eo eo en eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Fruktokultivado - Vikipedio
Jump to navigation Jump to search
Averto: vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via uzantnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
'''Fruktokultivo''' estas nocio kiu rilatas al grandarea kultivo de [[fruktarbo]]j, precipe [[kernetfrukto]]j, [[drupfrukto]]j kaj [[berfrukto]]j. [[Dosiero:Topaz.JPG|eta|fruktoplantejo ĉe la [[Konstanca lago]] apud [[Arbon]] (plantejo de la kultivaro [[Gala (pomo)|Gala]], [[Topaz]] kaj [[Golden Delicious]])]] [[Dosiero:Apfel-anpflanzung-weit.jpg|eta|pomplantejo]] == Historio == Jam de pluraj milionoj da jaroj la la sovaĝe kreskantaj fruktoj gravas por la homa nutrado pro [[vitamino]] kaj [[mineralo]]-enhavo. Antaŭ pli ol 50.000 jaroj en Eŭropo [[frambo]]j, [[mirtelo]], [[sambuko]], la fruktoj de la [[sorbuso|sorbusfruktoj]] kaj [[prunelo]]j estis grava parto de la nutraĵo de la migrantaj homgrupoj. En kelkaj regionoj la sovaĝaj berfruktoj jam frue estis kultivataj. Oni supozas, ke framboj, sambukoj kaj mirtelo jam ekde ĉirkaŭ 8000 a.K. estis rikoltataj regule en kelkaj arbaroj aŭ simplaj ĝardenoj de Eŭropo. Berfruktoj jam tiam apartenas al regulaj nutraĵoj de la nordamerikaj indiĝenoj. En [[Mezopotamio]], ĉe [[Eŭfrato]] kaj und [[Tigriso]], [[moruso]]j jam estis ŝatataj jarmiloj antaŭ Kristo. La unuaj komencoj de fruktokultivo en la [[Proksima Oriento]] verŝajne okazis en la 4a jarmilo a.K. Post la transiro al [[agrokultivado]] la homoj plantis regule [[fruktarbo]]jn kaj [[arbusto]]j kaj la fruktoj estis rikoltitaj regule. En [[Mezopotamio]] fruktarboj estis plantitaj precipe en parkoj kaj palastaj ĝardenoj. En la novtempo ekestis tutmonde pli grandaj fruktokultivaj regionoj, kie fruktoj estis produktitaj por la prizorgado de la proksimaj urboj. La ĉefaj regionoj estis: Aŭstrio (Stirio), Italujo (Sudtirolo), Francujo kaj en Germanujo [[Altes Land]], la regiono ĉirkaŭ la [[Konstanca lago]], [[Voreifel]] kaj [[Vorgebirge (Rejnlando)|Vorgebirge]]. Depende de la regiono oni rikoltas tie pomojn, ĉerizojn kaj prunojn. En Mezameriko estis plantataj grandegaj [[banano|banan]]plantejoj. Ekde la lastaj jaroj grandaj kvantoj de fruktoj estas produktataj en Sudameriko, Sudafriko, Nov-Zelando kaj Aŭstralio. == Deveno de la fruktospecoj == * Unu el la plej malnovaj fruktarboj esta la [[kulturpomo]] (''[[Malus sylvestris]]''). Trovaĵoj de sovaĝaj pomoj datiĝis el la jaro 6500 a.K. en la hodiaŭa [[Anatolio]]. Trimil jaroj poste la pomo estis konata en la hodiaŭa Svislando kaj sur la britaj insuloj. La egiptaj reĝoj [[Ramses la 2-a]] kaj [[Ramses la 3-a]] donacis ĉiutage korbon da pomoj al la sacerdotoj de la templo. * La [[piro]] (''[[Pyrus communis]]'') venis el [[Persujo]] kaj [[Armenujo]] trans Malgrandazio al la grekoj kaj romianoj. La romianoj disvastigis ĝin norde de la [[Alpoj]] [[Alpen]]. * La [[cidonio]] (''[[Cydonia oblonga]]'') hejmiĝas en [[Kaŭkazio]] kaj Malgrandazio. * La sovaĝaj formoj de la [[pruno]] (''[[Prunus domestica]]'') originis en Anatolio, Kaŭkazio kaj Persujo. La romianoj jam konis multajn receptojn kun prunoj. Ili estas metitaj en vino kaj tielmaniere konservitaj. * La praformo de la [[dolĉa ĉerizo]] estas la [[birdĉerizo]]. Antaŭ 8000 jaroj ĝi estis konata en [[Malgrandazio]]. [[Lucullus]], pli fama kiel frandulo ol kiel sukcesa militestro, portis post militiro kontraŭ [[Mithridates la 6a (Pontos)|Mithradates la 6a]]en la jaro 74 a. K. la unuan ĉerizon de Malgrandazio al [[Romo]]. * El [[Ĉinio]] venis la [[aprikozo]] (''[[Prunus armeniaca]]''). Jam 2200 a.K. oni rikoltis la fruktojn. Ĝi disvastiĝis trans Persujo kaj [[Asirio]] direkte al [[Eŭropo]]. En la jaro 50 a. K. la aprikozo estis tre malofta kaj multekosta frukto en Romo. * Citrusoj ( [[oranĝo]]j (''[[Citrus sinensis]]'') kaj [[citrono]]j (''[[Citrus limon]]'') estis kultivataj laŭ grekaj kaj romiaj verkistoj jam 1100 a.K.. Ili venis el Azio. * [[Mispilo]] (''Mespilus germanica'') perdis sian signifon. Ankaŭ ĝi venis el proksima Azio. == Multigado == Multaj fruktospecoj estas kultivataj ne el semoj, sed el [[stikaĵo]]j aŭ stikbastonoj. Ĉe kelkaj fruktospecoj estas multigataj per [[greftado]]. La greftaĵo de dezirata kultivaro estas metita sur baztrunko, kiu havas difinitajn ecojn. La kialoj por la greftado povas esti diversaj. Aŭ la fruktospeco ne povas esti multigata per stikaĵo aŭ la baztrunko havas influon sur la kreskado de la arbo. == Flegado == === Akvumado === [[Dosiero:Impact Sprinkler Mechanism.jpg|eta|[[irigaciilo ]] por akvumado]] ==Vidu ankaŭ== * [[Plantejo]] [[Kategorio:Agrikulturo]] [[Kategorio:Fruktarboj]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (malfermiĝas en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco