eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Dissolvo de Sovetunio - Vikipedio
Averto: Vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via salutnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
La '''dissolvo de Sovetunio''' oficiale okazis la {{daton|25|12|1991}}. Tio estigis la kreadon de la 15 [[respublikoj de Sovetunio]] kiel sendependaj [[suverena ŝtato|suverenaj ŝtatoj]]. La dissolvo de la plej granda komunista ŝtato en la mondo markis ankaŭ la finon de la [[Malvarma Milito]]. == Historio == Post la forigo de [[Nikita Ĥruŝĉov|Ĥruŝĉov]] en [[1962]], [[Leonid Breĵnev]] regis Sovetunion inter [[1964]] gis [[1982]]. Lia reĝimo ŝajnis "stabila", sed sociaj kaj ekonomikaj reformoj iom post iom ĉesis. Tiu epoko nomis poste "la jarojn de stagnado". Por Sovetunio, la [[1970-aj jaroj]] estis stabila epoko. Dum la malstreĉiĝa epoko (Détente), [[Jimmy Carter]] adminstrado de [[Usono]] estis moderigita al Sovetunio. La 26-an de majo [[1972]] Usono kun Sovetunio subskribis Intertraktojn pri Limigo de Strategiaj Armiloj (SALT-1). En [[1975]] la ŝtatoj subskribis [[Helsinka Interkonsento|Interkonsenton de Helsinko]]. Sed granda parto de la sovetia politika elito konsideris tion usona cedo kaŭzita de malvenko en la [[Vjetnama milito]]. En [[1979]] Sovetunio engaĝiĝi en [[Afganio| militon en Afganio]]. Tio decido finis politikan malstreĉiĝon kun Usono, kaj venigis al potenco [[Ronald Reagan|Reagan]]-registaron, kiu estis pli malcedema al Sovetunio. Dum la [[1980-aj jaroj]], la Afgana milito kaj [[Vetarmado]] kun Usono sekvigis pezajn ekonomiajn perdojn en Sovetia ekonomio. Tiuj perdoj kun recesio kreis malabundecojn de produktoj kaj deficiton de buĝeto. Malalta kosto de [[petrolo]] en la 1980-jaroj ankaŭ akcelis ekonomikan krizon de Sovetunio.<ref>[http://echo.msk.ru/programs/albac/44499/ Почему рухнула советская империя?]</ref> En [[1985]] mortis [[Konstantin Ĉernenko]], posteulo de [[Jurij Andropov]]. [[Politburoo]] konsciiĝis pri maljuniĝo de la partia estraro, do la 15-an de marto 1985 ĝi elektis [[Miĥail Gorbaĉov]] kiel Ĝenerala sekretario. Gorbaĉov estis juna burokrato, antaue laborinta sub Andropov. Li komencis politikajn kaj ekonomiajn reformojn, konatajn kiel [[Perestrojko]] kaj [[Glasnost]]. [[Parollibereco]] kaj Esprimlibereco kreskis laŭgrade dum lia regado: Cenzuro de kulturo malpliiĝis, multaj malpermisitaj verkoj estis publikigitaj. Tamen, tiuj reformoj provokis debatojn inter reformistoj kaj konservativuloj, kiuj grandparte apartenis al [[nomenklaturo]]. Dume en [[Orienta Eŭropo]] kreskis popolaj protestoj kontraŭ la aŭtokrata regimo. Inter 1985 kaj [[1989]] ili obliĝis en la socialismaj landoj kaj en 1989 multaj ŝtatoj transiris al liberala demokratio sekve de de la [[revolucioj de 1989|popolaj revolucioj]]. En Sovetunio ankaŭ kreskis protestoj. En decembro 1986 en Kazaĥio okazis unuaj manifestacioj kontraŭ registaro. Protestoj kontraŭ Sovetunio leviĝis en la baltaj respublikoj de 1987 ĝis 1990, poste oni noms ilin [[Kantanta Revolucio]] kaj [[Baltia Vojo]]. En novembro 1989 falis la [[Berlina muro]]. == Malintegriĝo == [[Dosiero:USSR Republics Numbered Alphabetically.png|350px|thumb|right|[[Post-sovetaj ŝtatoj]]:<br> 1. [[Armenio]]; 2. [[Azerbajĝano]]; 3. [[Belarusio]]; 4. [[Estonio]]; <br> 5. [[Kartvelio]]; 6. [[Kazaĥio]]; 7. [[Kirgizio]]; 8. [[Latvio]]; <br> 9. [[Litovio]]; 10. [[Moldavio]]; 11. [[Rusio]]; 12. [[Taĝikio]]; <br> 13. [[Turkmenio]]; 14. [[Ukraino]]; 15. [[Uzbekio]]]] Falo de la komunismaj reĝimoj kaj [[Germania reunuiĝo]] efikis al la politika situacio en Sovetunio. En multaj sovetaj respublikoj naciismaj movadoj kreskis, plendoj por sendependiĝo multiĝis. En marto kaj majo [[1990]], la baltaj respublikoj (Estonio, Litovio, Latvio) proklamis sendependiĝon de Sovetunio. En aŭgusto [[Kartvelio]] proklamis foriron el Sovetunio. Pro tiuj okazaĵoj konservativaj politikistoj publike kondamnis Gorbaĉov. En 1990 [[Kongreso de Popolaj Deputitoj]] de USSR abolis [[unupartiismo]]n kaj aprobis reformon de la federaciaj registaro kaj strukturo. La 17-an de marto [[1991]] okazis tutnacia referendumo pri daŭra ekzistado de la ŝtato. 80% de la voĉdonrajtaj civitanoj partoprenis ĝin kaj 77,85% voĉdonis jese. Sed respublikoj, kiuj proklamis sendependencon antaŭ la referendumo, (Estonio, Litovio, Latvio, Kartvelio, Armenio, Moldavio) refuzis okazigi ĝin sur siaj teritorioj. Post la referendumo, Gorbaĉov kaj respublikaj prezidentoj planis subskribi novan unian traktaton la 20-an de aŭgusto [[1991]]. Tamen la [[19-an de aŭgusto]] en Moskvo grupo de altpostenuloj faris provon forigi Gorbaĉov kaj establi novan regadon. Tiu ŝtatrevenso estas konata kiel [[Aŭgusta puĉo]]. Ĝia celo estis haltigi subskribon de nova unia traktato kaj konservi politikan potencon, sed sekve de la popolaj protestoj la puĉo fiaskis post tri tagoj. Kiel rezulto [[Komunista Partio de Sovetunio]] perdis politikan potencon. La [[8-an de decembro]] 1991 ŝtatestroj de Ukrainio, Belorusio kaj Rusio subskribis ''Interkonsenton pri fondo de la Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj'', ankaŭ konata kiel ''Beloveĵa interkonsento''. En tiu interkonsento la tri ŝtatestroj jesis disfalon de Sovetunio<ref>[http://sng.rian.ru/688/news250433.html Соглашение о создании Содружества Независимых Государств]</ref> kaj proklamis kreon de [[KSŜ]]. La [[25-an de decembro]] 1991 sovetia prezidento Miĥail Gorbaĉov anoncis sian eksiĝon. La flago de Sovetunio super [[Moskva Kremlo|Kremlo]] estis deprenita, ĝin anstataŭis la trikolora [[flago de Rusio]]. La sekvan tagon kunvenis la [[Supera Soveto de Sovetunio]] (en ĝi tiam restis ĉefe deputitoj de aziaj respublikoj, tamen la kunveno estis [[kvorumo|kvoruma]]) kiu faris kelkajn decidojn pri ekzistoĉeso de Sovetunio. Tiu dato, la [[26-a de decembro]], estas kutime konsiderata kiel la dato de disfalo de Sovetunio, kvankam kelkaj sovetiaj strukturoj (interalie Gosstandart) ankoraŭ funkciis en [[1992]]. == Vidu ankaŭ == * [[Perestrojko]] * [[Revolucioj de 1989]] * [[Post-sovetaj ŝtatoj]] == Notoj == <references/> [[Kategorio:Perestrojko kaj disfalo de Sovetunio]] [[Kategorio:1991]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
dissolvo de Sovetunio: Sitelink
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Daton (vidi fontkodon) (protektita)
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj