eo eo eo eo eo es eo it eo eo eo eo eo es nl eo eo fr eo hbs_lat eo pl eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo fr eo eo eo eo pt eo eo eo eo eo eo nn eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en it eo eo eo eo eo eo es eo de eo es eo eo eo eo eo eo nl eo eo eo eo eo eo pl eo en hu eo pl eo eo eo eo eo eo pl ceb eo nl hbs_lat eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl hbs_lat eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en it eo lt pt eo it pl eo eo es eo en en nl eo eo fr ca fr sv fr fr de eo en sv nl pl nl la eo eo eo eo eo eo es es pt es de pl de de sv ca it eo eo eo eo lt lt lt eo eo es eo es eo es lt eo es eo eo es it lt war es eo eo es eo eo it pl eo it eo eo ceb la eo ceb id nl nl eo es pl eo eo eo eo eo es id nn eo eo es pl lt pt eo fr eo eo en eo eo eo eo eo eo en eo eo eo sv lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl ar en az uz ru sv bg en bn bo br hbs_lat ca id it hbs_lat cy da de en es et eu fa fi fr da fy lt gn he hbs_lat hu it id is it bn ja ka az sah ko ku cs it hbs_cyr lt lv en ru ceb nds nl nb nb nl fr it ta pl pnb ps pt io ro ru ru bxr en it hbs_lat en hbs_lat la sv hu te th ceb tr oc en fy ur uz vi ceb pl zh he en zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
v • d • r
La familio de la Anasedoj [1] grupigas anasojn, cignojn, kaj anserojn. Anasedoj estas membranpiedaj akvobirdoj, disvastiĝintaj tra la tuta mondo, ĉar loĝas en ĉiuj kontinentoj escepte Antarkto kaj en plej parto de la insuloj kaj insularoj de la mondo. Tiuj estas birdoj kiuj estas adaptitaj tra evoluo al naĝado, flosante sur akva surfaco, kaj en kelkaj kazoj al plonĝado en almenaŭ neprofundaj akvejoj, krom cignoj. (La Piga ansero jam ne plu estas konsiderata parto de la Anasedoj, sed ĝi estas lokigita en sia propra familio Anseranasedoj.)
La plej grava el la anasedaj trajtoj estas la beko, plateca kun mola ŝelo kaj ronda ekstremo. Sur la rando de tiu beko, vicoj de premaj lamenetoj utilas por filtri akvon.
Anasedoj nestas ĝenerale sur grundo, sed kelkaj nestas en arboj aŭ en subfosaĵoj.
Oni distingas 146 speciojn en kvar subfamilioj kaj 40 genroj. Ili estas ĝenerale herbovoruloj, kaj estas monogamaj reproduktuloj. Nombraj specioj entreprenas jarajn migradojn. Kelkaj specioj estis hejmigitaj por brutobredado, kaj multaj aliaj estas ĉasataj por manĝo aŭ distro. Kvin specioj iĝis formortintaj ekde 1600, kaj multaj aliaj estas minacataj per formorto.
Priskribo kaj ekologio[redakti | redakti fonton]
La anasoj, anseroj kaj cignoj estas malgrandaj al grandaj birdoj kiu havas ĝeneralan korpodezajnon larĝa kaj longeca.[2] Plonĝaj specioj varias el tio ĉar estas pli rondoformaj. Nuntempaj specioj gamas laŭ grando el la Azia nananaso, tiom malgranda kiom ĝis 26.5 cm kaj 164 g al la Trumpeta cigno, tiom malgranda kiom ĝis 183 cm kaj 17.2 kg. La flugiloj estas mallongaj kaj pintecaj, kaj eltenataj de fortaj flugilaj muskoloj kiuj kaŭzas rapidajn flugilfrapojn ĉe la birdoflugo. Ili tipe havas longajn kolojn, kvankam tio varias laŭ grado inter specioj. La kruroj estas mallongaj, fortaj, ĉe la malantaŭo de la korpo (plie ĉe la plej akvaj specioj), kaj havas ledecan tuŝosenton kun skvameca teksturo. Kombine kun la korpoformo tio povas fari kelkajn speciojn mallertaj kaj malgraciaj surtere, sed ili estas pli fortaj piedirantoj ol aliaj maraj kaj akvaj birdoj kiaj la greboj aŭ la petreloj. Ili havas retecajn (membranecajn) piedojn. La bekoj estas el milda keratino kun fajna kaj sensiva tavolo de haŭto pinte (kio havas ledecan senton kiam oni tuŝas ĝin). Ĉe plej specioj, la formo de la beko tendencas esti pli ebeneca je pli granda aŭ malgranda etendo. Tiu enhavas segilecajn lamenetojn kiuj estas ege necesaj kaj markataj ĉe la filtromanĝaj specioj.[2]
Ties plumoj estas taŭgaj por eviti akvon danke al specialaj oleoj. Multaj el la anasoj montras kazojn de seksa dimorfismo, kaj la maskloj estas pli brilkoloraj ol la inoj (kvankam la situacio estas inversa ĉe specioj kiaj la Varia tadorno). La cignoj, anseroj kaj fajfanasoj ne havas seksan dimorfan plumaron. Anasedoj estas voĉemaj birdoj, kiuj elsendas gamon de kvakoj, gakadoj, krioj kaj trumpetaj sonoj, depende el la specio; la ino plej ofte havas pli profundan voĉon ol la masklo.[3]
Anasedoj estas ĝenerale herbovoraj kiam plenkreskuloj, kaj manĝas variajn akvoplantojn, kvankam kelkaj specioj manĝas ankaŭ fiŝojn, moluskojn aŭ akvajn artropodojn. Unu grupo, la merĝoj, estas ĉefe fiŝomanĝantaj, kaj havas segilecan bekon por helpi kapti fiŝon. Ĉe nombraj specioj, la junuloj inkludas altan proporcion de senvertebruloj en sia dieto, sed iĝas pure herbovoruloj kial plenkreskuloj.[3]
La anasedoj estas ĝenerale sezonaj kaj monogamaj reproduktuloj. La nivelo de monogamio varias ene de la familio, multaj el la plej malgrandaj anasoj pluhavas la ligon nur por ununura sezono kaj trovas novan partneron la venontan jaron, dum la plej grandaj cignoj, anseroj kaj kelkaj el la plej teritoriemaj anasoj pluhavas la parligon dum nombraj jaroj.
Anasedoj estas rimarkindaj ĉar estas unu el malmultaj familioj de birdoj kiuj posedas penison;[4] plej specioj estas adaptataj al kopulacio nur surakve. Ili konstruas simplajn nestojn el iu ajn materialon proksime disponebla, ofte kovrante ilin per tavolo el lanugo plukita el la patrina brusto. Ĉe plej specioj, nur la ino kovas la ovojn. La junuloj estas frumaturaj, kaj kapablas manĝi per si mem post la eloviĝo.[3] Unu mutacia specio, nome la Nigrakapa anaso, estas necese nestoparazita, kaj demetas siajn ovojn en la nestoj de mevoj kaj fulikoj. Dum tiu specio neniam zorgas siajn proprajn idojn, nombro el aliaj anasoj eventuale demetas siajn ovojn en la nestoj de samspecianoj krom ke ili zorgas siajn proprajn idarojn.
Genroj laŭ subfamilioj[redakti | redakti fonton]
Subfamilio: Dendrocignenoj (Unu tuttropika genro, de distingaj longkruraj anserecaj birdoj)
Dendrocygna, Arbocignoj aŭ Arbanasoj (9 vivantaj specioj)
Subfamilio: Talasornenoj (unu genro en Afriko, plej proksime rilata al la subfamilio Dendrocignenoj, kvankam montrante ankaŭ konverĝajn similecojn kun la subfamilio de Oksiurenoj)
Subfamilio: Anserenoj, cignoj kaj anseroj (3 al 7 nunaj genroj kun 25–30 vivantaj specioj, ĉefe de malvarmaj al moderklimataj teroj de la Norda Hemisfero sed ankaŭ kelkaj specioj de la Suda Hemisfero, kun la cignoj en unu genro [du genroj en kelkaj traktadoj], kaj la anseroj en tri genroj [du genroj en kelkaj traktadoj]. Kelkaj aliaj specioj estas foje lokitaj ĉi tie, sed ŝajnas iome pli distingaj [vidu sube])
Cygnus, veraj cignoj (7 specioj, 4 foje separataj en Olor)
Anser, Grizaj anseroj (7 specioj)
Chen, Blankaj anseroj (3 specioj, foje inkludataj en Anser)
Branta, Nigraj anseroj (8 vivantaj specioj)
Subfamilio: Stiktonetenoj (Unu genro en Aŭstralio, iam inkludata en la Oksiurenoj, sed kun anatomio sugestanta distingan antikvan stirpon eble plej proksiman al la Anserenoj, ĉefe al la Cindrogriza ansero)
Subfamilio: Plektropterenoj (Unu genro en Afriko, iam inkludata en la "kairinenoj", sed pli proksima al la Tadornenoj)
(Tiu grupode grandaj, ofte duonsurteremaj akvobirdoj povas esti konsiderataj intermezaj inter Anserenoj kaj Anasenoj. La revizio de 1986 rezultis en inkludo de 10 nunaj genroj kun ĉirkaŭ 24 vivantaj specioj [unu probable formortinta] en tiu subfamilio, ĉefe el Suda Hemisfero sed kelkaj el Norda Hemisfero, sed aligoj de kelkaj supozataj tadornenaj genroj estis poste pridisputata kaj la grupo laŭ la tradicia konsidero estas plej verŝajne parafiletika)
Pachyanas: Ĉathama anaso (Ĉatham-insuloj, fina Kvaternaro)
Tadorna: tadornoj (Eŭropo, Afriko, Aŭstralazio; 7 specioj) - eble parafiletika
Salvadorina: Salvadoria anaso (Novgvineo) – iam en Anasedoj kaj "Kairinenoj"
Centrornis: Madagaskara tadorno (Madagaskaro, fina Kvaternaro) provizore lokita tie ĉi
Alopochen: Afrikaj kaj Maskarenaj tadornoj (Afriko kaj Madagaskara regiono; 1 vivanta specio nome Nila ansero, 2-3 formortintaj)
Neochen: Orinoka ansero (Sudameriko)
Chloephaga: Kaŭkenoj (Sudameriko; 5 specioj)
Hymenolaimus: Blua anaso (Novzelando) - iam en "kairinenoj"
Merganetta: Torentanaso (Andoj, Sudameriko) – iam en "kairinenoj"
Masklo de Platbeka anaso
Subfamilio: Anasenoj, plaŭdanasoj kaj moa-naloj (Grupo de tutmonda distribuado, estis iam limigita al nur unu aŭ du genroj, sed estis ampleksigita por inkludi 8 nunajn genrojn kaj ĉirkaŭ 55 vivantajn speciojn, inklude kelkajn genrojn iam konataj kiel la "kairinenoj"; analizoj pere de DNA aliflanke konfirmis, ke la genro Anas estas trograndigita kaj havigas dubojn pri la plonĝanasoj kaj la parencaro de kelkaj genroj [vidu sube]. La moa-naloj, el kiuj oni konas 4 speciojn en 3 genroj, estas pekuliara grupo de neflugaj, formortinta Anasedoj el Havajo. Gigantaj laŭgrande kaj kun fortika bekoj, oni supozas, ke ili estis anseroj, sed oni montris ke ili estis fakte tre proksime parencaj al la Platbeka anaso. Ili evoluis plenumigante la ekologian niĉon de testudoj, hufuloj kaj aliaj granduloj.)
Anas: fajfanasoj, knaranaso, krekoj, pintvostanasoj, platbeka anaso, kuleranasoj, ktp. (40–50 vivantaj specioj, 3 formortintaj) – parafiletika
Chelychelynechen, Testudmakzela Moa-nalo (prahistoria)
Thambetochen, Grandbekaj Moa-naloj (2 specioj, prahistoriaj)
Ptaiochen, Malgrandbeka Moa-nalo (prahistoria)
Subfamilio: Ajtienoj, Merganasoj (ĉirkau 15 specioj de Merganasoj, de tutmonda distribuado, en 2–4 genroj; la morfologia analizo de 1986 sugestis, ke la probable formortinta Rozkapa anaso de Barato, iam traktata separate en Rhodonessa, estu lokigita en Netta, sed tio estis pridisputata.[5] Krome, dum morfologie proksimaj al la plaŭdanasoj, la analizoj pere de DNA indikas, ke traktado kiel distinga subfamilio estas ĝusta, kaj la Tadornenoj estus fakte pli proksimaj al la plaŭdanasoj ol estas la merganasoj )
Netta, Ruĝkapuloj kaj aliaj (4 specioj, unu probable formortinta)
Aythya, tufanaso, rokanasoj, ktp. (12 specioj)
Subfamilio: Mergenoj, molanasoj, maranasoj, klanguloj kaj aliaj maraj anasoj
Paro de Orokula klangulo, la masklo dekstre.
Estas 9 nunaj genroj kaj ĉirkaŭ 20 vivantaj specioj; plej el tiu grupo loĝas en la Norda Hemisfero, sed kelkaj [plej formortintaj] merganseroj en la Suda Hemisfero)
Somateria, Molanasoj (3 specioj)
Histrionicus, Arlekenanaso (inkludas Ocyplonessa)
Camptorhynchus, Labradora anaso (formortinta)
Melanitta, Maranasoj (3 specioj)
Clangula, Longvosta klangulo (1 specio)
Bucephala, Klanguloj (3 specioj)
Mergus, merĝoj (4 vivantaj specioj, unu formortinta).
Subfamilio: Oksiurenoj, rektavostaj anasoj (malgranda grupo de 3–4 genroj, 2–3 el ili monotipaj, kun nur 7–8 vivantaj specioj)
Oxyura, oksiuroj aŭ veraj rektavostaj anasoj (5 vivantaj specioj)
Biziura, Lobanaso (1 vivanta specio, provizore lokita tie)
La rara Blankaflugila anaso, specio de neklara aliĝo.
La plej granda grado de necerteco koncernas la fakton ĉu nombro de genroj estas pli proksimaj al la tadornoj aŭ al la plaŭdanasoj. Vidu ankaŭ la monotipajn subfamiliojn supre, kaj la Kairinenojn
Coscoroba, Koskorobo aŭ Koskoroba ansero – Anserenoj aŭ sama subfamilio kiel Cereopsis?
Cereopsis, Cindrogriza ansero – Anserenoj, Tadornenoj, aŭ propra subfamilio?
Cnemiornis, Novzelandaj anseroj (prahistoriaj) – kiel Cereopsis
Malacorhynchus, Zebranaso (1 vivanta specio) – Tadornenoj, Oksiurenoj aŭ Dendroĥenenoj?
Sarkidiornis, Krestobeka anaso – Tadornenoj aŭ pli proksima al la plaŭdanasoj?
Tachyeres, Vaporanasoj (4 species) – Tadornenoj aŭ pli proksima al la plaŭdanasoj?
Cyanochen, Bluflugila ansero – Tadornenoj aŭ pli malproksima klado?
Nettapus, Nananasoj (3 specioj) – Anasenoj aŭ parto de Sudhemisfera radiado?
Pteronetta, Hartlaŭba anaso – tradicie el plaŭdanasoj, sed povus esti pli proksima al Cyanochen
Cairina, Moska anaso kaj Blankaflugila anaso (2 specioj) – tradicie el plaŭdanasoj, sed povus esti parafiletikaj, kun unu specio en Tadornenoj kaj la alia pli proksima al la plonĝanasoj
Aix, Mandarenanaso kaj Arbanaso (2 specioj) – plaŭdanasoj aŭ Tadornenoj?
Callonetta, Ringanaso – plaŭdanasoj aŭ Tadornenoj?
Chenonetta, Krinanaso (1 vivanta specio) – plaŭdanasoj aŭ Tadornenoj? Inkludas Euryanas.
Marmaronetta, Marmoranaso – Iam el plaŭdanasoj; aktuale el plonĝanasoj aŭ distinga subfamilio
Rilato kun homoj[redakti | redakti fonton]
Plumoj de anasoj, de anseroj kaj de molanasoj estis popularaj por litovestoj, kusenoj, kapkusenoj kaj manteloj. La membroj de tiu familio estis delonge uzataj ankaŭ por manĝo.
Homoj havis longan rilaton kun anasoj, anseroj kaj cignoj; ili estas gravaj kaj ekonomie kaj kulture al homoj, kaj kelkaj specioj de anasoj profitis el asocio kun homoj. Aliflanke kelkaj anasedoj estas damaĝaj kiel agrikulturaj plagoj, kaj agis kiel vektoroj por zoonozoj kiaj la birda gripo.
Ekde 1600, kvin specioj de anasoj iĝis formortintaj pro agadoj de homoj, kaj subfosiliaj restoj montris, ke homoj kaŭzis nombrajn formortojn en prahistorio. Nune multaj pliaj estas konsiderataj minacataj. Plej el historiaj kaj prahistoriaj formortoj estis insulaj specioj, tiuj specioj estas vundeblaj pro ties malgrandaj populacioj (ofte endemiaj de ununura insulo), kaj pro insula malsovaĝeco. Evolui en insuloj kie forestas predantoj faras ke tiuj specioj perdis kontraŭpredantajn kutimojn same kiel la kapablon flugi, kaj estis vundeblaj al homa ĉaspremo kaj al enmetitaj specioj. Aliaj formortoj kaj malpliiĝoj estas atribuataj al troĉasado, habitatoperdo kaj habitatomodifo, same kiel hibridiĝo kun enmetitaj anasoj (ekzemple la enmetita Jamajka anaso kiu genetike poluas la purecon de la Blankkapa anaso en Eŭropo). Nombraj registaroj, konservo kaj ĉas-organizoj faris konsiderindan progreson por protekti anasojn kaj anaspopulaciojn pere de habitat-protekto kaj kreado, leĝoj kaj rekta protekto, kaj programoj por kaptiva bredado.
Kelkaj gravaj specioj[redakti | redakti fonton]
Muta cigno "Cygnus olor"
Griza ansero "Anser anser"
Platbeka anaso "Anas platyrhynchos"
Rusta tadorno aŭ Kazarko "Tadorna ferruginea"
Orokula klangulo "Bucephala clangula"
Aliaj specioj[redakti | redakti fonton]
Cignoj (genroj Cygnus kaj Coscoroba):
Muta cigno Cygnus olor
Nigra cigno Cygnus atratus
Malgranda cigno Cygnus columbianus
Anseroj (genroj Anser kaj Branta):
Cigna ansero Anser cygnoides
Mallongbeka ansero Anser brachyrhynchus
Blankfrunta ansero Anser albifrons
Malgranda ansero Anser erythropus
Griza ansero Anser anser
Hinda ansero Anser indicus
Havaja ansero Branta sandvicensis
Kanada ansero Branta canadensis
Blankvanga ansero Branta leucopsis
Ruĝbrusta ansero Branta ruficollis
Anasedoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Anasedoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Anasedoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Anasedoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Anasedoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Anasedoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Egipta ansero Alopochen aegyptiacus
Rusta tadorno Tadorna ferruginea
Blankkola anserkreko Nettapus coromandelianus
Afrika anserkreko Nettapus auritus
Nigreca anaso Anas sparsa
Ĉilia fajfanaso Anas sibilatrix
Bajkala kreko Anas formosa
Afrika kreko Anas capensis
Kaŝtana anaso Anas castanea
Aŭklanda anaso Anas aucklandica
Platbeka anaso Anas platyrhynchos
Malhela anaso Anas rubripess
Flavbeka anaso Anas undulata
Hinda makulbeka anaso Anas poecilorhyncha
Nigrabrova anaso Anas superciliosa
Ruĝbeka anaso Anas erythrorhyncha
Hotentota anaso Anas hottentota
Bluflugila anaso Anas discors
Sudafrika kuleranaso Anas smithii
Suda kuleranaso Anas rhynchotis
Ruĝkapa anaso Netta rufina
Ruĝokula anaso Netta erythrophthalma
Brunkapa anaso Aythya ferina
Blankokula anaso Aythya nyroca
Malgranda rokanaso Aythya affinis
Reĝa molanaso Somateria spectabilis
Okulvitra molanaso Somateria fischeri [6]
Siberia molanaso Polysticta stelleri
Longvosta klangulo Clangula hyemalis
Nigra maranaso Melanitta nigra
Amerika maranaso Melanitta americana
Okulvitra maranaso Melanitta perspicillata
Blankspegula maranaso Melanitta fusca
Grandkapa klangulo Bucephala albeola
Islanda klangulo Bucephala islandica
Orokula klangulo Bucephala clangula
Blanka merĝo Mergus albellus
Mezgranda merĝo Mergus serrator
Ĉina merĝo Mergus squamatus
Granda merĝo Mergus merganser
Jamaika anaso Oxyura jamaicensis
Blankkapa anaso Oxyura leucocephala
Bildaro[redakti | redakti fonton]
Notoj[redakti | redakti fonton]
↑ La N.B.N.-nomo de la Anatidae estas *Anasoj*
↑ 2,0 2,1 Carboneras, C. (1992).
↑ 3,0 3,1 3,2 Todd, F. (1991)
↑ McCracken, K. (2000)
↑ Collar, N. et al. (2001).
↑ vidu ankaŭ : Arkta marborda tundro
v • d • r
Regno: Animalo  •  Filumo: Ĥorduloj  •  Subfilumo: Vertebruloj  •  Infrafilumo: Makzeluloj  •  Superklaso: Tetrapodoj  •  Klaso: Birdoj
Birdoj laŭ ordoj (alfabete)
akcipitroformaj ~ anseroformaj ~ apodoformaj ~ cikonioformaj ~ falkoformaj ~ fenikopteroformaj ~ gavioformaj ~ gruoformaj ~ ĥaradrioformaj ~ kaprimulgoformaj ~ kokoformaj ~ kolomboformaj ~ koracioformaj ~ kukoloformaj ~ paseroformaj ~ pegoformaj ~ pelikanoformaj ~ podicipoformaj ~ procelarioformaj ~ psitakoformaj ~ pterokloformaj ~ sfeniskoformaj ~ strigoformaj ~ strutoformaj ~ tinamoformaj ~ trogonoformaj ~ trokiloformaj ~ turnicoformaj
Rilataj artikoloj: Birdomigrado ~ Birdoprotektado ~ Birdnestoj ~ Birdkanto
Vidu ankaŭ: Dinosaŭraj birdoj
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 13:16, 12 apr. 2015.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco