eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Troja asteroido - Vikipedio
Averto: Vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via salutnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
[[Dosiero:InnerSolarSystem-en.png|eta|300px|Skemo de la [[sunsistemo]] montranta la [[asteroida zono|asteroidan zonon]] (blanke) kaj la '''trojajn asteroidojn''' (verde)]] '''Troja asteroido''' (aŭ '''Trojano''') estas [[asteroido]], kiu orbitas proksime de unu el la [[Punkto de Lagrange|punktoj de Lagrange]] L<sub>4</sub> aŭ L<sub>5</sub> de la sistemo [[Suno]]-[[Jupitero (planedo)|Jupitero]], tie estas, sur la Jupitera [[orbito]], 60° "antaŭ" aŭ "malantaŭ" la [[planedo]], laŭ ties orbita movo. Oni povas diri, ke troja asteroido estas en [[orbita resonanco]] 1:1 kun Jupitero. Pli vastasence, oni tiel nomas : ''troja asteroido'' aŭ ''troja satelito'', korpon kiu orbitas proksime de punkto de Lagrange de sistemo de du pli grandaj korpoj ([[stelo]]j, planedoj aŭ [[natura satelito|naturaj satelitoj]]). Ekzemple, la trojanoj de [[Marso (planedo)|Marso]] aŭ de [[Neptuno (planedo)|Neptuno]]. Tamen, ĉar la ''Trojanoj de Jupitero'' estas la unuaj malkovritaj kaj la plej multenombraj el la [[nun en 2012|nun konataj]] trojanoj de ĉuj planedoj, la termino "''Troja asteroido''" subkomprenigas "''Trojano de Jupitero''". La termino "Trojano" venas de la fakto, tiuj objektoj ricevas la nomojn de roluloj de la [[Helena mitologio|mita]] [[Troja Milito]]. == Historio == [[Dosiero:Lagrange_portrait.jpg|eta|maldekstra|90px|Joseph-Louis de Lagrange ([[1736]] - [[1813]])]] En [[1772]] la matematikisto [[Joseph-Louis de Lagrange]] serĉis solvon al la [[problemo de tri korpoj]], se oni neglektas la mason de la tria korpo. Li trovis, ke en kvin punktoj, (al kiuj oni donis lian nomon: ''[[Punkto de Lagrange|punktoj de Lagrange]]'' aŭ ''Lagranĝaj Punktoj''), objekto povus resti en ekvilibro. En du el tiuj punktoj, L<sub>4</sub> kaj L<sub>5</sub>, la ekvilibro estas stabila, kaj korpoj povus esti tie "kaptitaj". Tamen, nenia asteroido estis tiam konata en la punktoj de Lagrange de ajna planedo: necesis atendi unu jarcenton antaŭ la malkovro de la unuaj jupiteraj trojanoj. [[Dosiero:EdwardEmersonBarnard.jpg|eta|90px|Edward Emerson Barnard ([[1857]] – [[1923]])]] Estas opiniate, ke la [[Usono|usona]] [[astronomo]] [[Edward Emerson Barnard|Edward Barnard]] la unua observis trojanan asteroidon en [[1904]], sed tiu observo estis neglektita<ref>[http://www.minorplanetcenter.net/iau/pressinfo/TheFirstTrojanObs.html The Earliest Observation of a Trojan (''La unua observo de trojano'') Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics (CfA)] {{lingvokodo|en}}</ref>. Oni tiam supozis, ke estis la ĵus malkovrita [[Naturaj satelitoj de Saturno|saturna luno]] [[Febo (luno)|Febo]], aŭ [[stelo]]. Nur en [[1999]] la observaĵo de Barnard estis identigita kun [[(12126) 1999 RM11|(12126) 1999 RM<sub>11</sub>]]<ref>[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=12126 JPL Small-Body Database Browser(12126) 1999 RM<sub>11</sub>] {{lingvokodo|en}}</ref> [[Dosiero:Max Wolf.jpg|eta|maldekstra|90px|Max Wolf ([[1863]] – [[1932]])]] En [[februaro]] [[1906]], la [[Germanio|germana]] astronomo [[Max Wolf]] de la [[Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl]] malkovris asteroidon en la punkto L<sub>4</sub> de la sistemo Jupitero-Suno, kaj nomis ĝin [[588 Aĥilo]], laŭ la nomo de la [[antikva Grekio|greka]] [[heroo]] [[Aĥilo]], rolulo de la [[Iliado]]. En [[1906]] kaj [[1907]], du pliaj trojanoj, [[624 Hektoro]] kaj [[617 Patroklo]] estis malkovrita de la germana astronomo [[August Kopff]] (ankaŭ de [[Hejdelbergo]]). 624 Hektoro, kiel 588 Aĥilo, orbitas apud la lagranĝa punkto L<sub>4</sub> ("malantaŭ" Jupitero), dum ke 617 Patroklo situas proksime de la punkto L<sub>5</sub>("antaŭ" Jupitero). En [[1938]], 11 trojanoj estis malkovritaj, kaj 14 en [[1961]]. Per pli efikaj instrumentoj la nombro da malkovroj kreskis kaj en [[julio]] [[2011]] oni konis 3&nbsp;141 objektojn en L<sub>4</sub> kaj 1&nbsp;626 objektojn en L<sub>5</sub><ref>[http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/JupiterTrojans.html List Of Jupiter Trojans (IAU Minor Planet Center)] {{lingvokodo|en}}</ref>. == Nomenklaturo == La kutimo nomi tiujn asteroidojn laŭ roluloj de la [[Troja Milito]] estis sugestita de la [[Austrio|austria]] astronomo [[Johann Palisa]], kiu la unua precize kalkulis iliajn [[orbito]]jn, La asteroidoj de la lagranĝa punkto L<sub>4</sub> estis tiel diritaj de la "[[Greka Tendaro]]", kaj ricevis la nomojn de [[antikva Grekio|grekaj]] herooj, dum ke la asteroidoj apud la lagranĝa punkto L<sub>5</sub>, tiel diritaj de la "[[Troja Tendaro]]", estas nomitaj laŭ nomoj de [[Trojo|trojanoj]]<ref>Do, plej malvastesence, la termino "''Trojano''" montras nur asteroidojn de la punkto L<sub>5</sub>. Por malambiguigi, oni diru "''Troja asteroido de la troja tendaro''" aŭ "''Troja asteroido de la greka tendaro''"</ref> aŭ de tiuj kiuj batalis ĉe ties latero. Tamen, en ambaŭ tendaro estas po unu "perfidanto" (aŭ "spiono") : [[617 Patroklo]], kiu ricevis la nomon de la greka batalinto [[Patroklo]], orbitas en la ''[[Troja Tendaro]]'', dum ke [[624 Hektoro]], nomita laŭ la trojano [[Hektoro]], situas en la ''[[Greka Tendaro]]''. Iliajn nomojn donis, kiel dirite, August Kopff, kiam ankoraŭ ne estis klare, ke temas pri du grandaj apartaj aroj. == Ecoj == === Orbitoj === [[Dosiero:Lagrange points.jpg|eta|maldekstra|240px|Eblaj "orbitoj" ĉirkaŭ la lagranĝaj punktoj]] La orbitoj de la [[nun en 2012|nun]] konataj trojanoj havas [[Granda duonakso|grandan duonakson]] inter 5,051 [[Astronomia unuo|AU]] (por [[(63176) 2000 YN59|(63176) 2000 YN<sub>59</sub>]]) kaj 5,358 AU (por [[(22049) 1999 XW257|(22049) 1999 XW<sub>257</sub>]]). Por komparo, la granda duonakso de la jupitera orbito estas 5,203 AU. Tamen, la orbitaj [[klinangulo]]j de la trojanoj rilate al la [[ekliptiko]] varias de 0,1° ĝis 55,4° (por [[(83983) 2002 GE39|(83983) 2002 GE<sub>39</sub>]]), La trojaj asteroidoj formas du longajn kaj kurbajn nubojn ĉirkaŭ la punktoj L<sub>4</sub> aŭ L<sub>5</sub>. Observate en [[koordinatsistemo]], en kiu Jupitero aperas fiksa, ili ŝajnas "orbiti" ĉirkaŭ unu el tiuj punktoj sekvante "orbitojn" nomatajn "ranidaj orbitoj", pro iliaj formoj de [[ranido]]: kurba kaj malsimetria [[ovalo]]. Ĉiu asteroido trakuras tian "orbiton" en ĉirkaŭ 150 jaroj<ref>[http://arxiv.org/abs/astro-ph/0004117 Population and Size Distribution of Small Jovian Trojan Asteroids] {{lingvokodo|en}}</ref> === Fizikaj ecoj === Ili estas ĝenerale malhelaj asteroidoj, kun [[albedo]] inter 0,03 kaj 0,1. La averaĝa albedo de la asteroidoj pli grandaj ol 57 km estas 0,056 ± 0,003 kaj tiu de objektoj malpli grandaj ol 25: 0,121 ± 0,003<ref name = "albedo">[http://iopscience.iop.org/1538-3881/138/1/240/ Albedos of Sall JovianTrojans (''albedoj de malgrandaj trojanoj'') Yanga R. Fernández, David Jewitt kaj Julie E. Ziffer The Astronomical Journal] {{lingvokodo|en}}</ref>. Plej hela konata trojano estas [[4709 Enomo]] kun albedo de 0,18. [[spektroskopio|Spektroskopie]], ili similas la [[Asteroido#Klasado laŭ konsisto|D-tipajn asteroidojn]], tre oftajn en la eksteraj regiono de la [[asteroida zono]]. Kelkaj el ili estas klasifikitaj kiel P-tipaj aŭ C-tipaj asteroidoj<ref>[http://www.lpi.usra.edu/books/AsteroidsIII/pdf/3001.pdf Physical Properties of Trojan and Centaur Asteroids de M. A. Barucci, D. P. Cruikshank, S. Mottola, M. Lazzarin] {{lingvokodo|en}}</ref>. Iliaj spektroj estas "ruĝaj" (tie estas, ili pli reflektas la lumon de pli grandaj [[ondolongo]]j) aŭ neŭtraj, sen rimarkinda strukturo. Nenia serioza pruvo de la ĉeesto de akvo aŭ [[Organika kemio|organikaj komponaĵoj]] estis trovita. Tamen, [[4709 Enomo]] havas pli grandan albedon ol averaĝe, kio povus indiki la ĉeeston de akva [[glacio]]. Aliaj trojanoj, [[911 Agamemno]] kaj [[617 Patroklo]], montras sorbon ĉirkaŭ 1,7 kaj 2,3 [[Mikrometro|μm]], kiu povus indiki la ĉeeston de organikaj komponaĵoj. La spektro de la trojanoj similas tiun de la [[Naturaj satelitoj de Jupitero#La neregulaj satelitoj|neregulaj satelitoj de Jupitero]] kaj, iagrade, de la [[kometa kerno|kometaj kernoj]], sed tre malsimila de tiu, pli ruĝa, de la objektoj de la [[Kujper-zono]]. Spektro de trojano povus kongrui kun tiu de miksaĵo de akva glacio, karbonecaj materialoj kaj, eble, de [[silikato]]j riĉaj je [[magnezio]]. La konsisto de la trojanoj aspektas simila en ambaŭ "tendaroj" (L<sub>4</sub> kaj L<sub>5</sub>). En [[2006]] teamo de la [[Observatorio Keck]] en [[Havajo]] mezuris ke la [[denso]] de la [[kelkopa asteroido|duopa asteroido]] [[617 Patroklo]], 0,8 g/cm², estis pli malgranda ol tiu de la akva glacio, kio pensigas, ke Patroklo, kaj eble ĉiuj trojanoj, pli similas al [[kometo]]j kaj objektoj de la Kujper-zono ol al [[asteroido]]j de la [[asteroida zono|ĉefa zono]]<ref>[http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08600/08666.html#Item1 IAUC 8666: (617); 2006T; 2006E, (617) Patroclus]{{lingvokodo|en}}</ref>. === Nombro kaj grando === Taksata nombro da trojanoj baziĝas sur profunda esploro de malgranda ĉielaj areoj. La grupo en la najbarejo de la punkto L<sub>4</sub> entenus inter 160&nbsp;000 kaj 240&nbsp;000 korpojn de diametro pli granda ol 2 km; kaj ĉirkaŭ 600&nbsp;000 korpojn de diametro pli granda ol 1 km<ref>[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005AJ....130.2900Y Size Distribution of Faint Jovian L4 Trojan Asteroids (''Masa Disdono de Etaj Trojanoj en L4 de Jupitero'') de Yoshida, F kaj Nakamura, T.]{{lingvokodo|en}}</ref> Se la punkto L<sub>5</sub> entenas kompareblan nombron da korpoj, la taksata nombro de trojanoj pli grandaj ol 1 km estas ĉirkaŭ unu miliono, nombro simila al la nombro da samgrandaj korpoj de la [[asteroida zono]]. Tamen, tiu nombro eble estas supertaksita, ĉar plej malgrandaj trojanoj emas havi pli grandan albedon (0,12)<ref name = "albedo" />. Laŭ nova taksado,<ref>[http://adsabs.harvard.edu/abs/2008PASJ...60..293N A New Surface Density Model of Jovian Trojans around Triangular Libration Points (''Nova Modelo de surfaco de denso de la trojanoj ĉirkaŭ la lagranĝaj punktoj'') de Nakamura, Tsuko kaj Yoshida, Fumi] {{lingvokodo|en}}</ref> la nombro de la trojano pli granda ol 2 km estus 63&nbsp;000 en L<sub>4</sub> kaj 34&nbsp;000 en en L<sub>5</sub>. La nombro de la trojanoj ŝajnas pli granda en L<sub>4</sub> ol en L<sub>5</sub>. Tio povas esti ŝuldata al malegaleco de albedo inter la "Grekaj" kaj la "Trojaj" trojanoj, aŭ malpli malgranda stabileco de la lagranĝa punkto L<sub>5</sub>. La grandoj de la trojanoj estas tre diversaj. La plej granda, [[624 Hektoro]], estas objekto longa 370 km kaj larĝa 170 km, kun satelito, S/2006 (624) 1, de 15 km de diametro. [[617 Patroklo]] estas [[kelkopa asteroido|duopa asteroido]] konsistanta el du korpoj de najbara grando. Estas malmulte da tiel grandaj trojanoj en la ĝenerala loĝantaro de la grupoj. === Familioj === La distribuo de la masoj pensigas, ke la plej malgrandaj trojanoj rezultas de kolizio. Identigi [[kolizia familio|koliziajn familiojn]] da trojanoj estas pli malfacile ol en la ĉefa [[asteroida zono]], ĉar la trojanoj havas malpli da "libereco" ol la ĉefzonaj korpoj. Tamen, en [[2003]], dek-duo da familioj estis identigita. Tiaj familioj estas multe pli malgrandaj ol la ĉefzonaj [[asteroida familio|asteroidaj familioj]]: la plej granda konata, la grupo de [[1647 Menelao|Menelao]], entenas nur 8 [[nun en 2011|konatajn]] anojn. En [[2010]], la [[Ĉeĥio|ĉeĥaj]] astronomoj M. Brož kaj J. Rozehnal trovis asteroidan familion<ref>[http://arxiv.org/pdf/1109.1109.pdf ''Eurybates - the only asteroid family among Trojans ?'' (Eŭribata familio, ununura familio ĉe la Trojanoj ?) M. Brož kaj J. Rozehnal] {{lingvokodo|en}}</ref> asociata kun [[3548 Eŭribato]] (de la [[Greka Tendaro]]). Estis la unua [[asteroida familio]] trovita inter la trojaj asteroidoj de Jupitero. Estas suspekto de alia familio asociata kun [[4709 Enomo]] (asteroido de la [[Troja Tendaro]]). == Trojanoj de aliaj planedoj == Teorie, la lagranĝaj punktoj L<sub>4</sub> kaj L<sub>5</sub> de ĉiuj [[planedo]]j de la [[sunsistemo]] povus enteni trojanojn. Tamen nenian trojanon oni malkovris ĉe [[Merkuro (planedo)|Merkuro]] nek [[Venuso (planedo)|Venuso]]. Ankaŭ nenia trojano estis observita ĉe [[Saturno (planedo)|Saturno]] nek [[Urano (planedo)|Urano]], kies lagranĝaj punktoj estas malstabiligataj fare de la altiro de Jupitero. En [[2011]], ok [[Neptuna trojano|trojanoj de Neptuno]] estis konataj sed ne enkoraŭ numeritaj. Ili estas grandaj objektoj (~ 100 km de diametro), kio permesas pensi, ke la neptunaj trojanoj estus pli multenombraj ol la jupiteraj trojanoj. Samepoke, kvar [[Marsa trojano|trojanoj de Marso]] estas konataj, inter kiuj unu numerita: [[5261 Eŭreko]]. En [[2010]], estis malkovrita la [[Tera trojano|trojano de Tero]] [[2010 TK7|2010 TK<sub>7</sub>]]<ref>[http://www.futura-sciences.com/fr/news/t/astronomie/d/en-bref-premier-asteroide-troyen-pour-la-terre_31705/ En bref : premier astéroïde troyen pour la Terre ('' Mallonge: unu tera trojana asteroido'')] {{lingvokodo|fr}}</ref> en L<sub>4</sub> de la sistemo [[Tero]]-[[Suno]]. Alia [[Teraj akompanantoj|akompananto]] de nia planedo: ''[[3753 Cruithne]]'', kiu sekvas larĝan, verŝajne ne stabilan {{N|hufuma|orbito}}, nuntempe en la najbareco de L<sub>4</sub> de la sistemo [[Suno]] - Tero === Trojanoj de nanoplanedoj === La [[nanoplanedo]]j [[Cereso]] kaj [[4 Vesta|Vesta]]<ref>[http://adsabs.harvard.edu/full/2000A%26A...356L..71C Co-orbital objects in the main asteroid belt (''kunorbitaj objektoj en la asteroida ĉefzono'')] A. A. Christou Astronomy and Astrophysics, v.356, p.L71–L74 (2000) {{lingvokodo|en}}</ref> ŝajnas havi trojanojn : [[1372 Haremari]] kaj [[8877 Rentaro]] aŭ estas Ceresaj trojanoj<ref>[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001DPS....33.5205C The Trojans of Ceres and Vesta (''La trojaj de Cereso kaj Vesta'')] A. A. Christou American Astronomical Society, DPS Meeting #33, #52.05; Bulletin of the American Astronomical Society, Vol. 33, p.1134 {{lingvokodo|en}}</ref>, aŭ sekvas {{N|hufuma|orbito}} rilate al Cereso. === Trojaj satelitoj === ; Ĉe la satelitoj de Saturno En la [[Naturaj satelitoj de Saturno|satelitaro de Saturno]] estas konataj pluraj ekzemploj de trojaj [[natura satelito|satelitoj]] : [[Tetiso (luno)|Tetiso]] estas akompanata sur sia orbito de du trojaj satelitoj, [[Telesto (luno)|Telesto]] kaj [[Kalipso (luno)|Kalipso]]; [[Diono (luno)|Diono]] ankaŭ havas du trojanojn : [[Heleno (luno)|Heleno]] kaj [[Polukso (luno)|Polukso]]. Krome, [[Jano (luno)|Jano]] kaj [[Epimeteo (luno)|Epimeteo]] estas kunorbitaj lunoj. Ili havas pli-malpli la saman grandon, kaj ĉiu trakuras {{N|hufuma|orbito}} rilate al la alia. ; En la sistemo Tero-Luno Oni ne konas masivan objekton en la lagranĝaj punktoj de la sistemo [[Tero]]-[[Luno]]; sed en [[1956]] la [[Pollando|pola]] astronomo [[Kazimierz Kordylewski]] observis en tiuj punktoj nubojn da [[kosma polvo]], nomatajn ''[[Lunoj de Kordylewski]]''. La ekzisto de tiaj nuboj estas pridiskutata, kaj ili povas esti nedaŭraj fenomenoj. == Notoj kaj referencoj == <references /> <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{fr}} [http://adsabs.harvard.edu/full/1962C%26T....78..323M La trojaj asteroidoj, de Jean Meeus (Ciel et Terre, Vol. 78, p. 323)] * {{fr}} [http://www.le-systeme-solaire.net/modules.php?name=syssol&page=troyens La trojaj asteroidoj] ([http://www.le-systeme-solaire.net/index.php Le système solaire à portée de votre souris - ''La Sunsistemo musklake atingebla'')] * {{en}} [http://adsabs.harvard.edu/abs/1961ASPL....8..239N The Trojan Asteroids, de Nicholson, Seth B. (Astronomical Society of the Pacific Leaflets, Vol. 8, p.239)] * {{en}} [http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/JupiterTrojans.html Listo de la Jupiteraj trojanoj, de ''Minor Planet Center''] * {{en}} [http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/pub/Sheppard04JupChapter.pdf Jupiteraj satelitoj ka trojanoj] {{SunSistemo}} [[Kategorio:Trojaj asteroidoj|#]] [[Kategorio:Grupoj kaj familioj de asteroidoj]] [[Kategorio:Ĉiela mekaniko]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi | Helpo pri redaktado (en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Navigilo2 (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Tnavbar (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Modulo:InfoboxImage (vidi fontkodon) (protektita)
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj