eo eo eo en eo eo eo eo eo eo eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo pt eo eo eo nl eo it eo cs en eo en da sv it fr cs en br en cs de pt en cs en eo en cs en eo de cs it pl en cs en eo en eo eo eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo mk eo eo eo eo eo eo en en en eo en en en en en en en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl de am an ar arz as en az ku uz lt en ru sv bg new en bn br hbs_lat ca mhr mzn hbs_lat cy da de el ca en es et eu fa fi et nn fr it da fy de lt he hi tl hbs_lat hu hy it id en es is it ja fr jv ka en ko kk fi km ta ko en ku cs it lb it it nl lt lv en en ml be mr ms en my ne ne nl nb nb fr or pa pl pms pnb ps pt ro ru ru sa bxr jbo en hbs_lat si en sk sl en et sq hbs_lat la sv hu ta te en th tr ceb tr oc fy ur uz vi pl zh he da zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Monda Organizaĵo pri Sano - Vikipedio
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
La Monda Organizaĵo pri Sano (ankaŭ Monda Organizo pri Sano aŭ MOS (konata plej ofte sub la angla nomo WHO (World Health Organization) aŭ la franca OMS (Organisation Mondiale de la Santé)) estas la branĉo de UN, kiu zorgas pri sano.
Ĝi estis fondita la 7-an de aprilo 1948: tial okazas ĉiujare je tiu tago la Monda San-Tago. Ĝia ĉefa sidejo troviĝas en Ĝenevo (Svislando).
La deveno de MOS troviĝas en la militoj dum la fino de la 19-a jarcento (en Meksiko, en Krimeo). Post la Unua mondmilito, la epidemio de la tiam nomita "hispana gripo" en la jaroj 1918–1919, kiu kaŭzis pli ol 20 milionojn da mortoj dum ses monatoj, trudpelis la tiaman Ligon de Nacioj estigi sian sankomitaton, kiu estis embrio de MOS. Laŭ sia konstitucio, MOS celas kreskigi kiel eble plej alten la nivelon de la sanstato por ĉiuj popoloj. En la konstitucia dokumento, la sano estas difinita kiel stato de kompleta bonfarto fizika, mensa kaj socia, kaj ĝi do ne konsistas nur el foresto de malsaneco aŭ malfirmeco.
2 La agadkampegoj de MOS
4 Financado kaj ... anekdoto pri lingva problemo
5 La Ĝeneralaj Direktoroj de MOS
7.1 IAEA - Interkonsento MOS 12-40
7.2 Romkatolika Eklezio kaj Aidoso
Organizaĵo malcentrigita[redakti | redakti fonton]
Monda Organizaĵo pri Sano, Ĝenevo
La centra organizaĵo: MOS estas estrata de siaj 192 membro-ŝtatoj, kuniĝantaj en la Monda Asembleo por la Sano. Tiu asembleo, kiu konsistas el delegitoj reprezentantaj la membro-ŝtatojn, rolas ĉefe por aprobi la programon kaj la buĝeton de ĉiudujara administrado. Ĝi ankaŭ decidas pri la grandaj politikaj orientadoj de MOS.
La regionaj organizaĵoj: Ili celas pripensi la san-problemojn proprajn al iuj regionoj de la mondo. Ili situas:
en Nov-Delhio por la Sudorienta Azio,
en Aleksandrio por la regiono de orienta Mediteraneo,
en Manilo por la Okcidenta Pacifiko,
en Vaŝingtono por Ameriko,
en Brazavilo por Afriko,
en Kopenhago por Eŭropo.
La agadkampegoj de MOS[redakti | redakti fonton]
Harmoniigo, kodado: terminaro de ĉiuj malsanoj.
Sanitaraj aranĝadoj: antaŭrimedi por haltigi epidemion; fari sanitarajn disponojn okaze de internaciaj vojaĝoj (kiel vakcinadoj).
Asistado al la "Malpli Evoluintaj Landoj": vakcinado kontraŭ la grandaj kontaĝaj malsanoj; provizado de trinkebla akvo; eliminado de ruboj; protektado de la patrinoj kaj elradikigo de iaj malsanoj.
Esplorfakoj: CIRC (Centre International de Recherche sur le Cancer, Internacia Centro por Esplorado pri Kancero en Liono / Lyon (Francio); kaj programo lanĉita en 1987 kontraŭ aidoso kun buĝeto propra po pli ol 120 milionoj da eŭroj jare.
Tri iamaj direktoroj de la Tutmonda Programo por Nuligo de la Variolo legas novaĵojn ke variolo estis tutmonde elradikigita, 1980
Post jaroj de lukto kontraŭ la variolo, la Monda Asembleo pri la Sano de MOS deklaris tiun malsanon elradikigita, en majo 1980, laŭ rekomendo de komisiono eksperta en decembro 1979. La disvolviĝo de imunigaĵoj kontraŭ la malario kaj la helika febro alproksimiĝas al sukcesoj, kaj al la elradikigo de la poliomjelito en la proksimaj jaroj estas strebata.
Agadaj Tagoj[redakti | redakti fonton]
Multnombraj aliaj Mondaj Tagoj pri tiu aŭ alia sanitara temo ekestis intertempe :
15-a de marto : Monda Tago de la Konsumanto,
21-a de marto : Monda Tago de la Mastrumado,
22-a de marto : Monda Tago de Akvo,
24-a de marto : Monda Tago kontraŭ Tuberkulozo,
17-a de majo: Monda Tago kontraŭ Homofobio,
31-a de majo : Monda Tago de Nefumantoj,
14-a de junio : Monda Tago de Sangodonantoj,
21-a de septembro : Monda Tago de la Alzheimer-malsanuloj,
26-a de septembro : Monda Tago kontraŭ la kormalsanoj,
20-a de oktobro : Monda Tago kontraŭ la Ostoporozo,
22-a de oktobro : Monda Tago kontraŭ balbutado,
28-a de oktobro : Monda Tago kontraŭ poliomjelito,
14-a de novembro : Monda Tago kontraŭ diabeto,
1-a de decembro : Monda Tago kontraŭ aidoso.
Financado kaj ... anekdoto pri lingva problemo[redakti | redakti fonton]
La projektoj de MOS povas esti parte financataj de diversaj partneroj :
Monda Alianco por Vakcinaĵoj kaj Imunigado (GAVI) estas 75%-e financita de la "Bill and Melinda Gates Foundation".
Monda Alianco por plibonigata nutrado (GAIN)
Jen anekdoto legebla en la libreto de Claude Piron (1992) "Communication linguistique, A la recherche d'une dimension mondiale" (Paris : SAT-Amikaro), sur paĝo 8 :
Iun tagon, la Monda Asembleo de la MOS atribuis 5 milionojn da dolaroj kiel tiujara krommono al siaj lingvaj servoj por tradukado aŭ interpretado. Dum la sama tago kaj dum la sama sesio, ili eksigis—pro manko de mono! -- aron da konkretaj projektoj bone trastuditaj por plibonigi la sanstaton en Subsahara Afriko, kies realigado postulis nur 4,2 milionojn da dolaroj. (28-a MOS-Asembleo, dokumento A28/50 kaj Oficialaj Aktoj, n-ro 223, Ap. 5)
La Ĝeneralaj Direktoroj de MOS[redakti | redakti fonton]
Nomo de la estro:
Daŭro de la estrado:
Tutmonda sidejo[redakti | redakti fonton]
La sidejo de la organizaĵo estas en Ĝenevo, Svisio. Ĝi estis inaŭgurita kaj malfermita en 1966.
Komencaj vidoj[redakti | redakti fonton]
1766 WHO Headquarters 200.jpg
Sur poŝtmarko de Hungario
Sur poŝtmarko de GDR
Vidoj de 2013[redakti | redakti fonton]
WHO sidejo el sudokcidento
WHO sidejo el sudo
WHO sidejo el oriento
WHO sidejo el nordo
WHO sidejo el okcidento
WHO sidejo, ĉefa enirejo
WHO sidejo, enireja ĉambro
WHO sidejo, ĉefa konferencejo
Konfliktoj[redakti | redakti fonton]
IAEA - Interkonsento MOS 12-40[redakti | redakti fonton]
Protesto pri la tago pro la Nuklea akcidento de Ĉernobilo ĉe MOS en Ĝenevo
En 1959, la MOS subskribis Interkonsenton MOS 12-40 kun la Internacia Atomenergia Organizo (IAEA). La interkonsento deklaras ke la MOS rekonas la IAEA kiel havanta de respondeco por paca atomenergio sen antaŭjuĝo al la roloj fare de la MOS pri kaŭzado de sano aŭ malsano. Tamen, la sekva paragrafo aldonas: "kiam ajn ĉiu organizo proponas iniciati programon aŭ agadon pri subjekto en kiu la alia organizo havas aŭ povas havi grandan intereson, la unua parto devas konsulti la alian kun projekcio al adaptado de la afero per reciproka interkonsento"..[1] La naturo de tiu deklaro igis kelkajn premgrupojn kaj aktivulojn (inkluzive de Women in Europe for a Common Future (Virinoj en Eŭropo por Komuna Futuro)) kredi ke la MOS estas malvastanima en ĝia kapablo esplori la efikojn al homa sano fare de atoma radiado kaŭzita de la uzado de nuklea energio kaj la daŭraj efikoj de la atomkatastrofoj en Ĉernobilo kaj Fukuŝima. Ili kredas ke MOS devas reakiri kion ili vidas kiel "sendependeco".[2][3][4]
Romkatolika Eklezio kaj Aidoso[redakti | redakti fonton]
En 2003, la MOS kondamnis la opozicion de sansekcio de la Roma Kurio al la uzo de kondomoj, dirante: "Tiuj malĝustaj deklaroj pri kondomoj kaj HIV estas danĝeraj kiam ni renkontas tutmondan pandemion kiu jam mortigis pli ol 20 milionojn da homoj, kaj nuntempe tuŝas almenaŭ 42 milionojn."[5] En 2009, la Romkatolika Eklezio restis malfavora al pliigado de la uzo de koncipoprevento por kontraŭbatali HIV/aidoson..[6] Tiutempe, la Prezidanto de la Mondsana Asembleo, nome la sanministro de Gujano Leslie Ramsammy, kondamnis la opozicion de Papo Benedikto al koncipoprevento, dirante ke li provis "krei konfuzon" kaj "malhelpi" pruvitajn strategiojn en la batalo kontraŭ la malsano..[7]
Intermita profilakta terapio[redakti | redakti fonton]
La agresema subteno de la Bill & Melinda Gates Foundation (Fondaĵo Bill & Melinda Gates) por intermita profilakta terapio de malario ekigis noton de la antaŭa MOS-malaria ĉefo Akira Kochi.[8]
Dieto kaj sukerkonsumado[redakti | redakti fonton]
Ioma el la esplorado entreprenita aŭ apogita fare de MOS por determini kiel popolaj vivstiloj kaj medioj influas ĉu oni vivas en pli bona aŭ pli malbona sano povas esti kontestataj, kiel ilustrite fare de komuna raporto de 2003 fare de MOS/FAO- pri nutrado kaj la preventado de kronika ne-infekta malsano,[9] kiu rekomendis ke sukero devus formi ne pli ol 10% de sana dieto. Tiu raporto kondukis al lobiado de la sukerindustrio kontraŭ la rekomendo, al kiuj la MOS/FAO respondis per inkludo en la raporto de la jena deklaro- "La konsultantaro agnoskas ke celo por la loĝantaro por liberigo el sukero de malpli ol 10% de sumenergio estas kontestata", sed ankaŭ subtenis sian rekomendon bazitan sur sia propra analizo de sciencaj studoj.[10] En 2014, MOS reduktis rekomenditajn sukernivelojn je la duono, dirante ke sukero devus konsistigi neniom pli ol 5% de sana dieto.[11]
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Internacia Organizaĵo de Laboro
Referencoj[redakti | redakti fonton]
↑ . Agreements with Other Intergovernmental Organizations (PDF). Alirita 7a Majo 2012.
↑ . Appeal by Health Professionals for Independence of the World Health Organization. Alirita 19a Aprilo 2011.
↑ . Open letter on the WHO/IAEA Agreement of 1959. Alirita 19a Aprilo 2011.
↑ World Health Organization kaj Atomic Agency. Activist Magazine (3a Junio 2007). Alirita 27a Marto 2012.
↑ Vatican: condoms don't stop Aids. The Guardian (9a Oktobro 2003).
↑ Pope claims condoms could make African Aids crisis worse. The Guardian (17a Marto 2009). Alirita 31a Marto 2012.
↑ "World Health Assembly: Pope Benedict "wrong"",  Google News, 21a Marto 2009. Kontrolita 31a Marto 2012.
↑ . Gates Foundation's Influence Criticized. The New York Times (16a Februaro 2008). Alirita 9a Februaro 2012.
↑ Report of a Joint FAO/WHO Consultation. Diet, nutrition and the prevention of chronic diseases. Geneva: World Health Organization; 2003 (WHO Technical Report Series 916).
↑ (2003) “Sugar revisited – again”, Bulletin of the World Health Organization (pdf) 81.
↑ BBC News: WHO: Daily sugar intake 'should be halved'.
Monda Organizaĵo pri Sano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Monda Organizaĵo pri Sano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Oficiala retejo de la organizaĵo (arabe, angle, hispane, france, ruse, ĉine)
Konstitucio de MOS (germane, angle, france, itale, romanĉe)
Monda Organizaĵo pri Sano
Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero
Komuneja kategorio en Vikidatumoj sen loka parametro
Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 14:35, 1 mar. 2017.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco