eo eo eo en eo eo eo eo pt ja eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo en eo it es eo pl en eo eo de lt it it en eo it eo it it eo eo it it it eo es en pl de hbs_lat eo de pl tr eo eo eu eo eo eo it pt eo eo es eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo pl eo es eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo hbs_lat eo eo eo sk eo eo eo eo eo eo eo de eo eo eo eo eo cs eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo pt en de fr eo eo eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo tt nl de am an ar arz en en az ku uz lt ru sv bg ms bn bo br hbs_lat uk ca mhr mzn hbs_lat cy da de fr la el ca en es et eu fa fi et nn fr en fy de hu lt gn he hi tl hbs_lat hu hy it id fr en es is it ja ka uz kk fi ko en ku cs it it lb it es it hu lt lv hi en en ml be mr ms es my it ne ne nl nb nb tl nl fr pa pl pms pnb ps pt io ro ru ru id bxr es en it de hbs_lat en sk sl et sq hbs_lat id sv hu ta en th tr tr oc fy ur uz fr fi vi ceb pl zh he da zh zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj - Vikipedio
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Pri la preparlaboroj de René Cassin, la ĉefaj dokumentaj bazoj de ĉi tiu Universala Deklaracio estis unue Deklaro pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj kreita kaj proklamita dum Franca Revolucio (1789), la Dekkvar Punktoj de Woodrow Wilson (1918), la kvar principoj de Atlantika Ĉarto de Franklin D. Roosevelt kaj Winston Churchill (1941) kaj parte Berna Konvencio pri ekvilibro inter aŭtorrajtoj, kopirajtoj kaj instrurajtoj. La filozofiaj bazoj troveblas ĝenerale ĉe la Klerismo, sed ankaŭ ĉe John Locke, Jean-Jacques Rousseau, Voltaire, Immanuel Kant, Nietzsche kaj ankaŭ Jacques Maritain, kiu persone partoprenis la redaktadon la deklaracion mem.
La teksto de la Deklaracio haveblas en preskaŭ 300 lingvoj, pere de la oficejo de la Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj. La Dekraracio ankaŭ estas fundamento de internacia juro de homaj rajtoj kun Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj.
2 Kio estas homaj rajtoj?
3 Kie fakte komenciĝas la universalaj rajtoj?
5 Kio estas Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj?
6 La 30 homaj rajtoj
7.2 Deklaracio de 1789 en Francujo
La 10an de decembro 1948, la Universala Deklaracio estis adoptita de la Ĝenerala Asembleo dank' al 48 subtenataj voĉdonoj, neniu kontraŭa, kaj ok sindetenaj (Sovetio, Ukraina SSR, Belorusa SSR, Socialisma federacia respubliko Jugoslavio, Pola Popola Respubliko, Unio de Sud-Afriko, Ĉeĥoslovakio, kaj Sauda Arabio). [1] [2] Honduro kaj Jemeno -ambaŭ membroj de UN je la tempo- malsukcesis voĉdoni aŭ sindetenis. [3]
La sekvantaj landoj subtenis la Deklaracion:[4]
Kio estas homaj rajtoj?[redakti | redakti fonton]
Ĉiu havas certajn rajtojn, simple pro la fakto esti homo. Tiuj estas rajtoj, ĉar oni rajtas esti tia, fari aŭ havi certajn aferojn. Ĉi tiuj rajtoj ekzistas por via protekto kontraŭ homoj kiuj volas damaĝi aŭ dolorigi vin. Ili ekzistas ankaŭ por realigi ke ni povas pace kunvivi.
Ekzistas tridek bazaj homaj rajtoj.
Iu, kiu kontrolis ĉu oni skribe fiksu ĉi tiujn rajtojn por ĉiu en ĉiu lando, estis sinjorino Eleanor Roosevelt, la edzino de Franklin D. Roosevelt, kiu estis prezidanto de Usono de 1933 ĝis 1945.
Sinjorino Roosevelt diris pri ĉi tiuj homaj rajtoj:
Kie fakte komenciĝas la universalaj rajtoj?[redakti | redakti fonton]
Ĉe ĉiu angulo de strato, en ĉiu vilaĝeto tro malgranda por mapo. Estas afero por la individuo aŭ la entrepreno kie laboras la individuo. Tiuj estas la lokoj kie ĉiu viro, ĉiu virino kaj ĉiu infano volas esti traktataj egale, volas esti juĝataj egale, volas havi egalajn ŝancojn. Se en tiuj ĉi lokoj la rajtoj ne havas sencon, ili havos sencon nenie. Se homoj ne respektas ĉi tiujn rajtojn etskale, ni ankaŭ ne povas esperi plibonigon grandskale.
Pri Unuiĝintaj Nacioj[redakti | redakti fonton]
Unuiĝintaj Nacioj estiĝis la 24-an de oktobro 1945, ĝuste post fino de la Dua Mondmilito. Ilin formis la kvin plej gravaj (tiutempaj) potencoj kiuj gajnis la militon: Britio, Francio, Usono, Sovetio kaj Ĉinio. Ili kunvenis kun 47 aliaj landoj kaj evoluigis organizaĵon por preventi ke ontaj generacioj iam devus sperti plian militon. En la postaj jaroj pliaj landoj decidis ke ili volas aliĝi al ĉi tiuj Nacioj. Nuntempe, 189 landoj membriĝas en Unuiĝintaj Nacioj.
Kio estas Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj?[redakti | redakti fonton]
Pro tio ke la celo de Unuiĝintaj Nacioj estas alporti pacon al ĉiuj landoj de la mondo, grupo da homoj, gvidata de sinjorino E. Roosevelt, verkis specialan dokumenton kiu deklaras la rajtojn, kiujn ĉiu en la tuta mondo posedas. Ĉi tiu dokumento nomiĝas Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj.
La 30 homaj rajtoj[redakti | redakti fonton]
Jen versio kiu estas parte mallongigita, parte teksto ŝanĝiĝis kaj aldoniĝis. La originala teksto troveblas sur la paĝo Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj ĉe UN.
1. Ni ĉiuj estas liberaj kaj egalvaloraj
Ni ĉiuj naskiĝis liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj. Ni ĉiuj havas niajn proprajn pensojn kaj ideojn. Ni ĉiuj devas agi unuj kun aliaj laŭ spirito de frateco.
Ĉi tiuj rajtoj apartenas al ĉiu, malgraŭ niaj diferencoj.
Ni ĉiuj havas la rajton je vivo kaj la rajton vivi libere kaj sekure.
Neniu havas rajton nin sklavigi. Ni povas sklavigi neniun.
Neniu havas rajton nin turmenti aŭ torturi.
6.Ni ĉiuj havas la saman rajton utiligi la leĝaron.
Mi estas persono, same kiel vi!
7.Ni ĉiuj estas protektataj de la leĝaro.
La leĝaro estas la sama por ĉiuj. La leĝoj devus trakti nin ĉiujn same kontraŭ diskriminacioj.
8.Egala traktado de jure egalaj tribunaloj.
Kiam ni estas neegale traktitaj, ni ĉiuj povas konsulti la leĝaron.
Sen bona kialo, neniu havas rajton sendi nin al malliberejo kaj teni nin tie aŭ ellandigi nin.
10.La rajto je proceso
Se ni estas prijuĝataj, oni faru tion publike. La homoj kiuj juĝas pri ni, ne lasu sin influi de aliaj.
11.Senkulpa, krom se kulpo pruvita.
Neniu estu kulpigita pri io, ĝis lia kulpo estas pruvita. Kiam iuj opinias ke ni faris ion maljustan, ni havas rajton evidentigi ke tio ne estas vera.
12.La rajto je privateco
Neniu provu nin misfamigi. Neniu havas la rajton eniri nian domon aŭ malfermi niajn leterojn.
Ni ĉiuj havas rajton iri en nia lando kien ajn ni volas kaj vojaĝi laŭ niaj deziroj.
14.La rajto je azilo
Se ni timas esti malbone traktotaj en nia propra lando, ni ĉiuj havas rajton fuĝi al alia lando por esti sekuraj.
15.La rajto je ŝtataneco
Ni ĉiuj havas rajton aparteni al iu lando.
Ĉiu plenkreskulo havas la rajton edz(in)iĝi kaj fondi familion, se li aŭ ŝi tion deziras. Viroj kaj virinoj havas egalajn rajtojn.
17.Aferoj kiuj estas viaj
Ĉiu havas la rajton posedi aŭ dividi siajn posedaĵojn. Neniu devus forpreni niajn aferojn sen bona kialo.
Ni ĉiuj havas la rajton kredi kion ni volas kredi, havi religion aŭ ŝanĝi je religio se ni tion deziras.
19.Libere diri kion vi volas
Ni ĉiuj havas la rajton formi niajn proprajn pensojn, pensi kion ni volas, diri kion ni pensas kaj dividi niajn pensojn kun aliaj.
20.Renkonti homojn kie ajn
Ni ĉiuj havas la rajton renkonti niajn geamikojn kaj pace kunlabori por defendi niajn rajtojn. Neniu povas devigi nin aparteni al grupo, se ni tion ne volas.
21.La rajto je demokratio
Ni ĉiuj havas la rajton partopreni en la registaro de nia lando. Oni devus permesi al ĉiu plenkreskulo elekti siajn gvidantojn.
22.La rajto je sociala sekureco
Ni ĉiuj havas la rajton je loĝado, medicina zorgo, edukado, zorgo pri infanoj kaj, se maljunaj aŭ malsanaj, sufiĉe da mono por vivi kaj por medicina helpo laŭ la disponeblaj rimedoj.
23.La rajto de la dungito
Ĉiu plenkreskulo havas la rajton praktiki metion, kontraŭ justa salajro kaj la rajton membri en sindikato.
Ni ĉiuj havas la rajton ripozi post laboro kaj malstreĉiĝi.
25.Lito kaj ion por manĝi
Ni ĉiuj havas la rajton je bona vivo. Patrinoj kaj infanoj, maljunuloj, senlaboruloj aŭ handikapuloj, ĉiuj homoj rajtas je bonaj prizorgoj.
26.La rajto pri edukado
Edukado estas rajto. Elementa edukado devus esti senpaga. Ni devus lerni pri Unuiĝintaj Nacioj kaj pri tio kiel trakti kun aliaj homoj. Niaj gepatroj povas elekti kion ni lernu.
27.Kulturo kaj aŭtora rajto
La aŭtora rajto protektas ies artistajn kreaĵojn kaj tion kion li aŭ ŝi verkis. Laŭ ĉi tiu aŭtorrajta leĝo aliaj ne rajtas tion transpreni sen permeso. Ni ĉiuj havas la rajton je nia propra vivstilo. Ni havas la rajton profiti la bonajn aferojn de la vivo kiujn donas kulturo kaj scienco al ni.
28.Libera kaj egalrajta mondo
Devas ekzisti certa ordo tiel ke ni ĉiuj disponas niajn rajtojn kaj liberecojn en nia lando kaj ĉie en la mondo.
Ĉiu havas devojn al la komunumo, en kiu sola estas ebla la libera kaj plena disvolviĝo de lia personeco. Rilate aliajn homojn ni havas devon kaj ni devus protekti iliajn rajtojn kaj liberecojn.
30. Neniu povas de ni forpreni ĉi tiujn rajtojn kaj liberecojn.
Antaŭaĵoj[redakti | redakti fonton]
Estiĝo de la koncepto pri Homaj rajtoj en la okcidenta filozofio:
Jurnaturalismo[redakti | redakti fonton]
Jurnaturalismo originis de longe, ekde Aristotelo, kaj aperas en la antaŭparolo de la Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj de 1789 en Francujo.
Deklaracio de 1789 en Francujo[redakti | redakti fonton]
Ekde la 17-a de junio 1789 la temo estis lanĉita voĉdoni oficialan deklaracion pri la homaj rajtoj. Fare de la Konstitucifara Asembleo la diskutoj permesis, ke je la 26-a de aŭgusto 1789 la Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj estu adoptita.
Referencoj[redakti | redakti fonton]
↑ CCNMTL. default (angle). Columbia University. Alirita 2013-07-12.
↑ UNAC. Demandoj kaj respondoj pri la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj (angle), p. "Who are the signatories of the Declaration? (Kiu estas la subskribintoj de la Deklaracio?).
↑ Jost Müller-Neuhof (2008-12-10). Menschenrechte: Die mächtigste Idee der Welt (Homaj rajjtoj: la plej potenca ideo en la modo) (germane). Alirita 2013-07-12.
↑ Yearbook of the United Nations 1948–1949 (Jarlibro de Unuinĝintaj nacioj 1948-1949) (angle), p. 535. Alirita 24an de julio 2014.
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj
Ampleksa esperantlingva retpaĝaro pri homaj rajtoj kun 30 filmetoj
Esperanto-traduko de la Deklaracio kaj ligo al tradukoj en ĉ. 300 lingvoj ĉe la UN-oficejo pri Homaj Rajtoj
Internacia juro de homaj rajtoj
Internacia Humanista kaj Etika Unio
Tago de Homaj Rajtoj
Kategorio Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj en Vikifontaro (Universala biblioteko)
Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 21:38, 11 nov. 2018.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco