eo eo en eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj - Vikipedio
Jump to navigation Jump to search
Averto: vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via uzantnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
'''Aŭtorrajto''' (simbole iam esprimita kiel »©«) estas aro de rajtoj, garantiitaj de ŝtataj leĝaroj por subteni kreadon de aŭtoraj verkoj, kiujn akiras la aŭtoro de la verko. En Esperanto estas ofte tiusence uzata ankaŭ la laŭlitera el-Angligo '''kopirajto''' el la vorto ''copyright''<!-- (en la landoj, kie la tuta afero estas nomata ''copyright'', aŭtorrajto estas la morala rajto de agnosko de aŭtoreco)-->; iuj malaprobas tiun uzon pro tio, ke oni ne povas kompreni, ĉu temas pri «kopi·rajt·o» (ĉu rajto kopii, aŭ rajto fari ion kun kopioj?) aŭ «kopirajt·o», aparta radiko kun la plena senco de la Angla «copyright», tial preferas la pli vastan terminon ''aŭtorrajto'', adekvatan al koncerna vorto en multaj aliaj lingvoj. Uzo de similaj terminoj en aliaj lingvoj estas diversa laŭ la landoj, kaj tiaj aŭ similaj rajtoj povas aparteni ne nur al aŭtoroj, sed ankaŭ al ties dungintoj, [[dirigento]]j, registrintoj, elsendintoj ktp. [[Rick Falkvinge]] insistas, ke en la angla oni nomu ĝin «{{fremdlingve|en|copyright monopoly}}» — «'''kopirajta monopolo'''».<ref>http://falkvinge.net/2011/09/12/why-i-insist-on-saying-the-copyright-monopoly/</ref> Al la aŭtororajto kaj parencaj rajtoj apartenas ekzemple la rajtoj kopii, distribui kaj transsendi verkon (inkluzive elsendon), rajtoj komerci kun ĝi aŭ krei ties devenaĵojn, rajto juĝprocesi por eldevigi la ĉi-antaŭe menciitajn rajtojn kaj rajto transdoni la ĉi-antaŭajn rajtojn al aliuloj. La aŭtororajtoj ne aplikeblas por faktoj aŭ ideoj, sed por iliaj originalaj esprimoj. [[Dosiero:Copyright.svg|eta|maldekstra|180px|La simbolo de aŭtororajtoj]] La [[Monda Organizaĵo pri Intelekta Propraĵo]] en [[1996]] adoptis internacian traktaton pri aŭtororajtaj temoj. Jura specialaĵo de [[Brazilo]] koncernas [[mediumo]]jn, kiuj verkas laŭ diktado de la [[spiritismo|spirito]] de mortinto; ne ili havas la aŭtororajton pri la verko, sed la heredantoj de la mortinto. == Protektodaŭroj == [[Dosiero:World copyright-terms.jpg|eta|dekstra|Mapo pri «ordinaraj» protektodaŭroj laŭ landoj]] La juro pri aŭtororajto varias inter la ŝtatoj, sed ekzistas internacia juro pri ili surbaze de la [[Konvencio de Berno]], kiu interalie difinas, ke normale la aŭtororajto finiĝas 50 ĝis 70 jarojn post la morto de la aŭtoro (ne post la verkado). Antaŭ tiu tempo ne necesas, ke la aŭtoro aŭ liaj heredantoj faru ion por konservi la rajton (male al [[patento]] aŭ [[marko]]). Aliflanke tiu periodo normale ne estas plilongigebla laŭ peto de la rajtoposedanto. [[Dosiero:Tom Bell's graph showing extension of U.S. copyright term over time.svg|eta|dekstra|Plidaŭrigo de kopirajtmonopoloj en Usono (se supozi, ke aŭtoroj verkas antaŭ sia 35-jaraĝo, kaj vivas po 70 jaroj)]] Komence estis tiaj daŭroj kiel 28 jaroj, sed poste ili estis multe plilongigataj. Oni pravigas tion per plilongiĝanta [[vivdaŭro]], per komparo kun [[heredo (juro)|heredo]] de fizikaj objektoj, kaj per pli longaj daŭroj en aliaj landoj. Oni ofte rimarkigas, ke, dum en la komenco daŭro de kopirajta monopolo estis elektata kompromise por ebligi ne nur profiton aŭ rekompencon por la aŭtoro, sed ankaŭ (aŭ antaŭ ĉio) aliron al la verko por ceteraj personoj, iom post iom oni preskaŭ ĉesis konsideri ĉe leĝoŝanĝado interesojn de ĉiuj krom aŭtoroj (kaj/aŭ ties idoj) kaj eldonistoj, ĉiam plilongigante kaj plifortigante la kopirajtmonopolo&shy;protektadon.<ref>«Пушкинъ въ исторіи законоположеній объ авторскомъ правѣ въ Россіи.» de Переселенков, jaro 1909-a. [http://feb-web.ru/feb/pushkin/serial/psb/psb2052-.htm] (ruslingve)</ref> Ankaŭ verkoj de jam longe malvivaj aŭtoroj, fariĝintaj publika havaĵo, estas retirataj sub kopirajtan monopolon.<ref>{{citartikolo |Titolo=Что общего между Чебурашкой и Сименоном? (Война за «доконвенционку») |Aŭtoro=Павел Протасов |Dato=2010-08-05 |URL=http://www.chaskor.ru/article/chto_obshchego_mezhdu_cheburashkoj_i_simenonom_18991 |Krispa= |Aranĝo= |Versio= |Eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |Alirdato= }}</ref><ref>http://www.michaelgeist.ca/content/view/6229/125/</ref><ref>[[:en:Uruguay Round Agreements Act]]</ref> Kun longaj daŭroj kaj komplikaj reguloj de ilia elkalkulado ofte estas malfacile kompreni, ĉu malnova verko de jam longe malviva aŭtoro jam estas publika havaĵo;<ref name="borba_za_niche_pretsedent_belyaeva_18854">{{citartikolo |Titolo=Борьба за ничьё: «прецедент Беляева» (История о том, как издатели не поделили общественное достояние) |Aŭtoro=Павел Протасов |Dato=2010-07-30 |URL=http://www.chaskor.ru/article/borba_za_niche_pretsedent_belyaeva_18854 |Krispa= |Aranĝo= |Versio= |Eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |Alirdato= }}</ref> kaj, se ne, kiun aŭ kiel kontakti por ricevi permeson.<ref>https://www.chaskor.ru/article/zelenye_zanyali_piratskuyu_storonu_v_evroparlamente_25361</ref> Tio estas grava, interalie, pro tio, ke multaj konataj, se ne ĉiuj, verkoj (ekzemple tiuj de [[Walt Disney Company]], kiu aktive defendas siajn kopirajtmonopolojn) estas derivaĵoj de aliaj verkoj.<ref>{{citartikolo |Titolo=Whose mouse is it anyway? |Aŭtoro=Joseph Menn |Dato=2008-08-22 |URL=http://articles.latimes.com/2008/aug/22/business/fi-mickey22 |Krispa= |Aranĝo= |Versio= |Eldonejo=Los Angeles Times (Tribune Company) |Alirdato=2012-02-23 }}</ref><ref>http://harpers.org/archive/2007/02/0081387</ref><ref>http://www.everythingisaremix.info/</ref> Pro tio en kelkaj landoj ekzistas esceptoj por [[:en:Orphan works|«orfaj» verkoj]]. Ekzistas opinio, ke la celo de tro longa kopirajta monopolo estas fari nedisponeblaj la verkojn, kiujn oni ''ne'' intencas vendi, kaj tiel devigi uzon de la ceteraj.<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.sitasingstheblues.com/faq.html#monopoly-and-competition | titolo = Q: Why would corporations hang onto all these old copyrights if they are going to make it so hard to use them? | alirdato = 2011-11-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Nina Paley | lasta = Paley | unua = Nina | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | date = | jaro = | monato = | formato = | verko = Sita Sings the Blues FAQ | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = angle | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref> == Esceptoj por laŭleĝa uzo == En diversaj landoj ekzistas diversaj esceptoj el ekskluziva rajto, kiuj ebligas certmaniere laŭleĝe uzi verkojn sen ricevi permeson — ekzemple, ĉe privata uzo ([[sekurkopio|sekurkopiado]], uzo per aliaj siaj aparatoj, aŭskultado kun familio), citado, novaĵraportado, kritikado, akcidenta malgrandega malgravega uzado (de minimis). Tamen tiuj esceptoj, kiel ekzemple «[[justa uzo]]», estas difinitaj malprecize, do fidi ilin povas esti danĝere.<ref>{{citaĵo de libro |familinomo=Lessig |personnomo=Lawrence |aŭtorligilo=Lawrence Lessig |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo=Free Culture — How Big Media Uses Technology and the Law to Lock Down Culture and Control Creativity |origindato= |originjaro= |originmonato= |url=http://www.free-culture.cc/ |formato= |atingdato= |atingjaro= |atingmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro=2004 |monato= |eldoninto= |loko= |lingvo=angle |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝo= |paĝoj= |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref> Almenaŭ en kelkaj landoj privata kopiado estas pagenda, kaj la pago estas kolektata de produktantoj/vendantoj/aĉetantoj de [[memoro (komputiko)|komputila memoro]], kiu estas uzebla por tia kopiado.<ref>{{citartikolo |Titolo=Налог на болванки (Лучше сейчас и добровольно, чем потом и дорого) |Aŭtoro=Павел Протасов |Dato=2010-03-19 |URL=http://www.chaskor.ru/article/nalog_na_bolvanki_15953 |Krispa= |Aranĝo= |Versio= |Eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |Alirdato=2011-08-08 }}</ref> Fojfoje iuj provas ŝajnigi la koncernan escepton neekzistanta, aŭ leĝe malplivastigi ĝin.<ref>{{citartikolo |Titolo=Открытое письмо законодателю (Против поправок к статье 1273 закона об авторских правах) |Aŭtoro=lqp |Dato=2011-03-05 |URL=http://www.chaskor.ru/article/otkrytoe_pismo_zakonodatelyu_22510 |Krispa= |Aranĝo= |Versio= |Eldonejo=[[Частный Корреспондент]] |Alirdato= }}</ref><ref>https://www.eff.org/deeplinks/2006/02/riaa-says-ripping-cds-your-ipod-not-fair-use</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.laquadrature.net/node/4883 | titolo = Private Copying: French Parliament Downsizes The Public's Rights | alirdato = 2011-11-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | date = 2011-11-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = La Quadrature du Net | paĝoj = | lingvo = angle | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref> Aparatoj (nun ordinare komputiloj) kaj komputilaj programoj povas havi kvalitojn destinitajn por malhelpi al posedantoj de verkokopioj iajn uzmanierojn rigardatajn de verkeldonistoj kiel malutilaj, ekzemple kopiadon aŭ ŝanĝadon (nuntempe tiuj kvalitoj estas «[[digital rights management]]»). Tiuj kvalitoj ne atentas leĝojn, do uzi la leĝajn esceptojn fariĝas malfacile aŭ eĉ kontraŭleĝe.<ref>https://ripmixmake.org/</ref> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj |commons=Copyright |commonscat=Copyright |wikinewscat=Aŭtororajto kaj kopirajto }} * [[Richard Stallman]] * [[Plagiato]] * [[Civila juro]] * [[Intelekta propraĵo]] * [[Konvencio de Berno]] * [[Rajtocedo]] (aparta maniero uzi kopirajton) * [[Libera programaro]] * [[Libera verko]] * [[Movado kontraŭ kopirajto]] * [[GNU]] * [[Publikpropraĵo]] * [[Krea Komunaĵo]] == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperanto.be/fel/2005/008680.php Roland Rotsaert: KOPIRAJTO: Creative Commons: aŭtoraj rajtoj laŭmezure] el [[Monato (gazeto)|MONATO]] (2005/07-08, p.&nbsp;21) * [http://www.esperanto.be/fel/2005/008698.php Roland Rotsaert: KOMUNAĴOJ: Evitenda evoluo] el [[Monato (gazeto)|MONATO]] (2005/11, p.&nbsp;13) ankaŭ rilate [[Krea komunaĵo|Krean komunaĵon]]. [[Kategorio:Juro pri intelekta proprieto| ]] [[Kategorio:Kopirajta juro| ]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (malfermiĝas en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
kopirajto: Other (Statements), Sitelink, Statement: P225
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Citaĵo de libro (redakti)
Ŝablono:Citaĵo el la reto (redakti)
Ŝablono:Citaĵo el libro (redakti)
Ŝablono:Projektoj (vidi fontkodon) (protektita)
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco