eo hbs_lat eo eo hbs_lat la es eo eo de eo eo eo eo eo eo eo eo eo fr eo oc eo eo eo fr eo de eo eo eo eo en eo ja eo de cs en eo eo eo fr eo lt eo de de eo de fr eo ro eo pt eo eo pt pt eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo hbs_lat eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en pl en eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo fr eo it de es eo es de de de eo eo eo eo de eo de eo eo en eo it eu hbs_lat eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr fi eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl de am an ar az de lt ru sv bg br hbs_lat ca mhr id ckb hbs_lat cy da de fr hsb el ca en es et eu ast fa fi fr da fy de gd lt de ku he hi hbs_lat it hu hy it id fr es is it ja jv ka uz kk ta ko de ku cs it lb it en nl lt lv ru en be mr ru ms my nds af nl nb nb fr ta pa id pl pms pnb pt io ro ru es jbo en hbs_lat en sk sl sq hbs_lat nl sv hu en ta te th ceb tr oc en en en ug fy ur uz fr fi vi tr pl zh he zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
1060582 (stato 2015-12-31) [fonto: landa statistika oficejo]
0 22 03 (urboparto Porz sen kvartalo Poll)
0 22 32 ( urboparto Meschenich)
0 22 33 ( urbopartoj Hochkirchen kaj Rondorf)
0 22 34 (urbopartoj Lövenich, Weiden kaj Marsdorf)
0 22 36 (urbopartoj Godorf, Hahnwald, Immendorf, komerca zono Rodenkirchen, Sürth kaj Weiß)
9 urbodistriktoj (Stadtbezirke) kun 86 urbopartoj (Stadtteile)
v • d • r
Kolonjo (germane Köln [keln], france Cologne [kolonj], angle Cologne [koloŭn], nederlande Keulen, ripuare Kölle) estas granda urbo en okcidenta Germanio sur ambaŭ bordoj de la rivero Rejno en la federacia lando Nordrejn-Vestfalio. Kolonjo estas la sidejo de la distriktaro Kolonjo. Kolonjo, kiel la nomo indikas, estis kolonio de Romio proksima de la limo de la imperio. En 50 la romia imperiestro Klaŭdio nomis la urbon laŭ sia edzino Agripina: Colonia Claudia Ara Agrippinensium. Kompreneble, la nomo mallongiĝis. La bela urbo havis ekde romiaj tempoj multajn judojn kaj estis la elirpunkto de la alorienta migrado de la judoj tra la nuna Germanio, Pollando kaj Rusio dum 500-1900. La komunumo konsistas el 9 urbaj distriktoj („Stadtbezirke“) kun entute 86 urbopartoj („Stadtteile“). Unu urboparto plej ofte similas al iama urbeto aŭ vilaĝo, escepte de la centra urbo („Innenstadt“): Ĝi formas sian propran urban distrikton, kiu konsistas el 5 urbopartoj. Lasta pligrandigo de la urbo ĝis nun: 1975.
loko: 50° 56' norde, 6° 57' oriente
horzono: GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)
6 Gefiloj de la urbo
La okcidenta fasado de la Katedralo de Kolonjo.
ekzistas operejo kaj urba teatro (plus pluraj malgrandaj) kun regulaj prezentadoj.
La turo Malakoffturm estas postlasaĵo de la Rejnbordo-Fortikaĵo, kiun la registaro de Prusujo starigis de 1848 ĝis 1858 en Kolonjo.
Diversaj grandaj foiroj komercaj kaj artaj
La karnavalo de Kolonjo estas tre fama
La „Kolonja Akvo“ (Eau de Cologne)
Historio[redakti | redakti fonton]
Vidu ankaŭ : elektoepiskopujo Kolonjo
En la 5-a jarcento, rego de la urbo iris al la frankoj. Poste Karolo la Granda starigis ĉefepiskopon en Kolonjo. La ĉefepiskopoj de la urbo fariĝis princoj de la Sankta Romia Imperio kaj regis la urbon ĝis 1288. Eĉ hodiaŭ Kolonjo estas grava centro de germana katolikismo kaj havas la plej grandan gotikan katedralon (jen bildo [1]) de Eŭropo: ĝiaj turoj estas 157 m altaj kaj en ĝi troviĝas relikvio, kiu onidire enhavas la korpajn postrestaĵojn de la tri reĝoj.
Ekde 1288 post la batalo ĉe Worringen (komenciĝis la „libera“ stato de la urbo)(fakte, per la senpotencigo de la princepiskopo) resp. 1475 (oficialigo per la imperiestro) ĝis 1794 Kolonjo estis libera urbo, tio signifas, ke ĝi estis submetata nur al la imperiestro. Ĝi prosperis kiel membro de la Hansa Ligo ĝis la 16-a jarcento. En la epoko de la religiaj konfliktoj la urbo komencis malprosperi. En 1794 Francio aneksis la landon maldekstran de la Rejno kaj sekve ankaŭ Kolonjon.
En 1815, post la militoj de Napoleono la 1-a de Francio, Rejnlando kaj Vestfalio estis donitaj al Prusio. La provinca ĉefurbo de Rejnlando fariĝis Koblenz, sed Kolonjo estis (kaj estas) sidejo de unu el la granddistriktoj en la regiono. La 19a jarcento kunportis industrian kaj ekonomian reviviĝon de la urbo kaj la finkonstruon de la katedralo, komencita en la 13a jarcento. Grava por la evoluo estis interalie la trajnlinio Kolonjo-Antverpeno, per kiu oni transportis Ruhr-regionan karbon al la oceano, kaj kiu estis unu el la unuaj internaciaj trajnkonektoj.
Post la 1-a Mondmilito la venkintoj devigis la detruon de ĉiuj fortikaĵoj ĉirkaŭ Kolonjo, kaj la urbo estis okupata de britaj soldatoj (ĝis 1926). La 12an de marto 1933 la nacisocialistoj, post premo kaj perforto, laŭ la balotoj fariĝis la plej granda frakcio en la urboparlamento. La postan tagon la katolik-partia urbestro Konrad Adenauer fuĝis.
Dum la regado de la nacisocialistoj la Rejnlando denove fariĝis parto de la germana armea teritorio (1936), kaj ekde 1942 fariĝis unu el la ĉefaj celoj de la usonaj kaj britaj bombatakoj. En 1940 la diktaturo forprenis la kolonjajn ciganojn, la postan jaron la kolonjajn judojn.
Post la 2-a Mondmilito la tute detruita Kolonjo estis okupata unue de la usona armeo, kiu reinstalis Konrad Adenauer kiel urbestron, kaj baldaŭ poste de la brita armeo, kiu malinstalis lin: fakte pro lia memstareco, oficiale pro lia "malkapableco". Kvar jarojn poste Konrad Adenauer fariĝis la unua ĉefministro de Federacia Respubliko Germanio.
Kolonjo, ne la ĉefurbo sed la plej granda metropolo de la nova regiona ŝtato Nordrejn-Vestfalio, evoluis denove al riĉa kaj kulturplena urbo, interalie kun la Okcidentgermana Radio en 1956, la samjare finrestaŭrita katedralo, la Romia-Ĝermana Muzeo en 1974, la muzeo Wallraff-Richartz en 1986. De 1949 ĝis 1999, kiam la iom pli suda Bonn estis la sidejo de la federaci-germana registaro kaj parlamento, Kolonjo havis iel la statuson de "krom-ĉefurbo".
Ĝis 1994 Germanio estis okupita de la venkintaj potencoj, sed la politika influo de la okcidentaj venkintoj jam rapide post 1949/1952 plimalfortiĝis. Tamen restis en Nordrejn-Vestfalio la brita regulo, ke la urbanoj elektas la urboparlamenton kaj tiu poste elektas la ĉefurbestron (neprofesian) kaj la urbodirektoron (plenofican, ĉefon de la administrado). Dum 1994 tio estis ŝanĝita: ekde 1999 la kolonjanoj unuafoje rekte elektis sian ĉefurbestron.
Administra divido[redakti | redakti fonton]
Rheinauhafen (en esperanto: haveno en la apud-rejna herbejo) nomiĝas la iama haveno en la urba sudo de Kolonjo (Germanujo). Nuntempe la tereno estas uzata kiel loĝo-, oficejo-, servo- kaj industrio-areo.
Transporto[redakti | redakti fonton]
Amaskomunikiloj[redakti | redakti fonton]
Kölner Stadt-Anzeiger estas germana regiona gazeto. Ĝi fondiĝis en Kolonjo kaj havas sian centran redakcion tie. Gazetaj eldonoj ekde la 14-a de novembro 1876 aperas ĉiun lundon ĝis sabaton.
Gefiloj de la urbo[redakti | redakti fonton]
Aliaj rilataj personoj[redakti | redakti fonton]
Sankta Ursulo de Kolonjo
Partneraj urboj[redakti | redakti fonton]
Inter la partneraj urboj estas
Liverpool en Britio ekde 1952
Esch-sur-Alzette en Luksemburgo ekde 1958
Lilo en Francio ekde 1958
Lieĝo en Belgio ekde 1958
Roterdamo en Nederlando ekde 1958
Torino en Italio ekde 1958
Kioto en Japanio ekde 1963
Tunizo en Tunizio ekde 1964
Turku en Finnlando ekde 1967
la urbodistriktoj Neukölln de Berlino en Germanio ekde 1967
Kluĵo en Rumanio ekde 1976
Tel-Avivo-Jafo en Israelo ekde 1979
Barcelono en Hispanio ekde 1984
Pekino en Ĉinio ekde 1987
Tesaloniko en Grekio ekde 1988
Cork en Irlando ekde 1988
Corinto/El Realejo en Nikaragvo ekde 1988
Indianapolis en Usono ekde 1988
Volgogrado en Rusio ekde 1988
la urbodistriktoj Treptow-Köpenick de Berlino en Germanio ekde 1990
Katowice en Pollando ekde 1991
Bet-Leĥem en Cisjordanio ekde 1996
Istanbulo en Turkio ekde 1997
Rio-de-Ĵanejro en Brazilo ekde 2011
Per ĉirkaŭaj teritorioj iom post iom aligitaj al la urbo, Kolonjo Kolonjo transprenis partnerecojn kun la urboj de Benfleet/Castle Point (Britio), Igny (Francio), Diepenbeek (Belgio), Brive-la-Gaillarde (Francio), Dunstable (Britio), Eygelshoven/Kerkrade (Nederlando) kaj Hazebrouck (Francio).
Kolonjo estis unu el la gastigantaj urboj de la Futbala Mondpokalo 2006
Futbala Mondpokalo 2006[redakti | redakti fonton]
Inter la 9a de junio kaj la 9a je julio 2006 en Germanio okazis la Futbala Mondpokalo, inter alie en Kolonjo. En la tute trakonstruita stadiono, kiu dum la turniro havis 40.590 sidlokojn, okazis pluraj matĉoj.
Urba arkivo[redakti | redakti fonton]
La urba arkivo de Kolonjo estis la plej grava urba arkivo en Germanio ĝis sia kolapso la 3-an de marto 2009.
en la mezepoka festohalo Gürzenich en somero 1933 okazis la inaŭguro kaj pluraj vesperaj solenaĵoj de la 25-a UK de Esperanto
Esperanto en Kolonjo[redakti | redakti fonton]
En Kolonjo okazis inter alie la 25-a Universala Kongreso de Esperanto de la 29-a de julio ĝis la 5-a de aŭgusto 1933; la kongreson antaŭis gravaj malfaciloj pro la tiamaj politikaj ŝanĝoj; okazis interkonsento pri la organizo.
Ekde 1920 tie aperis la grava esperantlingva gazeto Heroldo de Esperanto. Originale semajna, ĝi estis (kaj daŭre estas, kvankam nun trisemajna) la plej ofte aperanta gazeto en Esperanto. Politike kaj religie sendependa (sed fakte modere orientita), ĝi pretervivis la unuan persekuton de la nazia reĝimo, sed dum 1936 devis migri al Nederlando.
urboprospekto de Kolonjo, aparta eldono okaze de la 30-a IS
Inter la 27-a de decembro 1961 kaj la 3-a de januaro 1962 cetere la 5-a Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo okazis en Kolonjo kaj pritraktis la temon "Usono kaj Sovetunio - ĉu eblas kunekzisto de la du kontraŭaj socisistemoj". Ankaŭ la 12-a Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo inter la 27-a de decembro 1968 kaj la 3-a de januaro 1969 - post la politike kirla jaro 1968 - okazis en Kolonjo, ĉi-foje en la urboparto Deutz oriente de la Rejno, kaj pritraktis la temon "Sociologiaj aspektoj de l'nuntempo". Triafoje dum la jarŝanĝo 1986 / 1987, do komence de la jaro de centjariĝo de la internacia lingvo Kolonjo (ĉi-foje denove okcidente de la Rejno) gastigis la, nun 30-an, Internacian Seminarion sub la temo "Internacia kulturo en praktiko - Esperanto 100-jara" - tiun eventon partoprenis preskaŭ 400 seminarianoj, por la lernejana kaj studenta aranĝo rekorda nombro. En la nordokcidenta urboparto Ossendorf estas strato nomata "Zamenhofstraße". Estas loka klubo „KEK“ (Kolonja Esperanto-Klubo).
Esperantistoj de Kolonjo[redakti | redakti fonton]
Inter la aparte konataj esperantistoj de Kolonjo estas ekzemple
Ulrich Lins kaj lia filo
la Katedralo de Kolonjo kaj la Hohencolerna Ponto
urbocentra rejna panoramo (maldekstre la katedralo, dekstre la kvartalo Deutz)
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Kolonjo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Kolonjo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
StadtPanoramen Köln - Panoramaj bildoj de Kolonjo
retejo de Kolonja Esperanto-klubo
Ligo al la Kolonja esperantistaro
Ligo al la kolonja paĝo en la REVELO-paĝaro
v • d • r
Urboj en Germanio kun pli ol 100 000 loĝantoj
Berlino • Hamburgo • Kolonjo (Köln) • Munkeno (München)
Bremeno • Dortmund • Dresdeno • Düsseldorf • Essen • Frankfurto ĉe Majno (Frankfurt am Main) • Hanovro • Lepsiko (Leipzig) • Nurenbergo (Nürnberg) • Stutgarto
Aachen • Augsburg • Bielefeld • Bochum • Bonn • Braunschweig • Chemnitz • Duisburg • Erfurt • Freiburg im Breisgau • Gelsenkirchen • Halle an der Saale • Karlsruhe • Kiel • Krefeld • Lübeck • Magdeburg • Mannheim • Münster • Mönchengladbach • Oberhausen • Rostock • Wiesbaden • Wuppertal
Bergisch Gladbach • Bottrop • Bremerhaven • Cottbus • Darmstadt • Erlangen • Fürth • Gera • Göttingen • Hagen • Hamm • Heidelberg • Heilbronn • Herne • Hildesheim • Ingolstadt • Jena • Kassel • Koblenz • Leverkusen • Ludwigshafen • Mainz • Moers • Mülheim an der Ruhr • Neuss • Offenbach am Main • Oldenburg • Osnabrück • Paderborn • Pforzheim • Potsdam • Recklinghausen • Regensburg • Remscheid • Reutlingen • Saarbrücken • Salzgitter • Siegen • Solingen • Trier • Ulm • Wolfsburg • Würzburg
Administra divido de Nordrejn-Vestfalio
distriktaro Arnsbergo | distriktaro Detmoldo | distriktaro Duseldorfo | distriktaro Kolonjo | distriktaro Monastero
urba regiono Aachen | Borken | Coesfeld | Düren | Ennepe-Ruhr | Rhein-Erft | Euskirchen | Gütersloh | Heinsberg | Herford | Hochsauerland | Höxter | Kleve | Lippe | Mark (Märkischer Kreis) | Mettmann | Minden-Lübbecke | Neuss | Oberberg (Oberbergischer Kreis) | Olpe | Paderborn | Recklinghausen | Rhein-Berg (Rheinisch-Bergischer Kreis) | Rhein-Sieg | Siegen-Wittgenstein | Soest | Steinfurt | Unna | Viersen | Warendorf | Wesel
Bielefeld | Bochum | Bonno (Bonn) | Bottrop | Kolonjo (Köln) | Dortmund | Duisburg | Duseldorfo (Düsseldorf) | Essen | Gelsenkirchen | Hagen | Hamm | Herne | Krefeld | Leverkusen | Mönchengladbach | Mülheim | Monastero (Münster) | Oberhausen | Remscheid | Solingen | Wuppertal
Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la Enciklopedio de Esperanto.
La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto.
Eksterdistriktaj urboj de Nordrejn-Vestfalio
Urboj de Germanio laŭ alfabeto
Nenombraj signifoj de nombraj parametroj
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 23:19, 29 aŭg. 2016.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj