eo eo eo eo bg cs da de en eo es et fr de hbs_lat hu it lt lv nl pl ro ru sk sl sv lt eo de eo it eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo de eo sl eo eo eo eo eo pt hbs_lat eo es it it eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo da eo oc eo eu eo eo eo eo eo eo eo eo uk eo uk eo eo eu eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en vi de en fr it pt en es en sv is en ja fr en de nap pt gl en ru en en en en cs de cs pl en es ru eo eo eo es eo eo es eo eo es eo eo es eo eo eo pt bo eo es eo es es es es es eo eo eo eo pt sl es es pt pt es it es eo es eo eo eo es eo eo eo eo eo eo es pt es en it pt ro es eo es es es es es es it it fr es es pt es pt es es pt es es es lt pt zh gl zh es gl pt eo als es als hu sl de pt de de de cs de de it es es ceb es pt es es pt it zh es en pt eo es lt eo en es eo es es eo es es eo es it eo eo eo eo pt it en pl en eo gl eo fr eo en eo eo eo eo eo eo en eo cs pl fr es pt hbs_lat es eo en it en eo es tr fr eo eo it en es it en eo en en es fi en hbs_lat en en eo eo eo de en es ca et en eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo
Meksiko (110 milionoj), Kolombio (47 milionoj), Hispanujo (46 milionoj), Argentino (40 milionoj), Peruo (28 milionoj), Venezuelo (27 milionoj), Ĉilio (17 milionoj), Gvatemalo, Ekvadoro, Kubo, Domingo , Bolivio, Honduro, Paragvajo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko, Porto-Riko, Panamo, Urugvajo, Ekvatora Gvineo, Okcidenta Saharo, EU
Usono, Belizo, Andoro, Ĝibraltaro, Filipinoj, Francujo, Israelo
Usono, Kanado, Aŭstralio, Britujo, Francujo, Svislando, Germanujo, Brazilo, Maroko, Israelo, Italujo, Alĝerio
fleksia , subjektellaso , SVO
plurcent dialektoj (eŭropaj: nord-duoninsula, mezo-suda duoninsula, sud-duoninsula, kanaria; amerikaj: meksika, karibia, ando-pacifika, Río de la Plata, ĉilia, mez-amerika)
urbo en Meksikio, vorto uzata kiel langotordilo
La hispana (español), ankaŭ nomata la kastilia (castellano) estas latinida lingvo, kiu originis en la kastilia regiono en Hispanujo. Kiel aliaj latinidaj lingvoj ĝi evoluis el la parolata latina post la alveno de la romianoj en la Iberujon (218 a.K.). La koloniado de Ameriko, komencita en la 16a jarcento, disvastigis la hispanan tra grandaj areoj de ambaŭ amerikaj kontinentoj. Gajninte sian sendependecon, la novaj amerikaj landoj ekunuigis siajn lingvojn.
Proksimume 450 milionoj da homoj parolas la hispanan kiel gepatran lingvon, tial ĝi estas la dua plej parolata lingvo post la mandarenĉina laŭ la nombro de denaskaj parolantoj. Ĝin ankaŭ uzas 60 milionoj da homoj kiel duan lingvon, kaj 20 milionoj da studentoj kiel fremdan lingvon. Ĝi estas la tria plej ofte uzata lingvo en la interreto (182 milionoj da uzantoj). La hispana estas unu el la ses oficialaj lingvoj de la Unuiĝintaj Nacioj kaj ankaŭ uzata kiel oficiala lingvo de Eŭropa Unio, Mercosur, FIFA kaj pliaj internaciaj organizaĵoj.
Antaŭ la 3-a jarcento a.K.
3-a jarcento a.K. — 1-a jarcento p.K.
Romanigo de lberio, la latina anstataŭas la antaŭromiajn lingvojn
Migra periodo – visigota influo
Maŭraj invadoj – araba influo
Komenco de la Rekonkero
Alfonso la 10-a de Kastilio – komenco de ampleksa uzado de la kastilia lingvo (fondo de la toleda skolo de tradukistoj)
10-a ĝis 14-a jarcento
12-a ĝis 14-a jarcento
Lingvo de lirikaj poetoj
Fino de la Rekonkero
Publikigo de Grammatica de Antonio de Nebrija – la unua libro, kiu temas pri la strukturo de okcidenteŭropa lingvo krom la latina
Unua universitato en Hispanio (universitato de Palencio)
15-a ĝis 17-a jarcento
Frua moderna hispana (klasika hispana)
karakterizata de aro da sonaj kaj gramatikaj ŝanĝoj, kiuj transformis la malnovan hispanan en modernan hispanan
15-a ĝis 17-a jarcento
Lingvo de malkovroj, komerco kaj misiistoj, disvastigo de la lingvo tra la Hispana imperio (influo de indianaj lingvoj)
Lingva evoluo de Iberio
Kiel ĝiaj latinidaj parencaj lingvoj, la hispana spertis plurajn sistemajn sonŝanĝojn dum sia evoluo el la latina. Ĝi enkondukis diftongojn, kaj interese la komencaĵoj PL-, CL-, FL- iĝis palatalaj / ʎ /, skribitaj ll ekz.: plorare → llorar.
La hispana lingvo uzas la latinan alfabeton kun aldonita konsonanto, ñ, kiu reprezentas nazan palatsonon. La kvin vokaloj povas surhavi akutan supersignon.
Estas 5 digramoj (literparoj uzataj kune por reprezenti unu sonon): ch, ll, rr, gu kaj qu.
La plej interesa estas kerna kaj sistema diferenco inter la indikativo kaj subjunktivo. Dum la indikativo aludas al realaj aŭ ŝajne realaj okazaĵoj, la subjunktivo uziĝas por esprimi dubon aŭ necertecon pri supozataj situacioj.
Llegaré aunque mi coche no funciona.
Mi venos, kvankam mia aŭto ne funkcias.(ind.).
(la parolanto scias, ke lia aŭto ne funkcias)
Llegaré aunque mi coche no funcione.
Mi venos, eĉ se mia aŭto ne funkcios (subj.)
(la parolanto ne certe scias, ĉu la aŭto funkcios)
Quizás lo pueden hacer.
Ili eble povas fari ĝin.
(la parolanto scias, ke ili kapablas, sed ne scias, ĉu ili faros ĝin)
Quizás lo puedan hacer.
Eble ili povas fari ĝin.
(la parolanto ne certe scias, ĉu ili kapablas)
Fleksio de substantiva grupo:
Fleksio de verba grupo:
La hispana havas 3 regulajn konjugaciojn (-ar, -er kaj -ir), ekz. hablar (paroli), comer (manĝi) kaj dormir (dormi), kaj plurdekojn da malregulaj verboj aŭ verbogrupoj. Duon-malregula eco estas vokalŝanĝiĝo inter radik-emfazataj kaj finaĵ-emfazataj formoj.
Fleksia paradigmo por verboj je -er
Aldone, la sekvaj kompleksaj tensoj povas formiĝi pere de la helpa verbo haber, kun ekzemploj en la unua persono de singularo.
Ĉirkaŭ 60% de la hispana vortprovizo konsistas el latindevenaj vortoj, ĉirkaŭ 10% venas de la greka, 10% de la gota, 10% de la araba kaj 10% de aliaj lingvoj (ekzemple ĝermanaj lingvoj, la eŭska, iberaj lingvoj, la kataluna, majaj lingvoj, la naŭatla, la keĉua, la ajmara kaj aliaj)
Arabaj vortoj en la hispana
La araba influo sur la hispana lingvo estas grava pro la islamana ĉeesto en la Ibera duoninsulo inter 711 kaj 1492. Tiujn vortojn oni ofte povas rekoni pro la komenca 'al-' (la araba difina artiklo).
Influo de amerikaj denaskaj lingvoj
Malkovrante novajn landojn la hispanaj konkerantoj konfrontataj kun la amerika naturo malhavis vortprovizon, ili do pruntis la nomojn de miloj da bestoj, plantoj kaj lokoj el la indianaj lingvoj. Iuj el tiuj vortoj estas uzataj nur en limigitaj hispanparolataj areoj de la mondo, sed aliaj iĝis internacie konataj (ekzemple ĉokolado, tekilo aŭ pumo).
Hispanaj vortoj kun naŭatla origino
Dokumentitaj naŭatlaj vortoj en la hispana lingvo (plejparte parolata en Meksiko kaj Mezameriko) inkluzivas vastan liston de vortoj, kiuj reprezentas bestojn, plantojn, fruktojn kaj legomojn, nutraĵojn kaj trinkaĵojn kaj hejmajn ilojn.
Multaj el tiuj vortoj finiĝas per "-tl" en la naŭatla. Tiu vortfinaĵo, malfacile prononcebla por hispan-parolantoj, evoluis en la hispana al finaĵo "-te" (ekz. aŝolotlo = ajolote).
Keĉuaj vortoj en la hispana
La regionaj variantoj de la hispana estas diferencaj pli en la prononcmaniero kaj vortprovizo ol en la gramatiko. La plej grandaj diferencoj troviĝas inter la eŭropa hispana (ankaŭ nomata duoninsula hispana) kaj la latinamerika hispana sed diferencoj okazas ankaŭ ene de Hispanio kaj Hispanameriko.
Amuzaj aŭ strangaj tradiciaj proverboj aŭ idiomoj
Con el dinero baila el perro. Kun mono, la hundo dancos. Per mono ĉio eblas.
Dando y dando, pajarito volando. Donante kaj donante, la birdo flugas. Gratu mian dorson, mi gratos vian.
El hambre agudiza el ingenio. Malsato akrigas la spritecon. Neceso estas patrino de invento.
No hay rosa sin espinas. Neniu rozo sen dornoj. Por ĝui ion belan, oni devas suferi ion malfacilan aŭ doloran.
La carne de burro no es transparente. La karno de la azeno ne travideblas. Vi faras pli bonan muron ol fenestron.
Dividu ĉi tiun paĝon kun viaj amikoj!
Reveni al la lingvoj
Tiu ĉi projekto estas financata per subteno de Eŭropa Komisiono. Tiu ĉi publikaĵo respegulas nur vidpunkton de la aŭtoro, pro tio la Komisiono ne povas esti respondeca pri ajna uzado de informoj, kiuj aperas ĉi tie.
© 2017 lingvo.info | Impressum