eo en eo eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo es eo lt es it es es eo eo eo ca eo en eo eo it hbs_lat fr es eo pt eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo en eo eo eo eo es eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl de an da ar arz en az en ru sv bg bn br hbs_lat ca mzn hbs_lat cy da de el en es et eu ast fa fi nn fr fy de gd lt he hi hbs_lat hu hy it id es is it ja jv ka kk ko it lb nl lt lv en en ml mr ms my nl nb nb fr pl pt io ro ru es jbo en hbs_lat en sk sl sq hbs_lat sv ta en th tr fy fr vi pl zh xmf da zh zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Hispana Kapo de Ŝtato, Regento de la Reĝlando
1-a de aprilo, 1939 – 20-a aŭ 19-a de novembro, 1975
Johano Karlo la 1-a (kiel Reĝo)
68-a Prezidanto de la registaro de Hispanio
5-a de februaro, 1939 – 9-a de junio, 1973
4-an de decembro 1892 (1892-12-04)
en Ferrol, Galegio, Hispanio
20-an de novembro 1975 (1975-11-20) (82-jara)
FET y de las Jons
Carmen Polo, 1st Lady of Meirás
Ĝenerala stabestro, Hispana Armeo
v • d • r
Maŭzoleo de Franco en Valle de los Caídos (Madrido)
Francisco FRANCO BAHAMONDE [franSISko FRANko baaMONde], Esperante foje Francisko Franko, (naskiĝis la 4-an de decembro 1892 en Ferrol, mortis la 20-an de novembro 1975 en Madrido) estis hispana militisto kaj diktatoro.
Biografio[redakti | redakti fonton]
Tre june li foriris por siaj kampanjoj en la hispana protektejo en Maroko (1912-1916, 1920, 1921-1926). Li fakte estis senlumulo, unu el la lastaj el sia milita promocio (en armeo, kiu ja ne elstaris pri klereco) de tie la malamo al certaj movadoj kiel la framasonoj, kiuj rifuzintis lin laŭ kelkaj voĉoj. Liaj akademiaj notoj restas konsulteblaj.
Tamen li prestiĝiĝis kiel militestro inter siaj kolegoj, pro siaj agadoj en la kampanjoj de la milito en Maroko, kaj li fariĝis unu el la plej junaj generaloj en Eŭropo. Tie famiĝis lia brutaleco kaj lia malvarma sango.
En 1934, post la alpreno de la povo fare de dekstrema koalicio, li estis nomumita al alta posteno en la ministerio de Milito. Tie, li gvidis la subpremon de la revoluciprovo de la maldekstrularo, konata kiel Asturia Revolucio.
Kun la generaloj José Sanjurjo kaj Emilio Mola, li estis protagonisto de la leviĝo de la 18-a de julio 1936, kiu deĉenigis la hispanan Enlandan Militon. Li gvidis la fortojn troviĝantajn en Maroko, la eliton de la hispana armeo, kaj pasis al la duoninsulo, kie ili konkeris la sudokcidentan parton de Hispanio kaj celis la konkeron de Madrido. Kiam Sanjurjo mortis, Franco alprenis la ĉefkomandon kaj li proklamiĝis ĉefgeneralo (generalísimo) de la armeoj kaj ŝtatestro. Kiel tia, li gvidis la fortojn kiuj venkis post tri jaroj da milito.
Frankismo[redakti | redakti fonton]
Fine de la milito, li starigis diktaturon, subtenatan de la katolika eklezio (nacionalcatolicismo), faŝismosimila movado nacionalsindicalismo kaj la armeo. Dum la dua mondmilito, li apogis la reĝimojn de Hitlero kaj Mussolini, kiuj estis lin subtenintaj, sed li partoprenis nur simbole per la sendo de la t.n. Blua Divizio al la Rusa Fronto. La diktatura reĝimo, kiu daŭris de 1939 ĝis 1975, kaj lia ideologio faŝisma estas kutime nomataj frankismo.
Francisco Franco malamis komunismon, framasonojn kaj separatismon.
Lia politiko iome malfermiĝis ekde la kvindekaj jaroj (eniro en la Unuiĝintajn Naciojn, konkordo kun la Vatikano, akordoj kun Usono) rekonstruante la hispanan ekonomion, tamen li ĉiam gardis la premadon kontraŭ opoziciaj movadoj.
En 1973, li rezignis kiel regestro sed daŭris kiel armeestro kaj ŝtatestro.
Li nomumis Juan Carlos de Borbón sia posteulo je titolo de reĝo.
Diversaĵoj[redakti | redakti fonton]
Post la milito, esperantistoj en Hispanio estis persekutataj pro sia ofta rilato al maldekstrismo aŭ kataluna naciliberiga movado. En la 1950-aj jaroj, Esperanto estis pli permesata. Franco eĉ estis Alta Protektanto de la 53a UK 1968 en Madrido.
Li estis frato de aviadopioniro Ramón Franco Bahamonde.
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Kategorio Francisco Franco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Politikistoj de la dua mondmilito
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 19:40, 2 apr. 2017.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj