eo eo eo eo eo eo eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo ms eo eo eo eo eo eo eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo pl pl fr eo eo eo es es eo eo en lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de ar arz az ru bg bn bo br hbs_lat ca hbs_lat cy da de el en es eu fa fi fr de gd lt he hi hbs_lat hu hy id es is it ja jv ka kk ko it lv en es ne nl nb nb fr pa pl pt ro ru en hbs_lat sk sl hbs_lat sv tr fy vi zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Pariza Komunumo (1871) - Vikipedio
El Vikipedio, la libera enciklopedio
La Pariza Komunumo (france: la Commune de Paris) estis revolucia registaro en Parizo (Francio) de la 26-a de marto ĝis la 20-a de majo 1871. Ĝi nomis sin laŭ antaŭa revolucia registaro (Pariza Komunumo (1792)) kiu ludis gravan rolon en la Franca Revolucio en 1792.
Post la malvenko de Francio kontraŭ Prusio en la Franc-germana milito 1870-71, la parizanoj kiuj suferegis pro malsato kaj frostego dum vintra sieĝo, malvolonte akceptis planojn pri kapitulacio de la registaro. Insurekcia registaro elektiĝis la 26-an de marto kun multaj unuarangaj respublikanoj kiaj Charles Delescluzes, Jules Vallès, kaj regis la urbon ĝis la "Sanga semajno" (22-a ĝis 26-a de majo 1871).
Tiuj eventoj multe impresis la tutan socian movadon dum sekvantaj jardekoj en Francio sed ankaŭ en aliaj landoj de Eŭropo. Lenin eltiris lecionojn el la malvenko de la Komunumo por sukcesigi la oktobran revolucion. Certe ankaŭ Karl Marx verkis pri la komunumo de Parizo kaj komentis ĝian fiaskon.
1 La verko de la Pariza Komunumo.
Dum 72 tagoj, la Komunumo ellaboris kaj komencis uzon de la demokratia, sociala, humana verko kies moderneco, ankoraŭ alparolas nin, 140 jarojn post printempo 1871.
Elektitoj obeemaj al nepra mandato, eksigeblaj kiam ili ne alkonformiĝas al siaj devoj.
Redukto pri laborodaŭro, en metiejoj de armiloj.
Abolo de noktolaboro en panejoj.
Nuligo de monpunoj, kaj salajradeduktoj.
Kooperativaj mastrumadoj en laborejoj forlasitaj de posedantoj (antaŭsignoj de memadministrado).
Senpagaj iloj kaj kuiriloj deponitaj en pruntoficejo.
Restarigo de moratorio koncerne luprezon kaj pagdatojn.
Rekvizicio de neokupitaj loĝejoj.
La virina emancipado :
Kreado de unua popola feminisma organizo- Unuiĝo de virinoj por defendo de Parizo, kaj kuracado favore al vunditoj.
Salajra egaleco inter instruistinoj kaj instruistoj.
Kreado de virinaj memadministrataj laborejoj.
Starigo de profesia lernejo por junulinoj.
n kelkaj distriktoj, virinoj laboras pri municipa mastrumado.
Lukto kontraŭ prostituado, rigardata kiel formo de komerca ekspluatado de « homo far homo ».
Fremduloj, multnombraj partoprenas en la Komunumo, inter ili belgaj kaj luksemburgaj laboristoj, polaj revoluciuloj, garibaldianoj. La Komunumo konfidas al ili gravajn responsojn : Leo Frankel servas kiel ministro pri laboro. Ankaŭ la polaj generaloj Wloblewski kaj Dombrowski.
La komunumo estas por internaciismo, kaj elektas ruĝan flagon, flagon de universala Respubliko.
Dispartigo de eklezio disde Ŝtato :
Dekreto de la 2a de aprilo1871 (34 jaroj antaŭ la leĝo de 1905).
Senpaga kaj laika lernejo :
Starigo en distriktoj far elektitoj kaj asocioj de nova edukado
La federacio de artistoj elektas arton sen registara kuratoreco.
Komunumo denove malfermas muzeojn, bibliotekojn, teatrojn, organizas koncertojn, en « Tuileries ».
Pensioj por edzinoj, aŭ kunulinoj, kaj infanoj de komunumanoj mortigitaj dum milito.
Proteste kontraŭ mortpuno, la gilotino estas bruligita..
Bildoj[redakti | redakti fonton]
Virinoj kaj infanoj helpantaj preni du kanonojn de la Nacia Gvardio en Montmartre
Generaloj Lecomte kaj Thomas pafitaj en Montmartre post kiam iliaj trupoj aliĝis la ribelon (fotada rekonstruado, ne reala foto)
La Komunumo redonas laboristajn ilojn lombarditajn dum la sieĝo
Detruo de la Kolumno Vendôme
Detruoj en Parizo, ĉi tie Urbodoma Korto Ludoviko XIV
Afiŝo de la Komitato por Publika Bonfarto (Comité de Salut Public)
Komunumaj malliberigitoj marŝigitaj al Versajlo: ilustraĵo el moderna revuo
Memortabulo pri la subpremo de la Komunumo en tombejo Père Lachaise.
Auguste Blanqui, elektito, konsiderita kiel la plej elstara figuro de plejmulto de la parizanoj, malliberigita dum la eventoj.
Louise Michel, instruistino, elstara gvidantino.
Jules Vallès, ĉefredaktoro de "Le Cri du Peuple", elektito
Charles Delescluzes, elektito, maljuna respublikano, mortinta sur barikado la 25-an de majo 1871
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Pariza Komunumo (1871) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Pariza Komunumo (1871) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En Esperanto[redakti | redakti fonton]
Virinoj dum la Pariza Komunumo
La Pariza Komunumo de 1871 libreto publikigita en 2008 fare de la Eldona fako kooperativa de SAT, reeldonita en 2010.
KROPOTKIN, Piotr: La Pariza Komunumo
Afiŝaro de la Pariza kaj Liona Komunumo tradukita al Esperanto.
En aliaj lingvoj[redakti | redakti fonton]
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 04:01, 3 maj. 2017.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj