eo it eo eo eo eo pt pl eo eo eo lt it eo eo es eo de en it it it eo eo eo eo eo eo de eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo pl la it de en eo eo ceb es it eo es it sq en es eo eu eo eo eo gl eo en fr eo eo eo de eo fr en pl eo pt pl en it mg it es eo eo eo es es io de nb pl eo eo it pt eu it eo eo eo pt ceb eo it es lt eo eo pt it eo eo eo eo eo eo fi en en jv eo en eo en en eo eo en eo en eo sq eo en eo id eo en eo hbs_lat eo id eo eo eo en en eo fi hbs_lat ja en it de ceb en eu pl eo eo en fi la sv hu gl en eo eo eo eo eo eo eo war en eo en en eo eo en ceb ro af en ca eo en en pt id en it en eo eo eu de ms es en en eo eo eu fi tl es tl ro eo id en en nb en eo vi es eo en it ms de eo es es id fr eo es id eo id es nl it it en pt nb en et en sv es en hbs_lat ceb eo it en hbs_lat pt en eo eo da pt eo eu eo eo eo eo es sk en eo pl tr de it eo pt ca pl it cs eo pl pt lt de pl es pl de en pt it nl pt fr it pl eo en nl pt hbs_lat es fi en en it en en it en pl it it eo eo eo es nl fr eo eo it es eo it hbs_lat fi it pt eo it it es en eu eo eo pt it ro ceb de eo de de nl nb de eo eo en it hbs_lat hbs_lat es da it pl hu eo nl nb fi ru de hu en eo en it en es en eo en en es en en en eo eo it eo eo eo eo it en en en lt it pt es en eo es eo eo id sq it eo en id en en en eo eo en pt it eo en it pt es pt eo eo en es en en es eo es es es eo en es en en en en en en en es es fi en eo eo eo en pt pt en en eo ms it es pt eo pt en eo eo en hu gl fi ca en it es es pt de gl es eo es en en eo pt es eo hu de en en it pt pt eo it eo eo eo eo eo eo en en eo eo eo eo eo es eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo ar arz az bg bn br hbs_lat ca ckb hbs_lat da de el en es et eu fa fi fr fy gd es it ja ta ko it lv ml ms mzn ceb ne nl nb pa pt ro en hbs_lat en sk sl hbs_lat sv th tr ur zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Ĉi tiu artikolo temas pri la urbo. Por aliaj signifoj de la vorto vidu Metropolo (apartigilo).
Metropolo (el la malnov-greka: uήtnp 'patrino' + πόλις 'urbo' = "patrina urbo [de kolonioj]") komence estis nomo de grekaj urboj (kiel urboŝtatoj) en sia rilato al siaj kolonioj, pli poste la nomo de ĉefurbo rilate al la cetera lando. Nuntempe ĝi plejofte signifas urbegon,[1] plejofte kun pli ol 500 mil loĝantoj en la urbo mem kaj miliono da loĝantoj en la aglomeraĵo.[2]. Oni kutime konsideras urbegon apartenanta al pli granda urba aglomeraĵo ne metropolo mem sed parto de metropolo. Metropolo kutime estas grava ekonomia, politika, kaj kultura centro de iu lando aŭ regiono kaj grava centra punkto por regionaj aŭ internaciaj trafiko kaj komunikado.
2 Etimologio kaj moderna uzado
4 Lokaj difinoj laŭ landoj
Antike oni donis la nomon "metropolo" al grava urbo aŭ urbo de kiu originis kolonio. Oni konsideras multajn grandajn urbojn fonditaj de antikvaj civilizacioj esti siatempaj metropoloj pro la grandeco de ilia loĝantaro kaj graveco: inter ĉi tiuj estas Aleksandrio, Angkor, Antioĥio, Ateno, Babilono, Bejruto, Varanasio, Byblos, Cahokia, Kartago, Konstantinopolo, Korinto, Damasko, Dholavira, Efeso, Granda Zimbabvo, Harappa, Jerusalemo, Nankingo, Ninevo, Maĉu Pikĉu, Mohenĝo-daro, Romo, Side, Siracusa, Tenoĉtitlano, Teotiŭakano, Tikal, Tiro, kaj Ur. Iuj el ĉi tiuj antikaj metropoloj travivis ĝis la moderna tempo kaj estas inter la plej malnovaj daŭre priloĝantaj urboj de la mondo.
La vorto metropolo venas de la malnov-greka untpόπoλις ("patrina urbo"), kiu estas la vorto per kiu la civitanoj de la kolonioj de antikva Grekio priparolis la urbojn de kiuj ili venis kaj kun kiuj ili retenis politikajn kaj kulturajn ligojn. La vorto uzis en post-klasika latina lingvo por nomi la ĉefan urbon de provinco, la sidejo de registaro kaj, en eklezia terminologio, la sidejo aŭ diocezo de metropolita episkopo antaŭ kiu respondecas sufraganaj episkopoj. Ĉi-lasta uzado egaligas provincon kun diocezo.
En moderna uzado la vorto metropolo ankaŭ uziĝas por metropola regiono, aro de apudaj kaj interkonektitaj urboj ĉirkaŭ granda urba centro. Ĉi-sence "metropola" kutime signifas "rilatanta al la tuta metropolo" (kiel en "metropola administracio") aŭ "havanta la trajtojn de metropolo" (kiel en "metropola vivo", kontraste al "provinca" aŭ "kampara").
Mondurbo[redakti | redakti fonton]
Mondurbo estas urbo kiu havas rektan kaj klare senteblan efikon je monda vivo sociekonomie, kulture aŭ politike. La uzado de ĉi tiu vorto plioftiĝas danke al la kreskanta tutmondiĝo, kio manifestiĝas ĉe monda financo, komunikado kaj vojaĝado. Provon difini kaj kategoriigi mondurbojn laŭ financaj kriterioj faris la "Globalization and World Cities Study Group & Network (GaWC)", ĉefe bazita ĉe la Universitato de Loughborough en Anglio. La esploro klasigis urbojn laŭ ilia provizado de "progresintaj produktoservoj" (angle: advanced producer services) kiel kontado, reklamado, financo kaj juro. La Inventaro identigas tri nivelojn de mondurboj kaj plurajn subnivelojn. (Vidu Klasigon de mondurboj).
Metropolo ne nepre estas mondurbo, kaj eĉ se ĝi estas mondurbo ĝi ne nepre havas altan rangon laŭ normoj de vivado, evoluo kaj infrastrukturoj. Londono eble estas la unua mondurbo kaj moderna metropolo de la mondo.
Lokaj difinoj laŭ landoj[redakti | redakti fonton]
Kanado[redakti | redakti fonton]
Laŭ la Kanada Instituto pri Statistiko, Censa Metropolo estas urba regiono kun unu aŭ pliaj apudaj municipoj ĉirkaŭ granda urba kerno, kie la urba kerno havas almenaŭ 100 mil loĝantojn.[2]
Barato[redakti | redakti fonton]
En Barato, la Censa Komisiono difinas metropolon kiel urbon kun pli ol 4 milionoj da loĝantoj.[3] Mumbajo, Delhio, Ĉenajo, Kolkato, Bangaloro, kaj Hajderabado estas la ses urboj kiuj estas metropoloj laŭ tiu difino. Loĝantoj de ĉi tiuj urboj ankaŭ rajtas je pli alta impost-rabato pro domluo. La nombro rilatas nur al la urbo mem kaj ne al la aglomeraĵo. Lastatempe aldoniĝis Bangaloro kaj Hajderabado al la barataj urboj oficiale metropoloj pro la granda evoluado de ĉi tiuj urboj.
Unuiĝinta Reĝlando[redakti | redakti fonton]
Oni konsideras diversajn aglomeraĵojn en la Unuiĝinta Reĝlando esti metropolaj regionoj, sed oni malofte uzas la vorton "metropolo" mem. Arkaike oni nomas Londonon "la Metropolo" (angle: the Metropolis), kvankam lastatempe la loĝantoj de Bolton uzas la nomon por priskribi sian urbon, kvankam iom moke.
Usono[redakti | redakti fonton]
En Usono korporaciiĝinta regiono aŭ regionaro kun pli ol 50 mil enloĝantoj devas havi metropolan plan-instancon por faciligi la realigon de grandaj infrastrukturaj projektoj kaj certigi financan planadon. Sekve, loĝantaro de 50.000+ homoj fariĝis la usona normo por difinado de metropolo. Similan difinon uzas la Usona Buroo de la Censo, kiu difinas metropolan statistikan regionon kiel at least one urbanized area of 50,000 or more inhabitants [almenaŭ unu urba regiono kun almenaŭ 50.000 loĝantoj].
Galerio[redakti | redakti fonton]
Nuntempaj metropoloj[redakti | redakti fonton]
Laŭ la ĉefa difino de metropolo donita supre de ĉi tiu artikolo, inter ekzemploj de modernaj metropoloj estas la urboj en la sekva listo ordigita laŭ kontinentoj:
Afriko[redakti | redakti fonton]
Azio[redakti | redakti fonton]
Orienta Azio[redakti | redakti fonton]
Suda Azio[redakti | redakti fonton]
Sudorienta Azio[redakti | redakti fonton]
Okcidenta/Centra Azio[redakti | redakti fonton]
[[Dosiero:La planita tempo por plenumi skriptojn pasis.|border|20px|La planita tempo por plenumi skriptojn pasis.|ligilo=]] Tabrizo
Eŭropo[redakti | redakti fonton]
Orienta Eŭropo[redakti | redakti fonton]
Norda Eŭropo[redakti | redakti fonton]
Suda Eŭropo[redakti | redakti fonton]
Okcidenta Eŭropo[redakti | redakti fonton]
Nordameriko[redakti | redakti fonton]
Sudameriko[redakti | redakti fonton]
Oceanio[redakti | redakti fonton]
Referencoj[redakti | redakti fonton]
↑ "Unuiĝintaj Nacioj starigis sian propran klasifan sistemon: granda urbo (angle: big city) estas civito kun almenaŭ 500 mil loĝantoj, urbo (angle: city) estas civito kun almenaŭ 100 mil loĝantoj, urba civito (angle: urban locality) estas civito almenaŭ 20 mil loĝantoj, kaj kampara civito (angle: rural locality) estas civito kun malpli ol 20 mil loĝantoj...", litovia magazino Sociumas (tradukis el la angla: Kanadano). Alirdato: 15-a de julio 2006.
↑ [1] "Plena membro estas aŭ landa ĉefurbo aŭ urbo kun pli ol miliono da loĝantoj", City Mayors: Metropolis World Congress (tradukis el la angla: Kanadano). Alirdato: 15-a de julio 2006.
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
U.S. Census Bureau: About Metropolitan and Micropolitan Statistics
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 15:05, 8 nov. 2016.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj