eo eo eo eo bg cs da de en eo es et fr de hbs_lat hu it lt lv nl pl ro ru sk sl sv lt eo de eo it eo eo it sv eo eo eo it eo eo eo sv eo en eo en eo lt eo eo eo eo eo da eo eo sv eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo pt zh eo eo eo eo ceb ru eo eo ca es eo ca eo ca it eo it sv ca eo eo ca nl fr eo en eo en eo eo eo en la my de en fr it en es en sv en ja fr en de pt sv en ru en en en en cs pl en es ru eo eo eo es en ja ja en he fr fr en ja cs cs gl en zh zh en fa en en en vi de fr ja es ie it es hbs_lat sv it pl en zh en en ru pl pl de pa cs cs sv he it it en ca zh zh sv zh en it en ja zh it ru hbs_lat de nb en it de de en zh sv sv de ar da it it ja en en en ru en en fr he ko it he ar en it pt ko ceb it fr fa it cs en vi eo eo eo eo eo eo eo sv eo sv sv sv eo en eo en en it sv eo sv sv sv eo sv eo sv sv sv eo sv eo en sv de tr de eo nl fi de eo eo eo eo eo eo eo eo vo sl az nds de tt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo
Svedio, Finlando, EU, Nordia Konsilio
Usono, Britio, Kanado, Estonio, Argentino, Brazilo
29 (26 bazaj latinaj + å, ä, ö)
modere fleksia , vortkunmetado , SVO
la organizaĵoj de indiĝenaj popoloj
Kurioza vorto aŭ frazo
Sju skönsjungande sjuksköterskor skötte sjuttiosju sjösjuka sjömän på skeppet.
Ses bele kantantaj flegistinoj zorgis pri sepdek sep marmalsanaj maristoj sur la ŝipo “Ŝanhajo”.
Ne ekzistas klaraj dialektlimoj inter la skandinavaj lingvoj kaj la diferencoj inter dana, sveda kaj Bokmål-norvega estas tiom malgrandaj, ke kun iom da praktiko kaj pacienco la lingvoj estas interkompreneblaj, ĉefe skribe. Tiel, en miksitaj grupoj skandinavoj simple parolas ĉiu sian propran lingvon prefere ol uzi tiun de alia aŭ komunan lingvafrankaon. Tiucele la sveda agas kiel ponto inter Finnlando kaj la aliaj skandinavaj lingvoj pro la oficiala statuso de malplimulto de tiu lingvo en Finnlando. Sed malgraŭ la historiaj kaj kulturaj ligoj la plej multaj finnlingvanoj hodiaŭ preferas la anglan ol la svedan eĉ por komuniki kun siaj nordlandaj najbaroj.
1-a ĝis 7-a jarcento
8-a ĝis 12-a jarcento
Sankta Ansgar: frua kristanigo
13-a ĝis 15-a jarcento
Abolo de sklaveco kaj servuto
16-a ĝis 20-a jarcento
1 miliono elmigras al Usono
Ortografia reformo en 1906, Finnlando sendependiĝas en 1917
Depost iom radikala literumadreformo en 1906 la sveda skribsistemo estas sufiĉe fonetika, faciligante al infanoj legolernadon kaj malfaciligante al eksterlandanoj la rekonon de internaciaj vortoj kiel ekz. pjäs (france pièce, “broŝuro”). Krom la 26 ordinaraj latinaj literoj, la moderna sveda ankaŭ uzas tri tipe skandinavajn literojn: å (variaĵon de a) kaj la dupunktajn ä kaj ö.
La proto-nordia kaj norena lingvoj estis skribitaj per runoj (malnova kaj nova Futhark-alfabetoj, respektive).
La sveda havas du gramatikajn genrojn, gean kaj neŭtran. Kiel la angla, ĝi perdis ĉiujn kazmarkilojn krom la genitiva S, kiun kelkaj nuntempe konsideras ne kiel kazon, sed kiel posed-markilon. La sveda ankaŭ ne markas personon aŭ nombron. Tamen restas fleksiaj formoj por genro (ĉe adjektivoj) kaj nombro (ĉe substantivoj kaj adjektivoj) kaj ekzistas enklitika artikolo komplikanta la situacion por substantivoj:
Neŭtra, finiĝas per vokalo
La sveda markas nur 2 tempojn fleksie: as-tempo (-r) kaj is-tempo (-de/-te). Speciala supina formo (-it) uziĝas kun la helpverbo ha por krei perfektivan is-tempon indikantan aktualecon je la parolmomento: han har tagit det (li prenis ĝin). Os-tempon oni esprimas per la helpverbo ska plus infinitivo: han ska arbeta (li laboros).
La normala vortordo en la sveda estas subjekto-verbo-objekto. Ene de sintaksaj grupoj, malpeza materialo (artikoloj, determinantoj, adjektivoj, adverboj) lokiĝas maldekstre, peza materialo (subpropozicioj, participoj kaj prepoziciaj sintagmoj) lokiĝas dekstre.
La sveda povas krei vortojn per kunmetado, ekz. regionutvecklingssekretariatet (la sekretario pri regiona evoluigo), do teorie la sveda vortprovizo estas senlima. La sveda eksportis malmultajn vortojn, ĉefe manĝeblaĵojn, kelkajn pli manĝeblajn (lingon(berry)), kelkajn malpli (surströmming), sed ankaŭ sciencajn terminojn kiel angström (anstromo, dekono de nanometro) aŭ tungsten (laŭlitere “peza ŝtono”). Gramatike interesa estas la substantiva afikso “-is”, uzata por krei novajn kulturajn vortojn el aliaj substantivaj radikoj: dagis (tago+is, infanĝardeno), kompis (amiko), godis (bona+is, dolĉaĵoj), postis (leterportisto), kändis (fama+is, famulo), kaj ĝia antonimo, doldis (kaŝita+is). En Esperanto, la sveda is-afikso do pli malpli kovras areon de sufiksoj -ul- (personoj), -aĵ- (tuŝeblaĵoj) kaj -ej- (lokoj).
Krom lingvaj diferencoj, la svedaj dialektaj limoj ankaŭ markas la historion de Svedio kiel imperio kaj stabiliĝanta nacio-ŝtato. Tiel, la Finnland-sveda (inkl. Alando) kaj la (preskaŭ formortinta) estonia sveda lingvo estas postrestaĵoj de sveda setlado kaj administrado ĉirkaŭ la Balta Maro, dum la sudsveda estas parolata en antaŭe danaj teritorioj, kaj konservis danajn trajtojn (kiel ekz. konsonantŝovon de en-vorta p, t, k al b, d, g).
Amuzaj aŭ strangaj tradiciaj proverboj aŭ idiomoj
Det är ingen ko på isen. Ne estas bovino sur la glacio. Ne estas danĝero.
Bara döda fiskar följer strömmen. Nur mortaj fiŝoj sekvas la fluon. Fari tion, kion ĉiuj aliaj faras, ne strebi fari pli bone kaj pli multe.
Gräset är alltid grönare på andra sidan (staketet). La herbo ĉiam plej verdas aliflanke de la barilo. Homoj pensas, ke ili estus pli feliĉaj en aliaj cirkonstancoj.
Hungern är bästa kryddan. Malsato estas la plej bona spico. Ĉio pli bone gustas, kiam oni malsatas.
I öknen är sanden billig. En la dezerto sablo malmultekostas. Regulo de bezono kaj oferto.
Ingen kan göra allt, men alla kan göra något. Neniu povas ĉion fari, sed ĉiu povas fari ion.
med skägget i brevlådan kun la barbo en la poŝtfendo surprizita
Nu har du skitit i det blå skåpet. Nun vi (vere) fekis en la bluan ŝrankon. Vi faris veran stultaĵon.
Dividu ĉi tiun paĝon kun viaj amikoj!
Reveni al la lingvoj
Tiu ĉi projekto estas financata per subteno de Eŭropa Komisiono. Tiu ĉi publikaĵo respegulas nur vidpunkton de la aŭtoro, pro tio la Komisiono ne povas esti respondeca pri ajna uzado de informoj, kiuj aperas ĉi tie.
© 2017 lingvo.info | Impressum