eo eo eo eo bg cs da de en eo es et fr de hbs_lat hu it lt lv nl pl ro ru sk sl sv lt eo de eo it eo eo pl hbs_lat eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo fr eo hbs_lat eo sl eo eo eo eo eo hbs_lat en eo en eo eo eo eo eo eo es eo eo hbs_lat hbs_lat hbs_lat eo eo en de en hsb en fr vi it en es en sv en ja fr en de pt en en en it en en cs ru en eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo fr eo fr eo eo hbs_lat eo it eo eo zh eo es eo fi eo es eo hbs_lat eo hbs_lat eo eo hbs_lat eo hbs_lat eo eo hbs_lat eo hbs_lat eo eo eo es eo hbs_lat eo lt eo lt eo uk eo eo hbs_lat eo lt eo eo hbs_lat eo lt eo eo eo eo es es en eo hbs_lat eo es en es hbs_lat eo es pl eo hbs_lat eo es en tr it eo lt en it hbs_lat eo es pl eo hbs_lat eo pl it tr hbs_lat eo eo eo eo eo id de es es nl eo eo eo eo eo eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo
Kroatio, Bosnio kaj Hercegovino, Serbio (unu el 7 oficialaj lingvoj en Vojvodinio), EU
Montenegro, Hungario, Austrio, Italio, Rumanio
Germanio, Svedio, Francio kaj aliaj okcidenteŭropaj landoj, Argentinio, Usono, Kanado, Australio, Novzelando
27 literoj - 30 fonemoj (nj, lj, dž estas fonemoj skribitaj per du literoj)
fleksia , subjektellaso , SVO
3 dialektaj grupoj kun pli-mapli 25-30 subdialektoj
La plej longa vorto
Kurioza vorto aŭ frazo
Gore gore gore gore.
Supre pli malbone montoj brulas.
La kroata estas en tre intima rilato kun la serba, bosna (bosniaka) kaj montenegra lingvoj. La kroata kiel literatura lingvo evoluas de la 15-a jarcento en diversaj lokaj variantoj kaj ekde la 19-a jarcento en sia pli-malpli hodiaua formo (kun malmultaj diferencoj).
En la 19-a jarcento aperas forta movado por komuna sudslava lingvo sub kies influo kreiĝis tre similaj lingvonormoj por la serba kaj kroata lingvoj, kaj dum preskaŭ la tuta 20-a jarcento multaj konsideris ke ekzistas nur unu komuna serbokroata (aŭ kroatserba) lingvo. Aliaj tamen preferis vidi la lingvojn serba kaj kroata kiel apartajn idiomojn. La montengran oni povas (ĉefe se temas pri intelekta vortaro kaj terminologioj) vidi kiel subvarianton de la serba, kvankam ĝi havas plurajn proprajn trajtojn. Estas malfacile diri kio precize estas la bosniaka normo sed ĝi sendube pozicias inter la serba kaj kroata en diversaj variaĵoj, kaj sendepende de la montenegra al kiu ĝi tamen plejmulte similas. Tamen la apartenantoj de la 4 popoloj senprobleme interkomunikas sen bezono pri interpretistoj. La veraj diferencoj aperas je nivelo de terminologioj por praktike ĉiuj fakoj. Kroato kaj serbo apenaŭ povas bone kompreniĝi parolante pri matematiko aŭ biologio, juro kaj eĉ kuirarto sen esti lerninta la alternativan termionologion. Aldoniĝas la grafisma diferenco ke la serba kaj montenegra estas skribataj latine kaj cirile, dum la kroata kaj bosna praktike nur latinlitere.
Slavaj lingvoj dividiĝas je tri subgrupoj: okcidentslavaj lingvoj (pola, ĉeha, slovaka, soraba, kaŝuba, slovina), orientslavaj lingvoj (rusa, ukrajna, belorusa, rutena) kaj sudslavaj lingvoj (slovena, kroata, serba, montenegra, bosna – makedona kaj bulgara).
Tabulo de Baška Tabulo de Baška, el la jaro 1100
La kroatlingva teritorio estas dividita je tri dialektaj teritorioj: ŝtokava, kajkava kaj ĉakava. Ankaŭ la literaturo evoluas en ĉiuj tri dialektoj sed plejmulte en la ŝtokava kiu estis uzita kiel bazo por la kreo de la normlingvo.
La kroata estas skribata per latinaj literoj kvankam en la komenco de la kroataj dukolandoj oni unue skribis en aparte kreita slava skribo glagolico kaj ankaŭ en la t.n. okcidenta kirilico (bosanico) (bosančica). Dum certaj periodoj oni uzis samtempe ĉiujn tri en diversaj teritorioj, kaj ofte ĉiujn samloke. Fine restis nur la latina skribo. La skribo nun estas fonetika (oni ĉiam legas la saman literon sammaniere. Ĝi havas 27 literojn, la latinajn sen x, y kaj q, sed kun č, ć, đ, š kaj ž. Tri pliaj fonemoj estas skribataj per du literoj: lj, nj kaj dž.
Lerni la legadon de la kroata estas tre simpla afero. Problemojn prezentas nur la akcentado ĉar akcentoj povas esti sur kiu ajn silabo krom sur la lasta. Sed misa akcentado malofte komplete ŝanĝas la signifon. Tion oni ne povas diri pri tona akcento (ekzistas kvar malsamaj tonaj akcentoj, kiel en la ĉina – fakte du tonoj, la leviĝanta kaj la falanta, kaj ili povas ambaŭ esti longaj aŭ mallongaj). Ekzemple la frazo “Gore gore gore gore” enhavas kvar ŝajne samajn vortojn, sed pro malsamaj tonoj ili havas kvar malsamajn signifojn: “Supre pli malbone montoj brulas.”
Ĝenerale la gramatiko de la kroata estas, same kiel de ĉiuj slavaj lingvoj, ege komplika. Ekzistas du deklinacioj (singulara kaj plurala) je po 7 kazoj (nominativo, genitivo, dativo, akuzativo, vokativo, lokativo kaj instrumentalo), sed oni devas tion kombini kun tri genroj (vira, virina kaj neŭtra) tiel ke ekz por scii, kian formon de unu substantivo uzi, oni devas konsideri 14 kazojn oble 3 genroj, do teorie 42 eblajn formojn. La verboj havas 7 tempojn (nuntempon, du futurojn kaj 4 pasintajn tempojn) kaj 2 nombrojn (ununombron kaj multenombron). Estas tri personoj (ununombre: mi, vi, li/ŝi/ĝi, plurnombre: ni, vi, ili). La lingvo krome havas verbajn aspektojn (perfektivan kaj neperfektivan) do oni devas aparte lerni kiu verbo havas tiun aŭ alian aspekton ĉar la verbo tiam estas alimaniere konjugaciata, ekzemple: skočiti (“salti”) kaj alimaniere verbo skakati (“saltadi”).
Krome oni devas konsideri ke multe pli da verboj estas neregulaj, do, ne estas facile scii kiujn finaĵojn aldoni. Kaj estas multaj aliaj specifaĵoj kaj fonetikaj ŝanĝoj ene de vortoj. Same komplikaj kiel ĉe substantivoj estas konjugacioj de adjektivoj kaj pronomoj. Aldone la adjektivoj povas esti difinitaj aŭ nedifinitaj. Eĉ la numeraloj estas deklinaciataj.
Ekzemploj pri konjugacio de verboj:
mi iris - vira
mi iris - ina
ni iris - vira
ni iris - ina
išao si /išla si
vi iris - vira/ina
vi iris - vira/ina
li iris / ŝi iris
ili iris - vira/ina
Ekistas ankoraŭ pluskvamperfekto kaj futuro I kaj futuro II.
Ĉiu substantivo havas genron aŭ viran aŭ virinan aŭ neŭtran. Supre estis prezentita virgenra substantivo. Viringenra havas aliajn finaĵojn kaj neŭtra aliajn. Pri ĉiu substantivo oni devas lerni kian genron ĝi havas.
La kroata uzas konsonanton R kiel helpvokalon en iuj vortoj. Do ekzistas vortoj sen vokaloj, kie R anstataŭas vokalon, ekzemple smrt (morto), krv (sango), brv (ligna ponteto) k.s. Ekzistas vortoj en kiuj ariĝas kune 5 aŭ eĉ 6 konsonantoj: smrtno (ĝismorte), stvrdnuti (malmoligi)…
En la kroata efektive ekzistas 31 fonemoj, sed unu diftongo (elparolata ie aŭ iē) estas skribata kiel je aŭ ije.
Amuzaj aŭ strangaj tradiciaj proverboj aŭ idiomoj
pasti s konja na magarca fali de ĉevalo sur azenon malprogresi
Batina je iz raja izašla. Bastono el paradizo venis. Oni fojfoje punu infanojn ankaŭ per bastono.
Bog je prvo sebi bradu stvorio. Dio unue al si kreis barbon. Zorgu unue pri vi.
Ide kao muha bez glave. Li iras kiel muŝo sen kapo. Li kondutas konfuze.
Dividu ĉi tiun paĝon kun viaj amikoj!
Reveni al la lingvoj
Tiu ĉi projekto estas financata per subteno de Eŭropa Komisiono. Tiu ĉi publikaĵo respegulas nur vidpunkton de la aŭtoro, pro tio la Komisiono ne povas esti respondeca pri ajna uzado de informoj, kiuj aperas ĉi tie.
© 2017 lingvo.info | Impressum