eo en eo eo en eo eo fr eo es fr it eo eo eo hbs_lat it hbs_lat eo eo en en eo eo en eo en eo eo en eo eo eo eo en en wuu eo fr eo pt it eo eo de de eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de eo eo eo eo eo eo de eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo fr es eo en eo fr eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo gl en en eu de ru ru de en en es en de cs en ru en en eo eo eo en eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo cs eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl am an da ar arz en az ku ru sv bg bn br hbs_lat ca en mzn it hbs_lat vi cy da de el en es et eu fa fi et fr fy de gd lt gom de ku he hi hbs_lat hu hy it id en es is it ja jv ka uz ta ko ku cs it lb lt lv hi en en ml be mr ru ms mzn ceb nds nl nb nb fr it ta pa pl pms pnb pt io ro ru jbo en hbs_lat en sk sl et sq hbs_lat sv en ta te en th ceb tr oc fy ur uz fr vi pl xmf da zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
la  25-an de junio 1903(nun 1903-06-25)
la 21-an de januaro 1950 (46‑jara)
angla lingvo • franca lingvo • Brita angla lingvo [#]
Eton College • Wellington College • St Cyprian's School [#]
Eileen O'Shaughnessy • Sonia Orwell [#]
v • d • r
George ORWELL [ĝorĝ or'ŭel] (naskiĝis la 23-an de januaro 1903, mortis la 21-an de januaro 1950) estis angla aŭtoro, kiu verkis malĝojigajn romanojn pri politiko kaj la (estonta) stato de la mondo. La du plej famaj el liaj verkoj estas 1984 kaj La Besto-Farmo, ambaŭ pri la naturo de homo kaj politika potenco, precipe pri stalinismo, la tiraneco de tiama Sovetio. Li ankaŭ verkis pri la difektigado de lingvo pro politikaj celoj. En realo, post jaro 1984 sekvis 1989 kun falo de Berlina muro.
2.3 La strato al Wigan Pier
4 Konsilo al la Leganto
7 Notoj kaj referencoj
Vivo[redakti | redakti fonton]
Naskiĝinte kiel Eric BLAIR en Bengalio (tiam parto el Brita imperio) al brita burĝa familio, lia patrino portis lin al Anglio, kiam li estis unujara. Orwell (lia posta plumnomo) studis en bona brita lernejo Eton, sed ne en universitato. Anstataŭe li iris al Birmo en 1922 kie li servis kiel kolonia policisto (priskribite en Birmaj Tagoj). Poste en 1927 li iris al Parizo kie li vivis sengroŝe, ĉe lia parenco Ellen Kate Limouzin (Nelly), kunulino de Eŭgeno Lanti, kaj faris same en Londono (priskribita en Sengroŝe kaj Senhejme en Parizo kaj Londono), vidinte la mondon de la fundo.
En 1933 aperis lia Sengroŝe kaj Senhejme en Parizo kaj Londono, en 1934 lia Birmaj Tagoj, en 1935 lia Filino de Kleriko, kaj en 1936 lia Teni la Aspidistron Fluganta kaj lia eseo Pafadi Elefanton.
En 1936 li batalis en Hispanio kontraŭ Francisco Franco kun la maldekstra milico POUM en la Hispana Enlanda Milito kun la Respublikanoj en Katalunio (priskribita en Omaĝo al Katalunio), kie li maturiĝis politike. Je la 20-a de majo 1937, li ricevis pafon en sia kolo, kion li priskribis en eseeto Wounded by a Fascist Sniper kaj en Omaĝo al Katalunio.
Post la milito, li revenis al Britio kie li laboris kiel nefama, neeldoninda aŭtoro kaj ĵurnalisto.
Antaŭ la Dua Mond-Milito li verkis la romanon, Venante Supren por Aero, kaj tuj post tiu milito li verkis siajn du majstraĵojn: La Besto-Farmo kaj 1984. Li mortis en 1950.
Famo venis nur post morto kiam politika opinio turnis al li dum la Fridmilito inter Usono kaj la Sovetunio (1947-91). Kaj, ironie, kvankam Orwell estis maldekstrema socialisto en vivo, en morto li estis heroo de la kontraŭ-komunista dekstro.
Orwell kaj Esperanto[redakti | redakti fonton]
Vidu ankaŭ 1984 (romano)
Laŭanekdote Orwell malŝatis Esperanton kaj uzis ĝin kiel modelon por la burokrata lingvo Newspeak (eo: novparolo) en la romano 1984. Laŭ informilo publikigita de la Esperanto-Centro de Londono en la jaro 1984 tio estas parte vero, parte mito. Okazis tri signifaj aferoj dum la juneco de Orwell, kiuj influis lian impreson pri Esperanto. La unua estis en 1927, kiam Orwell vizitis sian onklinon Nellie Limouzin, kiu tiutempe loĝis kun konata Esperanto-aktivisto Eugene Adam (konata kiel Lanti) en Parizo. Limouzin kaj Adam uzis Esperanton kiel hejman lingvon. Dua grava fonto estis amiko de Orwell, kiu vojaĝis al Parizo kaj volis tie lerni la francan, sed devis foriri de sia loĝejo, ĉar liaj geluigantoj parolis nur Esperanton kaj vivis laŭ la tiama Esperanto-ideologio, kiu estis pli akra ol la nuna. Trie estis gesinjoroj Westrope, samideanoj de Eugene Adam kaj posedantoj de librovendejo en Hampstead, kie Orwell laboris en sia juneco. La esperanta fonto de "novparolo" estas tamen dubinda : ties ĉiama ekzemplo estas la formado de la vorto 'ungood', kiu sekvus la gramatikon de la Esperanta vorto 'malbona' kun negativa prefikso.[1]. Sed la celo de novparolo estis klare difinita de Orwell kiel malriĉigo de la vortotrezoro por malhelpi ian kritikon kontraŭ la sistemo (laŭ la ideo, ke eblas nur koncepti tion, kion oni kapablas esprimi). Tio iom malsimilas Esperanton, kies ebleco kunligi radikojn kaj afiksojn male multobligas la vortaron kaj sekve nuancas kvazaŭ senlime la dirmanierojn. Krome, se Orwell vere deziris damaĝi Esperanton, kial li bezonintus serĉi tiom da elturniĝoj por tio?
Verkoj[redakti | redakti fonton]
Orwell skribis multajn librojn, sed el tiuj, la plej famaj klare estas 1984 kaj La Besto-Farmo. Fama eldiro lia estas: "En periodo de universala trompo rakonti la veron estas revolucia faro".
1984[redakti | redakti fonton]
Por la plena artikolo, vidu 1984 (romano).
Estas la malluma profetaĵo de Orwell pri la Okcidento. En la romano, la mondo estas dividita inter tri grandaj ŝtatoj kiuj senĉese intermilitadis. Ĉiu civitano estas sub la senlaca okulo de la ŝtato, havante en sia domo televidon kiu ade vomas ŝtatan propagandon kaj ebligas la ŝtaton (la "Granda Frato") spioni pri la civitano. La signifoj de vortoj mem estas inversigitaj: la Ministrejo de Vero disvastigas mensogojn, la Ministrejo de Paco batalas militojn, kaj la Ministrejo de Amo estas la sekreta polico. Ĵurnaloj, libroj kaj eĉ vortaroj estas sub la boto de la ŝtato: se homo falas el la favoro de la ŝtato, ties nomo estas zorgeme forviŝita for de ĉiu skribita arkivo; li fariĝas nepersono. Tio estas ekstremigo de agmaniero de la reala Granda Soveta Enciklopedio.
Newspeak: La angla parolita en 1984 estas Newspeak ("Novparolo"), angla kripligita kaj malbela.
Devizoj de 1984: "Granda Frato spektas vin", "Senscio estas potenco", "duoblaparolo", "pensokrimo".
Ĉi tiuj nun estas vulgara parto de la angla. Orwell ankaŭ donas alian vorton al la angla: sia nomo. En la angla la vorto Orwellian ("orvela") signifas stato kie la ŝtato estas ĉiopova kaj ĉioscia. Orvela ankaŭ temas pri vorto, kiu signifas la kontraŭan de ĝia originala signifo (ekzemple, kie "vero" signifas ŝtatajn mensogojn).
Orwell ne intencis troigi en 1984: li opiniis ke tia estos la probabla stato de la mondo en 1984. Dum la 1930-aj jaroj, multaj opiniis, ke la demokratioj (precipe Usono, Britio kaj Francio) forvelkus sub la pli granda milita forteco de la tiranecoj, precipe de Germanio kaj Rusio. Aldone, Orwell mem opiniis ke la logiko de kapitalismo emas al faŝismo. La estonteco de demokratio estis tre malluma.
La Besto-Farmo[redakti | redakti fonton]
Por la plena artikolo, vidu La Besto-Farmo.
(Angle, Animal Farm) estas la fabelo de Orwell pri Stalinismo. La fabelo rakontas pri la sukcesa ribelo de farmbesto kontraŭ la farmisto kaj la fiaska, sekvinta reĝimo de la porkoj. Kvankam ĝi estis verkita kiel atako kontraŭ stalinismo, ĝi tamen montras kiel tiraneco, kaj ne libereco, logike fluas el la naturo de homo kaj politika potenco.
Kvankam ĝia atako kontraŭ la stalinismo de Rusio estis huraita post 1947 dum la Malvarma milito, tamen dum la Dua mondmilito, kiam Britio kaj Usono batalis kune kun Rusio kontraŭ Germanio, la libro estis neeldonebla. Kaj, kvankam Orwell estis maldekstrema, la maldekstro dum la 1930-aj jaroj ne ŝatis lin pro la sama kontraŭ-stalinismo. Antaŭ 1945, multaj de la maldekstro evitis rigardi rekte al stalinismo, sed Orwell rifuzis esti ŝafo. Kaj ĉi tio estas la valoro de Orwell: menso klara kaj sendependa, menso, kiu ne estas koruptita de la noblaj mensogoj de la tempo.
Parenteze: multe de tio, kion Orwell diris, estis dirita antaŭ du mil jaroj de Aristotelo en lia libro Politiko.
La strato al Wigan Pier[redakti | redakti fonton]
Frue dum 1936, Victor Gollancz, de la Left Book Club, demandis George Orwell fari raporton pri la malriĉeco de la laborista klaso en la ekonomike subpremita norda Anglio Lia raporto The Road to Wigan Pier estis publikigita en 1937. Orwell faris sian taskon (angle: leg-and-homework) kiel socia reportisto: li sukcesis eniri en multajn hejmojn por vidi kiel homoj vivis. Li faris sistemecajn notojn de la kondiĉoj de vivo kaj de la salajroj ricevitaj. Li restis longe en publikaj librejoj studante oficialajn raportojn pri sano kaj kondiĉoj de laboro. La unua duono de The Road to Wigan Pier dokumentas liajn sociologiajn esplorojn en Lancashire kaj Yorkshire. Ĝi komencas per klarega priskribo de laborista vivo en la karbominejoj.
La dua duono estas longa raporto pri lia vivo kaj la evoluo de lia politika konscio, inkluzive akuzo de senrespondecaj elementoj de la politika maldekstro.
Tiu libro meritas agnoskon kiel unu de la raraj dokumentoj pri malriĉeco, kun multaj detalaj indikoj pri la faktoj. Ĝi estas grava verko.
Post Morto[redakti | redakti fonton]
Kvankam stalinismo delonge disfalis, la averto de Orwell ankoraŭ pravas ie ajn, kie politika potenco fariĝas, makiavele, ne ilo sed celo en si mem.
Konsilo al la Leganto[redakti | redakti fonton]
Ĉar la verkoj de Orwell estas ankoraŭ sub kopirajto, ili ĝenerale ne estas haveblaj el la TTT. La kompleta teksto de 1984 en la angla estas tamen havebla (vidu ĉe eksteraj ligiloj). Vi povas havi la tutan tekston de 1984 en la estona lingvo.
Ekzistas traduko (sole en papero) en Esperanton de Bestofarmo, kaj elektronike de 1984(vidu ĉi-sube).
En Esperanto[redakti | redakti fonton]
La Besto-Farmo, el la angla tradukis Gerald Tucker, dua eldono, novilustris Josef Ipfelkofer, Munkeno: Lanterno, 1970, 108 p.
Mil naŭcent okdek kvar, tradukis Donald Broadribb, 230 p.
Mil naŭcent okdek kvar ĉe Mondial ISBN: 9781595692498 288 paĝoj; mola bindo[1]
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Notoj kaj referencoj[redakti | redakti fonton]
↑ Esperanto and George Orwell United Nations Association of New Zealand to the 27th Plenary Assembly of the World Federation of United Nations Associations, Barcelono, 1979
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Trovu « George Orwell » inter la
rilataj al la ideo
Kategorio George Orwell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
George Orwell en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
http://www.orwell.ru (angle kun ligilo al rusa versio)
http://orwell.ru/library/articles/hanging (angle kaj ruse)
http://orwell.ru/library/articles/elephant (angle kaj ruse)
http://orwell.ru/library/reviews/dickens (angle kaj ruse)
http://www.online-literature.com/orwell/1984/ resumo de 1984 (angle)
ISNI: 0000 0003 6864 5684, 0000 0001 2144 1305
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 19:55, 17 jul. 2017.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj