eo it eo eo eo zh ga it eo eo eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo fr eo fr eo eo eo en eo zh eo en eo zh eo en eo eo eo eo en eo eo en fr eo eo eo eo eo eo eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo pl eo eo eo lt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es ceb it en eo tr eo hu hbs_lat eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo da eo eo eo eo eo fr eo eo eo eo et eo fr fr eo eo eo en eo it eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr fi eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo cv nl de am an ar arz as en az ku de en ru sv bg new bn bo bpy br hbs_lat uk ca en mhr id tr ckb tt hbs_lat pl vi cy da de fr hsb dv bo la el en es et eu ast fa fi et nn fr it da fy de hu ja gd lt gom gu de ku he hi tl hbs_lat it tl hu hy it id fr en es is it ja fr jv ka az sah kk ta ko ku pl cs it it lb it en nl hu lo fa lt lv en ru en id en ml be mr ms my mzn en ceb nds ne en nl nb nb es fr or ta pa id cs es mai pl pms pnb ps pt io ro ru id sa bxr jbo en sv hbs_lat si en sk sl es en et sq hbs_lat id nl la sv hu en ta te en en th tr ceb tr tr oc en ug fy ur uz fr vi en tr pl en zh fa xmf he da es en zh zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Por aliaj uzoj, vidu la paĝon Tajvano (apartigilo).
Nacia himno: National Anthem of the Republic of China
v • d • r
Tajvano (ĉine: Táiwān, 臺灣 aŭ 台灣), antaŭe konata kiel Formozo (nomo donita de la portugaloj), oficiale La Respubliko de Ĉinio (ĉine: 中華民國; pinjine: Zhōnghuá Mínguó; fonetike esperante: Ĝonghua Minguo) estas insulo situanta sud-oriente de la kontinenta Ĉinio. Tajvanaj najbaroj inkludas Ĉinio, Filipinoj, kaj Japanio. Ĝi, kun kelkaj aliaj insuloj, konsistigas la Respublikon Ĉinion (Zhōnghuá mínguó, 中華民國), fondiĝis en 1911. Tajvan estas la plej popolriĉa ne Unuiĝintaj Nacioj ŝtato kaj la plej granda ekonomio eksteren de la Unuiĝintaj Nacioj.
La insulo Tajvano estis ĉefe loĝata de tajvana praloĝantoj antaŭ ĉinoj komencis enmigri al la insulo en la deksepa jarcento. Eŭropaj kolonioj kaj la Reĝlando de Tungningo establiĝis baldaŭ antaŭ ol la Dinastion Ĉingon, la lasta dinastio de Ĉinio, aneksis la insulon. Tajvano estis cedita al la Japana Imperio en 1895, post kiam Ĉinga Dinastio estis venkitaj en la Unua Ĉina-Japana Milito. Dum Tajvano estis sub japana rego, la Respubliko Ĉinio establis sur la kontinento en 1912 post la falo de la Dinastio Ĉingo. Post la japana kapitulaco al la aliancanoj en 1945, la RĈ prenis kontrolon de Tajvano.
En 1949, la Komunista Partio de Ĉinio prenis plenan kontrolon de la kontinento kaj fondis la Ĉina Popola Respubliko. La RĈ registaro fuĝis al Tajvano kaj daŭre astertas esti la legitima registaro de la tuta Ĉinio. Hodiaŭ, la ĉefa insulo (Tajvana insulo) konsistigas 99% de ĝia efektiva teritorio.
La RĈ daŭre reprezentis Ĉinion ĉe la Unuiĝintaj Nacioj ĝis 1971, kiam la ĈPR supozis Ĉinion seĝon per Rezolucio 2758, kaŭzante la RĈ perdi lian UN-on membrecon. Internacia rekono de la RĈ grade erodita kiel plej multaj landoj ŝanĝis sian "Ĉinion" rekonon al la ĈPR. Hodiaŭ, 21 UN-aj membroŝtatoj kaj la Vatikano subtenas oficialajn diplomatiajn rilatojn kun la RĈ. Diplomatoj tutmonde evitas mencias "la Respublika Ĉinia" oficiala nomo kaj anstataŭ uzas diversajn aliajn nomadojn kiel Ĉina Tajpeo, "Tajvano, Ĉinio" aŭ simple "Tajvano" por raporti al la RĈ.
En la 1980-aj kaj fruaj 1990-aj jarojm Tajvano ŝanĝiĝis de milita diktatoreco kun unu partia sistemo de registaro, regita de la Kuomintango, al plurpartia sistemo kun universala voĉdonado. La milita diktatoreco nomiĝis La Blankan Teroron.
Tajvano subtenas stabilan industrian ekonomion kiel rezulto de la rapida ekonomia kresko kaj industriigo, kiu nomiĝis la Tajvano Miraklo. Tajvano estas unu el la Kvar Aziaj Tigroj kaj membro de la Monda Organizaĵo pri Komerco kaj Azia-Pacifika Ekonomia Kunlaborado. La 21-a plej granda ekonomio en la mondo, lia alt-teknologia industrio okupas ŝlosilan rolon en la monda ekonomio. Tajvano estas klasifikita alte en terminoj de libereco de la gazetaro, sanservo, publika eduko, ekonomia libereco, kaj homa disvolviĝo.
La komplikaĵoj de Tajvana historio ekde 1945 kreis kelkajn praktikajn problemojn por liaj homoj. Ŝlosila inter tiuj estas la ĝusta naturo de Tajvana nacia identeco, la dubasenca internacia politika statuso de Tajvano, kaj la malfacila Transversaj-Marolaj ritaloj. En Tajvano, tiuj aferoj generas debaton inter politikaj partioj kaj kandidatoj. La ĈPR daŭre asteri la Unu-Ĉino Politiko, en kiu ĝi estas unika laŭleĝa registaro de "Ĉinio" kaj ke Tajvano estas provinco de Ĉinio. La ĈPR minacis la uzo de militforto kiel respondo al ajna formala deklaro de Tajvana de nacia sendependeco aŭ ajna decido de ĈPR-aj gvidantoj ke paca Ĉina Unuiĝo ne plu eblas.
2.3 Respubliko Tajvano sub japana regado
2.4 Historio de la Respubliko Ĉinio (1912-1949)
2.5 Historio de la Respubliko Ĉinio post 1949
3.2 Medio kaj poluo
Nomoj[redakti | redakti fonton]
La nomo "Tajvano" estas el angla lingvo "Taiwan" el ĉina lingvo "Taiwan." Taiwan signifas grandan ankrejon aŭ potencan markolon ĉine. Tajvana maljuna nomo estis "Formozo," el "Formosa" angle kaj portugale. Ĝi signifas "bela insulo" portugale.
Historio[redakti | redakti fonton]
Prahistorio de Tajvano[redakti | redakti fonton]
Indicoj de homa setlado en Tajvano datiĝas ĝis antaŭ 30.000, kvankam la unuaj loĝantoj de Tajvano estis eble gene malsimilaj de ajna grupo nun loĝanta la insulon. Antaŭ ĉ. 4.000 jaroj, prauloj de la nunaj tajvanaj aborigenoj setlis en Tajvano. Ĉi tiuj aborigenoj havas genan rilaton kun malajoj kaj polinezianoj, kaj lingvistoj klasas iliajn lingvojn kiel aŭstroneziajn. Oni supozas ke oni povas spuri la praularon de polinezianoj ĝis Tajvano.
Fruaj setladoj[redakti | redakti fonton]
Hanaj ĉinoj eksetlis en la insularo Penghuoj (nomata ankaŭ Peskadoroj aŭ Pescadores) en la 12a jarcento, sed la malamikaj triboj de Tajvano kaj ĉi ties manko de la komercaj resursoj valoraj tiuepoke igis ĝin nealloga ĝis la 16a jarcento, krom por "okazaj aventuristoj aŭ fiŝistoj emaj al interŝanĝado de varoj".
Registraĵoj el la antikva Ĉinio montras ke hanaj ĉinoj eble konis la ekziston de la ĉef-insulo Tajvano jam de la periodo de la Tri Reĝlandoj (3a jarcento, 230 a.K.), doninte al proksimaj insuloj nomojn kiel Granda Liuqiu kaj Eta Liuqiu (etimologie, sed eble ne semantike, identaj al Ryūkyū en la japana), kvankam neniun el tiuj nomoj oni povis rilatigi definitive kun la ĉef-insulo Tajvano. Oni asertis sed ne pruvis ke la admiralo Cheng Ho (Zheng He) de la dinastio Ming vizitis Tajvanon inter 1403 kaj 1424.
Respubliko Tajvano sub japana regado[redakti | redakti fonton]
Vidu ankaŭ: Respubliko de Tajvano (1895)
Krom la 184 tagoj, dum kiuj estis deklarita sendependa, la Respubliko Tajvano kaj poste la Respubliko Ĉinio estis sub la japana regado de 1895 ĝis 1945.
Historio de la Respubliko Ĉinio (1912-1949)[redakti | redakti fonton]
Vidu ankaŭ: Respubliko Ĉinio
Historio de la Respubliko Ĉinio post 1949[redakti | redakti fonton]
Vidu ankaŭ: Historio de Respubliko Ĉinio post 1949
La 16-an de januaro 2016 la partio kontraŭstaranta amikiĝon kun Ĉinio DPP gajnis la balotojn pri la parlamento kaj pri la registaro. Fariĝis prezidanto Sinjorino Cai Ing-ŭen.
Geografio[redakti | redakti fonton]
Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Geografio de Tajvano.
Urboj[redakti | redakti fonton]
Medio kaj poluo[redakti | redakti fonton]
Naturaj resursoj[redakti | redakti fonton]
Energiaj resursoj[redakti | redakti fonton]
Socio[redakti | redakti fonton]
Etnaj grupoj[redakti | redakti fonton]
La ĉefaj etnaj grupoj en Tajvano estas la hokloj (70%), la hakaoj (15%), la t.n. kontinentanoj (13%), kaj la aborigenoj (2%).
Lingvoj[redakti | redakti fonton]
La ĉefaj lingvoj parolataj en Tajvano estas la ĉina (oficiala lingvo de la Respubliko Ĉinio), la hokla (ofte nomata ankaŭ "tajvana"), la hakaa, kaj la diversaj aborigenaj lingvoj. Dum en kontinenta Ĉinio oni adaptis la ideogramojn, tiuj reformoj ne estis transprenitaj en Tajvano. El tio oni komprenas, ke la skribaj lingvoj de Ĉinio kaj Tajvano ne komplete samas.
Religioj[redakti | redakti fonton]
Kulturo[redakti | redakti fonton]
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Tajvano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Tajvano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Tajvano en la Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
Listo de urboj de Tajvano
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
esperante Informoj pri Tajvano en la vikio de UEA
Taiwan - Wikivoyage (en)
Registara retejo (jen france)
Vojaĝkajero, fotoj kaj komentoj pri Tajvano (france kaj angle)
Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas ĝermo pri geografio.
Helpu al Vikipedio plilongigi ĝin. Se jam ekzistas alilingva samtema artikolo pli disvolvita, traduku kaj aldonu el ĝi (menciante la fonton).
v • d • r
Administra divido de Tajvano
Kaoŝiung • Novtajpeo • Tajĉung • Tajnan • Tajpeo • Taoyuan
Ĉjajio • Hsinchu • Keelung
Changhua • Ĉjajio • Hsinchu • Hualien • Ilan • Kinmen • Lienchiang • Miaoli • Nantou • Penghu • Pingtung • Tajtung • Yunlin
v • d • r
Afganio • Armenio • Azerbajĝano • Barejno • Bangladeŝo • Barato • Birmo • Brunejo • Butano • Ĉinio • Filipinoj • Indonezio • Irako • Irano • Israelo • Japanio • Jemeno • Jordanio • Kamboĝo • Kartvelio • Kataro • Kazaĥio • Kipro • Kirgizio • Kuvajto • Laoso • Libano • Malajzio • Maldivoj • Mongolio • Nepalo • Nord-Koreio • Omano • Orienta Timoro • Pakistano • Palestino • Rusio • Sauda Arabio • Singapuro • Sirio • Srilanko • Sud-Koreio • Taĝikio • Tajlando • Tajvano • Turkio • Turkmenio • Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj • Uzbekio • Vjetnamio
Dependaj teritorioj: Brita Hindoceana Teritorio • Kokosinsuloj • Kristnaskinsulo
Nenombraj signifoj de nombraj parametroj
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 14:14, 20 nov. 2016.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj