eo eo eo eo bg cs da de en eo es et fr de hbs_lat hu it lt lv nl pl ro ru sk sl sv lt eo de eo it eo eo sv fi eo de eo vi eo eo eo eo eo sv eo de eo fr eo lt eo hu eo fi eo fi eo eo fi eo eo eo eo eo eo jbo en tr ceb jbo da fr jbo lt ia jbo hu tr fi cs de sl mhr de el el el vi en hu en fi et lv hbs_lat ba id mhr en en az tt hu eo fi de als hu ro es kk hu hu vi nl hu nb tr tr tr es vi nl zh zh zh nb uk hu pt eu sv de sl mrj nl ru bg bg tt en it fr fi fi fi lv mhr ru bar uz de de de hu en fi et de lv mhr ru mn sv ru cv ru hu eo fi et pt nb bpy pms de uk uk bar ru hu pt fi pt es it ru ceb jv uk uk bg bg hu eo fi et et et tt en pms de de ce war hu fr fi et et nl es my en en en az hu hu hbs_lat fi fi fr de sl tr fi cs cs az de hu eo fi it de hbs_lat hbs_lat fy hi ur ur be lez hu eo fi et cs fi ru nds zh oc oc br en hu eo eo eo fi fi fi fi fi fi fi eo eo eo eo en la my de en fr it en es en sv en ja fr en de pt sv en ru en en en en pl cs en es ru eo nb eo et de nb ro eo eo eo fi eo eo eo eo eo eo eo nn it eo pt eo en fi es pt es fi eo nn es eo fi pl fi eo pt eo nb es eo eo pl fi es eo jbo fi fi nds fi et eo fi fi eo fi eo eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo
4.994.490 inkluzive de 4.700.000 en Finnlando
Svedujo, Estonujo, Norvegujo, Usono, Rusa Federacio, Kanado
29 (26 bazaj latinaj + ä, ö, å)
aglutina , vortkunmetado , vokala harmonio , subjektellaso , SVO
3 ĉefaj grupoj: nordaj dialektoj (Keski- ja pohjoispohjalaiset murteet, peräpohjalaiset murteet), orientaj dialektoj (savolais- ja kaakkoismurteet) kaj okcidentaj dialektoj (lounaismurteet, lounaiset välimurteet, hämäläismurteet, Etelä-Pohjanmaan murre).
La plej longa vorto
eĉ ne pro ŝia manko de organizo, ĉu vi supozas
Kurioza vorto aŭ frazo
Vasta vastaa vasta vastaavasta vastavastaavasta.
La bana vipilo respondecas nur pri la respektiva persono respondeca pri la bana vipilo.
La finna estas finn-ugra lingvo. Kune kun la samojedaj lingvoj la finn-ugraj lingvoj formas la uralan lingvofamilion. La jena figuro grafike prezentas la historian evoluon de la urala lingvofamilio.
Historia evoluo de la urala lingvofamilio (fonto: http://www.regulytarsasag.hu/madartavlatbol citante: Finnougor Kalauz. Eldonita de Marta Csepregi. Medicina Publishing Co, 2001)
Multaj homoj opinias la finnan kaj rilatajn lingvojn "skandinavaj". Fakte, la finna genetike ne rilatas al la sveda aŭ norvega. La sola grava eŭropa lingvo, kiu havas komunan devenon kun la finna estas la hungara. Jen bildo pri la proksimeco de tiu rilato: la finna estas tiel proksime parenca al la hungara, kiel la angla ekzemple al la albana aŭ rusa. Plej proksime rilataj al la finna estas aliaj balt-finnaj lingvoj: la estona, karela, vepsa, oloneca, iĵora, k.t.p. Finn-parolantoj kapablas kompreni la karelan kaj iugrade, ankaŭ la estonan. La finna estas unu el la plej potencaj el la finn-ugraj lingvoj. Ĝi havas oficialan statuson en Finnlando kaj EU; preskaŭ 5 milionoj da homoj parolas ĝin. La plejparto de ĝiaj parencaj lingvoj estas parolataj en la Rusa Federacio. Multajn el tiuj lingvoj minacas formorto. La suba tabelo montras 15 rilatajn vortojn en la finna kaj aliaj finn-ugraj lingvoj.
Rilataj vortoj en la finn-ugra lingvofamilio.
Estas tri ĉefaj grupoj de dialektoj: la norda, orienta kaj okcidenta dialektoj.
Dialektoj de la finna
Keski- ja pohjoispohjalaiset murteet
Komparate kun aliaj eŭropaj lingvoj la dialekta dividiĝo de la finna relative grandas. La ĉefa malsamo inter la finnaj dialektoj estas inter la orientaj kaj okcidentaj dialektoj. Dialektaj diferencoj ĉefe temas pri fonetiko kaj fonologio, sed estas ankaŭ iuj interesaj leksikaj diferencoj. Ekzemple, la vorto por branĉoj de betulo uzataj por saŭno-banado estas vihta en la okcidenta kaj vasta en la orienta kaj norda partoj de Finnlando.
Disvastiĝo de vasta kaj vihta.
La finna uzas la bazan latinan alfabeton kun tri diakritaj signoj: ä, ö kaj å. Ä kaj ö estas relative komunaj, dum å estas uzata nur en vortoj pruntitaj el la sveda, kia skål ('sanon' ĉe trinkado). La finna distingas inter longaj kaj mallongaj sonoj. Gravas memori tion, ĉar eraro en vokala aŭ konsonanta longo povas ŝanĝi la signifon de vorto. Ekzemple, oni klare distingu la longon de la vokalo, ĉu temas pri ekonomia krizo (lama) aŭ pri lamao (laama). Estas grava signifodiferenco en la sekvaj fonetike kaj vide similaj finnaj vortoj:
La akcento en la finna estas sur la unua silabo. Baza regulo en la finna estas 'prononci laŭ la skribo'. Se vi vidas skribitan finnan vorton, vi plej verŝajne ĝuste prononcos ĝin. Jen reta artikolo pri la plej belaj finnaj vortoj.
La finna estas aglutina lingvo, en kiu unu morfemo (la plej malgranda lingvero transdonanta signifon) havas unu gramatikan signifon. Formi vortojn en aglutina lingvo, kia la finna, estas kiel surŝnurigi bidojn. La finna vaimollenikin tradukeblas en Esperanton uzante plurajn vortojn: “ankaŭ al mia edzino”:
En la ĝeneralinforma enkonduko estas la plej longa finna vorto, kiu ne estas kunmetita vorto — epäjärjestelmällistyttämättömyydelläänsäkäänköhän. Ĝi ankaŭ konsistas el morfemoj kunmetitaj laŭ la aglutinaj reguloj. La vorto havas apenaŭ iun sencon, tamen, ĝi signifas pli-malpli "eĉ ne per ŝia organiza manko, vi supozas".
Alia interesa eco de la finna estas la nombro de gramatikaj kazoj. Depende de la vidpunkto 14 ĝis 17 kazoj uzatas en la finna. Ses el ili estas lokativoj: ili esprimas la signifon de movo al loko, esto en loko kaj foriro el loko. Se iu volas diri, ke ili estas en la domo (talo), la formo estas talossa, en kiu la ero -ssa- signifas 'en'. La sufikso -sta estas aldonata al la radiko por esprimi 'el', dum -on en taloon signifas 'al en' (nia "en+akuzativo"). En la finna gravas distingi inter internaj kaj eksteraj lokativoj. Se io estas malfermita spaco (kiaj tablo aŭ tegmento), kazofinaĵoj malsamaj al la tri supre menciitaj estas uzataj, ĉar la finna gramatike distingas inter ekzemple, 'al en' kaj 'al sur'. Katto signifas 'tegmento' en la finna. Katolle uzatas por priskribi la agon veni sur la tegmenton kaj katolta - deiron de sur la tegmento:
La finna estas fama pro sia inventaro de onomatopeoj. Vortoj reprezentantaj sonojn en la finna malsamas laŭ tio, kiu aŭ kio faras ilin.
la sono en ies oreloj (zumado)
Amuzaj aŭ strangaj tradiciaj proverboj aŭ idiomoj
kylmä kuin ryssän helvetissä malvarme kiel rusa infero malvarmege
käydä kimppuun kuin sika limppuun iri al io, kiel porko al pano avide preni/aliri ion
nostaa kissa pöydälle surtabligi katon malkaŝe diri ion malfacilan
peukalo keskellä kämmentä dikfingro meze de la mano mallerta
mennä päin mäntyä/penkin alle iri kontraŭ la pinon/ sub la benkon malsukcesi
Dividu ĉi tiun paĝon kun viaj amikoj!
Reveni al la lingvoj
Tiu ĉi projekto estas financata per subteno de Eŭropa Komisiono. Tiu ĉi publikaĵo respegulas nur vidpunkton de la aŭtoro, pro tio la Komisiono ne povas esti respondeca pri ajna uzado de informoj, kiuj aperas ĉi tie.
© 2017 lingvo.info | Impressum