eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo es eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Acerosiropo - Vikipedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Averto: vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via uzantnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
[[Dosiero:Maple syrup.jpg||thumb|250px|Enboteliĝata acerosiropo el [[Kebekio]], [[Kanado]].]] [[Dosiero:Acer rubrum 001.jpg|thumb|274px|Ruĝacero (''Acer rubrum''), Neuen Botanischer Garten ("Nova Botanika Ĝardeno"), [[Marburg]], [[Hesio]], [[Germanio]] <small>Bildo: [[commons:User:Willow/gallery|"Willow"]]</small>]] '''kAcerosiropo''' estas [[siropo]] kutime farita de la [[ksilemo|ksilema]] [[sevo|arbsevo]] de [[sukeracero]] (''Acer saccharum''), [[ruĝacero]] (''Acer rubrum'') aŭ [[nigracero]] (''Acer nigrum''),<ref name="ohio">William B. Werthner (1935). ''Some American Trees: An intimate study of native Ohio trees'' ("Iuj usonaj arboj: intima studado de indiĝenaj ohio-ŝtataj arboj"). New York: Macmillan, 416 pp.</ref> kvankam oni povas ankaŭ fari siropon de aliaj aceraj specioj, kiel ekzemple, la Oregona aŭ [[grandfolia acero]] (''Acer macrophyllum'').<ref name="namspm3">Randall B. Heiligmann, Fred E. Winch (1996). "[http://web.archive.org/web/20060429074616/http://ohioline.osu.edu/b856/ Chapter 3: The Maple Resource]" ("Ĉapitro 3, La acerorimedo") en Koelling & Heiligmann, ''op. cit''.</ref> En malvarmaj klimatareoj, tiuj arboj akumulas amelon en la trunkoj kaj radikoj antaŭ la vintro; dum la printempo ili transformas la amelon ĝis sukero, kiu leviĝas je la sevo. Oni spilas la acerarbon per bori truojn en la trunkon kaj deĉerpi la eksuditan sevon. Poste, oni koncentras la kolektitan sevon per varmigado vaporiĝi iom da akvo. La [[unuaj nacioj|unua-nacia]] popolo de [[Kebekio]] kaj [[Vermonto]] antaŭ longe komencis kolekti kaj uzi acerosiropon; poste la eŭropaj setlantoj povosciiĝis produkti la siropon kaj grade plibonigis la rafinadajn metodojn. Teknikaj plibonaĵoj dum la [[1970-aj jaroj]] plue rafinis la siropan procezadon. Kebekio en [[Kanado]] produktas la plej grandan parton da acerosiropo; la provinco faras rondcifere tri kvaronoj el la mondofertado. Kanado ĉiu-jare eksportas acerosiropon ĝis valoro de pli ol 145 milionoj da [[Kanada dolaro|dolaroj]] aŭ 107 milionoj da [[eŭro]]j. Vermonto, stereotipa kiel lando de acerosiropo,<ref name="stowe">Ekzemple, Dave Gram, "[http://www.stowetoday.com/stowe_reporter/community/obituaries/article_94cdf944-e524-11e0-97ba-001cc4c002e0.html John Curran]", angla-lingva nekrologo de ĵurnalisto kiu kelkfoje stereotipis la vermontanoj en siaj fruaj artikoloj, ''Stowe Reporter'', la 22-a septembro 2011. Aliris 9 decembro 2011.</ref> estas la plej granda produktejo en [[Usono]], ĝi generas ĉirkaŭ kvin kaj duonan procentojn el la mondofertado. Kanado kaj Usono gradigas acerosiropon laŭ skalo bazita sur denseco kaj diafaneco. [[Sakarozo]] estas la plej ĝenerala sukero en acerosiropo. Siropoj ne rajtas enhavi io ajn alie ol acerosevo kaj bezonas almenaŭ sesdek ses procentojn da sukero por etikediĝas kiel "acerosiropo" en Kanado;<ref name="cfia13">"[http://www.inspection.gc.ca/english/fssa/labeti/guide/ch13e.shtml Chapter 13 - Labelling of Maple Products]" ("Ĉapitro 13, Etikedado de Aceroproduktoj"). Canadian Food Inspection Agency (Kanada Manĝaĵinspekta Agentejo), la 13-an de junio 2011, (angla-lingve aŭ franca-lingve). Aliris la 9-an de decembro 2011.</ref> en Usono, ĉiu siropo devas esti farita preskaŭ tute de acerosevo por etikediĝas kiel "acero". Acerosiropo plejofte estas manĝita kun [[patkuko]]j, [[vaflo]]j, [[ovaĵpano]] aŭ [[kaĉo (manĝaĵo)|avenkaĉo (poriĝo)]]. Ĝi ankaŭ estas ofte ingredienco en [[bakado]], aŭ kiel [[siropo|dolĉigaĵo]] kaj [[gustigaĵo]]. [[Kuiristo]]j kaj kulinaraj specialistoj havas laŭdita la unikan guston, kvankam la kemio kiu respondas pro ĉi tio ne plene kompreniĝas. Kaj acerosiropo kaj la sukeracerarbo simbolas Kanadon kaj plurajn usono-ŝtatojn, precipe Vermonton. [[Dosiero:Sugar-Making Among the Indians in the North.gif|thumb|274px|19-a jarcenta ilustraĵo, "Sukero-farado inter la Indianoj en la nordo"]] == Historio == === Indiĝenaj nordamerikanoj === La [[Indianoj|praloĝantoj de la Amerikianoj]], indiĝena popolo kiu vivis en la nordorienta parto da Nordameriko estis la unuaj konataj etnoj produkti acerosiropon kaj [[acerosukero]]n. Laŭ [[tradicio|buŝaj tradicioj]] de [[Oĝibvoj]] kaj aliaj tribaj grupoj, same kiel arkeologiaj indicaĵoj, acerarba sevo aŭ ''wiishkobaaboo'' ("ŭiŝkobabuo", lauvorte "dolĉan akvon") prozesiĝis por ĝia sukera enhavo kiel siropo aŭ ''zhiiwaagamizigan'' ("ĵivagamizigano") kaj acerosukero aŭ ''ziinzibaakwad'' ("zinzibakŭado", lauvorte "formata en ligna muldilo"),<ref name="mazin">Karen Danielsen, "[www.glifwc.org/publications/mazinaigan/fall2003.pdf Preparing plants for biboon]" ("Prepari plantoj por la vintro"), ''Mazina'igan'', p. 7, aŭtuno 2003. Aliris 10 decembro 2011.</ref> oportuna por staplado,<ref name="pripp">[http://www.prippssugarbush.com/history.html History]", Pripps Sugarbush. Aliris 9 decembro 2011.</ref> longe antaŭ ol la eŭropanoj alvenis en la regiono.<ref name="ciesla">Ciesla, William M (2002). "[http://www.fao.org/DOCREP/005/y4351e/Y4351e00.HTM Non-wood forest products from temperate broad-leaved trees]" ("Ne-lignaj arbarproduktoj de moderaklimataj larĝfoliaj arboj"), p. 37-43, 103-113. [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo|FAO]] de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Romo: junio 2002. ISBN 92-5-104855-X. Aliris la 9-an de decembro 2011.</ref> La produktado de acerosiropo estas unu el nur kelkaj agrikulturaj procezoj en Nordameriko kiu ne estas eŭropa kolonia importaĵo. Ekzistas neniuj aŭtentikigitaj rakontoj de la eltrovado de produktado kaj konsumo de acerosiropo inter fruaj indiĝenaj grupoj,<ref name="koell">Melvin R. Koelling, Fred Laing, Fred Taylor (1996). "[http://web.archive.org/web/20060429074616/http://ohioline.osu.edu/b856/ Chapter 2: History of Maple Syrup and Sugar Production]" ("Ĉapitro 2, Historio de Acerosiropo kaj Sukerproduktado") en Melvin R. Koelling, Randall B. Heiligmann, ''North American Maple Syrup Producers Manual.'' (Nordamerika Acerosiropa Produkteja libro). Bulteno 856. Ohio State University. Arkivis el la originalo la 29-an de aprilo 2006. Aliris la 20-an de septembro 2010.</ref> sed diversaj legendoj ekzistas kiel al la origino de acerosiropoproduktado; unu el la plej popularaj implikas acerosukon por kuiri kaj servi cervaĵon al ĉefo.<ref name="mmsa">"[http://www.mi-maplesyrup.com/about/history.htm History]". Michigan Maple Syrup Association ("Historio, Miĉigana Acerosiropa Asocio", angla-lingve). Aliris la 9-an de decembro 2011.</ref> Aliaj historioj atribuas la evoluado de acerosiropa produktado diverse al [[Oĝibvoj|Oĝibvaj]] [[diaĵo]]j kiel [[Nanaboĵo]], [[Gluskapo]], aŭ al la petolema [[Sciuro]]. Indiĝenaj [[tribo]]j evoluigis [[rito]]jn ĉirkaŭ sukerofarado, festanta la Sukero Luno (la unua [[plenluno]] de [[printempo]]) kun Acero Danco.<ref name="eagle">Eagleson, Janet; Hasner, Rosemary (2006). ''The Maple Syrup Book'' ("La Acerosiroa kubro"), p. 15. Boston Mills Press, ISBN 978-1-55046-411-5.</ref> Multaj [[unuaj nacioj|unua-naciaj]] preparaĵoj anstataŭigis la salon tradician el Eŭropo kun acerosukero aŭ siropo.<ref name="mmsa"/> La [[Algonkena lingvaro|Algonkenoj]] rekonis la sukon kiel fonto de energio kaj nutrado. Ĉe la komenco de la printempa [[degelo]], ili uzis [[Ŝtona ilo|ŝtonajn ilojn]] por fari Vo-formajn incizojn en arbotrunkoj; ili tiam enmetis kavotigaj kanoj aŭ konkavaj pecoj de ŝelo por direkti la sukofluon en sitelojn, ofte faritajn el betulŝelo.<ref name="koell"/> La acerosuko koncentriĝis aŭ per plonĝigi varmegajn [[Subĉiela kuirado|kuiradoŝtonojn]] en la siteloj<ref name="larkin">Larkin, Davido (1998). ''Country Wild'' ("Kampara sovaĝejo"). Houghton Mifflin. p. 146-147. ISBN 0-395-77190-0.</ref> aŭ forlasado la sitelojn eksponitajn al la malvarmaj temperaturoj dum la nokto kaj forigado la glaciotavolon kiu surface formiĝis super la viskoziĝa suko. [[Dosiero:Sap plastic tubing.jpg|thumb|274px|Du spiloj en acerarbo, kun plastiktuboj por sevokolektado]] [[Dosiero:Maple sap collecting at Bowdoin Park, New York.JPG|thumb|274px|Tradicia sitela spilo kaj plastiksaka spilo ĉe Boŭdojno Parko en Ŭapingera Akvofalo, Nov-Jorkio]] === Eŭropanoj === En la fruaj stadioj de eŭropa koloniigo en nordorienta Nordameriko, la indiĝena popolo montris la alvenantajn kolonianojn sian metodaron por deĉerpi la trunkojn da certaj specoj de aceroj dum la fru-printempa degelo por rikolti la sukon.<ref name="ciesla37">Ciesla, ''op. cit.'', p. 37, 39.</ref> [[André Thevet]], la Reĝa Kosmografo de Francio, skribis leteron pri [[Jacques Cartier]] trinkanta acerosukon dum siaj kanadaj voyaĝoj.<ref name="cartier">Citata en James M. Lawrence, Rux Martin (1993). ''Sweet Maple'' ("Dolĉa acero"). Chapters Publishing, p. 57. ISBN 1-881527-00-X.</ref> Antaŭ 1860, eŭropaj kolonianoj kaj akaparaj felkomercistoj komencis rikolti aceroproduktojn.<ref name="ciesla37"/> Tamen, anstataŭ incizi la ŝelo, kiel faris la indiĝenoj, la Eŭropanoj malpli detrueme boris spilotruojn en la trunkoj per boriloj. Dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj, ili uzis la procezatan acerosukon kiel fonto de cencentrata sukero, en kaj likvaj kaj kristalaj formoj, ĉar oni [[sukerkano|kana sukero]] deviĝis importi el la [[Karibio]].<ref name="eagle15">Eagleson & Hasner, ''op. cit.'', p. 15.</ref> [[Dosiero:Acer rubrum JPG1b.jpg|thumb|274px|Folioj de ruĝacero en la komenco de la aŭtuno. Notu la [[samaro]]j (paroj da flugilaj semoj). <small>Bildo: [[commons:User:Jean-Pol_GRANDMONT|Jean-Pol Grandmont]]</small>]] Tipe, sukerfaradaj festoj komenciĝis ĉe la printempa degelo en arbaroregionoj konata enhavi sukeraceroj en sufiĉaj nombrojn.<ref name="ciesla37"/> La siropistoj unue boris truojn en la grandaj acerotrunkoj, kutime pli ol unu truo per arbo. Ili enmetis lignaj elfluiloj en la truoj kaj tiam pendigis lignan sitelon el la elstaranta fino de ĉiu elfluilo por kolekti la sukon. Tigoj de [[sambuko]] (''Sambucus'') aŭ [[sumako]] (''Rhus''), kun ĝia facile forigebla medolo, estis inter tradiciaj fontoj de la verŝtuboj aŭ "sukospililoj".<ref name="ohio"/> Ordinare, oni faris la sitelojn per distranĉado grandan arbotrunkon en cilindraj segmentoj, kavigado kaj forigado la kernon de ĉiu segmento el unu cilindrofino, kreante senjuntan, akvimunan sukujon.<ref name="koell"/> La suko malrapide plenigis la sitelojn, kaj la sukerfararo periode revenis por preni la kolektatan sukon. Ili aŭ transdonis la likvaĵon en pli grandaj sukujoj (bareloj, grandaj potoj aŭ kavigadaj ŝtipoj) — ofte muntita sur sledoj aŭ ĉaroj, ke [[tirbesto]]j tiel [[ĉevalo]]j aŭ [[okso]]j trenis — aŭ ili portis ĝin en siteloj aŭ aliaj oportunaj ujoj al la acersukerejo.<ref name="ciesla37"/> Oni remetis la suk-kolektajn sitelojn al la elfluiloj muntita sur la arboj, kaj repetis la tuta traktadon dum la sukfluo sufiĉis dolĉa. La specifaj vetercirkonstancoj de la degeloperiodo decidis, kaj daŭre decidas, la daŭron de la sukerfarada sezono.<ref name="ciesla37"/> Ĉar la vetero daŭre varmigas, la normala fru-printempa biologia procezo de acerarbo fine ŝanĝas la guston de la suko, malagrabliganta ĝin.<ref name="namspm3"/> La bol-procezo temporabis. La sukerfararo rikoltis la suko kaj reportis ĝin al la acersukerejo, kie ili tiam verŝis la likvaĵon en kuvegoj, kutime faritaj el metalo. Ĉe la bazkampejo ili bolis la sukon por maldilui ĝin al la dezirinda konsisto — aŭ subĉiele super kampofajro aŭ interne en ŝedo konstruita por tiu celo, la tiel-nomta "[[sukerkabano]]" ([[Franca lingvo|francalingve:]] ''cabane à sucre''; [[Angla lingvo|anglalingve:]] ''sugar shack'' or ''sap house'').<ref name="namspm7">Randall B. Heiligmann, Lewis Staats (1996). "[http://web.archive.org/web/20060429074616/http://ohioline.osu.edu/b856/ Chapter 7: La produktado de acerosiropo]" ("Ĉapitro 7, La acerorimedo") en Koelling & Heiligmann, ''op. cit''.</ref> [[Dosiero:Sugar house.jpg|thumb|274px|left|[[Sukerkabano]] kie oni koncentris la sukon al acerosiropo.]] [[Dosiero:Making Maple Syrup.jpg|thumb|274px|Malgranda vaporiga siropujo]] [[Dosiero:MapleSyrupProduction.jpg|thumb|274px|Acerosevo transformiĝas al siropo]] [[Dosiero:Syrup grades large.JPG|thumb|274px|Kvalitoj de siropo, maldekstre al dekstre: ''Fancy'' (Altega), ''Grade A Medium Amber'' (A-grada mezosukceno-kolora), ''Grade A Dark Amber'' (A-grada malhelosukceno-kolora) kaj ''Grade B'' (B-grada)]] ==Sukerkabanoj== {{Ĉefartikolo|Sukerkabano}} '''Sukerkabano''' (france: ''cabane à sucre''; angle: ''sugar shack'') estas duonkomerca entrepreno ofta en Orienta Kanado kaj en la nordo de Nov-Anglio. Ili estas lokoj, kie kolektiĝas kaj boliĝas la sevo de acero por produkti acero-siropon. La nuntempaj sukerkabanoj oferas lokon por kunvenoj kaj eksteraj aktivaĵoj por la publiko. Tio inkluzivas sledrajdadon, esploradon de la ĉirkaŭaĵoj kaj manĝadon de receptoj preparataj antaŭ la klientoj. == Notoj == <references/> == Vidu ankaŭ == {{wikispecies|Acer|Aceroj}} [[Kategorio:Unua-nacia kuirarto]] [[Kategorio:Kanada kuirarto]] [[Kategorio:Nov-Anglia kuirarto]] [[Kategorio:Dolĉigaĵoj]] [[Kategorio:Gustigaĵoj]] [[Kategorio:Ingrediencoj]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (malfermiĝas en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Acerosiropo: Other (Statements), Sitelink, Aserto: P225, Aserto: P373, Aserto: P935
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Projektoj (vidi fontkodon) (protektita)
Ĉi tiu paĝo estas membro de 1 kaŝita kategorio:
Kategorio:Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco