eo en eo en sq es en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en de eo de eo eo eo el eo eo eo eo eo vi eo eo eo eo en eo eo eo eo eo fr eo eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es en eo eo eo en es ms fr eo eo eo eo eo en eo en eo eo en lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo cv nl de am an da ar arz en en az ku uz de lt en ru sv bg bn bo br hbs_lat ca pt en mhr id it mzn tt hbs_lat vi cy da de fr hsb el en es et eu ast fa fi et nn fr it da fy de hu ja gd lt gn war de ku he hi tl hbs_lat it hu hy it id fr en es is it ja jv ka az uz sah kk fi ta ko de ku sk pl cs it it lb ru it it en nl lo fa lt lv en ml be mr ms en mzn en ceb nds af ne nl nb nb es fi fr ta pa cs es pl pms pnb es pt io de ro vi ru ru id bxr es jbo en hbs_lat si en sk sl es en et sq hbs_lat cy nl la sv hu en ta te th ceb tr en oc fy ur uz fr vi en tr pl zh fa xmf da es en zh zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
deklarita 17-a de februaro 2008
v • d • r
La Respubliko Kosovo estas parte rekonita ŝtato en Balkanio, en la sudo de Eŭropo. Post la milito kun Serbio, UN administracis tiun areon ĝis 2008.
La 17-an de februaro 2008 Kosovo anoncis sendependecon el Serbio. Nun Multaj ŝtatoj rekonas sendependecon de Kosovo, sed Serbio kaj aliaj ŝtatoj ne rekonas sendependencon de Kosovo.
La nomo Kosovo (prononcata “KOS-so-vo” de la serboj kaj “ko-SO-va” de la albanoj) ŝajne devenas el la slava vorto kos kiu signifas merlo, tre kutima en slavaj landoj, kiel Belorusio, Bosnio, Bulgario, Kroatio kaj Rusio, kaj konfirmita pro la germana nomo por la Kamparo de Kosovo, Amselfeld, tio estas “merlokamparo”). La provinco estas pli konata laŭ tiu nomo en Serbio kaj ekstere.
Kelkaj albanaj fakuloj opinias, ke tiu nomo estas serba formo por "altebenaĵo", sed tiu teorio ne koincidas kun la ofteco de la nomo en aliaj slavaj landoj. Ĉiukaze la albana formo estas versio de slavdevena loknomo kaj estas uzata de la albanaj kosovanoj kaj de tiuj de Albanio mem kompreneble. "Kosovo" estas uzata de la jam malmultaj serboj de la nordo de la provinco kaj en la resto de la iama Jugoslavio.
La uzado de la du alternativaj nomoj estas tikla afero politike por la serboj kaj albanoj de Kosovo, ĉar ili konsideras la uzadon de la alies nomo kiel neadon de iliaj rajtoj.
Metohia (aŭ Metohija) devenas el la greka vorto uetόxιa (metojia), kio signifas "posedaĵo de la eklezio". Historie la ŝtatoj de la Ortodoksa Eklezio Serba estis en tiu regiono; kio ne estas lastatempa administra distrikto. La albanoj ne uzas tiun nomon por malakcepto de la serba posedaĵo kaj prefeas la nomon Rrafsh i Dukagjinit, "altebenaĵo de Dukagjin".
La provinco ricevas ankaŭ la nomon Kosmet, kuntiriĝo de Kosovo kaj Metohia kio estas uzata de la serbia registaro.
Geografio[redakti | redakti fonton]
Kosovo enhavas areon de 10.887 km²; ĝi havis loĝantaron de preskaŭ 2 milionoj antaŭ la krizo de 1999. Kosovo havas formon de vertikala rombo kaj limas kun Montenegro nordokcidente, kun la cetera teritorio de Serbio norde kaj oriente, kun la Respubliko Makedonio sude, kaj kun Albanio sudokcidente.
La plej grandaj urboj estas Priŝtino, la ĉefurbo, kun ĉirkaŭ 500.000 loĝantoj, kaj Prizren sudokcidente kun 120.000 loĝantoj. Aliaj kvin urboj havas pli ol 50.000 loĝantojn.
Regionoj[redakti | redakti fonton]
Metohija, nomata Rrafshi i Dukagjinit (“altebenaĵo Dukagjin”) de la albanoj, estas granda rivervalo okcidente de la provinco. La regiono inkluzivas la vilaĝojn Istok, Peć, Dečani, Djakovica, Orahovac, kaj Prizren. La dua plej granda regiono estas Kosovo, valo de la rivero Sitnica, kiu inkluzivas la urbojn Uroševac, Priština, Vučitrn kaj Kosovska Mitrovica. Kosovo Polje (Merlokamparo) estas apenaŭ eta kamparo, kie okazis la Batalo de Kosovo; kiam la komunisma registaro ŝanĝis en 1968 la nomon de la provincia al Kosovo, ĝi uzis ankaŭ la nomon “Kosovo Polje” por la tuta regiono. Parto de Kosovo, laŭlonge de la rivero Lab, kiu enhavas la urbon Podujevo, estas nomata Malo Kosovo (“Eta Kosovo”). Ĝuste inter Metohija kaj Kosovo estas Drenica kun la urboj Srbica, Klina kaj Mališevo. Ĉirkaŭ la rivero Binačka Morava estas Binačko Pomoravlje. Sude de la provinco, laŭlonge de la landlimo kun Makedonio, estas Gora, Sredačka Župa kaj Sirinićka Župa.
Historio[redakti | redakti fonton]
Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Kosova Milito.
Kosovo konsistas ĉefe el etnoalbanoj (pli ol 90%), kiuj estas neslava popolo. Ekde jarcento albanoj tie suferis diskriminacion multaspektan, eĉ genocidon kiu kulminis dum la jaroj 1998-1999. Se NATO ne intervenintus albanoj tie pereintus. Albanio estis mem malgranda kaj malforta lando. Finfine la serba armeo kaj polico foriris kaj Kosovo fondis sian sendependan ŝtaton, sed ne kuniĝis kun Albanio[1].
Kosovo aspiras eniri en EU same kiel Albanio. Laŭ la nova konstitucio la malplimultoj tie ĝuas pli da rajtoj ol en ĉiu eŭropeca lando eĉ en EU! [1]
Sendependeco[redakti | redakti fonton]
La 17-an de februaro 2008 la parlamento de Kosovo deklaris sendepedencon. Je la 22-a de julio 2010, la Internacia Kortumo anoncis, ke la deklaro de la sendependeco de Kosovo en 2008 ne estis kontraŭa je la Internacia juro. Tiu anonco, kiu jure ne estis deviga, estis la rezulto de peto de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj pri ekspertizo[2]. Rusio kaj Ĉinio estas daŭraj membroj de la Sekureca Konsilio de la Unuiĝintaj Nacioj kaj havas en ĝi vetoo-rajton. El tio oni konstatas, ke en la nuna situacio Kosovo ne povas eniri UN-n.
23 Ŝtatoj de Eŭropa Unio
10 Ŝtatoj de Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo
Rifuzis agnoskon de tiu sendependeco:
5 Ŝtatoj de Eŭropa Unio (inter ili Hispanio, kie emas sendependiĝi Katalunio)
9 Ŝtatoj de la Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj (inter ili Rusio, kiu subtenas Serbion)
22 aliaj Ŝtatoj (inter ili Serbio kaj Ĉinio, kiu ne agnoskas la sendependecon de Tajvano)
Ekonomio[redakti | redakti fonton]
La UNMIK deklaris la eŭron kiel oficialan monunuon en Kosovo, tamen la serba dinaro restas kiel oficiala monunuo en la serbaj partoj de Kosovo. La tutjara buĝeto de la administrado de Kosovo de la UNMIK estas kalkulata en eŭroj, kaj ĉiu komerca banko uzas la eŭron kiel ĉefan monunuon. Inter aliaj internaciaj monunuoj la svisa franko kaj la dolaro estas la plej uzataj.
Demografio[redakti | redakti fonton]
La loĝantaro konsistas plejparte el albanoj (ĉirkaŭ 80% antaŭ la internacia konflikto de 1999, sed nun eĉ pli pro etnopurigado de serboj kaj aliaj nealbanoj). La plejparto de ĝia popolo estas etnaj albanoj (plejparte islamanoj). La procento de etnaj serboj estas malpli ol dek procentoj (plejparte ortodoksaj kristanoj).
Supozo por la jaro 2002 laŭ UN. Entuta loĝantaro 1,7 ĝis 2,3 milionoj:
88 % albanoj -kosovanoj- (1.996.000 – 2.072.000)
8 % serboj (60.000 – 90.000)
2 % goranoj (41.000 – 57.000)
1,5 % arumanoj (vlaksoj aŭ makedono-rumanoj)(34.000 – 38.000)
0,5 % turkoj (17.000 – 19.000)
Flago[redakti | redakti fonton]
Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Flago de Kosovo.
La provinco neniam havis oficialan propran flagon. La albana flago - nigra dukapa aglo sur ruĝo - estas uzata de la albana administrado kaj de la plej parto de albanoj de Kosovo. La serba areo uzas nur la flagon de Serbio, kiu estas – oficiale ĝis nun - la flago de la tuta Serbio inkluzivante Kosovon, kvankam tiun uzadon rifuzas la albanaj kosovanoj. Post konkurso la registaro de Kosovo kreis flagon por la nova lando (blua fono, kun ses blankaj steloj supre, kaj flava mapo de Kosovo sube).
Lingvo kaj kulturo[redakti | redakti fonton]
Krom la albana oficialaj lingvoj estas ankaŭ la serba kaj la turka[1].
Pluraj kosovaj verkistoj jam estis tradukitaj al Esperanto : Ali Pdrimja, Eqrem Basha, Flora Brovina, AdemDemaĉi, Agim Vinca, Adil Olluri kaj Nehat Sokoli[3].
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Akademio de Sciencoj kaj Artoj de Kosovo
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Kosovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Kosovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
New Kosova Report - Kosovo News and Views Portal
oficiala ejo por Turismo en Kosovo
UN-misio en Kosovo (UNMIK)
Statistika Ofico de Kosovo
filmo pri Kosovo, kaj intervjuo kun la gazetisto
Referencoj[redakti | redakti fonton]
↑ 1,0 1,1 1,2 Fatbardha Demi, Genodico dum du jarcentoj, Bulteno de la albana Esperanto-Asocio, nro 113, junio 2014, p. 50, la 31-an de januaro 2014, alirita la 31-an de januaro 2017.
↑ Bardhyl Selimi, Bulteno de la albana Esperanto-Asocio, nro. 129, februaro 2017, p. 4
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 10:30, 31 jan. 2018.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj