eo eo en eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo en eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Jakoba Vojo - Vikipedio
Jump to navigation Jump to search
Averto: Vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via salutnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
[[Dosiero:Stjacquescompostelle.png|eta|420px|La Jakoba Vojo tra Eŭropo]] {{Heredaĵo de UNESKO}} '''Jakoba Vojo''' aŭ '''Vojo de Sankta Jakobo''' ([[galega lingvo]]: ''Camiño de Santiago'', [ka'miɲo de san'tjago]) estas fasko da vojoj kiuj kondukas el [[Okcident-Eŭropo]] al la tombo de la [[apostolo]] [[Sankta Jakobo|Jakobo]] en la [[galegio|galega]] urbo [[Santiago-de-Kompostelo]]. Oni ĉefe konas sub la nomo ''Jakoba Vojo'' la parton en la norda [[Hispanio]] inter [[Pireneoj]] kaj la tombo de Jakobo, laŭ kiu situas la iamaj reĝaj urboj [[Jaca]], [[Pamplono]], [[Estella]], [[Burgoso]] kaj [[Leono (Hispanio)]]. La origino de tiu vojo situas en la unua duono de la [[11-a jarcento]]. Pilgrima gvidlibro el la [[12-a jarcento]], en la Jakoba libro ([[latine]]: ''Liber Sancti Jacobi''), kiu estis la ĉefa fonto de la jakoba [[kulto]] en la [[mezepoko]], indikas kvar aliajn vojojn en [[Francio]], kiuj kuniĝas en la Pireneoj. Post la revivigo de la pilgrimado al Santiago-de-Kompostelo en la [[1970-aj]] kaj [[1980-aj]] jaroj, la hispana ĉefvojo iĝis parto de la [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]] en [[1993]]. En [[1998]] ankaŭ la kvar aliaj en la ''Liber Sancti Jacobi'' menciitaj francaj vojoj ricevis tiun titolon. Jam en la jaro [[1987]] la [[Konsilio de Eŭropo]] konfirmis la gravecon de la vojoj en la historio de la konstruo de Eŭropo. Ili estis lokoj de renkontiĝoj por la civitanoj kaj helpis kulturan dialogon dum la historio. La Konsilio de Eŭropo instigis la eŭropajn landojn trovi kaj reuzigi malnovan padojn de la jakobaj [[pilgrimulo]]j en la tuta Eŭropo<ref>''Noto : pragmata elekto sen iu ajn historia bazo. Pilgrimuloj de Sankta Jakobo ekzistis ĉie en Eŭropo. Tio ne signifas, ke vojoj al Kompostelo ekzistis ĉie en la kontinento. Tamen ĉiam ekzistis ekonomiaj interesoj pri tio (ref. 2)''</ref> kiel ian koherigan Eŭropan reton de "''eŭropaj kulturaj vojiroj''" montrantaj la Eŭropajn komunajn heredaĵojn kaj memoraĵojn<ref>Lola Parra Craviotto, "[https://eo.mondediplo.com/article2642.html Kaj Eŭropo kreis Kompostelon]", [[Le Monde diplomatique en Esperanto|Le Monde Diplomatique en Esperanto]], la 1-a de aŭgusto 2018, kontrolita la 16-an de septembro 2018.</ref> kaj rekomendis ties identigon. == Historio == Fine de [[8-a jarcento]], disvastiĝis en nordokcidenta [[Iberio]] la ideo, ke la [[apostolo]] sankta [[Jakobo la Maljuna]] predikis [[kristanismo]]n en tiu lando kaj tie ankaŭ estis enterigita. Oni komencis kulti la sanktulon en loko proksima al episkopa urbo [[Iria Flavia]], kie situis [[romio|romiepoka]] tombejo. [[9-a jarcento|Post unu jarcento]], la novaĵo estis konata en [[suda Francio]]. Al la loko, nomata ''Compostela'' ([kompostEla]), alvenis la unuaj eksteriberianoj dezirantaj preĝi antaŭ restaĵoj de la apostolo kaj koni tiujn landojn, kiujn [[Al-Andalus|proksimaj islamanoj]] igis allogaj kaj legendindaj. Tamen, laŭ iuj modernaj opinioj, la tombo estas tiu de [[herezestro]] [[Prisciliano]]. La malkovro de la tombo samtempis kun la alveno al la reĝlando de [[Asturio]]-[[Leono]] de [[mozaraboj]] rifuĝintaj el la islamregataj landoj, kaj dezirantaj montri klare sian malkonsenton kaj politikan kaj religian kontraŭ la [[kordova emirlando|kordoba emiro]] kaj la ekleziestraro sub li. La nombro de la pilgrimantoj kreskegis ekde la [[11-a jarcento]], kiam eŭropanoj lasis sian izolecon kaj pilgrimado iĝis la plej populara devotaĵo. [[Romo]], [[Jerusalemo]] kaj Santiago estis la ĉefaj kristanaj pilgrimejoj. La [[Krucmilito|krucmilitistoj]] kaj la [[italaj maraj civitoj]] malfermis la vojon al [[Jerusalemo]]. La reĝoj de [[Navaro]], [[Aragono]] kaj [[Kastilio]] kaj Leono helpis la vojaĝon per pontokonstruo, vojriparado kaj konstruo de malsanulejoj kaj tranoktejoj. Post jaroj, la prestiĝo kaj riĉeco de Santiago ebligis al la [[episkopo]] [[Diego Gelmírez]] igi ĝin [[ĉefepiskopo|ĉefepiskopejo]] (rimarku, ke ''Diego'' estas unu el la hispanaj formoj por "Jakobo"). === Historio de la korpo de Santiago === La historia gravo de la [[rio de Arousa]], de la [[rivero Ulla]] kaj de la urbo [[Santiago-de-Kompostelo]] rilatas al la legendoj pri la alveno al Galegio tramare de la korpo de la apostolo [[Sankta Jakobo]] (Santiago), post lia martiro kaj mortigo en [[Jerusalemo]] la jaron 44. Li estis estinta laŭdire maristo kaj fiŝkaptisto en Galileo kaj poste disĉiplo de Kristo kaj evangeliisto okcidente. Lian mortigon ordonis Herodo Agripa, kiu laŭ la Biblio “Tiam la reĝo Herodo kaptis kelkajn ekleziulojn por fiagi ilin. Li mortigis Santan Jakobon, fraton de Johano, per glavo” (Agoj, 12, 1-2). Mezepokaj legendoj plifortigitaj per iuj tekstoj asertas, ke post la martiro, kelkaj disĉiploj de Santiago prenis la senkapigitan korpon kaj translokigis ĝin al la palestina marbordo. El [[Jafo]] per ŝipo laŭiris la Mediteraneon kaj la iberian marbordon ĝis la pinto de Iberio, fino de la tiam konata eŭropa mondo. La ŝipo laŭ legendo estis “ŝtona boato” aŭ plikredebla havis la nomon de “ŝtona boato” ĉar temus pri ŝipo kiu transportus metalojn el nordokcidenta Iberio al Romo aŭ al aliaj lokoj en la [[Romia Imperio]], sed ne tiom kredeble al Palestino. Laŭlegende tiukaze tiu ŝipo eniris en la rio de Arousa kaj poste en la rivero Ulla ĉe romiaj setlejoj de ''Turris Aŭgusti'' kaj [[Pontecesures]]. Poste ĝis [[Padrono]], la rivera haveno de la romia urbo [[Iria Flavia]]. La plej grava teksto kiu rakontas la translokigon de la korpo de la apostolo el Jafo al Iria kaj al la tombejo ĉe Kompostelo estus la ''Liber Sancti Jacobi'' aŭ Kaliksta Kodekso (libro 3-a, ĉapitro 1-a) verkita en la unua duono de la [[12-a jarcento]], tio estas multe pli da jarmilo poste. Laŭ ĝi kaj la legendoj la apostolo estus reveninta al loko kie li evangeliis kiel misiisto. La jakobaj disĉiploj estus Teodoro kaj Atanazio kaj havis malfacilaĵojn ĉe la tiamaj romiaj aŭtoritatoj kaj loĝantaroj ĝis kiam denove laŭlegende ili entombigis la jakoban korpon kie la bovoj kiuj estis eltirantaj la ĉerkoĉaron haltis lace. Tiun lokon trajarcente estis kovrita de la arbaroj kaj ĉirkaŭ la jaro 820 (tio estas preskaŭ post 8 jarcentoj) la ermito Pajo kaj la episkopo de Iria nome Teodomiro malkovris la tombon kaj helpite de la reĝo [[Alfonso la 2-a]] organizas la kulton al Sankta Jakobo. Nuntempe oni celebras marriveran procesion laŭ la rio de Arousa kaj la rivero Ulla rememore de la supozita translokigo de la apostola korpo. === La Jakoba Vojo === Ekde la disvastigo de la malkovro de supozitaj restaĵoj de apostolo (kompreneble tiam oni komunikis tion kiel certege) en la komenco de la [[9-a jarcento]] komencis organiziĝi pilgrimadoj el ĉiuj punktoj de la kristana Eŭropo. Tiele fakte oni teksis ne unikan vojon sed tutan reton de vojoj aŭ nome Jakoba Vojo. Hegemonio de tiu agado okazis dum la 11-a, 12-a kaj [[13-a jarcento]]j, kiam oni ricevis specialajn religiajn kaj socialajn privilegiojn por la pilgrimantoj. Je la fino de la 20a jarcento la jam dekadenca vojaro ricevis novan modon kun la kombino de kulturaj kaj turismaj elementoj. Dum la epoko de hegemonio de la jakoba vojaro fluis tra tiu reto granda kvanto de kultura informaro, oni organizis la unuan asistan kaj turisman reton, oni kreis monaĥejojn, katedralojn kaj eĉ novajn urbojn. Eĉ la unuaj [[suveniro]]j datiĝas el la pilgrimoj nome la [[Jakoba pekteno]]. La vojoj komencis en suda Britio, suda Skandinavio, Latvio, Hungario kaj eĉ Konstantinopolo (tiam kristana), Ateno kaj eĉ Andaluzio (tiam islama sed kun kristana loĝantaro). Ĉefe trapasis Francion, Germanion kaj Italion. Kiam oni eniras en Galegio jam funkciis reto de la Jakoba Vojo komponita nome el la plej uzata Franca Vojo el oriento, la Norda Vojo el nordoriento, la Angla Vojo el maro kaj nordo, la Portugala Vojo el sudo, kaj la Sudorienta vojo el la Arĝenta Vojo, krom la apartaj Vojo de Fisterra el maro kaj okcidento kaj la Vojo de Arousa laŭ la samnoma rio. Ĉiuj trapasas kaj la urbon kaj la urbareon al la katedralo. == Vojoj == Pluraj vojoj iras al Santiago, sed unu ĉefas, la ''franca vojo'' atingas Iberion tra la [[montopasejo]]j [[Somport]] aŭ [[Roncesvalles]], de kie la pilgrimuloj iras al [[Puente la Reina]] tra, respektive, [[Jaca]], [[Sangüesa]] kaj [[Monreal]] aŭ [[Pamplono]]. De Puente la Reina al [[Estella]], [[Monjardín]], [[Logroño]], [[Nájera]], [[Santo Domingo de la Calzada]], [[Belorado]] kaj [[Burgoso|Burgos]], kie ankaŭ aldoniĝas la malĉefa vojo de [[Baiona]], [[Tolosa]], [[Vitorio (Hispanio)|Vitoria-Gasteiz]], [[Miranda de Ebro]] kaj [[Briviesca]]. La etapoj de Burgos iras tra [[Castrojeriz]], [[Frómista]], [[Carrión de los Condes]], [[Sahagún]], kaj [[Leono (Hispanio)|León]], kie parto de la pilgrimantoj elvojiĝas al [[Oviedo]] por sekvi la marbordan vojon al Santiago. La cetero iras al [[Astorga]], [[Ponferrada]], [[Villafranca del Bierzo]], [[Cebrero|Cebreiro]], [[Portomarín]], [[Palas del Rey|Palas de Rei]] kaj, cele, Santiago-de-Kompostelo. Laŭ la vojo, registoj ordonis konstrui [[preĝejo]]jn kaj [[malsanulejo]]jn dediĉitajn al sankta Jakobo. Eĉ nun, en apudvojaj urboj kaj vilaĝoj, "Jakoba strato" aŭ "kirko de sankta Jakobo" montras, kie la vojo traurbis [[Mezepoko|mezepoke]]. La Vojo estis priskribita en ''[[Codex Calixtinus]]'', alinome ''[[Liber Sancti Iacobi]]'', verkita ĉefe de la [[episkopo]] de [[Poitou]] [[Aymericus Picaudus]], kiu klarigas la devotaĵojn kaj avertas kontraŭ fiaj fraŭdistoj, gastejestroj, ŝtelistoj, kiuj fiprofitis el pilgrimantoj. Santiago ĝuas specialan privilegion, ekkonceditan ĉirkaŭ [[1120]]. Kvankam la plej antikva [[buleo]] konservata estas ''[[Regis aeterni]]'' de [[Papo Aleksandro la 3-a]] de [[1179]], ĝi mencias pravigi privilegion de [[Papo Kaliksto la 2-a]] ([[1118]]-[[1124]]). Tiu ĉi papo estis frato de [[Rajmundo de Burgundio]] kaj, do, onklo de la reĝo [[Alfonso la 7-a de Kastilio]]; li estis bonegofaranto por la preĝejo de Compostela. La privilegio tekstas, ke en jaroj, kiam la [[25-a de julio]], la jakoba tago, estas [[dimanĉo]], oni povos akiri en la [[katedralo]] de Santiago la samajn spiritajn donacojn ([[peko]]pardono/[[indulgenco]], [[purgatorio|elpurgatoriigi]] [[animo]]jn), kiel en [[Romo]] dum romaj [[jubileo|jubileaj]] jaroj, ofte ĉiun 25-an jaron. [[2004]] estas do jakoba jubilea jaro. == La nuntempa vojo == [[Dosiero:Muszla Jakuba.svg|right|thumb|Moderna simbolo de la [[jakoba konko]] kiel indikilo de la Jakoba Vojo]] Post [[mezepoko]], la vojo estis malpli kaj malpli uzata. Nur dum la 1970-aj jaroj ekis nova intereso por la pilgrimvojo. En la jaro [[1982]] la [[papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] vizitis [[Santiago-de-Kompostelo]]n kaj alvokis kadre de granda [[eŭropo|eŭropa]] festo la malnovan [[kontinento]]n retrovi siajn [[radiko]]jn. La [[konsilio de Eŭropo]] deklaris la vojon en [[1987]] unua eŭropa kulturvojo. Tiam oni nombris ĉirkaŭ 3000 pilgrimulojn jare, en [[2003]] jam venis 74.000 el ĉiuj landoj de la mondo. Dum la [[sankta kompostela jaro]] [[2004]] oni nombris entute 179.932, kiuj faris almenaŭ la lastajn 100 km piede aŭ la lastajn 200 km [[biciklo|bicikle]] aŭ [[ĉevalo|ĉevalrajde]]. Antaŭ la sankta kompostela jaro [[1993]], la galega registaro decidis plivalorigi la vojon ne nur por religia pilgrimvojo, sed ankaŭ por [[Turismo|turisma]] celo. Pro tio ĝi lanĉis la kampanjon [[Xacobeo 93]], riparante la ŝoseojn kaj la apudajn helpejojn. Ĝi konvinkis ankaŭ la ceterajn registarojn de apudvojaj regionoj. De tiam, laŭiri la vojon piedire, [[Biciklo|bicikle]] aŭ [[ĉevalo|ĉevalrajde]] estas populara turisma celo, samtempe religia, spirita, sporta kaj kultura. Pilgrimulidentigilo ricevis stampojn de unuopaj stacioj kaj utilas por uzi malmultekostajn pilgrimejojn laŭ la vojo. En Santiago la pilgrimuloj ricevas ateston pri la pilgrimo, la tiel nomatan ''compostela''. La pilgrimado allogas homojn el ĉiuj nacioj, kaj tiel la vojo iĝas bazo de portempa sama stato kaj praktika internacia komunikado sendepende de deveno, aĝo, stato aŭ sekso. Jen la pligrandiĝo de la nombro de pilgrimuloj dum la jardekoj: {| class="prettytable" |-bgcolor=#dddddd !Jaro !Pilgrimuloj !Jaro !Pilgrimuloj !Jaro !Pilgrimuloj !Jaro !Pilgrimuloj |- |1970 |68 |1980 |209 |1990 |4.918 |2000 |55.004<sup>3)</sup> |- |1971 |451<sup>1)</sup> |1981 |299 |1991 |7.274 |2001 |61.418 |- |1972 |67 |1982 |1.868<sup>1)</sup> |1992 |9.764 |2002 |68.952 |- |1973 |37 |1983 |146 |1993 |99.436<sup>1)</sup> |2003 |74.614 |- |1974 |108 |1984 |423 |1994 |15.863 |2004 |179.944<sup>1)</sup> |- |1975 |74 |1985 |690 |1995 |19.821 |2005 |93.924 |- |1976 |243<sup>1)</sup> |1986 |1.801 |1996 |23.218 |2006 |100.377 |- |1977 |31 |1987 |2.905 |1997 |25.179 |2007 |114.026 |- |1978 |13 |1988 |3.501 |1998 |30.126 | | |- |1979 |231 |1989 |5.760<sup>2)</sup> |1999 |154.613<sup>1)</sup> | | |- | colspan="8" | <sup>1)</sup> Sankta jaro (la ''Año Santo'' okazas, kiam la festotago de la sankta Jakobo, la [[25-a de julio]], estas [[dimanĉo]])<br /> <sup>2)</sup> 4-a Monda Junulara Tago en Santiago-de-Kompostelo<br /> <sup>3)</sup> Eŭropa Kulturĉefurbo<br /> ''(Fonto: statistikoj de la katedralo de Santiago-de-Kompostelo)'' |} == [[Sanktulo]]j de la Vojo == La Vojo siavice kreas pliajn sanktulojn kaj legendojn pri [[miraklo]]jn. Ekzemplo: Sankta ''[[Domingo de la Calzada]]'' ("[[Dominiko de la Ŝoseo]], tio estas, la Jakoba Vojo"), oferis sian vivadon servante pilgrimantojn. <center><gallery widths="250" heights="250"> Dosiero:Spain Leon - Santiago Shell.jpg|Blazono de la Jakoba Vojo, moderna simbolo de la vojo en la urbo [[Leono (Hispanio)|Leono]] (Hispanio) Dosiero:Basílica de Santiago 02.JPG|<center>la katedralo de [[Santiago-de-Kompostelo]], celo de la Jakoba Vojo</center> Dosiero:Poste Camino de Santiago.jpg|<center>moderna ligna vojindikilo</center> Dosiero:Scallop weathervane.jpg|<center>[[Jakoba pekteno]], la "modelo" de la voja simbolo</center> </gallery></center> == Vidu ankaŭ == * [[Vía de la Plata]] * [[Jakoba pekteno]] == Eksteraj ligiloj == * (Esperanto) Lola Parra Craviotto, "[https://eo.mondediplo.com/article2642.html Kaj Eŭropo kreis Kompostelon]", [[Le Monde diplomatique en Esperanto|Le Monde Diplomatique en Esperanto]]. *[[elibre:Camino_de_Santiago|Camino de Santiago]] en ''[[Enciclopedia Libre]] hispane'' *[http://www.xacobeo.es/ Xacobeo] - Kampanjo de Galega Registaro (plurlingve, [[Macromedia Flash]] necesa) *[http://www.galinor.es/c-santiago/ Turisma informo] hispane *[http://www.ultreia.de/ pliaj informoj] germane *[http://www.caminomap.com satelita mapo de la vojo] == Referencoj == {{projektoj}}<references /> [[Kategorio:Pilgrimado]] [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Galegio]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Hispanio]] [[Kategorio:Vojoj]] *[http://www.leonnard.com Fotofonto de Leonnard Leroux] *[http://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=58227.html Filmo ''Saint Jacques... La Mecque''] *[http://www.gronze.com/francais.htm Gvidlibro del camino Saint Jacques en Catalogne] *[http://compostela2010.free.fr/guide_soler.htm Praktika gvidlibro de del camino Saint-Jacques de Compostelle'' ISBN 2-84454-334-0''] *[http://www.chemindupelerin.com Gvidlibro de la servicioj "manger et dormir sur le Camino Francés 2007" ''ISBN 2-9528559-0-0'' ''manĝi kaj dormi sur la vojo''] *[http://www.pyrenaeenreisen.com/jakobsweg.htm Jakoba Vojo Jakobsweg] *[http://www.robineau.ouest-atlantis.com/compostelle.html Compostelle en famille- ''Kompostelo familie''] de [[Maryvonne kaj Bruno Robineau]].
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Jakoba Vojo: Other (Statements), Sitelink, Statement: P225, Statement: P373, Statement: P935
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Heredaĵo de UNESKO (redakti)
Ŝablono:Heredaĵo de Unesko (redakti)
Ŝablono:Projektoj (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Titola ikono (vidi fontkodon) (protektita)
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj