eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo pl eo eo ceb eo eo eo eo eo tr eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl ar az ku uz ru sv bg bn br hbs_lat ca mzn hbs_lat vi da de el en es et eu fa fi nn fr fy de gd lt he hi hbs_lat hu hy it id es is it ja jv ka kk ta ko it lb lt lv en ml be ms my nl nb nb fr pl pms pt ro ru bxr jbo en hbs_lat en sk sl sq hbs_lat nl sv ta th tr oc fy ur uz vi pl zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Norda brilo ĉe Salangen (Norvegio)
verda norda brilo ĉe Bear Lake (Alasko)
Norda brilo, farita per nuklea eksplodo
eniro de sunventaj partikloj per la polusaj funeloj
Norda brilo fotita el la kosmo
Norda brilo je Saturno
Norda brilo (respektive suda brilo, latine: Aurora borealis, resp. Aurora australis), ankaŭ nomata polusa lumo, estas vualeca brilado sur la nokta ĉielo en ambaŭ polusaj regionoj. Ĝi ekestas, kie partikloj de la suna vento povas - ne ŝirmitaj de la tera magnetkampo - eniri la teran atmosferon kaj kolizii tie kun partikloj.
2 Rakonto de atestinto
Historio[redakti | redakti fonton]
La fenomeno de norda brilo konitas de ĉiam, sed nur en la 17-a jarcento oni komencis studi ĝin science. En jaro 1621, franca sciencisto kaj filozofo Gassendi priskribas tiun fenomenon, kiu, kvankam maloftege, povas observiĝi ĝis latitudo de Provenco; En la 18-a jarcento la angla Halley ekkomprenas ke la tera magnetkampo rolas en ties estiĝo; Cavendish, en 1768, sukcesas pritaksi je kia alteco disvolviĝas la fenomeno.
Rakonto de atestinto[redakti | redakti fonton]
„ Sendormeco ne estas tipa por mi. Mi ja estas ne 60- sed nur 21-jara. Sed dum tiu nokto de 29 al 30-a de oktobro dormo ne iris al mi. Horloĝo montris kvaronon antaŭ la kvara. Obstine kuŝante en la lito, mi malespere penis endormiĝi, anstataŭ lula kanto mi ŝaltis radion kaj vagis tra ĝiaj ondoj esperante ekaudi ion proksiman al mia koro.
Vicfoje trafinte iun lokan ondon meze de megaherca skalo, mi streĉis aŭdon al tio kion la DJ parolis. Li rakontis pri iuj strioj sur la ĉielo, ke oni devas plialtigi rigardon. Ekkompreninte ke io okazas al la ĉielo mi alsaltis la fenestron kaj vere ekvidis blankajn striojn similajn al nebulo sur la ĉielo. Streĉinte rigardon mi rimarkis ke ili moviĝas. Pensoj pri lasera spektaĵo rapide foriĝis kaj mi ekkuris en ĉambron al dolĉe dormantaj hejmanoj por voki ilin observi la nordan brilon. Tuj mi rememoris pri sovaĝanta dume magneta blizardo.
Kaj jen starante sur la balkono ni beatas pro tio ke ni iĝis spektanoj de magio. Ĉi tio estas nur la dua norda brilo kiun mi feliĉis vidi. La unua estis iam en 1986. Sed tiama brilo distingiĝis de la nuna. Ĝi okupis malpli da ĉielo kaj estis pli hela kaj viva. Norda brilo kiu ludis sur la ĉielo nokte la 30-an de oktobro aspektis andanta kaj malhastema. Ĝi okupis duonon da ĉielo inter tero kaj steloj kaj mi sentis ilin kvazaŭ grandegajn stalaktitojn pretaj por deŝiriĝi kaj enpikiĝi en teron. Norda brilo ludis siajn duondiafanaj kolonojn. Jen ili kreskiĝadis, jen etiĝadis kaj tute maliĝadis.
Vento fortiĝis kaj komencis peladi nin for de la balkono en varmecon de la ĉambro, nordaj “stalaktioj” komencis brili per tenere lila kaj verda koloro.La urbeto komforte lumiĝis per siaj apudvojaj lanternoj. Ie varmis fenestroj en domoj, kaj malantaŭ ili loĝis homoj kaj eĉ ne suspektis ke io okazas super iliaj tegmentoj. Bedaurinde…
Sed ĉi tion ankaŭ mi ne vidus se oni ne diris al mi. Dankon al DJ. ”
— Aljono Mevo, Jakutsk, Rusio. Tradukis Boogier, Niĵnij Novgorod, Rusio.
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Zonoj de Van Allen
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Norda brilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Norda brilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Fotoj de Thomas ULICH (angle)
Aurora Borealis, Northern Lights Pictures (Fotoj) (angle)
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 15:29, 12 apr. 2015.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj