eo pl eo en pl de eo eo la eo eo pl eo it hbs_lat eo eo eo eo eo eo pl eo ru eo sv eo es eo nl eo es eo eo eo en eo es eo en be ru es pl it eo es pl eo uk eo en eo fr eo ca eo eo eo eo eo eo hu eo eo uk fr eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en es it eo eo fr fr eo de hbs_lat hu eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo it eu eo eo pl eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo ar en ru sv bg br ca id tt hbs_lat pl da de en es et eu fa fi fr lt ku he hbs_lat it hu hy id it ja jv ko lt lv en ms en nds ne nl nb nb pl pt io ro ru jbo en en sk hbs_lat nb sv en tr oc en fy ur uz fi vi tr pl zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
3487000 (Górnośląskie Zagłębie Węglowe (GZW))
v • d • r
Gliwice (prononcata "gliVIce", nomata Glivico en Esperanto, ĝis 1945 germane Gleiwitz, prononcata "GLAJvic") estas urbo en la silezia provinco de suda Pollando. En 2004 ĝi havis 200 361 loĝantojn. La urbo situas ĉe rivero Kłodnica, ĉirkaŭ 20 km okcidente de la urbo Katowice (germane Kattowitz).
Historio[redakti | redakti fonton]
Gliwice estas malnova komunumo de supra Silezio, ĝia fonda letero devenas el 1276. Ĝi iĝis en 1312 ĉefurbo de Princlando Gliwice. Ĝi komence apartenis al la Ĉeĥa Reĝlando, poste al la Habsburga Imperio kaj en 1742 – kiel parto de Silezio – parto de Prusio.
La traktato de Versailles en 1919 deklaris, ke pri la urbo devas decidi popola referendumo. La voĉdonado okazis la 20-an de marto 1921 kaj la urbo voĉdonis por Germanio, dum la provinco al Pollando. En junio de 1921 alvenis en la urbo anglaj tankoj, ĉar okazis armilaj bataloj inter germanaj kaj polaj libertrupoj. Gliwice kaj Zabrze venis provizore sub francan administradon. Laŭ decido de Ligo de Popoloj (oktobro de 1921), Gliwice estis donata al la vejmara Germanio. La urbo iĝis grava centro de supra Silezio, dum la oficiala centro iĝis Opole. La germanoj forte apogis la urbon kaj la regiono por halti la formigradon de la germanoj kaj evoluigi la gravan apudliman regionon. Gliwice tiel iĝis plej granda urbo de la regiono.
Tie okazis la fifama provoka atako fare de nazioj, la 31-an de aŭgusto 1939, kontraŭ la radiostacio de Gliwice. Tio estis la preteksto por ataki Pollandon. Dum la milito, la loka industrio laboris por la germana armeo. En Gliwice funkciis 4 subkoncentrejoj de Aŭŝvico, donante malmultekostajn laboristojn. La Ruĝa Armeo okupis la urbon la 24-an de januaro 1945.
Post la dua mondmilito, Gliwice venis al Pollando.
Ekonomio[redakti | redakti fonton]
Gliwice situas apud la fervoja linio Krakovo–Vroclavo. Ĝi estas malpez-industria centro de la regiono, la ferfandejo fondiĝis en 1794, la koksiga uzino en 1798. La fandejo famiĝis pro specifaj gisaĵoj. Gravas ankaŭ la kemia kaj nutraĵ-prilabora industrio de la urbo.
La urbo havas grand-trafikan havenon ĉe bardo de la kanalo de Gliwice, kiu estas la plej granda ŝipebla interna haveno de Pollando. Oni transportas tra ĝi kaj la Odro al direkto de la Balta maro.
La Teknika Universitato de la urbo fondiĝis en 1945.
Vidindaĵoj[redakti | redakti fonton]
Memordomo pri suprasilezia judaro
Partneraj urboj[redakti | redakti fonton]
Esperanto-movado[redakti | redakti fonton]
En 1909 post longaj preparaj laboroj sukcesis al s-ro A. Skorupa, instruadi 10 personojn en Esperanto. Post la kurso ili decidis fondon de grupo, kiu havos la unuan oficilalan kunvenon komence de majo. S-ro Skorupa provizore prezidis la grupon. La grupo definitive elektis estraron, S-ro A. Skorupa estis prezidanto. Kunvenoj okazis ĉiulunde en Hotelo „Victoria”. La esperanta sekcio de la stenografista societo „Stolze-Schrey” apartiĝis kaj fariĝis memstara grupo.
La 17-an de julio 1910 okazis tie kunveno de esperantistoj el Gleiwitz, Leobschütz kaj Kattowitz, por priparoli rimedojn de komuna propagando en Supra Silezio, kie pro malfavoraj politikaj cirkonstancoj Esperanto nur malrapide prosperis. Tamen ŝajnis naskiĝi pli da intereso por la afero precipe danke al la intensa propagando de d-ro Lazarek el Zabrze. Ĉar dum la propagando ofte estas sentita malagrable la manko de adresaro de germanaj esperantistoj, oni proponis la kreon de tiea libro al la kongreso en Augsburg. Post parolado de Pjetschka kurso estis malfermita. La tiea grupo, fondita de s-ro A. Skorupa (nun en Berlino), denove ekvivis. S-ro Pjetschka fariĝis prezidanto, f-ino Bronner, sekretariino kaj Hans Śliwka, kasisto. Kunvenoj okazis en Café Kaiserkrone. En 1911 la loka grupo aranĝis kelkajn kursojn.
En 1912 okaziĝis du kursoj. Loka Esperanto-unuiĝo havis la 11-an de januaro 1913 sian ĉefkunvenon, senpaga provleciono estis aranĝita la 23-an de januaro. La 3-an de majo la grupo festis sian fondiĝfeston en la salono de Kaiserhof. Post prologo Esperanta sekvis la festparolado de la prezidanto kaj poste komenciĝis longa vico de diversspecaj kantoj, parte prezentataj de f-ino M. Richter el Beuthen, operkantisto Bronder de la urba teatro en Krefeld kaj basisto Hamburger el Gleiwitz. Komunaj kantoj zorgis pri amuzado, danco finis la belan feston. Loka Grupo de Germana Esperanto-Asocio la 4-an de oktobro 1913 aranĝis gajan vesperon, en kiu ankaŭ seriozeco en formo de propaganda parolado de s-ro Bluschke el Königshütte ne mankis. La balo tre amuzis la multnombrajn ĉeestantojn. La 6-an de oktobro kurso komenciĝis per senpaga provleciono. Supersilezia Esperanto-Ligo la 7-an de decembro 1913 havis sian membrokunvenon en Gleiwitz. Post ekzameno, en kiu partoprenis kaj sukcesis 2 Gleiwitz-anoj, komenciĝis je la 630 posttagmeze la multnombre vizitata kunveno, kiun prezidis Max Fleischer el Beuthen.
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Hejmpaĝo de la surloka Esperanto-klubo
Urba Oficejo en Gliwice
Urba Oficejo en Gliwice – BIP
Gliwice – sferaj panoramoj
Gliwice en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Gliwice en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas ĝermo pri Pollando.
Helpu al Vikipedio plilongigi ĝin. Se jam ekzistas alilingva samtema artikolo pli disvolvita, traduku kaj aldonu el ĝi (menciante la fonton).
Urboj de Silezio (provinco de Pollando)
Urboj de Pollando laŭ alfabeto
Nenombraj signifoj de nombraj parametroj
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 08:44, 27 nov. 2018.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco