eo en eo eo eo eo en en pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en en
Ĝenerale pri Krakovo - Krakovo 2.0
Krakovo (Kraków) estas la dua plej granda urbo de Pollando, dum multaj jarcentoj ĝi rolis kiel ties ĉefurbo. Nun ĝi estas unu el la plej popularaj urboj de la lando kaj Mezeŭropo. Laŭ Malgrandpollanda Turisma Organizo, la urbon en 2011 vizitis 8,6 milionoj da turistoj, el kiuj 2,15 milionoj estis de alia lando. 89% da la fremdaj vizitantoj diris, ke ili rekomendos Krakovon al siaj konatoj, 72% volus reveni al Krakovo kaj 30% tion decide planis. Ĉe la landaj turistoj tio estis 85% kaj 50% (laŭ Dziennik Turystyczny).
Historio de Krakovo - mallonge
Laŭ legendo, Krakovo estis fondita de princo de la gento Vistulanoj (Wiślanie), Krak (aŭ Krakus), kiu loĝis tie dum la 8-a jarcento. Fakte, sur la tereno de hodiaŭa urbo loĝis jam prahistoriaj homoj – proksimeco de rivero (Vistulo), multaj arbaroj kaj grotoj faciligis vivon de la prauloj. La unua kronika mencio pri Krakovo venas el la jaro 966, kiam hebrea aĉetisto, Abrahamo ben Jakov, vizitis Mezeŭropon kaj tiel skribis pri slavoj:
"Nuntempe estas kvar iliaj reĝoj: reĝo de bulgaroj [Petro la 1-a] kaj Bojeslav [Boleslao la Kruela], reĝo de Prago kaj Krakovo, kaj Mesko [Mjeŝko la 1-a], reĝo de nordo, kaj Nakon (...)"
Jam dum la 10-a jarcento Krakovo estis grava loko. En 1000 Boleslao la Brava fondis tie diecezon kaj komencis konstrui katedralon. Dum la 11-a jarcento Kazimiro la Renoviganto igis Krakovon ĉefurbo de la tiama pola lando. En 1241 tataroj detruis la urbon, sed post 16 jaroj, en 1257, Boleslao la Hontema fondis Krakovon kiel urbon laŭ la germana leĝo.
La jarcentoj 14-a, 15-a kaj 16-a estis ega disvolviĝo de Krakovo. En 1364 la reĝo Kazimiro la Granda fondis Krakovan Akademion, poste eknomitan Jagelona Universitato. Tie studis i.e. Nikolao Kopernik kaj Jan Kochanowski.
En 1609 okazis brulego de kastelo sur Vavelo (monteto en Krakovo, ĉe Vistulo). Pro tio tiama reĝo, Sigismondo la 3-a Vasa, moviĝis al Varsovio, kiu ekde tiam estas laŭfakta ĉefurbo de Pollando (ekde 1945 ankaŭ laŭjura). Krakovo tiutempe komencis malriĉiĝi, sed ĝis nun ĝi estas unu el la plej gravaj kulture lokoj de Pollando.
En 1794, post la dua dispartigo de Pollando (de Prusujo kaj Rusujo), en Krakovo estis centro de insurekcio de Tadeusz Kościuszko (la sama, kiu batalis pri liberiĝo de Usono). Bedaŭrinde, la ribelo malsukcesis kaj en 1795 okazis la tria dispartigo de Pollando, kiu ĝin malestigis. Krakovo ektroviĝis en Aŭstrujo.
Post Viena Kongreso (en 1815) Krakovo estis sendependa kiel Krakova Respubliko. Tamen Aŭstrujo likvidis ĝin post krakova ribelo en 1846. La tuta Pollando, kun Krakovo, liberiĝis en 1918. Ĝi rapide disvolviĝis ĝis la dua mondmilito.
En jaroj 1939-1945 (la dua mondmilito) Krakovo estis okupita de hitlera Germanio, tamen ne estis detruita. Post la milito la urbo estis ree en Pollando, sed ne en Pola Respubliko (demokrata respubliko), sed Pola Popola Respubliko, kun forta efiko de Sovetunio. Tiam, post la 1950-a jaro, komencis konstruiĝi la plej granda nuntempe urbkvartalo – Nowa Huta, loĝejo por multaj laboristoj kaj kompleto da metalurgiaj fabrikoj kaj aliaj industriaj objektoj.
Post la 1989-a jaro, jam en la Tria Respubliko, oni komencis ŝanĝi nomojn de stratoj kaj placoj, ke ĝi ne estu socialismaj (ekz. Placo de Libereco → Placo de Invalidoj, Strato de la 18-a de januaro → Reĝa Strato ktp.). Nuntempe la urbo estas unu el plej ofte vizitataj en Pollando, ĉefe pro multaj antikvaj domoj kaj riĉa kultura historio.
Powered by Create your own unique website with customizable templates. Get Started
Photo used under Creative Commons from DrabikPany