eo eo eo eo eo eo eo pl eo eo eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de eo de pl eo eo eo eo fr eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo an ar arz az ru sv bg br hbs_lat uk ca id mzn hbs_lat da de el en es et eu fa fi fr fy de lt he hbs_lat hu hy id is it ja ka ko it lt lv en ml nl nb nb pl pt ro ru en hbs_lat en sk sl hbs_lat nl sv ta th ceb tr oc fy vi zh he zh zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
La interno de la detruita sinagogo dum la Kristala nokto en Pforzheim
La detruita sinagogo en Berlino
Kristallnacht, konata ankaŭ kiel Reichskristallnacht aŭ La Nokto de Rompita Vitro aŭ en spegultraduko kristala nokto, estis pogromo kontraŭ la judaj civitanoj tra la tuta Germanio dum la nokto de la 9-a de novembro ĝis la 10-a de novembro, 1938.
Detruita juda vendejo en Magdeburg
Bruligita sinagogo en Munkeno
Brulanta sinagogo dum la Kristala nokto en Siegen.
Komenco[redakti | redakti fonton]
Je la 7-a de novembro, 1938, Ernst vom Rath, sekretario de Germana Ambasadejo en Parizo, estis mortpafita de Herschel Grynszpan, juda germano kiu fuĝis el Germanio al Francio. La nazioj uzis tion kiel pretekston por lanĉi pogromon kontraŭ la juda loĝantaro tra la lando.
La pogromo[redakti | redakti fonton]
Kvankam la kampanjo devus esti spontana partoprenis ĝin batalgrupoj de SA kaj eĉ membroj de SS. Rezulte:
oni murdis 91 personojn de juda nacieco
bruligis aŭ detruis 267 (povas esti, laŭ novaj donitaĵoj, ke eĉ pli ol mil) sinagogojn
oni detruis 171 domojn
profanis preskaŭ ĉiujn judajn tombejojn
setligis en koncentrejoj ĉ. 20–30 mil judoj
Oni detruis multe da artverkoj de la juda kulturo. Tamen plimulto de germanoj restis pasiva, nur malmultaj aliĝis al ĉi tiu vandalismo.
La evento nomiĝis Kristallnacht (germanlingve por "kristala nokto") pro la multaj vendejaj fenestroj kiuj rompiĝis dum la nokto. Hodiaŭ en Germanio oni plejofte nomas ĝin Pogromnacht ("pogroma nokto"), ĉar la vorto "Kristallnacht" estas kreaĵo de la nazioj.
La Kristala nokto ekigis novan fazon de kontraŭjudaj agoj de nazia registaro. Antaŭrimedojn por realigi la elmigradon kaj, fine, la ekstermadon de la juda popolo entrepenis la nazioj sen justa proceso.
Memortago[redakti | redakti fonton]
De 1989 estas organizata Internacia batal-tago kontraŭ faŝismo kaj kontraŭjudismo. Pli frue estis Memortago pri la kristala nokto.
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Nacisocialisma Germana Laborista Partio
Nokto de la longaj tranĉiloj
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Schultheis, Herbert. Die Reichskristallnacht in Deutschland nach Augenzeugenberichten (Bad Neustädter Beiträge zur Geschichte und Heimatkunde Frankens 3). Bad Neustadt a. d. Saale: Rötter Druck und Verlag. 1985. ISBN 978-3-9800482-3-1.
Richard Overy: Trzecia Rzesza Historia Imperium (Nazia Germanio. Historio de Imperio), Warszawa: Buchmann 2012. ISBN 978-83-7670-290-2.
Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 13:46, 3 jun. 2017.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj