eo en eo eo es es eo es es es es es es es es es es eo es es es es es es es es es eo es eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt es eo es eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo es eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de cs de pl es eo eo eo eo eo es eo es de eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo fr eo eo en eo da eo eo eo eo eo eo es es es eo eo eo eo eo eo es eo eo es eo es eo eo eo eo eo eo es eo eo eo es eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo eo es eo eo en eo eo eo es eo eo eo eo es es ca es eo eo eo eo en en en en en eo eo eo eo eo es eo es es eo es fr pt eo es es cs es es es es es es cs es es es es es es es es es cs es es es es es es es es es es cs es es es es es es es cs es es es es es es es es es cs es eo pt pl eo it eo eo es pt sk eo es eo pt eo eo eo eo eo eo ca eu eo es pt ceb eo es eo en de es en es es eo eo es nn eo es eo eo es es es es eo en es eo eo es eu en es
skip to main | skip to sidebar
Blogo pri Esperanto kaj ĝia historio
viernes, 18 de mayo de 2012
Rolf Beau, esperantista que posee una imponente y bien organizada colección de postales alemanas editadas en la lengua internacional, me pidió que hurgara en el Museu d'Esperanto de Subirats en busca de alguna posible contribución para su álbum virtual.
El golpe militar de Wolfgang Kapp del 13 de marzo de 1920 contra la República de Weimar puso al país al borde de la guerra civil. En Leipzig, el 14 de marzo, freikorps (paramilitares) abrieron fuego durante una manifestación obrera y mataron a  40 personas en la Augustusplatz. Los comunistas levantaron barricadas en diversas calles e izaron la bandera roja en la Volkshaus. Tras cinco días de combates, el 19 de marzo, las milicias de derechas incendiaron el edificio, último reducto de los comunistas.
En 1923 se reconstruyó un nuevo Volkshaus, más grande que el anterior. Después de la segunda guerra mundial, Leipzig formó parte de la República Democrática Alemana hasta la caída del muro en 1989 y la posterior reunificación de Alemania. El edificio del Volkshaus es hoy un bar.
La otra cara de la postal
Clic para ampliar y leer
Los proletarios, comunistas y socialistas saben responder. ¡Acción revolucionaria! La vil policía mató a 9 camaradas en una simple asamblea en Dresde. Cada día el terror fascista se cobra nuevas víctimas. Y por supuesto, la policía protege sus acciones; Hitler es canciller, pero también hay enemigos suyos en el gabinete. Creo que Alemania no estará como están Italia, Polonia o Hungría.
En Leipzig la policía confiscó el stock de la editorial comunista EKRELO y detuvo a su editor Walter Kampfrad, mientras que la administración de la Sennacieca Asocio Tutmonda, que se encontraba en la misma ciudad, todavía logró enviar gran parte de sus posesiones a París antes de que a finales de 1933 se le prohibiera continuar funcionando.
La danĝera lingvo [El idioma peligroso], p. 101
El XXV Congreso Universal de esperanto se celebró en agosto en Colonia y el alcalde nazi Günter Riesen (que había sucedido a Konrad Adenauer) se dirigió a casi mil congresistas de 32 países vestido con camisa parda y luciendo un brazalete con la esvástica.
Publicidad del vigésimo quinto Congreso Universal en Colonia aparecido en Germana Esperantisto
En Zaragoza, ciudad que en esos tiempos rondaba los 200.000 habitantes, existían en la década de 1930 diversos grupos esperantistas: Frateco, fundado en el año 1908, Zaragoza Esperantista (escindido de Frateco en 1930) y otras asociaciones no neutrales como la libertaria Kultura Klubo, la Esperantista Laborista Grupo, el Ateneo Popular, el Ateneo Racionalista, el Grupo Socialista Esperantista y el Grupo Esperanza y Paz.
Ya durante la guerra, los clubes esperantistas desaparecieron en toda la zona controlada por los sublevados y sólo Frateco sobrevivió, porque estaba presidida por Ramón de Salas, militar del bando vencedor.
Boletín, n-ro 223-224, diciembre 1977
Publicado por desespero en 11:50 2 comentarios
Etiquetas: Behrendt, Frateco, Leipzig, poŝtkartoj, SAT
miércoles, 16 de mayo de 2012
Germana esperantisto Rolf Beau posedas grandan kaj zorge aranĝitan kolekton de germanaj poŝtkartoj eldonitaj en esperanto kaj petis min serĉi pluajn en la Muzeo de Esperanto de Subirats .
La dekstrema puĉo de Wolfgang Kapp (la 13-an de marto 1920) kontraŭ la Vajmara Respubliko igis en preskaŭ civila milito. En Leipzig,  la 14-an de marto, Zeitfreiwilligen (dekstremaj volontuloj) pafadis dum manifestacio de laboristoj kaj mortigis 40 homojn en Augustusplatz. La komunistoj starigis barikadojn en pluraj stratoj kaj hisis la ruĝan flagon en la Popoldomo (Volkshaus). Post kvin tagoj de bataloj, la 19-an de marto, Zeitfreiwilligen bruligis la Popoldomon.
En 1923 oni rekonstruis la Popoldomon. Post la dua mondmilito, Leipzig  iĝis parto de GDR ĝis la falo de la muro en 1989 kaj la tuja reunuiĝo de Germanio. La Popoldomo estas nun trinkejo.
Nun ni turnu la poŝtkarton
Klaku por pligrandigi kaj legi
Proletoj, komunistoj, socialistoj scias respondi. Revolucia agado! 9 k-dojn la fipolico mortigis dum simpla Kunveno en Dresdeno. Ĉiutage la faŝista teroro postulas viktimojn. Nature polico gardas ties agoj; Hitler estas kanceliero. Sed ankaŭ liaj malamikoj sidas en la kabineto. Mi kredis tiel, kiel estas Italio, Polio, Hungario – ne en Germanio estos.
En Leipzig la polico konfiskis la stokon de la komunisma eldonejo EKRELO kaj arestis ĝian gvidanton Walter Kampfrad, dum la administrejo de Sennacieca Asocio Tutmonda, kiu troviĝis en la sama urbo, sukcesis ankoraŭ sendi grandan parton de sia havaĵo al Parizo, ĝis ankaŭ ĝin, fine de 1933, trafis malpermeso de ĉia plua agado.
La danĝera lingvo, p. 101
La 25-a Universala Kongreso okazis en aŭgusto en Kolonjo kaj la nazia urbestro Günter Riesen (kiu sukcedis Konrad Adenauer) alparolis al preskaŭ mil kongresanoj el 32 landoj en bruna ĉemizo kaj kun svastika brak-bendo.
Reklamo de la 25-a UK en Kolonjo en Germana Esperantisto
En Zaragozo, urbo tiutempe de ĉirkaŭ 200.000 loĝantoj, funkciis dum la 1930-a jardeko pluraj esperantistaj grupoj: Frateco fondita en la jaro 1908, Zaragoza Esperantista (divido de la menciita Frateco ekde la jaro 1930) kaj ne-neŭtralaj asocioj kiel la liberecana Kultura Klubo, la Esperantista Laborista Grupo, Ateneo Popular, Ateneo Racionalista, Grupo Socialista Esperantista, Grupo Esperanza y Paz.
Post la milito, esperantistaj kluboj malaperis en tuta Hispanio, kaj nur Frateco pluvivis (malgraŭ tute ne aktiva), ĉar li estis prezidita de Ramón de Salas, militisto de la venka flanko.
Kvardek kvar jarojn post la poŝtkarto sendita de H. Horing (el Leipzig) al Félix Martín Triep, post unu enlanda kaj unu monda milito, kaj post longega diktaturo en Hispanio, en decembro 1977 oni denove legas la nomon de la zaragoza esperantisto kiel donacinton de 100 pesetoj al la Boletín [Bulteno] de la Hispana Esperanto Federacio.  «Spite ĉio.»
Boletín, n-ro 223-224, decembro 1977
Publicado por desespero en 21:22 0 comentarios
Etiquetas: Behrendt, Frateco, Leipzig, poŝtkartoj, SAT
domingo, 6 de mayo de 2012
«Oficiala» komuna foto. Fotis: Pedro Hernández. Lia belega albumo pri la Kongreso videblas tie ĉi
En la ĉarma urbeto Almagro disvolviĝis de la 27-a de aprilo ĝis la 1-a de majo la 71-a Hispana Kongreso de Esperanto. La kongresurbo havas malpli ol dekmil loĝantoj kaj estas tre vizitinda loko. Ĝi multe prosperis dum la 17-a jarcento sub la influo de la bankista germana familio Fugger (ili estis nomataj «los Fúcares» en la hispana) dum la regado de la imperiestro Karolo la 5-a. Restas pluraj tiuepokaj konstruaĵoj kaj inter ili elstaras la Plaza Mayor (Ĉefa Placo) kun verdaj duetaĝaj domoj, la Almacén de Fúcares (magazeno konstruita por stoki grajnojn kaj ĉefe hidrargon el la proksimaj minejoj de Almadén), la monaĥejo Convento de la Asunción de las Monjas Calatravas aŭ la Palaco de la Grafoj de Valparaíso, centra ejo de la kongreso konstruita en la jaro 1699.
Aparte belas la Corral de Comedias aŭ teatrokorto, sentegmenta teatrejo de la 17-a jarcento, kiu konserviĝas sensanĝe. Nur la vestaĵoj, ĥar-aranĝoj kaj la fotiloj de la ĉeestantaro –krom la fakto, ke multaj el ili babilis esperante kaj ne en la cervantesa lingvo– klarigis ke ni jam vivas en la 21-a jarcento.
Dum la kongreso, Alejandro Pareja gvidis la kutimajn lingvajn kursojn por komencantoj kaj Jorge Camacho rolis kiel lerta interpretisto dum la vizito en Almagro aŭ dum la ekskurso al la muelejoj (nur gigantojn vidis kiĥoteska granada verkisto el la Ibera Skolo Miguel Fernández) en Campo de Criptana; kelkaj ventmuelejoj el la 17-a jarcento ankoraŭ povus ekfunkcii nun.
«Tie aperas ne gigantoj, sed ventmuelejoj, kaj kio ŝajnas brakoj, tio estas la aloj, kiuj, kiam turnataj de la vento, irigas la muel-ŝtonon»
Post la unua sperto en la pasintjara hispana kongreso en San Lorenzo de El Escorial, denove oni peĉakuĉis pri diversaj aferoj en Almagro. Espereble oni baldaŭ enretigos tiujn etajn prezentadojn.
Ne nur la pli ludemaj kongresanoj ĝuis la prezentadon de Talismanoj, kartludo kreita de la plurvizaĝa verkisto Abel Montagut ĉirkaŭ «Don Quijote kaj verdaj Donkiĥotoj»
Kelkaj el la 54 kartoj de la kartludo
Inter la artaj agadoj, krom la projekciado de filmoj pri esperanto, oni devas elstarigi la teatrospektaklon Vivu la Teatro, prezentita de Ana Manero kaj Miguel Fernández kaj kun la partopreno de dekduo da esperantistoj kaj de loka aktorino kiu bonege rolis en fragmento de Sanga nupto de Federico García Lorca (esperantigita de Miguel Fernández).
Fino de la spektaklo en la teatrejo
Lundon la tre simpatia loka kanzonisto Alejandro Cerro rolis kiel agrablan «aperitivon» por la koncerto de Kaj Tiel Plu. La kataluna grupo ludis plurajn tradiciajn okcitanajn kaj sefardajn kantojn esperantigitaj de ili kaj, kiel kutime, ankaŭ popolkantojn de la Hispana Enlanda Milito kiel En la fronto de Gandesa.
La kongreso omaĝis la Iberan Skolon okaze de ĝia 20-a jara datreveno kaj ĝuis la partoprenadon de Miguel Fernández, Miguel Gutiérrez Adúriz, Jorge Camacho, Abel Montagut kaj «ilia muzo» Ana Manero.
Ibera kvaropo antaŭ monumento al Miguel de Cervantes en Campo de Criptana (maldekstre dekstren: Miguel Gutiérrez Adúriz, Miguel Fernández, Jorge Camacho kaj Abel Montagut)
Mardon matene, Ana Manero prezentis la novajn atingojn kaj celojn de la Bitoteko, fierinda projekto de HEF malfermita al la tuta esperantistaro. La Bitoteko celas disponigi rete librojn kaj gazetojn en aŭ pri esperanto kiuj estas nun publika havaĵo (ekster aŭtor-rajtoj) kaj fari tion laŭ profesia formo el bibliografia vidpunkto. Bitoteko antaŭ nelonge pligrandigis ĝian videblecon danke al la eniro en Hispana kaj celas «plenumi certajn kondiĉojn pri specifaj metadatenoj» por esti baldaŭ serĉebla ankaŭ pere de Europeana.
Ana Manero prelegas pri la Bitoteko
Krom la prelegantoj kaj respondeculoj de la programeroj jam menciitaj, la kongreso sukcesis danke al la prizorgoj de Jesús García Cano, Raúl Martínez Anguita kaj aliaj membroj de la Loka Kongresa Komitato kaj de la senlaca prezidanto de HEF Toño del Barrio. Kaj kompreneble ankaŭ danke al la cento da partoprenintoj, de la sepjaraĝa ĉarma denaskulino kiu vigligegis la lasttagan aŭkcion ĝis Eduardo Larrouy, naŭdeknaŭjaraĝa junulo el Bilbo, esperantisto de okdek jaroj.
Publicado por desespero en 9:46 2 comentarios
Etiquetas: 71-a Hispana Esperanto-Kongreso, Bitoteko, Ibera skolo
viernes, 16 de marzo de 2012
La enigma lingvo de Doktoro X
Mi ege amas la tiel nomatan ĵargonon, sed pro diversaj motivoj, pri kiuj ne estas ĉi tie la loko paroli, mi dubas, ĉu la ĵargono havas ian estonton kaj ĉu ĝenerale valoras, ke ni deziru por ĝi ian estonton. Oni tamen ne povas kontesti la fakton, ke la ĵargono ekzistas kaj por longe ekzistos. Milionoj da niaj fratoj parolas kaj por longe parolos ĝin, egale ĉu ni agos por aŭ kontraŭ ĝi. Pro tio ni devas la ĵargonon serioze trakti.
Per tiuj ĉi vortoj ekas la artikolo «Vegn a yidisher gramatik un reform in der yidisher sprakh» [Pri jida gramatiko kaj reformo en la jida lingvo], publikigita en gazeto Lebn un Visnŝaft [Vivo kaj scienco] en 1909 kaj subskribita de iu Doctoro X. Enkonduka alineo de la gazeta redakcio prezentis en ne malpli enigma maniero la verkiston, taksinte lin kiel «mondekonata aŭtoritato en lingvaj aferoj»:
La aŭtoro de tiu ĉi artikolo, eminenta lingvisto, estas konata ne nur inter granda parto de la juda legantaro, sed multe pli ankoraŭ li estas konata al la tutkultura homaro pro siaj altgrade gravaj lingvoreformaj laboroj.
