eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo nl eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Koloro - Vikipedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Averto: vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via uzantnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
[[Dosiero:Dithering 32 kolory.png|eta|700px|32 koloroj.]] [[Dosiero:Colouring pencils.jpg|right|300px|thumb|Koloraj krajonoj.]] [[Dosiero:Nasir-al molk -1.jpg|thumb|300px|Kolorefiko – Sunlumo brilanta tra vitraĵoj sur tapiŝoj ([[Moskeo Nasir ol Molk]] en [[Ŝirazo]], [[Irano]]).]] '''Koloro''' estas trajto de [[lumo]] kiu por niaj [[okulo]] kaj [[cerbo]] aspekte malsamas laŭ la [[ondolongo]] de la lumo. La kolora aspekto de objekto dependas de la lumo kiun ĝi [[reflekto|reflektas]] kaj la koloroj ĉirkaŭaj. Pli precize: '''koloro''' estas sensaĵo el la sensorgano [[okulo]], analizita kaj traktita de la cerbo. Tiu sensaĵo malsamas laŭ la [[lumo|ondolongoj]] (aŭ frekvencoj) kaj intensoj de [[lumo|lumaj ondoj]], kiuj mikse tuŝas samtempe kaj samloke la [[retino]]n (sensan parton de la okulo). Laŭ [[Francisko Azorín]] '''koloro''' estas ''Impreso, kiun faras sur la okuloj lumantaj objektoj, sendepende de ilia formo.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 115.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''color'' (koloro). Kaj li aldonas la terminojn ''kolorilo'', por farbo, substanco koloranta, uzata en la pentrarto, tekniko, k.c.; kaj ''kolori'' por ''liveri koloron''; krome estas listigitaj koloristo, kolorigisto, domkolorigi, murkolorigi, kolorimetrio, kolorimetro.<ref>Azorín, samloke.</ref> == La biologio de la kolorovido == [[Dosiero:AdditiveColorMixiing.svg|eta|sistemo RVB pri emisio de koloroj]] [[Dosiero:SubtractiveColorMixing.png|eta|sistemo CMFN pri parta reflekto de blanka lumo]] La sensiva parto de la [[retino]] (pri la koloroj) konsistas el tri specoj de [[Ĉelo (biologio)|ĉeloj]] — el ĉeloj kiuj reagas je la verdaj frekvencoj (la frekvencoj de la verda lumo), ĉeloj kiuj reagas je la ruĝaj kaj ĉeloj kiuj reagas je la bluaj. Ne ekzistas ĉeloj kiuj reagas ''ekskluzive'' al unu el la aliaj kolorofrekvencoj. Pri tiuj ĉi la cerbo miksas la informojn, kiujn ĝi ricevas. Ekzemple: ĉeloj, kiuj perceptas la flavajn frekvencojn, ne ekzistas. Do, kiam la ĉeloj verdsensivaj kaj ruĝsensivaj samtempe estas ekscititaj, la cerbo komprenas: «flava». La cerbo ne povas diferencigi flavajn frekvencojn de miksitaj ruĝa kaj verda frekvencoj. Danke al tio oni povas vidi flavajn kolorojn de televida ekrano, kiu sendas nur bluan, ruĝan, kaj verdan lumojn ([[RVB|sistemo RVB]]). Substanco por kolorigi objekton nomatas ''[[farbo]]''. En la priskriba sistemo RVB la tri [[Baza koloro|bazaj koloroj]] estas ruĝo, flavo, bluo, dum ĉiuj aliaj estas [[Miksita koloro|miksitaj koloroj]]. == Koloroj == <table> <tr> <td valign=top width=100> * [[Ruĝa]] (baza koloro) * [[Blua]] (b.k.) * [[Flava]] (b.k.) * [[Verda]] * [[Oranĝa]] * [[Bruna]] * [[Griza]] * [[Viola]] * [[Maĝenta]] * [[Lila]] * [[Roza]] * [[Kakia]] * [[Okra]] * [[Rufa]] </td> <td valign=top align=left width=330>[[Dosiero:Kolorcirklo.JPG|maldekstra|kolorcirklo]]<br />''RFB-kolorcirklo (+ nigro, blanko, grizo, bruno)''</td> <td valign=top width=140> * [[Glaŭka]] * [[Turkisa]] * [[Cejana]] * ... </td> </tr> </table> [[Nigro]], [[blanko]] kaj [[grizo]] estas apartaj ''[[Neŭtra koloro|neŭtraj koloroj]]''. '''Specialaj kolorvortoj nur uzataj en kelkaj cirkonstancoj:''' * [[Beja]] * [[Blonda]] * [[Kaŝtana]] * [[Ora]] '''Vortoj priskribantaj plurkolorecon:''' * Bunta – plurkolora, multkolora * Jaspeca – simila al la kolordiverseco de [[jaspo]] * Iriza – prezentanta tiajn kolorojn, kiuj ŝanĝiĝas laŭ la pozicio de la observanto * Muara – havanta rebrilojn ŝanĝiĝemajn: muara [[silko]] * Piga – pri besta [[felo]]: prezentanta nigrajn kaj blankajn neregulajn [[makulo]]jn * [[Ruana]] – pri besta felo: kun intermiksitaj ruĝaj kaj blankaj haroj == Kolorosistemoj == * '''RFB''' – [[Ruĝo]]/[[Flavo]]/[[Bluo]] – Tradicia fundamenta triopo da pigmentokoloroj, el kiuj (preskaŭ) ĉiu koloro estas farebla. Manko de la tri koloroj faras nenion ([[blanko]] sur blanka papero); egala miksaĵo faras [[nigro]]n sed, pro neperfekteco de realaj farboj, ne bonan. (angle RYB) * '''CMF''' – [[Cejano]]/[[Maĝento]]/Flavo – Fundamenta triopo da pigmentokoloroj, el kiuj ĉiu koloro estas farebla. Manko de la tri koloroj faras nenion (blanko sur blanka papero); egala miksaĵo faras nigron (sed la nigro ne estas tre bona). (Sistemo [[CMFN (kolormodelo)|CMF]], angle CMY) * '''CMF-N''' – Cejano/Maĝento/Flavo-Nigro – Fundamenta triopo da pigmentokoloroj plus nigro, el kiuj ĉiu koloro estas farebla, inkluzive de bonega nigro. Manko de la kvar koloroj faras nenion (blanko sur blanka papero); egala miksaĵo de Cejano/Maĝenta /Flavo aspektas nigre, sed por vera nigro, nigro sola estas uzata. (sistemo [[CMFN (kolormodelo)|CMFN]], angle CMYK) * '''RVB''' – Ruĝo/[[Verdo]]/Bluo – Fundamenta triopo da lumokoloroj, el kiuj ĉiu koloro estas farebla. Manko de la tri koloroj faras nigron; egala miksaĵo faras blankon, egala miksaĵo kun parta intenso por ĉiu koloro faras [[grizo]]n. (sistemo [[RVB]], angle RGB) Rimarkigo: la esprimo "ĉiu koloro estas farebla" rilatas al "kolora triangulo", kiu kovras grandan parton de la kolorkampo de la homa okulo, sed ne perfekte kongruas kun ĝi. == La fiziko de la koloroj == <div class=floatright> <table border="1" cellspacing="0" cellpadding="2"> <tr> <td colspan="3" bgcolor="D0D0d0" style="text-align: center;"><big>'''''ecoj de la spektrokoloroj'''''<big> </tr> <th>koloro</th> <th>ondolongo-intervalo</th> <th>frekvenco-intervalo</th> </tr> <tr><td>[[ruĝa]]</td> <td style="background:#DF0000; color:white;">~ 625-740&nbsp;nm</td> <td style="background:#DF0000; color:white;">~ 480-405 THz</td> </tr> <tr><td>[[oranĝa]]</td> <td style="background:#FF8000; color:white;">~ 590-625&nbsp;nm</td> <td style="background:#FF8000; color:white;">~ 510-480 THz</td> </tr> <tr><td>[[flava]]</td> <td style="background:#FFFF00; color:black;">~ 565-590&nbsp;nm</td> <td style="background:#FFFF00; color:black;">~ 530-510 THz</td> </tr> <tr><td>[[verda]]</td> <td style="background:#00FF00; color:black;">~ 500-565&nbsp;nm</td> <td style="background:#00FF00; color:black;">~ 600-530 THz</td> </tr> <tr><td>[[turkisa]]</td> <td style="background:#00E0E0; color:black;">~ 485-500&nbsp;nm</td> <td style="background:#00E0E0; color:black;">~ 620-600 THz</td> </tr> <tr><td>[[blua]]</td> <td style="background:#0000FF; color:white;">~ 440-485&nbsp;nm</td> <td style="background:#0000FF; color:white;">~ 680-620 THz</td> </tr> <tr><td>[[viola]]</td> <td style="background:#8b00ff; color:white;">~ 380-440&nbsp;nm</td> <td style="background:#8b00ff; color:white;">~ 790-680 THz</td> </tr> <tr> <td colspan="3" bgcolor="C0C0C0" style="text-align: center;"><big> '''kontinua spektro'''</big> [[Dosiero:Spectrum441pxWithnm.png]] </td> </tr> </table> </div> [[Elektromagneta radiado]] estas miksaĵo el [[radio|radiadoj]] de diversaj [[ondolongo]]j kaj intensecoj. Se tiu radiado havas ondolongon ene de la vidkampo de la [[homo]] (proksimume inter 380 kaj 740 [[nanometro]]j), tiam oni nomas ĝin (videbla) [[lumo]]. La lumspektro registras la intensecon de ĉiu ondolongo. La plena [[spektro]] de la radiado alvenanta de certa [[objekto]] determinas la (vidatan) aperon de tiu ĉi objekto, interalie la perceptatan koloron. La apuda tabelo donas la limojn inter kiuj varias ondolongo kaj frekvenco de la [[spektrokoloro]]j. La bildo montras, ke tiuj koloroj estas sufiĉe subjektiva provo, ordigi multe pli abundan kolorpaletron kun kontinuaj transiroj. == Pliprecizigo de kolor-nocioj en [[Esperanto]] == Uzante la [[prefikso]]n ''hel-'' oni povas aludi al koloro enhavanta multe da blanko: * ''helruĝa'' (≈ [[roza]]) Por indiki malhelan koloron, enhavanta multe da nigro, ''malhel-'' aldonatas al la baza kolorvorto: * ''malhelruĝa'' Rekta fiksado de ''mal-'' al kolorvorto maloftas, sed teorie eblas: ''malblanka'' do egalus ''nigra''n. ''Malgrizo'' egalus ''grizo''n. Uzante la supre montritan farbocirklon, oni povus eĉ krei sinonimojn: ''malverdo'' = ''ruĝo''. Tamen tia uzado postulas, ke la alparolato jam parkere konas la kolorcirklon. Per la [[sufikso]] ''-et-'' indikeblas, ke temas pri nepreciza, duba nuanco: "Ŝiaj okuloj estis ''bluetaj''." Por interkoloraj nuancoj utilas ankaŭ simpla kunmetado de vortoj. Notu la diferencon inter ''ruĝbruna'' (ruĝe bruna) kaj ''brunruĝa'' (brune ruĝa). ==Koloroj kaj psikologio== La uzado de la diversaj koloroj influas laŭgrade sur la animstato de la personoj, multaj el kiuj estas uzataj tiucele en specifaj lokoj, por ekzemplo en restoracioj estas ofta la uzado de ornamaĵoj oranĝkoloraj ĉar ŝajne tiu akcelas apetiton, en hospitaloj oni uzas neŭtrajn kolorojn (verda en vestaĵoj kaj operaciejoj) por trankviligi la pacientojn, kaj por dungoselekt-intervjuoj rekomendendas uzi vestaĵojn de malhelaj koloroj, ĉar tio donas la impreson esti persono responsa kaj dediĉita; tiuj estas kelkaj ekzemploj de la rilato inter la koloroj kaj la emocioj. ==Koloroj kaj heraldiko== {{Ĉefartikolo|Heraldikaj koloroj}} Heraldikaj koloroj konsistigas unu el la elementoj de [[heraldiko|heraldika kodigo]]. Ne ampleksas ĝia paletro, kies uzo estas pli teknika (eĉ ofte simbola) ol arta. La koloroj dispartiĝas en tri grupoj: farboj, metaloj kaj peltoj. Ili ne uziĝas tute libere, sed laŭ reguloj, ĉefe la t.n. "[[kontrastigo de la koloroj]]". La nomoj de la farboj (Lazuro, gorĝo...) fontas el la anglo-normanda glosaro, kiu funkciis internacie dum longa periodo. La orientaj kaj nordaj landoj de Eŭropo nun uzas la nacilingvajn kutimajn nomojn de la respondaj koloroj (bluo, ruĝo...). Se la vortoj "metaloj" kaj "peltoj" respondas al la uzo de ĉiuj eŭropaj landoj, tute alia estas por la vortoj "koloro" kaj "farbo" kie estas granda konfuzo, precipe en la franca glosaro, (kie la vortoj "couleur" (koloro) kaj "émail" (emajlo) estas ajne uzataj laŭ la aŭtoroj) sed ankaŭ en multaj aliaj lingvoj, kie la sama vorto "koloro" uziĝas kaj por la tuta paletro, kaj por la priskribitaj "farboj". Farbo, fine ŝuldas sian elekton analogie al la (germana) ''heraldische Farbe''. === Koloroj en la naturo === <gallery> Dosiero:Small_Red_Rose.JPG|[[Ruĝa]] koloro de [[rozo]] Dosiero:Sunflower33.jpg|[[Flava]] de [[sunfloro]] Dosiero:Viola cornuta A.jpg|[[Viola]] de floro ''Viola cornuta'' Dosiero:Fuchsia (fleurs).jpg|[[Fuksia]] koloro en floroj de genro [[fuksio]] Dosiero:Carduus nutans (3811138279).jpg|[[Magenta (koloro)|Magenta]] de [[kardo]] Dosiero:Orange Fruit Close-up.jpg|[[Oranĝkolora|Oranĝa koloro]] de la samnoma frukto [[oranĝo]] Dosiero:Picholine olives.jpg|[[Olivverda|Oliva koloro]] el [[olivo]]j Dosiero:PikiWiki Israel 36580 Nature and Colors.jpg|[[granat-kolora|Granata koloro]] ene de [[Granatujo|granato]] Dosiero:Frühlings Enzian Gentiana verna 09.JPG|[[Blua]] koloro de floroj ''Gentiana verna'' Dosiero:Close up spider rose dead bee.jpg|Color [[Roza]] koloro de [[rozo]] Dosiero:Zantedeschia aethiopica HRM.jpg|[[Blanko]] de la floro ''Zantedeschia aethiopica'' Dosiero:CalanitMagenDavid001.jpg|[[Ruĝa]] koloro de floro ''Anemone coronaria'' Dosiero:Busy bee.JPG|[[Lavenda (koloro)|Lavenda koloro]] de [[lavendo]] Dosiero:Turquoise and silver pendant.JPG|[[Turkisa|Turkisa]] kaj [[Arĝento (heraldiko)|arĝenta]] koloroj en [[turkiso]] kaj [[arĝento]] Dosiero:Amber - Bernstein 03.jpg|[[Sukcena (koloro)|Sukcena koloro]] de [[sukceno]] Dosiero:Garnet cut.JPG|[[grenat-kolora|Grenata koloro]] de un [[grenato]] Dosiero:1-1267462282CoNq.jpg|[[Bruna|Kafbruna]] de la greno kaj tazo da [[kafo]] Dosiero:Eclectus roratus -zoo -male-8a.jpg|[[Verdo]] de maskla papago ''Eclectus roratus'' Dosiero:Clear Sky.jpg|La tonoj de la ĉielo estas referenco por la ĉielblua koloro Dosiero:Blue Lagoon.JPG|La maro en la [[Bahamoj]] estas [[cejana]], [[turkisa]] kaj smeralda </gallery> == Proverboj == Ekzistas [[proverbo]]j pri koloro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>[http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php Lernu]</ref>: * {{citaĵo|''De sama koloro, de sama valoro.''}} * {{citaĵo|''Kiam nokto vualas, ĉiuj koloroj egalas.''}} == Referencoj == <references/> == Vidu ankaŭ == {{projektoj|commonscat=Colors|commons=Colors}} * [[Kolornomoj por TTT]] * [[Heraldikaj koloroj]] * [[Pigmento]] * [[Baza koloro]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.wackerart.de/rgbfarben.html Apliko de kolorkodoj en komputado] {{de}}, {{en}} {{havenda artikolo|Koloro}} {{Koloroj}} [[Kategorio:Koloroj]] [[Kategorio:Koloroj| ]] [[Kategorio:Vidado]] [[Kategorio:Percepto]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (malfermiĝas en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
koloro: Other (Statements), Sitelink, Aserto: P225
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Navigilo2 (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Projektoj (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Tnavbar (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Ĉi tiu paĝo estas membro de 1 kaŝita kategorio:
Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco