eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo es eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Popolnombrado - Vikipedio
Averto: Vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via salutnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
{{Sen fontoj|dato = novembro 2012}} '''Popolnombrado''' (aŭ '''censo''') estas ago de la [[ŝtato]], kiam ĉiu [[enloĝanto]] estas [[statistiko|statistike]] priskribita. Popolnombrado temas ne nur pri nombrado de popolo, ĉar la celo estas ne nur koni la nombron de loĝantoj, sed ĉefe ricevi multajn personajn datumojn pri la loĝantoj. La celo de popolnombrado estas kono de la ecoj de la loĝantaro, por ebligi planadon. [[Politiko|Politike]], popolnombrado povas taŭgi por reguligi [[baloto|balotadojn]]. [[ekonomio|Ekonomie]], popolnombrado konigas la ekonomian disvolvon de la lando, la variecon, la bezonon pri [[infrastrukturo]], ktp. Apartan gravecon havas fiskaj motivoj, ĉar popolnombrado helpas en la fiksado de [[imposto]]j. == Organizado == Periodeco de popolnombrado varias laŭ [[lando]]j. Kutimaj periodecoj estas kvin kaj dek [[jaro]]j; en multaj lokoj la reguligoj okazas ĉiujare. Ekzistas pluraj tipoj de popolnombrado: [[agrokulturo|agrokultura]], [[industrio|industria]], [[ekonomio|ekonomia]], pri loĝantaro aŭ pri loĝado. * Avantaĝoj de popolnombradoj ** Informoj el popolnombradoj povas montri datumojn pri diversaj unuoj (ekz. [[urbo]], [[lando]], riĉeco, aktiveco...). ** Informoj utilas kiel referenco por aldonaj statistikoj. ** Ĝi estas la nura procedo utila por scii pri maloftaj okazaĵoj. * Malavantaĝoj de popolnombradoj ** Multekosta procedo, ĉar necesas grandaj homaj, materialaj kaj monaj rimedoj. ** Oni bezonas tre grandan organizaĵon, kiu atingos la tutan regionon, kiun celas la popolnombrado. ** Temporaba kaj malrapida procedo. ** Foje, la informoj estas el pli malalta kvalito ol informoj akiritaj per aliaj procedoj. ** Ekzistas risko ke personaj datumoj el la popolnombrado estos uzataj por alia celo, kio kontraŭus la privatecajn rajtojn de la koncernaj homoj. === Klasoj de loĝant-nombradoj === * '''De fakto''': konsistas el censado de la tuta loĝantaro ''ĉeestanta'' en la studata teritorio. * '''De rajto''': konsistas el censado de la tuta loĝantaro ''rajte loĝanta'' en la studata teritorio (ĉeestantoj aŭ forestantoj). == Historio == === Unuaj popolnombradoj === [[Dosiero:Farao Amasis.JPG|eta|Sub [[faraono]] [[Amasis]] okazis popolnombrado en [[Egiptio]] en [[-570]]]] Popolnombradoj jam delonge ekzistas. * Argiltabuloj montras ke en [[-3800]] okazis popolnombrado en antikva [[Babilono]]. * En [[Egiptio]] statistikaj popolnombradoj okazis jam ĉirkaŭ [[-3050]] en Egiptio. * En [[Ĉinio]] la unua de ni konata popolnombrado okazis en [[-2255]]. * En [[Japanio]] okazis popolnombrado en [[-86]] pri sekso, aĝo kaj profesio. * El la [[antikvo]] estas konataj popolnombradoj el [[Persio]], [[Egiptio]] (en [[-570]] sub [[faraono]] [[Amasis]]), [[Grekio]] kaj [[Israelo]] (sub [[reĝo]] [[Davido]] en [[-1000]]). Tiuj popolnombradoj ofte nombris nur militkapablajn homojn. * En [[Romio]], ekde la [[6-a jarcento a.K.]], okazis ĉiun kvinan jaron popolnombrado pri la enspezoj de la loĝantaro. ''Censoro'' respondecis pri la popolnombrado kaj la kalkulita sumo de imposto de ĉiu loĝanto. === La popolnombrado en la Biblio === [[Dosiero:Soest-Geburt-Christi.jpg|eta|[[Conrad von Soest]]: ''Kristnasko'', [[1404]]]] La [[Kristnasko]]rakonto de la [[Biblio]] komencas per la popolnombrado postulita de la [[romio|romia]] [[imperiestro]] [[Aŭgusto]]. Li ordonis, ke ĉiu revenu al sia naskiĝloko por enlistiĝi en la impostliston. Tial [[Maria]] kaj [[Jozefo]] vojaĝis al [[Betlehemo]], kie naskis poste [[Jesuo]]n [[Kristo]]n. La vereco de la Kristnaskrakonto estas ofte pridubita. [[Luko]] kreas konfuzon, kiam komence de la 2-a ĉapitro en du sinsekvaj frazoj li parolas pri du malsamaj romiaj procedoj, t.e.: # La imperia popolnombrado (''iustrum''), la nombrado de ĉiuj romiaj civitanoj # La provinca popolnombrado, la nombrado de provincloĝantoj, kiuj ne havis la romian civitanecon (''civitas romana'') Ambaŭ okazis en la jaro [[-8]] en la ''„Provincia Syria/Iudaea“''. La provinca popolnombrado sub [[Publius Sulpicius Quirinius]] okazis do samtempe kun la imperia popolnombrado postulita de la imperiestro Aŭgusto. Tiu lasta temis nur pri romiaj civitanoj, do ne Jozefo, ĉar se li estintus romia civitano, [[Pontio Pilato]] ne rajtintus krucumi lian filon. 13 jarojn poste, en la jaro [[6]], la imperiestro Aŭgusto sendis duan fojon Publius Sulpicius Quirinius en la provincon ''Syria'', kiu estis ĵus kunigita kun la reĝlando Judio, por tie interalie organizi popolnombradon. La impostdeklaroj de la provincloĝantoj verŝajne ĉiam estis faritaj sur ĉie sama formularo. En la jaro [[1961]] oni retrovis tian formularon el la jaro [[127]] en [[kaverno]] okcidente de la [[Morta Maro]]. Tiam la loĝantoj devis vojaĝi al siaj naskiĝlokoj por transdoni la impostformularon al la romia oficisto. Tial verŝajnas, ke pro la provinca popolnombrado ankaŭ Maria kaj Jozefo vojaĝis al la 148&nbsp;km fora Betlehemo, ĉar nur tiel persone ili povis deklari ekzemple hereditan grundon. === Mezepokaj popolnombradoj === [[Dosiero:Delsenbach-Brücke über die Pegnitz.jpg|eta|En [[Nurenbergo]] okazis popolnombrado en la jaro [[1449]]]] Dum la [[7-a jarcento]] sub la [[dinastio Tang]] okazis popolnombradoj en [[Ĉinio]]. La supervivo de kamparanoj kaj do la socia paco estis certigita de impostleĝoj (619) kaj aldonaj ordonoj (624). Oni tiel transdonis al la kamparanoj kampojn, kiujn ili konservis kaj prilaboris dum sia tuta vivo. La bazo por la divido de la kampoj estis popolnombradoj, kiuj atentis pri la aĝo, kaj katastrosistemo por taksi kaj dividi la kampojn. Post la [[batalo de Hastings]] en la jaro [[1066]] [[Vilhelmo la 1-a (Anglio)|Vilhelmo la 1-a]] de [[Anglio]] ordonis popolnombradon. La datumoj de la popolnombrado farita en [[1086]] estis publikigitaj en la [[Domesday Book]] (libro de la lasta juĝo). En [[Eŭropo]] okazis nur malmultaj popolnombradoj dum la [[mezepoko]]. Datumoj ofte estis malprecizaj. Ankoraŭ en la jaro [[1753]] la [[Brita Parlamento]] rifuzis popolnombradon, ĉar ĝi montrus al la malamikoj "la malfortojn de Britio". Deputito akcentis, ke ŝajnis strange al li, "ke ekzistas homoj, kiuj estas tiel impertinentaj kaj senhontaj" por proponi tiaĵon. En [[Mezeŭropo]] unue urboj, kiel ekzemple [[Nurenbergo]] en la jaro [[1449]], provis okazigi popolnombradojn. Dum postaj landaj popolnombradoj oni nombris la nombron de "fajrejoj" (fakte hejmoj) kaj kalkulis la nombron de loĝantoj obligante la nombron de fajrejoj per meza "nombro de loĝantoj por unu fajrejo". Grave por nombri la popolon estis ankaŭ preĝejaj notoj. Tiel la [[pastro]]j devis havi librojn pri "animoj" (latine „liber status animarum“). Iuj landoj pli interesiĝis pri tiaj datumoj, tiel [[Svedio]] havis detalajn datumojn en la [[17-a jarcento]]. En kelkaj eŭropaj landoj, kiel [[Francio]], [[Hispanio]] kaj [[Italio]] fontoj ekzistas el la [[14-a jarcento|14-a]] aŭ ''15-a jarcento''. === Internacia kongreso en Sankt-Peterburgo, 1872 === [[Dosiero:Stpeteskyline.jpg|eta|dekstra|240px|[[Sankt-Peterburgo]], kongresejo de la internacia statistika kongreso en [[1872]]]] La internacia statistika kongreso, kiu okazis en [[1872]] en tiama rusia ĉefurbo [[Sankt-Peterburgo]], konsilis pridemandi dum ĉiu popolnombrado la aron de jenaj datumoj: * persona kaj familia nomo * sekso * aĝo * rilato al familiestro * civila stato * profesio aŭ okupo * religio * kutime parolita lingvo * rego de legado kaj skribado * deveno, naskiĝloko kaj ŝtataneco * loĝloko, kaj ĉu temas pri daŭra aŭ portempa ĉeesto aŭ foresto dum la popolnombrado * blindeco, muteco, mensmalsano ka. Ankaŭ hodiaŭ tiuj datumoj estas kutima bazo de ĉiu popolnombrado. == Popolnombrado en diversaj landoj == === Alĝerio === En [[Alĝerio]] popolnombradoj pri loĝantoj kaj loĝejoj okazis en [[1967]], [[1977]], [[1987]] kaj [[1997]]. === Argentino === En [[Argentino]] popolnombradoj estis organizitaj en [[1932]], [[1960]], [[1980]] kaj [[2001]]. Vidu artikolon [[Censo de Argentino]]. === Aŭstrio === En [[Aŭstrio]] popolnombradoj estas faritaj de ''Statistik Austria'' ĉiuj dek jaroj. La lasta popolnombrado okazis en [[2001]]. === Brazilo === En [[Brazilo]], la responda organo pri la popolnombradoj estas [[IBGE]] (Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko), ekde [[1936]], kiam la instituto estis kreita. Ĝi realigas meze ĉiudekjare demografian popolnombradon. La unua popolnombrado estis realigita en [[1872]], sekve en la jaroj [[1890]], [[1900]] kaj [[1920]]. La brazilaj popolnombradoj estas planitaj en la jaroj kun fina [[nulo]]. Tiele, la laste farita popolnombrado en Brazilo okazis en [[2000]], la sekva okazos ĉirkaŭ la jaro [[2010]]. Inter du demografiaj popolnombradoj oni realigas ''nombradon de loĝantaro'', tamen, pro budĝetaj kaj financaj kialoj, la en [[2005]] planita nombrado konkretiĝis nur en [[2007]] (inter Aprilo kaj Aŭgusto de tiu jaro). === Francio === En [[Francio]] popolnombradoj estas organizitaj de [[INSEE]]. Ĝis [[1790]] oni nombris hejmojn ("foyer" laŭvorte= fajrejo, kameno). Por ricevi proksimuman nombron de loĝantoj oni obligis la nombron de hejmoj per 5, tiel 34 hejmoj signifis do ĉirkaŭ 170 loĝantoj. Antaŭ la [[franca revolucio]] popolnombradoj estis maloftaj, oni konas tiujn de [[1709]] kaj [[1760]]. De [[1801]] ĝis [[1946]] popolnombradoj estis regule organizitaj ĉiujn kvinan jaron (krom dum militoj). Pro tro alta kosto oni provis pligrandigi la tempon inter du popolnombradoj, tiel la du lastaj kompletaj popolnombradoj okazis en [[1990]] kaj [[1999]]. Tamen pro la rapida demografia ŝanĝiĝo, la periodo estis taksita tro granda kaj ekde la [[1-a de januaro]] [[2004]] oni enkondukis konstantan popolnombradon. === Germanio === En [[Germanio]] de [[1834]] ĝis [[1867]] la [[dogano|doganservoj]] organizis ĉiun trian jaron popolnombradon, ĉar la enspezoj estis dividitaj laŭ nombro de loĝantoj. Poste okazis popolnombrado en [[1871]] kaj de [[1875]] ĝis [[1910]] ĉiun kvinan jaron. Pro la militoj postaj popolnombradoj ne okazis regule: [[1916]], [[1917]], [[1919]], [[1925]], [[1933]] kaj [[1939]]. === Hispanio === Pri la popolnombrado en [[Hispanio]] zorgas la ''Instituto Nacional de Estadística'' (Nacia Instituto de Statistiko, INE) ĉiun dekan jaron. La lastan oni organizis en 2001. La unuan popolnombradon de la modernaj tempoj organizis en 1768 la [[Grafo de Aranda]], ministro de la reĝo [[Karolo la 3-a (Hispanio)|Karolo la 3-a]]. === Italio === En [[Italio]] la unua popolnombrado estis organizita en [[1861]] post unueco de Italio. Ekde 1861 estas organizita 14 popolnombradoj, kun kadenco ĉiu dek jaroj. De kelkaj jardekoj en Italio la popolnombradoj estas organizata de [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]. La lasta popolnombrado estas organizita en [[2001]]. === Japanio === En [[Japanio]], popolnombradon (国勢調査 [kokusei ĉōsa]; lit. la enketo pri la stato de ŝtato ) regulis la juro pri statistiko (la 18-a juro de 22-a jaro de Showa (1947) ). La juro regulas ke la popolnombrado devas okazi je [[1-a de oktobro]] en ĉiuj 5 jaroj. La grand-skala enketo (大規模調査 [daikibo ĉōsa]) kiu enketas pri 22 temoj ,okazas en ĉiuj dek jaroj, kaj la simpla enketo (簡易調査 [kan-i ĉōsa]) kiu enketas pri 17 temoj, okazas 5 jarojn post la grand-skala enketo. La unua popolnombrado okazis en [[1920]]. === Usono === En [[Usono]] la popolnombrado troviĝas en la baza leĝaro ([[konstitucio]]) kiel okazigenda en ĉiu deka [[jaro]], kaj tiel oni faras en tiu lando jam ekde [[1790]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.archives.gov/genealogy/census/ Popolnombrado ĉe U.S. National Archives] * [http://www.censusscope.org CensusScope: datumoj, mapoj, bildoj, ... pri usonaj popolnombradoj] * [http://www.census-online.com Ligiloj al popolnombradoj pri Usono, Britio kaj Kanado] * [http://www.histpop.org Online Historical Population Reports Project (OHPR)] * [http://statbel.fgov.be/census/links_en.asp Ligiloj al oficialaj ttt-ejoj de multaj naciaj popolnombradoj] [[Kategorio:Statistiko]] [[Kategorio:Demografio]] [[Kategorio:Geografio]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi | Helpo pri redaktado (en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:ArtikolaMesaĝokesto (vidi fontkodon) (protektita)
Ĉi tiu paĝo estas membro de 2 kaŝitaj kategorioj:
Kategorio:Senfontaj artikoloj ekde novembro 2012
Kategorio:Senfontaj artikoloj pri nekonata temo
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj