eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo nl eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Dinastio Qing - Vikipedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Averto: vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via uzantnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
{{Historio de Ĉinio}} La '''dinastio Qing''' {{prononco|ĉing}} estas la lasta [[Ĉinio|ĉina]] dinastio, el [[Manĉurio]]; iliaj regantoj konkeris Ĉinion. Ĝi daŭris de 1644 ĝis la ĉina revolucio en [[1911]]. Ĝi sekvis la [[Dinastio Ming|dinastion Ming]] kaj estis sekvita de la [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Respubliko Ĉinio]]. Fondita de la [[manĉuroj|manĉura]] klano Ai-xin-jue-luo en [[Manĉurio]], la multkultura [[imperio]] daŭris preskaŭ tri jarcentojn kaj formis la teritorian bazon de la moderna Ĉinio. Ĝi estis la kvina plej granda imperio en la monda historio. La [[Ĉina lingvo|ĉinaj]] nomoj estas skribitaj laŭ la literumado [[Piĝino|piĝina]]. Por vidi kiel prononci ilin, rigardu ĉe [[Hanyu Pinyin]]. Por la nomoj de la Qing-regantoj la ĉinoj skribas: "Qing" + la [[erao]]-nomon + "Di" (=imperiestro), ekzemple imperiestro Kanĝi: Qing Kang Xi Di, krom pri la du unuaj, kiujn oni nomas per iliaj manĉuraj naskiĝnomoj, do: [[Nurgachi|Ai-xin-jue-luo Nurgachi (Nu-er-ha-chi)]] kaj [[Huang Tai Ji|Ai-xin-jue-luo Abahai, honora titolo: Huang-tai-ji]]. La dinastio Qing estis la lasta imperia dinastio de Ĉinio. Fine de la 16-a jarcento, Nurhaci, origine vasala Gardistaro Ming Jianzhou, komencis organizi "Bannerojn", militajn-sociajn unuojn, kiuj inkluzivis manĉuajn, Hanajn kaj mongolajn elementojn. Nurhaci formis la Manĉuajn klanojn en unuigita ento. Antaŭ 1636, lia filo [[Hong Taiji]] komencis veturigi Ming-fortojn el la [[Liaodong-duoninsulo]] kaj deklaris novan dinastion, la Qing-a. En senrilata disvolviĝo, kamparanaj ribeluloj gviditaj de [[Li Zicheng]] konkeris la Mingan ĉefurbon, [[Pekino]] en 1644. Anstataŭ ol servi ilin, Ming-generalo [[Wu Sangui]] alianciĝis kun la [[Manĉuroj]] kaj malfermis la [[Ŝanhai-Pass]] al la [[Banner-Armeoj]] gvidata de la reganta Princo, [[Dorgon]]. Li venkis la ribelulojn kaj kaptis la ĉefurbon. Rezisto de la Suda Ming kaj la [[Ribelo de la Tri Feudatoroj]] gviditaj de Wu Sangui prokrastis la Qing-konkeron de Ĉinio mem antaŭ preskaŭ kvar jardekoj. La konkero estis finita nur en 1683 sub la regado de imperiestro [[Kangxi]] (1661-1722). La [[Dek Grandaj Kampanjoj]] de la Qianlong Imperiestro de la [[1750-aj jaroj]] ĝis la [[1790-aj jaroj]] etendis Qing-regadon al [[Ena Azio]]. La fruaj Qing-regantoj konservis siajn Manĉur-doganojn, kaj dum ilia titolo estis Imperiestro, ili uzis "Bogd khaan" dum traktado de la [[mongoloj]] kaj ili estis patronoj de [[Tibeta budhismo|Tibeta Budhismo]]. Ili regis uzante [[Konfuceismo|konfuceanajn]] stilojn kaj instituciojn de burokrata registaro kaj retenis la imperiajn ekzamenojn por rekruti Han-ĉinojn por labori sub aŭ paralele kun Manĉuroj. Ili ankaŭ adaptis la idealojn de la alfluanta sistemo por trakti apudajn teritoriojn. Dum la regado de imperiestro [[Qianlong]] (1735-1796) la dinastio atingis sian apogeon, sed tiam komencis sian komencan malkreskon en prospero kaj imperia regado. La loĝantaro kreskis je ĉirkaŭ 400 milionoj, sed impostoj kaj registaraj enspezoj estis malaltaj, kio preskaŭ garantiis finan fiskan krizon. Koruptado komenciĝis, la ribelantoj testis la legitimecon de la registaro kaj la regantaj elitoj ne ŝanĝis sian pensmanieron antaŭ la ŝanĝoj en la monda sistemo. Post la [[Opia milito|Opia Milito]], la eŭropaj potencoj trudis malegalajn traktatojn, liberan komercon, eksterterecon kaj havenojn sub fremda regado. La [[Tajpinga ribelo|Taipinga ribelo]] (1850-1864) kaj la [[Dungana ribelo]] (1862-1877) en [[Centra Azio]] kaŭzis la morton de ĉirkaŭ 20 milionoj da homoj, plej multaj pro malsatoj kaŭzitaj de la milito. Malgraŭ ĉi tiuj katastrofoj, en la [[Tongzhi-Restarigo]] de la 1860-aj jaroj, Han-elitoj unuiĝis por defendi la konfucean ordon kaj la Qing-regantojn. Komencaj gajnoj en la [[Mem-povigo]] estis detruitaj dum la unua [[Ĉina-japana milito|ĉinia japana milito]] de 1895, en kiu la Qing-oj perdis sian influon super [[Koreio]] kaj [[Tajvano sub Qing-dinastio|posedo de Tajvano]]. La novaj armeoj estis organizitaj, sed la ambicia [[Reformo de la Cent Tagoj]] de 1898 estis rifuzita per puĉo de imperiestrino, vidvino [[Ciŝji]], konservativa gvidanto. Kiam la lukto por koncedoj de eksterlandaj potencoj ekigis la ribelon de [[Boksistoj]], eksterlandaj potencoj invadis Ĉinion, Ciŝji deklaris militon kontraŭ ili, kio kondukis al la malvenko kaj fuĝo de la imperia kortego al [[Ŝjiano]]. Post konsento pri subskribo de la [[Protokolo Boksero]], la registaro komencis senprecedencajn administrajn kaj fiskajn reformojn, kiuj inkludis elektojn, novan laŭleĝan kodon kaj la forigon de la ekzamena sistemo. [[Sun Jatsen]] kaj aliaj revoluciuloj konkurencis kun reformismaj monarkiistoj kiel [[Kang Youwei]] kaj [[Liang Qichao]] por transformi la Qing-imperion en modernan nacion. Post la morto de Ciŝji kaj imperiestro [[Guāngxù]] en 1908, la rigida linio manĉura distancigis ambaŭ reformistojn kaj lokajn elitojn malhelpante socian reformon. La ribelo de [[Vuhano|Wuchang]] la [[11-a de oktobro|11-an de oktobro]] [[1911]] kondukis al la [[Revolucio Xinhai]]. Generalo [[Yuan Shikai]] negocis la abdikon de imperiestro [[Xuantong]] la [[12-a de februaro|12-an de februaro]] [[1912]]. La imperio estis restaŭrita dum la [[manĉura restarigo]] la [[1-a de julio|1-an de julio]] [[1917]], antaŭ ol ĝi estis renversita denove 11 tagojn poste. == Nomoj == [[Nurhaci]] deklaris sin la "Brila ĥano" de la posta ''Jin'' ("oro") ŝtato honore kaj al la [[Jurĉenoj|jurĉena]] [[Dinastio Jin|Jin-dinastio]] de la 12a - 13a jarcentoj kaj de la klano [[Aisin Gioro]] (Aisin en la manĉura, por la ĉina 金 (jīn) "oro"). Lia filo [[Hong Taiji]] renomis ĝin kiel ''Granda Qinq'' en 1636. Ekzistas konkurencaj klarigoj pri la signifo de Qīng (laŭvorte "klara" aŭ "pura"). La nomo eble estis selektita kiel reago al la nomo de la [[Dinastio Ming|Ming-dinastio]] (明), kiu konsistas el la ĉinaj karakteroj por "suno" (日) kaj "luno" (月), ambaŭ asociitaj kun la fajra elemento de la [[ĉina zodiako]]. La signo Qīng (清) konsistas el "akvo" (氵) kaj "azure" (青), ambaŭ asociitaj kun la akva elemento. Ĉi tiu asocio pravigus la Qing-konkeron kiel malvenkon de fajro super akvo. La akva bildaro de la nova nomo eble ankaŭ havis budhismajn nuancojn de perspaco kaj [[klerismo]] kaj ligojn kun la [[Manĝuŝrio|Bodisatvo Manjusri]]. La manĉua vorto ''daicing'', kiu sonas kiel fonetika priskribo de ''Dà Qīng'' aŭ ''Dai Ching'', fakte devenis de mongola vorto "ᠳᠠᠢᠢᠴᠢᠨ, дайчин" kiu signifas "batalanto". ''Daicing gurun'' eble signifis "batala ŝtato", lingvaĵo nur komprenebla por manĉuraj kaj mongolaj homoj. En la posta parto de la dinastio, eĉ la manĉuroj mem forgesis ĉi tiun eblan signifon. Post konkeri "propran Ĉinion", la manĉuroj identigis sian ŝtaton kiel "Ĉinio" (中國, Zhōngguó; "Meza Regno"), kaj nomis ĝin Dulimbai Gurun en [[manĉura lingvo]] (Dulimbai signifas "centra" aŭ "meza", gurun signifas "nacio" aŭ "ŝtato"). La imperiestroj egaligis la landojn de la Qing-ŝtato (inkluzive de hodiaŭa [[Nordorienta Ĉinio]], [[Ŝjinĝjiango|Ŝinĝjango]], [[Mongolio]], [[Tibeto]] kaj aliaj areoj) kiel "Ĉinio" en la ĉina kaj manĉura lingvoj, difinante Ĉinion kiel mult-etnan ŝtaton, kaj malakceptante la ideon, ke "Ĉinio" nur signifis Han-areojn. La Qing-imperiestroj proklamis, ke ambaŭ Han-aj kaj ne-hanaj popoloj estas parto de "Ĉinio". Ili uzis kaj "Ĉinion" kaj "Qing" por nomi sian ŝtaton en oficialaj dokumentoj, internaciaj traktatoj (ĉar la Qing estis konata internacie kiel "Ĉinio" aŭ kiel "Ĉina Imperio") kaj eksterlandaj aferoj, kaj "Ĉina lingvo" Dulimbai gurun i bithe) inkludis ĉinajn, manĉurajn kaj mongolajn lingvojn, kaj "ĉina popolo" (u 之 人 Zhōngguó zhī ren; manĉure: Dulimbai gurun i niyalma) rilatis al ĉiuj subjektoj de la imperio. En la ĉinlingvaj versioj de ĝiaj traktatoj kaj ĝiaj mapoj de la mondo, la Qing-registaro uzis "Qing" kaj "Ĉinio" sendistinge. La dinastio foje estis nomata "Manĉur-dinastio" aŭ "Pura dinastio" en fremdlingvaj fontoj. == Historio == === Kreado de la Qing-dinastio === La Qing-dinastion fondis ne Han-ĉinoj, kiuj konsistigas la plimulton de la ĉina loĝantaro, sed de malnomadaj terkulturistoj konataj kiel la [[jurĉenoj]], [[Tunguz-manĉura lingvaro|tunguza popolo]] kiu vivis ĉirkaŭ la regiono nun konsistanta el la ĉinaj provincoj de [[Ĝilinio|Jilin]] kaj [[Hejlongĝjango|Heilongjiang]]. La manĉuroj foje estas konfuzitaj kun nomadaj popoloj, kio ili ne estis. Kio poste fariĝis la manĉura ŝtato estis fondita de [[Nurhaci]], la ĉefo de pli malgranda jurĉena tribo - la Aisin Gioro - en [[Jianzhou]] en la frua [[17-a jarcento]]. Nurhaci eble pasigis tempon en ĉina hejmo en sia juneco, kaj flue parolis ĉinan kaj mongolan lingvojn, kaj legis la ĉinajn romanojn [[Tri regnoj|Enamiĝo de la Tri Regnoj]] kaj [[Ĉe akvorando|Ĉe Akvo-Rando]]. Origine vasalo de la Ming-imperiestroj, Nurhaci komencis intertriban feŭdon en 1582 kiu eskaladis en kampanjo por unuigi la proksimajn tribojn. Antaŭ 1616, li sufiĉe firmigis Jianzhou por povi proklami sin ''Ĥano'' de la [[Dinastio Jin|Granda Jin]] en referenco al la antaŭa jurĉena dinastio. Du jarojn poste, Nurhaci anoncis la "Sep Plendojn" kaj malkaŝe rezignis la suverenecon de Ming supernatura por kompletigi la unuigon de tiuj jurĉenaj triboj ankoraŭ aliancitaj kun la Ming-imperiestro. Post serio de sukcesaj bataloj, li translokigis sian ĉefurbon el [[Hetu Ala]] al sinsekve pli grandaj kaptitaj urboj Ming-aj en Liaodong: unue Liaoyang en 1621, poste Shenyang (Mukden) en 1625. Kiam la jurĉenoj estis reorganizitaj de Nurhaci en la''' ok flagojn''', multaj manĉuraj klanoj estis kreitaj artefarite kiam grupo de neparencaj homoj fondis novan manĉuran klanon (mukun) uzante nomon de geografia origino kiel loknomo por sia hala (nomo de klano). <table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0"> <tr> <th style="background:#efefef;">Naskiĝnomo</th> <th style="background:#efefef;">Datoj de reĝado</th> <th style="background:#efefef;">Erao-nomo ([[Nian Hao]] 年號) kaj rilataj jaroj</th> </tr> <tr> <td colspan="3" align="center">''La personaj nomoj estas grase prezentitaj.''</td> </tr> <tr> <td>Aisingioro '''Nurhaĉi''' 愛新覺羅'''努爾哈赤''' Àixīnjuéluó Nǔ'ěrhāchì</td> <td>[[1616]]-[[1626]]</td> <td>Tianming (天命 tian1 ming4) aŭ Abkai fulingga [[1616]]-[[1626]]<br /> </td> </tr> <td>Aisingioro '''[[Huangtaiji]]''' 愛新覺羅'''皇太極''' Àixīnjuéluó Huángtàijí</td> <td>[[1627]]-[[1643]]</td> <td>Tiancong (天聰 tian1 cong1) aŭ Abkai sure [[1627]]-[[1636]]<br />Chongde (崇德 chong2 de2) aŭ Wesihun erdemungge [[1636]]-[[1643]]<br /> </td> </tr> <td>Aisingioro '''Fulin''' 愛新覺羅'''福臨''' Àixīnjuéluó Fúlín</td> <td>[[1644]]-[[1661]]</td> <td>Shunzhi (順治 shun4 zhi4) aŭ Ijishūn dasan [[1644]]-[[1661]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Aisingioro '''Xuanye''' 愛新覺羅'''玄燁''' Àixīnjuéluó Xuányè</td> <td>[[1662]]-[[1722]]</td> <td>Kanĝi (康熙 kang1 xi1) aŭ Elhe taifin [[1662]]-[[1722]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Aisingioro '''Yinzhen''' 愛新覺羅'''胤禛''' Àixīnjuéluó Yìnzhēn</td> <td>[[1723]]-[[1735]]</td> <td>Yongzheng (雍正 yong1 zheng4) aŭ Hūwaliyasun tob [[1723]]-[[1735]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Aisingioro '''Hongli''' 愛新覺羅'''弘曆''' Àixīnjuéluó Hónglì</td> <td>[[1735]]-[[1795]]</td> <td>Qianlong (乾隆 qian2 long2) aŭ Abkai wehiyehe [[1736]]-[[1795]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Aisingioro '''Yongyan''' 愛新覺羅'''顒琰''' Àixīnjuéluó Yóngyǎn</td> <td>[[1796]]-[[1820]]</td> <td>Jiaqing (嘉慶 jia1 qing4) aŭ Saicungga fengšen [[1796]]-[[1820]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Aisingioro '''Minning''' 愛新覺羅'''旻寧''' Àixīnjuéluó Mínníng</td> <td>[[1821]]-[[1850]]</td> <td>Daoguang (道光 dao4 guang1) aŭ Doro eldengge [[1821]]-[[1850]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Aisingioro '''Yizhu''' 愛新覺羅'''奕詝''' Àixīnjuéluó Yìzhǔ</td> <td>[[1851]]-[[1861]]</td> <td>Xianfeng (咸豐 xian2 feng1) aŭ Gubci elgiyengge [[1851]]-[[1861]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Aisingioro '''Zaichun''' 愛新覺羅'''載淳''' Àixīnjuéluó Zàichún</td> <td>[[1862]]-[[1874]]</td> <td>Tongzhi (同治 tong2 zhi4) aŭ Yooningga dasan [[1862]]-[[1874]]<br /> </td> </tr> <tr> <td>Aisingioro '''Zaitian''' 愛新覺羅'''載湉''' Àixīnjuéluó Zàitián</td> <td>[[1875]]-[[1908]]</td> <td>Guangxu (光緒 guang1 xu4) aŭ Badarangga doro [[1875]]-[[1908]]<br /> </td> </tr> <tr> <td colspan="5" align="center">'' Por tiu lasta imperiestro nur uzu "Imperiestro Xuantong"(宣統帝 xuan1 tong3 di4) aŭ la naskiĝnomon.''</td> </tr> <tr> <td>Aisingioro [[Pu Yi|Puji]] 愛新覺羅'''溥儀''' Àixīnjuéluó Pǔyì</td> <td>[[1908]]-[[1911]]</td> <td>Xuantong (宣統 xuan1 tong3) aŭ Gehungge yoso [[1909]]-[[1911]]<br /> </td> </tr> </table> <br clear=all> ==Vidu ankaŭ== * [[Historio de Ming]] {{Commons|Qing Dynasty}} {{havenda artikolo|Dinastio Qing}} [[Kategorio:Dinastio Qing| ]] [[Kategorio:Ĉinaj dinastioj|Qing]] [[Kategorio:Historio de Mongolio]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (malfermiĝas en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Dinastio Qing: Other (Statements), Sitelink, Aserto: P225, Aserto: P373
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Commons (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Ŝablono:Historio de Ĉinio (redakti)
Ŝablono:Projektoj (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Tnavbar (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Ĉi tiu paĝo estas membro de 1 kaŝita kategorio:
Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco