eo eo eo eo eo eo en eo eo it eo eo eo eo eo es eo es eo es eo eo en pt ceb eo en en eo eo eo eo eo eo fr eo pt eo eo it eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en en en en eo eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo ru eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl ar az ku ru sv bg bo br ca id it hbs_lat cy da de el en es et eu fa fi nn fr de lt gn ku he hbs_lat hu hy it id ast es is it bn ja ka kk fi ko it it lt lv en ml be ms ceb nl nb nb es nl fr pl pnb ps pt ro ru jbo sv hbs_lat en sk sl sq hbs_lat sv ta te th ceb tr oc fy uz vi pl zh zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Troveblo de fosilioj: Frua Plioceno - Nun
Grandeco kompare kun tiu de meza homo
Vivareo de Granda Orcino (IUCN)[2]
v • d • r
La granda orcino (Orcinus orca) aŭ orko[3], konata ankaŭ sub la nomo „murda ceto", estas cetaco. Ĝi apartenas al subfamilio orcinenoj (Orcininae), al kiu apartenas ankaŭ la malgranda orcino (Pseudorca crassidens).
Proprecoj[redakti | redakti fonton]
Masklaj orcinoj povas longi ĝis 10 m kaj pezi ĝis 9 tunojn. La femalaj orcinoj longas 8,5 m kaj pezas 5,5 tunojn. Kun tiuj dimensioj, orcino estas la plej granda specio de la delfenoj. Ĝi havas grandan dorsan naĝilon, kiu longas ĉe maskloj ĝis 1,8 m. La kaposupro, brustaj, dorsaj kaj vostaj naĝiloj estas nigraj, la gorĝo kaj la ventro estas blanka. La flankoj kaj la dorso estas nigra kun escepto de blanka, ovala makulo super kaj malantaŭ la okuloj kaj unu varia „setlo" mlantaŭ la granda dorsa naĝilo. Tiu "selo" kaj la formo de la dorsa naĝilo servas la cetesplorojn kaj la identigon de la unuopaj cetoj.
Disvastiĝo[redakti | redakti fonton]
Ili troviĝas dismare, sed plej ofte en la akvoj de la arkto kaj antarkto. Ili preferas la bordoproksimajn akvojn kaj golfetojn. La granda orcino aperas eĉ ĉe la eŭropaj atlantikaj bordoj, precipe en la heringriĉaj akvoj ĉirkaŭ Islando kaj Norvegio. Aliloke ili troveblas nur escepte.
orcino en la arkto
Vivo[redakti | redakti fonton]
Orcinoj povas estis subakve 15 minutojn kaj naĝi kun rapido de 45 km/h. Ili nutrado konsistas ĉefe el kalmaroj, birdoj, fokoj kaj fiŝoj same kiel aliaj delfenoj kaj cetacoj, kiel ekz. blua ceto, sed ĝi ĉasas eĉ ŝarkojn, kiujn ĝi murdas per specifa ĉastekniko. Eĉ la blanka ŝarko apartenas al siaj predobestoj.
La orcino apartenas al la plej inteligentaj maraj rabantoj. Ĝi ĉasa plej ofte en asocio kaj specialiĝas diverse:
la orcinoj de Sud-Ameriko, ĵetas sin dum ĉasado je fokoj eĉ sur strando.
en Islando ĉasas ĝi la haringojn per vosta naĝilo, frapante ilin per tio je senkonscia. tiam ĝi manĝas ili en ripozo.
en Kanado ĉasa la cetoj plej ofte salmojn, insidante en rivera buŝo.
Oni pruvis, ke la orcinaj hordoj kaptas eĉ buan balenon. Pro tio ono evoluis specifan taktikon. Kelkaj bestoj mordas la predotan ceton ĉe la vosta naĝilo por bari la fornaĝon, dume aliaj mordas ĉe la akpo kaj la okulproksimo tiel malhelpinte la subakviĝon.
La femala orcino (orcinino) naskas en ĉiu 4-a ĝis 5-a jaro post gravedeco de 15-16 monatoj. La orcinoj vivas en asocioj (lernejoj), kiujn gvidas pli maljuna orcinino. La orcinidoj restas eĉ post plenkreskiĝo ĉe la familio. Tiu formo de matriarkeco estis pli frue nekonata ĉe predantantaj bestoj vivantaj plej ofte en haremoj. Oni malkovris la aferon en la 1970-aj jaroj.
La fiŝvorantaj orcinaj grupoj (ĝis 100 kaj pli da bestoj) estas plej ofte pli grandaj ol tiuj rocinaj grupoj, kiuj manĝas aliajn marajn mamulojn (malpli ol 10).
La ina orcino povas vivi averaĝe 50 jarojn (malofte eĉ 80) dume viraj bestoj havas la vivdaŭron de 30 jaroj (malofte ĝis 50).
Orcinoj kaj homoj[redakti | redakti fonton]
Nomon kiel „murda ceto" aŭ „murda delfeno aŭ baleno", ricevis ĝi pro la atakoj kontraŭ la mamuloj, ĉefe balenoj. Neniam okazas, ke orcino kaptas, murdas homojn; formordas piedojn, krurojn, krom en la kaptiteco.
La orcinoj neniam estis celo de fiŝkaptado (nur Sovetunio ĉasis ilin en la 1960-aj jaroj por furaĝo, por la felobestaj bienoj). La homo rigardis ĝin ĉima kiel rivalon. En la 1950-aj jaroj, la islanda registaro eĉ petis helpon de Usono por ekstermi ĉiujn orcinojn en la proksimaj akvoj.
La besto aperas ekde al 1960-aj jaroj en la delfinarioj. Orcino aperis en la usona filmo Free Willy (liberigu vilion) kiel Keiko. Tiu filmo donis al li ioman pozitivan reputacion.
Referencoj[redakti | redakti fonton]
↑ Taylor kaj aliaj (2008). Orcinus orca. Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj. Versio 2015.2. Internacia Unio por la Konservo de Naturo. Elŝutita 30-an de aŭgusto 2015. Antaŭ 2008 IUCN donis al tiu specio statuson "LR/cd" (dependa je protektado)
↑ IUCN 2015.2 donas mapon de ĉiuj maroj kie orcinoj verŝajne povas enesti, atentigante ke parto de tiu areo ne baziĝas sur observoj. La vivareo ŝajne estas pli vasta ol kiom oni supozis antaŭ kelkaj jaroj.
↑ Laŭ NPIV, paĝo 822
Literaturo[redakti | redakti fonton]
John Ford, Graeme Ellis, Kenneth Balcomb: Killer Whales. University of Washington Press, 2000 ISBN 0-295-97958-5
Erich Hoyt: Orca - The Whale Called Killer. Firefly Books, 1990, ISBN 0-920656-25-0
Peter Knudtson: Orca - Visions Of The Killer Whale. Sierra Club Books, 1996, ISBN 0-87156-906-X
Alexandra Morton: Listening To Whales. Ballantine Books, 2002, ISBN 0-345-43794-2
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Ĉi tiu artikolo legita ĉe traduki.de aŭ YouTube
Granda orcino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Granda orcino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Granda orcino en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 15:31, 1 mar. 2017.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj