eo es en eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Pesto - Vikipedio
Jump to navigation Jump to search
Averto: vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via uzantnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
{{TemasPri|epidemia malsano|italdevena saŭco kun bedaŭrinde sama nomo|[[Pesto (kondimento)]]}} [[Dosiero:Doktorschnabel 430px.jpg|thumb|250px|upright=3|''Doctor Schnabel von Rom'' ("Doktoro Peko de Romo"), gravuraĵo el la jaro 1656 (laŭ J. Columbina). Per tiu vestaĵo la kuracistoj esperis protekti sin kontraŭ la pesto dum la epidemio de 1656 en [[Romo]]. Ili portis vaks-mantelon, specon de okulvitroj, bekforman maskon kaj gantojn. En la peko troviĝis spicaĵoj.]] '''Pesto''' estas [[epidemio|epidemia]] [[malsano]], kiu mortigis trionon de la homaro en [[Eŭropo]] kaj kvantegon sur aliaj [[kontinento]]j en la [[mezepoko]]. Ĝin kaŭzas la [[Jersina bacilo]] (''Yersinia pestis''). La plej konata inter la unua priskribitaj epidemioj okazis en la jaroj [[551]]—[[580]]; pro ĝi mortis ĉirkaŭ 20-25 milionoj da homoj en [[Proksima Oriento]]. La lasta [[Eŭropo|eŭropa]] epidemio okazis, kiel oni konsideras, en [[Rusio]] (suda [[Uralo]] kaj nordaj bordoj de la [[Kaspia maro]], [[1877]]–[[1889]]); tiam efikaj kontraŭpestaj (karantinaj kaj higienaj) penoj reduktis la kvanton de mortintoj ĝis ĉirkaŭ 420 homoj. La lasta granda epidemio de pesto okazis en Azio (Ĉinio kaj Barato) ekde [[1855]], mortiginte ĉirkaŭ 12 milionojn da homoj. Vakcinon kontraŭ pesto kreis en [[1896]] rusia judo [[Waldemar Haffkine]] aŭ [[Waldemar Mordechai Wolff Haffkine]]. Li multe aktivis en [[Barato]], tiam brita kolonio, savinte multajn milojn da homoj. Pro tio li ricevis en 1897 ordenon de la reĝino Viktoria mem. [[Dosiero:Rattenfloh inf.jpg|thumb|left|Ratpulo]] [[Dosiero:Pesto-1347-1351-Eŭropo-eo.jpg|thumb|left|250px|Disvastiĝo de la pesto inter 1347 kaj 1351 en Eŭropo.]] Baciloj de pesto plu ekzistas en naturo, kie ĝin portas diversaj animaloj. Rimarkinde, tiaj animaloj forestas en Eŭropo kaj [[Aŭstralio]]. {{-}} == [[Bubona pesto]] == [[Dosiero:Waldemar Haffkine.jpg|eta| [[Waldemar Haffkine]]]] [[Waldemar Haffkine]] aŭ '''Waldemar Mordechai Wolff Haffkine''' [Valdemar Mordeĥaj Volf Hafkin  e  ], jen en germanlingva literumo, en la rusa Mopдexaй-Boлbф XaBkиH [Mordeĥaj-Volf Ĥafkin] (naskiĝis la 15-an de marto 1860 en [[Odeso]], ''Waldemar Haffkine: Pioneer of Cholera Vaccine.'' EDYTHE LUTZKERAND kaj CAROL JOCHNOWITZ. [http://www.asm.org/ccLibraryFiles/FILENAME/0000000248/530787p366.pdf American Society for Microbiology]  [[Rusia Imperio]] - mortis la 26-an de oktobro 1930 en [[Laŭzano]], [[Svisio]]) estis rusijuda [[bakteriologo]], kies kariero estis damaĝita en Rusio ĉar "li malakceptis konvertiĝi al Rusia Ortodoksismo." ''Rats, fleas and men; Anthony Daniels on how the secret of bubonic plague was found.''de Anthony Daniels. ''Sunday Telegraph'' (Londono). p. 14. 25a de Aŭgusto, 2002.  Li elmigris kaj laboris ĉe la [[Institut Pasteur]] en [[Parizo]], kie li disvolvigis la kontraŭĥoleran vakcinon kiun li aplikos sukcese en Hindio. Li estis agnoskita kiel la unua [[mikrobiologo]] kiu disvolvigis kaj uzis vakcinojn kontraŭ [[ĥolero]] kaj [[bubona pesto]]. Li provis siajn vakcinojn sur si mem. == En kulturo == La fama kanto [[O du lieber Augustin]] naskiĝis en [[1679]] en [[Vieno]], trafita de pesta epidemio. Laŭ legendo ĝin verkis baladisto [[Marx Augustin]], kiu en ebriega stato pasigis nokton en amastombo, tamen postvivis tion {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/vieno-morna-pregejo-kaj-bela-promenejo.html | titolo = Vieno: morna preĝejo kaj bela promenejo | titolo-aldono = | alirdato = 2019-02-16 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = http://www.webcitation.org/76ENNTS5c | arkivdato = 2019-02-16 | citaĵo = }}  == Referencoj == {{referencoj}} {{projektoj}} [[Kategorio:Pesto| ]] [[Kategorio:Bakteriaj malsanoj de homoj]] [[Kategorio:Zoonozoj]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (malfermiĝas en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
pesto: Sitelink, Statement: P225, Statement: P373, Statement: P935, Other (Statements)
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Citaĵo el la reto (redakti)
Ŝablono:Projektoj (vidi fontkodon) (protektita)
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco