝis rememoroj de atestantoj de tiea vivo de la verkisto[2]. La impresojn de la vivo en la punlaborejo eblas vidi en la novelo Noticoj el la domo de morto.
En 1854 Dostojevskij estis liberigita kaj servis kiel soldato. Dum la militservo en Semipalatinsk li amikiĝis kun Ĉokan Valiĥanov, estonta fama kazaĥa vojaĝanto kaj etnografo[3]. Ankaŭ ĉi tie komenciĝis amrilatoj kun Marija Isaeva, edzino de lerneja instruisto Aleksandr Isaev, ebriulo. Post nelonge Isaev estis direktita al alia urbo. En aŭgusto 1855 Dostojevskij ricevis leteron, ke la edzo de Marija Isaeva mortis post longa malsano.
La 2-an de februaro 1855 mortis imperiestro Nikolao la 1-a. Dostojevskij verkis flatan verson, dediĉitan al lia vidvino, imperiestrino Aleksandra Teodorovna. Rezulte li iĝis suboficiro.
En februaro 1857 Dostojevskij edziĝis kun Marija Isaeva en rusa ortodoksa preĝejo en Kuzneck. Tuj poste ili ekveturis al Semipalatinsk, sed laŭvoje ĉe Dostojevskij okazis epilepsia krizo, kaj ili haltis en Barnaul por kvar tagoj.
Tempo de punlaboroj kaj militservo estis turnopunkto en la vivo de Dostojevskij. El "serĉanto de vero en la homo" li iĝis religia homo, kies sola idealo por la tuta vivo estis Jesuo Kristo.
Reveno[redakti | redakti fonton]
En 1859 oni redonis al Dostojevskij lian nobelan titolon kaj permesis publikigadon. Li publikigis en la revuo Oteĉestvennije zapiski (Patrujaj Notoj) siajn novelojn Komunumo Stepanĉikovo kaj ĝiaj geloĝantoj kaj La sonĝo de la onklo.
En 1860 li revenis al Sankt-Peterburgo, sed kaŝita observado de li daŭris ĝis mezo de 1870-aj jaroj. De la komenco de 1861 Fjodor Dostojevskij helpis al sia frato Miĥail eldoni revuon "Vremja" (Tempo). Post ĝia fermo en 1863 la fratoj komencis eldoni revuon "Epoko". Sur paĝoj de tiuj revuoj aperis kelkaj verkoj de Dostojevskij, ekzemple: Humiligitaj kaj ofenditaj, Noticoj el la domo de morto, Vintraj notoj pri la someraj impresoj, Leteroj Elsubteraj.
Poste Dostojevskij vivis plurajn jarojn en la okcidenta Eŭropo. La lastajn jarojn li travivis en mizero, sed kiam li mortis, la rusa nacio lin entombigis kiel sian plej grandan nacianon.
Lian vivon priskribis Stefan Zweig en la verko Tri majstroj (kun Balzac kaj Dickens). Zweig ankaŭ skribis pri li en Sternstunden der Menschheit.
Religio[redakti | redakti fonton]
Lia religia konvinko bone aperas en lia interesa persona Kredo-Simbolo: "De tempo al tempo Dio pridonacas min per minutoj, dum kiuj mi estas tute trankvila. En la momentoj mi kreis por mi la kredsimbolon, en kiu ĉio estas por mi klara kaj sankta. Ĉi simbolo estas por mi tre simpla. Jen ĝi: Kredi, ke ne ekzistas io pli bela, pli profunda, dolĉa, saĝa, kuraĝa kaj perfekta ol Kristo; kredi kaj kun amo de enviulo ripetadi al mi mem, ke io pli bela ol Kristo ne nur ne ekzistas, sed eĉ ekzisti ne povas. Krom tio, se eĉ iu ajn pruvus al mi, ke Kristo troviĝas ekster la vero, kaj efektive la vero ekzistus ekster Kristo, tiam mi tamen preferus resti kun Kristo, ol kun tia vero." [El: "Adoru - Ekumena diserva libro", Eldonejo Ponto 2001, p. 1378.]
Verkoj[redakti | redakti fonton]
Malriĉaj homoj (БeдHыe люди) (1845)
Blankaj noktoj (Бeлыe Hoчи) (1848)
Netoĉka Nezvanova (HeToчka HeзBaHoBa) (1849)
La sonĝo de la onklo (ДядюшkиH coH) (1859)
Komunumo Stepanĉikovo kaj ĝiaj geloĝantoj (Ceлo CTeпaHчиkoBo и ero oбиTaTeли) (1859)
Humiligitaj kaj ofenditaj (yHижeHHыe и ockopблeHHыe) (1861)
Noticoj el la domo de morto (Зaпиckи из MëpTBoro дoMa) (1861-1862)
Vintraj notoj pri la someraj impresoj () (1863)
Leteroj Elsubteraj (Зaпиckи из пoдпoлbя) (1864)
Krimo kaj puno (ПpecTyплeHиe и HakaзaHиe) (1866)
Idioto (ИдиoT) (1868) filmigita en sia unua parto kiel Idioto
Eterna edzo (BeчHый Myж) (1870)
La demonoj / Bjesoj (Бecы) (1871)
La Taglibro de l' verkisto (1880-1881)
La fratoj Karamazov (БpaTbя KapaMaзoBы) (1879-1880)
En siaj verkoj li kondamnis revoluciulojn, kio vekis malamon de Stalino. Tial dum ties regado la verkoj de Dostojevskij ne estis publikigataj en Rusujo, lia nomo eĉ estis eliminata el listo de rusaj verkistoj, kvazaŭ li neniam ekzistus.
La romanoj Krimo kaj Puno kaj Fratoj Karamazov ofte estas konsiderataj de multaj kritikistoj kiel la plej grandaj literaturaj verkoj de ĉiuj epokoj (Zweig, Šalda k.a.).
En Esperanto aperis[redakti | redakti fonton]
Kristnaska festo de knabo (tr. d-ro G. Janovski, Esperantisto 9/1893)
La fratoj de Karamazov (fragmento), tradukis J. Jovlev. Ivanovo, 1966. 75 paĝoj.
Krimo kaj Puno, tradukis Andrej Parfentjev. Jekaterinburg: Sezonoj, 1993. 487 paĝoj. (Serio Oriento-Okcidento 28.) Rete legeblas la 7-a ĉapitro.
El La taglibro de l' verkisto, tradukis Aleksander Korĵenkov:
Enkonduko, en La Ondo de Esperanto 55, 1999.
Centjarulino, en La Ondo de Esperanto 57, 1999.
Iom pri la mensogado, en La Ondo de Esperanto 73, 2000.
La paradoksisto, en La Ondo de Esperanto 84, 2001.
Kampulo Marej, en La Ondo de Esperanto 102, 2003.
Knabo ĉe Krista abio, en La Ondo de Esperanto 111, 2004.
Elektitaj verkoj de Dostojevskij en Esperanto.
Volumo 1: Blankaj noktoj. Tradukis Grigorij Arosev, Aleksej Birjulin kaj Aleksander Korĵenkov. Kaliningrad: Sezonoj, 2002. (Serio Rusa literaturo 8.) Enhavo:
Misfortuna historio. Tradukis Aleksej Birjulin.
Noticoj el la kelo. Tradukis Aleksajnder Korĵenkov. Rete legeblas la komenco.
Eldonejo Sezonoj preparas ankoraŭ jenajn volumojn: Krimo kaj puno (reeldono), La idioto, Bjesoj kaj La fratoj de Karamazov.
En Rusa novelaro (Kaliningrad: Sezonoj, 2003, Rusa literaturo 9):
Honesta ŝtelisto. Tradukis Grigorij Arosev.
Novjara balo kaj nupto. Tradukis Aleksander Korĵenkov.
La sonĝo de ridinda homo. Tradukis Aleksander Korĵenkov.
Referencoj[redakti | redakti fonton]
↑ 1,0 1,1 1,2 11 Hoябpя (ruse). ДeHb B иcTopии. PИA HoBocTи (2008-11-11). Arkivita el la originalo je 2012-06-25. Alirita 2012-05-08.
↑ CeMb лeT kaToprи / OTpыBkи и излoж. B. XpaHeBичa (ruse)
↑ ЛиTepaTypHo-MeMopиaлbHый дoM-Myзeй Ф. M. ДocToeBckoro. SemeyNet — CeMипaлaTиHck. Arkivita el la originalo je 2012-06-25. Alirita 2012-05-08.
Bibliografio[redakti | redakti fonton]
Aleksander Korĵenkov, Fjodor Dostojevskij en Esperanto. Sezonoj. Kaliningrado. 2005. Prelego prezentita okaze de la lanĉo de "Blankaj noktoj" (15 jun 2002).
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Dostojevskaja (stacio de Moskva metroo)
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Fjodor Dostojevskij en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Fjodor Dostojevskij en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Fjodor Dostojevskij en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
ruse [1] filmo "Krimo kaj Puno"
ISNI: 0000 0001 2146 2392
Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 22:29, 8 okt. 2018.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco