eo eo eo eo eo eo eo pt eo eo eo fr eo fr eo es eo eo eo eo eo eo eo eo pl eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo sk eo eo eo eo de eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo fr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo cs eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr fi eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl de ar arz en az uz de ru sv bg new bn br hbs_lat ca ckb hbs_lat vi cy da de el en es et eu ast fa fi nn fr fy de gd lt gn ku he hi hbs_lat it hu hy id is it ja jv ka kk ta ko ku it it lb lt lv hi en ml be mr ms my it nds af ne nl nb nb fr pa pl pnb pt io ro ru ru sa bxr es jbo en sd hbs_lat si en sk sl sq hbs_lat nl la sv hu ta te th ceb tr oc fy ur fr vi en pl zh xmf he da zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Monda heredaĵo de Unesko - Vikipedio
El Vikipedio, la libera enciklopedio
La Monda Heredaĵo de Unesko konsistas el la Monda Kulturheredaĵo de Unesko kaj la Monda Naturheredaĵo de Unesko.
Ĝi enhavas hom-kreitajn resp. naturajn objektojn, kiuj meritas specialan protekton. Bazo por tiu protekto estas konvencio de Unesko decidita en 1972 en Stokholmo, kiu ekvalidis en 1975.
Por esti akceptita en la mondheredaĵon objekto devas elstari en almenau unu el jenaj ses kriterioj:
Granda kultura influo al iu regiono aŭ epoko
Ekstrema malofteco aŭ granda aĝo
Ekzempla valoro por certa arta evoluo
Modela reprezentado de arkitektura epoko
Signifo rilate al elstaraj ideoj aŭ historie gravaj personoj
La nocio de "kultura heredaĵo" venas de episkopo Henri-Baptiste Grégoire; ĝi estis konvencie fiksita en la Konvencio de Hago de la 14-a de majo 1954.
La ideo de la monda heredaĵo ekestis reage al la alvoko de Unesko en 1960, savi la monumentojn de Abu Simbel (Nubio) de subakviĝo pro konstruo de la Alta Baraĵo de Asuano.
Unufoje jare la Mondheredaĵa Komitato de Unesko kunvenas por decidi pri novaj heredaĵoj kaj diskuti la staton de jamaj. En 2013 ekzistas 981 heredaĵoj en 160 landoj:
el ili 759 estas kulturaj kaj 193 naturaj heredaĵoj,
44 estas en la "ruĝa listo" de speciale minacataj monumentoj.
Naturaj heredaĵoj[redakti | redakti fonton]
Ĝi konsistas el naturaj objektoj (montoj, plantoj, pejzaĝoj ktp.), kiuj pro sia ekstrema malofteco meritas specialan protekton. Bazo por tiu protekto estas konvencio de Unesko decidita en 1972 en Stokholmo, kiu ekvalidis en 1975.
Kelkaj objektoj estas protektindaj kaj el kultura kaj el natura vidpunktoj.
Laŭ kontinentoj[redakti | redakti fonton]
Ekzemploj de naturheredaĵaj objektoj estas:
En Afriko[redakti | redakti fonton]
Rokpentraĵoj de Tasili n'Aĵer, Fortikaĵo Beni Hammad, urboj Tipasa, Ĝemilo kaj Timgado (  Alĝerio)
Naciaj parkoj Virunga, Garamba, Kahuzi-Biega, Salonga kaj besto-protektejo Okapia Naturrezervejo (  Demokratia Respubliko Kongo)
Naturparko Serengeti kaj nacia parko Kilimanĝaro (  Tanzanio)
Viktoria Akvofalo (  Zambio kaj  Zimbabvo)
En Ameriko[redakti | redakti fonton]
Naciaj parkoj Los Glaciares, Igŭacuo, Ischigualasto, Talampaya (  Argentino)
Nacia Parko Morne Trois Pitons (  Dominiko)
Nacia Parko Galapagoj (  Ekvadoro)
Arkeologia pejzaĝo de la unuaj kafplantejoj en Kubo (  Kubo)
Laguno de El Vizvaino (  Meksiko)
Naciaj parkoj Yellowstone, Granda Kanjono, Redwood, Great Smoky Mountains, Carlsbad Caverns, Havajaj Vulkanoj, Ĉako (  Usono)
En Azio[redakti | redakti fonton]
Minareto de Ĝam (  Afganio)
Naciaj parkoj Kaziranga, Keoladeo, Sundarbans, Nanda Devi (  Barato)
Parko Vulingjuan (  Ĉinio)
Korala rifo Tubbataha (  Filipinoj)
Erama Ĝardeno, Ŝirazo, Persepolo (  Irano)
Faga arbaro de Ŝirakami (  Japanio)
Golfo Halong kaj nacia parko Phong Nha-Ke Bang (  Vjetnamio)
En Eŭropo[redakti | redakti fonton]
Ponto Mehmed Paŝa Sokoloviĉ, en Višegrad (  Bosnio kaj Hercegovino)
Bazaltrokaro Giant's Causeway, Iron Bridge (  Britio)
Nacia Parko Pirin, Rila-monaĥejo (  Bulgario)
Civito Carcassonne (  Francio)
Monaĥejo de Guadalupe, Dolmenoj de Antekero (  Hispanio)
La montaro Dolomitoj (  Italio)
Lagoj ĉe Plitvice (  Kroatio)
Kanaloj de Amsterdamo (  Nederlando)
Nacia parko kaj praarbaro Białowieża (  Pollando)
Laŭra arbaro Laurisilva sur Madejro (  Portugalio)
Danuba delto (  Rumanio)
Oraj Montoj de Altajo, ekde 1998, lago Bajkal, ekde 1996, natura sistemo de rezervejo de la Vrangela Insulo de Siberio, baseno de rivero Uvs Nuur, ekde 2003, praaj arbaroj de Komi, ekde 1995, vulkanoj de Kamĉatka, ekde 1996, okcidenta Kaŭkazo, ekde 1999 (  Rusio)
La Faluna Mino (  Svedio)
La regiono Jungfraŭ-Aleĉ-Bieĉhorno en la Alpoj (   Svislando)
En Oceanio[redakti | redakti fonton]
Granda Barilrifo, Aŭstralia pluvarbaro (  Aŭstralio)
Lago Tegano de Insulo Rennell de Novgvineo.
Laŭ landoj[redakti | redakti fonton]
Listoj de objektoj troveblas ĉe:
Listo de mondaj heredaĵoj en Francio (  Francio)
Monda heredaĵo en Rusio (  Rusio)
Monda heredaĵo en Litovio (  Litovio)
Kulturaj heredaĵoj[redakti | redakti fonton]
Kelkaj objektoj estas protektindaj kaj el kultura kaj el natura vidpunktoj.
Ekzemploj de kulturheredaĵaj objektoj estas:
Historia Centro de Cuenca (Ekvadoro)
Historia Centro de Colonia del Sacramento, de Urugvajo
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Liston de la objektoj ĉe Listo de mondaj heredaĵoj.
Listo de mondaj heredaĵoj en Francio
Monda heredaĵo en Rusio
Monda heredaĵo en Litovio
Kriterioj[redakti | redakti fonton]
La lokoj elektitaj en la listo de monda heredaĵo devas havi eksterordinaran valoron kaj respondi al almenaŭ unu el la jenaj kriterioj. La ses unuaj kriterioj temas pri kultura heredaĵo, la kvar lastaj pri natura heredaĵo[1].
La loko estas majstraĵo de la homa kreemo.
Ĝi atestas pri grandega interŝanĝo de influoj, dum difinita periodo aŭ en difinita kultura areo, al disvolviĝo de arkitekturo aŭ tekniko, de monumentaj artoj, de urboplanado aŭ pejzaĝokreado.
Ĝi estas unika aŭ almenaŭ eksterordinara atesto pri kultura tradicio aŭ nuna aŭ iama civilizo.
Ĝi estas elstara ekzemplo de speco de konstruo aŭ de arkitektura aŭ teknika komplekso aŭ de pejzaĝo, kiu ilustras gravan periodon de homa historio.
Ĝi estas elstara ekzemplo de tradicia homa vivejo, de tradicia uzado de tero aŭ maro, kaj bone prezentas kulturon (aŭ kulturojn) aŭ interagon de homo kun la ĉirkaŭa medio, precipe kiam la medio iĝis damaĝebla pro nemalfarebla ŝanĝo.
Ĝi estas rekte aŭ materie asociita kun okazaĵoj aŭ vivaj tradicioj, ideoj, kredoj aŭ artaj kaj literaturaj verkoj havantaj eksterordinaran universalan signifon. (La komitato konsideras, ke tiu kriterio prefere uzindas kune kun aliaj kriterioj.)
Ĝi prezentas naturajn fenomenojn aŭ lokojn kun eksterordinaraj natura beleco kaj estetika graveco.
Ĝi estas elstara ekzemplo de gravaj paŝoj en la historio de Tero, inkluzive de vivo, geologiaj procezoj ludantaj rolon en la formiĝo de signifaj terformoj aŭ elementoj de fizika geografio.
Ĝi estas elstara ekzemplo de ekologiaj kaj biologiaj procezoj ludantaj rolon en evoluo kaj disvolviĝo de ekologiaj sistemoj kaj komunumoj de teraj, akvaj, ĉemaraj kaj maraj kreskaĵoj kaj bestoj.
Ĝi enhavas la naturajn vivejojn plej ekzempligajn kaj gravajn por konservado de biologia diverseco, inkluzive de tiuj, kie vivas endanĝerigitaj specioj havantaj eksterordinaran universalan valoron laŭ vidpunkto de scienco aŭ konservado.
Bildoj[redakti | redakti fonton]
Monda heredaĵo de Unesko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Monda heredaĵo de Unesko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Statuo de Libereco (Usono)
Krakovo, Vavelo, la kastelo de polaj reĝoj
Teŭtona burgo en Malborko (Pollando)
Referencoj[redakti | redakti fonton]
↑ The Criteria for Selection (angle). Unesko. Alirita 29-an de junio 2013.
Mondaj heredaĵoj de UNESKO
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 21:11, 22 dec. 2016.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj