eo eo eo eo bg cs da de en eo es et fr de hbs_lat hu it lt lv nl pl ro ru sk sl sv lt eo de eo it eo eo en lv eo eo eo pt eo eo eo eo eo fr eo en eo sl eo eo eo eo eo lv eo eo lv de eo lv eo eo eo eo eo eo eo eo pt bo eo es lt eo lv pt lv eo eo nb en it es lt lv eo fr hu es tl lv bn nl pt es ilo lv et hbs_lat tr pl ilo lv et hbs_lat tr es lt lv fi nl ceb lt lt lv vo lt es es lt lv et fr hu es ilo lv hbs_lat hbs_lat ht es lt lv lv lv lv es lt lv sw en hu pl lt lv lv lv lv es lt lv fi lv nl eo eo eo eo lv eo lv eo lv it hbs_lat eo lv eo eo eo en th de en hsb fr it hy en es lv en sv fa en ja de fr eo en de ru pt en en en it en en de cs ru en eo eo eo eo eo eo eo eo nl eo eo eo eo eo mn fr de la en eo eo eo eo eo eo eo eo eo lv lt eo eo eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo
Usono (100 000), Irlando (50 000), Britio (40 000), Kanado (28 000), Brazilo (25 000), Rusio (20 000), Aŭstralio (20 000), Novzelando (20 000), Litovio, Estonio, Ukrainio, Belgio
Hindeŭropa, balto-slava branĉo, balta grupo, orientbalta subgrupo
Tri dialektoj: livonia, meza (la bazo de la literatura lingvo) kaj supra.
ĝi iel ne havas konsonantojn
La latva estas unu el la du plu vivantaj orientbaltaj lingvoj de la hindeŭropa lingvaro. Male al la litova, la latva ne konservis multe da arkaikaj formoj.
Esploroj montras, ke la baltaj lingvoj jam estis aparta branĉo de la hindeŭropaj lingvoj en la 10-a jarcento a. K. La orientbaltaj lingvoj disiĝis de la okcidentbaltaj (aŭ simple baltaj) ĉirkaŭ la 5-a jarcento. La litova kaj la latva komencis disiĝi post la 9-a jarcento, kvankam ili longe plu estis dialektoj de unu lingvo.
La vortordo en frazoj estas libera, ĝi dependas de la vorto, kiu havas la plej gravan signifon en la frazo. Ekzemple, la frazo “Estas akvo en la glaso” estas konstruita jene Glāzē ir ūdens, kaj “La akvo estas en la glaso”:jene Ūdens ir glāzē. La latva ne havas artikolojn, sed la adjektivojn havas difinitecon kaj nedifinitecon.
Substantivoj en la latva esprimas genron, nombron kaj kazon. Estas sep kazoj:
Adjektivoj fleksias laŭ genro, nombro kaj kazo; tial ili akordas kun la rilata substantivo.
Specifa trajto de latvaj adjektivoj estas, ke ili havas longajn kaj mallongajn formojn.
Latvaj verboj esprimas voĉon, tempon (pasintan, nunan, estontan), moduson, kaj fleksias laŭ persono kaj nombro. Ili ankaŭ havas multajn participojn.
arbo perdinta siajn foliojn
La moderna latva alfabeto havas 33 literojn.
Vokaloj en la latva povas esti longaj aŭ mallongaj. Longeco de vokaloj ebligas distingi inter vortoj kaj vortformoj, ekzemple: kazas “kaprinoj”, kāzas “geedziĝo”, kase “tilio”, kasē “en la tilio”. Akcentitaj kaj neakcentitaj vokaloj estas elparolataj same. La longeco de vokalo en la moderna latva estas reprezentita skribe per superstreko: ā, ē, ī, ū.
Diftongoj: ai, ei, ui, o [uo], au, ie. La duonkonsonanto j post vokaloj povas krei diftongojn, ekzemple: klajš [klaiʃ] “komplete”, zvejnieks [zveinieks] “fiŝkaptisto”, šuj [ʃui] “kudras”. Ankaŭ la konsonanto v povas formi diftongojn, ekzemple: tev [teŭ] “por vi”.
En la latva, la literoj Ļ ļ, Ņ ņ, Ķ ķ, Ģ ģ reprezentas 4 molajn konsonantojn. Voĉaj konsonantoj tuj antaŭ senvoĉaj senvoĉiĝas. La konsonantaj finaĵoj -ds (gads = jaro) kaj -ts (lakats = naztuko) kutime elparoliĝas kiel [ts], -žs (spožs = brila), -šs (svešs = fremdulo) kiel “ŝ”. Voĉaj konsonantoj fine de vortoj estas ĉiam elparolataj kiel voĉaj.
La latva, kun malmultaj esceptoj, akcentas la unuan silabon. Ekzistas tri specoj de tonoj: plata (stieptā), falanta (krītošā) kaj rompita (lauztā intonācija). Ekzemple: loks ([luõks], verda cepo), loks ([lùoks], pafarko), logs ([luôgs], fenestro).
Latvaj konsonantoj povas esti voĉaj aŭ senvoĉaj, malmolaj aŭ molaj, kaj havas malsamajn trajtojn laŭ la artikulacia loko kaj maniero.
Estas tri ĉefaj dialektoj de la latva lingvo:
La ĝentila maniero alparoli homon estas uzi la multenombrajn duapersonajn pronomojn kaj verbajn formojn Jūs (“Vi”).
Oficiala ĝentila alparolmaniero estas uzi la familian nomon de persono genitive kaj la vortojn kungs (sinjoro) aŭ kundze (sinjorino), ekzemple: Kļaviņa kungs, Liepas kundze. Oni uzas la saman konstruon por alparoli superulojn, ekzemple: prezidenta kungs, ministres kundze.
La ununombra “vi” estas kutime uzata por alparoli gepatrojn. La multenombra “vi” foje estas plu uzata en vilaĝoj. Personaj nomoj estas uzataj en pli neformalaj situacioj, kaj familiaj nomoj en pli formalaj.
Interese, la latva ne havas fortajn fivortojn. Kiam homoj emas sakri, ili devas uzi latvajn mallaŭdajn vortojn kiel īkstoņa (“grumblemulo”) aŭ ĉerpi de la vastaj rezervoj de la rusa aŭ la angla.
Amuzaj aŭ strangaj tradiciaj proverboj aŭ idiomoj
Kas pirmais brauc, tas pirmais maļ. Kiu iras unue muelas la farunon unue. Agu rapide por havi avantaĝon.
Prāts debesīs, deguns pelnos. La menso estas en la nuboj, la nazo estas en la cindroj. Revemuloj faras malmulton.
Neskati vīru pēc cepures. Ne juĝu viron laŭ lia ĉapelo. Ne juĝu homojn laŭ ilia aspekto.
Ne mana cūka, ne mana druva. Tio ne estas mia porko nek mia kampo. Tio ne estas mia problemo.
Melns darbs – balta maize. La mondo estas nigra, sed la pano estas blanka. La laboro estas malfacila, sed la rekompenco indas.
Labs nāk ar gaidīšanu. Vi devas atendi, ke bonaj aferoj venu. Pacienco estas virto.
Dižā mūža meža eži saož meža rožu ražu, daži eži ožot snauž, daži rožu ražu grauž. La erinacoj de la malnova arbaro flaras la rikolton de arbaraj rozoj; sentante, iuj erinacoj dormetas, iuj manĝas la rikolton de rozoj.
Vienā vēsā vasaras vakarā viens vecs vācu vīrs veda veselu vezumu vārītu vēžu. Unu malvarmetan someran vesperon, unu maljuna germano portis ĉaron plenan je boligitaj kankroj.
maziņš eža puskažociņš malgranda duonlonga mantelo de erinaco
Šis šaursliežu dzelzceļš tumsā šķiet tukšs, tumšs, drūms. Tiu mallarĝa fervojo ŝajnas malplena, malluma kaj malĝoja en mallumo.
Kur lai kurlai urlai dur lai. Kien vi metu la surdan rabiston?
Dividu ĉi tiun paĝon kun viaj amikoj!
Reveni al la lingvoj
Tiu ĉi projekto estas financata per subteno de Eŭropa Komisiono. Tiu ĉi publikaĵo respegulas nur vidpunkton de la aŭtoro, pro tio la Komisiono ne povas esti respondeca pri ajna uzado de informoj, kiuj aperas ĉi tie.
© 2017 lingvo.info | Impressum