eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Evangelio laŭ Mateo - Vikipedio
Averto: Vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via salutnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
La '''[[evangelio]] laŭ Mateo''' estas la unua libro de la [[nova testamento]] en la [[biblio]]. == Aŭtoro == Laŭ tradicio, ĝin verkis la evangeliisto [[Sankta Mateo|Mateo]], nomita ankaŭ Levi, kiu estis unu el la [[dek du apostoloj]] de Jesuo. Jesuo lin vokis (Mat 9,9) kaj li forlasis sian laboron (fakte li laboris ĉe [[imposto|impostejo]]) por sekvi lin. == Estiĝo == Same laŭ tradicio, oni diras ke Mateo skribis originale en la [[aramea lingvo|aramea]], la komuna lingvo en [[Palestino]] tempe de Jesuo. La aktuala teksto estas greka eldono pli malpli identa kun la originalo kaj jam konita dum la unua jarcento p. K., kaj oni diras ke ĝi baziĝas sur la Evangelio de Sankta Marko. La fundamentistoj ne akceptas tion, ĉefe ĉar en la Evangelio laŭ Mateo estas la antaŭdiraĵo pri la detruo de [[Jerusalemo]] kiu okazis en [[70]]. Laŭ tiu vidpunkto, ne estas logike, ke la aŭtoro de la teksto metus en ĝi antaŭdiraĵon post la okazaĵo. Tiu argumento supozas, ke la Evangelio laŭ Mateo ne povus havi interpolaĵojn aŭ ke la ideo pri antaŭdiraĵo en tiu tempo estis identa kun nia. Laŭ fundamentismaj aŭ tradiciemaj bibliistoj la originala teksto estus en la [[aramea lingvo]] publikigita eble inter 40 kaj 50 p. K. Poste, tiun tekston oni tradukis al la greka. Tiu hipotezo estas bazita sur la arameismoj en la teksto de Mateo kaj sur la malbona lingva nivelo de la greka versio, sed tiuj ĉi argumentoj ne estas tre evidentaj. Hodiaŭ oni preskaŭ ĝenerale agnoskas, ke Mateo skribis sian evangelion ĉirkaŭ [[80]] p. K., verŝajne en [[Sirio]], malpli verŝajne en [[Palestino]]. Same kiel [[Evangelio laŭ Luko|Luko]], li transprenis la tutan [[evangelio laŭ Marko|evangelion laŭ Marko]], escepte de kelkaj versikloj. Aldone li havis je sia dispono kolekton de paroladoj de Jesuo, la tiel nomatan [[Q-Evangelio]]n. Tiujn vortojn de Jesuo li arte enplektis en la tekston de Marko. Fine li uzis ankaŭ alian materialon, kiun oni nomas [[propraĵo de Mateo]]. – Oni do povas "kun-vidi" Markon, Mateon kaj Lukon, kaj pro tio oni nomas ilin [[sinoptikaj evangelioj]], de la greka ''συν'' = ''kun'', kaj la radiko ''οπτ'' = ''vid''. == Enhavo kaj strukturo == La evangelio komenciĝas per la genealogio kaj naskiĝo de Jesuo Kristo, raportas pri lia publika agado kaj finas per lia pasiono kaj lia resurekto. Jen ebla dispozicio de la enhavo: <ref>La subtitoloj estas prenitaj el la nove editorita esperanta Biblio:<br />[[IKUE]] kaj [[KELI]] (ed.): [[Biblio]], eldonejo [[KAVA-PECH]], [[Dobřichovice]] ([[Praha]]) [[2006]], ISBN 80-85853-90-6.<br />Ili baziĝas sur tiuj de la germana ''Einheitsübersetzung.''</ref> * Komencoj (Mat 1 - 2) * Preparo de la agoj de Jesuo (Mat 3,1 - 4,11) * La agoj de Jesuo en Galileo (Mat 4,12 - 18,35) * La agoj de Jesuo en Judujo kaj Jerusalem (Mat 19 - 25) * Pasiono kaj releviĝo de Jesuo (Mat 26 - 28) La libro estas strukturita per kvin grandaj paroloj de Jesuo: * la [[Surmonta Parolado]] (Mat 5 - 7) * la sendo-parolo (Mat 9,35 - 11,1) * la ĉapitro de la paraboloj (Mat 13) * la disputo kun la kontraŭuloj (Mat 21 - 23) * la parolo pri la tempofino (Mat 24 - 25) ::<references/> == Intenco == La evangelio, kiun jam la antikvuloj konsideris adresata al Judoj, volas akcenti la kredokonfeson, ke Jesuo estas la Kristo, la Mesio, profetita en la Sanktaj Skriboj, sed maljuste forpuŝita de Izraelo. Jen du ekzemploj, kiamaniere Mateo substrekas, ke Jesuo estas la Mesio: * Post multaj rakontitaj eventoj, Mateo aldonas tiel nomatajn "reflekto-citaĵojn", kiuj kutime estas enkondukitaj per jenaj aŭ similaj vortoj: "Tio okazis, por ke plenumiĝu tio, kion la Eternulo parolis per la profeto, dirante …" (Mat 1,22) * Post la genealogio de Jesuo, Mateo aldonas, ke temas pri trioble dek kvar generacioj (Mat 1,17). En la hebrea oni skribis la ciferojn per literoj. 14 povas esti 4 + 6 + 4, en literoj Dalet + Vav + Dalet, kaj tiuj konsonantoj konsistigas la vorton "David" (דוד), do: Jesuo estas la profetita Davidido, kaj tio (tri fojojn!) estas absolute certa. == Efiko == Baldaŭ la evangelio laŭ Mateo fariĝis la plej ofte legata kaj en Diservoj uzata el la kvar. Pro tio, kvankam ĝi ne estas la plej frue skribita, ĝi estas metita en la unuan pozicion, kiel la unua libro de la Nova testamento. Alia kaŭzo de tiu rango povas esti, ke Mateo komenciĝas per [[genealogio]]. En la greka originalo ''genealogio'' estas Βίβλος γενέσεως, ''Libro de la genezo''. La unua vorto evokas la terminon [[Biblio]], la dua la nomon de la libro [[Genezo]], la unua libro de la [[Malnova testamento]]. En sia pozicio kiel la unua, Mateo jam meze de la 2-a jarcento kun la aliaj tri formis la [[biblia kanono|kanonon]] de la kvar evangelioj. Tiu ĉi listo de sanktaj skriboj fariĝis ĝis meze de la 4-a jarcento pli ampleksa. Fine la romkatolika eklezio en [[1546]] per dekreto de la [[koncilio de Trento]] difinis la biblian kanonon. La eklezioj el la [[reformacio]] havas alian konvinkon pri la kanono, sed tio neniam koncernis la evangelion laŭ Mateo. == Teksto en Esperanto == La traduko de la brita komitato ([[John Cyprian Rust]], [[John Beveridge]] kaj ''C. G. Wilkinson'') estas trovebla * paperforme en: ** [[Biblio]], editorita de [[IKUE]] kaj [[KELI]], eldonita de [[KAVA-PECH]] [[2006]], ISBN 80-85853-90-6 Nova traduko de [[Gerrit Berveling]]: * La Bona Mesaĝo – laŭ Mateo, eldonita de [[Fonto]] [[1992]],<br />Fonto-Kajeroj numero 7 {{Libroj de La Nova Testamento}} [[Kategorio:Evangelio laŭ Mateo|*]] [[Kategorio:Libroj de la Nova Testamento]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi | Helpo pri redaktado (en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Evangelio laŭ Mateo: Sitelink
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Libroj de La Nova Testamento (redakti)
Ŝablono:Navigilo2 (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Tnavbar (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Ĉi tiu paĝo estas membro de 1 kaŝita kategorio:
Kategorio:Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj