eo en eo eo es es es es es es es es es es es es es es es es es eo es es es es es es es es es es es it es en es es es eo es pt es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es ca ca ca ca ca ca ca ca ca en ca ca ca ca ca ca ca ca ca eo es id it ca es eo eo en ca oc fr fr fr br wa es es eo ca eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es ca es ca ca ca ca ca ca es es eo eo eo eo eo eo sv eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es es es eo es fr pt eo es es cs es es es es es es cs es es es es es es es es es cs es es es es es es es es es es cs es es es es es es es cs es es es es es es es es es cs es eo pt pl eo it eo eo es pt sk eo es eo pt eo eo eo eo eo eo ca eu eo es pt ceb eo es eo en es es en de es eo eo es nn eo es eo eo es es es es eo en es eo eo es eu en es
skip to main | skip to sidebar
Blogo pri Esperanto kaj ĝia historio
martes, 20 de noviembre de 2012
Pi y Margall, federalista y esperantista
En la recopilación de artículos periodísticos del siglo XIX relacionados con el esperanto destaca el primero de los publicados en El Nuevo Régimen. El artículo aparece sin firmar, sin embargo, muchos años más tarde, y mucho después de fallecido Pi y Margall (1824-1901), la misma publicación le atribuiría la autoría.
Es en este mismo número donde se reproducen tres de las Cartas íntimas de Pi y Margall relacionadas con el esperanto (las tres fechadas en 1898). En esta obra póstuma se recoge el pensamiento político y social del autor en forma de correspondencia entre Carlos y Eusebio (supuesto álter ego de Pi).
En el resto de la revista, la defensa del federalismo:
Constituye una verdadera obsesión en nuestros adversarios, por afines que sean, el empeño en que dejemos de llamarnos federales. Ya en 1876, los disidentes de entonces adoptaron el nombre de reformistas y así quisieron que nos llamásemos. Pí y Margall hubo de combatir la disidencia y combatió el cambio de nombre en los siguientes términos:
«La palabra federal no es una palabra vacía: no estoy dispuesto a cambiarla por otra alguna. Si como dicen los reformistas, el nombre es indiferente, ¿por qué cambiarlo? ¿a qué decir que se viene á formar otro partido? ¡Ah! un cambio de nombre envuelve siempre un cambio de principios en los partidos.
Convive con la defensa del esperanto:
Mucho celebraremos ver pronto traducido en Esperanto nuestro Programa de 22 de Junio de 1894, que tanto merece ser profusamente difundido.
El PDF del mencionado número de El Nuevo Régimen puede descargarse de la hemeroteca digital de la Biblioteca Nacional de España mediante este enlace.
Publicado por desespero en 20:41 1 comentarios
Etiquetas: Cartas íntimas, El Nuevo Régimen, federalismo, Pi y Margall
lunes, 19 de noviembre de 2012
Al parecer fue un bibliotecario del Senado, Joaquín de Arce y Bodega, el primer español que se dirigió a Zamenhof para solicitarle información sobre la nueva lengua internacional. De Arce recibió tres ejemplares del Unua Libro, seguramente de la versión francesa, en 1889. Conservó uno de ellos y entregó sendos ejemplares a Ricardo Codorniu y José Rodríguez Huertas, que un año más tarde publicaría la gramática más peculiar de la lengua internacional.
En general, el esperanto tuvo escasa repercusión en España en el siglo XIX. Los recortes de prensa que aparecen a continuación (clic para ampliar las imágenes) son algunas de las contadas menciones al esperanto en el siglo de su creación.
Revista Contemporánea (oct., nov., dic. 1887), p. 559
La Ilustración Española y Americana
De todas las lenguas literarias, la que reúne mejores condiciones es la lengua española, y una vez convencido de ello, la ha tomado por modelo, despojándola de todas las excepciones, irregularidades y anomalías que contiene, y ha compuesto una gramática de sólo 16 reglas, en las que van comprendidos todos los casos que pueden producirse.
La Vanguardia (29-5-1895), p. 3
La Vanguardia (3-6-1897), p. 1
Como á la teoría debe seguir la práctica, terminaré formulando una frase en el nuevo idioma, para que la traduzcan las lectoras y vean si le han aprendido.
Seguramente no hubo muchas lectoras que lo comprendieran.
La Última Moda (22-12-1895), p.2
La Unión Católica (26-12-1895), p. 1
Diario vespertino fundado el 1 de abril de 1849 por Diego Coello y Quesada. Cuando dejó de existir, poco antes del estallido de la guerra civil, La Época era el decano de la prensa madrileña. El artículo de La Época es muy favorable al esperanto. Menciona la incipiente literatura, la traducción de la Biblia, el apoyo de Liev Tolstói y de otros partidarios ilustres como el catedrático de Oxford Max Müller, y resalta la facilidad de aprendizaje y la riqueza que aporta el sistema de sufijos.
La Época (23-3-1897), p. 2
Fundado en 1891 por Francisco Pi y Margall, que había presidido durante dos meses la I República, El Nuevo Régimen fue el órgano del Partido Republicano Federal y defendió las tesis federalistas de abolición de las herencias, autonomía regional y municipal y defensa de los jornaleros.
El primer artículo dedicado al esperanto glosa la facilidad y sonoridad de la nueva lengua, destaca las traducciones literarias ya aparecidas y termina por recomendar su estudio.
No es una lengua universal, pero sí una lengua internacional que pueden adoptar los hombres de todos los pueblos para sus negocios exteriores, sin que por esto dejen de usar y cultivar sus idiomas nacionales, y aun los regionales.
Nosotros, que tanto quisiéramos ver abatidas las fronteras de los pueblos, no vacilamos en recomendar su estudio y su examen á todos los hombres de inteligencia y de corazón que de veras amen el progreso intelectual y moral de los pueblos.
El Nuevo Régimen (29-1-1898), p. 2
El segundo artículo, publicado casi dos años después, menciona el fallido proyecto de lengua internacional «dayud», creado por Antonio Juliá, y se hace eco de los movimientos por lograr la adopción del esperanto como lengua universal. A continuación, el artículo hace una breve reseña de la gramática y termina con la inevitable mención de Tolstói:
Tolstoy ha dicho que aprendió el Esperanto en dos horas; si no en dos horas, en días lo puede aprender todo hombre de mediano entendimiento.
El Nuevo Régimen (21-10-1899), pp. 1-2
Fundado por Eduardo Gasset como «Diario político de la tarde», se publicó en Madrid entre 1867 y 1933. Se lo considera el periódico más influyente del último tercio del siglo XIX. El artículo sobre el esperanto, publicado en la sección «Los lunes de El Imparcial» hace hincapié en la facilidad de la lengua de Zamenhof en relación con el volapük y destaca los apoyos de Müller y Tolstói.
El Imparcial (Los Lunes de El Imparcial) (3-4-1899), p. 3
Los artículos que aquí aparecen están extraídos de las hemerotecas de La Vanguardia y de la Biblioteca Nacional, donde pueden descargarse archivos PDF.
Publicado por desespero en 9:12 7 comentarios
viernes, 9 de noviembre de 2012
Català i esperanto, llengües de ciència
El 15 d'octubre de 1933 es publicà a Barcelona el primer número d'una nova revista científica mensual, La medicina catalana.  El director era Leandre Cervera i Astor, «fill de la vila de Gràcia» i a alguns del metges que escrivien a les seves pàgines avui el profà en medicina només els identifica amb noms de carrers  o d'hospitals (Trias i Pujol). D'altres cognoms il·lustres han estat perpetuats en diverses nissagues mèdiques catalanes. I al costat d'ells, entre els components de la redacció, l'ara més que centenari Moisès Broggi.
Però a banda de la gran importància de la revista en l'àmbit mèdic, i dels acudits que avui semblen fora de lloc en una revista científica (tot i que es troben a les cobertes de publicitat), La medicina catalana fou una publicació cabdal en l'àmbit lingüístic. Ja en el primer número es debat sobre «Què opineu del català, llengua científica?»
Fervorosament enamorada de la llengua nostra, ha volgut que precisament la seva primera pàgina constituís un homenatge a la llengua viva de Catalunya en el seu re-creador i regenerador il·lustre, el Mestre Pompeu Fabra, sobtat, diríem, en un moment històric: fent la darrera correcció del seu impagable «Diccionari General de la Llengua Catalana», instrument de primera necessitat, avui, per a tots els catalans, i sobretot per als catalans que s'afanyen per un ideal de cultura.
LMC, núm. 1 (15-10-1933)
La qüestió de l'elecció de llengua és molt present des del primer moment:
D'altra banda, la lògica –no la conveniència– prescriu que la millor manera de fer-se entenedor fora de casa no és pas per als catalans un simple procés de renunciament a l'ús de la llengua pròpia i l'adopció de la imposada per l'Estat dominador (diguem-ne metròpoli) en concepte d'idioma oficial.
Així a Catalunya entenem que escriure en castellà de cara a Catalunya és fer política, millor dit, és barrejar la política en afers que són al marge d'ella.
Els autors catalans que desitgin saltar fronteres tenen dos mitjans lògics per a reeixir: 1r Publicar al final dels treballs en català un resum en les tres o quatre llengües avui dites internacionals (ara són de torn, l'anglès, el francès i l'alemany). 2n Publicar in extenso, en les revistes estrangeres i en la respectiva llengua la traducció dels treballs originals.
L. Cervera, LMC, num. 1, pàgs. 5-6
Així el primer treball mèdic publicat «Granúlia pulmonar hemosideròsica en una estenosi mitral» té al final un resum o abstract en castellà, francès, anglès i alemany. Aquest esquema es manté en la resta de treballs científics del primer número.
Però La medicina catalana tenia un aclariment a sota del nom de la publicació: «Portantveu de l'Occitània Mèdica». I d'aquesta manera l'actualitat mèdica de la «família occitana que abasta “dis Aup i Pireneu”, dels confins de l'Albèrnia a l'extrem de les terres de València»(1) també tingué abundant espai en la publicació, o millor dit en constituia una publicació dintre de La Medicina Catalana.
L'esperanto a La medicina catalana
Tanmateix, ja en el segon número de La medicina catalana (15-11-1933), l'article del cèlebre cirurgià Manuel Corachán «Els empelts bassals» presenta una novetat en els resums en diferents llengües. El francès desapareix i deixa el seu lloc a l'esperanto. La pauta es repeteix en tot aquest número de la revista. En números posteriors, els idiomes dels resums van variant –apareix el francès en lloc de l'anglès o desapareix l'alemany–, però l'esperanto va guanyant cada cop més protagonisme fins al punt de quedar en moltes ocasions com a única llengua del resum (l'article en català i el resum en esperanto). D'altra banda, la inclusió de l'esperanto entre les llengües amb les que es presentaven els resums no va requerir cap explicació afegida, la qual cosa ve a demostrar la seva importància com a llengua d'ús científic a Europa als anys trenta del segle passat.
El primer resum en esperanto, LMC, núm 2, pàg. 166
L'esperanto ja havia estat relacionat amb el món de la medicina a Catalunya des del temps del Vè Congrès Internacional a Barcelona, sobretot gràcies a la tasca de Jacint Bremon, esperantista des de 1903. Ja al 1906, Verax i el doctor Vallienne havien engegat a Paris una revista internacional de medicina en esperanto, alemany, anglès, italià i altres llengües, però només se n'editaren quatre números. En 1908 s'havia fundat TEKA (Tutmonda Esperantista Kuracista Asocio, Associació Internacional de Metges Esperantistes). Tot just abans del naixement de La medicina catalana, el mateix any 1932 en que Pompeu Fabra publicà el seu Diccionari General de la Llengua Catalana, va veure la llum el Esperanta Teknika Medicina Vortaro, ampli diccionari especialitzat obra del metge de Lille Maurice Briquet.
Briquet:Esperanta teknika medicina vortaro, 1932
Briquet: Esperanta teknika medicina vortaro, 1932 (clic per a ampliar)
Amb la guerra ja pràcticament perduda pels republicans, el número de setembre de 1938 va ser l'últim que es va editar. Fins al darrer número, tots els articles científics van tenir el seu resum en esperanto, igual que aquest petit article no científic.
La revuo La medicina catalana (La kataluna medicino) aperis en Barcelono inter la jaroj 1933 kaj 1938. Ĝi ne nur elstaris el la medicina vidpunkto, sed ankaŭ helpis en la plifirmigo de la kataluna lingvo kiel lingvo scienca, tuj post la grava antaŭenpaŝo kiu signifis tiucele la vortaro Diccionari General de la Llengua Catalana el Pompeu Fabra.
La resumoj de la sciencaj artikoloj aperis en la internacia lingvo esperanto ekde la dua numero de la medicina gazeto.
1. Dr. Ismael Girard (de Tolosa i Ax-les-Thermes), «Occitània mèdica. Presentació», LMC, pàgs. 140-141. La cita «dis Aup i Pireneu [Pirenèu]» correspon a un poema de Frederic Mistral:
Dis Aup i Pirenèu, e la man dins la man,
Troubaire, aubouren dounc lou vièi parla rouman !
Aco 's lou signe de famiho,
Aco 's lou sacramen qu'is àvi joun li fiéu,
L' ome à la terro! Aco 's loù fiéu
Que tèn lou nis dins la ramiho.
Publicado por desespero en 11:31 0 comentarios
jueves, 8 de noviembre de 2012
Promenante tra la bela Moià, en la centro de Katalunio, eble surprizas al vizitanto trovi strato Esperanto en tiel malgranda vilaĝo. Tamen, antaŭ sesdek jaroj, kursoj de la internacia lingvo kunigis plurdekojn da studentoj en plene esperantigita komunumo.
Ĉio komenciĝis en la jaro 1937, kiam triopo da 15-jaraj junuloj Josep Solà, Ramon Oller kaj Ramon Molera ekstudis Esperanton pere de gramatiko kaj baldaŭ korespondis kun eksterlandanoj kaj ricevis revuojn. Estis militaj jaroj kaj ili eĉ povis babili kun vunditaj voluntuloj el la Internaciaj Brigadoj, kiuj restis en loka malsanulejo.
En 1939, la tri adoleskantoj jam aperas en la UEA-Jarlibro kiel delegito (Molera), vicdelegito (Solà) kaj sekcia delegito (Oller).
Dum la postmilitaj jaroj, ili lernis kaj instruis la lingvon en Moià kaj ĝiaj ĉirkaŭaĵoj. Tamen, ili ne povis plenumi sian taskon kiel delegitoj ĝis 1951, kiam bonvenigis aŭtobuson de italaj esperantistoj en Poble Nou. Samjare, Solà, Molera, Manel Vives kaj Antònia Urgellés partoprenis la 12-an Hispanan Esperanto-Kongreson en Terrassa (15 jaroj post la 11-a, en Barcelono, 1936). Reveninte en Moià, ili fondis la Esperanto-Grupon Moià, aranĝis kurson en La Tosca kaj partoprenis ĉiusemajnan elsendon El mundo es un pueblo (La mondo estas vilaĝo) en loka radio.
En tiu jaro 1952, Ramon Molera ekirigis korespondajn kursojn. Miloj da homoj en Hispanio kaj Sudameriko lernis la lingvon danke al la kursoj elsenditaj el Moià dum 27 jaroj.
La internacia esperanto gazetaro eĥis la grandan sukceson de ekspozicio El mundo es un pueblo dum la vilaĝaj festoj kaj disvastigis la nomon de Moià tra la mondo.
Samtempe, disvolviĝis ĉeestaj kursoj. Fojfoje oni ĝuis letervesperojn (kiam estis disdonitaj la leteroj el eksterlande) kaj la junuloj ĉiam solenis la kursfinon per grandaj festoj. En 1954 ĝin partoprenis kvindeko da studentoj kaj mankis nek prelegoj nek muziko nek ĉampano Verda Stelo.
Estis ankaŭ en Moià kie oni ekorganizis en Hispanio la Tutmondan Esperantistan Junularan Organizon en 1955.
Molera senĉese partoprenis esperantan eventojn kaj en 1962 kreis informejon en la Esperanto-Grupo. El tie, ĉiumonate sendis novaĵojn pri la esperanto agado. Nur en tiu jaro 1962  publikiĝis pli ol ducent artikoloj pri Esperanto en ĵurnaloj kaj gazetoj kaj 25 radiostacio informis pri la internacia lingvo.
En 1970 Molera ekkolektas esperantajn revuojn kaj librojn kaj iom post iom kreis sian mirindan bibliotekon, sed pri tiu parto de la historio oni jam povas legi ĉi tie.
En 1981, la vilaĝo Moià gastigis la 23-an Katalunan Esperanto-Renkontiĝon. En 1983, la katalunaj renkontiĝoj povis iĝi denove katalunaj kongresoj. En tiu sama jaro forpasis Ramon Molera, la homo kiu metis Moià en la mondmapon de Esperantujo.
23a Kataluna Esperanto-Renkontiĝo en Moià (1981)
La detalan historion de tiu ĉi E-vilaĝo verkis katalunglingve Anna M. Molera en artikolo «L'Esperanto a Moià». La studo aperis en la libro Moià d'ahir a avui (1991) kaj nun ĝi legeblas en retejo www.elmoianes.net.
Publicado por desespero en 10:15 0 comentarios
Etiquetas: Anna Maria Molera, Moià, Ramon Molera
sábado, 20 de octubre de 2012
Esperanto a Ràdio Vilafranca
Un cop al mes, Montse Piñeiro, del Museu d'Esperanto de Subirats, presenta diversos temes relacionats amb l'esperanto en una col·laboració de 20 minuts a Ràdio Vilafranca, dins del programa matinal Gamma Extra, que presenta Carla Sanmartín. En el darrer programa va participar en Víctor Solé que va presentar les activitats de KEA i va parlar de l'ensenyament d'esperanto. Però millor sentir el programa directament, oi?
En el primer programa, Montse Piñeiro va explicar què és l'esperanto. Els àudios de tots els programes es penjaran aviat a la web del museu.
El proper dissabte 15 de desembre, amb ocasió de la Diada de l'Esperanto, tindrà lloc al museu la presentació de l'obra dels Travesset-Rosselló.
Josep Travesset, delegat de Barcelona i  Andorra a l'UEA, va conèixer l'Anna Rosselló a finals de la dècada de 1940. Al 1956 van viatjar amb la seva filla a Brasil. L'any 1985, el programa Identitats de TV3 se'n va fer ressò del seu viatge en tartana per la «mal anomenada Amèrica Llatina».
L'acte de presentació al museu serà a les 11.30 del matí.
Publicado por desespero en 14:49 0 comentarios
domingo, 14 de octubre de 2012
La 8-an de februaro 1904 japanaj torpedoŝipoj atakis la rusan militŝiparon en Port Arthur, Manĉurio. Ekis tiele la rusa-japana milito. Preskaŭ unu jaro poste kaj pli ol sep mil kilometroj for de Port Arthur, en la alia ekstremo de la Rusa Imperio, kuracisto ricevis en sia varsovia domo alvokon por partopreni en la milito.
La kuracisto tiam havis aliajn planojn kaj pro tio li skribis al D-ro Bourlet kaj sciigis lin pri la novaĵo:
Mi estas vokita al la milito, kaj mi devas forveturi Mandĵurujon. Ĉar mi estas nejuna kaj malsana, tial mi esperas, ke oni baldaŭ min liberigos kaj mi povos denove labori por nia afero kaj partopreni en la Kongreso.
Sed, en ĉia okazo mi, en la daŭro de kelka tempo, ne povos labori. Tial mi petas ke miaj amikoj ne miru, ke iliaj leteroj al mi, kelkan tempo (eble eĉ longe), restos sen respondo.
Tiel do, en januaro 1905, papilia efiko minacis la unuan kongreson de Esperanto, okazonta en aŭgusto samjare.
La novaĵo pri la konscripcio de Zamenhof aperis diverse en la tiutempa esperanta gazetaro. The Esperantist (n-ro 16, feb 1905, p. 21) publikigis, kune kun la supran leteron de Zamenhof al Bourlet, jenan trankviligan klarigon: «La milita malsanulejo trovas, ke nia Estro ne estas sufiĉe forta por la milito. La certa oficiala decido venos nur post kelkaj tagoj.»
Germana Esperantisto informis en la marta numero kaj, profitante la okazon, varbis por centra internacia komitato.
Tiu ĉi cirkonstanco vokis pli ol iam la atenton de la ĉefaj esperantistoj al la fakto, je centra internacia komitato aŭ kompetenta estrato estas necesa por la okazo en kiu Dro Zamenhof ne povus plu, (pro malsano, troa laboro kc.) gardi sola en siaj manoj la gvidadon de la esperanta evolucio. Tiu ĉi evolucio, kiu tute ne celas ŝanĝi aŭ „plibonigi“ la lingvon sed nur ĝin pliriĉigi precipe en teknika rilato estas necesa. Ĝi jam estas komencita sed ĝi devas efektivigi ne laŭ persona bontrovo de diversaj apartaj esperantistoj sed laŭ unueca vojo interkonsentita de la esperantistaro. Unueco de la lingvo bazita sole sur ĝiaj nunaj netuŝeblaj reguloj gardos nin for de la danĝero kiu mortigis Volapükon. Per la farita sperto tiu ĉi danĝero estas nun tiel bone konata de la plejmulto de esperantistoj ke ili ĝin treege timas.
Germana Esperantisto,  2 jaro, n-ro 3 (marto 1905), p. 27
Tre baldaŭ, en printempo 1905, Zamenhof kompilis la Fundamento-n, kiu estis oficialigita en la kongreso de Boulogne-sur-Mer.
Tamen ĉu la Fundamento kaj la universalaj kongresoj estus okazintaj, se Zamenhof estus forveturinta al Manĉurio? Aŭ ĉu la papilia efekto el Port Arthur estus damaĝinta la Esperanto-movado?
Ni ne scias. En la plej grava Esperanto-gazeto tiutempa, Lingvo Internacia, alia varsovia kuracisto rakontis en majo 1905 la militan alvokon al Zamenhof:
Unu tagon ektondris malgaja bruo, ke D-ro Zamenhof estas alvokita al servo milita. Ne volante kredi je tiu ĉi bruo mi kuras straton Dzika, kie loĝas nia majstro. D-ro Zamenhof ne estis hejme. Mi petas permeson vidi lian edzinon, kaj baldaŭ venas la estimata Sinjorino Zamenhof kaj tute alpremita jesigas la novaĵon, Mi demandas: «Kion celas fari la Doktoro?» – «Li celas veturi malproksiman Orienton», respondis Sinjorino Zamenhof: «Ne estas eble, mi ekkriis, via edzo ne povas veturi, li estas necesa tie ĉi por la bono de nia afero, oni devas maltrankviligi tutan la mondon esperantan por savi la majstron. Cetere li estas malsana kaj lia malforta organismo ne toleras tian ŝarĝon kaj tian vojaĝon». – «Mi opinias same, respondis la estimata Sinjorino, sed mia edzo ne volas liberiĝi».
Morgaŭatagon mi reiris al D-ro Zamenhof kaj, renkontinte lin hejme, mi demandas, kion li celas fari, kaj mi sciigas kun granda plezuro, ke, cedante al petadoj de sia familio kaj siaj amikoj, li konsentis fine preni je liberiĝo.
Post kelkaj tagoj D-ro Z. estis sendita por ekzameno en militan malsanulejon kaj tie la kuracistoj ekopiniis, ke li ne taŭgas por servo milita.
D-ro Zamenhof estis liberigata.
«Por la historio de nia lingvo», Lingvo Internacia, n-ro 10 (118) (15-5-1905), p. 234-235
La tekston suskribis «Doktoro A. W.» Tiu ĉi juna  kuracisto ankaŭ «revis» pri sia vojaĝo al Boulogne-sur-Mer «por partopreni en la kongreso de la esperantistoj», sed li mem estis alvokita por militservo kaj devus veturi «en tute kontraŭa direkto». Li laboris en «nia Varsovia rondeto esperanta». Tiu rondeto estis eble la plej eminenta de la esperanta historio. Ĝin fondis en 1904 Antoni Grabowski kaj prezidis Zamenhof kaj tiutempe, en 1905, partoprenis ankaŭ Leo Belmont kaj D-ro Bein (Kabe).
Nia juna kuracisto estis konvinkita, «ke en mallonga tempo ni revidos nian majstron, kiel prezidanton de niaj kunvenoj». Tamen tio ne plenumis:
En Varsovio ekfariĝis okazoj, kiuj neebligis ĉiajn kunvenojn : eksplodiĝis, kiel Vi scias, unu grava ribelo.
Tuta vivo intelekta haltis; ĉiuj estis ensorbitaj per tio ĉi, kio fariĝis en stratoj. Post kelkaj tagoj la sangaj okazoj ĉesis, sed granda ekscitigo daŭris en ĉiuj sferoj de la societo. Vivo regula fariĝis neebla.
Kaj jen en tiu ĉi momento mi ricevis ordonon forveturi malproksiman Orienton!
La juna doktoro parolis pri la ĝenerala striko de januaro, kiam mortis preskaŭ cent homoj kaj la rusa estraro deklaris sieĝo-staton en Varsovio. La protestoj daŭris, kiam universitatanoj plendis pri la rusigo kaj postulis la rajton studi en la pola lingvo. La 18-an de aprilo (la 1-a de majo, laŭ la julia kalendaro, Internacia Labortago) trideko de manifestintoj estis pafitaj de la polico.
La son-bendo de tiu ĉi ribelo estis la Warszawianka (Varsovia Kanto), kiu, ankaŭ iomete papiliefike, populariĝis dum la hispana enlanda milito kiel himno de la anarkiistoj. JoMo trilingve (hispane, esperante kaj france) kantas ĝin.
En la sama numero de Lingvo Internacia, kiu anoncis la militalvokon de Zamenhof (1-2-1905), iu «Kuracisto» per bonega Esperanto ekrakontas sian vojaĝon al Manĉurio por partopreni en la milito kontraŭ la japanoj. En la rakonto, la verkisto adiaŭas sian amatan urbon:
Longan tempon alnajligita al fenestro mi trapikis per mia rigardo ĉiujn detalojn, penante forĝi en la memoro ĉiujn bagatelaĵojn
kaj bedaŭras la strangecon de la milito
Per forto elkaptitajn el nia ĉiutaga vivo, rapide forportis nin la sorto en la malproksimegan angulon de l'tero al neniu el ni bezona, sur la pecon da tero, en kiu sendube neniam starus nia piedo, se la sensatiĝema avido homa volus kvietigi siajn sangavidajn instinktojn.
La leginda teksto «En la vagonaro», kiun mi alŝutis tien ĉi, finiĝas jene:
La tutan nokton ankoraŭ ni trapasis la polviĝintajn stepojn, kie sovaĝaj fortegoj de l'infero ŝajnis festi la forflugon de l'malnova jaro kaj la alvenon de la nova, kiuj ambaŭ sendube per sangaj literoj estos enskribitaj en la estonta historio de l'homaro.
«Kuracisto» ne eraris kaj, ve, la jaroj 1904 kaj 1905 estis enskribitaj per sangaj literoj en la historio de la homaro. Pli ol cent mil homoj pereis en la rusa-japana milito pri la posedrajto de Manĉurio kaj Koreio, revolucio eksplodis en la imperio de la caro Nikolao la 2-a. Tamen, la papilia efiko ne malhelpis  la naskiĝon de la universalaj kongresoj en urbeto franca ĉe la Manika Markolo.
Publicado por desespero en 0:47 0 comentarios
Etiquetas: 1-a Universala Kongreso, Boulogne-sur-Mer, Port Arthur, Rusa-japana milito, Zamenhof
martes, 25 de septiembre de 2012
Ĉu vi fajfas esperante?
En sia Lehrbuch der Welthilfssprache Esperanto, Karl Loy «donas katekismoforman demandaron, kies lasta ero tekstas»:(1)
Kiun insignon portu ĉiam ĉiu esperantano?
Kion li devas scii parkere?
La Esperanto-himnon kaj la esperantan fajfsignalon!
Ĉiuj esperantistoj bone konas la himnon La Espero, kun muziko de Félicien Menu de Ménil kaj la vortoj de Zamenhof. Tamen kio estas la esperanta fajfsignalo?
En la jaro 1909 la Svisa Societo proponis al la tutmonda esperantistaro fajfi etan melodion por identiĝi kiel esperantisto, ekzemple kiam vi atendas trajnon en fremda lando. La notliniaro de la melodieto aperis en la Esperantista Poŝkalendaro por la jaro 1909 (ĵus sube oni vidis la Esperanto-alfabeton laŭ Braille).
Esperantista Poŝkalendaro, 1909 (fotita en Biblioteko Molera)
La poŝkalendaroj, eldonitaj de Möller & Borel de 1908 ĝis la eksplodo de la unua mondmilito, estis sufiĉe enhavriĉaj. Legu ekzemple tiun ĉi reklamon en Lingvo Internacia:
Eble vi nuntempe ne emas fajfi en fremda stacidomo, sed ni ankoraŭ povas honori la pli ol centjaran donacon de la Svisa Societo.
Muzikisto, amiko kaj samideano Víctor Solé afable fajfis la signalon kaj surbendigis ĝin kiel mp3-sondosieron.
Dum la 1870-jardeko Elisha Gray kaj Alexander Graham Bell, inter aliaj, prilaboris strangan aparaton, kiu revolucios la homan komunikadon. Bell nomis ĝin telefonilo.
Telefonĝermo de Bell (foto el Vikipedio)
Kiam ekis la 20-a jarcento, la aŭtoro de la eta melodio ne povis imagi, ke la esperantista fajfsignalo nun eksonas el mia poŝtelefonilo kiam mi ricevas Whatsapp-mesaĝon. Ĉu vi volas uzi la fajfaĵon kiel sonortonon?
1. Germana Esperanto-Revuo, 23 1970 (3), p. 33.
Tiu ĉi blogero naskiĝas el demando de Roland Rotsaert, kiu legis la malsupran tekston en flandra gazeto Nia Folieto (Gento, septembro 1919)
Dum ekskurso, dum vojaĝo, kiam vi forgesis surmeti la VERDAN STELON, uzu la ESTPERANTISTAN FAJFSIGNALON por konatiĝi kun samideanoj ĉe stacidomoj, publikaj kunvenejoj, k.t.p
kaj demandis pri tio en Guglo-listo Esphist.
Dankon al CIC (el Biblioteko Molera) por foti la Esperantista Poŝkalendaro kaj la aldonitan paĝon de Germana Esperanto-Revuo, al Víctor Solé por fajfi la melodion kaj al Zsofia Korody, kiu skanis la paĝon el Germana Esperanto-Revuo.
Germana Esperanto-Revuo solvis sian propran dubon pri la E-fajsignalo pere de Reinhard Haupenthal (GER 6 [1970], p. 69) kaj sampaĝe Dr-Ing. A. Warner el Darmstadt rakontis sian vivsperton rilate al la fajfsignalo.
Mi lernis la „Esperantan fajfsignalon” de mia patro, kiu siaparte lernis la Internacian Lingvon ĉirkaŭ 1920. En lia lernolibro estis la notoj de Esperanta signalo. Li enkondukis tiun signalon al sia amikaro kaj plue uzis ĝin, kvankam li forgesis la lingvon. Tiu signalo fariĝis poste signalo de nia familio. Kiam mi en 1948 kiel gimnaziano eklernis Esperanton, mia patro diris al mi, ke la familia fajfsignalo devenas de la Esperanta fajfsignalo. Kiam mi estis aktiva en la Esperanto-movado – speciale en Hannover kaj Frankfurt (Main) – mi neniam renkontis samideanon uzantan tiun signalon.
Kaj finfine partoprenis la ĉiam sprita Jean Forge-Fethke. (Tamen, la 4 notoj de li menciitaj malsamas al tiuj de la fajfsignalo):
Jes, tia fajfsignalo ekzistis kaj ekzistu estonte! Kiam mia frato Edmund kaj mi laboris en „Esperanto Triumfonta” (nuna „Heroldo de Esperanto”) ĉe nia altŝatata ĉefo Teo Jung en la jaroj 1922/23, ni regule praktikis la Esperantan fajfsignalon, kaj ankoraŭ hodiaŭ 1970 ni ne forgesis ĝin. Ĝi konsistas el 4 tonoj kaj estas fragmento el la himno: „nun – de – lo – ko”. Laŭ mia memoro ni „heredis” tiun ĉi signalon de malnova pioniro Hurler laborinta kun mi en la redaktejo. Ĉu ekzistas ankoraŭ aliaj fajsignaloj, mi ne scias. Ĉiuokaze mi rekomendas fiksi oficiale (!) komunan internacian fajfsignalon (ĉi supran aŭ alian).
Ekzistas multaj momentoj, en kiuj oni povas apliki la signalon. Kelkaj ekzemploj:
1. Ĉiuj Esp. Radiostacioj uzu la fajfsignalon kiel anoncilon aŭ paŭzan signalon.
2. UEA-delegito atendanta Esperantiston sur stacidoma perono kvazaŭ verda policisto „elfajfu” lin el inter la elvagoniĝinta homamaso.
3. Gepatroj perdintaj siajn infanojn (precipe bubaĉojn) inter karuseloj kaj pafbudoj revoku ilin per Esp. fajfsignalo!
4. Miopa samideano ne tute precize povanta ekkoni la verdan stelon de alia persono simple povus „alfajfi” ĝin por certigi sin, ĉu la alfajfitulo apartenas al nia granda „ronda familio”.
5. Samideanino atakata de impertinenta Esp-kontraŭulo aŭ trudema Idisto povus „helpfajfi” Esperantiston.
Mi povus citi ankoraŭ multajn uz-eblecojn de tiu nia fajfsignalo. Ne traktu la aferon kiel ridindaĵon, ĉar finfine ĝi estas nenio alia ol akustika verda stelo!
Germana Esperanto-Revuo, 7-8 (julio-aŭgusto 1970)
Publicado por desespero en 15:44 2 comentarios
Entradas más recientes Entradas antiguas Página principal
Suscribirse a: Entradas (Atom)
También en / Aliloke
Tujtero / Twitter (Stratozam)
Universala Esperanto Asocio (UEA)
Museu de Sant Pau d'Ordal
La vivo kaj verko de Raymond Schwartz
Curso de esperanto en Twitter
Participios en esperanto con verbos intransitivos
Impresoj de Amrum (3)
Vojaĝo sub la Meznokta Suno
Apud la fenestro, pluvas | Rakontarejo
La Blogo de Tonyo
Bankruptcy Houses For Sale
De obscenaĵo al Esperanto
Se ha producido un error en este gadget.