eo cs eo eo eo eo eo eo eo hbs_lat pt eo eo eo eo eo eo en es nl nl nl nl nl eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo tr fr eo pt it eo eo en eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr fi eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl ar az ku ru sv bg br ca it hbs_lat da de el en es et eu fa fi nn fr da de ja lt he hbs_lat hu hy id is it ja fr jv ko it lb it lo lt lv en ml mr ms es my nds nb nb nl pl pnb pt ro ru jbo hbs_lat si en sk hbs_lat nl sv ta th ceb tr fy ur uz vi he da zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Kosmopramo (aŭ kosma navedo, angle: Space Shuttle) estas plurfoje uzebla kosmoveturilo disvolvita de la usona kosmo-agentejo NASA. Ĝi kapablas transporti sep homojn kaj ŝarĝon de 25 tunoj (lanĉe) kaj 15 tunoj revene.
Kosmopramo estas lanĉata de raketo, sed alteriĝas simile al aviadilo. Ĝiaj nomoj distingas ĝin de kosmoŝipoj, kiuj ordinare uzeblas nur unufoje. Tio havas du kialojn:
kosmoŝipo konsistigas nur etan parton de la raketa instalaĵo lanĉita; preskaŭ ne valoras reuzi ĝin;
kosmoŝipo ordinare ĉe sia refalo al tero aŭ akvo difektiĝas tiom, ke ne eblas reuzi ĝin.
Nun ekzistas nur unu serio de kosmopramoj, konstruita de NASA. ESA havas planojn pri propra kosmopramo Hermes, kiu flugos ankaŭ senhome. Sovetio en la 1980-aj jaroj konstruis kosmopramon kun la nomo Buran', kiu en 1988 faris unu solan senhoman flugon. En 1993 la programo estis ĉesigita.
Kosmopramo Discovery en oktobro 2000
1 La konstruitaj kosmopramoj de NASA
La konstruitaj kosmopramoj de NASA[redakti | redakti fonton]
NASA entute konstruigis 7 diversajn kosmopramojn. Temas pri:
Challenger (STA 99 / OV 99)
Challenger pereis 73 sekundojn post ekflugo la 28-an de januaro 1986. Columbia – pereis dum alteriĝa manovro eniĝante la atmosferon la 1-an de februaro 2003.
Post la dua katastrofo la agentejo NASA provizore ĉesigis flugojn per kosmopramoj. La sekva flugo, nomata STS-114, estis planita por la 15-a de majo 2005, sed okazis nur je la 26-a de julio.
Ĉar la akcidenton de Columbia probable kaŭzis difekta kahelo en la kontraŭvarma ŝildo, NASA ordonis de-eksteran inspekton (en orbito) antaŭ ĉiu reveno. Ĉar tia inspekto estas taŭge farebla nur dum restado ĉe la Internacia Kosmostacio (ISS), ĉiuj estontaj flugoj almenaŭ tuŝos la stacion.
Ĉar ankaŭ dum la lanĉo en julio 2005 plasta peco derompiĝis de la lanĉaj raketoj kaj trafis la navedon, NASA anoncis denovan ĉesigon de ĉiuj flugoj ĝis esploro de la kaŭzo.
La kosmopramoj faris en la kosmo multe da utila laboro. Estis lanĉitaj multaj satelitoj, centoj da kosmonaŭtoj flugis tien kaj reen, ili vizitadis la kosmajn enorbitajn staciojn MIR kaj ISS, ili flugis entute 1 032 tagojn, t. e. 24 770 flug-horojn.
La nomo(j)[redakti | redakti fonton]
La kutima usona vorto por ĝia ĉefa kosmo-aviadilo, shuttle (navedo), aludas ĝian kapablon plurfoje iri eksterteren kaj reveni. La originala koncepto por la navedo estas ke ĝi flugus inter tero kaj kosmo ĉiuduasemajne, tamen en praktiko pasas kelkaj monatoj inter flugoj. Aliaj lingvoj parte prenis tiun vorton sentraduke, aliaj tradukis ĝin, aliaj parolas pri "spaca pramo" aŭ eĉ "spaca omnibuso"; la ĉeĥa lingvo uzas la vorton raketoplán, en kiu la vortparto "-plan-" devenas de la franca verbo planer (gliti, ŝvebi). En la portugala lingvo oni nomas ĝin vaivem espacial, laŭlitere kosma iras-revenas. Laŭ la tradicia uzado de Esperanto la vorto kosmo pli indas ol la ambigua vorto spaca (kiu povus signifi grandan areon, volumenon, aŭ ion similan), kaj la reta fakvortaro de la Astronomia Esperanto-Klubo (AEKo) rekomendas la terminon kosmopramo.
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Astronomia Vortaro de la AEKo
Kosmopramo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Kosmopramo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Kosmopramo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Kosmopramo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 18:36, 3 nov. 2015.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj