fr eo de eo en eo eo eo es eo en de lt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en de eo en eo eo eo eo eo eo eo eo en de eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en de eo eo eo eo de en eo en eo eo eo eo eo eo es eo eo en en fr de nl nl en de en fr de de nl nl fr nl en en nl de de en nl en en nl nl fr en de de de de en nl es de pt nl ar id en en
März « 2007 « Esperantilo
Esperantilo Blogo en Esperanto pri projekto Esperantilo kaj komputila lingvistiko
Filed under: ĝenerale,programado — artur @ 18:54
Mi ĝis nun ne preparis la instalan pakedon por linukso. Multaj uloj uzas la programon sur linkuso. Mi mem programas kaj plejparte uzas la programon sur linukso. Tamen mi scias de elŝuta statistiko de servero, ke plej multaj homoj tamen uzas la vindozon. La instalado sur linukso estas sufiĉe facila por uzantoj de tiu sistemo. Oni devas elŝuti la dosieron esperantilo.bin kaj la dosieron vortaro.db.zip en unu dosierujo kaj lanĉi la programon „esperantilo.bin“. Por lanĉi la programon, vi devas enmeti la lanĉrajton por la dosiero „esperantilo.bin“. Oni tion faras per komando
Poste oni povas lanĉi la programon per komando
Pri la baza tekniko de programo mi skribis en mia frua blogo. Uloj, kiuj interesas pri programado de Esperantilo, povas uzi la EsperantiloSDK (more…)
Nova eldono 0.91 de programo „Esperantilo“
Filed under: ĝenerale — artur @ 20:14
Novaĵoj kaj ŝanĝoj en tiu eldono.
Analizo de frazpartoj de tipo „pli da …, tro da …“
Analizo de nombraj jaroj „En 1999, Ekde 2005“
Korekta analizo de subfrazoj sen komoj de tipo: „Se tio funkcios oni uzos tion“ aŭ „Se mi havus la libron, kiun vi havus, mi estus feliĉa“.
Analizo de i-frazojpartoj kun „eble“. „Estas eble fari tion“.
Analizo de frazpartoj kun „malplej“.
Sugesto por misuzo de pronomoj „mi patro -> mia patro“.
Sugesto por forgesita akuzativo en tablo-vorto: „Kio vi vidas? -> Kion vi vidas?
Novaj regulaj esprimoj por kelkaj eraroj (ekz: dekunu -> dek unu)
Plivastigo kaj kompletigo de pola vortaro je ĉirkaŭ 1500 vortoj.
Tradukado de esprimoj: “ … devas ne …“
Tradukado de „ĉio ĉi“, „devinti->powinien“, „ĉ.->ok.“
Korekto en fleksio de polaj substantivoj de grupo 89.
Misfunkcio en traduko de nombroj estas riparita.
Korekto en traduko de numeraloj de vira genro „du soldatoj = dwóch żołnierzy“.
Uzo de esperanto-esperanto vortaro ankaŭ por vortoj kun finiloj.
Funkcio „Wiki al HTML“, kiu povas transformigi la tekston laŭ formato de vikipedia viki al html formato. (menuo Korektado->HTML-XML->Wiki al HTML)
Uzado de Esperantilo en TTT-Servilo aŭ kiel TTT-Servilo. (Legu pli tie)
Esperantilo enhavas nun portugalan vortaron. Mi dankas al Vitor Luiz Rigoti dos Anjos por la vortlisto.
Kiel kutime mi petas por erarraportoj kaj rimarkoj.
Gepatra lingvo, Ponta lingvo kaj Tradukado
Filed under: ĝenerale — artur @ 18:50
Mia gepatra lingvo estas pola lingvo, sed de multaj jaroj mi loĝas en Germanio. Mi forveturis Polandon, kiam mi havis 17 jarojn. Mi bezonis pli ol 2 jarojn por lerni la germanan lingvon por senĝene komuniki per ĝi. Tio estas averaĝa tempo por lerni la fremdan lingvon en iu ŝtato, do mi ne estas nek talenta nek maltalenta en tiu afero. Tamen ĝis nun, kiam mi jam loĝas en Germanio 16 jarojn, mi havas fremdan polan akcenton kaj eĉ ne sukcesis paroli tute senerare. Tio ne signifas, ke mia pola lingvo estas perfekta. Ankaŭ Poloj rapide rimarkas, ke mi havas ian strangan akcenton kaj ili ridetas pri miaj eraretoj. Mi havis grandan ambicion regi la germanan lingvo sur nivelo de mia pola lingvo. Mi tralegis la monton de germanaj libroj kaj eble mia provizo de vortoj estas pli granda ol tiu de averaĝa germano, sed tamen ĉiu infano tre rapide ekkonas, ke mi estas fremdulo. Interese estas, ke en germanaj kursoj de lingvo la bona prononcado preskaŭ ne estis la temo de lecionoj. Do homoj kun tre bona aŭdkapablo sukcesis paroli la lingvon kun korekta akcento, la aliaj estas eĉ post jaroj miskomprenataj. Germanoj ofte miras, ke iu fremdulo konas la tutan germanan literaturon kaj havas grandegan provizon de vortoj kaj tamen ne sukcesas elparoli la bazajn germanajn fonemojn (äöü). Post multaj jaroj mi ekkonis de mia edzino, ke la lernado de prononcado estas ebla kaj eĉ ekzistas profesiaj ekzercoj kaj metodoj por lerni tion. Mi miras do, kial la germanaj kursoj tiun temon preskaŭ tute ne pritraktas, kvankam la bona prononcado estus la granda kondiĉo por integriĝo en tiu socio.
Mi ne povas nur efektive diri, kiun lingvon mi nun pli bone regas. En mia profesia kampo, tio estas informatiko kaj ekonomio, mi pli volonte uzas la germanan lingvon. Ankaŭ mi ne sukcesos skribi oficialan leteron (eble peto al administracio) en pola lingvo, sed la burokratan germanan lingvon mi nun komprenas. Fakajn librojn mi plej volonte legas en germana lingvo, se ili estas tradukitaj de angla lingvo. La originalaj germanaj fakaj libroj estas ofte ne legeblaj pro troŝarĝata stilo. Kiam mi legas polajn fakajn librojn, mi ofte ridetas pri polaj fakaj vortoj. Nun mi havas nur malofte la okazon paroli per pola lingvo. Ofte eĉ kun miaj malaltaj polaj geamikoj, kiuj ankaŭ loĝas en Germanio, mi parolas germane.
Nun mi uzas regule kelkajn lingvojn eĉ en unu tago, kvankam mi ne estas tradukisto kaj lingvo ne estas mia profesio. Mi parolas per rusa lingvo kun rusaj programistoj, mi devas krei kaj legi dokumentaron en angla lingvo, en ĉiutaga vivo mi plej ofte uzas la germanan lingvo, kun gepatroj kaj dum estado en Polando mi uzas la polan lingvo. Mi ne forgesas pri Esperanto, kiun mi uzas precipe nur por legado de artikoloj en la reto. Librojn mi legas plej volonte en germana kaj pola lingvo. Tiujn lingvojn mi uzas do diversmaniere kaj por diversaj kialoj. Tio estas eble nenio malkutima en nia hodiaŭa tutmondo. Interesaj estas por mi la observadoj rilate al germana kaj pola lingvoj, kiuj estas la plej gravaj en mia vivo. Mi kelkfoje miregis, ke la sama teksto, kiun mi legis en pola lingvo kaj en germana lingvo, efikas sur mi alie. Tio ne dependas ankaŭ de kvalito de traduko. La informoj (enhavo) de tekstoj estas la samaj, tamen post la legado mi havas aliajn sentojn al la temo. Ĝenerale la germana teksto havas pro mi alian signifon ol la pola teksto. Tiu signifo kuŝas en kampo de emocioj kaj efektive oni tre malfacile povas tiun fenomenon klarigi. Mi eble pli bone komprenis tiun, kiam mia edzino, kiu ne estas Polino, foje diris el mi en mia gepatra lingvo: „Mi amas vin“. Tio estis tute alia travivaĵo ol la sama frazo elparolata jam frue de la sama persono en alia lingvo.
Mi estas granda ŝatanto de pola aŭtoro „Stanisław Lem“. Antaŭe mi ne povis en Polando trovi ĉiujn liajn librojn, do mi komencis legi tiujn librojn en germanaj tradukoj. Kvankam mi povas diri, ke mi bone komprenas en germana lingvo, mi pli volonte legas la polan originalon. La libro en pola lingvo ŝajnas al mi esti tute alia libro. Por mi estas evidente, ke gepatra lingvo havas alian signifon ol ĉiu sekva lingvo. La ligoj de gepatra lingvo al emocioj estas pli grandaj, kaj oni ne povas ilin konscie kontroli. La gepatra lingvo kuŝas pli profunde en nia konscio. La alia pruvo estas ankaŭ la signifo de „fekvortoj“ pro fremlingvanoj. Mi lernis, ke kelkajn vortojn en germana aŭ rusa lingvo oni prefere ne uzu. Tamen, nur kiam mi uzus la polajn „fekvortojn“, mi sentus la enan honton.
La alian similan sperton mi havis kun la testado de maŝina tradukado de mia programo Esperantilo. Mi ofte tralegis la saman tekston en Esperanta lingvo kaj iom poste en pola lingvo, kiu estis maŝine tradukita. Kvankam la kvalito de traduko ne estas bona, tamen mi ofte miris pri la sento de teksto, kiun mi spertis nur en pola traduko. La diferencoj estas ju pli grandaj des pli grandaj estas emocioj ligitaj kun la teksto. Esperantan tekston, kiu priskribas la mizeron de homoj en iu lando, mi povas pritrakti politike kaj pragmatike. La kunsenton kun tiuj homoj mi havus pli ofte, se la teksto estus en gepatra lingvo.
Por mi estas tre evidente kiel grava estas por nia konscio la gepatra lingvo. Mi estas tre kontenta, ke Esperantistoj subtenas la gepatran lingvon, per tiu, ke ili subtenas la diversecon de lingvoj. Tio bone ludas kun koncepto de Esperanta lingvo kiel ponta lingvo. Sed tio ankaŭ montras al mi kiel limigita estas la efikeco de ponta lingvo kompare al gepatra lingvo. Efektive por atingi la homojn en tuta skalo oni devas traduki la tekstojn al gepatra lingvo. Vasta uzado de ponta lingvo sen tradukado plimalriĉigis la homojn je emocioj. Mi ne povas prijuĝi ĉiujn uzantojn de pontaj lingvoj. Mi ne scias, ĉu ekzistas Esperantistoj, kiuj per Esperanta lingvo povas senti tiel profunde kiel per gepatra lingvo. Ankaŭ nuntempe angla lingvo estas la plej ofte uzata ponta lingvo. Ĝi estas por multaj homoj ponta lingvo, sed teman ne plej konvena ponta lingvo. Mia supozo estas, ke la ponta lingvo estas nur bona helpilo, se ne ekzistas alia alternativo. Mi spertis, ke estas pli avantaĝe paroli kun rusoj ruse, eĉ se ambaŭ flankoj parolas bone anglan lingvon. La kazo, ke almenaŭ unu de flanko povas uzi la gepatran lingvon, estas pli avantaĝa ol ambaŭ flankoj devus uzi fremdan por si lingvon. La komuniko iĝas en tiu kazo pli vigla. Ekzistas kazoj, kiam oni konscie ne volas, ke emocioj estas gravaj, ekzemple ĉe intertraktoj, en tiu kazo la tute fremda lingvo aŭ ponto lingvo estas avantaĝa. Tio je estas escepta situacio. Mi mem ne kredas, ke komuniko sen emocia nivelo, estas vere plena komuniko. Fine ambaŭ flankoj de komuniko ne estos kontentaj. Se komuniko iĝas en bona volo kaj reciproka respekto, neniu flanko ne volas profiti je pli bona kono de lingvo. La argumento, ke ponta lingvo iĝas la flankoj de komuniko pli egala ĉe uzado de lingvo, estas nur ŝajna argumento, ĉar ĉiam ekzistas homoj, kiuj povas pli aŭ malpli bone paroli. En realo sen reciproka respekto la ponta lingvo ne estas utila.
Tie leviĝas la demando, ĉe la graveco de gepatra lingvo kaj maleblecoj de ponta lingvo estas konscia por Esperantistoj. Kiel kutime oni observas kelkajn fluojn. Iuj volas iĝi Esperanton samnivela lingvo al gepatraj lingvoj. La ekzisto de denaskaj parolantoj de Esperanto estas por ili grava argumento. Mi vere dubas, ke oni povas kompari denaskajn Esperantistojn kun aliaj denaskuloj. Unue por la gepatroj ofte Esperanto estas nur fremda lingvo, due gepatroj ne estas solaj, kiuj influas la lingvan evoluon de infanoj. La vasta familio, urbo kaj najbara socio havas poste pli gvidan rolon ol gepatroj. Nun ne ekzistas tia longdaŭra tute esperanta vasta medio por paroli pri denaskaj esperantistoj. Ankaŭ ĉe tiu afero ekzistas streboj transformiĝi la grupojn de interesantoj al veraj civitoj, kies gepatra lingvo estus Esperanto. En la simila direkto celas homoj, kiuj bonvenas la naturan evoluon de Esperanto, per kiu fine la Esperanto atingus la statuson de gepatra lingvo. Mi estas sufiĉe sindetenema al tiuj streboj, kvankam ĉiu estas libera tion fari. Oni ne uzu (aŭ misuzu) la pontan lingvon por krei novan naciecon, religion aŭ ismon. Por krei novan socion kun novaj pli bonaj homoj. Tio estas utopio. La alia grupo de Esperantistoj, kiu estas pli granda, vidas en Esperanto eĉ la solan eblon savi la gepatrajn lingvojn. En tiu kontesto mi ofte miras pri vasta kreado de arta literaturo en Esperantujo. Tiu havus ja nur sencon, se tiuj tekstoj en la ponta lingvo estus fine tradukataj al gepatraj lingvoj. En tiu senco Esperantistoj estus la elito, kiu preparas kaj tradukas tekstojn. Mi povas ja admiri la teknikon kaj formon de iu Esperanta poeziaĵo, sed neniam tiu poeziaĵo povus anstataŭigi la efikecon de gepatra lingvo. Ĉu poeziaĵo en Esperanto estas pura skribemo (pole: grafomania) aŭ nur antaŭstupo al fina traduko, mi tion ne scias. Efektive oni ne skribas en Esperanto por atingi la plej grandan grupon de homoj. Por mi la ĉefa taŭgeco de Esperanto estas tiu de ponta lingvo. Tiu lingvo taŭgas bone por efektive komuniki sur faka nivelo sen uzado de tradukistoj kaj peniga longa lernado. Tial mi pli atendus, ke Esperanto estus pli sukcesa en faka literaturo, scienco aŭ tekniko. Vere la plejmulto de Esperantistoj ne estas teknikistoj sed idealistoj kaj mondoplibonigistoj. Kaj por tiuj lastaj homoj Esperanto iĝis eĉ pli kara ol la gepatra lingvo. Paradokse estas tiuj idealistoj kaj ne praktikemuloj, kiuj savis tiun lingvon de morto. Oni ne atendu, ke por ĉiu homo Esperanto estus io pli ol ponta lingvo.
Mi ne atendas, ke la komunikado tra ĉiuj kanaloj (sur ĉiu nivelo) estas ebla per ponta lingvo. Tamen estas tre ĝojige, kiam oni spertas, ke oni povas direkte komuniki kun fremduloj per tiu grandega lingvo.
Uzado de Esperantilo sur TTT-Servilo
Filed under: programado — artur @ 19:14
En la lasta tempo Hokan instigis min pripensi la uzadon de Esperantilo sur TTT-Servilo. Lia ideo estas oferi la gramatikan korektilon ankaŭ per TTT-formularo, por ke la uzantoj ne bezonus instali la programon sur sia komputilo. Ekzistas nun multaj programoj, kiuj laboras nur per TTT-montrilo. Ĉiujare ili estas pli kaj pli komplikaj kaj ilia uzebleco similas al kutimaj programoj, kiuj oni devas instali sur komputilo. Mi mem kiel programisto ne estas granda ŝatanto de tiuj TTT-programoj. La programado de TTT-programoj estas peniga kaj oni ofte nur per trukoj atingas tion, kion oni volas. Longe la tekniko de TTT-montriloj ne estis stabila kaj malrapida konekto al interreto estas kaŭzo, ke uzado de tiuj TTT-programoj ne estas flua. Ekzistas ankaŭ multaj avantaĝoj de tiuj TTT-programoj:
Uzanto ne devas intali ilin sur sia komputilo.
La refreŝigo kaj administro de tiuj programoj estas centralaj sen agado de uzantoj.
Tiuj programoj estas atingebaj de preskaŭ ĉiu punkto de mondo.
Tiuj programoj estas uzeblaj per multaj homoj kaj perfektaj por grupa kunlaboro.
Mi programis la Esperantilon, en tiu maniero (en moduloj), ke oni povu ĝin uzi por multaj celoj. Esperantilo estas ja libera (malferma) programo, kiun oni povas adaptigi por ĉiu komputilo kaj uzi diversmaniere. La kondiĉo por tiu estas, ke oni scias sufiĉe pri programado aŭ ĝenerale pri informatiko. Tiu limigas la uzadon por avantaĝa homo al antaŭpreparita programo. La precipa uzado de Esperantilo estas redaktilo kaj sistemo por maŝina tradukado, kiun oni povas instali sur Vindozo kaj Linukso kaj uzi sole sur propra komputilo. Mi pensas, ke tiu scenaro de uzado estas la plej ofta kaj kutima por plejmulto de uzantoj. Pri uzado en TTT-Servilo mi ne pensis precipe, ĉar mi mem tiun funkcion ne bezonas. La servado de programoj per TTT-Servilo ne estas facila tasko. Oni bezonas la TTT-Servilon, kun kiu oni rajtas instali aldonajn programojn kaj havas plenajn administritajn rajtojn. Tiujn servilojn oni povas dungi, sed tio kostas en plej malmultekosta kazo averaĝe 50-100 Eŭro per monato. Oni pripensu ankaŭ la necesan tempon kaj scion por la administrado. Se la ttt-servilo finigos la laboron, la tuta servo malaperas. Do tiuj servoj dependas de malvasta grupo de homoj. En kazo de kutimaj programoj ili pluvivos, eĉ se la kreinto de programo perdos la intereson pri ĝi.
Kiel uzi gramatikan korektadon de Esperantilo en TTT-Servilo
Esperantilo estas skibita en skripta lingvo Tcl. Plej ofte sur la TTT-Serviloj la programoj estas skribitaj per PHP, Perl, ASP, ASP.NET kaj Javao. Sed ankaŭ Tcl estas uzebla sur TTT-Servilo. Tiu lingvo estas sufiĉe konata kaj ĉiu linuksa sistemo ofte jam havas Tcl. Mi nun preparis en Esperantilo du manierojn uzi la gramatikan korektadon en TTT-meniero. Unue oni povus lanĉi la programon kiel TTT-Servilo. Esperantilo.exe -httpServilo 8080 Poste oni povas uzi la gramatikan korektadon per adreso http://127.0.0.1:8080 Tiu estas modo, kiu taŭgas por malmultaj uzantoj. Atendu, ke tiu funkcio estas atingebla nur en venonta eldono 0.91 de programo Esperantilo.
La dua metodo estas la uzado de CGI. Tiu metodo estas pli taŭga por kutimaj TTT-Serviloj kaj ebla ankaŭ pli sekura. En tiu metodo la TTT-Servilo lanĉas por ĉiu TTT-demando la Esperantilon kaj donas al la programo la daton de HTML-formularo. Esperantilo kreas la respondan paĝon. Nun mi preparis la dosierojn kaj priskirbon, kiel instali la CGI sur Apache TTT-Servilo en EsperantiloSDK. Serĉu la dosierujon cgi kaj legu plu la dosieron LeguMin.txt.
Por sperta adminstratoro de TTT-Servilo la instalado ne devas fari grandajn problemojn. La plej malfacila tasko povas esti la instalado de aldona biblioteko XOTcl por Tcl. La dua eblo estas la instalado de kompleta senkosta Tcl-distribuo de firmao AcitveTcl. Tiu distribuo enhavas ankaŭ XOTcl.
En lasta tempo ekestas multaj esperantaj serviloj. Mi pensas, ke por multaj tiuj servoj la lingvistikaj funkcioj de Esperantilo povus esti tre utilaj. Uzantoj, kiuj skribas blogojn, mesaĝojn aŭ artikolojn povus aŭtomate kontroli la tekstojn. Tio eble povus plialtigi la kvaliton de esperantaj tekstoj en la reto. Eble nun la TTT-maniera servo de Esperantilo estas tre komenca kaj plivastigebla. Por allogaj funkcioj oni devus uzi JavaScript (AJAX) aŭ aliaj TTT-teknikoj. La respondo kun korektita teksto ne estas nun tre bonaspekta. Mi volonte kunlaboros kun TTT-specialistoj kaj HTML-spertuloj por plibonigi tion. Ĉar Esperantilo estas malferma kaj libera projekto ankaŭ ĉiu povus plibonigi ĝin laŭ sia gusto.
La dua eblo estas la uzado de maŝina tradukado. Per tiu funkcio oni povus krei vere internaciajn kaj multlingvajn servojn. Mi pensas, ke la plej interesa estus la internacia sendependa komunika agentejo. En tiu agentejo raportistoj skribus en Esperanto, sed la legantoj povus legi ankaŭ en aliaj lingvoj. La Esperanto estus la fonta lingvo kaj al aliaj lingvoj la Esperantilo tradukos aŭtomate. Nun nur pola tradukado havas sufiĉe altan kvaliton por uzanto. Kvankam oni tuj rimarkas, ke la rezulta teksto estas maŝine tradukita, tamen oni povas bone kompreni la rezulton. La dua eblo estas multlingva Viki-Sistemo, en kiu oni povus krei paĝojn en Esperanto, kiuj estos aŭtomate tradukitaj al aliaj lingvoj.
Mi ankaŭ volas remakri, ke ĝenerale la programo Esperantilo estas en testa fazo. La sperta administranto vidas tion de la numero de eldono 0.91, kiu estas malpli granda ol 1.