eo eo eo eo eo hbs_lat eo eo eo eo en eo eo eo eo eo eo eo eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo it en az eo az eo eo war eo eo eo eo bo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo it fr pl it it eo eo eo eo eo hbs_lat ia eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es fi es en eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr fi eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl de ar en az uz bg bn br hbs_lat ca mhr en hbs_lat vi da de el en es et eu fa fi fr fy de gd lt he hi hbs_lat tl hu hy id is it ja jv ka kk ko ku cs it it hu lt lv ru en ml mr ceb nds nl nb nb fr ta pa pl pnb pt io ro ru ru en sv hbs_lat en sk sl sq hbs_lat sv hu ta te en th ceb tr oc fy vi ceb pl he zh zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Personaj pronomoj[redakti | redakti fonton]
„ Mi legas. ― Ci skribas (anstataŭ „ci” oni uzas ordinare „vi”). ― Li estas knabo, kaj ŝi estas knabino. ― La tranĉilo tranĉas bone, ĉar ĝi estas akra. ― Ni estas homoj. ― Vi estas infanoj. ― Ili estas rusoj. ”
— Prezento de Personaj pronomoj en Ekzercaro de Fundamento de Esperanto. Por uzo kaj historio de "ci", bonvolu legi antaŭe
En gramatika analizo de plej multaj lingvoj oni dividas la personajn pronomojn laŭ tri "personoj":
La unua persono estas la parolanto(j) mem (= parolanto(j)).
la dua persono estas tiu(j), al kiu(j) oni parolas (= alparolato(j)).
La tria persono estas iu(j) ajn alia(j), pri kiu(j) oni parolas (= priparolato(j)).
Praktike la pluralo de la unua persono en pluralo signifas plejfoje ne plurajn parolantojn, sed la parolanton kun aliaj (fojkaze eĉ la alparolato[j], vidu suben). Same la dua persono en pluralo povas signifi la alparolato(j)n kun aliaj.
Krome, oni dividas ilin - kiel ankaŭ substantivojn - laŭ nombro, ofte - sed ne ĉiam - tiel kiel en Esperanto:
La singularo estas uzata, kiam temas pri precize unu afero aŭ persono.
La pluralo estas uzata, kiam temas pri pli ol unu afero aŭ persono (en lingvoj kun dualo kutime pri pli ol du).
La dualo - ne ekzistanta en Esperanto, sed ekz-e en la aŭstroneziaj lingvoj kaj en la slovena - estas uzata, kiam temas pri du aferoj aŭ personoj. (En tre malmultaj lingvoj kiel la papua lingvo avao eĉ ekzistas trialo por tri aferoj aŭ personoj.)
En multaj lingvoj ankaŭ ekzistas malsameco inter inkluziva kaj malinkluziva unua persono de la pluralo (kaj dualo): La inkluziva inkluzivas la alparolata(j)n persono(j)n, la malinkluziva malinkluzivas la alparolata(j)n persono(j)n. Tia divido ekzistas ekzemple en la polineziaj lingvoj, en Tok Pisin kaj en iuj dialektoj de la Ĉina. En la portugala lingvo oni havas nedevigan inkluzivan/malinkluzivan malsamecon. Oni povas uzi 'nós' (inkluziva) kaj 'nós outros' (malinkluziva) dependante de neceso de klareco, aŭ simple nós (inkluziva/malinkluziva). La hispana lingvo havis tian malsamecon, sed perdis ĝin, kaj hodiaŭe uzas nur "nosotros", antaŭe malinkluziva, simple kiel la "ni" esperanta. La portugala havas ankaŭ la "a gente", "nepersona" pronomo de plurala unua persono.
Jen la personaj pronomoj de Esperanto :
Vi kaj ci[redakti | redakti fonton]
La duapersona pronomo vi estas uzata kaj en unu-nombro kaj en multe-nombro. Ĝi per si mem esprimas nek nombron, nek ĝentilecon aŭ malĝentilecon, nek ion ajn alian ol duapersonecon. Tiel estas dekomence en Esperanto. Sed ekzistas ankaŭ duapersona unu-nombra pronomo ci. Ci tamen ne ekzistis en la komenco en Esperanto (en la Unua Libro ĝi tute ne aperis, kaj en la Fundamento ĝi ne menciiĝas en la 16 reguloj). En la unuaj tempoj ci entute ne estis uzata. Zamenhof enkondukis la pronomon ci kiel rimedon redoni en tradukoj diversajn alilingvajn unu-nombrajn duapersonajn pronomojn. Nuntempe en iuj rondoj (precipe en la organizo SAT) oni tamen praktike ekuzis ci ankaŭ parole, plejofte kiel duapersonan unu-nombran pronomon neformalan aŭ intimrilatan, aŭ kiel pronomon por egalecaj kaj samrajtigaj rilatoj - ofte simple kopiante la franclingvan uzon de tu (→ ci) kaj vous (→ vi). Aliaj uzas la pronomon ci kiel neŭtralan unu-nombran duapersonan pronomon. Plej multaj Esperantistoj tamen tute ne uzas la pronomon ci.
Aliaj pronomoj[redakti | redakti fonton]
Krome ekzistas refleksivaj pronomoj, kiuj signas la subjekton, kiam la sama persono plenumas ankaŭ ne-subjektan rolon en la sama frazo. En Esperanto "si" estas refleksiva pronomo[1]. La franca kaj pluraj aliaj lingvoj uzas similan refleksivan pronomon, sed aliaj lingvoj male uzas apartajn refleksivajn formojn de la verbo. En la franca kaj la rusa, refleksiva pronomo ĉe certaj verboj povas doni al ili tute alian sencon kompare kun ilia baza signifo.
"Oni" estas ne-persona pronomo en Esperanto. Kelkaj lingvoj kiel la moderna angla uzas la duapersona pronomo ("you" en la angla) ankaŭ por tia nepersona signifo.
Multaj el la ceteraj pronomoj povas esti ordigitaj en Korelativa Tabelo, simila al tiu, kiun elpensis L. L. Zamenhof:
Kiel pronomo oni ankaŭ povas kalkuli "ambaŭ", kiu estas varianto de "ĉiuj", uzata, kiam temas pri precize du aferoj.
persona pronomo: mi, vi (ci), li, ŝi, ĝi, ni, ili
posesivo: mia, via (cia), lia, ŝia, ĝia, nia, ilia
demonstrativo: tia, tiam, tial, tie, tiel, ties, tio, tiom, tiu
En aliaj lingvoj[redakti | redakti fonton]
Thou en la angla iel simila al la esperanta ci.
Notoj[redakti | redakti fonton]
↑ Detaloj pri la uzado de "si" en PMEG
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 21:20, 9 okt. 2016.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj