eo eo eo eo eo eo eo eo eo pt it eo eo it eo lt de eo eo eo sv eo eo eo eo eo eo de eo ms eo eo eo eo eo eo eo eo en eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo hbs_lat eo sq ms ms id eo pl eo eo eo eo eo eo eo en en en fr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo fr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv eo ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo ro eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo cv ckb nl de am an da ar arz as en az ku uz de lt en ru sv bg new en id bn bo bpy br hbs_lat ja uk ca en mhr id mzn tt hbs_lat pl vi cy da de fr hsb hi dv la el en es et eu ast fa fr fi et nn fr it da fy de hu ja gd lt gn gom gu de de ku de he hi tl hbs_lat it tl hu hy it id fr ast en es is it ja fr jbo jv ka az uz en jv ko kk fi km ta ko ku sk pl cs it it lb hbs_cyr it en nl hu lo fa lt lv en en ru en id en ml be mr ms en es my mzn en ceb nds ne ne nl nb nb es fr it it or ta pa id cs es mai en pl pms pnb ps pt io ro es ru ru id sa bxr jbo en sd sv de hbs_lat si en sk sl es en et sq hbs_lat id la sv hu en ta te en en th tr ceb tr tr oc en en ug fy ur uz fr fi vi en tr pl en zh fa xmf he da en zh zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
2 ŝanĝoj en ĉi tiu versio atendas kontrolon. La stabila versio estis patrolita je 13 jul. 2017.
Singapuro (oficiale Respubliko de Singapuro; angle: Republic of Singapore; malaje: Republik Singapura; ĉine: 新加坡共和国, Xīnjiāpō Gònghéguó; tamile: சிங்கப்பூர் குடியரசு, Ciṅkappūr Kuṭiyaracu) estas insula urboŝtato ĉe la suda ekstremaĵo de la duoninsulo Malako. Ĝi estas la plej malgranda ŝtato en sudorienta Azio.
La nomo Singapuro devenas de Sanskrito kaj konsistas el Singha (सिंह siṃha, „leono“) kaj Pura (पुर pura, „urbo“), kaj signifas do leonourbo.
Post la setlado en la 7-a kaj 8-a jarcentoj la princlando ricevis unue la nomon Temasek, tio estas urbo ĉe la maro. Laŭ legendo hinda princo fuĝinte el Sumatro en la 14-a jarcento tien. Pro lia geedziĝo al java budhisma princino estiĝis politikaj problemoj inter la hinda Srivijaja-imperio de Sumatro kaj la hinda imperio Majapahit sur Javo. Laŭlegende la princo vidis leonon en densa ĝangalo. Li volis batali kontraŭ la leono, sed ili rigardis unu la aliajn en la okulojn kaj la princo mallevis sian glavon kaj la leono retiriĝis. Pro tiu evento la princo nomis la lokon de tiam Leonourbo. Simbolo de la urbo estas la Merlion, marleono, fabela estaĵo kun leona kapo kaj fiŝa korpo.
Etimologio: La landonomo en Sanskrito signifas "urbo de leono".
Ŝtatestro: Prezidento Tony TAN Keng Yam
Loĝantaro: 2.987 mil (1995), inter ili 76,5% ĉinoj, 14,5% malajoj, 6,4% hindoj.
Ŝtatlingvoj: angla, malaja, ĉina, tamila.
MEP: totala - 102 mlrd $; persona - 26.730 $.
Eksporto: maŝinindustria produktaĵo, aŭtomobiloj, elektrovaroj, ĥemiaĵoj, kaŭĉuko, nutraĵoj.
Nacia himno: Majulah Singapura (Progresigu Singapuro)
Historio[redakti | redakti fonton]
Statuo de Thomas Stamford Raffles fare de Thomas Woolner, starigita ĉe la supozita alterejo. Oni agnoskas Raffles la fondinton de la moderna Singapuro.
Unuaj mencioj pri Singapuro troveblas en ĉinaj tekstoj de la 3-a jarcento. La insulo utilis kiel antaŭposteno por la Srivijaja-imperio, kies ĉeflando situis sur Sumatro. La tiama nomo de Singapuro en la java lingvo estis Temasek. Post kiam Temasek iĝis grava komercurbo, ĝi baldaŭ perdis tian gravecon. Tial krom kelkaj arkeologiaj spuroj ne ekzistas restaĵoj el tiu epoko.
En 1819 Sir Thomas Stamford Raffles, agento de la brita Orienthinda Kompanio, fondis setlejon ĉe la iama komercejo Singapuro. Tiuepoke loĝis nur ĉirkaŭ 20 malajaj fiŝkaptistfamilioj sur la insulo, kiu estis rifuĝejo de piratoj.
En 1824 la kompanio jam transprenis la tutan insulon, kiun ĝi aĉetis de la sultano de Johor kontraŭ 60.000 usonaj dolaroj kaj jaran renton de 24.000 dolaroj.
La 1-an de aprilo 1867 Singapuro iĝis, kiel parto de la markolaj kolonioj, kronkolonio.
Baldaŭ kreskis la graveco de Singapuro kiel haveno pro sia geografia situo laŭ la marvojoj inter Ĉinio kaj Eŭropo. La loĝantaro de Singapuro en la jaro 1881 nombris 172.993.
Singapuro fine de la 19-a jarcento
En la dua mondmilito japaniaj trupoj invadis Malajzion kaj ĉirkaŭbaris la insulon. La malbone preparitaj britaj soldatoj sub komando de Arthur Percival estis venkitaj de la japana imperia armeo kvankam ili estis pli multnombroj. Ili kapitulacis februare 1942. La japanoj alinomis Singapuron sekve al Shōnan-tō (昭南島) kaj estris ĝin ĝis septembre 1945.
En 1945 Singapuro estis redonita al la britoj kaj iĝis en 1959 memestrita kronkolonio, kiu estis regata de la unua ĉefministro Lee Kuan Yew.
Post tutlanda referendumo Singapuro iĝis en 1962 federacio kun Malaja, Sabah kaj Saravak kaj tiel sendependiĝis de Britio la 1-an de septembro 1963.
Malnova ĉina loĝejo kaj vendejo en Club-Street, Telok Ayer
Aŭtune 1964 estiĝis problemoj inter ĉinaj kaj ne-ĉinaj loĝantoj. Post ideologiaj konfliktoj inter la registaro de PAP kaj la federacia registaro en Kuala Lumpur kaj pro timoj ĉe la malaja flanko, ke la tumultoj disvastiĝus, Singapuro estis forpelita el la federacio la 7-an de aŭgusto 1965. Du tagojn poste, la 9-an de aŭgusto 1965 la sendependeco de Singapuro estis agnoskita de Malajzio. Ekde tiam tiu tago estas nacia tago.
La juna kaj teritorie limigita nacio devis batali por ekonomia sendependeco kaj frontis problemojn kiel senlaboreco de amasoj, manko de loĝejoj, agroj kaj krudmaterialoj, kiel ekzemple nafto.
Dum la enposteniĝo de Lee Kuan Yew kiel ĉefministro inter 1959 ĝis 1990 oni sukcese luktis kontraŭ senlaborecon, altiĝis la vivnivelo kaj fortiĝis la ekonomia forto de Singapuro. Kiel unu el la kvar tigroŝtatoj ene de nur unu generacio Singapuro sukcesis la salton de evolulando al industrilando.
La 26-an de novembro 1990 Goh Chok Tong transprenis la postenon de ĉefministro. Sub lia regado la landon okupis novaj problemoj: en 1997 estiĝis la ekonomia fiasko de la sudorientazia krizo, en 2003 SARS bremsis la ekonomian evoluon kaj aldoniĝis terorisma minaco. Tony Tan Keng Yam (ĉine : 陈庆炎 (aŭ 陳慶炎); tamile : டோனி டான் கெங் யாம்; naskiĝinta la 7-an de februaro 1940) estas la sepa Prezidento de Singapuro, depost la 1-an de septembro 2011.
La 12-an de aŭgusto 2004 Lee Hsien Loong, la plej aĝa filo de Lee Kuan Yew, estis elektita tria ĉefministro de Singapuro.
Klimato[redakti | redakti fonton]
Singapuro havas tropikan klimaton. Jare pluvas po 2400 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed precipe inter novembro-januaro. La averaĝa temperaturo estas tre konstanta kaj varias inter 25-30 °C.
Vidindaĵoj[redakti | redakti fonton]
Gardens by the Bay (ĝardenoj ĉe la golfo)
Kulturo[redakti | redakti fonton]
Fandopoto[redakti | redakti fonton]
Orchard Road dekorita antaŭ Kristnasko 2005
Oni aparte atentas, ke ĉiuj diversaj etnaj grupoj kunvivu harmonie. Tiel ekzistas ekzemple ŝtataj leĝoj por socia loĝkonstruado kun tiel nomataj kvotoj por etnaj grupoj: en loĝeja bloko nur aparta procentaĵo povas esti vendita al ĉinoj, malajoj aŭ hindoj.
La granda nombro de ĉinoj en la popolo ofte erare supozigas, ke la aliaj etnaj grupoj havas malavantaĝojn en la ĉiutaga vivo. Tiel la postulo pri konoj de la ĉina lingvo serĉante laboron ja ofte ekzistas, sed tamen kutime nur kiam temas pri internaciaj entreprenoj, kiuj zorgas ekskluzive pri ĉinaj klientoj, kiuj ne regas la anglan, aŭ ĉe malgrandaj ĉinaj familiaj entreprenoj. La merkaton plenigas la ĉinoj ja pro sia nombro, sed ne kontrolas ĝin. Ne mankas hindoj kaj malajoj en estraj pozicioj kaj altlernejoj. Ankaŭ troveblas tiuj etnoj en la registaro.
Pro la malofta apero de interkulturaj geedziĝoj oni ofte supozas, ke segregacio regas inter la diversaj etnoj. Sed nur plejaltnombras geedzoj ene de la etnaj grupoj. Aliflanke pro la alta nombro de ĉinoj matematike ne eblas, ke interkulturaj varioj estus plej altnombraj. Aldone ekzistas multaj sociaj kaj religiaj kialoj, kiuj malfaciligas interkulturajn partnerecojn inter viroj kaj virinoj. Jam ĉe junaj negeedziĝintaj paroj maloftegas la interkultura versio. Malajaj kaj ĉinaj junuloj ja foje kunvenas, sed pro tradicio kaj kasta sistemo hindaj gepatroj hezitas doni al la gefiloj la eblon mem elekti partneron. Ĉinaj virinoj timas konverton al islamo por geedziĝi al malajo. Tamen rimarkindas, ke ekzistas tradicio pri geedziĝoj inter malajoj kaj ĉinoj en Singapuro, enradikiĝinta ĝis en la frua 20-a jarcento. Tiel estiĝis la kulturo Nonja aŭ Peranakan, kiu riskas nuntempe formortiĝon.
Alia temo ĉe geedziĝo en Singapuro, kiu ofte ridetigas la indiĝenojn, estas la ŝtata SDU (angle: Social Development Unit), kiu okupiĝas por starigi parajn rilatojn de akademaianoj kaj universitatdiplomitoj. Nun, tio nomiĝas SDN (angle: Social Development Network), kaj senhavanto de universitatdiplomoj povas aliĝi.
En la ĉiutaga vivo, ĉefe en lernejoj kaj laborejoj ja okazas interago kun homoj el alia kulturo. Sed segregacio ja videblas inter indiĝenoj kaj la tiel loĝantaj „Expatriates“; iliaj gefiloj vizitas aliajn lernejojn kaj maloftas renkontiĝoj dum laboreja tago.
Evidentiĝas la interplektiĝo de la kulturoj interalie ĉe la lingvo, kuirarto kaj vivmaniero. La Singlish, varianto de la angla entenas multajn terminojn kaj gramatikon de ĉiuj kvar oficialaj lingvoj. Kontraŭe al Spanglish, la kutima lingvo de la latindevenaj, miksaĵo el la hispana kaj la angla, Singlish evoluas konstante laŭbaze de ĉiuj etnaj grupoj. Frazoj kiel „Referee kayu! Xiao liao ah?“ („La arbitracianto eraris! Ĉu li freneziĝis?“) aŭ „Careful, wait you gana knock down!“ („Atentu, vi povintus esti superrulita!“) estis rezultoj de jarlongaj interagoj inter la ĉina kaj malaja lingvo. La registaro ne tro fieras pri la Singlish, sed provoj instigi la homojn paroli normalan anglan tute fiaskis.
Kiel en aliaj aziaj landoj, ĝentileco ludas gravan rolon en Singapuro. Ekzistas ekzemple la regulo, ke kontaktpartnero ne rajtas "perdi sian vizaĝon". Tio signifas, ke oni ne rekte alparolu ion pri okazintaj eraroj, sed puŝu ilin flanken kaj provu priparoli ilin poste, eble laŭhelpe de tria persono. Nomkartojn oni ŝatas disdoni. Oni transdonu ilin per ambaŭ manoj. Malĝentilas simple enpoŝigi transdonitan nomkarton. Oni kontraŭe trakti ĝin per respekto kaj lasu ĝin dum momento sur la tablo. La ĝentilecreguloj korespondas al tiuj de Ĉinio. La socia vivo estas forte fasonita de konfuceismo.
Kuirarto[redakti | redakti fonton]
La kuirarton de Singapuro karakterizas la kulturaj influoj de la diversaj etnoj. Krom la tradiciaj receptoj estiĝas daŭre novaj versioj. Tiel estiĝis manĝaĵoj kiel Laksa, Yong Tau Foo aŭ Roti Prata, kiuj iĝis laŭtempe parto de la vasta serio de naciaj manĝaĵoj. La eksterlande konataj singapuraj nudeloj estas tute nekonataj en la lando.
Festotagoj[redakti | redakti fonton]
La templo Sri Mariammam kaj moderna nubskrapulo
Ekzistas dek unu feritagoj en Singapuro, el kiuj tri estas mondaj kaj la aliaj kulturaj, religiaj aŭ etnaj.
Novjaro (1-an de januaro)
Labortago (1-an de majo)
Nacia ferio (9-an de aŭgusto; sendependecmilito de 1965)
Ĉina novjara festo laŭ la ĉina kalendaro (inter la 21-a de januaro kaj la 21-a de februaro)
2-a novjartago laŭ la ĉina kalendaro (inter la 22-a de januaro kaj la 22-a de februaro)
Vesakh (inter la 1-a de majo kaj la 30-a de majo)
Divali (inter la 15-a de oktobro kaj la 15-a de novembro)
Sankta vendredo (inter la 20-a de marto kaj la 23-a de aprilo)
Kristnasko (25-an de decembro)
Ĉar la islamaj feritagoj kalkuliĝas laŭ lunkalendaro, ĉiun 32-an aŭ 33-an jaron tiuj ferioj okazas dufoje jare. Jaro Raua Puasa foje okazas samtempe kiel la novjarfesto.
Esperanto en Singapuro[redakti | redakti fonton]
Iuj esperantistoj el Singapuro
Edukado[redakti | redakti fonton]
Instituto de Raffles (Raffles Institution)
v • d • r
Antigvo kaj Barbudo •  Aŭstralio •  Bahamoj •  Bangladeŝo •  Barato •  Barbado •  Belizo •  Bocvano •  Britio •  Brunejo •  Dominiko •  Fiĝioj •  Ganao •  Grenado •  Gujano •  Jamajko •  Kameruno •  Kanado •  Kenjo •  Kipro •  Kiribato •  Lesoto •  Malajzio •  Malavio •  Malto •  Maŭricio •  Mozambiko •  Namibio •  Nauro •  Niĝerio •  Nov-Zelando •  Pakistano •  Papuo-Nov-Gvineo •  Salomonoj •  Samoo •  Sejŝeloj •  Siera-Leono •  Singapuro •  Srilanko •  Sankta-Kito kaj Neviso •  Sankta Lucio •  Sankta Vincento kaj la Grenadinoj •  Sud-Afriko •  Svazilando •  Tanzanio •  Tongo •  Trinidado kaj Tobago •  Tuvalo •  Ugando •  Vanuatuo •  Zambio
Angvilo • Bermudo • Brita Antarkta Teritorio • Brita Hindoceana Teritorio • Britaj Virgulininsuloj • Falklandoj • Ĝibraltaro • Sud-Georgio kaj Sud-Sandviĉinsuloj • Kajmaninsuloj • Moncerato • Turkoj kaj Kajkoj • Pitkarna Insulo • Sankta Heleno
Manikinsuloj (Guernsey • Jersey) • Manksinsulo
v • d • r
Afganio • Armenio • Azerbajĝano • Barejno • Bangladeŝo • Barato • Birmo • Brunejo • Butano • Ĉinio • Filipinoj • Indonezio • Irako • Irano • Israelo • Japanio • Jemeno • Jordanio • Kamboĝo • Kartvelio • Kataro • Kazaĥio • Kipro • Kirgizio • Kuvajto • Laoso • Libano • Malajzio • Maldivoj • Mongolio • Nepalo • Nord-Koreio • Omano • Orienta Timoro • Pakistano • Palestino • Rusio • Sauda Arabio • Singapuro • Sirio • Srilanko • Sud-Koreio • Taĝikio • Tajlando • Tajvano • Turkio • Turkmenio • Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj • Uzbekio • Vjetnamio
Dependaj teritorioj: Brita Hindoceana Teritorio • Kokosinsuloj • Kristnaskinsulo
Singapuro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Singapuro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Informoj pri Singapuro en la vikio de UEA esperante
Singapuro en retgazeto Nia Mondo
Singapura Registara Portalo en la TTT (angle).
Informoj pri Singapuro (angle).
Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 09:58, 16 jul. 2017.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj