eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Nazia Germanio - Vikipedio
Averto: Vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via salutnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
{{Informkesto pereinta ŝtato | nomo = Germana Regno<br /><small>("Nazia Germanio")</small> | origina nomo = Deutsches Reich<br /><small>("Drittes Reich")</small> | jaro de estiĝo = 1933 | jaro de pereo = 1945 | pli antaŭ = | antaŭ 1 = Vajmara Respubliko | antaŭ 1 flago = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg | antaŭ 2 = | antaŭ 2 flago = | pli post = | post 1 = Federacia Respubliko Germanio | post 1 flago = Flago-de-Germanio.svg | post 2 = Germana Demokratia Respubliko | post 2 flago = Flago-de-GDR.svg | larĝeco de la 1-a kolumno = | flago = Flago de Nazia Germanio.svg | artikolo pri la flago = | flago grandeco = | blazono = Reichsadler der Deutsches Reich (1933–1945).svg | artikolo pri la blazono = | blazono grandeco = | kadro blazono = | mapo = World War II in Europe, 1942.svg | mapo grandeco = | mapo noto = | ĉefurbo = Berlino | areo = | areo noto = | la plej alta punkto = | la plej alta punkto noto = | la plej longa rivero = | la plej longa rivero noto = | nombro de loĝantoj = | nombro de loĝantoj noto = | lingvoj = germana | nacieca konsisto = germanoj | religio = protestantismo, romkatolikismo | ŝtata formo = [[diktaturo]] | patrina lando = | monunuo = 1 marko = 100 pfenigoj | estiĝo = [[Adolf Hitler]] ekprenis regadon | pereo = Malvenko de Germanio en la [[Dua mondmilito]] }} '''Nazia Germanio''' aŭ '''La Tria Regno''', '''La Tria Imperio''' ({{lingv|de|e}} ''Das Dritte Reich'') estas esprimoj uzataj por nomi [[Germanio]]n dum la jaroj [[1933]] ĝis [[1945]], kiam ĝin regis la [[naziismo|nazia]] diktatoreco de [[Adolf Hitler|Adolfo Hitlero]]. La nazioj nomis sian regnon ankaŭ la ''"miljara regno"''. Fakte ĝi finiĝis jam post 12 jaroj. En la [[germana lingvo]] la vorto ''Nazi'' estas mallongigo de ''Nationalsozialist'', nacia socialisto. Ĝi estis formita analoge al ''Sozi'' por socialdemokrato kaj havas insultan subsignifon. Tial oni ne uzas ĝin en (sciencaj) germanaj verkoj, sed ja en (ekzemple) anglalingvaj. == Ideologio == {{ĉefartikolo|Naziismo}} Naziismo en Germanujo estis revolucia popola movado, kiu volis ŝanĝi ĉiujn erojn de la ŝtato kaj de la socio. Ĝi strebis al neniigo de la justicprincipoj sur kiuj baziĝis la [[Vajmara Konstitucio|vajmara konstitucio]]: ĉefe de la individuaj civitanaj rajtoj kaj de la konstitucia potencdisigo inter imperiaj kaj lanadaj registaroj unuflanke, [[leĝdona povo|leĝdona]], [[plenuma povo|plenuma]] kaj [[judikativo|judikativa povoj]] aliaflanke. Ili estu laŭ la punkto 25 de la partia programo de 1920 ne nur submetitaj al ''forta centra potenco de la imperio'', sed aŭ anstataŭotaj de novaj administracioj aŭ malpotencigotaj kaj restrukturotaj por esti poste parto de gvidantoŝtato organizita desupre malsupren. La ideo de popolkomunumo fandiĝu politikon, moralon kaj justicon al nedisigebla tuto. La dinamika, al nenia alta justico devigata ''gvidantovolo'' kreu novan nacisocialisman registaron. Formale ne normitaj emociaj gvidlinioj, kiel la ''sana popolsentumo'', la supreniĝo de la ''diligentoj'' per ''batalo kaj elektado'' ktp. iĝu novaj fontoj de la konstitucia leĝo. == Arto, kulturo kaj sporto == [[Dosiero:1933-may-10-berlin-book-burning.JPG|eta|maldekstra|250px|Nazioj publike bruligantaj proskribitajn librojn, la 10-an de majo 1933.]] La alveno de Hitler al povo markis la subitan finon de la ora kultura aĝo, kiun prezentis la [[Vajmara Respubliko]] en Germanujo. Fakte okazis multaj [[aŭtodafeo]]j, ĉefe de libroj de aŭtoroj judaj, komunismaj, ktp. Tiel ĉiuj libroj de [[Karl Marx]], de [[Albert Einstein]] kaj de aliaj famaj aŭtoroj de tiu epoko bruliĝis publike. Kulturo estis dirigita: Hitler establiĝis absolutan kontrolon de la [[gazetaro]] fare de la nazia partio, elektas la filmojn, kiuj videblis en kinejoj. [[Propagando]] disvastiĝis pere de [[Amaskomunikilo|amaskomunikiloj]]; ĉio celis avantaĝe prezenti la partion. La organizado de la [[somera Olimpiko 1936]] estis uzata por firmigi la oficialan bildon de la hitlera reĝima sur la internacia scenejo. Eĉ la sociaj kaj [[sekso|seksaj kutimoj]] estis kontrolitaj: dsum oni protektis la tradician modelon de [[familio]] oni fakte malpermesis ekzemple [[Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto|samseksumadon]] dum hipokrite kaj samtempe [[korupto]] senprobleme eniris la altajn tavolojn de la nazia hierarkio. === Proskriboj kaj ekziloj === Multaj artistoj, verkistoj kaj sciencistoj fuĝis el nazia Germanujo pro siaj juda deveno kaj/aŭ pacifismaj politikaj konvinkoj, maldekstrulaj, kontraŭnaziaj aŭ pro eco avantgardista de sia arto. Citeblas inter la verkistoj [[Erich Maria Remarque]], [[Adrienne Thomas]], [[Thomas Mann]] kaj ties frato [[Heinrich Mann]], kiel ankaŭ [[Bertolt Brecht]], [[Alfred Döblin]], [[Kurt Tucholsky]], aŭ [[Lion Feuchtwanger]], [[Walter Benjamin]], [[Arthur Koestler]]. Same pri la berlinaj reĝisoroj [[Max Reinhardt]] kaj [[Erwin Piscator]]. Estis ankaŭ proskribitaj la filozofoj [[Husserl]], [[Hannah Arendt]] kaj [[Wilhelm Reich]], la teologino [[Edith Stein]] (judino konvertita al karmelita monaĥino, gasmortigita en 1942 en [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]], la avantgardista artisto [[Paul Klee]], la arkitekto [[Walter Gropius]], la fizikisto kaj matematikisto [[Albert Einstein]]. En 1938 la anekso de Aŭstrujo devigis la maljunan fondinton de la [[psikanalizo]], [[Sigmund Freud]], fuĝi al Londono - lia tuta familio estis poste mortigita. La viena verkisto [[Stefan Zweig]], kiu devis fugi la aŭstrajn naziojn jam en 1934, sin mortigis en 1942. Kelkaj artistoj, tamen kontrolitaj kaj akceptitaj de [[Joseph Goebbels|Goebbels]], elektis foriiri por publike rezisti al la reĝimo, tiel la filmreĝisoro [[Fritz Lang]] kaj la aktorino [[Marlene Dietrich]]. Iuj artistoj kaj verkistoj restintaj en Germanujo, kiel ekzemple [[Emil Nolde]], estis malpermesitaj pentri aŭ verki kaj kontrolitaj de la polico. Judoj estis ekskluditaj de la gazetaro, de la kino kaj de spektakloj. Verkoj de judaj aŭtoroj, kiel tiuj de [[Heinrich Heine|Heine]] aŭ [[Felix Mendelssohn Bartholdy|Mendelssohn]]) ne plu estis luditaj aŭ interpretitaj kaj Goebbels mem devis agadi kontraŭ iuj fanatikuloj de sia partio, kiuj volis malpermesi la verkojn de [[Mozart]], ĉar tiu estis [[Framasonismo|framasono]]. La spektakla [[aŭtodafeo]] de malpermesitaj libroj, kiu okazis la 10-an de majo 1933, memorigis al multaj komentistoj la faman frazon de [[Heinrich Heine]]: ''"tie, kie oni bruligos librojn, oni bruligos homojn"''. En 1937 turneis en Germanujo tre vizitata ''"ekspozicio de [[arto deartita]]"'' por moki la verkojn de la plej famaj avantgardistaj artistoj, taksitaj de Hitler ''"[[bolŝevikismo]] kultura"'' aŭ ''"desegnaĉaĵoj judaj kaj kosmopolitaj"''. Multaj el tiuj verkoj poste estis dispersitaj aŭ detruitaj de la nazioj. Tamen sufiĉe granda nombro aliĝis pli aŭ malpli longe al la hitlera reĝimo. La filozofo [[Martin Heidegger]] aliĝis al la [[NSDAP]] kaj akceptis dum kelkaj monatoj la postenon de lernejestro en [[Freiburg]]; antaŭ ol defunde kontraŭstari naziismon, deklarante: ''"naziismo estas barbara principo"''. La jurteoristo [[Carl Schmitt]] iĝis la oficiala nazia juristo. Multaj muzikistoj kaj interpretistoj rilatas amike al la regixmo kaj ties plej altaj estroj, akceptante aŭ petante oficialajn mendojn: tiel la komponistoj [[Carl Orff]] kaj [[Richard Strauss]], la kantistino [[Elisabeth Schwarzkopf]], aŭ la dirigentoj [[Wilhelm Furtwängler]] kaj [[Herbert von Karajan]]. === La oficiala nazia arto === Ekde 1933 [[Joseph Goebbels|Goebbels]] devigis la kreadon de ''[[imperia kulturejo|imperiaj kulturejoj]]'', [[Korporaciismo|korporacia]] organizaĵo por la metioj pri kulturo. Nur anoj de tiuj organizaĵoj rajtis publikigi tekstojn, muzikon kaj tiel plu. Naziaj ceremonioj reprenis ĉefe la muzikon de [[Richard Wagner]] kaj de [[Anton Bruckner]], ŝatataj de la ''gvidisto''. ''Nazia arto'' kongrua al la estetikaj kaj ideologaj normoj de la partio montiĝis per la skulptaĵoj de [[Arno Breker]], la filmoj de [[Leni Riefenstahl]] aŭ la konstruaĵoj de [[Albert Speer]], konfidulo de Hitler. Reprezentante ofte monumentan propagandon, kiel la olimpika stadio en Berlino por la Olimpiko en 1936, la verkoj de tre novklasika stilo ankaŭ ofte furorigis korpojn ''sanajn'', ''virecajn'' kaj ''ariajn''. La ''gvidisto'' konfidis al [[Albert Speer]] la faraonan (kaj ne finitan) projketon de la rekonstruo de la ĉefurbo [[Berlino]]. Ĝi devintus iĝi la ''Welthauptstadt Germania'', tio estas la mondoĉefurbo Germania, kaj kovriĝi de monumentoj [[Novklasikismo|novklasikaj]] gigantaj: la kupolo de la nova palaco de la [[Reichstag (konstruaĵo)|Reichstag]] estintus 13-oble pli granda ol tiu de la [[baziliko de Sankta Petro de Romo]], la triumfa avenuo duoble pli larĝa ol la [[avenuo de la Elizeaj Kampoj]] en [[Parizo]] kaj la triumfa arko povintus enteni sub sia arko la [[Triumfa Arko de Parizo|triumfan arkon de Parizo]] jam 40 metrojn alta. La biografo de Speer, [[Joachim Fest]], interpretas tiajn projektojn ''"arkitekturo de morto"''.<ref>''Albert Speer'', Perrin, 2001</ref> En la milita tempo Hitler ĝojis pri la detruoj de la [[bombo|bombadoj]], kiuj faciligus en la postmilitatempo liajn grandiozajn projektojn por defunde rekonstrui [[Berlino]]n, [[Hamburgo]]n kaj [[Linz|Linz-on]]. === La iligo de sporto === La [[Somera Olimpiko 1936]] estis aparta etapo en la firmigo de la markobildo de la hitlera reĝimo sur la internacia scenejo, malgraŭ ĝiaj konata rasismo kaj militemo. La sinteno de la okcidentaj registaroj, kiuj konfidis al Hitler kaj ties promesoj rilate al judoj kaj ĝenerala rasa toleremo, estigis serion de kapitulacioj kies apoteozo estis la [[Munkena interkonsento]]. La [[Internacia Olimpika Komitato|internacia olimpika komitato]] mem estis akuzita pri parto de respondeco en la firmigo de pozitiva bildo de hitlerismo<ref>J-M Brohm, 1936, Les Jeux olympiques à Berlin, Bruxelles, André Versaille éditeur, 2008.</ref>. <!-- <center><gallery> Dosiero:Second world war europe 1941-1942 map en.png|<center>Nazia Germanio kaj aliancanaj eŭropaj ŝtatoj Dosiero:Nazi Swastika.svg|<center>La flago de Nazia Germanio ([[svastiko]]) Dosiero:Nazi eagle swastika.png|<center>nacia simbolo de Nazia Germanio </gallery></center> --> <br clear=all> == Vidu ankaŭ == * [[Historio de Germanio]] * [[Anschluss]] * [[Operaco Tannenberg]] * [[Generalplan Ost]] * [[Operaco Reinhardt]] * [[Einsatzgruppen]] * [[Gestapo]] * [[Naziaj koncentrejoj]] * [[Kontraŭslavismo]] * [[Speciala Kapt-ordona Libro de Poloj]] * [[Intelligenzaktion]] * [[Eksterordinara Ekstermiga Agado]] * [[Masakro de Lvovaj Profesoroj]] * [[Masakro de Piaśnica]] * [[Nacia Memor-Tago pri Viktimoj de Germanaj Naziaj Koncentrejoj kaj Ekstermejoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Antill, Peter (2005). Berlin 1945: End of the Thousand Year Reich. Oxford; New York: Osprey. ISBN 1-84176-915-0. * Beevor, Antony (2002). Berlin: The Downfall 1945. London: Viking-Penguin Books. ISBN 978-0-670-03041-5. * Beevor, Antony (2012). Berlin: The Second World War. New York: Little, Brown. ISBN 978-0-316-02374-0. * Bendersky, Joseph W. (2007). A Concise History of Nazi Germany: 1919–1945. Lanham, MD: Rowman & Littlefield. ISBN 978-0-7425-5363-7. * Berben, Paul (1975). Dachau 1933–1945: The Official History. London: Norfolk Press. ISBN 0-85211-009-X. * Berghahn, Volker R. (1999). "Germans and Poles, 1871–1945". Germany and Eastern Europe: Cultural Identities and Cultural Differences. Yearbook of European Studies. Amsterdam; Atlanta: Rodopi. ISBN 90-420-0688-9. * Beyer, John C.; Schneider, Stephen A. "Forced Labour under the Third Reich – Part 1" (PDF). Nathan Associates. Retrieved 12 May 2013. * Biddiscombe, Perry (2001). "Dangerous Liaisons: The Anti-Fraternization Movement in the US Occupation Zones of Germany and Austria, 1945–1948". Journal of Social History 34 (3): 611–647. doi:10.1353/jsh.2001.0002. * Boczek, Bolesław Adam (2005). International Law: A Dictionary. Lanham, MD: Scarecrow Press. ISBN 0-8108-5078-8. * Braun, Hans-Joachim (1992). "Aero-Engine Production in the Third Reich". History of Technology 14: 1–15. {{havenda artikolo|Nazia Germanio}} [[Kategorio:Nazia Germanio| ]] [[Kategorio:Naziismo]] [[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo|Germanio, Nazia]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:!- (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Informkesto pereinta ŝtato (redakti)
Ŝablono:Lin serĉi (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Tnavbar (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Ŝablono:Ŝanĝu ŝablonon (vidi fontkodon) (protektita)
Modulo:InfoboxImage (vidi fontkodon) (protektita)
Ĉi tiu paĝo estas membro de 2 kaŝitaj kategorioj:
Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Kategorio:Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj