eo eu eo en eo io es eo eo eo eo it en eo hbs_lat nl eo eo tr ms id eo eo pt eu tr eo pt es de fi eo eo es pl eo eo pt it en en eo en en en en en en en en en en en en zh en en it eo en en en en en en en en en en en en eu en en en en en en en en en en en en en en en en pl eo pl fi pl en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en fr en en en en id pl th pl en en en en en en en en en en en en en en en en en en eu en en en en en en en en en en en en en en en en en gd hu en hbs_lat fr en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en eo eo eo eo eo eo eu eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo eo io lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo as az bg bn bpy hbs_lat da en eu fa fi fr gu hi id it ja jv km ko it lo lt lv en mr ne ne nl nb pa pl pnb pt ru sa jbo en sd hbs_lat en sk hbs_lat sv ta th tr tyv fy ur uz vi zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Vidu la ŝablonon kun komentoj
Tripitako alivorte tri korboj estas unu el pluraj kolektoj de kanonaj tekstoj de la Budhismo.
Versioj[redakti | redakti fonton]
La palia Tripitako (palie Tipitaka), sankta por la theravada skolo,
La sanskrita Tripitako (sanskrite Tripitaka), pli malfrua (la Budho mem evitis uzi la sanskritan lingvon de kleruloj, kaj prefere uzis la lingvojn de la popolo) kaj antaŭ longe malaperintan, sed antaŭ tio bazo de:
La ĉina Tripitako, kaj
La tibeta Tripitako (tibete Kanjur).
La tripitakoj 2-4 estas sanktaj por la mahajana skolo, 4 ankaŭ por la vaĝrajana.
Partoj[redakti | redakti fonton]
La palia Tripitako konsistas el tri korboj (pitaka) aŭ partoj.
Vinaya-pitaka - la korbo de disciplino, kiu enhavas - krom bibliografio pri la Budho - ĉefe la regulojn pri la vivo de bhikŝuoj kaj bhikŝuinoj, tio estas budhismaj gemonaĥoj.
Sutta-pitaka - korbo de la sutroj, kiu enhavas la la paroladojn de la Budho kaj de liaj ĉefaj personaj disĉiploj en la formo de konversacioj, sed ankaŭ kiel aforismoj, poemoj kaj komentoj.
Abhidhamma-pitaka - la korbo de la dharmokomentoj, kiu enhavas detalan analizon de la budhisma psikologio, verkita en seka stilo sen la literaturaj ornamoj de la du unuaj korboj.
La sutrokorbo siavice konsistas el kvin ĉefaj partoj:
La kolekto de longaj sutroj (Dîgha-nikâya), entute 34.
La kolekto de mezlongaj sutroj (Majjhima-nikâya), entute 152.
La kolekto de grupigitaj sutroj (Samyutta-nikâya), entute 2889 malpli longaj tekstoj, laŭteme aranĝitaj en 56 subkolektojn.
La kolekto de numeritaj sutroj (Anguttara-nikâya), entute almenaŭ 2308, aranĝitaj en 11 subkolektojn, el kiuj la unua temas pri aferoj de kiuj ekzistas nur unu en ĉiu kategorio, la dua pri aferoj de kiuj ekzistas du en ĉiu kategorio, kaj tiel plu.
La kolekto de mallongaj sutroj (Khuddaka-nikâya), malpli kohera aro de pli memstaraj tekstoj, el kiuj la plej fama estas la Dharmo-pado (Dhammapada).
Deveno kaj historio[redakti | redakti fonton]
La tutaĵo - ampleksa kiel pli-malpli 11 biblioj - originis kiel literaturo buŝa. Laŭ la klasika tradicio, oni recitis, redaktis kaj parkerigis ĝin dum pluraj sinsekvaj koncilioj (palie sangâyana), el kiuj la unua okazis baldaŭ post la morto de la Budho, la dua cent jarojn poste kaj la tria dum la tempo de la imperiestro Aŝoko. Tiuj tri okazis en Hindio, kaj la tria fine aldonis la lastan parton de Abhidhammapitaka. Dum la kvara koncilio, en Cejlono en la unua jarcento antaŭ Kristo, oni fine fiksis la tekston ankaŭ skribe, sur palmfolioj. Du pluaj koncilioj okazis en moderna tempo en Birmo: la kvina en Mandalajo en 1870, kaj la sesa en Ranguno en 1956.
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 23:50, 5 feb. 2019.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco