eo es eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl eo eo eo eo es lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv eo ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Dinastio Ming - Vikipedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Averto: vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via uzantnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
{{Historio de Ĉinio}} La '''dinastio Ming''' ([[ĉine]]: 明朝, [[pinjine]]: míng cháo), nomita ankaŭ '''Imperio de la Granda Ming''', estis la [[Ĉinaj dinastioj|reganta dinastio]] de [[1368]] ĝis [[1644]] nome dum 276 jaroj en [[Ĉinujo]], haltiginte la [[Mongola Imperio|mongolan fremdregadon]] de la [[dinastio Yuan]] kaj finis en la [[17-a jarcento]] per la [[dinastio Qing]]. La Ming, priskribita de kelkaj kiel "unu el plej grandaj epokoj de laŭorda regado kaj de socia stabileco en la homa historio,"<ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen & Unwin Ltd.</ref> estis la lasta dinastio en Ĉinio regata de etnaj [[Hanoj]]. Kvankam la dekomenca ĉefurbo [[Pekino]] falis en 1644 pro ribelo kondukita de [[Li Ziĉeng]] (kiu establis la ekon de la [[dinastio Ŝun]], tuj anstataŭigita de la [[Manĉuoj|Manĉu]]-regata [[dinastio Qing]]), reĝimoj fidelaj al la trono Ming - kolektive nomata Suda Ming - estis kio survivis ĝis 1662. == Historio == === Fondiĝo === [[Dosiero:Map of Ming Chinese empire 1415.jpg|eta|maldekstra|La imperio Ming sub la imperiestro [[Jongle]] ([[1402]]-[[1424]])]] [[Dosiero:明太祖.jpg|eta|maldekstra|La unua imperiestro de la dinastio Ming, ([[1368]] - [[1398]])]] En la jaro [[1368]] la ribelestro ''Ĵu Juanĵang'', kiu gvidis rupon de la ''ruĝaj turbanoj'' kontraŭ la estreco de la mongoloj, kroniĝis imperiestro en la [[Ĉinio|ĉina]] urbo [[Nankino]] kaj fondis la '''dinastion Ming'''. En 1363 li sukcesis surakvan venkon kontraŭ sian plej gravan kontraŭulon, la Han-princon chen You-liang kaj tiel mutigis ankaŭ aliajn kontraŭulojn en la sekvaj jaroj. Samtempe li komencis organizi la adminstracion kaj jam en 1363 eldonis 38 milionojn da moneroj. En la jaro 1368 lia armeo forpelis la ĥanon Togan Timur el Pekino kaj tiel ĉesigis la mongolan regadon. Jam en 1380 okazis proceso de la imperiestro kontraŭ iama konfidulo, en kiu estis fine enmiksitaj 15.000 homoj. Tiel la tuta potenco koncentriĝis ĉe la imperiestro, kiu rekte regis ĉiujn ministerion, tio estas sen la imperiestra sekretariejo. La posteno de grandkanceliero aŭ ĉefministro estis de tiam malpermesita. En la jaroj 1385 kaj 1390 la imperiestro ripetis tiajn procesojn. Tamen Ĵu Juanĵang tenis la kronon 31 jarojn kaj ege potencigis la feŭdan aŭtokratian centralizismon; li mortigis meritoplenajn korteganojn, fortigis la imperiestran potencon, subpremis opozician forton. La administracia aparato de la dinastio Ming supervivis dum la sekvaj ducent kvindek jaroj kvankam la loĝantaro ege kreskis kaj okazis grandaj ekonomiaj ŝanĝoj. Ĝi restis modelo por la sekvaj registaroj ĝis la jaro 1911. === Sekvaj regantoj === Post la forpaso de Ĵu Juanĵang, lia nepo tenis la kronon kiel imperiestro [[Jianŭen]], poste estis venkita de sia onklo ''Ĵu Di'', la imperiestro ''Ĉengzu'' post enkroniĝo. La Imperiestro [[Jongle]] ([[ĉine]] 永樂) (n. la [[2-an de majo]] [[1360]] - m. la [[12-an de aŭgusto]] [[1424]]), naskita kiel Ĵu Di, estis la tria imperiestro de la Dinastio Ming de 1402 al 1424. Lia nomo Jongle signifas "Porĉiama Feliĉo". Li estis la Princo de Jan (燕王), posedanta armean bazon en Beiping. Li iĝis konata kiel Chengzu de Ming. Li iĝis imperiestro per planado uzurpi la tronon kiu estis kontraŭ la deziroj de imperiestro [[Hongŭu]]. Li translokigis la ĉefurbon de [[Nanjing]] ĝis [[Pekino]] en la jaro [[1421]] kie ĝi situis en la sekvantaj generacioj, kaj kie estis konstruita la [[Malpermesita Urbo]]. En tiu epoko [[Ĉeng He]] estis fama maristo, esploristo kaj diplomato. La imperiestro [[Hongŝi]] (洪熙 prononce xʊ̌ŋɕí; 16a de Aŭgusto 1378 – 29a de Majo 1425), laŭ persona nomo '''Ĉu Gaoĉi''' (朱高熾), estis la kvara [[imperiestro]] de la Dinastio Ming. Li sukcedis sian patron, la imperiestron [[Jongle]], en 1424. Lia politika nomo signifas "Vaste brila". La [[imperiestro]] [[Ŝuande]] (en [[Ĉina lingvo|ĉina]]: 宣德帝, <small>[[Hanyu Pinyin|p]]</small> ''Xuāndédì''; 16a de Marto 1399<ref>《宣宗章皇帝實錄》. “仁宗昭皇帝嫡長子，母今太皇太后，以己卯歲二月九日生上於北京。” en ĉina</ref> - 31a de Januaro 1435), persona nomo '''Ĉu Ĉanji''' (朱瞻基), estis la kvina imperiestro de la Dinastio el 1425 al [[1435]]. Lia ĉina politika nomo signifas "Proklamo de Virto". La imperiestro [[Ĝiaĝing]] (ĉine: 嘉靖; piĝine: Jiājng; Wade-Giles: Chia-ching; 16-an de septembro 1507 - 23-an de januaro 1567) estis la 12-a imperiestro de la Ming-dinastio kiu regis de 1521 ĝis 1567. Ĝiaĝing estas inteligenta kaj efika; dum poste li strikis, kaj elektis ne partopreni iujn ŝtatajn kunvenojn, li ne neglektis la dokumentarojn kaj aliajn registarajn aferojn. La imperiestro ankaŭ estis konata kiel kruela kaj memgrandiga imperiestro kaj li ankaŭ elektis resti ekster la [[Malpermesita Urbo]] en [[Pekino]] por povi vivi izolite. Ignorante ŝtatajn aferojn, la imperiestro fidis je Ĵang Cong kaj Jan Song por pritrakti aferojn de la ŝtato. La imperiestro [[Ŭan Li]] aŭ pinjine Wanli (ĉine 萬曆, prononco Ŭànlì), n. la 4-an de septembro 1563; m. la 18-an de aŭgusto 1620, apartenis al la dinastio Ming. Li ekregis la 19-an de julio 1572, estante 8-jara knabo. Komence li estis sub la forta influo de sia edukisto Ĵang Juĵeng, pli poste sub tiu de diversaj potencemaj grupoj de eŭnukoj. Kvankam la dinastio Ming potencigis la centralizismon, tamen pluraj imperiestroj estis sentalentaj aŭ tro junaj, ne administris la kortegajn aferojn, tiel la regpotenco falis en la manojn de [[eŭnuko]]j, kiuj malversaciis kaj ĉantaĝis, persekutis honestajn korteganojn, pro tio la [[reĝimo (politiko)|reĝimo]] pli kaj pli koruptiĝis kaj la sociaj kontraŭdiroj akriĝis. En la meza tempo de la dinastio Ming okazis multaj [[kamparana ribelo|kamparanaj ribeloj]], kiuj tamen estis subpremitaj. En la dinastio Ming estis fama politikisto nomata ''Ĵang Juĵeng''. Por mildigi la sociajn kontraŭdirojn kaj savi la regadon de la dinastio Ming, li praktikis reformadon. Li reordigis la administradon super oficistoj, vigligis agrikulturon, jungis riverojn, reduktis impostojn kaj publikajn servojn, tiel li certgrade malpezigis la ŝarĝon de la popolo. La agrikulturo de la dinastio evoluis iom pli ol en la antaŭa dinastio, evoluis ŝpinteksado kaj porcelanado, plimulte evoluis ankaŭ ekspluatado de fererco, kuprofandado, peperfarado, ŝipfarado kaj similaj. Evoluis la eksteraj ekonomiaj kaj kulturaj interfluoj. La navigisto ''Ĵeng He'' sepfoje navigis al pli ol 30 landoj kaj regionoj de [[Azio]] kaj [[Afriko]]. Tamen post la meza tempo de la dinastio, Ĉinio estis agresita de [[Japanio]], [[Hispanio]], [[Portugalio]] kaj [[Nederlando]]. [[Dosiero:Jiajing Emperor on his state barge.jpg|eta|dekstra|Imperiestro ''Ŭan Li'' sur la ŝtata reprezenta ŝipo]] En la dinastio la komercaĵa ekonomio evoluis kaj aperis kapitalisma ĝermo. En la komenco de la dinastio en la socio estis multe da dezertoj sen mastro. La imperiestro Taizu kolektis migrantojn, reduktis aŭ eliminis impostojn, pro tio ege multiĝis la memkultivistoj. Tabako, batato, maizo, arakido kaj aliaj novaj agrikulturaj specoj sinsekve enkondukiĝis en Ĉinion. En tiu tempo relative altnivele disvolviĝis metio inkluzive de porcelanado kaj ŝpinteksado. Precipe en silkŝpinteksado aperis metiejoj kun dekoj da tekstiloj kaj dungitaj metiistoj. Tio montras, ke en Ĉinio jam aperis malforta ĝermo de kapitalismo. En la dinastio multiĝis la specoj de komercaĵoj, oftis interŝanĝoj. En tiuj lokoj, kie abundis produktaĵoj kaj oportunis trafikado, jam formiĝis komercaj centroj grandaj kaj malgrandaj. Aperis prosperaj urboj, kiaj Pekino, Nankino, Suĵou, Hangĵou kaj Kantono. En la dinastio furoris okparta eseo en ŝtata ekzameno. Tre prosperis la verkado de romanoj, presiĝis la romanoj ''“Ĉe Akva Rando”'', ''“[[Tri regnoj]]”'', ''“Pilgrimado al Okcidento”'' kaj aliaj. Cetere aperis nombro da klasikaj verkoj, ekzemple, ''“Vojaĝnotoj de Xu Xiake”'', ''“Kompendio de Medicinaj Materialoj”'' kaj ankaŭ verkoj pri [[agrikulturo]], [[metiarto]] kaj dokumentoj. En la lasta periodo de la dinastio, la agroj ege multe aparteniĝis al la imperistra familio, regnestroj kaj similaj, impostoj pli kaj pli peziĝis kaj la sociaj kontraŭdiroj pli kaj pli akriĝis. Iuj oficistoj esperis mildigi la sociajn kontraŭdirojn kaj postulis bremsi privilegiojn de eŭnukoj kaj burokratoj. Ili, titolitaj kiel “donglin-anoj”, lekciis kaj komentis la politikajn aferojn. Tamen poste ili estis persekutitaj de burokratoj kaj eŭnukoj. Tio ankoraŭ pli malkvietigis la socion. Ankaŭ la kontraŭdiroj en la kamparo akriĝis. En [[1627]] en la provinco [[Ŝanŝjio]] aperis trosekeco, oficistoj devigis pagi impostojn, tio incitis ribelon de kamparanoj. Miloj kaj miloj da malsatuloj organiziĝis kiel kamparanaj ribelaj armeoj. Kiam en [[1644]] kamparanaj ribelantoj konkeris Pekinon, la imperiestro ''Ĉongĵen'' sin pendumis. === Falo de la dinastio Ming === [[Dosiero:Ming foreign relations 1580.jpg|eta|dekstra|La imperio Ming en [[1580]]]] Komenciĝis la falo de la dinastio per atakoj de la [[Manĉu-dinastio|Manĉuoj]], al kiuj aldoniĝis kamparanaj ribeloj. Kiam la armeo Ming mortigis en la jaro 1583 familianojn de la manĉu-princo Nurhaci, tiu iĝis malamiko de la Ming. En 1619 li venkis kvar armeojn de la Ming, kiuj samtempe atakis lin ĉe la monto Sarhu ĉe [[Mukden]]. Samtempe pluraj misrikoltoj en la jaroj 1627/28 okazigis [[Malsatego|malsategon]]. Ribelis kamparanoj en [[Ŝenŝjio]] kaj [[Ŝanŝjio]], kiuj gvidataj de [[Gao Qinĝiang]], [[Li Zicheng]] kaj ankaŭ [[Zhang Xianzhong]] organiziĝis kaj fine celis la faligon de la dinastio. En aprilo de la jaro 1644 Li Zicheng invadis Pekinon kaj proklamiĝis imperiestro, la lasta imperiestro [[Chongzhen]] pendumis sin. Tamen Li Zicheng mistaksis la financan situacion de Pekino kaj ne sukcesis restarigi ordon en la ĉefurbo. La generalo [[Wu Sangui]], kiu estris la reston de la armeo Ming ĉe la norda landlimo fine aliĝis al la manĉu-princo [[Dorgon]], kiu regis en la nomo de la sesjara manĉu-imperiestro [[Shunzhi]]. Ili marŝis al Pekino en la jaroj 1644/61 kaj fine forpelis Li Zicheng kaj fondis la dinastion Qing. Ĝis 1662 ekzilitaj familianoj de la Ming starigis kontraŭimperiestrojn en suda Ĉinujo, kiuj restis tamen senefikaj. ==Vidu ankaŭ== * [[Historio de Ming]] ==Notoj== <references/> == Bibliografio == * Andrew, Anita N. kaj John A. Rapp. (2000). ''Autocracy and China's Rebel Founding Emperors: Comparing Chairman Mao and Ming Taizu''. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers Inc. ISBN 0-8476-9580-8. * Atwell, William S. "Time, Money, and the Weather: Ming China and the "Great Depression" of the Mid-Fifteenth Century," ''The Journal of Asian Studies'' (Volume 61, Number 1, 2002): 83–113. * Brook, Timothy. (1998). ''The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China''. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-22154-0 (Paperback). * Chan, Hok-Lam. (1988). "The Chien-wen, Yung-lo, Hung-shi, and Hsuan-te reigns, 1399-1435" en ''The Cambridge History of China: Volume 7, The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1'', 182–384, eldonita de Denis Twitchett kaj John K. Fairbank. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24332-7. * Chang, Michael G. (2007). ''A Court on Horseback: Imperial Touring & the Construction of Qing Rule, 1680–1785''. Cambridge: Published by Harvard University Asia Center; distribuita de Harvard University Press. ISBN 0-674-02454-0. * Jonathan Clements: ''Coxinga and the Fall of the Ming Dynasty (Coxinga kaj la falo de la dinastio Ming)'', Sutton Publishing, Phoenix Mill 2005, ISBN 0-7509-3270-8 * Crosby, Alfred W., Jr. (2003). The ''Columbian Exchange: Biological and Cultural Consequences of 1492; 30th Anniversary Edition''. Westport: Praeger Publishers. ISBN 0-275-98092-8. * {{cite book |title=The Collins Encyclopedia of Military History: From 3500 B.C. to the Present|last1=Dupuy|first1=R. E. |last2=Dupuy |first2=Trevor N. |authorlink2= Trevor N. Dupuy|coauthors= |year=1993 |publisher= HarperCollins|location= Glasgow|isbn=0-00-470143-7}} Source for "Fall of the Ming Dynasty" * ''Fall of the Ming Dynasty. (Falo de la dinastio Ming)'' en: R Ernest Dupuy, Trevor N Dupuy: ''Collins Encyclopedia of Military History.'' HarperCollins, Glasgow 1993. ISBN 0-00-470143-7 * Jacques Gernet : ''Die chinesische Welt (La ĉina mondo)''. suhrkamp taschenbuch. Frankfurt, Suhrkamp 1997. ISBN 3-518-38005-2 * Ray Huang: ''1587, A Year of No Significance, The Ming Dynasty in Decline (1857, jaro de nesignifo, la deklino de la dinastio Ming)''. Yale University Press, New Haven 1982. ISBN 0-300-02518-1 * Denis Twitchett, Frederick W. Mote : ''The Cambridge History of China. (La kembriĝa historio de Ĉinujo)'' Bd 7. The Ming Dynasty 1368–1644. Teil 1. Cambridge University Press, Cambridge 1988. ISBN 0-521-24332-7 * Denis Twitchett : ''The Cambridge History of China. (La kembriĝa historio de Ĉinujo)'' Bd 8. The Ming Dynasty 1368–1644. Teil 2. Cambridge University Press, Cambridge 1998. ISBN 0-521-24333-5 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Ming Dynasty}} * [http://www.sino-liedtke.de/Chin__Geschichte/Ming_Dynastie/ming_dynastie.html Tekstoj pri la dinastio Ming] * [http://www.zdf.de/ZDFde/inhalt/27/0,1872,3982715,00.html 15-a jarcento - giganta floto - ZDF] * [http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/china/later_imperial_china/ming.html La dinastio Ming ĉe la Minnesota State University] (angle) * [http://www.chinaonlinemuseum.com/painting-masters.php Gravaj pentristoj kaj galerioj de la dinastio Ming ĉe China Online Museum] (angle) * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/ming/hd_ming.htm Arto de la dinastio Ming ĉe la the Metropolitan Museum of Art] (angle) * [http://china.chinaa2z.com/china/html/history%20and%20culture/2008/20081210/20081210154315150987/20081210161829952794.html La dinastio Ming] (angle) {{havenda artikolo|Dinastio Ming}} [[Kategorio:Ĉinaj dinastioj|Ming]] [[Kategorio:Ming-dinastio| ]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (malfermiĝas en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Dinastio Ming: Other (Statements), Sitelink, Aserto: P225, Aserto: P373, Aserto: P935
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Citaĵo el libro (redakti)
Ŝablono:Commonscat (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Ŝablono:Historio de Ĉinio (redakti)
Ŝablono:Projektoj (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Tnavbar (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Ĉi tiu paĝo estas membro de 3 kaŝitaj kategorioj:
Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Kategorio:Komuneja kategorio kun loka ligilo sama kiel en Vikidatumoj
Kategorio:Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco