eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Elektronika muziko - Vikipedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Averto: vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via uzantnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
[[Dosiero:Stockhausen March 2004 excerpt.jpg|eta|Karlheinz Stockhausen, 2004.]] [[File:John Cage (1988).jpg|thumb|John Cage, 1988.]] '''Elektronika muziko''' aŭ '''elektrona muziko''' estas muzikĝenro konceptita ekde la [[1950-oj]] baze de [[Sintezo|sintezaj]] [[sono]]j kaj signalaj produktantoj. Primitive, kiam ne eblis uzi [[muziko]]n en reala tempo, la [[komponisto]]j kutimis registri ĝin en [[magneta bendo|magnetaj bendoj]], tiel ke eblis senpene manipuli kaj knedi la sonojn laŭvole. Iam, la esprimo ''elektronika muziko'' arigis ĉiajn muzikojn kreitajn per helpo de elektronikaj muzikintrumentoj, sed tiu difino ne plu validas, ĉar preskaŭ ĉiun registritan muzikon kaj plejparto de koncertaj seancoj pli kaj pli dependas je [[elektroniko]]. Tiu artikolo nur temas pri la muzikaĵoj en kiuj elektroniko estas la ĉefa ingredienco kaj ne simple ia «spico». Menciinde estas la diversdevenaj komponistoj, kiel [[Karlheinz Stockhausen]], [[John Cage]] aŭ [[Brian Eno]] kiuj estis ĉefaj eksperimentistoj kaj «muzikknedistoj» en tiu fako. [[Elektroakustika muziko]] estas termino por [[Nova Muziko]], kiu utiligas metodojn de elektronika sonproduktado aŭ estis elektronike transformita. La termino prezentas arnomon de diversaj muzikaj konceptoj, kiu dum la paso de kontinua kompozicia evoluo kaj malsama estetika diferencigo tutmonde disvastiĝis kaj establiĝis. Al la muzikaj konceptoj apartenas inter aliaj la [[Konkreta Muziko]] kaj la elektronika muziko de la Kolonja Skolo. ==Originoj: fino de la 19a jarcento al komenco de la 20a jarcento== [[Dosiero:Teleharmonium1897.jpg|thumb|Muzikilaro Telharmonium, Thaddeus Cahill, 1897.]] La invento de [[Lee de Forest]] de 1906, nome trioda tubo aŭdiona, poste havis profundan efikon al elektronika muziko. Ĝi estis la unua termiona valvo, aŭ [[vakutubo]], kaj kondukis al cirkvitoj kiuj povus krei kaj amplifiki aŭdiosignalojn, radioelsenditajn ondojn, komputilajn valorojn, kaj plenumas multajn aliajn funkciojn. Antaŭ la elektronika muziko, estis kreskanta deziro por ke la [[komponisto]]j uzu ĵus aperintajn teknologiojn por muzikaj celoj. Oni kreis kelkajn instrumentojn kiuj uzis elektromekanikajn dezajnojn kaj ili preparis la vojon por posta apero de elektronikaj instrumentoj. Elektromekanika instrumento nomita ''Telharmonium'' (foje ''Teleharmonium'' aŭ ''Dynamophone'') estis disvolvigita de Thaddeus Cahill en la jaroj 1898 al 1912. Tamen, simpla malfacilaĵo malhelpis la adoptadon de la ''Telharmonium'', pro ties enorma grando. Unu fura instrumento ofte menciita povus esti la [[Teremino]], inventita de la profesoro [[Lev Termen]] ĉirkaŭ 1919&ndash;1920.<ref>{{harvnb|Anonymous|2001}}.<br/>Noto: Historie, la unuaj elektronikaj muzikaj instrumentoj ''uzante aktivan komponanton'' povas esti la Audion Piano disvolvigita en 1915 de Lee de Forest kiu inventis ankaŭ aŭdiontubon, nome la unua aktiva komponanto por amplifikado kaj oscilado. Tamen je tiu epoko, ankaŭ pasivaj komponantoj estis esploritaj por oscilado (ekz. intermita brila malŝarĝo de [[Neono|neontuboj]] [http://www.ieeeghn.org/wiki/images/8/8e/Braun.pdf]), kaj eble pli fruaj elektronikaj muzikaj instrumentoj povus esti trovataj.</ref> Aliaj fruaj elektronikaj instrumentoj estas la Audion Piano inventita en 1915 de Lee de Forest kiu estis inventisto de la trioda aŭdion kiel oni menciis supre,<ref>{{citation |title=The Audion Piano (1915) |url=http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |publisher=120years.net}}</ref><ref>{{citation |author=Lee De Forest |year=1950 |title=Father of radio: the autobiography of Lee de Forest |publisher=Wilcox & Follett |pages=[https://books.google.com/books?hl=ja&id=AoVRAAAAMAAJ&q=%22Audion+Piano%22&redir_esc=y#search_anchor 306–307] }}</ref> la ''Croix Sonore'', inventita en 1926 de Nikolai Obuĥov, kaj la [[ondoj Martenot]], kiuj estis plej fame uzita en la ''Turangalîla-Symphonie'' de [[Olivier Messiaen]] same kiel en liaj aliaj verkoj. La ondoj Martenot etis ankaŭ uzitaj de aliaj, ĉefe francaj, komponistoj kiaj [[André Jolivet]].<ref>{{harvnb|Orton|Davies|n.d.}}</ref> ===''Sketch of a New Esthetic of Music''=== {{Ĉefartikolo|Ferruccio Busoni}} En 1907, ĝuste unu jaron post la invento de la trioda aŭdiono, [[Ferruccio Busoni]] publikigis ''Sketch of a New Esthetic of Music'' (Skizo de Nova Estetiko de Muziko), kiu studis la uzadon de elektraj kaj aliaj novaj sonfontoj de futura muziko. Li verkis pri la futuro de mikrotonaj skaloj en muziko, ebligis la ''Dynamophone'' (dinamofono) de Cahill: "Nur longa kaj zorga serio de eksperimentoj, kaj kontinua trejnado de la orelo, povas igi tiun nefamiliaran materialon alproksimigebla kaj plastika por la venonta generacio, kaj por Arto."<ref>{{harvnb|Busoni|1962|p=95}}.</ref> Ankaŭ en la ''Sketch of a New Esthetic of Music'', Busoni asertas: [[Dosiero:Ferruccio Busoni 01.jpg|thumb|right|Ferruccio Busoni, 1906.]] {{quote|Muziko kiel arto, nia tiel-nomata okcidenta muziko, estas apenaŭ kvarcent jarojn aĝa; ties stato estas de disvolviĝo, eble la plej komencaj stadioj de disvolviĝo trans nuna koncepto, kaj ni - ni parolas pri "klasiko" kaj "sanktaj tradicioj"! Kaj ni parolis pri ili dum longa tempo! Ni formulis regulojn, asertis principojn, fundamentis leĝojn - ni aplikigas leĝojn faritajn por matureco de infano kiu konas nenion de respondeco! Ĉar li estas juna, tiu infano, ni jam agnoskas ke li posedas unu radiantan atributon kiu signalas ĝin trans siaj pli aĝaj fratinoj. Kaj la leĝofarantoj ne vidos tiun mirindan atributon, se ties leĝoj ne estos forĵetitaj al la vento. Tiu infano - ĝi ''flosas en la aero''! Ĝi ne tuŝas la aeron pe siaj piedoj. Ĝi ne konas leĝon de gravito. Ĝi estas bona se ne nekorpa. Ties materialo estas travidebla. Ĝi estas sona aero. Ĝi estas preskaŭ Naturo mem. Ĝi estas libera! Sed libero estas io kiun la homaro neniam komprenis entute, neniam konstatis entute. Ili povas nek rekoni nek agnoski ĝin. Ili neis la mision de tiu infano; ili povas esti multe super ĝi. Tiu forta kreaĵo devas piediri dece, kiel neniu pli. Ĝi povas apenaŭ esti rajtigita salti - kiam estis ties kontento sekvi la linion de la ĉielarko, kaj por rompi sunradiojn per nuboj.<ref>{{harvnb|Busoni|1962|pp=76&ndash;77}}.</ref>}} Pere de tiu verko, same kiel per persona kontakto, Busoni faris profondan efikon sur multaj muzikistoj kaj komponistoj, eble ĉefe sur sia disĉiplo, [[Edgard Varèse]], kiu diris: [[File:Edgard Varese.gif|thumb|Edgard Varèse.]] {{quote|Kune ni kutimis studi je kiu direkto la muziko de la futuro iru, aŭ pli bone, ĉu oni iru aŭ ne iru tiom longe kiom la frenez-jako de la modera sistemo. Li bedaŭris ke sia propra klavara instrumento havis kondiĉinta niajn orelojn por akcepti nur infiniteziman parton de senfinaj gradadoj de sonoj en naturo. Li estis tre multe interesata en la elektraj instrumentoj pri kiuj ni ekaŭdis, kaj mi memoras partikulare unu pri kiu li estis leginta nomata Dynamophone. Tra liaj tutaj verkoj oni trovas pli kaj pli denove antaŭdiri pri la muziko de la futuro kio ekde tiam iĝis vero. Fakte, estas apenaŭ disvolviĝo ke li ne antaŭvidis, keil por ekzemplo en tiu eksterordinara profeteco: 'Mi preskaŭ pensas ke en la nova granda muziko, maŝinoj estos necesaj kaj al ili estos atribuita gravon en ĝi. Eble ankaŭ industrio havos sian parton en la arta ascendo.'<ref>{{harvnb|Russcol|1972|pp=35&ndash;36}}.</ref>}} ===Futuristoj=== En [[Italio]], la futuristoj alproksimiĝis al la ŝanĝanta muzika estetiko el diferenca angulo. Ĉefa fido de la futurisma filozofio estis valorigi "bruon," kaj lokigi artan kaj esprimivan valoron en sonoj kiuj estis dekomence ne konsiderataj eĉ demalproksime muzikaj. La verko de [[Francesco Balilla Pratella|Balilla Pratella]] nome "Teknika Manifesto de Futurisma Muziko" (1911) asertas ke ties kredaro estas: "Por prezenti la muzikan animon de homamasoj, de grandaj fabrikoj, de fervojoj, de transatlantikaj linioj, de batalŝipoj, de aŭtomobiloj kaj aviadiloj. Por aldoni al la grandaj centraj temoj de muzika poezio la imperio de la maŝino kaj la venka regno de la Elektro."<ref>Ciita en {{harvnb|Russcol|1972|p=40}}.</ref> La 11an de Marto 1913, futuristo [[Luigi Russolo]] publikigis sian manifeston "L'arte dei Rumori". En 1914, li faris la unuan koncerton "bruarto" en Milano la 21an de Aprilo. Tiu uzis sian ''Intonarumori'', priskribita de Russolo kiel "akustika bru-instrumentoj, kies sonoj (hurloj, roroj, trenoj, pepoj, ktp.) estis man-faritaj kaj projekciitaj pere de kornoj kaj megafonoj."<ref name="tvnpyt">{{harvnb|Russcol|1972|p=68}}.</ref> ===El 1920-aj al la 1930-aj jaroj=== [[Dosiero:Etherwave Theremin Kit.jpg|eta|dekstre|[[Teremino]].]] Tiu jardeko alportis riĉon de komencaj elektronikaj instrumentoj kaj la unuajn komponojn por elektronikaj instrumentoj. La unua nova elektronika muzikinstrumento de la jerdeko, nome eterfono (aŭ ''ætherphone''), estis kreita de [[Léon Theremin]] (naske Lev Termen) inter 1919 kaj 1920 en Leningrado, kvankam ĝi estis finfine renomata ''theremin'' aŭ en Esperanto [[Teremino]] (kvankam foje konata ankaŭ kiel ''thereminophone'' aŭ ''termenvox''/''thereminvox''). Tio kondukis al la unuaj komponoj por elektronikaj instrumentoj, kontraŭ la brufariloj kaj maŝinoj kun ŝanĝoj de celoj. En 1929, Joseph Schillinger komponis ''First Airphonic Suite for Theremin and Orchestra'' (Unua Aerfona Suito por Teremino kaj Orkestro), premierita de la [[Cleveland Orchestra]] kun Leon Theremin kiel soloisto. Aldone al la teremino, la [[ondoj Martenot]] estis inventita en 1928 de Maurice Martenot, kiu premierigis ilin en Parizo.<ref>Komponistoj kiuj uzis la instrumenton laste estas [[Pierre Boulez|Boulez]], [[Arthur Honegger|Honegger]], [[André Jolivet|Jolivet]], [[Charles Koechlin|Koechlin]], [[Olivier Messiaen|Messiaen]], [[Darius Milhaud|Milhaud]], [[Gilles Tremblay (composer)|Tremblay]], kaj [[Edgard Varèse|Varèse]]. En 1937, Messiaen verkis ''Fête des belles eaux'' por 6 ondoj Martenot, kaj verkis soloajn partojn por ĝi en ''Trois petites liturgies de la présence divine'' (1943&ndash;44) kaj la ''Turangalîla Symphonie'' (1946&ndash;48/90).</ref> Registroj de sonoj faris salton en 1927, kiam la usona inventisto J. A. O'Neill disvolvigis registran aparaton kiu uzis magnete ŝirmitajn bendojn. Tamen, tio estis komerca malsukceso. Du jarojn poste, [[Laurens Hammond]] establis sian kompanion por la fabrikado de elektronikaj instrumentoj. Li pluiris por produkti la [[Hammond-orgeno]]n, kiu estis bazita sur la principoj de la [[Telharmonio]], kun aliaj disvolvigoj kiaj la komencaj reverberaj unuoj.<ref>{{harvnb|Russcol|1972|p=70}}.</ref> Hammond (kun John Hanert kaj C. N. Williams) pluirus por inventi alian elektronikan instrumenton, nome la [[Novachord]], kiun la kompanio de Hammond fabrikis el 1939 al 1942.<ref>{{harvnb|Crab|2005}}.</ref> La metodo de foto-optika sonregistrado uzita en [[kinarto]] ebligis akiri videblan bildon de sonondo, me kiel por realigi la malan celon - nome sintezigi sonon el artefarita sonondo. En tiu sama periodo, komencis eksperimentoj per [[sonarto]], kies komencaj praktikantoj estis [[Tristan Tzara]], [[Kurt Schwitters]], [[Filippo Tommaso Marinetti]], kaj aliaj. La animacia filmo ''L'Idee'' (1932) de Berthold Bartosch aperigis muzikon komponitan de Arthur Honegger per ondoj Martenot kaj ĉambrorkestroj.<ref>[http://www.classicalarchives.com/work/330532.html ''L'Idee'' ĉe ClassicalArchives]</ref><ref>[http://www.filmreference.com/Writers-and-Production-Artists-Ha-Ja/Honegger-Arthur.html Arthur Honegger ĉe FilmReference]</ref> == Subĝenroj == {{Div col|cols = 3}} * [[Dancmuziko]] * [[Drumenbaso]] * [[Duobligo (muziko)|Duobligo]] * [[Elektronika dancmuziko]] * [[Funko]] * [[Haŭzo]] * [[Ĥabrohaŭzo]] * [[Tekno]] * [[Trenco]] * [[Sinteza popularmuziko]] * [[Triphopo]] * [[Industria muziko]] * [[Nova ondo (muziko)|Nova ondo]] * [[Media muziko]] * [[Malvarma ondo]] * [[Malluma ondo]] * [[Etera ondo]] {{Div col end}} == Kelkaj artistoj kaj grupoj == [[Dosiero:Kraftwerk live in Stockholm.jpg|eta|dekstre|250px|Kraftwerk koncerte en [[Stokholmo]] en 2004.]] {{Div col|cols = 3}} * [[Aphex Twin]] * [[Astral Projection]] * [[Beck]] * [[Daft Punk]] * [[Depeche Mode]] * [[Jean Ven Robert Hal]] * [[Jean Michel Jarre]] * [[KMFDM]] * [[Kraftwerk]] * [[Marilyn Manson]] * [[Massive Attack]] * [[Nine Inch Nails]] * [[Paul Oakenfold]] * [[Portishead]] * [[Tangerine Dream]] * [[The Prodigy]] * [[Tricky]] * [[Rank 1]] * [[Underworld]] * [[Wesley Willis]] * [[Vangelis]] * [[Zero 7]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Elektroniko]] * [[Listo de plej vendantaj muzikistoj]] ==Notoj== <references/> ==Bibliografio== * Anonymous (2001), "Theremin", BBC h2g2 encyclopaedia project (2a de Aprilo), [http://h2g2.com/edited_entry/A520831] Alirita la 7an de Marto 2016. Guide ID: A520831 (Edited). * Busoni, Ferruccio (1962), Sketch of a New Esthetic of Music, tradukita de Dr. Th. Baker kaj origine publikigita en 1911 de G. Schirmer. Represita en Three Classics in the Aesthetic of Music: Monsieur Croche the Dilettante Hater, de Claude Debussy; Sketch of a New Esthetic of Music, de Ferruccio Busoni; Essays before a Sonata, de Charles E. Ives, New York: Dover Publications, Inc., pp. 73–102 * Russcol, Herbert (1972), The Liberation of Sound: An Introduction to Electronic Music, Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall. * Crab, Simon (2005), "The Hammond Novachord (1939)", 120 Years of Electronic Music website, Alirita la 5an de Junio 2011 == Eksteraj ligiloj == * [http://music.columbia.edu/cmc/ Centro pri elektronika muziko] en [[Universitato Kolumbio]] * [http://techno.org/electronic-music-guide/ Gvidilo pri elektronika muziko] {{havenda artikolo|Elektronika muziko}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Ĝermoj pri muziko]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (malfermiĝas en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Div col end (redakti)
Ĉi tiu paĝo estas membro de 2 kaŝitaj kategorioj:
Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco