eo eo en eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Dunoma nomsistemo - Vikipedio
Jump to navigation Jump to search
Averto: Vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via salutnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
En [[vivoscienco]], '''dunoma nomsistemo''' estas la formala metodo de nomado de la [[specio]]j. Specia nomo estas '''dunomo''': ĝi estas formata de la kunmeto de du vortoj: la [[genro (biologio)|genra]] kaj la specia nomoj. Precizita de [[Karolo Lineo]] dum la 18a jarcento, oni parolas ankaŭ de linea sistemo. Ekzemple, ''[[Lupo|Canis lupus]]'' aŭ ''[[Anthus hodgsoni]]'' estas dunomoj. == Historio de la sistemo == [[Dosiero:Linnaeus1758-title-page.jpg|eta|Grava verko de Karolo Lineo, en kiu li uzis la duvortajn nomojn.]] [[Joseph Pitton de Tournefort|Tournefort]] ([[:en:Joseph Pitton de Tournefort|en]]) (1656-1708), en lia ''Institutiones rei herbariae'' (1700) popoligis la uzon de la genro kaj de la specia nomo. [[Karl Niklaus Lang]] (1670-1741), en 1722, uzas unue tiun metodon en bestoscienco. [[Karolo Lineo]] (1707-1778), [[Svedio|sveda]] [[plantscienco|plantisto]] kaj [[kuracisto]], ekigis la dunoman nomsistemon. Li precizis aron de reguloj kiuj favorigis la uzo de la sciencistoj. == Principoj == === Ĝeneralaj reguloj === Kvankam fajnaj detaloj povas esti malsamaj laŭ la vivaĵoj, la jenaj reguloj estas ĝeneralaj: * Laŭ la signifoj de la vortoj "duuma" kaj "dunoma" la sciencaj nomoj de ĉiuj specioj aperas kiel kombinaĵoj el du vortoj; * La nomoj estas rigardataj kiel [[latina lingvo|latinaj]], kvankam la nomoj ne necese venas el la latina. Ofte, ili devenas el nomoj de homoj, lokoj, grekaj vortoj, aŭ iu ajn alia fonto; * La [[genro|genra]] nomo ĉiam estas skribita per komenca grandlitero; * La [[specio|specia]] nomo ĉiam estas skribita per malgrandlitero; * La dunomoj estas kutime kursivaj. Fakte, la ĝi devas esti sribita en speciala tiparo, kiu distingigas ĝin disde la normala teksto: se la teksto estas jam kursiva, ĝi estas rekta. Ekzemple "''Kelkaj pliaj '' Homo sapiens '' estis malkovritaj''". * Fine, oni aldonas la nomo de la sciencisto kiu priskribis la specio, kaj la jaro. Ekzemple, ''Falco peregrinus'' Tunstall, 1771 signifas ke la sciencisto Tunstall priskribis la specio ''[[Falco peregrinus]]'' en 1771. * Rondaj krampoj signifas ka la specio ŝanĝis de nomo ekde la unua nomiĝo. * Kiam specio estas priskribata, tipaĵo devas esti doponata en [[sekplantaro]]. Tiu tipaĵo estas la nomportaĵo. === Antaŭeco === Grava regulo por la sciancaj nomoj estas la regulo de antaŭeco. Ĝi signifas ke se pluraj nomoj estis donita por la sama specio, la valida estas tiu, iu estis eldonita unue. Kompreneble, bezonas dataj limoj: * ''Species Plantarum'', 1753, de [[Karolo Lineo]], estas limo por la plantoj (krom la [[muskoplantoj]]), kaj la [[fungoj]] ĉar ili historie estis rigardataj kiel plantoj. * ''Systema Naturae'', 1758 (10a eldono), de [[Karolo Lineo]], estas la limo por la bestoj. === Kodeksoj === La reguloj pri speciaj (kaj aligradaj nomoj) estas skribitaj en kodeksoj: * Internacia kodekso pri bestaj nomoj<ref>{en} [http://www.nhm.ac.uk/hosted-sites/iczn/code/ Internacia kodekso pri bestaj nomoj]</ref> (''International Code of Zoological Nomenclature''), kies la lasta estas la kvara eldono (2000). * Internacia kodekso pri plantaj nomoj<ref>{en} [http://ibot.sav.sk/icbn/main.htm Internacia kodekso pri plantaj nomoj]</ref> (''International Code of Botanical Nomenclature''), kies la lasta estas la ''Kodekso de Vieno'' (2006) * Internacia kodekso pri bakteriaj nomoj<ref>{en} [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK8817/ Internacia kodekso pri bakteriaj nomoj]</ref> (''International Code of Nomenclature of Bacteria''), 1990. == Aliaj gradoj == * Inter la genro kaj la specio, la nomoj estas subgenraj kaj duvortaj: genra nomo, kaj poste grada nomo, kun grandletero: ekzemple, « ''Boletus'' sect. ''Edules'' ». Edules estas subgenra nomo, kiu enhavas plurajn speciojn. * Sub la specioj ([[subspecio]], [[vario]] aŭ [[formo]]), la nomoj estas subspeciaj kaj ''trivortaj''. Tria nomo estas aldonata. Ekzemple: ** ''Falco peregrinus peregrinus'' (besta subspecio) ** ''Adenia aculeata'' subsp. ''inermis'' (planta subspecio) ** ''Pinus nigra'' var. ''pallasiana'' (planta vario) (Por simpleco, tiu listo preterlasas nomojn de priskribistoj, kiu normale estas aldonitaj.) ==Ĝeneralaj konsideroj== '''Sciencaj nomoj''' estas internaciaj oficialaj nomoj por ciuj [[taksono]]j. Ĉi-tiuj nomoj estas uzataj de sciencistoj sed ankaŭ de profesiuloj kiuj laboras pri vivuloj. Nur ĉi-tuj nomoj estas laŭleĝaj en internacia komerco. * Sciencaj nomoj ne estas nur [[dunomo]]j. Ili estas ankaŭ nomoj por [[familio (biologio)|familioj]], [[ordo (biologio)|ordoj]], [[Klaso (biologio)|klasoj]] ... * Sciencaj nomoj ne estas precize latinaj nomoj. Oni priskribas novajn taksonojn [[latina lingvo|latinlingve]] sed sciencaj nomoj estas ne nepre latinaj. (ekde 2012 la postuloj por latina konfirmanta [[diagnozo]] aŭ priskribo estis ŝanĝitaj por permesi anglan lingvon por tiuj [[Esenco|esencaj]] komponantoj de publikaĵo de nova nomo por por algoj, fungoj kaj plantoj) * Sciencaj nomoj formas internacian ilon kiel [[Internacia sistemo de unuoj|Internacian sistemon de unuoj]]. == Vidu ankaŭ == * [[Karolo Lineo]] * [[Listo de botanikistoj laŭ mallongigoj]] * [[Biologia klasado]] * [[Internacia Kodo de Nomenklaturo por algoj, fungoj kaj plantoj]] * [[Sinonimo (taksonomio)]] * [[Carl Friedrich Bruch]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Klasifikaj sistemoj]] [[Kategorio:Taksonomio]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj