eo ku ru eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo jv eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo uk am eo arz eo kk eo tg eo ca eo ro eo ro eo xal eo ru eo it eo krc eo en eo ku eo it eo hy eo it eo kk eo my es ro eo ku eo zh eo eml eo my eo sv eo kn eo si eo ca es si eo en eo diq eo vi nl it
Internacia lingvo povas uzi nur internacian alfabeton, sen ajnaj
supersignoj. Chiaj supersignoj NENIAM estos universalaj, kaj ofte
transformighas je nekompreneblaj hieroglifoj. La programoj kiel "Chapelilo"
ne solvas la problemon (ghi estas kvazau multekosta rulsegho por homo, kiu
Se chiuj esperantistoj finfine interkonsentus pri komuna kaj simpla
ortografio surbaze de la Fundamento, tio treege helpus al disvastigho de
Mi jam delonge rimarkis, ke homoj preferas jen "h" jen "x" depende de
ilia ghenerala rilato pri Esperanto. Se Esperanto estas nur lingvo de iu
"esperantista popolo" (raumista vidpunkto), tiam ni povas uzi "x".
Strangajhoj de nia "nacia lingvo" ne tushas "eksterulojn". Se Esperanto
estas estonta internacia lingvo (finvenkista opinio, al kiu ankau mi
apartenas), tiam ni devas adapti nin al internaciaj kutimoj.
Por la tuta mondo litero "x" signifas sonon [ks]. Kaj ni ne povos shanghi
tion, char internacia kutimo estas parto de tutmonda kulturo. Atribui al "x"
la rolon de supersigno, kiun ghi neniam havis, kaj nei al "h" la rolon de
supersigno, kiun ghi havas en la tuta kultura mondo, signifas batali kontrau
Unua plej urgha pasho estas akcepti unu komunan ortografion surbaze de
la "konstitucio" de nia lingvo. Esperi, ke la mondo akceptos lingvon, kiu
havas plurajn ortografiojn, estas tre naive kaj stulte. La mondo respondos
al ni: vi unue decidu, kiel vi skribu, kaj nur poste ni konsideros
Scio de chiu lingvo komencighas de alfabeto, sed ni ne interkonsentis ech
pri ghi. Kiel do ni povos varbi milionojn al Esperanto?
Ni devas esti malfermitaj al la mondo, sen "naciaj strangajhoj". Ni
devas strebi al tio, ke niaj retpaghoj kaj mesaghoj estu tuj normale
videblaj kaj legeblaj al chiu persono, sen ia ajn anticipa elshutado kaj
instalado. Kaj atingi tion eblas nur se ni uzos simplan internacian
alfabeton. La Fundamento permesas kaj rekomendas tion, do ni chesigu
auskulti frenezetajn programistojn kun fiks-ideo pri neceso de la
Tri vojoj de reta Esperantumado
Ekzistas legho, ke chiu movado degradighas. En chiu movado kun paso de tempo
aperas pli kaj pli da malsaghuloj, ili komencas batalon kontrau fidelaj
saghuloj kaj finfine plene perversas la originajn idealojn.
Zamenhof sciis tion, kaj tial testamentis al ni Fundamenton. Ni devas gardi
Fundamenton kiel pupilon de nia okulo, char ghi estas sola defendo de
Se ni skribas Esperante per komputiloj, ni havas tri vojojn por fari tion.
a) Ni kiom-ajn-koste strebu bildigi la "chapelojn" sur komputila ekrano. Ni
ja povas fari tion. Sed tio estas erara vojo. Se ni chapeligas tekstojn sur
nia komputilo, ni ne havas garantion, ke nia korespondanto vidos la
chapelojn. Do, necesas anticipa interkonsento pri iu komuna legilo. Sekve,
al unu konvencio (Esperanto) aldonighas ankorau unu konvencio (chapeliga
Chefe, tiamaniere absolute ne eblas veni al neesperantistoj. Kiel skribi
frazon en Esperanto en, ekzemple, nacilingva forumo? Kiel instrui Esperanton
al amasoj? Chapeloj ne permesas tion! Do, ni iru al la mondo sen la "karaj
chapeloj". Ne tro kara prezo pro populareco de Esperanto.
Mi proponas tute rifuzi supersignojn, kiam ni skribas rete. Ni lasu
supersignojn al nure paperaj eldonajhoj.
b) Ekzistas alia vojo, skribi "x" anstatau la supersigno. Ghi estas
neakceptebla. Iksoj kontrauas al Fundamento. Se ni permesas "ehxosxangxo",
tiam ni devas permesi ankau "e^ho^san^go", "eh^os^ang^o", "eh>os>ang>o",
"eh'os'ang'o", "eh*os*ang*o", ktp. Unuvorte, ni devas senhelpe ekkrii: "ni
ne kapablas solvi tiun problemon! agu lauplache! anstatauigu la supersignojn
per kio vi volas!"
Tia "pluralismo" kauzas diversajn problemojn, ekzemple dum citado de unu
E-dokumento en alia, ktp. Neniu lingvo toleras tian anarhhion. Kaj
memkompreneble, la mondo nur ironie rigardos al niaj ekfortoj popularigi
lingvon kun anarhhisma ortografio.
Unua kaj sola devo de membroj de Akademio de Esperanto estas gardi
Fundamenton kontrau atencoj de reformemuloj. Do, tiu akademiano, kiu mem
malobeas Fundamenton, devas honeste eksighi el la Akademio kaj daurigi sian
E-agadon kiel privata esperantisto.
c) Ekzistas nur unu akceptebla kaj irenda vojo: sekvado al Fundamenta
h-ortografio. Akademio de Esperanto povas fini chiujn siajn laborojn, sed se
antau tio ghi prezentos rekomendon kaj prefere ech postulon, ke chiuj
retumantaj e-istoj skribu lau "ehhoshangho", tiam sukcesa estonteco de
Esperanto estos plene garantiita.
Se esperantistoj plu kondutos tiel malsaghe kiel ghis nun, neeviteble aperos
alia artefarita lingvo, kaj ties pli kapablaj sekvantoj realigos la postulon
de nia epoko - ekuzon de komuna tuthomara lingvo.
Uzi chapelojn en la reto ne estas oportune. Ekzemple, se ni skribos kun
supersignoj en "Shkola Esperanto", kiom da abonantoj ne vidos ghustajn
literojn?? Skribi kun supersignoj en E-retpaghoj entute estas krimo, char
tio forpushas eventualajn eksterajn vizitantojn.
Mi havas nenion kontrau chapelitaj literoj, sed ili ofte kauzas problemojn,
Skribante kun supersignoj per komputilo, vi neniam estas certa, chu chiuj
vidas viajn leterojn normale. Do, ankau tio estas afero de egoismo kaj
Antau kelkaj jaroj au jardekoj esperantistoj-programistoj faris grandan
eraron, proponinte uzi "x" anstatau la supersigno. Ili senpripense semis la
skismon. Novaj esperantistoj preferas h-sistemon kiel pli kutiman kaj
naturan. Skribi "Ricxard, Sxell, Auxdi" shajnas por ili malbele. Ech se ni
interkonsentus uzi iksojn, poste alvenos nova generacio de e-istoj, kiuj
uzos literon "h". Do, la problemo ne estas solvebla per iksoj.
Fundamento diras, ke kiam ni ne povas presi chapelojn, oni uzu literon "h"
lau sistemo: Richard, Shell, Audi. Tio estas perfekta solvo. La bedaurindan
skismon (pri reta E-ortografio) eblas venki nur surbaze de Fundamento.
Vortojn kiel "kuracherbo" oni prefere skribu kun streketo: kurac-herbo,
chas-hundo, flug-haveno... Tiaj vortoj estas maloftaj kaj ne shanghas
esencon de la afero.
Ekzistas eldiro, ke "nenio estas tiel longdaura, kiel provizorajho". Ni ne
forgesu ankau pri poshaj elektronikaj notlibretoj, pejgheroj, telegrafo,
infanaj ludkubetoj kaj aliaj aferoj, kiuj NENIAM havos chapelojn.
Ni ne bezonas atendi ian nebulan estonton, char ni jam havas perfektan,
senpagan, Fundamentan kaj internaciecan solvon, nome:
1) pure fonetikan ortografion kun chapeloj, uzatan en libroj kaj revuoj;
2) ortografion kun "h", uzindan en interreto.
Ambau ortografioj estas absolute egalrajtaj; se ghis nun h-sistemo ne estis
vaste uzata, tio okazis simple pro manko de komputiloj.
Ni ne devas tute malzorgi pri ekstera beleco. Se ni volas edzinigi filinon,
ni zorgu, ke shi havu belajn vestojn, sed ne chifonojn, chu ne? Do,
h-sistemo estas ghuste tiu laumoda vesto, kiu estas plej akceptebla por
eventualaj fianchoj; dum x-sistemo estas io tre ekstravaganca, stranga
"vestajho", kiu povas altiri nur "strangulojn" au ech seks-maniulojn.
Mi povus imagi interbatalon de fundamentisma principo kontrau la
internaciisma. Sed chi-demande la fundamentismo kaj internaciismo koincidas;
kiu povus ekpensi, ke e-istoj komencus batalon kontrau tiuj du bazaj
Mi pensas, ke nunaj esperantistoj estas nur portempaj gardantoj de la
heredajho "Esperanto", kaj vera posedanto de la lingvo estas la Homaro (kiu
ankorau ne scias pri sia havajho).
Lau mia kompreno, Akademio celas observi, ke la lingvo ne devojighu de
Fundamento. Fundamento tute ne malhelpas akcepton de novaj vortoj, se ili
vere estas necesaj. Gravas, ke la skeleton de la lingvo neniu rompu
perforte. Formoj "ishi", "ri" ktp ne estas simplaj vortoj, ili jam entenas
regulojn, kiuj kontrauas Fundamenton. Tial, lau mi, ili estas dangheraj kaj
>Unu el la solvoj de "Bharato" estis diri "Baharato"...
>Simile mi faris pri "Mbabane" (la chefurbo de Svazilando):
>mi uzas la Esperantan formon "Mababano". Por "N'djamena"
>(la chefurbo de Chado) mi uzas "Nighameno".
>Chu tiuj proponoj prosperos, mi tamen iom dubas.
Necesas skribi: Bharato, Mbabano, Nghameno!
Lhaso, sed ne Lahaso! Pnompeno, sed ne Ponomopeno! Botsvano, sed ne
Botosovano! Tbiliso, sed ne Tibiliso!
Elparoli [Bharato] estas ne pli malfacile, ol elparoli [subhavi].
La erara formo "Barato" kauzos skismon kaj negative influos disvastighon de
Literoj "bh", "dh" estas plej fidela kaj internacie delonge akceptita
transskribo de la respektivaj sanskritaj sonoj. Tiel faras ne nur angla
tradicio, sed ankau chiuj aliaj konataj al mi tradicioj (certe, ankau la
rusa). Rezigni ghin, krachi sur la tradiciojn, facilanime alinomi
plurjarmilan landegon pro iaj dogmaj konsideroj - estas plena frenezajho.
En Volapuk forestis [r], char "ghi estas malfacila" por chinoj. Batali
kontrau naturaj, vivantaj nomoj pro fikcia "malfacila elparoleblo" estas
Hindaj e-istoj elektis por sia lando nomon "Bharato". Bedaurinde,
enmiksighis europaj "kompetentuloj"... Chu hindoj, chinoj au afrikanoj
indikas al vi, kiel vi nomu Esperante viajn lokojn??
Pri neceso estimi Kulturon
Propraj nomoj apartenas al Kulturo, kaj ni ne rajtas nerekoneble kripligi
ilin. Ni rajtas aldoni finajhon -o, kaj jen chio. Nomoj de landoj, urboj,
popoloj estas popola richajho. Ili ofte kalkulas jarmilojn. Ni devas estimi
popolojn. Se ni kripligos karajn por ili nomojn, ili malakceptos Esperanton,
kaj ni mem multon perdos.
Se en propra nomo estas duobla konsonanto, ghi restu: finno, Mekko, Dakko,
Se iu nomo komencighas per nekutima son-kombino, tiel restu. Se milionoj
povas elparoli tiujn nomojn, do ankau esperantistoj povas.
Diri [Mbabano] ne estas pli malfacile, ol [ko-mbi]. Komenca mb- tuj diras al
ni, ke temas pri afrika nomo. Ni estimu afrikanojn kaj ne faru el ili
Diri [Nghameno] ne estas pli malfacile, ol [so-ngho].
Sagha politiko por esperantistoj estus adaptighi al naciaj kulturoj, ne
torturi ilin per iu Prokrusta lito. Chiu bato kontrau ili revenos al ni. Ne
chiuj esperantistoj estas saghaj au bonintencaj. Oni evitu malkompetentajn
ordonojn, kaj la vivo solvos chiun problemon.
Chiu pli-malpli klera lingvisto diros, ke toponimoj estas granda
valorajho, ke kripligi ilin estas krimo antau estintaj kaj estontaj
Por bona esperantologo ne sufichas erudicio. Li devas esti ankau filozofo.
Esperantologo, kiu ne estas iomete filozofo (kaj temas, kompreneble, pri
ghusta, humana filozofio), neniam estos bona esperantologo. Lia tasko ja
estas ne nur priskribi la lingvon (kiel okazas kun aliaj, naturaj lingvoj),
sed ankau preskribi ghian lingvouzon. Sed, por preskribi, li devas havi
ghustajn ideojn pri tio, kio estas Esperanto kaj por kio ghi estas kreita.
Li devas esti en chiuj rilatoj kultura homo.
E-kulturo NE estas aparta kulturo, simila al aliaj kulturoj, kaj ghi NE
estas alternativo al ili. E-kulturo estas sintezo de chiuj aliaj kulturoj,
ghi estas ia superkulturo, ech se nun ghi estas en embria stadio.
Akademio de Esperanto okupighu pri gramatiko, same kiel medicino
okupighas pri homa korpo. Sed moderna, klera medicino scias pri ekzisto de
homa animo, kiu estas multe pli grava, ol korpo.
Korpa sano ne estas tiel grava por homo, kiel anima sano; kaj lingvaj temoj
ne tiel gravas por Esperanto, kiel ideaj temoj.
Se iuj medicinistoj ne evitas temojn pri psikologio, etiko kaj filozofio,
tio nur pruvas ilian klerecon.
Nomoj Guatemalo, Ekuadoro kaj Nikaraguo (sen supersigno!) aspektas
bele. Se por loghantoj de tiuj landoj tiaj nomoj shajnas pli naturaj, do
tiajn ni ekuzu. Tute ne estas tasko de la Akademio malpermesi taktike
Akcepti kutimajn lando- kaj urbo-nomojn ne estas "oportunismo", ghi estas
prudenta kompromiso. Kontraue, arbitre shanghi tiujn nomojn pro iuj dogmoj
estas nenecesa "ekstremismo" kaj "trockismo". :)
Kiuj preferas formojn "Guatemalo, Ekuadoro, Nikaraguo", tiu povas kuraghe
uzi ilin, ne petante permeson de la Akademio. Tasko de la Akademio de
Esperanto estas defendi Fundamenton; la akademianoj povas nur esprimi sian
privatan kaj por neniu devigan opinion, kaj jen chio. Chiuj konkretaj
detaloj de la lingvo estas decidendaj fare de la ordinaraj esperantistoj.
"Swami" signifas "spirita instruisto". Ghi estas honora titolo de hindaj
pensuloj. En rusa lingvo oni same uzas "ñâàìè". Tial "su^amio" ("suamio" lau
h-ortografio) eble estas uzinda ankau en Esperanto. Kaj ne necesas elpensi
neekzistantajn "regulojn", kiuj "malpermesas" uzadon de "u^" post
La problemoj estu solvataj per libera lingvouzado de la "esperantista
popolo". Tasko de la Akademio estas observi, ke tiu lingvouzado ne rompu la
Fundamenton (chu ne?), jen chio.
Formoj "Bharato", "Nikaraguo" kaj kelkaj aliaj propraj nomoj ne rompas la
Fundamenton, tial ili ne estas en kompetenteco de la Akademio. Do, la
akademianoj povas diskuti pri ili nur kiel privataj personoj, sed ne kiel
Vorto "virdo" (por traduki "Word") shajnas al mi ne bona. Oni ne rajtas tiel
kripligi internaciajn terminojn (fakte, propra nomo - nomo de programo). Pli
bona al mi shajnas formo "u^ordo".
Chio, kion akademianoj povas, estas eldiri sian privatan, por neniu devigan
opinion. Ni ne rajtas atendi de la Akademio definitivajn "solvojn" de
problemoj, kiuj kushas ekster la Fundamento. Fakte, se la Akademio pretendus
regi chion en la lingvo, tiam tre facile povus okazi katastrofo por
Esperanto. Intelekta nivelo de la Akademianoj ne estas multe pli alta, ol
tiu de "ordinaraj e-istoj" (iam ghi estas ech pli malalta). Do, ekzistas
reala danghero "oficiale" akcepti malghustajn decidojn, kiuj malhelpegos al
Î ÄÐÓÃÈÕ ÍÀÖÈÎÍÀËÜÍÛÕ ßÇÛÊÀÕ
PRI ALIAJ NACIAJ LINGVOJ
PRI "KONKURENTOJ" DE ESPERANTO
ÏÅÐÅÂÎÄ ÍÀ ÝÑÏÅÐÀÍÒÎ ÒÐÓÄÍÛÕ ÔÐÀÇ
TRADUKO DE MALSIMPLAJ FRAZOJ
TRADUKOJ DE DIVERSAJ VERKOJ
ÐÅ×È, ÑÒÀÒÜÈ Ë.ÇÀÌÅÍÃÎÔÀ È Î ÍÅÌ
VERKOJ DE ZAMENHOF KAJ PRI LI
ÂÛÄÀÞÙÈÅÑß ËÈ×ÍÎÑÒÈ È ÝÑÏÅÐÀÍÒÎ
ELSTARAJ PERSONOJ KAJ ESPERANTO
ÈÇ ÈÑÒÎÐÈÈ ÐÎÑÑÈÉÑÊÎÃÎ ÝÑÏ. ÄÂÈÆÅÍÈß
EL HISTORIO DE RUSIA E-MOVADO
×ÒÎ ÏÈØÓÒ ÎÁ ÝÑÏÅÐÀÍÒÎ
KION ONI SKRIBAS PRI ESPERANTO
ÏÎ×ÅÌÓ ÝÑÏ.ÄÂÈÆÅÍÈÅ ÍÅ ÏÐÎÃÐÅÑÑÈÐÓÅÒ
KIAL E-MOVADO NE PROGRESAS
ÞÌÎÐ ÎÁ È ÍÀ ÝÑÏÅÐÀÍÒÎ
HUMURO PRI KAJ EN ESPERANTO
ÀÍÊÅÒÀ/ ÎÒÂÅÒÛ ÍÀ ÀÍÊÅÒÓ
PAGHOJ EN ANGLA LINGVO
PAGHOJ TUTE EN ESPERANTO
© Âñå ïðàâà çàùèùåíû. Ïðè ëþáîì èñïîëüçîâàíèè ìàòåðèàëîâ ññûëêà íà ñàéò miresperanto.com îáÿçàòåëüíà! ÎÁÐÀÒÍÀß ÑÂßÇÜ