eo eo eo eo eo eo eo pt eo eo eo eo eo eo de de de eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en en en en en eo es de pt pt eo es es fr eo eo eo eo eo fr eo eo pl eo eo eo eo fi eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de an ar as en uz ru sv bg bn br hbs_lat uk ca mzn hbs_lat cy dv el en es eu fa fi fr lt gn he hi hbs_lat hy id en is it ja jv kk ko sk cs it lt lv en ml nl nb nb fr pa pl pnb pt ro ru en hbs_lat en sk sl et hbs_lat sv hu ta en th ceb tr oc fy ur uz vi pl xmf he zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Reprodukta sistemo estas organa sistemo kiu servas por reproduktado.
Sirfedoj pariĝantaj dumfluge. Reprodukta sistemo funkciantas.
La Reprodukta sistemo aŭ genersistemo estas sistemo de seksaj organoj ene de organismo kiuj funkcias kunlabore por la celo de la seksa reproduktado. Ankaŭ multaj nevivaj substancoj kiaj fluidaĵoj, hormonoj, kaj feromonoj estas gravaj elementoj por la reprodukta sistemo.[1] Malkiel plej el la organaj sistemoj, la seksoj de laŭsekse diferencigitaj specioj ofte havas gravajn diferencojn. Tiuj diferencoj permesas kombinadon de genetika materialo inter du individoj, kio permesas siavice la eblon de pli granda genetika kapablo de la idaro.[2]
2.2 Seksa reproduktado de la fungoj
Florpartoj: 1. stiluso, 2. ovolujo, 3. florbazo, 4. stameno, 5. petalo, 6. stigmo, 7. karpelaro, 8. sepalo, 9. flortigo
Inter ĉiuj vivantaj organismoj, floroj, kiuj estas la reproduktaj strukturoj de la angiospermoj, estas la plej variaj fizike kaj montras koresponde grandan diversecon en metodoj de reproduktado.[3] Plantoj kiuj ne estas florplantoj (verdaj algoj, muskoj, hepatikoj, antocerotoj, filikoj kaj ankaŭ gimnospermoj kiaj la koniferoj) havas kompleksajn interludojn inter morfologiaj adaptaĵoj kaj mediaj faktoroj en sia seksa reproduktado. La reprodukta sistemo, aŭ kiel la spermo el unu planto fekundigas la ovolon de aliaj, dependas el la reprodukta morfologio, kaj estas la sola plej grava determinanto de la genetika strukturo de neklonaj plantaj populacioj. Christian Konrad Sprengel (1793) studis la reproduktadon de florplantoj kaj por la unua fojo oni subkomprenis ke la procezo de polenado implikas kaj biotajn kaj abiotajn interagadojn.
Ne-seksa reproduktado[redakti | redakti fonton]
Fungoj produktas sporojn (vidu konidio). Ĉe la pli arkaikaj oni trovas zoosporojn (vidu Chytridiomycota).
Seksa reproduktado de la fungoj[redakti | redakti fonton]
En idealaj kondiĉoj la fungoj kontentiĝas je subtera vivo kaj etendas sian korpon (micelio) ĉiudirekte. Sed kiam ili estas ŝokataj, eĉ brutale traktataj per subita ŝanĝo de temperaturo aŭ procenta enteno de akvo, ili vekiĝas kaj pariĝas kondiĉe ke ili amasigis sufiĉe da nutraĵo. Kiam ili estas tutsataj, ili ekmontras sian seksorganon (fruktkorpo), kiun ili fabrikis tiucele, supersatigante kelkajn filamentojn. Tial aperas ĉapelo aŭ ombrelo, en kiu ili abundege produktas sian semon. Ekzemple la agariko produktas 40 milionojn da sporoj hore, te. 10 miliardojn en kelkaj tagoj. La elĵetitaj sporoj tuj ĝermas en la tero. Iuj naskas virfilamenton, aliaj in-filamenton. Post la sekskuniĝo de du filamentoj de kontraŭaj seksoj, naskiĝas nova filamento. Tiu ĉi generas micelion, t.e. novan fungon, kapablan reproduktiĝi siavice.
Se la sporoj estas grandakvante produktitaj, malmulte da ili ĝermos, se ili ne falas sur riĉan grundon. Tial kelkaj specioj uzas inĝeniajn artifikojn por malgrandigi la perdojn. Ekzemple Pilobolus vivas sur bovfekaĵoj. Por malebligi al siaj sporoj fali sur sekan fekaĵon, sur kiu ili malfacile ĝermus, ĝi elĵetas sian ĉapelon je du metroj for; ĝia celo: demeti la valoran kargon sur herbo trunketojn por ke tiu estu certe manĝita anstataŭ eble disperdita en fekalo de bovino.
La boleto uzas sian moskodoron por altiri la insektojn, kiuj demetas ovojn en ĝian ĉapelon kaj sur ĝian piedon. Tial la larvoj forlasos sian nestaĉon kun sporoj gluitaj al la dorso. Aliaj fungoj uzas alian taktikon por redukti la seksan malŝparadon. Ili "dormigas" siajn sporojn (ĝis 25 jarojn la "kario de tritiko"). Tial la sporoj povas trankvile atendi bonajn kondiĉojn por ĝermi. La polvofungo estas vera "seksa bombo". Kiam ĝi atingas sian pienkreskecon, sub la premo de akvogutoj, ĝi eksplodas kaj liberigas milionojn da sporoj. La rekordulo estas giganta polvofungo, kiu elĵetis 2000 miliardojn da ili.
Animaloj[redakti | redakti fonton]
Ĉe mamuloj, la ĉefaj organoj de la reprodukta sistemo estas la eksteraj seksorganoj (peniso kaj vulvo) same kiel nombro de internaj organoj kiaj la gametoj kiuj produktas gonadojn (testikloj kaj ovarioj). Malsanoj de la homa reprodukta sistemo estas tre oftaj kaj disvastigataj, partikulare transkomunikeblaj venereaj malsanoj.[4]
Plej aliaj vertebruloj havas ĝenerale similajn reproduktajn sistemojn konsistaj el gonadoj, tuboj kaj malfermaĵoj. Tamen, estas granda diverseco de fizikaj adaptaĵoj same kiel reproduktaj strategioj en ĉiu grupo de vertebruloj.
Vertebruloj[redakti | redakti fonton]
Vertebrulaj animaloj ĉiuj kunhavas ŝlosilajn elementojn de ties reproduktaj sistemoj. Ili ĉiuj havas gameto-produktajn organojn aŭ gonadojn. ĉe inoj, tiuj gonadoj estas konektitaj pere de ovodukto al malfermaĵo en la ekstero de la korpo, tipe ĉe la kloako, sed foje al unika malfermaĵo kia vagino aŭ enmetebla organo.
Homa reprodukta sistemo[redakti | redakti fonton]
La reprodukta sistemo en la homo estas la tuto da organoj kaj histoj de la homa korpo, kiuj servas por reproduktado. Homa reproduktado komencas kiam vira spermatozoo fekundigas virinan ovon. Ĉi tiel la viraj kaj la virinaj genoj kombiniĝas por formi novan homon.
La homa reprodukta sistemo kutime implikas internan fekundigon pere de seksa interludo. Dum tiu procezo, la masklo enmetas sian erektan penison en la vagino de la virino kaj ejakulas ejakulaĵon, kiu enhavas spermon. La spermo poste veturas tra la vagino kaj uterkolo al la utero aŭ ovoduktoj por fekundigo de la ovolo. Post sukcesa fekundigo kaj trudigo, okazas gravedeco de la feto ene de la ina utero dum proksimume naŭ monatoj; tiu procezo estas konata kiel gravedeco ĉe homoj. Gravedeco finas per nasko, kio okazas prr kuntiriĝo de la muskoloj de la utero, la plilarĝiĝo de la uterkolo, kaj la apero de la bebo for el la vagino (nome ina genera organo). La beboj kaj infanoj de homoj estas preskaŭ senhelpaj kaj postulaj altajn nivelojn de patrozorgo dum multaj jaroj. Unu el gravaj tipoj de patra zorgo estas la uzado de laktoglandoj en la inaj mamoj por mamnutri la bebon.[5]
La ina reprodukta sistemo havas du funkciojn: la unua estas produkti ovoĉelojn, kaj la dua estas protekti kaj nutri sian idon ĝis nasko. La maskla reprodukta sistemo havas unu funkcion, kiu estas produkti kaj liveri spermon. Homoj havas altan nivelon de seksa diferencaro. Aldone al diferencoj en preskaŭ ĉiu reprodukta organo, nombraj diferencoj tipe okazas ĉe duarangaj seksaj karakteroj.
Vira reprodukta sistemo[redakti | redakti fonton]
Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Vira seksaparato.
Skemo de la vira reprodukta sistemo:
1. Urina veziko 2. Pubio 3. Peniso 4. Kaverna histo 5. Glano 6. Prepucio 7. Malfermaĵo de la uretro 8. Sigmoidea kojlo 9. Rektumo 10. Spermoveziko 11. Ejakultubo 12. Prostato 13. Bulbouretra glando 14. Anuso 15. Spermodukto 16. Epididimo 17. Testiko 18. Skroto
Vira reprodukta sistemo Spermatozooj produktiĝas en la du testikoj (17). La testikoj estas en la skroto (18), la saketo sub la peniso (3). Milionoj da spermatozooj akumuliĝas en la epididimoj apud la testikoj. Poste ili pasas tra la spermatoduktoj aŭ vaskloj deferens ĝis la spermaj veziketoj apud la veziko (1). Dum la seksa ago, la peniso pligrandiĝas kaj rigidiĝas. La spermatozooj pasas tra la prostato (12) kaj la glando de Cowper (13) kaj ricevas multajn sekreciojn. La spermatozooj kaj ĉi tiuj fluidoj nomiĝas spermo. La spermo pasas en la uretron kaj ejakuliĝas dum koito.
Virina reprodukta sistemo[redakti | redakti fonton]
Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Virina seksaparato.
Virina reprodukta sistemo enhavas kiel plej ekstera parto la vulvon kaj la vaginon kiun la peniso penetras dum koito, kaj ricevas la spermon. La spermatozooj devas atingi la ovon en la salpingo aŭ falopiaj tuboj. Por fari tion, la spermatozooj devas antaŭe pasi tra la cerviko de la utero, kaj la utero mem. La ovario produktas nur unu ovon ĉiumonate, sed se spermatozoo ĝin fekundigas, zigoto formiĝas. Se la zigoto sukcese fiksas sin en la utero, feto formiĝos.
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Notoj[redakti | redakti fonton]
↑ Introduction to the Reproductive System. , Epidemiology and End Results (SEER) Program.
↑ Reproductive System 2001 Body Guide powered de Adam
↑ (2002) “The evolution of plant sexual diversity”, Nature Reviews Genetics 3 (4), p. 274–284. doi:10.1038/nrg776.
↑ STD's Today National Prevention Network, Center for Disease Control, United States Government, konsultita en 2007
↑ Sexual Reproduction in Humans. 2006. John W. Kimball. Kimball's Biology Pages, and online textbook.
Bibliografio[redakti | redakti fonton]
Anatomía y fisiología del aparato genital masculino y femenido, de Belén Cabello Tarré, en Educación para la salud en la escuela, Socorro Calvo Bruzos, ONCE- FEDER - FSE, paĝo 315, Tema 2
Uwe Gille: Harn- und Geschlechtsapparat, Apparatus urogenitalis. In: F.-V. Salomon u. a. (Hrsg.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke, Stuttgart 2004, ISBN 3-8304-1007-7, S. 368–403.
Gardner, E.; Gray, D.J.; Rahilly, R.O. Anatomia. Editora Guanabara, 4a. Edição, Rio de Janeiro, p. 457-475; 485-495, 1988.
Staubesand, Jochen. Sobotta – Atlas de Anatomia Humana. Editora Guanabara, 19a. Edição, Rio de Janeiro, vol. 2, p. 214-246, 1988.
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
El cuerpo humano. Aparato reproductor. [1] Alirita la 17an de julio 2015.
Riesgos para el sistema reproductivo. Biblioteca Nacional de Medicina de los EE.UU. [2] Alirita la 17an de julio 2015.
v • d • r
Epooforo • Glando de Bartholini • Punkto G • Himeno • Klitoro • Klitora glano • Klitora prepucio • Klitora frenulo • Laktaj glandoj • Ovario • Ovodukto • Perineo • Uretro • Utero • Uterkolo • Vagino • Vulvo • Vulvaj lipoj
Epididimo • Frenulo • Penisa glano • Glando de Cowper • Peniso • Penisa prepucio • Prostato • Skroto • Spermodukto • Sema veziko • Uretro • Testiko
v • d • r
Fiziologio kaj endokrinologio de reproduktado de homo
Reprodukta sistemo (vira, virina)
menstruo • folikula fazo • ovolado • lutea fazo
spermatogenezo (spermatogonio, spermatocito, spermatido, spermo) • oogenezo (oogonio, oocito, ootido, ovolo) • embria ĉelo (gonocito, gameto)
homa sekskonduto • koito • erektiĝo • ejakulado (ejakulaĵo) • orgasmo • fekundigo / fekundeco • masturbado • gravedeco • postnaska tempo
prenata evoluo • seksa dimorfismo • seksa diferencigo • pubereco (menarĥo, adrenarĥo) • klimaktero (menopaŭzo, andropaŭzo)
asistita reproduktado • klonado • embria testo • embria transfero • genetika inĝenierarto • hormona kuracado • preimplanta genetika diagnostiko • kontraŭkoncipilo • ensemigo • fekundigo en provtubo
Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 23:11, 13 okt. 2017.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj