eo eo eo eo bg cs da de en eo es et fr de hbs_lat hu it lt lv nl pl ro ru sk sl sv lt eo de eo it eo eo eo de eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de eo de eo lt eo eo eo eo eo de eo de eo eo de eo eo it eo eo de eo eo eo eo eo eo nb eo en hu eo pt eo ca eo es nl eo eo en eo es ca sv nl ceb eo en pt eo en eo en eo eo en es eo fr it eo eo eo eo sv en de en en sv de en ca sv de en ru sv de en zh en de af en ar de en en ja de en zh en it fr sv en fi en en en de en is ru nds de eo eo en my de en fr it en es en sv en ja fr en de pt sv en ru en en gl en en de cs pl en es ru eo eo eo eo eo eo ro pt eo bo eo eo eo es de de de de de de es de de de de de de es de de de de de de es de de de de de de nb pt eo bo eo eo eo es de de de de de de es de de de de de de es de de de de de de es de de de de de de eo de it eo es eo de eo de eo de eo de eo eo de es de pl de es de pl eo de eo es eo de tr de tr eo eo eo de eo eo ca et nl de de en de de de et de de de eo eo nl de de de de de eo de de nb de eo eo de de eo de de de de de eo de de de eo eo eo jbo en de pt fi de eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo
95-100 milionoj (oficiallingvaj landoj), 120 milionoj (ĉiuj landoj)
Germanio, Aŭstrio, Svisio, Italio (Suda Tirolio), Liĥtenŝtejno, Luksemburgo, Belgio, EU, Nordia Konsilio
Francio (1,2 milionoj), Brazilo (0,9 miliono), Rusio (850 000), Sudafriko (300 000 – 500 000), Kazaĥio (360 000), Pollando, Hungario, Rumanio, Italio, Ĉeĥio, Namibio, Danio, Slovakio, Vatikano (Svisa Gvardio), Venezuelo (Colonia Tovar)
Usono, Argentino, Kanado, Meksiko, Aŭstralio, Ĉilio, Paragvajo, Novzelando, Bolivio, Nederlando, Britio, Peruo, Hispanio, Pollando, Israelo, Norvegio, Ekvadoro, Ukrainio, Domingo, Grekio, Irlando, Belizo
Pluraj centoj, i.a. dekoj kun ISO 639-3 kodoj, kelkaj el ili defendeble memstaraj lingvoj: Platgermana (platdiĉa, malaltgermana), centra germana, altgermana (kun alemana), jida lingvo, luksemburgia, pensilvania germana
Kurioza vorto aŭ frazo
ovoj de enkaĝa kokino
La germana estas oficiala lingvo en sep EU-landoj, kaj la plej granda lingvo de la Unio. Aliflanke ĝi ne estas internacia lingvo samgrade kiel la angla, franca, hispana aŭ portugala. Unue, germana elmigrado al aliaj kontinentoj, kvankam grandkvanta, estis individua kaj senŝtata, sen la militista aŭ kultura subteno de imperio. Tiel, tra la tempo, dekoj da milionoj da germanaj setlantoj en la Amerikoj, Suda Afriko kaj Oceanio estis asimilitaj de siaj novaj nacioj, kaj plejparte perdis sian lingvon. Due, du mondmilitoj malgrandigis la german-parolantajn teritoriojn kaj kaŭzis kaj ĝeneralan perdon de bonvolo (uzante mildan esprimon) kaj fermadon de kulturaj institucioj, ekzemple germanlingvaj lernejoj en landoj kiel Usono kaj Brazilo. Notinda escepto de la nombra malkresko de la germana estas la amiŝa komunumo en Usono, kun jara (!) kresko de preskaŭ 5 %, kio teorie devus igi ilin la plej granda usona popolgrupo post jarcento.
~ 200 - 900
(bdg→ptk, th→d, v→b, k→ch, p→pf, t→ts/ss)
Hohenstaufen: literatura normo bazita sur la okcidenta supragermana
~ 1200 - 1400
Ŝtato de la ordo de germanaj kavaliroj en Baltio: frua jida
(Meza altgermana kun hebreaj literoj)
~ 1300 - 1600
Malaltgermana administrado de la Hansa ligo
Traduko de Biblio (Luther)
Amasa elmigrado al Usono
La altgermana (Hochdeutsch) iĝas parola lingvo
Vortaro en la norma altgermana (Grimm)
La germana havas 26-literan alfabeton, sed uzas umlaut-supersignojn super a, o kaj u (ä, ö, ü), plus specialan ß-literon por senvoĉa s-sono post longaj vokaloj.
La germana havas etimologian literumstilon malkongruan kun la aktuala prononcado. Tamen la elparolo povas (kutime) esti konkludata el la skriba formo. Ekzemploj de literkombinoj kun speciala prononco estas sch /ʃ/ (Schale, “bovlo”), st /ʃt/ (Stoff “teksaĵo”), sp /ʃp/ (Spaß, “amuzaĵo”) kaj la diftongoj ei /a͡ɪ/ (Ei, “ovo”) kaj eu /ɔʏ̯/ (Heu, “fojno”).
Ekzistas fama germana infankanto, kiu bele demonstras la germanan sonsistemon:
Tri ĉinoj kun kontrabaso sidis sur la strato kaj babilis. Jen venis la polico: Nu kio estas tio? - Tri ĉinoj kun kontrabaso.
Oni ripetas la kanton multajn fojojn, ĉiufoje ŝanĝante ĉiujn vokalojn al unu sama vokalo aŭ diftongo, laŭvice, ekzemple kun 'a': Dra Chanasan mat dam Kantrabass ..., 'ö': Drö Chönösön möt döm Köntröböss ..., aŭ eĉ 'au': Drau Chaunausen maut daum Kauntraubauss ....
La germana havas kvar kazojn kaj tri gramatikajn genrojn, kiuj kongruas inter artikoloj, adjektivoj kaj substantivoj. La deklinacio de adjektivoj varias depende de tio, ĉu la substantivsintagmo estas difinita aŭ nedifinita. Interese, germanaj substantivoj mem havas preskaŭ neniujn kaz-finaĵojn, la kaz-markiloj ĉefe aperas en la artikolo de la sintagmo. Speciala trajto de la germana estas la uzo de umlaut por fleksioj. Tiel multaj germanaj substantivoj markas pluralon per ŝanĝo de la akcentita vokalo: a/o/u → ä/ö/ü.
Germanaj verboj fleksias laŭ persono kaj nombro kaj kongruas en tio kun la subjekto. Krom finaĵa fleksio multaj germanaj tiel nomataj “fortaj” verboj uzas internajn vokalŝanĝojn por marki tempo-fleksion kaj umlaŭto aperas en la 2-a kaj 3-a personoj en singularo plus en la subjunktivo de la pasinteco.
La germana famas pro sia granda vortprovizo. Tio ŝuldiĝas parte al longa literatura tradicio akumulinta sinonimojn el multaj epokoj kaj dialektoj, kaj ankaŭ al la fakto, ke la germana permesas vortkunmetadon (Apfelsaft, “pomsuko”), kie la angla uzas substantivĉenojn (apple juice) kaj la franca post-substantivajn prepozicio-atributojn (jus de pomme). La germana Vikipedio estas la 2-a plej granda en la mondo, kaj multe pli granda ol oni atendus laŭ la nombro de germanparolantoj.
Plia kialo por la grandeco de la germana leksiko estas la potenca germana burokratio, kiu bezonas apartan burokratan vorton por ĉio de Postwertzeichen (Briefmarke - poŝtmarko) ĝis Personenkraftwagen/PKW (Auto - aŭto).
Ekzemple, kiam oni petas kondukpermisilon, simpla “ne” povas soni pli-malpli tiel: Ihr Antrag auf Einleitung eines Verfahrens zur Erteilung der Erlaubnis zum Führen eines Kraftfahrzeugs auf öffentlichen Straßen wurde abgelehnt. (Via peto pri ekigo de proceduro celanta al transdono de permesilo por konduki motorveturilon sur publikaj stratoj estis rifuzita).
La germana dialekta pejzaĝo estas tre kompleksa, parte ĉar la germana lingvejo dum la plejparto de sia historio estis politika mozaiko el suverenaj regionoj nur malstrikte ligitaj per la potenco de elektita imperiestro. La plej fama dialekta limo estas nord-suda sonŝovo-disdivido laŭ linio tra Frankfurto kun b/d/g norde kaj p/t/k sude. Kompreneble, dialektaj diferencoj ne nur rilatas al sonŝovoj, sed ankaŭ al la vortprovizo. Bulkoj, ekzemple, estas Brötchen en la nordo kaj Wecken aŭ Semmel en la sudo, mutaciantaj tra Weckerl kaj Semmerl en Bavario al Weggli kaj Semmeli en Svislando. Pliaj nordaj variantoj estas Schrippe (Berlino), Luffe (Brunsvigo) kaj la dan-ekvivalenta Rundstück (dane: rundstykke).
Nordniedersächsische Dialekte in den Niederlanden
Multlingva paĝaro por lerni la germanan: http://deutsch.info
Amuzaj aŭ strangaj tradiciaj proverboj aŭ idiomoj
Alles tote Hose. Ĉio estas mortaj pantalonoj. Tre enuiga (inspiris germanan punk-bandon en Düsseldor, Die Toten Hosen).
Du gehst mir auf den Wecker/Keks. Vi iras sur mian vekhorloĝon/kekson. Vi iritas/ĝenas min.
Dein Englisch ist unter aller Sau. Via angla estas sub ĉiuj porkinoj. Via angla lingvoscio estas tre malbona.
In Teufels Küche kommen. Veni en la kuirejon de la diablo. Havi grandajn problemojn.
Abwarten und Tee trinken. Atendi kaj trinki teon. Ni atendu kaj vidu.
Dividu ĉi tiun paĝon kun viaj amikoj!
Reveni al la lingvoj
Tiu ĉi projekto estas financata per subteno de Eŭropa Komisiono. Tiu ĉi publikaĵo respegulas nur vidpunkton de la aŭtoro, pro tio la Komisiono ne povas esti respondeca pri ajna uzado de informoj, kiuj aperas ĉi tie.
© 2017 lingvo.info | Impressum