eo es eo eo es eo eo es eo eo eo eo hbs_lat eo it eo eo eo eo eo eo eo en eu eo eo fr es fr fr eo hbs_lat eo pl eo eo eo ms eo eo eo hu eo eo fr eo nl es eo fr hu eo eo eo eo pt en es eo eo eo eo eo it eo fr eo eo eo eo eo eo hu eo es eo hu eo eo lv eo hbs_lat eo eo en eo eu fr eo eo fr es fr fr eo hbs_lat eo pl eo eo eo it fr eo eo eo eo eo eo eo eo eo pt es es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo hu eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo en eo eo eo eo it en it eo eo eo eo eo en eo es eo eo eo es en en eo pt eo en en en en en es en de nl en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en nl eo eo eo eo eo en eo en eo eo eo es es eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo cs eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo cv nl de am an ar fr arz en az ku uz lt ru sv bg bn bo br hbs_lat uk ca en en ckb hbs_lat cy da de fr hsb el en es et eu fa fi et nn fr en fy de ja gd lt gu he hi tl hbs_lat hu hy it id en is it ja fr jv ka uz kk ko ku pl it it lb ru hbs_cyr it nl lt lv id en ml be mr ms my nl nb nb fr pa en pl pms pnb ps pt de ro ru ru jbo en sd hbs_lat en sk sl es et sq hbs_lat sv hu ta th ceb tr oc ug fy ur uz vi pl xmf he da zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
• 1-a libro de Samuel
• Alta kanto de Salomono
v • d • r
Moseo kaj la Dekalogo, de José de Ribera.
La ekzisto de Moseo same kiel la vereco de la rakonto de la Eliro estas pridisputata inter arkeologoj kaj egiptologoj, kun ekspertoj en la kampo de biblia kritiko citanta logikajn faktajn konfliktojn, novajn arkeologiajn indicojn, historiajn indicojn, kaj rilatajn mitojn pri origino en kanaana kulturo.[3][4][5] Aliaj historiistoj asertas ke la biografiaj detaloj kaj egipta fono atribuitaj al Moseo implicas la ekziston de historia politiko kaj religia gvidado kiu estis implikita en la firmiĝo de la hebreaj triboj en Kanaano direkte al la fino de la Bronzepoko.
Laŭ la Eliro, Moseo estis naskita en tempo kiam liaj popoloj, la Infanoj de Israelo, pliiĝis en nombroj kaj la Egipta Faraono estis maltrankviligita ke ili eble aliancos kun la malamikoj de Egiptujo.[6] La hebrea patrino de Moseo, Joĉebed, sekrete kaŝis lin kiam la Faraono ordonis al ĉiuj novnaskitaj hebreaj knaboj esti mortigitaj pro la cirkula profetaĵo inter egiptaj pastroj de mesiana liberiganto inter la hebreaj sklavoj. Tra la fratino reĝino de la Faraono nome Bithia, la infano estis adoptita kiel orfo de Nilo-rivero kaj kreskis kun la egipta reĝa familio. Post mortigado de egipta sklavmajstro, Moseo fuĝis trans Ruĝan Maron al Madiano, kie li renkontis la Dion de Israelo parolantan ĝis li de ene de "brula arbusto".
Dio sendis Moseo'n reen al Egiptujo por postuli la liberigon de la hebreoj for de sklaveco. Moseo diris ke li ne povos paroli kun asekuro aŭ elokventeco,[7] tiel ke dio permesis Aaron, lia frato, por iĝi lia reprezentanto. Post la Dek Plagoj, Moseo gvidis la Eliron de la Hebreoj for el Egiptujo kaj trans Ruĝa Maro, post kiu ili bazigis sin ĉe Monto Sinajo, kie Moseo ricevis La Dekalogon. Post 40 jaroj de vagado en la dezerto, Moseo mortis ene de vido de la Promesita Tero.
Neniu scias la daton de lia naskiĝo, aŭ eĉ ĉu li vere ekzistis. Laŭ unu konservativa teorio, Moseo naskiĝis en la jaro 1513 a.K. dum la rego de Tutmozis la 2-a. Konsekvence, la Eliro okazis 80 jarojn poste, dum la nokto de la 14-a de la monato Nisan en 1433 a.K. dum la regado de la kruela faraono Amenhotep la 2-a, tio estis la nokto de la Pesaĥo, kiam la Eternulo batis ĉiujn unuenaskitojn en la lando de Egipto krom la Izraelidoj, kiam Li vidis la sangon de ŝafido sur ilia pordo. Tamen sekve tio, kion diras la antikvaj fontoj, plejmute da historiistoj pensas, ke tiuj eventoj estas iel ligitaj kun la tempo de la hiksosa regado de Egipto. Do, antaŭ la 17-a dinastio.
Laŭ novaj teorioj la Eliro okazis ĉirkaŭ 1220 a.K. dum la regado de la plej glora faraono Ramseso la 2-a, nomata Ramseso la Granda.
1 Revelacio de Dio
2 Moseo en arto
Revelacio de Dio[redakti | redakti fonton]
Laŭ la libro de la Eliro, anĝelo de Dio aperis al Moseo en flama fajro en la mezo de arbetaĵo ĉe la monto Ĥoreb, sed la arbeto ne forbrulis. Kaj Dio mem parolis al Moseo tie kaj diris al li, "Mi estas, Kiu estas." Poste, en la sama regiono de Sinajo, Moseo ricevis la Dek Ordonojn de Dio, eble la plej gravan moralan kodekson por la homaro;
Dio diris, "Mi estas la Eternulo, via Dio, kiu elkondukis vin el la lando Egipta, el la domo de sklaveco.
Ne ekzistu ĉe vi aliaj dioj antaŭ Mi.
Ne faru al vi idolon, nek bildon de io.
Ne malbonuzu la nomon de la Eternulo, via Dio.
Memoru pri la tago sabata, ke vi tenu ĝin sankta.
Respektu vian patron kaj vian patrinon.
Ne parolu kontraŭ proksimulo malveran ateston.
Ne deziru la domon de via proksimulon; ne deziru la edzinon de via proksimulo... nek ion, kio apartenas al via proksimulo."
- Ĉapitro 20 de Eliro
Tamen Moseo mem komprenis Dekalogon iom diference ol kiel ni komprenas nun. Tion atestas liaj propraj vortoj:
14 Kaj Moseo ekkoleris kontraŭ la militestroj, la milestroj kaj centestroj, kiuj venis el la milito. 15 Kaj Moseo diris al ili: Vi lasis vivi ĉiujn virinojn! 16 Jen ili estis ja por la Izraelidoj, laŭ la vortoj de Bileam, instigo por deturniĝi de la Eternulo al Peor; kaj pro tio estis ja la punfrapado en la komunumo de la Eternulo. 17 Kaj nun mortigu ĉiun virseksan infanon; kaj ĉiun virinon, kiu ekkonis viron sur kuŝejo de viro, mortigu. 18 Sed ĉiun infanon virinseksan, kiu ne ekkonis kuŝejon de viro, lasu viva por vi. (Ĉapitro 21 de Nombroj)
4 Kaj ni militakiris tiam ĉiujn liajn urbojn; ne estis urbo, kiun ni ne prenis de ili: sesdek urbojn, la tutan distrikton de Argob, la regnon de Og la Baŝana. 5 Ĉiuj tiuj urboj estis fortikigitaj per alta muro, per pordegoj kaj rigliloj, krom la tre multaj urboj ne fortikigitaj. 6 Kaj ni ekstermis ilin, kiel ni faris al Siĥon, la reĝo de Ĥeŝbon, ni ekstermis en ĉiu urbo la virojn, la virinojn, kaj la infanojn; 7 sed ĉiujn brutojn kaj la rabaĵon el la urboj ni prenis al ni, kiel militakiraĵon. (Ĉapitro 3a de Readmono)
Moseo en arto[redakti | redakti fonton]
Moseo savita el la Nilo, 1638, de Nicolas Poussin.
Moseo fariĝis temo de gravaj artistoj. La plej konata estas statuo de Michelangelo.
Christian Jacq: Ramseso la Granda
Jozefo Ŝlosar: BIBLIO MISTERA, Kia historio kaŝita?
Paul Johnson: Historio de la judoj
Eliro, Levidoj, Nombroj, Readmono
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Notoj[redakti | redakti fonton]
↑ Deŭteronomo, 34:10, KJV
↑ Maimonido, 13 fidoprincipoj, 7a principo
↑ Princeton University Press Press Reviews, Konsultita la 6an de Junio 2009. Press.princeton.edu (2011-11-06). Alirita 2012-04-03.
↑ The Quest for the Historical Israel: Debating Archeology and the History of Early Israel, 2007, Society of Biblical Literature, Atlanta, ISBN 978-1-58983-277-0.
↑ John Van Seters, "The life of Moses", ISBN 90-390-0112-X
Bibliografio[redakti | redakti fonton]
Asch, Sholem . Moses. New York: Putnam, 1958. ISBN 0-7426-9137-3.
Assmann, Jan . Moses the Egyptian: The Memory of Egypt in Western Monotheism. Harvard University Press, 1997. ISBN 0-674-58738-3.
Barenboim, Peter. Biblical Roots of Separation of Power, Moscow : Letny Sad, 2005, ISBN 5-94381-123-0, http://lccn.loc.gov/2006400578
Barzel, Hillel. "Moses: Tragedy and Sublimity." In Literary Interpretations of Biblical Narratives. Edited by Kenneth R.R. Gros Louis, with James S. Ackerman & Thayer S. Warshaw, 120–40. Nashville: Abingdon Press, 1974. ISBN 0-687-22131-5.
Buber, Martin . Moses: The Revelation and the Covenant. New York: Harper, 1958.
Card, Orson Scott . Stone Tables. Deseret Book Co., 1998. ISBN 1-57345-115-0.
Chasidah, Yishai. "Moses." In Encyclopedia of Biblical Personalities: Anthologized from the Talmud, Midrash and Rabbinic Writings, 340–99. Brooklyn: Shaar Press, 1994.
Cohen, Joel. Moses: A Memoir. Mahwah, N.J.: Paulist Press, 2003. ISBN 0-8091-0558-6.
DOZEMAN, Thomas B.. (2009) Commentary on Exodus. Eerdmans.
Daiches, David . Moses: The Man and his Vision. New York: Praeger, 1975. ISBN 0-275-33740-5.
Fast, Howard . Moses, Prince of Egypt. New York: Crown Pubs., 1958.
Freud, Sigmund. Moses and Monotheism. New York: Vintage, 1967. ISBN 0-394-70014-7.
Gjerman, Corey. Moses: The Father I Never Knew. Portland: Biblical Fantasticals, 2007. ISBN 978-1-4241-7113-2.
Halter, Marek . Zipporah, Wife of Moses. New York: Crown, 2005. ISBN 1-4000-5279-3.
Hoffmeier, James K. 'Moses and the Exodus.' In: Israel in Egypt: The Evidence for the Authenticity of the Exodus Tradition, pp. 135–63. New York: Oxford University Press, 1996.
HAMILTON, Victor. (2011) Exodus: An Exegetical Commentary. Baker Books.
Ingraham, J. H. . The Pillar of Fire: Or Israel in Bondage. New York: A.L. Burt, 1859. Reprinted Ann Arbor, Mich.: Scholarly Publishing Office, University of Michigan Library, 2006. ISBN 1-4255-6491-7.
Kirsch, Jonathan . Moses: A Life. New York: Ballantine, 1998. ISBN 0-345-41269-9.
Kohn, Rebecca. Seven Days to the Sea: An Epic Novel of the Exodus. New York: Rugged Land, 2006. ISBN 1-59071-049-5.
Lehman, S.M. (translator), Freedman, H. (ed.), Midrash Rabbah, 10 volumes, The Soncino Press, London, 1983.
Mann, Thomas. "Thou Shalt Have No Other Gods Before Me." In The Ten Commandments, 3–70. New York: Simon & Schuster, 1943.
Murdock, D.M., Did Moses Exist? The Myth of the Israelite Lawgiver. Seattle: Stellar House Publishing, 2014. ISBN 0-9799631-8-4.
Salibi, Kamal. The Bible Came from Arabia. London: Jonathan Cape, 1985.
Sandmel, Samuel. Alone Atop the Mountain. Garden City, N.Y.: Doubleday, 1973. ISBN 0-385-03877-1.
SKA, Jean Louis. (2009) The Exegesis of the Pentateuch: Exegetical Studies and Basic Questions. Mohr Siebeck, p. 30–31,260. ISBN 978-3-16-149905-0.
Southon, Arthur E. On Eagles' Wings. London: Cassell and Co., 1937. Reprinted New York: McGraw-Hill, 1954.
VAN SETERS, John. (2004) “Moses”, The Biblical World. Taylor & Francis.
Wiesel, Elie . “Moses: Portrait of a Leader.” In Messengers of God: Biblical Portraits & Legends, 174–210. New York: Random House, 1976. ISBN 0-394-49740-6.
Wildavsky, Aaron . Moses as Political Leader. Jerusalem: Shalem Press, 2005. ISBN 965-7052-31-9.
Wilson, Dorothy Clarke . Prince of Egypt. Philadelphia: Westminster Press, 1949.
Van Seters, John: Life of Moses Peeters Publishers, 1994
K. van der Toorn, Bob Becking, Pieter Willem van der Horst: Dictionary of deities and demons in the Bible
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Kategorio Moseo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Moseo en la Vikivortaro (Universala vortaro)
Kategorio Moseo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Moseo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
The Geography, Book XVI, Chapter II Strabo
Kategorio Moseo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligojn
Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 17:19, 14 dec. 2015.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj