eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo de eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv eo ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Kirurgio - Vikipedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
La stabila versio estis patrolita je 3 aŭg. 2016. Estas 2 kontrolendaj ŝanĝoj.
Averto: vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via uzantnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
[[Dosiero:Blinddarm-01.jpg|eta]] '''Kirurgio''' aŭ '''ĥirurgio''' estas nocio el pragreka termino ''cheirourgia'', estiĝinta el kombino de vortoj ''cheir'' (mano) kaj ''ergein'' (labori) (laŭvorte do „manlaboro“). Tio estas kuracfako, kiu kuracas [[malsano]]jn kaj [[lezo]]jn operacie permana kaj perinstrumenta flegado. Profesiuloj de kirurgio nomiĝas „kirurgoj“ aŭ „ĥirurgoj“. Kirurgio estas terapia procedo kiu supozas la eniron en la internon de la organismo per traborado aŭ incizado de la haŭto. == Aliaj signifoj == "Ĥirurgio" povas esti loko, kie okazas kirurgiaj laboroj aŭ simple laborejo de kuracisto – kirurgo, sed regule ni markas tiel ĉi kirurgiejon kiel tutaĵon. En brita angla lingvo nocio „kirurgio“ („surgery“) markas ankaŭ regulan tempon destinita de parlamentano por renkontiĝo kun siaj balotintoj kaj por diskuti pri iliaj interesoj. == Historio de ĥirurgio == La plej malnova ĥirurgia ago estas evidente la [[trepano]]. La plej malnova konata trovitaĵo de trepanita [[kranio]] el regiono de [[Kievo]] en [[Ukrainio]] estas datita en la tempon de 7300 – 6220 a. K. Sed en la ĝusta signifo de la vorto kirurgio evoluis unuafoje en la malnova [[Egipto]]. Trovaĵo de malsupra [[makzelo]] kun du aperturoj sub radikoj de la unua [[Vangodento#Molaro|molaro]], datita proksimume en la jaron 2750 a. K., montras celitan drenaĵon de abscesita [[dento]]. La t.n. [[papiruso de Edwin Smith]], datita ĉirkaŭ la jaro 1600 a. K., estas la plej malnova konata kirurgia teksto. Ĝi enhavas ankaŭ informojn, dateblaj reen ĝis la jaro 3000 a.K. Temas pri malnovegipta lernolibro de kirurgio, priskribanta ĝisdetale diagnozon, kuracadon kaj prognozon ĉe vico da malsaniĝoj. "Susrutha" (ĉirkaŭ 400 a.K.), ankaŭ transskribata kiel „Susruta“ aŭ „Sushrutha“, prezentas signifan staturon en la historio de ĥirurgio. Li vivis, instruis kaj praktikis ĥirurgion sur bordoj de [[Gango]] (Ganges) en lokoj de hodiaŭa [[Varanasio]] en nordokcidenta [[Hindio]]. Por siaj multnombraj kaj principaj kontribuoj al la ĥirurgia scienco li estas ankaŭ markata kiel "patro de ĥirurgio". Konoj pri tiu ĉi kirurgo estas fonditaj precipe en liaj laboroj, enhavantaj en volumoj nomataj komplekse "Susrutha Samhita". Eĉ kiam ĥirurgoj estas nun konsiderataj kiel kuracistoj – [[specialisto]]j, la profesio de ĥirurgo kaj kuracisto havas diversajn historiajn radikojn. Ŝlosilon al tiu ĉi ĝistempa sekcio de kirurgio de la cetera medicino estas bezone serĉi jam en malnovepoko en malnovgreka kaj romia medicino. Ekz. ĵuro de [[Hipokrato]] avertas kuracistojn antaŭ praktikigado de kirurgio (precipe ĥirurgio por leĝerigo de renkalkulusoj, kion estis farontaj specializigitaj metiistoj. En periodo de mezepoko estis praktika (t. e. permana, perinstrumenta) medicino praktikata precipe de tonsuristoj kaj vundokuracistoj, do de metiaj profesioj, kaj eĉ en la tempo, kiam kuracistoj jam akiris universitatan klerecon. Sed tiuj ĉi kuracistoj estis celitaj sole por klopodo pri diagnozigado de malsanoj laŭ tiama grado de ekkono kaj preskribo de apartenantaj medikamentoj, praktikan ĥirurgion tiamaj kuracistoj konsideris kiel substandardan laboron. La unuaj veraj kirurgoj fariĝis vundokuracistoj el mulnombraj [[milito]]j, kiuj estis rolintaj en tiama [[Eŭropo]]. Nomo de [[Ambrois PARÉ]] ([[1510]] – [[1590]]), viro fariĝinta ia renoviganto de la gloro de kirurgio el la tempoj de malnovepoko, estas inter la nomoj. Tiu ĉi vundokuracisto, kiu poste fariĝis reĝa vundokuracisto de francaj reĝoj Karolo la 9-a kaj Henriko la 3-a, akiris famecon precipe pro remalkovro de malnovegipta metodo de subnodado de sangantaj angioj ĉe amputitaj ekstremaĵoj, per kiu li anstataŭis treege dolorigan bruligadon de vundo per arda [[oleo]] aŭ flamo, kaŭzanta ofte pli grandan doloron kaj ŝokon ĉe vunditoj ol la propra vundo. Paré prilaboris ankaŭ kuracadon de vico da pluaj vundoj, li verkis pri siaj spertoj kelke da volumenoj, kiuj siatempe vekigis skandalojn inter kuracistoj, ofenditaj pro la kuraĝo de vundokuracisto prezenti siajn spertojn per sciencista metodo eĉ en terenoj, kiujn tiamaj kuracistoj konsideris kiel sia suverena teritorio. Certan evoluon de milita ĥirurgio signifis sendispute militoj de [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]], kiel ajn ankaŭ en tiu ĉi tempo validis, ke ĉefa metodo de la milita kirurgio restis [[amputo]] de trafita ekstremaĵo. Certa pruvo de tiu ĉi fazo de la evoluo de kirurgio el la tempo antaŭ enkonduko de [[anestezo]] kaj [[asepso|asepsa]] kirurgio estas la t. n. '''Muzeo de Malnova operaciejo''' en [[Londono]] en [[Southwark]] en subtegmentejo de preĝejo de sankta Tomaso, kie okazis operacioj ekde la jaro [[1822]]. Ekde la [[19-a jarcento]] okazas en ĥirurgio principaj ŝanĝoj. Precipe tio estas enpraktikigo de [[anestezo]] en klinikan praktikon, kiu okazis iom post iom ĉirkaŭ la jaro [[1846]] kun eluzo de volatilaĵoj kun dampa efiko al [[centra nerva sistemo]] kiel [[nitrogenoksido]], [[etero]] kaj [[kloroformo]]. Tio ebligis fari ankaŭ pli ampleksajn operaciajn farojn, daŭrantaj pli longan tempon, kiuj estis ĝis tiu tempo nur apenaŭ fareblaj pro la doloro de malsanulo dum farado. Plua progreso, kiu eblis estiĝon de kirurgio, kiel ni konas ĝin hodiaŭ, estis enpraktikigo de dispono, malebliganta estiĝon de postoperaciaj infektoj, kiujn ni hodiaŭ sumigas sub nocioj asepso kaj antiasepso, kunigita kun nomoj de [[Ignác Fülüp Semmelweis]], respektive [[Louis Pasteur]] kaj [[Joseph Lister]]. Lasta principa malkovro, en kiu la hodiaŭa kirurgio staras, estis malkovro de antibiotiko de penicilino de [[Alexander Fleming]] en la jaro [[1928]]. Enkonduko de [[antibiotiko]]j en klinikan praktikon ebligis fine en grandan mezuron malebligi aŭ kuraci timigatajn infektajn komplikaĵojn de operaciaj faroj kun relative minimumaj apudaj efikoj. == Evoluo de moderna ĥirurgio == [[Dosiero:Acquapendente - Operationes chirurgicae, 1685 - 2984755.tif|eta|[[Hieronymus Fabricius]], ''Operationes chirurgicae'', 1685]] En [[Britio (lando)|Britio]] kaj kelkaj aliaj lokoj, kirurgoj–viroj estas diferencigataj de kuracistoj per alparolo '''Mister''' (sinjoro). Tiu ĉi tradicio havas sian devenon en la [[18-a jarcento]], kiam ĥirurgoj estis ankaŭ [[razisto]]j kaj ili ne havis akademian titolon (aŭ veran formalan kvalifikon), diference de kuracistoj, kiuj havis universitatan titolon de [[doktoro]]. Komence de la [[19-a jarcento]] kirurgoj akiris superan postenon kaj en la jaro [[1800]] '''Reĝa akademio de kirurgoj''' (''Royal College of Surgeons – RCS'') en [[Londono]] komencis proponi al kirurgoj formalan statuson pere de aneco en la akademio. La titolo „Mister“ fariĝis marko de rango kaj hodiaŭ nur kirurgoj, havantaj la anecon en unu el la reĝaj akademioj de ĥirurgio, povas titoli sin "Mister", "Miss", "Mrs" aŭ "Ms.". Diference de Britio kuracistoj kaj ĥirurgoj en [[Usono]] estas ĉiam titolataj „Doctor“. == Fakoj de ĥirurgio == Ĥirurgio hodiaŭ preskaŭ kuracas ĉiujn korpopartojn kaj ĝi estas dividita en la jenajn fakojn: * [[beliga kirurgio]] * [[kosmetika kirurgio]] * [[leza kirurgio]] * [[plastika kirurgio]] [[Dosiero:Kirschner wires ulna.jpg|eta|maldekstra|180px|<!-- _Intraoperative_ X-(Radio, Duonrekto, Rajo) de [[_Humerus_]] _fixated_ per [[_Kirschner_ (drato, metalfadeno, kableto, drati)]]s -->]] <br clear=all> == Vidu ankaŭ == * [[Medicino]] * [[Medicino kaj Kirurgio kaj la Katolika Eklezio dum Mezepoko]] [[Kategorio:Kirurgio|*]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (malfermiĝas en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco