eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo hbs_lat de hbs_lat nl eo de eo eo pl eo it eo eo eo eo en eo eo eo eo eo eo eo eo fr eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo fi de fr eo eo fr eo eo eo eo eo pt eo eo eo es eo nl eo en eo en es eo eo eo nl eo eo eo eo es eo eo eo id en de eo eo eo eo eo en eo eo eo en nl en fr eo eo eo eo en eo eo eo fr eo eo en fr en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo fr eo eo hbs_lat eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo it eo eo eo eo eo hbs_lat eo eo pt it tr eu eo it eo eo eo eo hbs_lat pl eo eo eo eo es de eo es eo eo eo eo eo eo eo eo de eo eo eo eo es en eo eo it eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo en eo eo eo eo en nl lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv eo ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr fi eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl an ar az lt ru bg hbs_lat ca hbs_lat da de el en es et eu fa fi et fr fy de lt he hbs_lat hu hy id is it ja ka kk ko it lb lt lv en be ms nl nb nb fr pl pt ro ru en hbs_lat en sk sl hbs_lat sv th tr oc fy vi zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Ŝanĝoj al ŝablonoj aŭ dosieroj en ĉi tiu versio estas kontrolendaj. La stabila versio estis patrolita je 11 mar. 2016.
Finnaj maŝin-pafilistoj dum la Vintra milito.
30-a de novembro 1939 - 13-a de marto 1940
Kliment Voroŝilov, pli poste Semjon Timoŝenko
v • d • r
La Vintra milito (finne talvisota, svede vinterkriget, ruse ЗиMHяя BoйHa aŭ CoBeTcko-фиHckaя BoйHa) estis milito inter Sovetunio kaj Finnlando, kiu daŭris de la 30-a de novembro 1939 ĝis la 13-a de marto 1940.
Kaŭzoj kaj komenco[redakti | redakti fonton]
En la Hitler-Stalin-Pakto de 1939, Finnlando, Estonio kaj Latvio estis konsiderataj kiel landoj apartenantaj al la sovetia influzono. En aŭtuno de 1939 Sovetunio postulis de Finnlando ĉirkaŭan teritorion ĉe Leningrado (Karela terkolo) kun la novaj fortikaĵoj de Mannerheim-linio. Tiun teritorion Sovetunio bezonis laŭdire por defendi Leningradon kaj ofertis por tio kiel ŝanĝon parton de Nord-Karelio. Finnlando rifuzis la proponon, la Ruĝa Armeo ekatakis la landon la 30-an de novembro 1939, sed Finnlando je mirigo de la mondo sukcese defendis sin (per armila helpo de la mondo).
Sovetunio asertis jam 3 tagojn antaŭ la ekatako, ke la finna artilerio atakis ties patrolon. La finna registaro rifuzis, kontestis tion kaj deziris pliajn pritraktojn. Sovetunio neglektis la pliajn diplomatiajn klopodojn kaj rompis la neagresan pakton? de 1932. Pli poste montriĝis, ke la soveta intenco estis – kun aprobo de Hitler-Stalin-pakto – la tuta okupo de Finnlando kaj Baltio (por fondi sur la tuta teritorio de Finnlando kaj Karelio Karela-Finnan Sovetan Respublikon kadre de Sovetunio, kiu estis fondita "inercie" en 1940 surbaze de nur Karelio).
La finna armeo estis mobilizita, sed tre malbone ekipita per armiloj. La armeo konsistis el 130.000 homoj (pli poste entute 160.000) kun malnova milita tekniko, nesufiĉa municiaj rezervoj kaj 40 tankoj, kiuj devis kontraŭbatali la sovetian fortosuperecon. La Ruĝa Armeo havis por la atako 23 diviziojn kun 525.000 homoj kaj pli ol 2.000 tankojn, ĉ. 800 flugmaŝinojn kaj la minacan Baltan Floton ĉe la suda marbordo de Finnlando. Aliflanke la granda forto de sovetia armeo estis, kiel evidentiĝis, malbone preparita por milito en severaj vintraj kondiĉoj, grava elcentaĵo de pereintaj soldatoj estis frostiĝintoj.
La milito[redakti | redakti fonton]
Finnaj skisoldatoj dum la defendado de Finnlando
La Mannerheim-linio, kie okazis kelkaj el la duraj bataloj dum la Vintra milito.
Grupo de finnaj soldatoj dum la Vintra milito
La finna feldmarŝalo Carl Gustaf Emil Mannerheim sciis, ke ili ne povas longtempe haltigi la Ruĝan Armeon. Lia taktiko estis, kontraŭstari la sovetianojn kiom longe eblas kaj tiel akiri eble akcepteblan armisticon.
Post kiam la unuaj atakoj komenciĝis la 30-an de novembro, la finna generalaro faris ĉion por finkonstrui, firmigi la Mannerheim-linion ĉe la Karela markolo. La atakoj en nordo de Finnlando estis maleblaj pro la malvarmego kaj grava neĝofalo. La sovetaj soldatoj ne estis tro sukcesaj en la batalo kontraŭ la finnaj patroloj, kvankam la sovetianojn apogis la multaj batalaviadiloj kaj tankoj.
La plej grava malvenko de la Ruĝa Armeo okazis ĉe Suomussalmi. Ĝis fino de decembro la finnoj pligrandigis siajn trupajn fortojn per 5 aldonaj batalionoj. La finnoj preferis ne la grandajn batalojn, sed uzis la alpikan taktikon (Motti-Taktik), kiu realigis ĉiam lertajn ataketojn. Tiu taktiko estis tiel sukcesa kun apliko de brulboteloj (angle "Molotov-cocktail"), ke oni devigis retiriĝi la sovetajn tankojn. Ĝis la 8-a de januaro de 1940 okazis du gravaj bataloj en la areo, kiuj eniris la historion kiel la Batalo ĉe Suomussalmi. Ĉe tiuj, la sovetia armeo estis tute neniigita kaj la postlasita milita materialo riĉigis la finnojn.
La aermilito estis komence regata tute de la sovetianoj. La finnoj havis komence de la milito nek bonajn ĉasaviadilojn, nek efikajn kontraŭaviadilajn pafilojn, tiel la ĉefurbo Helsinki staris antaŭ la bombardado sen defendo. La malmultaj finnaj aerunuoj (150 flugmaŝinoj) faris ĉion por bombardi la rusan apogejojn kia Murmansk kaj eĉ urbojn kia Leningrad.
Kiam januare de 1940 pligraviĝis malkonvena vetero en Nord-Eŭropo, la Ruĝa Aerfloto venis en embarason kaj la finnoj kaŭzis gravajn damaĝojn ĉe la sovetaj bombardiloj. Menciinde estas, ke la finnan aertrupojn helpis multaj aviadiloj, kiuj venis el landoj kiaj Francio, Sud-Afriko, Italio aŭ Britio.
Direktoj de la atakoj de la Ruĝa armeo kaj la grandaj batalgrupoj ambaŭflanke.
La sovetianoj uzis unuafoje en la historio de Ruĝa Armeo paraŝutistojn en la finna landinterno. Tiuj provoj malsukcesis, la saltantaj soldatoj jam estis pafitaj enaere kaj suferis gravajn perdojn.
Februare la atakantaj fortoj provis denove trabati la Mannerheim-linion, sed la pluraj sovetaj provoj estis malsukcesaj. Kelkajn tagojn poste (13-a de februaro) sekvis la dua ofensivo, kiu estis jam sukcesa kaj la finnaj fortoj devis retiriĝi al Viipuri. Ĝis la 7-a de marto kreskis la perdoj de la defendantoj ĝis 24.000 mortintoj, tiel oni decidis ekkontrakti pri armistico kun Moskvo. La nova rusa komandanto Semjon Konstantinoviĉ Timoŝenko kuntiris grandegan artilerian forton, kiu detruis la defendajn liniojn per 300.000 grenadoj je tago. La milito finiĝis la 12-an de marto, nelaste pro mismoraliĝo de sovetiaj soldatoj, kiuj nek komprenis la celojn de la milito, nek estis bone preparitaj por ĝi, nek havis senteblajn sukcesojn.
Apogo el eksterlando[redakti | redakti fonton]
Ĉar la sovetia atako estis rigardata ĉie sur la mondo kiel maljusta, Finnlando ricevis nenombreblajn liverojn de armiloj, precipe de flugmaŝinoj (nura Anglio liveris 33 biplanojn el tipo de Gloster Gladiator, 12 Hurricane-ĉasaviadilojn, 17 batalaviadilojn kaj 24 bombardilojn).
La Germana Imperio estis per la Hitler-Stalin-pakto katenita kontraŭ apogo de Finnlando. La helpo de aliaj landoj, kiuj liveris en germanaj teritorioj (ekz. Italio aŭ Hungario), estis do toleritaj. Krom la flugmaŝinoj, alvenis Finnlanden ankaŭ volontuloj.
Sekvoj[redakti | redakti fonton]
Ruĝe estas markitaj teritorioj, kiujn Finnlando cedis al Sovetunio rezulte de la Vintra milito
La milito kaŭzis morton de 27.000 finnoj (48 243 laŭ sovetiaj datumoj) [1] kaj ĉ. 127.000 sovetiajn mortintojn [2]. Laŭ la armistica kontrakto, Finnlando devis transdoni Karelion kun urboj Viipuri, Käkisalmi, Sortavala kaj fiŝistan duoninsulon ĉe la norda maro (ĉ. dekono de la tuta teritorio). La sud-okcidenta duoninsulo Hanko estis ludonita kaj transitrajtoj en suda Finnlando estis certigitaj por Sovetunio.
En Germanio estiĝis dum la Vintra milito fatala mistaksado pri fortoj de la Ruĝa Armeo, kiun oni rigardis ne plu egalranga malamiko.
Aŭguste de 1940, Germanio kaptis la okazon de Finnlanda alproksimiĝo, kio kondukis al pli striktaj kontaktoj. Tiel Wehrmacht (prononcu [vermaĥt]) ricevis transitrajtojn al Nord-Norvegio kaj donis ŝanĝe armilojn al Finnlando. Printempe de 1941, germanaj trupoj certigis la defendon de la norda parto de Finnlando kaj antaŭpreparis la atakon kontraŭ Sovetunio. La finnoj kunmarŝis la militon kontraŭ Sovetunio por la perditaj teritorioj kaj pliaj partoj de Karelio (tiu nova milito kontraŭ Sovetunio estas en Finnlando nomata Daŭriga milito). La provizore reakiritajn dum la rekomenciĝinta milito teritoriojn kaj eĉ pli (terpeco Petsamo en la nordo) perdis Finnlando fine de la milito.
Sekvoj de Vintra milito estis la jenaj tri aferoj:
abrupta malaltiĝo de la reputacio de Ruĝa Armeo,
reorganizo kaj pluraj plibonigoj en Ruĝa Armeo, forigo de Voroŝilov el ties komandado (kelkaj fakuloj opinias, ke sen tiuj rimedoj Ruĝa Armeo estus en la jaro 1941 diserigita kaj Sovetunio estus likvidita fare de nazioj kaj iliaj aliancanoj),
ĝi sigelis sorton de Norvegio, ĉar ĝi konvinkis Hitleron pri malkomplezemo de Francio kaj Britio respekti la neŭtralecon de Norvegio kaj do neceseco konkeri Danion kaj Norvegion.
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Aliaj projektoj[redakti | redakti fonton]
Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Vintra Milito – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
La Vintra milito 60 jarojn poste
en Eo pri la dua Mondmilito en Finnlando
Sveda filmeto pri la milito en formato AŜ - vi povas malfermi ĝin ekz. pere de VLC
v • d • r
Bataloj de Vintra milito
Batalo sur Tolvajärvi • La unua batalo ĉe Taipale • Batalo ĉe Suomussalmi • Batalo en regiono Kuhmo • Batalo ĉe Kollaa • La unua batalo ĉe Summa • La dua batalo ĉe Taipale •La dua batalo ĉe Summa • Batalo ĉe Okcidenta bordo de Vipura golfo
v • d • r
Grandaj kampanjoj kaj kunpuŝiĝoj de dua mondmilito
Dua ĉina-japana milito • Invado en Pollandon • Dua batalo je Atlantiko • Vintra milito • Operaco Weserübung • Batalo je Francio • Batalo je Mediteraneo • Batalo je Britio • Balkana militiro • Dua mondmilito en Afriko • Granda patriota milito • Daŭriga milito • Soveta-japana milito en la jaro 1945 • Milito en Pacifiko • Dua mondmilito en sudorienta Azio • Itala militiro • Okcidenta batalfronto 1944-1945
Ĉi tiu kesto: vidi • diskuti • redakti Dua mondmilito
Okcidenta Eŭropo · Orienta Eŭropo · Afriko · Proksima Oriento · Mediteraneo · Azio kaj Pacifiko · Atlantiko
Ĝis 1945 krom alie indikitaj.
Ĉefaj kunmilitantoj en kurzivo.
• Invado en Pollandon
• Batalo je Atlantiko5
• Danio kaj Norvegio
• Batalo de Francio
• Batalo de Britio
• Libio kaj Egiptio
• Okupacio de baltaj ŝtatoj
• Besarabio kaj Bukovino
• Invado en Francan Hindoĉinion
• Invado en Jugoslavion
• Invado en Sovetunion
• Sieĝo de Leningrado
• Atako kontraŭ Pearl Harbor
• Batalo de Midway
• Batalo de Stalingrado
• 2-a batalo de El Alamein
• Kampanjo de Guadalcanal
• Fino en Afriko
• Batalo ĉe Kursko
• Kampanjo de insulo Solomon
• Invado kontraŭ Sicilio
• Invado kontraŭ Italio5
• Cassino kaj Anzio
• Batalo de Normandio
• Belorusio kaj Ukrainio
• Ribelo de Varsovio
• Batalo de Rumanio
• Liberigo de Parizo
• Operaco Market Garden
• Batalo de Leyte Gulf
• Batalo de Okinawa
• Batalo de Berlino
• Kapitulacio de Germanio
• Hiroŝimo kaj Nagasaki
• Kapitulacio de Japanio
• Listo de bataloj
• Ellandigo de germanoj
• Okupacio de Germanio
• Plano de Morgenthau
• Okupacio de Japanio
• En nuntempa kulturo
• Atako kontraŭ Nord-Ameriko
• Komparigaj militaj rangoj
Civilaj influoj kaj kruelaĵoj
• Aliancanaj militaj krimoj
• Germanaj militaj krimoj
• Italaj militaj krimoj
• Japanaj militaj krimoj
• Sovetaj militaj krimoj
• Bombardado kontraŭ civiluloj
en milito de 1937
en milito de 1937
Itala reĝlando  (ĝis 1943)
Aŭstrio · Baltio2 · Besarabio1 · Ĉeĥio · Danio · Etiopio · Francio · Germanio · Grekio · Italio · Judoj · Koreio · Nederlando · Moldavio 1 · Norvegio · Pollando · Tajlando · Sovetunio · Slovakio 4 · Ukrainio3 · Vjetnamio · Jugoslavio · aliaj
Kategorio · Temoj · Interkonsentoj
2 Antisoveta kaj antinazia.
3 Antinazia, antipola, kaj antisoveta.
4 Antimadjara, antinazia, kaj antisoveta.
5 Laste al majo de 1945.
Dua Mondmilito en Vikivortaro
publike alireblaj libroj pri la temo en Vikilibroj
citaĵoj pri la Dua Mondmilito en Vikicitaro
fontaj tekstoj pri la Dua Mondmilito en Vikifontaro
dosieroj pri la Dua Mondmilito en la Komunejo
novaĵtekstoj pri la Dua Mondmilito en Vikinovaĵoj
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 09:45, 11 mar. 2016.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj