eo eo en eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Kantono Urio - Vikipedio
Jump to navigation Jump to search
Averto: vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via uzantnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
{{Informkesto kantono de Svislando |nomo=Kantono Urio |blazono=[[Dosiero:Wappen Uri matt.svg|thumb|120px|center|<small>Blazono de Urio</small>]] |bildo=[[Dosiero:Picswiss UR-30-07.jpg|thumb|285px|center|<small>Diabla Roko en Göschenen</small>]] |situo=[[Dosiero:Karte Lage Kanton Uri 2015.png|thumb|285px|center|<small>Situo de Kantono Urio en Svislando</small>]] |mapo=[[Dosiero:Karte Kanton Uri 2010.png|thumb|285px|center|<small>Mapo de Kantono Urio </small>]] |koord={{Koordinatoj gm|46|52|N|8|38|E}} |ĉefloko=[[Altdorf (Urio)|Altdorf]] |aliĝjaro=1291 |lingvoj=[[germana lingvo]] |mallongigo=UR |enloĝantoj=35162<small>(2008-12-31)</small> |areo=1077 |denseco=32 }} '''Kantono Urio''' (germane ''Uri'') estas unu el la 26 federaciaj ŝtatoj de [[Svislando]], nomitaj [[kantono]]j. Ĝi apartenas kune kun [[Kantono Ŝvico|Ŝvico]] kaj [[Untervaldo]] al la tri [[prakantonoj]] de la [[Svisa Ĵurkomunumo]]. == Geografio == Urio situas en centra parto de la lando en supra valo de la rivero [[Reuss]]. La kantono estas centprocente ĉirkaŭita de naturaj limoj. Okcidente, sude kaj oriente la [[Alpoj]] formas la limojn, dum en la nordo la limon formas la [[Lago de Urio]], kio estas la suda parto de la [[Kvarkantona Lago]]. La Kantono Urio havas 35162 loĝantoj (je la 31-a de decembro 2008). Ĝi estas do la tria plej malgranda svisa kantono laŭ la nombro de loĝantoj. La ĉefkomunumo [[Altdorf (Urio)|Altdorf]] estas la loko, kie laŭ la dramo de [[Friedrich Schiller]] la svisa nacia heroo [[Wilhelm Tell]] pafis la pomon sur la kapo de sia filo. == Lingvoj == La plej uzata lingvo en la kantono estas skribe kaj oficale la [[germana lingvo|germana]] kaj en ĉiutaga parola uzo efektive la [[alemana lingvo|alemana]]. == Trafiko == Per la [[Sankt-Gotardo (montpasejo)|Sankt-Gotarda pasejo]], la [[Gotard-tunelo|Gotarda fervojtunelo]] kaj la [[Gotarda aŭtovojtunelo]] de la [[svisa aŭtovojo A2]] Urio estas konektita kun [[Kantono Tiĉino|Tiĉino]]. La vojo tra la Gotardo ek de [[mezepoko]] estis unu el la plej gravaj trafikkonektoj inter la sudo kaj la nordo de Eŭropo. Nuntempe estas konstruata la [[Gotarda Bazotunelo]], kiu estos kun longeco de 57 km la plej longa tunelo de la mondo. Ĝi ebligas, ke la Gotardo-Masivo povas esti pasata de [[Erstfeld]] ĝis [[Biasca]] sen antaŭa grimpado ĝis la nuna tunelportalo sur alteco de pli ol 1000 m [[s.m.]] == Historio == En la jaro [[853]] la germana imperiestro [[Ludoviko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Ludoviko la 2-a]] donacis la valon de Urio al la [[Virina Monaĥejo Zuriko]]. Tiel la Urio venis sub la kontrolo de la Imperia Voktejo Zuriko, kiun kontrolis la [[Zeringoj]]. Post ties formorto [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] transdonis Urion al la [[Habsburgoj]]. De ties filo, reĝo [[Henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] Urio akiris la imperian senperecon, kion en la jaro [[1274]] [[Rudolfo la 1-a de Habsburgo]] konfirmis. La plua historio de Kantono Urio estas firme ligita kun la historio de la [[Svisa Ĵurkomunumo]] kaj de la pasejvojo trans Gotardo. En la jaro [[1291]] en Urio sur la herbejo Rütli ĉe la bordo de la [[Kvarkantona Lago]] estis farita la unua kontrakto inter la tri svisaj prakantonoj por komune defendi sian intereson pri la tiam por ĉaroj malfermita Gotardo-Pasejo kontraŭ la heredantoj de la imperiestro [[Rudolfo la 1-a de Habsburgo]]. Ne estis la unua celo akiri ŝtatan sendependecon de la Sankta Romia Imperio, sed konservi la imperiajn privilegiojn. Ŝtatan sendependecon la Svisa Ĵurkomunumo kaj kun ĝi Urio akiris nur en la jaro [[1648]] per la [[Vestfalia Paco]]. == Ekonomio == Ekonomie la kantono vivas ĉefe de la agrikulturo, sed gravas ankaŭ la laborlokoj, kiuj dependas de la [[Gotarda fervojo]] kaj de la [[svisa armeo]]. Esencan rolon ludas ankaŭ la turismo en somero por migrado kaj montgrimpado kaj en vintro por skicado precipe en la regiono de [[Andermatt]]. Krom la tipa vintroturismo Kantono Urio favoras tiel nomita mildan turismon, precipe por migrantoj kaj naturamikoj. Flankaj valoj, kiel ekzemple la [[Maderaner-Valo]] invitas al ripozado, mineralserĉado kaj migrado. == Administra subdivido kaj komunumoj == En Kantono Urio ne ekzistas administra subdivido en formo de distriktoj. La kantono konsistas el la skevantaj 20 komunumoj (stato en la jaro 2010, vico laŭ alfabeto): {| |----- valign="top" | [[Dosiero:Karte Gemeinden des Kantons Uri 2007.png|thumb|left|220px|Komunumoj de Kantono Urio]] | * '''[[Altdorf UR|Altdorf]]''' * [[Andermatt]] * [[Attinghausen]] * [[Bauen]] * [[Bürglen UR|Bürglen]] * [[Erstfeld]] * [[Flüelen]] * [[Göschenen]] * [[Gurtnellen]] * [[Hospental]] | * [[Isenthal]] * [[Realp]] * [[Schattdorf]] * [[Seedorf UR|Seedorf]] * [[Seelisberg]] * [[Silenen UR|Silenen]] * [[Sisikon]] * [[Spiringen]] * [[Unterschächen]] * [[Wassen]] |} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ur.ch Oficiala retejo de Kantono Urio] {{komunejokat|Canton of Uri|Kantono Urio}} <br clear=all> {{Svisaj kantonoj}} [[Kategorio:Kantonoj de Svislando|Urio]] [[Kategorio:Kantono Urio|-]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (malfermiĝas en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Informkesto kantono de Svislando (redakti)
Ŝablono:Koord (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Lin serĉi (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Tnavbar (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Ŝablono:Ŝanĝu ŝablonon (vidi fontkodon) (protektita)
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco