eo pl eo eo eo eo eo eo eo pt eo es pl eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en fr it zh en zh de es en es fr fr en nb fr en en fr de es en it en en en fr en fr it es en tr en zh de de en it fr es en fr en fr fr en fr en en es en hbs_lat fr en fr en de de en zh it en fr eu en ja en ro en en en oc en es fr es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es nb eo eo eo es es eo eo eo eo es eo es es eo pl eo eo eo eo pl es gl eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr fi eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl an en bg br ca hbs_lat pl cy da de el en es eu fa fi fr lt he hi hbs_lat hu id is it ja ka ko it lb lt lv ceb nl nb fr pa pl pt ro ru hbs_lat en sk sl hbs_lat sv th fy ur vi ceb pl zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
La Jakoba Vojo tra Eŭropo
Jakoba Vojo aŭ Vojo de Sankta Jakobo (galega lingvo: Camiño de Santiago, [ka'miɲo de san'tjago]) estas fasko da vojoj kiuj kondukas el Okcident-Eŭropo al la tombo de la apostolo Jakobo en la galega urbo Santiago-de-Kompostelo.
Oni ĉefe konas sub la nomo Jakoba Vojo la parton en la norda Hispanio inter Pireneoj kaj la tombo de Jakobo, laŭ kiu situas la iamaj reĝaj urboj Jaca, Pamplono, Estella, Burgoso kaj Leono (Hispanio). La origino de tiu vojo situas en la unua duono de la 11-a jarcento.
Pilgrima gvidlibro el la 12-a jarcento, en la Jakoba libro (latine: Liber Sancti Jacobi), kiu estis la ĉefa fonto de la jakoba kulto en la mezepoko, indikas kvar aliajn vojojn en Francio, kiuj kuniĝas en la Pireneoj. Post la revivigo de la pilgrimado al Santiago-de-Kompostelo en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, la hispana ĉefvojo iĝis parto de la Monda Kulturheredaĵo de UNESKO en 1993.
En 1998 ankaŭ la kvar aliaj en la Liber Sancti Jacobi menciitaj francaj vojoj ricevis tiun titolon. Jam en la jaro 1987 la Konsilio de Eŭropo nomis la vojojn de la jakobaj pilgrimuloj en la tuta Eŭropo "eŭropa kultura vojo" kaj rekomendis ties identigon.
1.1 Historio de la korpo de Santiago
4 Sanktuloj de la Vojo
Fine de 8-a jarcento, disvastiĝis en nordokcidenta Iberio la ideo, ke la apostolo sankta Jakobo la Maljuna predikis kristanismon en tiu lando kaj tie ankaŭ estis enterigita. Oni komencis kulti la sanktulon en loko proksima al episkopa urbo Iria Flavia, kie situis romiepoka tombejo. Post unu jarcento, la novaĵo estis konata en suda Francio. Al la loko, nomata Compostela ([kompostEla]), alvenis la unuaj eksteriberianoj dezirantaj preĝi antaŭ restaĵoj de la apostolo kaj koni tiujn landojn, kiujn proksimaj islamanoj igis allogaj kaj legendindaj.
Tamen, laŭ iuj modernaj opinioj, la tombo estas tiu de herezestro Prisciliano.
La malkovro de la tombo samtempis kun la alveno al la reĝlando de Asturio-Leono de mozaraboj rifuĝintaj el la islamregataj landoj, kaj dezirantaj montri klare sian malkonsenton kaj politikan kaj religian kontraŭ la kordoba emiro kaj la ekleziestraro sub li.
La nombro de la pilgrimantoj kreskegis ekde la 11-a jarcento, kiam eŭropanoj lasis sian izolecon kaj pilgrimado iĝis la plej populara devotaĵo. Romo, Jerusalemo kaj Santiago estis la ĉefaj kristanaj pilgrimejoj.
La krucmilitistoj kaj la italaj maraj civitoj malfermis la vojon al Jerusalemo. La reĝoj de Navaro, Aragono kaj Kastilio kaj Leono helpis la vojaĝon per pontokonstruo, vojriparado kaj konstruo de malsanulejoj kaj tranoktejoj.
Post jaroj, la prestiĝo kaj riĉeco de Santiago ebligis al la episkopo Diego Gelmírez igi ĝin ĉefepiskopejo (rimarku, ke Diego estas unu el la hispanaj formoj por "Jakobo").
Historio de la korpo de Santiago[redakti | redakti fonton]
La historia gravo de la rio de Arousa, de la rivero Ulla kaj de la urbo Santiago-de-Kompostelo rilatas al la legendoj pri la alveno al Galegio tramare de la korpo de la apostolo Sankta Jakobo (Santiago), post lia martiro kaj mortigo en Jerusalemo la jaron 44. Li estis estinta laŭdire maristo kaj fiŝkaptisto en Galileo kaj poste disĉiplo de Kristo kaj evangeliisto okcidente. Lian mortigon ordonis Herodo Agripa, kiu laŭ la Biblio “Tiam la reĝo Herodo kaptis kelkajn ekleziulojn por fiagi ilin. Li mortigis Santan Jakobon, fraton de Johano, per glavo” (Agoj, 12, 1-2).
Mezepokaj legendoj plifortigitaj per iuj tekstoj asertas, ke post la martiro, kelkaj disĉiploj de Santiago prenis la senkapigitan korpon kaj translokigis ĝin al la palestina marbordo. El Jafo per ŝipo laŭiris la Mediteraneon kaj la iberian marbordon ĝis la pinto de Iberio, fino de la tiam konata eŭropa mondo. La ŝipo laŭ legendo estis “ŝtona boato” aŭ plikredebla havis la nomon de “ŝtona boato” ĉar temus pri ŝipo kiu transportus metalojn el nordokcidenta Iberio al Romo aŭ al aliaj lokoj en la Romia Imperio, sed ne tiom kredeble al Palestino. Laŭlegende tiukaze tiu ŝipo eniris en la rio de Arousa kaj poste en la rivero Ulla ĉe romiaj setlejoj de Turris Aŭgusti kaj Pontecesures. Poste ĝis Padrono, la rivera haveno de la romia urbo Iria Flavia.
La plej grava teksto kiu rakontas la translokigon de la korpo de la apostolo el Jafo al Iria kaj al la tombejo ĉe Kompostelo estus la Liber Sancti Jacobi aŭ Kaliksta Kodekso (libro 3-a, ĉapitro 1-a) verkita en la unua duono de la 12-a jarcento, tio estas multe pli da jarmilo poste. Laŭ ĝi kaj la legendoj la apostolo estus reveninta al loko kie li evangeliis kiel misiisto. La jakobaj disĉiploj estus Teodoro kaj Atanazio kaj havis malfacilaĵojn ĉe la tiamaj romiaj aŭtoritatoj kaj loĝantaroj ĝis kiam denove laŭlegende ili entombigis la jakoban korpon kie la bovoj kiuj estis eltirantaj la ĉerkoĉaron haltis lace. Tiun lokon trajarcente estis kovrita de la arbaroj kaj ĉirkaŭ la jaro 820 (tio estas preskaŭ post 8 jarcentoj) la ermito Pajo kaj la episkopo de Iria nome Teodomiro malkovris la tombon kaj helpite de la reĝo Alfonso la 2-a organizas la kulton al Sankta Jakobo.
Nuntempe oni celebras marriveran procesion laŭ la rio de Arousa kaj la rivero Ulla rememore de la supozita translokigo de la apostola korpo.
La Jakoba Vojo[redakti | redakti fonton]
Ekde la disvastigo de la malkovro de supozitaj restaĵoj de apostolo (kompreneble tiam oni komunikis tion kiel certege) en la komenco de la 9-a jarcento komencis organiziĝi pilgrimadoj el ĉiuj punktoj de la kristana Eŭropo. Tiele fakte oni teksis ne unikan vojon sed tutan reton de vojoj aŭ nome Jakoba Vojo. Hegemonio de tiu agado okazis dum la 11-a, 12-a kaj 13-a jarcentoj, kiam oni ricevis specialajn religiajn kaj socialajn privilegiojn por la pilgrimantoj. Je la fino de la 20a jarcento la jam dekadenca vojaro ricevis novan modon kun la kombino de kulturaj kaj turismaj elementoj.
Dum la epoko de hegemonio de la jakoba vojaro fluis tra tiu reto granda kvanto de kultura informaro, oni organizis la unuan asistan kaj turisman reton, oni kreis monaĥejojn, katedralojn kaj eĉ novajn urbojn. Eĉ la unuaj suveniroj datiĝas el la pilgrimoj nome la Jakoba pekteno. La vojoj komencis en suda Britio, suda Skandinavio, Latvio, Hungario kaj eĉ Konstantinopolo (tiam kristana), Ateno kaj eĉ Andaluzio (tiam islama sed kun kristana loĝantaro). Ĉefe trapasis Francion, Germanion kaj Italion. Kiam oni eniras en Galegio jam funkciis reto de la Jakoba Vojo komponita nome el la plej uzata Franca Vojo el oriento, la Norda Vojo el nordoriento, la Angla Vojo el maro kaj nordo, la Portugala Vojo el sudo, kaj la Sudorienta vojo el la Arĝenta Vojo, krom la apartaj Vojo de Fisterra el maro kaj okcidento kaj la Vojo de Arousa laŭ la samnoma rio. Ĉiuj trapasas kaj la urbon kaj la urbareon al la katedralo.
Vojoj[redakti | redakti fonton]
Pluraj vojoj iras al Santiago, sed unu ĉefas, la franca vojo atingas Iberion tra la montopasejoj Somport aŭ Roncesvalles, de kie la pilgrimuloj iras al Puente la Reina tra, respektive, Jaca, Sangüesa kaj Monreal aŭ Pamplono.
De Puente la Reina al Estella, Monjardín, Logroño, Nájera, Santo Domingo de la Calzada, Belorado kaj Burgos, kie ankaŭ aldoniĝas la malĉefa vojo de Baiona, Tolosa, Vitoria-Gasteiz, Miranda de Ebro kaj Briviesca.
La etapoj de Burgos iras tra Castrojeriz, Frómista, Carrión de los Condes, Sahagún, kaj León, kie parto de la pilgrimantoj elvojiĝas al Oviedo por sekvi la marbordan vojon al Santiago. La cetero iras al Astorga, Ponferrada, Villafranca del Bierzo, Cebreiro, Portomarín, Palas de Rei kaj, cele, Santiago-de-Kompostelo.
Laŭ la vojo, registoj ordonis konstrui preĝejojn kaj malsanulejojn dediĉitajn al sankta Jakobo. Eĉ nun, en apudvojaj urboj kaj vilaĝoj, "Jakoba strato" aŭ "kirko de sankta Jakobo" montras, kie la vojo traurbis mezepoke.
La Vojo estis priskribita en Codex Calixtinus, alinome Liber Sancti Iacobi, verkita ĉefe de la episkopo de Poitou Aymericus Picaudus, kiu klarigas la devotaĵojn kaj avertas kontraŭ fiaj fraŭdistoj, gastejestroj, ŝtelistoj, kiuj fiprofitis el pilgrimantoj.
Santiago ĝuas specialan privilegion, ekkonceditan ĉirkaŭ 1120. Kvankam la plej antikva buleo konservata estas Regis aeterni de Papo Aleksandro la 3-a de 1179, ĝi mencias pravigi privilegion de Papo Kaliksto la 2-a (1118-1124). Tiu ĉi papo estis frato de Rajmundo de Burgundio kaj, do, onklo de la reĝo Alfonso la 7-a de Kastilio; li estis bonegofaranto por la preĝejo de Compostela. La privilegio tekstas, ke en jaroj, kiam la 25-a de julio, la jakoba tago, estas dimanĉo, oni povos akiri en la katedralo de Santiago la samajn spiritajn donacojn (pekopardono/indulgenco, elpurgatoriigi animojn), kiel en Romo dum romaj jubileaj jaroj, ofte ĉiun 25-an jaron. 2004 estas do jakoba jubilea jaro.
La nuntempa vojo[redakti | redakti fonton]
Moderna simbolo de la jakoba konko kiel indikilo de la Jakoba Vojo
Post mezepoko, la vojo estis malpli kaj malpli uzata. Nur dum la 1970-aj jaroj ekis nova intereso por la pilgrimvojo. En la jaro 1982 la papo Johano Paŭlo la 2-a vizitis Santiago-de-Kompostelon kaj alvokis kadre de granda eŭropa festo la malnovan kontinenton retrovi siajn radikojn. La konsilio de Eŭropo deklaris la vojon en 1987 unua eŭropa kulturvojo. Tiam oni nombris ĉirkaŭ 3000 pilgrimulojn jare, en 2003 jam venis 74.000 el ĉiuj landoj de la mondo. Dum la sankta kompostela jaro 2004 oni nombris entute 179.932, kiuj faris almenaŭ la lastajn 100 km piede aŭ la lastajn 200 km bicikle aŭ ĉevalrajde.
Antaŭ la sankta kompostela jaro 1993, la galega registaro decidis plivalorigi la vojon ne nur por religia pilgrimvojo, sed ankaŭ por turisma celo. Pro tio ĝi lanĉis la kampanjon Xacobeo 93, riparante la ŝoseojn kaj la apudajn helpejojn. Ĝi konvinkis ankaŭ la ceterajn registarojn de apudvojaj regionoj. De tiam, laŭiri la vojon piedire, bicikle aŭ ĉevalrajde estas populara turisma celo, samtempe religia, spirita, sporta kaj kultura.
Pilgrimulidentigilo ricevis stampojn de unuopaj stacioj kaj utilas por uzi malmultekostajn pilgrimejojn laŭ la vojo. En Santiago la pilgrimuloj ricevas ateston pri la pilgrimo, la tiel nomatan compostela.
La pilgrimado allogas homojn el ĉiuj nacioj, kaj tiel la vojo iĝas bazo de portempa sama stato kaj praktika internacia komunikado sendepende de deveno, aĝo, stato aŭ sekso.
Jen la pligrandiĝo de la nombro de pilgrimuloj dum la jardekoj:
1) Sankta jaro (la Año Santo okazas, kiam la festotago de la sankta Jakobo, la 25-a de julio, estas dimanĉo)
2) 4-a Monda Junulara Tago en Santiago-de-Kompostelo
(Fonto: statistikoj de la katedralo de Santiago-de-Kompostelo)
Sanktuloj de la Vojo[redakti | redakti fonton]
La Vojo siavice kreas pliajn sanktulojn kaj legendojn pri miraklojn. Ekzemplo: Sankta Domingo de la Calzada ("Dominiko de la Ŝoseo, tio estas, la Jakoba Vojo"), oferis sian vivadon servante pilgrimantojn.
Blazono de la Jakoba Vojo, moderna simbolo de la vojo en la urbo Leono (Hispanio)
la katedralo de Santiago-de-Kompostelo, celo de la Jakoba Vojo
Jakoba pekteno, la "modelo" de la voja simbolo
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Vía de la Plata
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Jakoba Vojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Jakoba Vojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
hispane Camino de Santiago en Enciclopedia Libre
Xacobeo - Kampanjo de Galega Registaro (plurlingve, Macromedia Flash necesa)
satelita mapo de la vojo
Fontoj[redakti | redakti fonton]
Fotofonto de Leonnard Leroux
Filmo Saint Jacques... La Mecque
Gvidlibro del camino Saint Jacques en Catalogne
Praktika gvidlibro de del camino Saint-Jacques de Compostelle ISBN 2-84454-334-0
Gvidlibro de la servicioj "manger et dormir sur le Camino Francés 2007" ISBN 2-9528559-0-0 manĝi kaj dormi sur la vojo
Compostelle en famille de Maryvonne kaj Bruno Robineau. Kompostelo familie
Mondaj heredaĵoj de UNESKO
Mondaj heredaĵoj en Hispanio
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 19:06, 28 jan. 2016.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj