eo eo eo eo bg cs da de en eo es et fr de hbs_lat hu it lt lv nl pl ro ru sk sl sv lt eo de eo it eo eo es et eo eo eo pt eo eo eo eo eo fr eo fr eo lt eo eo eo sv eo et eo et eo eo eo et it et eo et eo eo et eo et eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en de en fr it en es en sv en ja fr en de pt en ru en en it ru en en en cs pl mr my sv de en es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo et eo et eo et eo eo es eo eo es eo eo eo et eo fi eo et eo eo de da cy nds fi fi eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo
Svedio, Finnlando, Latvio, Germanio, Kanado, Usono, Rusio, Aŭstralio, Argentino, Brazilo, Britio, Danio
aglutina , vortkunmetado , SVO
Urala lingvaro, finn-ugra branĉo, balt-finna subgrupo
senfina energio dimanĉvespere post naskiĝtaga festo, kiu daŭris la tutan semajnfinon
Matena idilio post la Nova Jaro
Vortoj kun malmulte da konsonantoj:
La plej longaj kunmetitaj vortoj:
kuuuurija istus töööös jääääres
dum labornokto, stelobservanto sidis ĉe glacirando
ĝardeno ĉe rivera bordo
La estona lingvo komencis formiĝi dum la 12-a kaj 13-a jarcentoj rezulte de miksiĝo de du aŭ tri lingvoj, kiuj apartiĝis de aliaj balto-finnaj dialektoj komence de nia epoko. Ankaŭ la germana kaj la slavaj kaj baltaj lingvoj influis la evoluon de la estona.
Du dialektaj grupoj, signife malsamaj unu de la alia.
Mezestonaj dialektoj: centra, okcidenta, insula, orienta
Nordorientaj dialektoj: marborda, Alutaguse
Sudaj dialektoj: Mulgi, Tartu, Võro
Estonaj vortoj ofte ricevas akcenton ĉe la unua silabo (kvankam estas esceptoj: aitäh “dankon”, sõbranna “koramikino” kaj kelkaj ekkrioj kiel ahah kaj ohoh havas akcenton ĉe la dua silabo). Ankaŭ malnovaj pruntvortoj ricevas akcenton ĉe la unua silabo, miljonär, apelsin, pensionär, dum pli novaj pruntvortoj estas akcentataj kiel en la fontlingvo, kiel büroo, psühholoogia, kompuuter.
Vokaloj estas elparolataj klare, sen redukto. Konsonantoj kaj vokaloj havas tri gradojn de longeco: koli (mallonga “o” – “instaliĝi”), kooli (mezlonga “o” – “de lernejo”), kooli (longa “o” – “al lernejo”).
Konsonantoj estas dividataj laŭ forteco kaj ne laŭ voĉeco. Ekzemple, la konsonantoj g, b, d, d’ ne estas voĉaj, sed malfortaj, kun malforta artikulacia ŝtopo, kaj pro tio ili pli sonas kiel k, p, t, t’. La estona k, p, t, t’ estas elparolataj kun pli longa ŝtopo. Konsonantoj ne senvoĉiĝas vortfine. Fortaj kaj malfortaj ŝtopaj konsonantoj ne estas distingataj vortkomence, do ekzemple baas (“bazo”) kaj paas (“kalkoŝtono”) estas elparolataj same. La sono f troviĝas nur en pruntvortoj: film, faktor.
En plej multaj okazoj, la elparolo estas divenebla laŭ la skribo.
La estona estas aglutina-fleksia lingvo. Gramatikaj formoj estas konstruataj per gramatikaj indikiloj kaj finaĵoj algluiĝas al la radiko de vortoj (ekzemple: multenombra adesivo lauda+de+l (radiko + multenombra markilo + kazfinaĵo) “sur tabloj”); okazas fonetikaj ŝanĝoj (lugema: “legi”, loen: “mi legas”). Vortoj povas enhavi multajn morfemojn.
La estona ne havas artikolojn aŭ gramatikajn genrojn. Ekzistas virina indikilo por vortoj, kiuj signifas virinojn, ekzemple: tanárnő (“instruistino”), titkárnő (“sekretariino”).
La estona havas 14 kazojn. La kazfinaĵoj baziĝas sur ŝanĝo inter tiel nomataj forta kaj malforta gradoj, kaj rezulte vorto povas multe ŝanĝiĝi: tuba (“ĉambro”, nominativo), toa (“de ĉambro”, genitivo).
La personaj pronomoj havas du formojn: mallongan (neakcentitan) kaj plenan (akcentitan).
Estonaj verboj ne havas kategorion de aspekto. Estas du gramatikaj tempoj, nuna kaj pasinta (simpla aŭ imperfekta, perfekta kaj pluskvamperfekta). La estonta tempo estas esprimata aŭ per la nuna tempo, aŭ per analizaj formoj kun la verbo hakkama (“komenci”) (aŭ saama, “povi”).
mi skribas / skribos / estos skribanta
La estona havas 4 modusojn:
indikativo: Ta laulab hästi. (“Li bone kantas.”)
kondicionalo: Ta laulaks hästi. (“Li bone kantus.”)
cita moduso: Ta laulvat hästi. (“(Onidire) li bone kantas.”)
imperativo: Ta laulgu hästi! (“Li bone kantu!”)
Eblas krei 4 participojn el verbo (aktivajn kaj pasivajn en nuna kaj pasinta tempoj) kaj unu adverban participon: looma (“krei”): loov (“kreanta”, aktiva nuna participo), loodav (“kreata”, pasiva nuna participo), loonud (“kreinte”, aktiva pasinta participo), loodud (“kreita”, pasiva pasinta participo).
La estona havas multe da vortoj konsistantaj el du, tri, kvar aŭ pli da eroj:
Amuzaj aŭ strangaj tradiciaj proverboj aŭ idiomoj
nagu kala vees kiel fiŝo en akvo tre komforta en situacio
Hommik on õhtust targem. Mateno estas pli saĝa ol vespero. Estas saĝe dormi antaŭ decidi.
Vana karu tantsima ei õpi. Maljuna urso ne lernos danci. Estas malfacile ŝanĝi la kutimojn aŭ karakteron de maljuna homo.
Targem annab järele. Estas pli saĝe cedi.
Ära hõiska enne õhtut. Ne ĝoju antaŭ la vespero. Ne ĝoju tro frue.
Dividu ĉi tiun paĝon kun viaj amikoj!
Reveni al la lingvoj
Tiu ĉi projekto estas financata per subteno de Eŭropa Komisiono. Tiu ĉi publikaĵo respegulas nur vidpunkton de la aŭtoro, pro tio la Komisiono ne povas esti respondeca pri ajna uzado de informoj, kiuj aperas ĉi tie.
© 2017 lingvo.info | Impressum