eo eo eo eo eo eo eo en es nb ms en mk eo fr eo eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de eo eo eo eo eo sv eo hbs_lat es eo en hbs_lat eo nl eo eo eo it eo en eo es es eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en en en en en yue it eo fr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo fi eo eo eo eo eo de eo eo eo eo eo eo eo eo en eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr fi eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl de an ar arz as az uz lt ru sv bg bn hbs_lat uk ca ckb hbs_lat cy da de dv el en es et eu fa fi fr de lt gu he hi hbs_lat tl hu hy id is it ja fr jv ka kk ko de it it hu lt lv en ml ms my ne nl nb nb fr or pa pl pnb pt ro ru en hbs_lat si en sk sl hbs_lat sv hu ta te en th ceb tr oc fy ur uz vi pl he es zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Sifilisaj pacientoj traktitaj de kuracistoj
v • d • r
Venereaj malsanoj, konataj ankaŭ kiel seksume transdoneblaj malsanoj estas la malsanoj, por kiuj estas granda verŝajneco de transdono inter homoj aŭ bestoj pere de seksuma kontakto, inkluzive vagina seksumado, buŝa seksumado kaj anusa seksumado. Pli ĝenerala termino infekto transdonebla per seksumado estas uzata por indiki infektojn, kiuj povas plivastiĝi pere de seksumaj kontaktoj sen nepra malsaniĝo de la infektita persono. Kelkaj el tiuj malsanoj estas transdoneblaj pere de medicinaj nadloj dum envejna injekto de narkotaĵoj, kaj de patrino al ties idoj dum nasko aŭ mamnutrado. Tiuj infektoj estas konataj jam dum jarcentoj.
Usona varba afiŝo kontraŭ venereaj malsanoj, el la dua mondmilito
1.6 Intestaj malsanoj, transdoneblaj per seksumado
1.7 Nazaj infektoj, transdoneblaj per seksumado
Klasigo kaj terminologio[redakti | redakti fonton]
Ĝis komenco de la 1990-aj jaroj tiuj malsanoj estis konataj sub la nomo venereaj malsanoj: Vener- estas la latina genitiva radiko de la nomo de diino Venuso, la romia diino por amo kaj amoro. Oni ankaŭ vaste uzis la eŭfemismon socia malsano. Sanprotektaj profesiuloj enkondukis la novan terminon infekto transdonebla per seksumado, kiu nun estas vaste uzata de klinikistoj.
Laŭ la origino de infekta aganto oni povas proponi jenan klasadon de tiuj malsanoj:
Bakteriaj malsanoj[redakti | redakti fonton]
Donovanozo (Granuloma inguinale aŭ Calymmatobacterium granulomatis)
Venerea limprogranulomatozo (LGV) (Chlamydia trachomatis serotipoj L1, L2, L3. Vidu Ĥlamidio)
Negonorea uretrito (NGU) (Ureaplasma urealyticum aŭ Mycoplasma hominis)
Fungaj malsanoj[redakti | redakti fonton]
Virusaj malsanoj[redakti | redakti fonton]
Citomegaloviruso (CMV) krom seksuma transdon-vojo kontaĝeblas ankaŭ pere de haŭto kaj salivo.
(Rimarkigo: Hepatito A kaj Hepatito E estas transdonataj pere de feko-buŝa vojo, ne per seksumado; Hepatito C estas transdonebla per seksumado nur en tre malmultaj okazoj,[2]kaj la transdon-vojo por Hepatito D estas dume neklara, sed verŝajne la seksuma vojo estas ebla.[3][4][5])
Viruso de Herpes simplex povas roli en Malsano de Alzheimer.[6]
Certaj tipoj de HPV kaŭzas seksorganajn verukojn
Certaj tipoj de HPV kaŭzas displazion de utera kolo, kio povos konduki al uterkola kancero, kancero de peniso, kancero de anuso, kancero de buŝo.
Marburga viruso kaj Ebolo, kiuj estas transdoneblaj per multaj vojoj, ankaŭ posedas la seksuman vojon.
Mononukleozo estas kontaĝebla per salivo, sed ankaŭ per seksumado.
Viruso de Sarkomo de Kaposi
Parazitaj malsanoj[redakti | redakti fonton]
Pubi-laŭsoj (ftiroj, Phthirius pubis) estas transdoneblaj per seksumado, sed ankaŭ alimaniere.
Skabio (Sarcoptes scabiei) estas transdonebla per ĉia haŭta kontakto inter homoj, eble ankaŭ per vestaĵoj aŭ mantukoj.
Protozooj[redakti | redakti fonton]
Triĥomoniazo (Trichomonas vaginalis) estas eble la plej ofta sekse transdonebla infekto. Ĝi estas kuracebla, sed lasas cikatretojn en la vagina haŭto, kiuj faciligas infekton per HIV.
Intestaj malsanoj, transdoneblaj per seksumado[redakti | redakti fonton]
Diversaj bakteriaj infektoj (Shigella, Campylobacter, aŭ Salmonella), virusaj (Hepatito A), aŭ parazitaj (Giardia kaj Ameoba) patogenoj estas transdoneblaj per seksumado, precipe dum anus-buŝa kontakto.
Nazaj infektoj, transdoneblaj per seksumado[redakti | redakti fonton]
Kutimaj malvarmumo, gripo, Staphylococcus aureus, E. coli kaj gisto Candida albicans povas esti transdonitaj dum seksumado.
Historio[redakti | redakti fonton]
Venereaj malsanoj estas konataj jam el fruaj tempoj de la homa historio; ekzemple la kronikoj de la romia epoko raportas pri ili. La poeto Marcus Valerius Martialis (mortinta en 104) skribis pri malsano, kiu kredeble estis sifiliso, kaj nomas ĝin, "hontinda malsano". Kvankam do la biologia kaŭzo de la malsano ne estis konata, oni jam prave konkludis pri la maniero de kontaĝo.
En diversaj epokoj okazis epidemioj de sifiliso kaj gonoreo, ekzemple en Italio post 1494, je la invado de Karlo la 8-a (Francio). La infekton probable alportis invadantaj soldatoj. Konkerantoj hispanaj konkistadoroj kaj portugalaj probable portis la sifilison al la Amerikoj; tamen iuj aŭtoroj subtenas la inversan tezon, ke la indiĝenoj kontaĝis la konkerintojn[7]. Kutime tamen tiaj epidemioj sekvis konkerantajn armeojn kaj ofte kaŭzis pli da mortoj ol la bataliloj.
La venereaj malsanoj ofte kaŭzis socian riproĉon, ĉar oni asociis ilin kun konduto konsiderata nemorala. Tio malfaciligis la aliron al terapio, kiu devis okazi sekrete. Tiu sekreteco ankaŭ malhelpis rimedojn por bremsi disvastigon de la malsano, ekzemple per izolo de infektitoj.
Protekto[redakti | redakti fonton]
Kontraŭ venereaj malsanoj eblas protekti sin precipe per
evito de seksa kontakto kun nekonatoj
ĝenerala higieno, precipe kontraŭ surhaŭtaj malsanoj
vakcinado, kontraŭ hepatito B
En pluraj landoj kelkaj venereaj malsanoj estas raportendaj al la aŭtoritatoj por preventi epidemian disvastiĝon.
Terapio[redakti | redakti fonton]
Ne ĉiuj venereaj malsanoj estas terapieblaj. Bakteriaj infektoj estas trakteblaj per antibiotikoj, parazit-insektaj per insekticidoj. Kontraŭ pubilaŭsoj utilas razado de la pubaj haroj. Necesas atenti, ke konstantaj seksumaj partneroj povas alterne re-infekti sin reciproke; por preventi tion la traktado estu aplikata al ambaŭ.
Referencoj[redakti | redakti fonton]
↑ Cook H, Furuya E, Larson E, Vasquez G, Lowy F (2007). “Heterosexual transmission of community-associated methicillin-resistant Staphylococcus aureus”, Clin Infect Dis 44 (3), p. 410–3. PMID 17205449.
↑ “”. PMID 16888612.
↑ (1995) “” 22 (6), p. 1656–60. PMID 7489970.
↑ Farci P . “Delta hepatitis: an update.”, J Hepatol 39 Suppl 1, p. S212–9. PMID 14708706.
↑ Shukla N, Poles M (2004). “Hepatitis B virus infection: co-infection with hepatitis C virus, hepatitis D virus, and human immunodeficiency virus.”, Clin Liver Dis 8 (2), p. 445–60, viii. PMID 15481349.
↑ Dott. Antonio Semprini. Storia della sifilide Origini, storia e terapia.. Alirita 2012-12-13.
Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj!
v • d • r
Amoro (antaŭludo, pozicioj) • Buŝa seksumado • Anusa seksumado • Anuslekado • Grupa seksumado • Ŝpruco sur vizaĝo • Fingrumado • Pugnokoito • Masturbado • Sinmasturbado • Permana stimulado de peniso • Senpenetra seksumado • Sumato • Rapidkoito • Interrompita koito
Artefarita vagino • Vibratoro • Erotiko • Lubrikaĵo intima • Pornografio • Enbloviga pupo • Silikona pupo • Erotikaj helpiloj • Seksvendejo
Kontraŭkoncipilo • Erektiĝema disfunkcio • Ginekologio • Hipersekseco • Seksa disfunkcio • Sekse kontaĝemaj malsanoj • Sekura seksumado
Historio de homa seksumado • Historio de naciigo de erotiko • Seksa revolucio
Aliseksemo • Ambaŭseksemo • Samseksemo • Neniuseksemo • Tutseksemo
Viro • Virino • Intersekseco
Vireco • Virineco • Seksa identeco • Transgenrulo • Transsekseco • Feminismo
Aĝo de konsento por seksumado • Obsceneco • Seksatenco • Seksa atako • Seksa harfendo • Seksa misuzado
Ejakulo • Erektiĝo • Ensemigado • Orgasmo • Gravedeco • Seksa ekscitiĝo
BDSM • Incesto • Geedzeco • Parafilio • Prostituo/Ĝigolo • Religio kaj sekseco • Amrilato • Seksa abstino • Seksa allogemo • Seksa etiko • Seksa turismo • Aborto • Striptizo
Homa seksa konduto • Homa seksumado • Seksologio • Seksa slango • Animala seksumado
En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Malattia sessualmente trasmissibile en la itala Vikipedio.
Pages using PMID magic links
Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 10 kB
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 19:45, 26 okt. 2015.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj