eo es eo en eo eo pt eo it eo eo fr eo eo eo eo eo eo eo eo la eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo es nl eo fr es es fr fr eo es es eo eo eo eo eo eo eo eo fr de eo eo eo eo eo hbs_lat eo eo pt eo eo eo eo eo es eo eo eo hbs_lat eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de eo it eo eo eo en en en en en en en en en en eo eo en eo en eo eo eo eo eo eo eo eo en en en en en nl eo en en en en en eo eo eo es es eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de an ar en uz de ru sv bg bn br hbs_lat uk ca mhr mzn hbs_lat cy da de el en es et eu fa fi fr fy de ja gd lt he hi hbs_lat hu hy id is it ja fr ka en kk ta ko it it en lt lv en ml mr ms my ne nl nb nb fr ta pa pl pnb pt io ro ru ru en sd hbs_lat si en sk sl sq hbs_lat sv hu ta te th ceb tr oc fy ur uz vi ceb pl zh he zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
La presarto estas tuto de procedoj por maŝine fari multajn kopiojn de teksto aŭ bildo sur surfacon. Eblas konsideri ĝin laŭ teknika aŭ arta vidpunktoj.
1.2.2 La rolo de Gutenberg
1.2.3 Disvastiĝo en kaj el Eŭropo
2.1 Procedoj per tutpaĝa gravuro
2.3 Amatoraj procedoj el la 19a kaj 20a jarcento
3.2 Partoj de la presa laboro
8.1.1 Pri la efiko de la presarto fare de Gutenberg
Orienta Azio[redakti | redakti fonton]
La Jikji (직지), presita en Koreujo en 1377 Nacia Biblioteko de Francujo, Parizo
Ksilografia kaj tipografia presado. Ĉinoj kaj koreanoj uzas la teknikon de surligna gravuro (ksilografio) ek de la 2a jarcento. La plej malnova presita “libro” estas la Diamanta Sutro, kvinmetra paperrulaĵo subskribita de la presisto Wang Chieh en 868. La forĝisto Bi Sheng evoluigas metodon por reprodukti ideogramojn per moveblaj litertipoj el calcinita argilo (ĉirkaŭ 1041). En la jaro 1392 la korea reĝo ordonas la unuan fabrikadon de moveblaj metalaj literoj kaj post dekkvinjara laboro aperas korea versio de kvin ĉinaj klasikuloj. Kiam Gutenbergo konceptas kaj realigas la unuan muldilon de prestipoj per rapide fandiĝebla kaj solidiĝanta alojo, li probable nenion scias pri la teknikoj de la ĉinoj kaj koreanoj.
Presado en la 16-a jarcento
Kunmetado de moveblaj metalaj prestipoj.
15-a jarcento[redakti | redakti fonton]
Kvankam ne ĉiuj historiistoj konsentas, oni ĝenerale opinias ke la unua tipografia presisto en Eŭropo estis Johannes Gensfleisch alinomata Johannes Gutenberg. Li naskiĝas en patricia familio en Majenco (Germanio) ĉirkaŭ la jaro 1400 kaj oni retrovas lin en Strasburgo en 1436, kie li estas helpata de la oraĵisto Hans Dünne kaj konstruigas presilon kun la helpo de la lignotornisto Konrad Saspach. Per la jam ekzistanta tekniko de la patricogravuro, konata de la oraĵistoj kaj librobindistoj, Gutenbergo inventas muldilon por moveblaj literoj el plumbo fandeblaj post uzo. En 1448 li denove estas en Majenco kaj la bankisto Johann Fust pruntas al li dufoje 800 guldenojn kontraŭ garantidono sur la presejo. Fust iĝas asociito de la talentita Peter Schöffer, kiu konas la sekretojn de la “nigra arto”, ĉar li estis disĉiplo de Gutenbergo. Bedaŭrinde tiu ĉi havas financajn problemojn kaj perdas dum proceso kontraŭ Fust preskaŭ sian tutan presmaterialon en la jaro 1455. Tamen li rekonstruas kun peno novan atelieron, laboras ankoraŭ kelkajn jarojn kaj mortas en 1468. – La plej grava verko, kiun komencas realigi Gutenbergo estas la fama 42-linia Biblio (kolumnoalteco 42 linioj), kiun Fust kaj Schöffer finas antaŭ la jaro 1456. La presaĵoj de Gutenbergo ne estas signitaj aŭ datitaj. En 1454 li presas la Turkan kalendaron (Türkenkalender), kiu estas la unua politika presaĵo kaj la unua presita kalendaro. Fust kaj sia bofilo Schöffer realigas la psalmlibron Psalmorum codex, la unuan libron datitan (1457) kaj entute presitan sur pergameno per nigra, ruĝa kaj blua koloroj kun luksaj ĉefliteroj. Ili ankaŭ realigas la 36-linian Biblion (1458-1461) kaj tipografian majstroverkon, la Constitutiones de la Papo Clemento la 5a, unua libro kun marĝenaj notoj kaj samaltaj kolumnoj.
La rolo de Gutenberg[redakti | redakti fonton]
La teknika novaĵo de Gutenberg estis la evoluo de procedoj, kiuj ebligis la presadon de libroj:
la signaturo ĉe la prestipo
la formŝanĝo ĉe la gisado de la tipoj
la konstruo de la presmaŝino
Gutenberg konatiĝis ankaŭ pro la ekonomia kaj socieca establiĝo de la presarto per la unua amasa disvastiĝo de la Biblio.
Disvastiĝo en kaj el Eŭropo[redakti | redakti fonton]
Der moderne Buchdruck (La moderna presarto) − skulptaĵo kiel memorilo pri Johannes Gutenberg, la malkovrinto de la moderna presarto.
En la 15-a jarcento la prestekniko de Gutenberg rapide disvastiĝis tra Eŭropo. Tion ebligis ĉefe la bonaj komercvojoj.
1458 unua presejo en Strasburgo
1473 en Hispanujo kaj Anglujo
Historiaj libroj[redakti | redakti fonton]
La plej malnova prestita kaj konservita libro estas 5 metrojn longa ĉina rulaĵo el la jaro 868, kiu temas pri sankta budhisma teksto.
La unua eŭropa libro prestita per moviĝemaj tipoj estas la latina gramatiko de Donato en 1451 de Gutenberg.
La unua latina eldono de la Biblio estas la Biblio je kvardek du linioj de Gutenberg (1453). Victor Hugo skribis pri ĝi unu el la unuaj analizoj en la ĉapitro Tio ĉi mortigos tion (france: "Ceci tuera cela") en sia romano Notre-Dame de Paris.
La unua libro presita en la franca estis La Légende dorée (La ora legendo) de Jacques de Voragine fare der Barthélemy Buyer en 1476 en Lyon.
Procedoj[redakti | redakti fonton]
Procedoj per tutpaĝa gravuro[redakti | redakti fonton]
Lignogravuraĵo (21,4 x 29,8 cm)
Lignogravuro aŭ ksilografio, ŝtongravuro aŭ litogravuro...
Litografio[redakti | redakti fonton]
La litografio estis inventita de Alois Senefelder en 1796 en Germanio (de la greka lithos, ŝtono, kaj graphein, skribi, desegni) kaj estas prestekniko senreliefa, kiu ebligas kreon kaj reprodukton multekzempleran de desegno per inko aŭ krajono grasaj sur kalkŝtonon. Ĝi baziĝas sur la principo ke graso kaj akvo sin reciproke repuŝas. Oni ne konfuzu litografion kun litogravuro: litogravuro estas la tekniko per kiu oni gravuras ŝtonon reliefe. Litogravuro estas relative malofte uzata en presarto.
Klasika tipografio[redakti | redakti fonton]
Amatoraj procedoj el la 19a kaj 20a jarcento[redakti | redakti fonton]
Paĝokomponada ĉambro - ĉ. 1920
Modernaj procedoj[redakti | redakti fonton]
Nuntempe platpreso estas inter la plej vaste uzataj presteĥnikoj.
Metio[redakti | redakti fonton]
Profesioj[redakti | redakti fonton]
Laŭlande ekzistas diversaj edukebloj por labori en presado, kiel ekzemple:
Partoj de la presa laboro[redakti | redakti fonton]
Profesiaj ekspozicioj[redakti | redakti fonton]
En Germanujo[redakti | redakti fonton]
Drupa, en Duseldorfo, Germanujo: ĉiun kvaran jaron (2008, 2012, 2016 ...)
En Britujo[redakti | redakti fonton]
Ipex, en Britujo: ĉiun kvaran jaron
En Francujo[redakti | redakti fonton]
Graphitec, en Parizo, Francujo: ĉiun trian jaron
Intergraphic, en Parizo kaj Lyon: ĉiujare
Techniques papetières et graphiques (TPG) en Parizo: ĉiun trian jaron (ekspozicio vojaĝema okazanta ĉiun naŭan jaron en Parizo: 1983, 1992, 2001, 2010…). Por montri la kvaliton kaj rapidecon de siaj maŝinoj la fabrikistoj tie presas kaj disdonas tunojn da afiŝoj ĉiutage.
Signifo de presarto[redakti | redakti fonton]
Presarto en la 15-a jarcento
La invento kaj establiĝo de presarto estas grava kulturhistoria punkto, kiu enkondukis informdisvastiĝon. Ekzistas nur malmultaj tiaj bazaj mejloŝtonoj:
la invento de la lingvo kaj buŝa transdono,
la invento de la alfabeta skribo,
la invento kaj establiĝo de presarto kaj
la invento de la komputilo kaj de ciferigo.
Presarto ebligas ekzaktan reproduktadon de scio tiel, kiel antaŭe neniam konatan. Dum antaŭe libroj estis mane kopiitaj en skribejoj, la homa faktoro iĝis anstataŭebla. Kopieraroj estis evititaj.
Iĝis grava aŭtoreco, tio estas kiu diris aŭ skribis kion kaj kiel iu precize esprimiĝis kaj kiam tio okazis. Libroj iĝis pli allogaj kaj strukturitaj. Aldoniĝis paĝonumeroj , enhavtabelo kaj titolpaĝoj.
Ŝanĝiĝis ankaŭ legado: dum antaŭe libroj estis laŭte legitaj evoluiĝis la nuntempa sensona legado. Komenciĝis disvastiĝinta legoscio, kiu enkondukis edukan revolucion. Pensado adaptiĝis al skribado.
Scio iĝis pli facile alirebla, ĉar presitaj libroj estis malpli kostaj ol mane kopiitaj, kaj ekzistis pli da ekzempleroj de unu libro.
Presado kaj medio[redakti | redakti fonton]
Novaj presartaj teknikoj ebligas nuntempe du strategiojn:
Uzante "purajn" materiojn, ekzemple recikligitajn aŭ inkojn sen forvaporemaj organikaĵoj (angle: VOC, volatile organic compounds) kaj tiel plu.
Recikligante la uzitajn materiojn. Necesas pripensi la materiojn uzatajn por ke tia recikligo eblas.
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Bibliografio[redakti | redakti fonton]
Richard Schneller: Konciza historio de la presarto kun aparta konsidero de la Esperanto-literaturo. En: Esperante kaj ekumene. Ed. Iltis, Schliengen 2004, p. 323-337.
En aliaj lingvoj[redakti | redakti fonton]
Saunders, Gill; Miles, Rosie (May 1, 2006). Prints Now: Directions and Definitions. Victoria and Albert Museum. ISBN 1-85177-480-7.
Lafontaine, Gerard S. (1958). Dictionary of Terms Used in the Paper, Printing, and Allied Industries. Toronto: H. Smith Paper Mills. 110 p.
Nesbitt, Alexander (1957). The History and Technique of Lettering. Dover Books.
Steinberg, S.H. (1996). Five Hundred Years of Printing. London and Newcastle: The British Library and Oak Knoll Press.
Gaskell, Philip (1995). A New Introduction to Bibliography. Winchester and Newcastle: St Paul's Bibliographies and Oak Knoll Press.
Elizabeth L. Eisenstein, The Printing Press as an Agent of Change, Cambridge University Press, September 1980, Paperback, 832 pages, ISBN 0-521-29955-1
Marshall McLuhan, The Gutenberg Galaxy: The Making of Typographic Man (1962) Univ. of Toronto Press (1st ed.); reissued by Routledge & Kegan Paul ISBN 0-7100-1818-5
Tam, Pui-Wing The New Paper Trail, The Wall Street Journal Online, February 13, 2006 Pg.R8
Tsien, Tsuen-Hsuin (1985). "Paper and Printing". Joseph Needham, Science and Civilisation in China, Chemistry and Chemical Technology. 5 part 1. Cambridge University Press
Woong-Jin-Wee-In-Jun-Gi No. 11 Jang Young Sil by Baek Sauk Gi. Copyright 1987 Woongjin Publishing Co., Ltd. Pg. 61.
Pri la efiko de la presarto fare de Gutenberg[redakti | redakti fonton]
Komencaj presgvidiloj: klasika gvidlibro de komenca man-presarta teknologio estas jena:
Moxon, Joseph (1683–84). "Mechanick Exercises on the Whole Art of Printing" (eld. Herbert Davies & Harry Carter. New York: Dover Publications, 1962, reprint ed.).
Iom posta montrante disvolvigon de la 18a jarcento estas jena:
Stower, Caleb (1808). "The Printer's Grammar" (London: Gregg Press, 1965, reprint ed.).
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Presarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Presarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Presmetiejo, en kiu en la 21-a jarcento oni ankoraŭ (preskaŭ) laboras, kiel en la epoko de Gutenberg
La nekonataj fratoj de Gutenberg: fruaj ĉinaj presaĵoj
Gutenberg-muzeo en Mainz – monda muzeo pri la historio de presarto
Historio de presarto ĉe ALTErteumliches.at
Presarto kaj aŭtoraj rajtoj en la 19-a jarcento, artikolo ĉe Spiegel-online
Prints & People: A Social History of Printed Pictures, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF)
Centre for the History of the Book
Children of the Code – Online Video: The DNA of Science, The Alphabet and Printing
Planet Typography – history of printing – selection of international sites dedicated to the history of printing
Printing Industries of the Americas – national trade association for printers and companies in the graphic arts
The development of book and printing. Anglalingva retejo pri Gutenberg-Museum Mainz (Germanio)
BPSnet British Printing Society
Taiwan Culture Portal: Ri Xing Type Foundry- preserving the true character of Chinese type
A collection of printing materials from the 19th Century – Documents printed by R. Mathison Jr., The Job Printer, in Vancouver, B.C. - UBC Library Digital Collections
International Printing Museum, Carson, CA, retejo
Museum of Printing, Andover, MA, retejo
Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 07:40, 28 jan. 2016.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco