eo eo eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de et et eo es ja eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl ar az bg bn hbs_lat ca da de en es et fa fi fr hi hbs_lat hu id is ja ka kk ko hu en ms nl nb pt ro ru hbs_lat si en sl hbs_lat la sv ta te en th ceb fy ur uz vi fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Inventita ĉirkaŭ 2500 a.K., ĉifrado ne alvenis al sia ora epoko ĝis la invento de la komputilo en la 20-a jarcento. La plej fortikaj ĉifroj nune estas bazitaj sur grandegaj primoj: estas facile fari novan nombron per multipliko de grandegaj primoj, sed la inverso, faktorigo (= trovo de la primoj, kiuj faris la novan nombron) de tia nombro, estas tre malfacilega, kaj bezonas grandan komputilon. Se la primoj estas sufiĉe grandegaj, la bezonata komputilo estos preter la havebleco de individuo, kompanio aŭ eĉ registaro.
Moderna kriptado konsistas el algoritmo kaj aparta ŝlosilo (angle, encryption key). La ŝlosilo estas la magia nombro kiu, kiam ĝi estas aplikita de la algoritmo (t.e., la komputila programo kiu implementas ĝin), kriptigas aŭ malkriptigas la mesaĝon ĝuste. Ĉiu mesaĝo povas havi alian ŝlosilon, sed la algoritmo samas. Kiam la ŝlosilo estas neintence publikigita aŭ malkovrita far nedezirinda persono, tiam sufiĉas anstataŭigi la ŝlosilon, sed anstataŭigi la algoritmon ne necesas.
Estas du ĉefaj klasoj de ĉifroj: la simetria ĉifro kaj la ĉifro de publika malĉifrilo (speco de nesimetria ĉifro).
Simetria ĉifro uzus unu kaŝan malĉifrilon, kiu povas ĉifri kaj malĉifri mesaĝon. Sed tia ĉifro estas malsekura ĉar oni devas iel sekure komuniki la malĉifrilon sen ĉifro.
Unu solvo estas la ĉifro kun publika malĉifrilo, eltrovita en 1975 de Whitfield Diffie de Stanford. La ĉifro havas du malĉifrilojn, unu kaŝa, unu publika. Mesaĝo ĉifrita per la publika malĉifrilo estas malĉifrebla nur per la kaŝa. Kaj inverse. La kaŝa malĉifrilo ne estas sendata, tial estas tute sekura. Plue, por kalkuli la kaŝan malĉifrilon el la publika, vi devas faktorigi la primojn de grandega nombro, procedo praktike nekomputebla por nombro sufiĉe grandega. Gravas, ke la publikaj malĉifriloj ne estu ŝanĝitaj per atakisto dum la transporto.
La plej popularaj ĉifroj por sendi trans la Interreton estas (Open)PGP kaj SSL. PGP estas normo por sendi dosierojn kaj retpoŝton sekure (kredeble eĉ kontraŭ registaroj) trans la Interreton. PGP kaj SSL uzas kaj nesimetrian kaj simetrian ĉifrojn: La simetria malĉifrilo estas ĉifre sendata kun la publika malĉifrilo tra la reto kaj la datenoj estas ĉifrataj per la simetria malĉifrilo, ĉar simetria ĉifro estas multe pli rapida ol nesimetria ĉifro.
La povo de komputilo donas al civitano la eblecon de fortikega ĉifrado. Kontraŭ la volo de registaroj. Eĉ en la relative liberama Usono, la registaro deziras malpermesi aŭ subfosi fortikegan ĉifradon por civitanoj kaj kompanioj. Sed por ke privateco kaj komerco floru surrete, tiaj ĉifroj estas necesaj, kiel la koverto kaj subskribo estas necesaj en la eksterreta mondo (kaj la sigelo en la antikva mondo).
Deĉifrado estas la malkovro de la signifo de tekstoj skribitaj (formitaj) en nekonataj lingvoj per signoj, simboloj, hieroglifoj aŭ aliforme.
Ĉifroj[redakti | redakti fonton]
Kelkaj ĉefaj kriptigaj algoritmoj estas:
Kelkaj ĉefaj kriptigaj programoj estas:
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 14:36, 30 aŭg. 2017.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj