eo en en en eo en en en en de en en eo da en en pt en en eo sv eo eo eo eo eo fr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en es en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en es eo en es eo en eo eo en eo eo en ro eo en eo eo en es en en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en uz eo en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en es en en eo eo en eo eo en eo eo en eo eo en es en en eo eo en eo eo en ca eo en en eo en fr en en en en en eo eo en eo eo en es eo en eo eo en fr en en zh en en en en en eo eo en en en en pt eo en en en en la en en en it en eo eo en en en en en en en en en en fr en en it en en eo eo en en en en hbs_lat en en en en en en en en en en en en en en de de en en en en en en en es es en en es en en en en en en en en en en it en en en en
Karlo Markso kaj Frederiko Engelso. Manifesto de la Komunista Partio. kun enkonduko de Eric Hobsbawm - PDF
5 Tiun ĉi libron la tradukinto dediĉas al Gerardo Hernández Nordelo, Ramón Labañino Salazar, Antonio Guerrero Rodríguez, Fernando González Llort kaj René González Sehwerert 1 1 La Kvin Kubanoj aŭ la Kuba Kvinopo, kiuj estis sin enŝovintaj en la teror - istajn grupojn de Miamo, Usono, por neŭtraligi ilin. La Kvin sukcesis malhelpi cent sepdek atencojn kontraŭ Kubo per tio, ke ili ĝustatempe alarmis la instancojn en Havano. La kuba registaro informis tiam la usonajn instancojn kaj, en junio 1998, delegacio de la usona FBI vojaĝis al Kubo, kie ĝi ricevis kompletan dokumentaron pri la agadoj de la ekstremistoj de Miamo. Post konatiĝi kun la informoj kaj la nerefuteblaj pruvoj pri la kontraŭleĝaj kaj danĝeraj agadoj de tiuj grupoj, la FBI, anstataŭ agi kontraŭ tiuj krimuloj, arestigis la kvin informantojn, kiuj, riske de siaj vivoj, estis barintaj tiujn teroraĵojn. Ili estis en Miamo kondamnitaj al longaj jaroj de malliberejo, ekz-e Gerardo al pli ol duoble vivolonga malliberejo. Pri tiu justicskandalo vidu en Esperanto Salim Lamrani (komp.): La terorismo de Usono kontraŭ Kubo; La Kuba Kvinopo (librofina librolisto n-ro 19). Komparu ankaŭ Jean-Guy Allard: Teroristoj de Usono kontraŭ Latinameriko (librofina librolisto n-ro 94) En 2014, du el la kvin jam estis plenumintaj sian punon kaj revenintaj al Kubo. Fine, post pli kaj pli intensa premo de nobelpremiitoj, de la papo, de neregistaraj organizaĵoj en kaj ekster Usono, kaj post serio da artikoloj en la influhava gazeto The New York Times pri Kubo kaj ankaŭ pri tiuj kvin kubanoj, la prezidantoj Barack Obama kaj Raúl Castro interkonsentis pri interŝanĝo de la restantaj tri kubanoj kun du usonaj spionoj kondamnitaj en Kubo. La 17-an de decembro 2014, tiuj tri, Gerardo, Antonio kaj Ramón revenis post pli ol 15 jaroj da usona malliberejo liberigitaj al Kubo, kie amas oj akceptis kun granda ĝojo kaj kontentiĝo sian Kuban Kvinopon kiel heroojn. Kaj herooj ili ja certe estas, se entute tiu vorto havas sencon. Komentoj pri tio, de la kuba kaj usona prezidantoj, de la papo Francisko kaj de aliaj vidu en la retpaĝo de MAS : <
6 Enhavo Eric Hobsbawm: Enkonduko Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: Manifesto de la Komunista Partio...35 Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: Antaŭparolo [al la Manifesto de la Komunista Partio (germana eldono de 1872)]...36 Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: Antaŭparolo al la dua rusa eldono de Frederiko Engelso: Antaŭparolo al la germana eldono de Frederiko Engelso: Antaŭparolo [al la Manifesto de la Komunista Partio (angla eldono de 1888)]...44 Frederiko Engelso: Antaŭparolo al la kvara germana eldono (1890)...52 Frederiko Engelso: Antaŭparolo [al la dua pola eldono (1892) de la Manifesto de la Komunista Partio ]...59 Frederiko Engelso: Al la itala leganto [Antaŭparolo al la itala eldono (1893)...61 Manifesto de la Komunista Partio Burĝoj kaj proletoj Proletoj kaj komunistoj Socialista kaj komunista literaturo La reakcia socialismo La feŭda socialismo Etburĝa socialismo La germana aŭ vera socialismo La konservativa aŭ burĝa socialismo La kritike utopiecaj socialismo kaj komunismo Pozicio de la komunistoj rilate al la diversaj opoziciaj partioj Postparolo de la tradukinto Principoj de tiu ĉi traduko...106
7 7 Principoj de prezentado Depruntoj el antaŭaj tradukoj Mallongigoj Sigloj de tradukintoj aliaj sigloj...113
9 Eric Hobsbawm: Enkonduko 1 En la printempo de 1847 Karlo Markso kaj Frederiko Engelso deklaris sin pretaj aliĝi al la tiel nomata Ligo de la Justuloj, ido de la antaŭa Ligo de la Elpelitoj, de revolucia sekreta ligo, kiu fondiĝis en la 1830-aj jaroj en Parizo, sub franca revolucia influo, de germanaj meti-submajstroj precipe tajloristoj kaj ĉarpentistoj kaj kies membroj konsistis ankaŭ en tiu tempo plejmulte el radikalaj metiistoj vivantaj ekzile. La Ligo konvinkita pri sia kritika komunismo proponis al Markso kaj Engelso, ke ili redaktu manifeston kiel ĝian politikan programon, ke ĝi publikigu ĝin kaj ke ili modernigu ĝian organizaĵon laŭ siaj ideoj. Efektive ĝi estis en la somero de 1847 reorganizita, alinomita Ligo de la komunistoj, kies deklarita celo estis faligo de la burĝaro, regado de la proletaro, forigo de la malnova burĝa socio baziĝanta sur klasaj kontraŭecoj kaj la fondo de nova socio sen klasoj kaj sen privata proprieto. Dua kongreso de la Ligo, kiu okazis en novembro kaj decembro de 1847 ankaŭ en Londono, formale decidis la celojn kaj statutojn kaj instigis Markson kaj Engelson koncepti novan manifeston, kiu prezentu la celojn kaj la politikon de la ligo. Markso kaj Engelso jam laboris ambaŭ pri konceptoj, kaj la dokumento klare montras ilian komunan ideon. Sed la fina redakto estis plej verŝajne farita de Markso tamen nur post energia admono flanke de la gvidantoj, ĉar Markso tiam kaj poste malfacile finpretigis siajn tekstojn alie ol sub la premo de fiksa liverdato. Ĉar preskaŭ tute ne ekzistas antaŭaj malnetaĵoj,
10 1 oni rajtas supozi, ke la teksto estis verkita seninterrompe. 1 La rezulto, dokumento de 23 paĝoj kun la titolo Manifesto de la Komunista Partio (ekde 1872 pli ĝenerale konata kiel La Komunista Manifesto), estis publikigita en februaro 1848 presita en la oficejo de la Kleriga societo por laboristoj ( Bildungs-Gesellschaft für Arbeiter ), pli bone konata kiel Komunista asocio de laborista klerigo ( Communistischer Arbeiterbildungsverein ), kiu transvivis ĝis 1914, en la Liverpool Street n-ro 46, Londono. En la jaro 1998 ni festis la 150-an datrevenon de la publikigo de tiu ĉi malgranda pamfleto, kiu estas kun certeco la plej influriĉa politika unuopa verko post la Deklaro de la rajtoj de la homo kaj de la civitano de la Franca Revolucio. Ĝi estis liverita kia favoro de la cirkonstancoj! unu respekti- ve du semajnojn antaŭ la eksplodo de la revolucioj de la jaro 1848, kiuj fulmrapide disvastiĝis de Parizo tra la tuta Eŭropo. Kvankam ĝia horizonto estis decide internacia (en la unua eldono oni anoncis esperplene tuj okazontajn publikigojn de la manifesto ankaŭ en la angla, la franca, la itala, flandra kaj dana lingvoj, sen ke tio en tiu momento realiĝis), ĝi komence disvolvis efikecon ekskluzive en Germanujo. Kvankam la Ligo de komunistoj estis malgranda, ĝi ludis ne malgravan rolon en la germana revolucio, nelaste per la Nova Rejna Gazeto (Neue Rheinische Zeitung), eldonata de Markso (de 1848 ĝis 1849). La unua eldono de la Manifesto estis ene de malmultaj monatoj trifoje postpresita, en la Germana Londona Gazeto (Deutsche Londoner Zeitung) ĝi aperis per daŭrigoj. En aprilo aŭ majo 1848 ĝi estis korektita kaj nove enpaĝigita ĉi-foje sur 30 paĝoj, sed kun la fiasko de la 1848-aj revolucioj ĝi malaperis el la vido. En la jaro 1949 Markso ĵus alveninta en Anglujo por sia vivolonga ekzilo ankoraŭ juĝis taŭga presi la parton III (Socialista kaj komunista literaturo) de la Manifesto en sia londona revuo Nova Rejna Gazeto, Politika-ekonomia revuo (Neue Rheinische Zeitung, Politisch-Ökonomische Revue) en novembro 1850, sed 1 Kiel prepara materialo troviĝis nur superrigardo por la parto III kaj unu sola paĝo de la malneto; vd Marx-Engels-Werke, Berlino (GDR), 1952sj, vol. 4 (en la sekvo mallongigite: MEW 4), p
11 1 ĝi trovis apenaŭ legantojn. Neniu en la 50-aj kaj komence de la 60-aj jaroj de la 19-a jarcento estus al la Manifesto antaŭdirinta eksterordinaran estontecon. Elmigrinta germana presisto en Londono estigis nepublikan noveldonon en malgranda eldonkvanto, verŝajne en la jaro 1864, kaj kroma eldono aperis en malmultaj ekzempleroj en Berlino en la jaro 1866 fakte la unua en Germanujo eldonita. Ŝajnas, ke inter 1848 kaj 1868 ne okazis tradukoj, escepte de sveda eldono, verŝajne publikigita fine de 1848, kaj angla eldono en 1850, kiu aperas en la bibliografia historio de la Manifesto nur ĉar la tradukintino ŝajnas esti konsultinta Markson aŭ (ĉar ŝi loĝis en Lankaŝiro) verŝajne Engelson. Ambaŭ eldonoj malaperis sen postlasi spuron. En la jaro 1865 praktike neniu el la tekstoj publikigitaj de Markso estis plu akirebla. La konateco de Markso en la Internacia Laborista Asocio (la tiel nomata Unua Internacio, ) kaj la estiĝo de du gravaj partioj de la laborista klaso en Germanujo ambaŭ fonditaj respektive de eksa membro de la Ligo de Komunistoj, kiuj ambaŭ tre estimis Markson revigligis la inter- eson pri la Manifesto kaj pri liaj aliaj verkoj. Speciale lia lerta defendo de la Pariza Komunumo 1871 ( La interna milito en Francujo ) 2 famigis lin ĉe la gazetaro kiel danĝera, de la registaroj timata gvidanto de la internacia subfosado. Ĉefe la proceso pro ŝtatperfido kontraŭ la gvidantoj de la germana socialdemokrataro Vilhelmo Libkneĥto, Aŭgusto Bebelo kaj Adolfo Hepnero 3 en marto 1872 donis al la dokumento neatenditan konatecon. La prokurorejo ĉe la tribunalo igis la tekston protokoli, kio por la unua fojo donis al la socialdemokratoj la eblecon publikigi ĝin en alta eldonkvanto kiel parton de la procesa protokolo. Ĉar estis klare, ke dokumento publikigita antaŭ la revolucio de 1848 bezonis aktualiĝon kaj klarigajn notojn, 2 Karlo Markso: La interna milito en Francio (1871) (La Pariza Komunumo) kun enkonduko de Frederiko Engelso. Tradukis Vilhelmo Lutermano. Mondial, Novjorko, 2005, 137 p., ISBN vl 3 Germane respektive: Wilhelm Liebknecht [vílhelm líbkneĥt], August Bebel [áŭgust bébel], Adolf Hepner [ádolf hépner]. -vl 11
12 1 Markso kaj Engelso redaktis la unuan el serio da antaŭparoloj, kiuj de tiam kutime akompanis la novajn eldonojn de la Manifesto. 4 Pro la leĝa situacio la antaŭparolo estis tiam ne larĝe disvastigebla, sed fakte la eldono de 1872 (kiu baziĝis sur tiu de 1866) fariĝis la bazo de ĉiuj postaj noveldonoj. Inter 1871 kaj 1873 ja aperis almenaŭ naŭ eldonoj de la Manifesto en ses lingvoj. En la postaj kvardek jaroj la Manifesto konkeris la mondon, tirata de la supreniro de la novaj (socialistaj) laboristpartioj, en kiuj la marksa influo rapide etendiĝis en la jardeko de 1880 ĝis Neniu el tiuj partioj tiam nomis sin Komunista Partio. Nur la rusaj bolŝevistoj revenis post la Oktobra Revolucio al la origina nomo. Sed la titolo Manifesto de la Komunista Partio restis senŝanĝa. Jam antaŭ la Rusa Revolucio de 1917 la Manifesto estis aperinta en kelkcent eldonoj en proksimume tridek lingvoj, inkluzive de tri japanaj eldonoj kaj unu ĉina. Sed ĝia precipa influregiono restis la centreŭropa spaco de Francujo en la okcidento ĝis Ruslando en la oriento. Certe ne estas surprize, ke la plej multaj eldonoj aperis en la rusa (70), kaj kromaj 35 eldonoj en la lingvoj de la cara regno la pola (11), la jida [aŭ judgermana] (7), finna (6), ukraina (5), georga (4) kaj la armena (2). 55 germanaj eldonoj estis aperintaj, krome en la habsburga regno naŭ hungaraj, ok ĉeĥaj (sed nur tri kroataj kaj po unu slovaka kaj slovena). 34 eldonoj en la angla (inkluzive de Usono, kie la unua traduko aperis en la jaro 1871), 26 en la franca kaj 4 Dum la vivtempo de la du aŭtoroj tiuj antaŭparoloj estis 1-e: Antaŭparolo al la (dua) germana eldono 1872; 2-e: Antaŭparolo al la (dua) rusa eldono 1882 la unua rusa traduko de Bakunino* aperis 1869, kompreneble sen la beno de Markso kaj Engelso; 3-e: Antaŭparolo al la (tria) germana eldono 1883; 4-e: Antaŭparolo al la angla eldono 1888; 5-e: Antaŭparolo al la (kvara) germana eldono 1890; 6-e: Antaŭparolo al la pola eldono 1892; 7-e: Al la itala leganto (1893). Vd MEW 4, p. 573 sj. -mev En Esperanto, en tiu ĉi libro p vl *) Miĥail Aleksandroviĉ Bakunin ( ), rusa revoluciulo. Li partoprenis en la revolucioj de 1848 en Parizo kaj Prago. Li estis membro de la 1-a Internacio ( ) kaj kiel teoriulo de la anarĥiismo kontraŭis Markson. -vl 12
13 1 5 dek unu en la itala unuafoje en la jaro Ĝia efiko en sudokcidenta Eŭropo estis malgranda ses eldonoj en la hispana (inkluzive de la latin- amerika), unu en la portugala. La samo validas pri sudorienta Eŭropo (sep bulgaraj, kvar serbaj, kvar rumanaj eldonoj kaj unu sola, verŝajne en Saloniko publikigita eldono en la ladina). Nordeŭropo estis relative bone reprezentita kun ses danaj, kvin svedaj kaj du norvegaj eldonoj. 6 En tiu malegala geografia dispartiĝo speguliĝas ne nur la malegala evoluo de la socialista movado kaj de la influo de Markso alie ol ĉe aliaj revoluciaj ideologioj, ekz-e tiu de la anarĥiismo. Ĝi memorigu nin ankaŭ, ke la grando kaj influo de la socialdemokrataj kaj laboristaj partioj kaj la eldonkvanto de la Manifesto tute ne egalis. Ekzemple la Socialdemokrata Partio de Germanujo kun siaj pluraj centmiloj da membroj kaj siaj milionoj da elektantoj presis la noveldonojn de la Manifesto ĝis 1905 en eldonkvanto de ĝuste ĝis ekzempleroj. La Erfurtan Programon de 1891 la partio presigis en eldonkvanto de , male de la Manifesto verŝajne ne pli ol ekzemplerojn en la dek unu jaroj de 1895 ĝis 1905, kiam la eldonkvanto de ĝia teoria revuo Die Neue Zeit [di nóje cájt, La Nova Tempo] estis ekzempleroj. 7 De ordinara membro de marksisma socialdemokrata amaspartio oni ne atendis sukcesajn ekzamenojn pri teorio. Inverse, la sepdek antaŭrevoluciaj rusaj eldonoj reprezentas kombinaĵon de plej ofte kontraŭleĝaj organizaĵoj, kies tuta membraro ne povis esti pli ol kelkmil. Same la 34 anglaj eldonoj estis publikigitaj de kaj por unuopaj marksistaj sektoj en la anglosaksa mondo, kiuj agadis ĉe la maldekstra alo de la ekzistantaj laboristaj kaj socialistaj partioj. Tio estis la medio, en kiu la rektlinieco de kamarado mezureblis senescepte laŭ la falditaj paĝanguloj 5 Paolo Favilli, Storia del marxismo italiano. Dalle origini alla grande guerra, Milano, 1996, p Mi referencas la indikojn en la ekstreme meritplena publikigaĵo de Bert Andréas, Le Manifeste Communiste de Marx et Engels. Histoire et Bibliographie , Milano, Nombroj laŭ la ĉiujaraj protokoloj de la SPD-kongresoj. Por 1899 kaj 1900 tamen mankas indikoj pri teoriaj publikigaĵoj. 13
14 1 de lia Manifesto. 8 Mallonge, la legantoj de la Manifesto estis ja parto de la novaj kaj supreniĝantaj socialistaj laboristpartioj kaj movadoj, sed certe ne reprezenta sekcio de la membraro. Ili estis viroj kaj virinoj kun aparta intereso pri la teorio, kiu estis la bazo de tiuj movadoj. Tio estas verŝajne daŭre la kazo. La situacio ŝanĝiĝis post la Oktobra Revolucio, speciale en la komunistaj partioj. Kontraste al la amaspartioj de la Dua Internacio ( ) la partioj de la Tria Internacio ( ) atendis de siaj membroj komprenon aŭ almenaŭ kelkajn konojn de marksisma teorio. La diĥotomio inter la influriĉaj politikaj gvidantoj, kiuj ne tre interesiĝis pri verkado de libroj, kaj la teoriuloj kiel ekzemple Karlo Kaŭcko 9 kiu estis ja konata kaj estim- ata, sed ne kiel praktika politikisto enligita en decidoj iom post iom malaperis. Laŭ Lenino ĉiuj gvidantoj estis gravaj teoriuloj, ekde kiam la politikaj decidoj estis pravigataj per marksismaj analizoj, tamen plej ofte nur per referencoj de la aŭtoritato de la tekstoj de la klasikuloj Markso, Engelso, Lenino kaj poste Stalino. La publikigado kaj larĝa disvastigo de la tekstoj de Markso kaj Engelso fariĝis por la movado multe pli grava ol tempe de la Dua Internacio. Tio etendiĝis de serio de malgrandaj skribaĵoj pioniroj estis verŝajne la Elementarbücher des Kommunismus (Bazaj libroj de la komunismo) tempe de la germana Vajmara Respubliko 10 tra bone 8 Robert R. LaMonte, The New Intellectuals, en: New Review II, 1914, ciita laŭ Paul Buhle, Marxism in the USA. From 1870 to the present day, Londono, 1987, p Germane: Karl Kautsky [kárl káŭcki] ( ), sekretario de Engelso (en 1881) kaj marksisto, publikigis la 4-an volumon de la Kapitalo de Markso ( Teorioj pri la plusvaloro ), kontraŭargumentis la reviziismon de Eduard Bernstein [édŭart bérnŝtajn], direktis ĝis 1917 Die Neue Zeit [di nóje cájt], la teoria organo de la germana socialdemokrataro kaj poste kontraŭis la bolŝevismon ( Terorismo kaj komunismo ), en la jaro vl 10 La Vajmara Respubliko estis la germanuja respubliko de , organiz- ita laŭ konstitucio voĉdonita en Vajmaro kaj ĉesigita per transdono de la potenco al la germanaj faŝistoj sub Hitlero, fare de la prezidanto Hindenburgo kun la apogo de la granda kapitalo kaj de la plejparto el la burĝaj partioj. -vl 14
15 1 prilaboritaj kunmetaĵoj ekz-e la altvalora eldono de Elektitaj leteroj de Markso kaj Engelso (Ausgewählte Briefe von Marx und Engels) kaj la Elektitaj verkoj (Ausgewählte Werke) en du, poste en tri volumoj ĝis la eldono de la kompleta verkaro. Tiuj publikigaĵoj estis subtenataj de la sovetia Komunista Partio per por tiu celo kvazaŭ senlimaj rimedoj kaj tre ofte en Sovetio presataj en multaj fremdaj lingvoj. La Komunista Manifesto profitis de tiu nova situacio en tri rilatoj. Sen ajna dubo la eldonkvantoj altiĝis. La malmultekosta eldono, presita en 1932 de la oficialaj eldonejoj de la usona kaj brita Komunistaj Partioj en centmiloj da ekzempleroj, estis nomita la eble plej eldonkvanta poŝlibro, kiu iam ajn aperis en la angla. 11 La titolo indikis nun jam ne historian fosilion, sed estis rekte kuplita kun la aktuala politiko. Ĉar unu el la grandaj ŝtatoj pretendis reprezenti la marksisman ideologion, la graveco de la Manifesto estis fortigita en la politika scienco. Laŭ tio ĝi estis enprenata en la instruplanojn de universitatoj, kio post la Dua Mondmilito nepre kaj rapidege multiĝis kaj tie, inter la intelektuloj de la 60-aj kaj 70-aj jaroj de la 20-a jarcento, la marksismo trovis sian plej entuziasman publikon. La USSR aperis el la Dua Mondmilito kiel unu el la du superpotencoj ĉepinte de giganta regiono de komunistaj ŝtatoj kaj teritorioj. La komunistaj partioj en la Okcidento (kun la notinda escepto de la germana) estis post la milito pli fortaj ol iam ajn antaŭe. Kvankam la Malvarma Milito jam komenciĝis, la Manifesto en la jaro de sia 100-a naskiĝtago estis publikigata ne nur de komunistoj aŭ de komunistaj eldonejoj, sed en altaj eldonkvantoj kaj kun antaŭparoloj de konataj universitatanoj ankaŭ de nepolitikaj eldonistoj. Mallonge, ĝi fariĝis ne nur klasika dokumento de la marksismo, sed politika klasikulo. Tia ĝi estas ankaŭ ĝis nun, eĉ post la fino de la sovetkomunismo kaj la pereo de la marksismaj partioj kaj movadoj en grandaj partoj de la mondo. 11 Hal Draper, The Annotated Communist Manifesto [La prikomentita Komunista Manifesto], Berkeley (Center for Socialist History), 1984, p
16 1 En ŝtatoj sen cenzuro preskaŭ ĉiuj homoj kun atingodistanco de bona librovendejo kaj kun certeco ĉiuj kun atingodistanco de bona biblioteko havas aliron al tiu teksto. La celo de tiu ĉi noveldono jarojn post la unua apero do estas ne tiom alirebligi la tekston de tiu miriga majstroverko, ankoraŭ malpli prezenti jarcenton da doktrinaj debatoj pri la ĝusta interpreto de tiu fundamenta teksto de la marksismo. Pli ĝuste ĝi memorigu nin, ke la Manifesto ĉe la sojlo de la 21-a jarcento havas daŭre multon por diri al la mondo. 12 Temas pri la lastatempa germana eldono de la Manifesto: Karl Marx und Friedrich Engels: Das Kommunistische Manifest, eine moderne Edition; mit einer Einleitung von Eric Hobsbawm, Argument-Verlag, Hamburgo, 1999, 7-a eldono 2010 [Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: La komunista manifesto, kun enkonduko de Eric Hobsbawm] do la germana versio de tiu ĉi teksto de Hobsbawm. -vl 16
17 Kion do ĝi havas al ni por diri? 2 Ĝi estas kompreneble dokumento verkita por certa momento de la historio. Kelkaj elementoj en ĝi fariĝis preskaŭ tuj sensignifaj, ĉar fakte oni procedis dum la revolucio de 1848 kaj poste tute alie. Aliaj elementoj arĥaikiĝis kun kreskanta distanco de la legantoj al la momento de ĝia redaktiĝo. Guizot kaj Metternich delonge adiaŭis de la registara pinto por eniri la histori-librojn, la caro jam ne estas (tamen jes la papo). Koncerne la diskuton pri la socialista kaj komunista literaturo, Markso kaj Engelso en la jaro 1872 mem koncedas, ke ĝi estis jam tiam ne kompleta. Sed kio estas multe pli grava: Kun la tempo la lingvo de la Manifesto jam ne estis la lingvo de ĝiaj legantoj. Ekz-e oni vigle frotiĝis kontraŭ la formulo, ke la progreso de la burĝa socio elŝiris gravan parton de la loĝantaro el la idiotismo de la kampara vivo 13. Sendube Markso dividis tiam la inter urbanoj larĝe dividitan malestimon kiel ankaŭ nekonon de la kampara medio. Tamen la parolturno ne rilatas al stulteco, sed al la mallarĝaj horizontoj aŭ al la izoliteco disde la multflanka socio, en kiu la homoj en la kamparo vivis. En idiotismo aludiĝas ankoraŭ la origina signifo de la greka vorto idiotes (de kiu ankaŭ la hodiaŭ kutimaj vortoj idiotaĵo kaj idioto estas derivitaj), nome persono, kiu zorgas nur pri siaj propraj aferoj kaj ne pri tiuj de la pli granda komunumo. Kun la fluo de la tempo post 1840 kaj en tiuj movadoj, kies membroj ne kiel Markso estis ĝuintaj klasikan kleriĝon, la origina signifo perdiĝis kaj estis malĝuste interpretata. Tio fariĝas ankoraŭ pli evidenta en la politika terminaro de la Manifesto. 13 Tiel ankoraŭ en la traduko de Blanke, en: Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: Manifesto de la Komunista Partio en la traduko de Detlev Blanke (1990), Emil Pfeffer (1923), Arturo Baker (1908), (T. Veder [1933]) kaj la germana originalo [librofina librolisto n-ro 52], p Vd la koncernan frazon malsupre, p vl
19 2 ekzilon kaj en la somero 1850 ricevis aliron al la trezoroj de la biblioteko de la Brita Muzeo. Tiel la distingo inter la vendo de la laboro de la proleto al la kapitalisto kaj la vendo de sia laborforto, distingo fundamenta por la marksa teorio de la plusvaloro kaj de la ekspluatado, en la Manifesto ankoraŭ ne estas klare ellaborita. La posta Markso ankaŭ ne opiniis, ke la prezo de la varo laboro egalas al ĝiaj produktadkostoj, t.e. al la kostoj de la fiziologia minimumo por teni la laboriston viva. Mallonge, Markso verkis la Manifeston malpli kiel marksista ekonomikisto ol kiel komunista rikardano. Kvankam Markso kaj Engelso memorigis la legantojn pri la fakto, ke la Manifesto estas historia, plurrilate arĥaiĝinta dokumento, ili konsentis kaj subtenis la publikigon de la teksto de 1848 kun relative malmultaj notoj kaj klarigoj. 17 Ili vidis, ke ĝi estis kaj restis grava dokumento de tiu analizo, kiu distingis ilian komunismon disde ĉiuj aliaj projektoj por krei pli bonan socion. Laŭ la esenco temis pri historia analizo. En ĝia kerno ĝi estis la pruvo de la historia disvolviĝo de la socioj, speciale de la burĝa socio, kiu forŝovis siajn antaŭulojn, revoluciis la mondon kaj kiu aliflanke kun nepreco produktas la kondiĉojn por sia neevitebla dialektika forigo 18. Male ol la marksa ekonomio, la materiisma kompreno de la historio, kiu estas la bazo de la analizo, estis jam meze de la 1840-aj jaroj elformulita. Ĝi restis 17 La plej konata, kiun Lenino emfazis, estas la rimarko en la antaŭparolo de 1872, ke la Pariza Komunumo montris, ke la laborista klaso ne povas simple ekposedi la pretan ŝtatmaŝinon kaj ekfunkciigi ĝin por siaj propraj celoj. Post la morto de Markso, Engelso aldonis la piednoton, kiu modifas la unuan frazon de Parto 1 en la senco ke la antaŭhistoriaj socioj estas esceptitaj el la ĝenerala valido de la klasbatalo. Sed nek Markso nek Engelso perdis sian tempon per komentado aŭ modifado de la ekonomiaj teksteroj de la dokumento. Ĉu Markso kaj Engelso efektive pensis pri iom pli granda prilaboro aŭ kompletigo de la Manifesto (antaŭparolo al la germana eldono de 1883), oni rajtas pridubi. Kun la morto de Markso la hipoteza projekto de prilaboro malaperis. 18 Originale: Aufhebung, t.e. nuligo, forigo, kaj samtempe konservado en nova kunteksto. -vl 19
20 2 en la postaj jaroj en sia esenco senŝanĝa. 19 En tiu rilato la Manifesto estis jam dokumento, kiu difinis la marksismon. Ĝi enkorpigis la historian vizion, kies ĝeneralaj konturoj restis ankoraŭ plenigotaj per la pli ampleksa analizo. 19 Kp parton 2 de la Manifesto: ( Ĉu necesas profundaj ekkonoj por kompreni, ke kun la vivkondiĉoj de la homoj, kun iliaj sociaj rilatoj, kun sia socia estado ŝanĝiĝas ankaŭ iliaj konceptoj, opinioj kaj nocioj, per unu vorto ankaŭ ilia konscio? [malsupre, p. 85 -vl] kun la koncerna tekstero en: Antaŭparolo al la Kritiko de la politika ekonomio ( Ne estas la konscio de la homoj kiu determinas ilian eston, sed inverse ilia socia esto kiu determinas ilian konscion. ) [librofina librolisto n-ro 43, p vl] 20
21 3 Kiel la Komunista Manifesto efikos al leganto, kiu nun ekvidas ĝin por la unua fojo? La nuntempa leganto tute ne povas resti indiferenta al la pasia konvinko, al la koncentrita koncizeco, al la intelekta kaj stila forto de tiu miriga pamfleto. Ĝi estas verkita kvazaŭ en unu sola krea erupcio, en koncizaj frazoj, kiuj preskaŭ per si mem ŝanĝiĝas en la neforgeseblajn aforismojn, kiuj konatiĝis multe trans la mondo de politikaj debatoj: de la unua fantomo hantas en Eŭropo la fantomo de komunismo ĝis la lasta La proletoj per ĝi [la revolucio] povas perdi nenion ol siajn ĉenojn. Ili povas gajni mondon. Nekutime por germana teksto el la 19-a jarcento, ĝi konsistas el mallongaj, apodiktaj frazoj 20 el plej ofte maksimume kvin linioj; nur en kvin okazoj el pli ol 200 ĝi estas pli ol 15 linioj. Sendepende de tio, kio ĝi povas esti krome, la Komunista Manifesto kiel politika retoriko havas preskaŭ biblian lingvopotencon. Mallonge, ĝia deviga forto kiel literaturo apenaŭ kontesteblas. 21 Sed kio sendube ankaŭ mirigos la nuntempan leganton, estas la notinda diagnozo de la revolucia karaktero kaj de la revolucia elano de la burĝa socio. Ĉe tio ne temas simple pri tio, ke Markso agnoskis kaj anoncis la eksterordinarajn atingojn kaj la viglecon de socio, kiun li abomenis tre mirige por pli ol unu posta defendanto de la kapitalismo kontraŭ la ruĝa danĝero. Decida estas, ke la mondo ŝanĝita de la kapitalismo, kiun li en la jaro 1848 priskribis en teksteroj de malluma, lakona elokvento, estas nepretervideble la mondo, en kiu ni 150 jarojn poste vivas. Ŝajnas strange, ke la politike sufiĉe malrealisma optimismo de du revoluciuloj 28- kaj 30-jaraj pruviĝis la plej daŭrema forto de la Manifesto. Ĉar 20 Frazoj logike nerefuteblaj. -vl 21 Pri stilanalizo vd S. S. Prawer, Karl Marx and World Literature, Oksfordo Novjorko Melburno, 1978, p. 148s. La tradukoj de la Manifesto al mi konataj tamen ne posedas la literaturan forton de la germana originalo.
22 3 kvankam la fantomo de komunismo efektive hantis politikistojn kaj kvankam Eŭropo trairis longan periodon de ekonomiaj kaj sociaj krizoj kaj staris proksime al la plej granda kontinenta revolucio de sia historio, simple ne ekzistis sufiĉa kialo por la konvinko eldirita en la Manifesto, ke la momento por faligi la kapitalismon estas tuj venonta ( do ĉar la germana burĝa revolucio povas esti nenio alia ol la rekta antaŭludo al proletara revolucio ) 22. Male. Kiel ni hodiaŭ scias, la kapitalismo troviĝis tiutempe antaŭ la unua erao de sia triumfa mondvastiĝo. Du aferoj donas al la Manifesto ĝian trafan forton. La unua estas ĝia vizie longa vido jam komence de la triumfo de la kapitalismo, ke tiu produktadmaniero ne estas daŭrigebla, stabila, la fino de la historio, sed pasanta fazo en la historio de la homaro, kiu kiel ĝiaj antaŭintoj estos deŝovota de alispeca socio (escepte se tiu limigo en la Manifesto estas nur malofte konsiderata ĝi finiĝas per la komuna pereo de la batalantaj klasoj ). La dua estas ĝia kompreno de la neeviteblaj longtempaj historiaj tendencoj de la kapitalisma evoluo. La revolucianta potenco de la kapitalisma ekonomio jam evidentis Markso kaj Engelso ne asertis esti ekkonintaj tion solaj. Ekde la Franca Revolucio kelkaj el la tendencoj, kiujn ili konstatis, jam klare efikis ekzemple sendependaj, preskaŭ nur aliancaj provincoj kun malsamaj interesoj, leĝoj, registaroj kaj doganaĵoj pereis favore al naciaj ŝtatoj kiuj havas unu registaron, unu leĝon, unu nacian klasintereson, unu doganlimon. Tamen tio, kion la burĝaro fine de la 1840-aj jaroj estis atinginta, estis esence pli modesta ol la miraklaĵoj, kiun la Manifesto atribuis al ĝi. Ĉar la mondo ĉirkaŭ 1850 produktis ne pli ol tunojn da ŝtalo (el kiuj preskaŭ 70 elcentoj en Anglujo) kaj disponis pri malpli ol kilometroj da fervojoj (el kiuj du trionoj en Anglujo kaj Usono). Historiistoj povis facile pruvi, ke eĉ en Anglujo la industria revolucio (nocio, kiun pre- 22 Malsupre, p vl 22
23 3 cipe Engelso ekde 1844 uzis 23 ) antaŭ la 1850-aj jaroj apenaŭ kreis industrian aŭ eĉ precipe urbe stampitan landon. Markso kaj Engelso ne priskribis la mondon, kiun la kapitalismo en 1848 jam transformis, sed antaŭdiris, kia ĝi devis transformiĝi laŭ siaj propraj leĝoj. Ni vivas hodiaŭ en mondo, en kiu tiu transformado grandparte okazis, kvankam la leganto de la Manifesto en la tria jarmilo de la Okcidenta kalendaro devas konstati, ke ĝi ekde 1998 ankoraŭ pli progresis. Plurrilate ni povas vidi la forton de la prognozoj faritaj en la Manifesto eĉ pli klare, ol tio eblis al la generacioj inter 1848 kaj hodiaŭ. Ĉar ĝis la revoluciado de la transport- kaj komunik-vojoj post la Dua Mondmilito la tutmondigo de la produktado, la kosmopolita formado de la produktado kaj konsumado de ĉiuj landoj havis limojn. Ĝis la 1970-aj jaroj la industriigo restis precipe limigita al la landoj de sia origino. Kelkaj marksismaj skoloj povis eĉ aserti, ke la kapitalismo, almenaŭ en sia imperiisma formo, anstataŭ devigi ĉiujn naciojn alproprigi al si la produktadmanieron de la burĝaro, se ili ne volas perei 24, laŭ sia naturo eternigas aŭ eĉ kreas la subevoluon en la tiel nomata Tria Mondo. Dum triono de la homaro vivis en ekonomiaj sistemoj de sovetkomunisma tipo, povis ŝajni, ke la kapitalismo neniam sukcesos devigi ĉiujn naciojn mem fariĝi burĝoj 25 La burĝaro, laŭ ili, ne kapablos krei mondon laŭ sia propra imago 26. Kaj ŝajnas, ke ĝis la 1960-aj jaroj ankaŭ ne realiĝis la antaŭdiro de la Manifesto, ke la kapitalismo alportas kun si la detruadon de la familio eĉ ne en la progresintaj okcidentaj landoj, en kiuj hodiaŭ proksimume la duono de ĉiuj infanoj naskiĝas aŭ edukiĝas de solaj patrinoj kaj la duono de ĉiuj mastrumejoj en la grandurboj estas unupersonaj. 23 En Die Lage Englands. Das 18. Jahrhundert [La situacio de Anglujo. La 18-a jarcento], MEW 1, p Malsupre, p vl 25 Saml. -vl 26 Saml. -vl 23
24 3 Mallonge, tio, kio en la jaro 1848 al senantaŭjuĝa leganto povis ŝajni kiel revolucia retoriko aŭ, en la plej bona kazo, kiel logika prognozo, hodiaŭ legeblas kiel konciza priskribo de la kapitalismo fine de la 20-a jarcento. Pri kiu alia dokumento de la 1840-aj jaroj tio direblas? 24
25 4 Fine de la jarmilo ni do ne povas alie ol perpleksiĝi pri la akra vizio de tiam ankoraŭ en fora estonteco troviĝanta vere tutmonda kapitalismo, tia kian ni renkontas en la Manifesto, sed same perplekse ni devas aliflanke konstati la neokazon de kroma el ĝiaj prognozoj. Intertempe evidentas, ke la burĝaro en la proletaro ne produktis antaŭ ĉio siajn proprajn entombigistojn. Ĝia pereo kaj la venko de la proletaro ne pruviĝis same neeviteblaj. La kontraŭeco inter la du duonoj de la analizo de la Manifesto en la sekcio Burĝaro kaj proletaro bezonas post 150 jaroj pli da klarigoj ol tempe de la festo de centjariĝo de la Manifesto. La problemo ne troviĝas en la marksa kaj engelsa vizio de kapitalismo, kiu transformas la plej multajn homojn, kiuj perlaboras sian monon en tiu ekonomia formo, nepre en virojn kaj virinojn kiuj, por certigi sian vivtenadon, devas trovi dungon por ricevi salajron. Tia evoluo sendube okazis, kvankam certaj ricevantoj de enspezoj, kiuj estas oficiale deklaritaj kiel dungitoj kun fiksa salajro ekzemple en la gvidaj pintoj de entreprenoj, ne estas plu konsidereblaj kiel parto de la proletaro. La problemo troviĝas ankaŭ ne esence en ilia konvinko, ke la plej granda parto de la laboranta loĝantaro konsistos el industrilaboristoj. Kvankam Britio kiel lando, en kiu la salajrataj manlaboristoj estis la absoluta plimulto de la loĝantaro, restis escepto, tamen la evoluo de la industria produktado postulis dum la tuta jarcento post la apero de la Manifesto amasan kaj kreskantan aplikadon de manlaboro. Tio estas en la moderna kapitalintensa, altteĥnika produktado sendube jam ne la kazo, jen evoluo ne antaŭvidita en la Manifesto, kvankam Markso mem en siaj pli maturaj ekonomiaj esploraĵoj efektive prezentis la eblan evoluon de pli kaj pli 27 senlabora ekonomio almenaŭ en postkapitalisma erao. 27 Kp ekz-e la diskuton pri fiksa kapitalo kaj la disvolvado de la sociaj produktadfortoj en la Manuskriptoj de Karl Marx: Grundrisse der
26 4 Eĉ en la malnovaj industriekonomioj de la kapitalismo la elcentaĵo de dungitoj en la produktanta industrio restis ĝis en la 1970-aj jaroj stabila, kun la escepto de Usono, kie la malkresko komenciĝis iom pli frue. Kun tre malmultaj esceptoj kiel Anglujo, Belgio kaj Usono en la jaro 1970 la industrilaboristoj estis verŝajne pli alta parto de la tuta laboranta loĝantaro de la mondo industria kaj industriiĝanta ol iam ajn antaŭe. Ĉiukaze la faligo de la kapitalismo, tia kia ĝi estis antaŭdirita de la Manifesto, ne baziĝis sur la antaŭa transformiĝo de la plimulto de la laboranta loĝantaro en proletaron. La prognozo estis pravigita pli ĝuste per la supozo, ke la proletaro pro sia pozicio en la kapitalisma ekonomio laŭ sia organiziteco kiel necesa politika klasmovado povis transpreni la gvidadon de la malkontentaj ceteraj klasoj kaj arigi tiujn malantaŭ si kaj tiel transpreni la politikan potencon kiel la memstara movado de la giganta plimulto en la intereso de la giganta plimulto. La proletaro, laŭ tio, leviĝos al nacia klaso, konsistigas sin mem kiel nacion. Ĉar la kapitalismo ne estis faligita, ni emas forĵeti tiun prognozon. Kio en la jaro 1848 ŝajnis tute ekskludita: La politikaj kondiĉoj de preskaŭ ĉiuj eŭropaj kapitalismaj landoj estis ankoraŭ transformotaj per la supreniro de la organizitaj politikaj movadoj, kiuj apogas sin sur la klaskonscia laborista klaso klaso, kiu ekster Britio tiam apenaŭ aperis. Sed socialistaj kaj labor- istaj partioj estiĝis en la plej multaj partoj de la evoluinta mondo dum la 1880-aj jaroj, fariĝis amaspartioj en ŝtatoj kun demokratia voĉdonrajto, al kiu ili estis tiom multe kontribuintaj. En kaj post la Unua Mondmilito sekvis branĉo de la proletaraj partioj la revolucian vojon de la bolŝevistoj, dum alia fariĝis la portanta kolono de la demokratiigita kapitalismo. La bolŝevista branĉo havas hodiaŭ en Eŭropo apenaŭ ian gravecon aŭ la partioj de tiu tipo asimiliĝis al la socialdemokrataro. La socialdemokrataro en la kom- preno de Aŭgusto Bebelo aŭ de Clement Attlee troviĝas en la 1990-aj jaroj en retroiraj bataloj. Kaj tamen, en la momento de la redaktado de tiuj 26 Kritik der Politischen Ökonomie (Rohentwurf ), Berlino, 1953, p. 586s.
27 4 ĉi linioj (1997) la posteuloj de la socialdemokrataj partioj de la Dua Internacio, kelkfoje sub sia origina nomo, partoprenas en ĉiuj eŭropaj ŝtatoj la registaron escepte de Hispanio kaj Germanujo, kie ili tamen en la pasinteco konsistigis la registaron kaj verŝajne tion ankaŭ ree faros. Mallonge, malĝustis ne la prognozo de la Manifesto pri la centra rolo de la politikaj movadoj, kiuj apogas sin sur la laborista klaso (kaj kiuj parte kiel la brita, nederlanda, norvega, aŭstralia kaj novzelanda laboristaj partioj portas daŭre sian klasan nomon). Malĝustis la aserto: El ĉiuj klasoj, kiuj hodiaŭ alfrontas la burĝaron, nur la proletaro estas vere revolucia klaso, kies neevitebla sorto, jam ennaskita en la naturo kaj la evoluo de la kapitalismo, konsistas laŭ Markso kaj Engelso en faligo de la burĝaro: Ties pereo kaj la venko de la proletaro estas same neeviteblaj. Eĉ en la fifamaj malsatjaroj post 1840, la meĥanismo, kiu devis certigi tion, nome la nepra paŭperiĝo de la laboristoj 28, ne estis tute konvinka escepte sub la tiutempe ankaŭ ne konvinka supozo, ke la kapitalismo troviĝas en sia lasta krizo kaj ĝia falo estas tuj okazonta. La meĥanismo estis duobla. Apud la efikoj de la paŭperiĝo al la movado de la laboristoj montriĝis, ke la burĝaro estis nekapabla regi, ĉar ĝi estis nekapabla certigi al sia sklavo la ekzistadon eĉ ene de lia sklaveco, ĉar ĝi estis devigata lasi lin sinki al situacio, en kiu ĝi devas nutri lin anstataŭ esti nutrata de li. Do, anstataŭ perlabori la profiton, kiu pelis la motoron de la kapitalismo, la laboristoj forkonsumis ĝin. Sed, vide al la gigantaj ekonomiaj resursoj de la kapitalismo, kiun la Manifesto tiom imprese prezentas, kial estus neevitebla, ke la kapitalismo por la plej granda parto de sia laboranta klaso povu certigi eĉ ne plej mo- 28 Paŭperismo (angle: pauperism) kaj malriĉeco (angle: poverty) ne estu komprenataj sinonime. ( Paŭpero estas senrimeda persono, kiu estas subtenata per almozoj aŭ per publikaj atribuaĵoj tiel la difino en Chamber's 20 th Century Dictionary.) 27
28 4 destan vivnivelon? Aŭ kial estus neevitebla, ke ĝi ne povos starigi prizorgan sistemon? Aŭ ke la paŭperismo evoluos eĉ pli rapide ol loĝantaro kaj riĉaĵo? 29 Se la kapitalismo havis antaŭ si longan vivon kio baldaŭ post 1848 evidentiĝis, tiam tio ne devis okazi kaj tio ankaŭ ne okazis. El la vizio prezentita en la Manifesto pri la historia evoluo de la burĝa socio inkluzive de la laboranta klaso, kiu estas de ĝi kreita, ne nepre rezultis la konkludo, ke la proletaro faligos la kapitalismon kaj per tio liberigos la vojon por la komunismo, ĉar vizio kaj konkludo ne estis derivita el la sama analizo. La celo de la komunismo, kiun Markso faris sia, eĉ antaŭ ol fariĝi marksisto, ne estis derivita el la esenco kaj evoluo de la kapitalismo, sed el filozofio kaj lastanalize esĥatologia argumento pri la naturo kaj la sorto de la homoj. La ideo ekde tiu momento por Markso baza, ke la proletaro estas klaso, kiu ne povas liberigi sin mem sen samtempe liberigi la socion kiel tutaĵon, aperas unue kiel filozofia derivaĵo kaj ne kiel rezulto de observado. 30 George Lichtheim esprimis tion jene: La proletaro aperas en la skribaĵoj de Markso unuafoje kiel la socia forto necesa por realigi la celojn de la germana filozofio, tiajn kiaj Markso vidis ilin en la jaroj La pozitiva ebleco de la germana emancipiĝo troviĝas skribis li en la Enkonduko al la Kritiko de la hegela jurfilozofio en la formiĝo de klaso kun radikalaj katenoj, de klaso, kiu estas la dissolvo de ĉiuj klasoj, de sfero, kiu posedas universalan karakteron per siaj universalaj suferoj, 29 Estas paradokse: La marksa argumentado el la jaro 1848 estas hodiaŭ ekz-e de kapitalistoj kaj registaroj, kiuj vetas pri la libera merkato grandparte uzata por pruvi, ke la ekonomioj de la ŝtatoj, kies malneta enlanda produkto seninterrompe ĉiujn kelkajn jarojn duobliĝas, bankrotus, se ili ne forigus la sistemon de transigaj pagoj (la prizorgoŝtaton ktp), kreitan en pli malriĉaj tempoj kaj per kiu tiuj, kiuj ricevas enspezojn per sia laboro, vivtenas la homojn nekapablajn labori. 30 Leszek Kolakowski: Main Currents of Marxism, vol. 1: The Founders, Oksfordo,1978, p George Lichtheim: Marxism, Londono, 1964, p
29 4 kaj ne pretendas apartan rajton, ĉar al ĝi ne estas farata aparta maljusto, sed la maljusto ĝenerale La dissolvo de la socio kiel aparta stato estas la proletaro La emancipiĝo de la germano estas la emancipiĝo de la homo. La kapo de tiu emancipiĝo estas la filozofio, ĝia koro la proletaro. La filozofio ne povas realiĝi sen la dialektika nuligo 32 de la proletaro, la proletaro ne povas dialektike nuliĝi ( sin aŭfhebi ) sen la realigo de la filozofio. 33 En tiu tempo Markso sciis pri la proletaro apenaŭ pli ol ke ĝi komenciĝas nur estiĝi por Germanujo per la enrompiĝanta industria movado, kaj ĝuste en tio troviĝis ĝiaj resursoj kiel liberiga forto, ĉar malsame ol la malriĉaj amasoj de la tradicia socio ĝi estis la ido de la akuta dissolvo de la socio kaj pro tio ĝia ekzisto anoncis la dissolvon de la ĝisnuna mondordo. Li sciis eĉ ankoraŭ malpli pri la laboristaj movadoj, sed kompense tiom pli pri la historio de la Franca Revolucio. En Engelso li trovis kunulon, kiu enkondukis en la partnerecon la nocion industria revolucio, komprenon de la vigleco de la kapitalisma ekonomio, tia kia ĝi jam ekzistis en Anglujo, kaj la komencojn de ekonomia analizo, 34 kio entute kondukis al tio, ke li profetis estontan revolucion farendan de konkreta laborista klaso, pri kiu li, ĉar li estis komence de la 1840-aj jaroj en Anglujo vivinta kaj laborinta, ankaŭ tre multe sciis. La proksimiĝoj de Markso kaj Engelso al la proletaro kaj al la komunismo kompletigis unu la alian. La samo validis pri ilia nocio de klasbatalo kiel motoro de la historio, ĉe Markso grandparte derivita el la esplorado de la periodo de la Franca Revolucio, ĉe Engelso el la sperto de sociaj movadoj 32 Alia esprimo por la germana Aufhebung, dialektika nuligo : aufhebo, kiu signifas samtempe nuligon kaj konservadon sur nova nivelo. -vl 33 Karlo Markso: Kontribuaĵo al la kritiko de la hegela jurfilozofio, Enkonduko. [ ] MAS, 2010 (librofina librolisto n-ro 44), p vl La vorto stato estas hodiaŭ erariga, pro tio mi preferas en la angla ĉi tie la tradukon de Lichtheim (l.c.), kiu tradukas ĝin per klaso. 34 Publikigita kiel Umrisse einer Kritik der Nationalekonomie (Konturoj de kritiko de la nacia ekonomio), en: MEW 1, p
30 4 en Anglujo post Ne estas surprizo, ke ĉe ili (laŭ Engelso) montriĝis kompleta kongruo sur ĉiuj teoriaj kampoj. 35 Engelso kunportis la elementojn de modelo, kiu demonstris la ŝanceliĝantan kaj memstabiliĝantan naturon de la efikmanieroj de la kapitalisma ekonomio antaŭ ĉio la konturojn de teorio de la ekonomiaj krizoj 36, kaj empirian materialon pri al supreniro de la brita laborista movado kaj pri la revolucia rolo, kiun ĝi povas ludi en Britio. En la jaroj post 1840 la konkludo, ke la socio troviĝas antaŭ tuj estonta revolucio, ne estis tute senbaza, ankaŭ ne la prognozo, ke la laborista klaso, malgraŭ sia nematureco, staros ĉe ĝia pinto. Malmultajn semajnojn post la apero de la Manifesto movado de parizaj laboristoj faligis la monarĥion kaj donis por la duona Eŭropo la signalon de la revolucio. Malgraŭ ĉio, la tendenco de la kapitalisma evoluo, produkti esence revolucian proletaron, ne dedukteblis el la analizo de la internaj leĝoj de la kapitalisma evoluo. Tio estis ja ebla konsekvenco de tiu evoluo, sed nenio pruvis, ke ĝi estis la sole ebla. Ankoraŭ malpli pruveblis, ke sukcesa faligo de la kapitalismo fare de la proletaro nepre liberigos la vojon al komunisma evoluo. (La Manifesto asertis nur, ke ĝi tiam enkondukos la procezon de tre iom-post-ioma ŝanĝo. 37 ) La ideo de Markso pri proletaro, kiu laŭ sia esenco estas destinita liberigi la homaron kaj per sia faligo de la kapitalismo ĉesigi la klasan regadon, esprimas esperon, kiun li enigis en sian analizon de la kapitalismo, 35 Friedrich Engels: Zur Geschichte des Bundes der Kommunisten (Frederiko Engelso: Kontribuaĵo al la historio de la Ligo de Komunistoj), MEW 21, p Umrisse einer Kritik der Nationalökonomie (Konturoj de kritiko de nacia ekonomio ), MEW 1, p Tio ŝajnas esti derivita el radikalaj britaj aŭtoroj, antaŭ ĉio de John Wade: History of the Middle and Working Classes (Londono, 1835), kiun Engelso en tiu kunteksto referencas. 37 Tio fariĝas ankoraŭ pli klara ĉe la formuladoj de Engelso en du tekstoj, kiuj estas envere antaŭskizoj por la Manifesto: Entwurf eines Kommunistischen Glaubensbekenntnisses (Skizo de Komunista Kredkonfeso), MEW 4, p , kaj Principoj de komunismo (en: Karlo Markso, Frederiko Engelso: Tezoj pri Fojerbaĥo; Principoj de komunismo kaj aliaj verketoj [librofina listo de MAS-libroj n-ro 25], p vl). 30
31 4 sed ĝi ne estas konkludo, kiun tiu analizo devigas. Sed aliflanke, tio kio ja sen ajna dubo povis rezulti el la analizo de la kapitalismo en la Manifesto, ĉefe se ĝi estas kompletigita per la marksa analizo de la ekonomia koncentriĝo, kiun la Manifesto apenaŭ mencias, estis pli ĝenerala kaj malpli specifa konkludo pri la memdetruaj fortoj kiuj estas ennaskitaj en la kapitalisma evoluo. Tiu devas nepre iam atingi punkton kaj tion en la jaro 1998 vidas certe ne nur marksistoj tiel, ĉe kiu la burĝaj produktad- kaj cirkulad-kondiĉoj, la burĝaj proprietkondiĉoj, la moderna burĝa socio, kiu elsorĉis tiom potencajn produktad- kaj cirkuladrimedojn, similas al la majstro sorĉisto, kiu jam ne kapablas regi la subterajn potencojn, kiujn li elsorĉis La burĝaj rilatoj fariĝis tro malvastaj por enteni la riĉaĵon de ili kreitan. 38 Ekzistas bonaj kialoj por supozi, ke la imanentaj kontraŭdiroj de merkatsistemo, kiu baziĝas sur nenia alia ligo inter homo kaj homo ol la nuda intereso, ol la sensensa 'kontanta pago', de sistemo de ekspluatado kaj de senlima akumulado neniam supereblos; ke la evoluo de tiu sistemo, kiu altmezure tendencas al malstabiliĝo, kondukos al stato, kiun oni jam ne povas nomi kapitalismo. Aŭ, por citi la malfruan Markson, kiam la centralizado de la produktadrimedoj kaj la sociigo de la laboro atingas punkton, kie ili fariĝas neakordigeblaj kun sia kapitalisma ŝelo. Tiu estas krevigata.. 39 Ne gravas, kian nomon oni donas al la sekvantaj kondiĉoj. Sed kiel la efikoj de la eksplodanta ekspansio de la mondekonomio sur la tutmonda medio montras, ili devas ricevi radikalan rompon: la forlason de la ĝisnuna privata dispono pri la produktadrimedoj favore al mondskala socia dispono. Estas ekstreme malverŝajna, ke tia postkapitalisma socio similos al la tradiciaj modeloj de socialismo aŭ eĉ al la reale ekzistanta socialismo de 38 Malsupre p vl 39 El la punkto 7 en la 24-a ĉapitro en: La kapitalo, vol. 1: Historia tendenco de la kapitalisma akumulado, Karlo Markso: La kapitalo [ ], vol. 1 (librofina listo de MAS-libroj n-ro 68), p
32 4 la soveta erao. Kiajn formojn ĝi alprenos kaj ĝis kiom ili povus enkorpigi la humanismajn valorideojn de la komunismo reprezentataj de Markso kaj Engelso, tio dependus de la politika ago kiu alkondukos tiun ŝanĝon. Ĉar politika ago estas laŭ la literoj de la Manifesto esence grava por la elformado de la historia ŝanĝo. 32
33 5 Laŭ marksisma kompreno, sendepende de tio, kiel ni priskribas tiun historian momenton, en kiu la kapitalisma ŝelo estas krevigata, la politiko ludos esencan rolon. La Manifesto estis unuavice komprenata kiel dokumento de historia nepreco, kaj efektive granda parto de ĝia forto rezultis el la optimismo, kiun ĝi donis al siaj legantoj: La kapitalismo, laŭ tio, estas neeviteble kondamnita esti entombigita de la entombigistoj, kiujn ĝi mem produktis, kaj nun kaj en nenia alia erao de la historio maturiĝas la kondiĉoj por emancipiĝo. Tamen kaj kontraŭ tre vastiĝinta ideo necesas reteni: En la mezuro, en kiu la Manifesto eliras de la ideo, ke historia ŝanĝo estas alkondukata de homoj, kiuj faras sian propran historion, ĝi ne estas determinisma dokumento. La tomboj ne malfermiĝas per si mem, ili estas ŝovelendaj de homoj. Ia determinismo estas tamen elvokata de la Manifesto mem. Oni asertis, ke Engelso pro sia naturo tendencis pli al determinismo ol Markso, kun gravaj konsekvencoj por la evoluo de la marksa teorio kaj por la marksisma laborista movado post la morto de Markso. Sed kvankam oni citis la proprajn pli fruajn skizojn de Engelso mem kiel pruvon de tio, 40 tiu kompreno ne eblas en la teksto de la Manifesto mem. Tie, kie ĝi forlasas la nivelon de historia analizo kaj enpaŝas la estantecon, ĝi estas dokumento de alternativoj, de politikaj eblecoj kaj ne de verŝajnecoj aŭ eĉ de certecoj. Inter hodiaŭ kaj la neantaŭdirebla momento, en kiu dum la paso de la evoluo ni havos asocion, kie la libera evoluo de ĉiu estas la kondiĉo por la libera evoluo de ĉiuj 41, troviĝas la spaco de politika agado. Historia ŝanĝo per socia praktiko, per kolektiva agado, jen la kerna ideo. La Manifesto vidas la evoluon de la proletaro kiel la organiziĝo de la proletoj al klaso kaj per tio al politika partio. La konkero de la politika 40 George Lichtheim, l.c., p Malsupre p vl
Lingva diverseco kaj la internaciigo de la universitatoj en Eŭropo 1
Pri medicina terminologio en Esperantujo:
Kiel ĝi funkcias, kiel vi kontribuas
KVINDEK JAROJ POST MONTEVIDEO. Enkonduko
La Perdita Princino de Oz De Baum, L. Frank (Lyman Frank), 1856 1919 Ilustrita de Neill, John R. (John Rea), 1877 1943 Tradukita el la Angla al Esperanto de Broadribb, Donald (Donald Richard), 1933 Unue
SESA VOLUMO. (rekonstuita sen bildoj) ĈAPITRO 12 KALOCSAY LA REDAKTORO
OMAĜE AL Kálmán Kalocsay El Abaújszántó ĝis Esperanta Parnaso SESA VOLUMO (rekonstuita sen bildoj) 12.1 Enkonduko ĈAPITRO 12 KALOCSAY LA REDAKTORO Kalocsay ankaŭ kiel redaktoro plenumis nemezureblan laboron.
TITOLPAĜO B.TRAVEN LA MORTULA ŜIPO
TITOLPAĜO B.TRAVEN LA MORTULA ŜIPO La rakonto de usona maristo PRI LA TRADUKO Tradukis Cezar (Hans-Georg Kaiser) laŭ la unua eldono el la jaro 1926, Büchergilde (librogildo) Gutenberg Berlino Lingve kontrolis
WikiTrans: La angla Vikipedio en Esperanto
WikiTrans: La angla Vikipedio en Esperanto Eckhard Bick GrammarSoft ApS & Suddana Universitato eckhard.bick@mail.dk Resumo: WikiTrans estas tradukprojekto kaj retejo por tradukita(j) Vikipedio(j). Uzante
Chapter 5. Vojaĝu kun Zam (A basic course)
Chapter 5 Vojaĝu kun Zam 1 10 (A basic course) Introduction...2 Vojaĝo 0 (nul) - Zam, via kunvojaĝanto, prezentas sin...3 Vojaĝo 1 (unu) - Bonvenon al Kairo!...4 Vojaĝo 2 (du) - Bonvenon al Novjorko!...5
UNU RINGO ILIN REGAS
1 Aleksander Korĵenkov UNU RINGO ILIN REGAS J. R. R. Tolkien en Esperanto Ĉi tiu libro estas elŝutita el la Kiosko de Sezonoj http://esperanto.org/ondo/libroj/libroj.php Mi sidas apud fajr, pensante pri
Esperanto. en Danio. Speciala numero septembro 2009
Esperanto en Danio Speciala numero septembro 2009 Ivo Lapenna 5.11.1909 15.12.1987 Ivo Lapenna Biografiaj Notoj Biografiaj Notoj estas publikigita en la internacia kultura kaj informa revuo Horizonto n
Tiusence oni povas diri ke la preparoj tre bone progresas. Ni jam. ŭropa Bulteno 1 Majo 2010, N 5 (94)
ŭropa Bulteno 1 Majo 2010, N 5 (94) La estraro de EEU aktivis en Kaiserslautern Esperanto-Vikipedio ricevis rekonon pro kresko Profesia dokumenta filmo pri E-movado Wikitrans Epokfara novaĵo Beneluksa
Pro Esperanto - Vieno Hungara Esperanto-Asocio - Budapeŝto 1990
Claude Piron El papera eldono: Pro Esperanto - Vieno Hungara Esperanto-Asocio - Budapeŝto 1990 Kovrilo de Tamás Bakos ISBN 963 571 110 7 c Claude Piron Eldonis: Pro Esperanto (Vieno) kaj Hungara Esperanto-Asocio
SOMERA ESPERANTO-STUDADO EN NITRA
Aŭgusto 2014, Numero 140 SOMERA ESPERANTO-STUDADO EN NITRA La 8-a Somera Esperanto Studado (SES) okazis inter la 12-a kaj la 20-a de julio 2014 en slovaka urbo Nitra. Partoprenis 250 personoj el 29 landoj.
MALKOVRANTA LA ĜOJON KAJ MONDON DE VERA KRISTANISMO
BAZOJ DE LA BIBLIO LERNA HELPLIBRO MALKOVRANTA LA ĜOJON KAJ MONDON DE VERA KRISTANISMO DANKAN HISTER Christadelphian Advancement Trust 49 The Woodfields, South Croydon Surrey CR2 0HJ ENGLAND Registered
KUNSIDO EN BRUSELO: AKTIVA EŬROPA CIVITANECO
Oktobro 2008, 10 (75) Karaj legantoj, Jen nova numero de Eǔropa Bulteno. Mi elkore dankas al la kontribuintoj kaj invitas vin aktive partopreni en aperado de la sekvaj numeroj de nia gazeto. Viaj kontribuoj
Belaj Aŭtunaj Tagoj. MIZUNOYoshiaki. la organo de Tokorozaŭa-Esperanto-Rondo. n-ro novembro 2010
la organo de Tokorozaŭa-Esperanto-Rondo Belaj Aŭtunaj Tagoj n-ro novembro 2010 MIZUNOYoshiaki Nuntempe daŭras belaj aŭtunaj tagoj. Konsiderante la varmegajn tagojn eĉ en la medio de septembro, ŝajnas ke
Fremdlingvo-instruado kiel publika politiko
Alta Konsilio pri Taksado de la Instrusistemo Fremdlingvo-instruado kiel publika politiko François GRIN Profesoro, Universitato de Ĝenevo Vicdirektoro, SRED N 19 Septembro 2005 Raporto verkita je la peto
Filatelo kaj Esperanto Okaze de la 110-jariĝo de Triesta Esperanto-Asocio
19 a jaro - N 131 Majo-Junio N. 5-6/2016 Malscio estas la plej granda fonto de feliĉo. Giacomo Leopardi, itala poeto (1798-1837) Grava informo! Ĵaŭdon la 16 -an de junio 2016 okazos en la Poŝta Palaco,
EŬROPA HIMNO. Al Eŭropo Teksto: Umberto Broccatelli
EŬROPA HIMNO Al Eŭropo Teksto: Umberto Broccatelli Kantu kune amikaro, ni la ĝojon festas nur, nek rivero nek montaro plu landlimoj estas nun. Ho Europo, hejmo nia, tro daŭradis la divid'. Nun brilegu
Enkonduka prelego Busano, KR, 50-a Kongreso de ILEI. Edukado al respektoplena turismo. Mireille Grosjean
Enkonduka prelego Busano, KR, 50-a Kongreso de ILEI Mireille Grosjean Edukado al respektoplena turismo En la jaro 1985 mi vizitis Japanion unuan fojon kun mia edzo kaj niaj du filinoj en la aĝo de 7 kaj
BONAJ DEMANDOJ KAJ BONAJ RESPONDOJ
BONAJ DEMANDOJ KAJ BONAJ RESPONDOJ Verkis: Majstro S. Damiko - 1 - Antaŭparolo al la kvara reviziita eldono Antaŭ ĉirkaŭ 18 jaroj grupo da budhanaj studentoj de Singapuro-Universitato venis viziti min.
NIAJ LANDAJ MOVADOJ (2)
ŭropa Bulteno 1 Julio 2010, N 7 (96) Eŭropa Esperanto-unio renovigis sian paĝaron Slovenia Esperanto-movado Aktualaĵoj pri E-D-E Irlanda partio subtenas Esperanton Renkontiĝo kun turkaj lernejanoj kaj
n ĝ ESK paĝo Se
n ĝ ESK paĝo 1 110 Se OFICIALA ORGANO DE LA AŬSTRALIA KAJ NOV-ZELANDA ESPERANTO-ASOCIOJ... Volumo 20 [3] numero 111 oktobro 2012... Presita de CMYK Colour Online en Melburno, Aŭstralio Redaktoroj: Kam
Enhavo. anoncoj. Por ĝui universalan lingvon en la estonteco, ni devas certigi, ke ni havos komunan planedon. Zendo: pensiga ludo enigma
Enhavo anoncoj anoncoj Forpasoj de David RICHARDSON kaj Gertrude NOVAK; Kie ni kongresos en 2015?; Cinderella stamps available; Would you like to be a kontaktulo?; Novaj varoj en la libroservo Por ĝui
Fundamento. La ĉielo estas blua. Kie estas la libro kaj la krajono? La libro estas sur Komentario la tablo, kaj la pri krajono la kuŝas sur la
5 Patro kaj frato. Leono estas besto. Rozo estas floro kaj kolombo estas birdo. La rozo apartenas al Teodoro. La suno brilas. La patro estas sana. La patro estas tajloro. Fundamento 6 Infano ne estas de
Internacia Kongresa Universitato Vilno 2005 IKU INTERNACIA KONGRESA UNIVERSITATO. 58a sesio. Vilno, julio Redaktis : Amri Wandel
IKU INTERNACIA KONGRESA UNIVERSITATO 58a sesio Vilno, 23-30 julio 2005 Redaktis : Amri Wandel UEA Universala Esperanto Asocio 1 Enhavo Enkonduko 3 La IKU Rektoro 4 IKU1 / AIS1 Hans Michael Maitzen / Amri
KRESKO 6 2018 majo KROATA ESPERANTISTA KOLEGARO Davido kaj Goliato Cerbumante pri malforteco de Esperanto, mi ofte vidas ĝin kiel malgrandan Davidon, kiu staras antaŭ la grandega kaj senkompata mondo,
LA ŜTONA URBO. Anna Löwenstein
La ŝtona urbo LA ŜTONA URBO Anna Löwenstein Kovrilo: junulino kun pleto (murpentraĵo el Stabia, apud Pompejo, 1an jarcenton pk). La Ŝtona Urbo Eldono de Flandra Esperanto-Ligo n-ro 23 en la serio "Stafeto"
Abonoj & Pasintaj Numeroj. Kiel kontribui al ESK. ESK paĝo Mar P.O. Box 1097 Bendigo Central Vic 3552 Australia
n OFICIALA ORGANO DE LA AŬSTRALIA KAJ NOV-ZELANDA ESPERANTO-ASOCIOJ... Volumo 21 [1] numero 112 marto 2013... Presita de CMYK Colour Online en Melburno, Aŭstralio Redaktoroj: Kam Lee, Robert Budzul kaj
Du jardekoj de Internacia Kongresa Universitato
Amri Wandel Du jardekoj de Internacia Kongresa Universitato Resumo La Internacia Kongresa Universitato (IKU), antaŭe konata kiel Internacia Somera Universitato (ISU), estas daŭra kultura manifestacio kun
Trans la Spegulo. kaj kion Alico trovis tie. de Lewis Carroll ilustrita de John Tenniel tradukita de Donald Broadribb
Trans la Spegulo kaj kion Alico trovis tie de Lewis Carroll ilustrita de John Tenniel tradukita de Donald Broadribb TRANS LA SPEGULO KAJ KION ALICO TROVIS TIE PERSONARO (Laŭ la aranĝo antaŭ la komenco
I NTERNACIA K ONGRESA U NIVERSITATO
ISBN 978 92 9017 124 9 I NTERNACIA K ONGRESA U NIVERSITATO 67-a SESIO Bonaero, Argentino 26 julio 2 aŭgusto 2014 José Antonio Vergara (red.) Universala Esperanto-Asocio Enhavo Antaŭparolo... 2 IKU 1 Jorge
BULTENO DE LA ALBANA ESPERANTO INSTITUTO
Albana Esperanto-Asocio estas jure agnoskita laŭ decido nr 3503 dato 15/02/2013 de la Juĝejo de Tirana Retpaĝo: http://esperantoshqipria.weebly.com/index.html aŭ simple: www.esperanto.net/al kaj www.esperanto.net/sq
Terminologiaj konsideroj Jan Werner K A V A - P E C H ENHAVO Antaŭparolo A. Ĝenerale pri faka apliko de Esperanto kaj pri terminologio 1. Kulturo de komunikado 2. Ĉu konflikto inter vorto kaj nocio? 3.
DELEGITARO DE EEU ĈE LA PREZIDANTO DE EŬROPA PARLAMENTO
Januaro 2010, 1 (90) DELEGITARO DE EEU ĈE LA PREZIDANTO DE EŬROPA PARLAMENTO Por festi la 150-an datrevenon de la naskiĝo de Zamenhof, Margareta Hanzlik MEP aranĝis ke delegacio de EEU renkontu prezidanton
IKU INTERNACIA KONGRESA UNIVERSITATO
IKU INTERNACIA KONGRESA UNIVERSITATO 59a sesio Florenco, Italio 29 julio 5 aŭgusto 2006 Redaktis: Amri Wandel UEA Universala Esperanto Asocio Akademioj, lingvoj kaj planlingvoj Věra Barandovská-Frank (1952),
A. RIVIER. EN RUSUJO PER ESPERANTO. MOSKVA LIBREJO "ESPERANTO". 26, Tverskaja, 26, Moskvo, Rusujo.
1 A. RIVIER. EN RUSUJO PER ESPERANTO. MOSKVA LIBREJO "ESPERANTO". 26, Tverskaja, 26, Moskvo, Rusujo. Bohemujo, F. TOPIC, Ferdinandova 11, PRAHA. Brazilio, FR. ALVES Y Ca, 166, rua do Ouvidor, RIO DE JANEIRO.
L. ZAMENHOF FUNDAMENTA KRESTOMATIO
1 de 204 01-11-2006 13:38 The Project Gutenberg EBook of Fundamenta Krestomatio, by L. Zamenhof Copyright laws are changing all over the world. Be sure to check the copyright laws for your country before
19 a jaro - N 133 Septembro - Oktobro
19 a jaro - N 133 Septembro - Oktobro N. 9-10/2016 Junularo ne bezonas predikojn. Junularo bezonas ekzemplojn de honesteco, kohereco kaj altruismo. Alessandro Pertini, ĵurnalisto, politikisto (1896-1990)
PROGRAMO DE LA ANTAŬKONGRESO PRETA
Februaro 2014, Numero 135 PROGRAMO DE LA ANTAŬKONGRESO PRETA La Loka Kongresa Komitiato de la 10-a kongreso de EEU decidis ke lige al la kongreso okazos ankaŭ antaŭkongreso kun pure turisma enhavo, kies
Tarzan de la Simioj. Elangligis Donald J. HARLOW. de Edgar Rice BURROUGHS
Tarzan de la Simioj Elangligis Donald J. HARLOW de Edgar Rice BURROUGHS 2 Enhavtabelo 01. Sur la maron 003 02. La sovaĝa hejmo 008 03. Vivo kaj morto 013 04. La simioj 016 05. La blanka simio 020 06. Ĝangalaj
Internacia Kongresa Universitato Vilno 2005 IKU INTERNACIA KONGRESA UNIVERSITATO. 58a sesio. Vilno, julio Redaktis : Amri Wandel
IKU INTERNACIA KONGRESA UNIVERSITATO 58a sesio Vilno, 23-30 julio 2005 Redaktis : Amri Wandel UEA Universala Esperanto Asocio 1 Enhavo Enkonduko 3 La IKU Rektoro 4 IKU1 / AIS1 Hans Michael Maitzen / Amri
LEGOLIBRETO V. Estu indulgema al mia laboro. Jindřiška Drahotová
LEGOLIBRETO V. El E-eretoj kolektitaj el diversaj lokoj por karaj amikoj ni preparis tiun ĉi Legolibreton jam kvinan en la vico. Ĝi ne pretendas ian profesian sperton, nur volas doni ion por legi kaj amuzi.
BONA ESPERO Revuo de la Esperanto- Asocio de Suda Afriko Numero
BONA ESPERO Revuo de la Esperanto- Asocio de Suda Afriko Numero 1 2008 La Redaktoro Kontribuaĵojn sendu papere (prefere maŝinskribite), aŭ en elektronika formato al la redaktoro: Poŝte: Johan KÖHLER P.O.
ROBINSONO KRUSO. lia vivo kaj strangaj, mirindegaj aventuroj. Verkita de Daniel Defoe. Tradukis en 1908 Pastro A. Krafft
ROBINSONO KRUSO lia vivo kaj strangaj, mirindegaj aventuroj Verkita de Daniel Defoe Tradukis en 1908 Pastro A. Krafft 1 ROBINSONO KRUSO lia vivo kaj strangaj, mirindegaj aventuroj Verkita de Daniel Defoe
MALFERMITA INTERRELIGIA FORUMO EN NITRO
Septembro 2016, Numero 163 MALFERMITA INTERRELIGIA FORUMO EN NITRO Unu el celoj de la 101-a Universala Kongreso (UK) de Esperanto estis malfermi pere de tri akompanaj malfermitaj fakaj aranĝoj nian movadon
Robinsono Kruso Danielo Defo Tradukita de A. Krafft
Robinsono Kruso Danielo Defo Tradukita de A. Krafft Pri la e-libro Ĉi tiu e-libro estas adaptita el Robinsono Kruso, lia vivo kaj strangaj, mirindegaj aventuroj, anglalingva verko de Danielo Defo (Daniel
Ü Ü Ü. novembro 2017 / n-ro 130
tempo Gazeto de Kroata Esperanto-Ligo Časopis Hrvatskog saveza za esperanto novembro 2017 / n-ro 130 Ü Ü Ü Ü Grandioza atingo de Esperanto ĉe EU-fondaĵo Vodnikova 9 ĉu nia oficejo kaj turisma ejo? Internacia
UNESKO. Amaskomunikilaro: Operacia purigo UNESKO. Julio-Septembro 2017 n o 2. En La Internacia Lingvo Esperanto 联合国教科文组织信使杂志 ( 世界语版 )
Kuriero UNESKO En La Internacia Lingvo Esperanto 联合国教科文组织信使杂志 ( 世界语版 ) Amaskomunikilaro: Operacia purigo Julio-Septembro 2017 n o 2 UNESKO Organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj por Edukado, Scienco kaj Kulturo
13 a jaro Julio - Aúgusto 2010
13 a jaro Julio - Aúgusto 2010 Numeroj 7-8 Libroj utilas por montri al homo, ke liaj ideoj, ŝajne tiom originalaj, neniel fine estas tiaj. Abraham Lincoln (1809-1865) Mongolio. Lando de Hunoj. La mita
preskaň netrarigardebla. La bazo problemo de la kuracado per tiuj substancoj restas iliaj relative alta tokseco, malbona stomaka tolero, kaj per tio
MEDICINISTAJ INFORMOJ - cirkulero de ĉeĥaj esperantistoj - medicinistoj, farmaciistoj, geflegistoj kaj ruĝkrucanoj. Eldonis: Ĉeĥa esperanto asocio - medicinista sekcio, Jilská 10, 11000 Praha 1, CSSR.
Ĉarto de la Tutmondaj Verdaj Partioj
Ĉarto de la Tutmondaj Verdaj Partioj Canberra 2001, aktualigita en Dakar 2012 Preamblo Principoj La Tutmondaj Verduloj estas la internacia retaĵo de Verdaj partioj kaj politikaj movadoj. Ekologia Saĝeco
Fundamenta Krestomatio 1 Fundamenta Krestomatio The Project Gutenberg EBook of Fundamenta Krestomatio, by L. Zamenhof Copyright laws are changing all over the world. Be sure to check the copyright laws
IKU 61 INTERNACIA KONGRESA UNIVERSITATO. 61a sesio. Roterdamo, Nederlando julio Redaktis: José Antonio Vergara
IKU 61 INTERNACIA KONGRESA UNIVERSITATO 61a sesio Roterdamo, Nederlando 19 26 julio 2008 Redaktis: José Antonio Vergara Universala Esperanto-Asocio Enhavo Enkonduko... 1 La rektoro... 2 IKU 1 Hans Michael
Enhavo. anoncoj. Malkovri Montrealon trovi amikojn! NASK revenos al Raleigh kun KTF. leterkesto. Varti jaguaron. Sonos. Vinovolo
Enhavo anoncoj Tradukinto serĉas usonajn provlegantojn; Korespondi deziras; Forpaso: Sara Ann ESTLING; Forpaso: Rochelle Florence GROSSMAN; Upcoming UEA-KER exam at Stanford University; Venonta elekto
ISBN Rejkjaviko, Islando julio Amri Wandel kaj Roy McCoy (red.) Universala Esperanto-Asocio
ISBN 978 92 9017 122 5 I nternacia K ongresa U NIversitato 66-a sesio Rejkjaviko, Islando 20-27 julio 2013 Amri Wandel kaj Roy McCoy (red.) Universala Esperanto-Asocio Enhavo Enkonduko...2 IKU 1 Otto
SANO JARKOLEKTO 1983 NUMERO 4 ĈEĤA ESPERANTO-ASOCIO
SANO JARKOLEKTO 1983 NUMERO 4 ĈEĤA ESPERANTO-ASOCIO S A N O jarkolekto 1983 numero 03 - Ĉeĥa Esperanto-Asocio SANO - Cirkulero de medicinistoj, farmacistoj, geflegistoj, ruĝkrucanoj kaj de tiuj kiuj interesiĝas
Fundamenta Krestomatio L. Zamenhof The Project Gutenberg EBook of Fundamenta Krestomatio, by L. Zamenhof Copyright laws are changing all over the world. Be sure to check the copyright laws for your country
Roberto da Silva Ribeiro- IPHAN- Brazila Nacia Instituto pri Historia kaj Arta Heredaĵo
Redaktas: Dominique Santos- Doktoro pri Historio ĉe Federacia Universitato de Goiaso- Brazilo Kunredaktantoj kaj konsilantoj: Roberto da Silva Ribeiro- IPHAN- Brazila Nacia Instituto pri Historia kaj Arta
L. S. G. Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj Retejo: Adreso, retpoŝto: Vidu ĉe la sekretariokasisto sube. Membriĝo: Kontaktu
λ LSG FORUMO n-ro 135 (5/2006) Membrogazeto de Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj LSG ne kunvenos 2007 en Japanio, sed ni esperas ke vi tamen iros al la UK en Jokohamo! La venonta kunveno de LSG okazos
Riu Riu Chiu Spanish; English; Esperanto
Yuletide Carols iu iu Chiu Spanish; English; Esperanto Jula Karolaro 1556 Mateo Flecha el Viejo? Cancionero de Upsala Arrangement and English and Esperanto translations / Aranĝo kaj tradukoj anglen kaj
GRAMMAR & SYNTAX Part 1 VERBS : TENSES. Past tense as impf :
GRAMMAR & SYNTAX Part 1 VERBS : TENSES Past tense as impf : G 8.13 li vidis ke sekiĝis la supraĵo : 14 elsekiĝis, ie c 8 wk later Da 5.5 la reĝo vidis la manon, kiu skribis G 11.5 Dio malleviĝis, por vidi
Commissioned by Paul and Joyce Riedesel in honor of their 45th wedding anniversary. Lux. œ œ œ - œ - œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ.
LK0-0 Lux/ a caella $2.00 Commissioned by aul and Joyce Riedesel in honor of their 5th edding anniversary. Offertorium and Communio from the Requiem Mass f declamatory - solo - - - - U Ex - au - di o -
Summi triumphum. & bc. w w w Ó w w & b 2. Qui. w w w Ó. w w. w w. Ó œ. Let us recount with praise the triumph of the highest King, 1.
Sequence hymn for Ascension ( y Nottker Balulus) Graduale Patavienese 1511 1. Sum Summi triumphum Let us recount ith praise the triumph of the highest King, Henricus Isaac Choralis Constantinus 1555 3
Propono klasifiki la prepoziciojn de esperanto
Propono klasifiki la prepoziciojn de esperanto Fabrizio A. Pennacchietti (1938), italo. Studis en Torino, Romo kaj Munkeno. Instruis semidan filologion en Venecio (1969-1972) kaj Torino (ekde 1969). Orda
Organizantoj. Sofja Zareckaja Sonja (RU) ĉef-organizanto de la aranĝo. Peter Baláž Petro (SK) Dorota Rodzianko (PL) Matthieu Desplantes (FR)
Programlibro SES-2018 Organizantoj Peter Baláž Petro (SK) Dorota Rodzianko (PL) Matthieu Desplantes (FR) Sofja Zareckaja Sonja (RU) ĉef-organizanto de la aranĝo financoj, administrado retpaĝaro, kinejo,
Edukado por Tutmonda Civitaneco: Kune Atingi la Celojn por Daŭripova Evoluigo Internacia Konferenco de Neregistaraj Organizaĵoj de la Fako pri Publika Informado de Unuiĝintaj Nacioj Gyeongju, Korea Respubliko,
转基因与可持续发展农业 Genetika Modifo kaj Daŭripova Agrikulturo
第 67 届国际世界语大会大学演讲报告.2014-08-01 阿根廷首都布宜诺斯艾力斯 Prelego en IKU de la 99a UK la 8a Julie 2014 Bonaero Argentino 转基因与可持续发展农业 Genetika Modifo kaj Daŭripova Agrikulturo - Ĉu vi kuraĝas preni nutraĵon el GMO? Trezoro
A TI,DIOS (You Are God) œ œ. œ œ œ œ. œ. œ. œ. Dios, Dios, God, we ac -
Keyboard ITRO South erican Dance (q = ca. 80) TI,DIOS ( re God)....... the Se - the.. m Bilingual Spanish nglish.. % % Text: Spanish: Rosa María Icaza, VI, 1999, Mexican erican ultural enter. rights reserved.
A TI,DIOS (You Are God) INTRO South American Dance (q = ca. 80) Dm. œ œ. œ # œ œ œ œ. œ. œ. œ œ. j J œ. œ œ œ œ œ œ œ. ba - mos; you; All
TI,DIOS ( re God) INTRO South erican Dance (q = ca 80) # %? Bilingual Spanish nglish? RFRIN: 1st time: ; reafter: Soprano/Melody F lto Tenor m claim ce - claim you; mos; you; Dios, Dios, God, J J Text:
Thomas Tallis Mass for 4 voices
homas allis Mass for voices G-Lbl dd. M 1780-5 Edited for choir by effrey Quick homas allis: Mass in voices Edition by effrey Quick his is a practical edition meant to make this mass possible for mixed
EKSKURSA TAGO DE LEA
LEA-Informilo Luksemburga Esperanto Asocio POR ĈIUJ AMIKOJ DE LA INTERNACIA LINGVO NUMERO 3/2013 Ni ferios en Luksemburgio! 15-a de julio ĝis 17-a de septembro unua kunveno post la ferioj: marde, la 17-an
ANCIENT GROOVE MUSIC ( ) Motets for Holy Week. Edited by BEN BYRAM WIGFIELD
ANIENT GRE MSI ANTNI LTTI (1667-1740) Motets for Holy Week Edited by BEN BYRAM WIGFIELD 1. Arbor dignisma 2. nes No. 1 3. nes No. 2 4. Sepulto Dino 5. ere languores nostros.anientgroove.o.uk NTENTS 1.
ENHA V -0. Jo 6'5 66 t36 g3. I ug NOVELO.!
1. STUDOJ f( AJ SKIZO.I Belmont, Leo: Parolado ce la malferma kunsido de Universala Kongreso..:... - - - - - Dresen, Helm.i: Pasis la kongreso - - -- - D. Viktorov-Cehovic : En H.usujo oni konstr_uas grandan
~ Marian motet for SATB choir a cappella ~ Music y Giovanni ierluigi da alestrina, c. 1525-159 Text from 11th century German hymn attr. Hermann of Reichenau, 1013-105 HMM Editions 619 Seventh Street South
Ecce dies venit desideratus
Bartolomeo Spontone (1530 - c. 1592) Ecce dies venit desideratus à 7 Transcribed and edited by Leis Jones Source: The source comprises telve partbooks, the title pages of hich read: [PART NAME IN LATIN]/RELIQUIAE/SACRORUM/CONCENTUUM/GIOVAN
Alma Nemes. Transcribed from several period publications. - ma Ne - mes. w œ w. Ne - mes. w w w w. - mes, quae di - ce - re Cy - pris
SOPRANO ALTO TENOR BASS 4 2 4 2 4 2 4 2 - - ma Ne - s - ma Ne - s so - la ma Nes Transcribed from sever period publications # - - ma Ne - - s # Orlando di Lasso (c. 1532-1594) # - ma Ne - s so - la œ #
Nia mondo La planedo Tero. KAEST 2008 Plastajhoj en la akvo (Westermayer/Niesert) 1
Nia mondo La planedo Tero KAEST 2008 Plastajhoj en la akvo (Westermayer/Niesert) 1 Rio de Janeiro 1992: Agendo 21 La pintokonferenco pri medio kaj evoluo (en: UNCED, eo: UNKME) prilaboris vojojn por solvi
" Voting Place " " Prince William County, Virginia Gainesville Election District Voting Precincts and Voting Places EVERGREEN BATTLEFIELD ALVEY
GROVETON PAGELAN LN MOUNTAIN Prince William County, Virginia Gainesville Election istrict Voting Precincts and Voting Places EVERGREEN LOGMILL JAMES MAISON HY 15 Voting Place 401 Evergreen Precinct Evergreen
Digital Resources for Aegean languages
Digital Resources for Aegean languages Objectives: Make digital texts available to: researchers non-specialists broader audience Keep editions updated Analysis tools: deciphering, linguistic analysis:
Number Words And Number Symbols: A Cultural History Of Numbers By Karl Menninger
Number Words And Number Symbols: A Cultural History Of Numbers By Karl Menninger If you are searched for the ebook Number Words and Number Symbols: A Cultural History of Numbers by Karl Menninger in pdf
DEUS CARITAS EST SATB Choir, Soloist, Organ. œ œ. œœœœœ. œ œœœ œ œ œ
INTRODUCTION 4? 4? 4 4? q = c 72? 7? SAMPLE From the repertoire of the International Federation of Little Sgers (Foederatio Internationalis Pueri Cantores, FIPC) Bibliorum Sacrorum nova vulga editio Eng
C O R M E U M E S T T E M P L U M S A C R U M P A T R I C I A V A N N E S S
C O R M E U M E S T T E M P L U M S A C R U M (MY HEART IS A HOLY PLACE) text and music by P A T R I C I A V A N N E S S text transated into Latin by E D W A R D J. V O D O K L Y S, S. J. Cor meum est
Trimmatothelopsis versipellis Malkovro de kreskolokoj en Finistero (Francio), kladogeneza loko kaj taksonomiaj konsekvencoj
67 ISSN 0373 0875 Date de parution : 17.12.2014 Trimmatothelopsis versipellis Malkovro de kreskolokoj en Finistero (Francio), kladogeneza loko kaj taksonomiaj konsekvencoj far Cécile Gueidan *, Jean Yves
Bundeswehr - Unsere Soldaten In Afghanistan (German Edition) [Kindle Edition] By Wikipedia
Bundeswehr - Unsere Soldaten In Afghanistan (German Edition) [Kindle Edition] By Wikipedia If you are looking for the ebook by Wikipedia Bundeswehr - Unsere Soldaten in Afghanistan (German Edition) [Kindle
Halina, Hesus. (Advent) œ N œ œ œ. œ œ œ œ œ. œ. œ œ œ œ. œ œ. C F G7sus4. œ. # œ œ J œ œ œ J. œ œ. J œ. # œ. # œ œ œ
2 Rene B avellana, S Keyboard INTRO/INAL (e = 144 152) Π% RERAIN Slower (e = ca 92) Soprano % Alto Tenor Bass Ha - /E Slower (e = ca 92) li - na, He-sus, Ha - (Advent) 7 7sus4 # E/ # # # 7 7 Eduardo P
La Casa De Riverton (Spanish Edition) By Kate Morton READ ONLINE
La Casa De Riverton (Spanish Edition) By Kate Morton READ ONLINE If searched for the book by Kate Morton La casa de Riverton (Spanish Edition) in pdf form, then you have come on to the correct website.
Emiliano Zapata-Revolucionario De Mexico (Spanish Edition) By Teo Vera
Emiliano Zapata-Revolucionario De Mexico (Spanish Edition) By Teo Vera If searching for the ebook Emiliano Zapata-Revolucionario de Mexico (Spanish Edition) by Teo Vera in pdf format, then you've come
Emiliano Zapata-Revolucionario De Mexico (Spanish Edition) By Teo Vera
Emiliano Zapata-Revolucionario De Mexico (Spanish Edition) By Teo Vera Emiliano Zapata-Revolucionario de Mexico (Spanish - Emiliano Zapata-Revolucionario de Mexico (Spanish Edition) (9789684038110): Teo
v is like Castilian b, a bilabial fricative. r is a lingual trill, h strongly aspirated.
dulces exuuiae dum fata deusque sinebat seet castoff garments, hile fate and god alloed, accipite hanc animam meque his ex soluite take this spirit and me from these cares curis. Relieve. Uixi et quem
Leseprobe aus: Herfried Münkler. Der Große Krieg. Mehr Informationen zum Buch finden Sie auf rowohlt.de.
Leseprobe aus: Herfried Münkler Der Große Krieg Mehr Informationen zum Buch finden Sie auf rowohlt.de. Copyright 2015 by Rowohlt Verlag GmbH, Reinbek bei Hamburg Herfried Münkler Der Große Krieg Die Welt
Transportadores Y Elevadores (Spanish Edition) By Antonio Miravete READ ONLINE
Transportadores Y Elevadores (Spanish Edition) By Antonio Miravete READ ONLINE If you are looking for the book Transportadores y Elevadores (Spanish Edition) by Antonio Miravete in pdf form, then you have
Contents. 4 Why invest in Cape Verde? 6 History of Cape Verde. 7 Sal Island. 8 Dunas Beach Resort. 9 Why invest with The Resort Group
Contents 4 Why invest in Cape Verde? 6 History of Cape Verde 7 Sal Island 8 Dunas Beach Resort 9 Why invest with The Resort Group 10 Dunas Beach Resort and Facilities 12 Investment Opportunity 14 Meliá
Indice Sobre Esclavos Y Esclavitud: (Seccion Civiles- Esclavos) (Biblioteca De La Academia Nacional De La Historia) (Spanish Edition) By Academia
Indice Sobre Esclavos Y Esclavitud: (Seccion Civiles- Esclavos) (Biblioteca De La Academia Nacional De La Historia) (Spanish Edition) By Academia Nacional De La Historia (Venezuela) If looking for a book
La Guerra Y La Paz (Spanish Edition) By Leon Tolstoi
La Guerra Y La Paz (Spanish Edition) By Leon Tolstoi Filosofía de la guerra y de la paz (Spanish Edition) ebook - Filosofía de la guerra y de la paz (Spanish Edition) ebook: José Rafael Hernández Arias:
Finanzas Para Emprendedores (Spanish Edition) By Florencia Roca READ ONLINE
Finanzas Para Emprendedores (Spanish Edition) By Florencia Roca READ ONLINE If looking for the book by Florencia Roca Finanzas para Emprendedores (Spanish Edition) in pdf format, then you have come on
It offers university students interested in covering government and politics intensive, hands-on journalism training.
The POLITICO Journalism Institute is focused on training the next generation of journalists and supporting the need for more diversity in Washington newsrooms. It offers university students interested
Giovanni Gabrieli (c ) Ego dixi, Domine. à 7. Transcribed and edited by Lewis Jones
Giovanni Gabrieli (c. 1555-1612) go dixi, Domine à 7 Transcribed and edited by Leis Jones Source: certi, 159 The source comprises telve partbooks, the title pages of hich re: [PART NAM IN ITALIAN]/CONCRTI/DI
Cascata Del Niagara In America. By N.A. -
Cascata Del Niagara In America. By N.A. - If searching for the ebook by N.A. - Cascata del Niagara in America. in pdf form, then you have come on to the faithful site. We present full option of this ebook
2019 © travelsdocbox.com Privacy Policy | Terms of Service | Feedback
To make this website work, we log user data and share it with processors. To use this website, you must agree to our Privacy Policy, including cookie policy. I agree.