Tiu kiu kaŝis sin sub la kromnomo ne estis alia ol la patro de esperanto. Malgraŭ pli ol dek milionoj da judoj tiam parolis la jidan lingvon en centra kaj orienta Eŭropo, oni rigardis ĝin ĝenerale kiel ĵargonon aŭ duaklasan lingvon, kiun oni uzis en familiaj rondoj kaj en popola kulturo. Zamenhof pristudis la jidan gramatikon jam antaŭ sia eniro en la universitato, ĉirkaŭ la jaro 1879. Denove li antaŭis sian tempon, ĉar tridek jaroj devis pasi ĝis la eldono de eroj de sia pria verkado. Zamenhof defendis en la artikolo el Lebn un Visnŝaft la poioman transiron el la hebrea al la latina alfabeto. En lia alfabetpropono aperas kvar konsonantoj kun diakritaĵoj, heroldoj de la esperantaj ĉapelitaj literoj. Aliaj proponoj Zamenhofaj preterpasis tiujn de priskriba gramatiko kaj montris klaran volon por simpligi la strukturojn de la jida lingvo, kiun poste li konkretigis dum la kreado de esperanto. La esperantigo de la artikolo, farita de S. Guterman, legeblas tie ĉi.
Paĝo de la artikolo el  Lebn un Visnŝaft, kie oni povas vidi la ŝanĝproponon de la alfabeto por la jida
La apero de la artikolo de Zamenhof enkadriĝas ene de nova periodo de la jida kulturo. En 1898, oni estigis en Vilno la Bundon (Algemeyner Yidisher Arbeter Bund in Lite, Poyln un Rusland), kiu kunigis judajn laboristojn el la tuta Rusa Imperio. La Bundo instigis la uzadon de la jida preter la limoj de ĝia tradicia parola medio kaj stimulis la teatron tiulingvan.
Ekde la unua rusa revolucio en 1905, malstreĉigo de la gazetara cenzuro permesis ekprosperon de jidaj eldonaĵoj. La nova lingva konscio fruktodonis la 30-an de aŭgusto 1908, kiam la Unua Kunsido pri la jida malfermiĝis en Ĉernivco.
Aro de partoprenantoj en la Ĉernivca Kunsido
En 1909, A. Litvin fondis en Vilno la gazeton Lebn un Visnŝaft, kies nomo [Vivo kaj scienco] enhavis nedubeblan intencdeklaron pri la novaj konkerontaj sferoj. La artikolo de Zamenhof publikiĝis en la unua numero kaj okazigis similan diskuton al tiu, kiu jaroj antaŭe oni vidis en La Esperantisto rilate al la reformpropono de la verda lingvo.
Samtempe, la jida transiris la Atlantikon, kiel konsekvenco de la amasa almigrado de aŝkenazaj judoj al Usono. Post kelkaj iniciatoj  (Di Arbeiter Tsaytung, Dos Abend Blatt), aro da socialistoj fondis en Novjorko ĉiutagĵurnalon Forverts [Antaŭen]. La ĵurnalo, kiu ankoraŭ nun publikiĝas kiel ĉiusemajna gazeto angle (The Jewish Forward) kaj jide (Yiddish Forward), atingis eldonojn de pli ol kvaronmiliono da ekzempleroj antaŭ la Dua Mondmilito.
Knaboj fronte al la pordoj de la Forverts-presejo antaŭ la ĵurnaldistribuado
Isaac Bashevis Singer (1902-1991), kiu translokiĝis el Pollando al Usono en 1935, elstaris kiel verkisto ĉe Forverts. Sur la ĵurnalpaĝoj, la nobelpremioto publikigis kelkajn beletrajn tekstojn, inter ili la romanon en kajeroj  Shotns baym Hodson [Ombroj sur la Hudsono]. La tradukistino de tiu verko en la hispanan, Rhoda Henelde Abecasis, iam parolis pri la jida lingvo dum intervjuo por programo Shalom ĉe publika hispana televidkanalo. Je la fino de la intervjuo, Rhoda Henelde klarigas ne tiel konatan fakton kiel la uzadon de la jida lingvo dum la hispana enlanda milito inter granda grupo de militvolontuloj de la Internaciaj Brigadoj.
Publikaĵo de la kompanio Botwin formita de judaj brigadistoj
Sed, revenu ni al la kreinto de esperanto. En la universitata biblioteko de Jerusalemo konserviĝas alia manskribaĵo Zamenhofa pri la jida gramatiko. La teksto, en la rusa, titoliĝas OпыTb rpaMMaTиkи HoBoeBpeйckoro языka,  kaj J. Kohen Cedek ankaŭ esperantigis ĝin kiel Provo de gramatiko de novjuda lingvo.
Zamenhof estis samepokulo de Ŝolem Alejĥem (1859-1917), unu el la plej gravaj beletraj voĉoj en la jida,  kaj esperantigis La gimnazio-n. La Majstro ankaŭ skribis poemojn jide, malgraŭ malmultaj inter ili konserviĝas. Tiu ĉi estas unu el ĝi (laŭ transskribo proponita de Zamenhof mem).
Af jeder lośěn zingt ihr, majne brider,
Vi betlers nehmt ihr alc ba fremde lajt, —
Genug majn folk! vu zanen dajne lider?
Ver euh' a menć, śteu uf, es iž śeun cajt!
Same kiel okazas kun esperanto, diversaj kalkuloj pri nunaj parolantoj de la jida tre malsamas. La plimulto el ili loĝas nun en Israelo kaj Usono, kie pli ol 175 mil deklaris paroli la lingvon hejme laŭ popolnombrado de 2000. Lastatempe oni favoris la lernadon de la jida en usonaj universitatoj. Aliflanke, en Varsovio, la urbo kie loĝis Zamenhof, vigliĝas la intereson pri la jida lingvo, kaj tiu intereso eble plifortiĝos danke al la onta inaŭguro de la Muzeo de la Historio de Judoj el Pollando. Ĝia konstruaĵo jam staras en la kvartalo Muranów, precize en la strato Zamenhof de la pola ĉefurbo.
Konstruado de la muzeo en la strato Zamenhof (el la retejo de la muzeo)
Tamen, la pli granda bastiono de la jida kulturo estas YIVO, institucio fondita en Vilno en la jaro 1925, kies nuna sidejo staras en Novjorko. Cetere, danke al la mecenado de la kinisto Steven Spielberg, la National Yiddish Book Center subtenas la ciferigadon de pli ol dek mil jidaj verkoj. Kompreneble, en tiu sama retejo oni povas elŝuti elektronikan version de lernolibro por jidparolantoj, eldonita en 1909: Esperanto a laykhte methode tsu lernen di internatsyonale hilfsprach, de Joseph Bresler.
«Milionoj da niaj fratoj parolas kaj longe parolos ĝin, egale ĉu ni agos por aŭ kontraŭ ĝi», skribis Zamenhof pri la «ĵargono» en 1909. Li ne povis imagi la frenezaĵon, kiu regos en Eŭropo tridek jaroj poste.
Mi verkis tiun ĉi saman artikolon en la hispana en julio de 2010
Publicado por desespero en 1:28 0 comentarios
Etiquetas: jida lingvo, L. L. Zamenhof, Ŝolem Alejĥem
martes, 6 de marzo de 2012
Maria, Klara, Teresa, Marie, Marta
La pasintjara ronda tablo pri «Virino kaj esperanto» (Fotis: Sebastià Ribes)
Pasintjare, okaze de la Internacia Virina Tago, la Muzeo de Esperanto de Subirats (MES) aranĝis rondan tablon por debati pri la temo «Virino kaj esperanto». Tiam partoprenis Montserrat Piñeiro (gvidantino de la muzeo), Gemma Armadans, Teresa Massana, Montserrat Parera, Montserrat Franquesa kaj Gisela Alcón.
Gisela Alcón prelegos denove ĉi jare pri Maria Julivert (1888-1968), feministino kaj esperantistino el El Vendrell.
La prelego (sabaton 10-an de marto je la 17 horo) okazos en la muzeo, kie ankoraŭ estas ĝueblaj du ekspozicioj, tiu pri la esperanta literaturo kaj tiu pri la 5-a Kongreso. Kadre de ĉi-lasta ekspozicio, oni povas foliumi la tiuepokajn periodaĵojn, inter ili la katalunan gazeton Ilustració Catalana. Temas pri la unua kataluna ilustrita gazeto (pri «arto, beletro kaj scienco»), unue eldonita de Carles Sampons en la jaro 1880, dum la Renaskiĝo de la kataluna literaturo kaj kulturo.
En la jaro 1907, Carme Karr naskis suplementon Feminal, kiel monatan aldonon al Ilustració Catalana (fakte aperadis tri numeroj de IC kaj la kvara semajno Feminal anstataŭadis ĝin). En la unua numero, Karr klarigis la gvidliniojn de la revuo en artikolo «La nostra finalitat» (Nia celo).
Tiel do, Feminal alproksimiĝas al virino kiel amiko, kiu ŝialingve alparolis ŝin pri ĉio kiu povas esti utila al ŝi, pri ĉio kiu povas plaĉi kaj interesi ŝin dum la nuna tempo arta, industria kaj socia.
Ĵus antaŭ la 5-a UK, foto de preĝejo bruligita dum la Tragika Semajno okupis la kovrilon de Feminal (n-ro 29, 29-8-1909). Ene de tiu gazeto oni trovis ankaŭ raporton pri la okazonta Kongreso en Barcelono aŭ, pli precize, artikolon kiu bonvenigis Klaran Silbernik-on, edzino de Zamenhof.
Klara Zamenhof kaj siaj filoj en la artikolo de Feminal
Ho, vi, sinjorino kiu plektis ĉirkaŭ la nomo de via edzo kaj viaj gefiloj gloran kronon prilaboritan de la dankemo de la nacioj, estu vi bonvena inter ni la kataluninoj, Klara Silbernik-Zamenhof.
La artikolo subskribis Joaquima Rosal de Rosals. Ŝi sendube ne pripensis la virinan rolon samkiel kiuj dume bataladis pro la balotrajtoj; tio sufiĉe bone klarigas la artikolon «Aproposit de les „sufragettes angleses”» [Pri la anglaj sufragetoj], Feminal, n-ro 22 (31-1-1909), p. 18.
Post la kongreso, Ilustració Catalana publikigis kelkajn priajn fotografiojn kaj Marie Hankel (1844-1929), gajninto de la esperantistaj Floraj Ludoj danke al sia poemo Amo, plenigis la kovrilon de Feminal.
Marie Hankel sur la kovrilo de Feminal 30 (26-9-1909)
Revenante al Klara Silbernik (1863-1924), en la muzeo, oni povas ankaŭ vidi la specialan premion  “Klara Silbernik” al Teresa Massana, «kiel rekono de ŝia nesuperebla apogo de esperanto en perfekta kunlaboro kun sia edzo, Ludoviko». La premion starigis Lluís Hernández en la jaro 1975 kaj lia edzino estis la unua rekompencita per ĝi.
Teresa Massana ricevas la medalon Klara Silbernik (11-5-1975)
Dum la unuaj verdaj jaroj, virinoj malmultis en la movado, kaj ĉefe oni vidis ilin apude al siaj edzoj. Tamen, juna esperantistino Marie Schrøder estis la delegito de Danujo por la 5-a Kongreso en Barcelono. Bedaŭrinde, Schröder, la plej elstara esperantistino el sia epoko, forpasis «dum ekskurso en Svisujo, sur la vojo al Barcelono», kiam ŝi «falis en abismon»(1)
Ĉu Zamenhof postulis inismon? Prave ne: li estis ĉefe siaepoka homo. Tamen, inter liaj tradukoj, oni povas legi Marta-n. Marta estas romano de pola verkistino Eliza Orzeszko (1841-1910), kiu ĉiam defendis ideojn de socia justeco. Orzeszko elstaris en la pola literaturo fine de la 19-a jarcento kaj  pluraj el siaj verkoj estis esperantigitaj de Kabe (1872-1959).
En Marta, Orzeszko rakontas, per iel «dikenseska» stilo, la senfortunan vivon de varsovia vidvino. La novelo ŝajnas al mi iomete naiva el la hodiaŭa vidpunkto, sed la prozo de la Zamenhofa traduko estas, kiel ĉiam, klara kaj facile legebla. La verko unue aperis sur la paĝoj de La Revuo –apude al raportoj pri la pretigo de la 5-a Kongreso– dum la jaroj 1908 kaj 1909.
Hachette aperigis la verkon libroforme en 1910 kaj reeldonis ĝin dufoje. Nun la leginda libro estas ankaŭ senpage elŝutebla en formato EPUB.
1. Lingvo Internacia (1909), p. 458.
Publicado por desespero en 13:58 2 comentarios
Etiquetas: Gisela Alcón, Klara Silbernik, Maria Julivert, Marie Hankel, Marie Schrøder
sábado, 25 de febrero de 2012
Magdalena venkas en la Parko (1909)
Memoriga poŝtmarko de la 5-a UK en Barcelono (ONB)
Estas bone konataj multaj aranĝoj, kiuj disvolviĝis dum la 5-a Internacia Kongreso de Esperanto en 1909 en la sidejo de la Palaco de Belartoj, sed ankaŭ en la aŭditorio de la Universitato de Barcelono, kie renkontiĝis la Lingva Komitato kaj la UEA-anaro, aŭ en la gotika salono de Borso, kie gastiĝis la Floraj Ludoj.
Tamen, flanke de kunsidoj de  Internacia Scienca Asocio aŭ plurnombraj fakaj esperanto-asocioj («Apotekistoj, Kuracistoj, Juristoj, Fervojistoj, Maristoj, Katolikoj, Vegetaranoj, Liberpensuloj, Publikoficistoj, Stenografiistoj, k.t.p.»),(​​1) kelkaj programeroj de la Kongreso estis malfermitaj al la publiko en malsamaj lokoj de la urbo.
Inter tiuj malfermitaj programeroj, oni devas mencii dimanĉajn diservojn. Patro Richardson, en la katolika meso celebrita ĉe la Casa de la Caritat (Domo de Karitato), predikis esperante («Novan ordonon mi donos al vi: amu vin unu la aliajn») kaj «donis al la ĉeestantoj la Papan Apostolan Benon». Liaflanke, Patro Rust predikis al la multnombraj protestantaj kongresanoj ĉe evangeliisma preĝejo.
Reklamo en La Vanguardia
Ekster la kerno de la Kongreso elstaris la prezentado en la Teatro Romea de Mistero de doloro, verko de Adrià Gual elkatalunita de Pujulà i Vallès.
En artikolo en La Revuo, Camille Aymonier (1866-1951) komentas sur sep paĝoj (3) la reprezentadon. Aymonier rakontas, ke post la «neforgesebla memoro», kiun lasis la prezentado de Ifigenio ĉe la kongreso en Dresdeno, «la Katalunoj, fieraj pri sia lando, pri sia renoviĝanta literaturo, antaŭmetis antaŭ internacia publiko la verkon de  juna aŭtoro el Katalunujo, profunde kaj decide nacian. La entrepreno estis aŭdaca; ĝi estis kronita de triumfa sukceso. Ĉiuj ĉeestantoj estis dankaj, ke ili pli funden penetris en la originalan karakteron de tiu ĉi popolo», kaj tuj poste faras viglan defendon de la respekto de esperanto por naciaj lingvoj:
Mi proponas al vi, kaj mi petas, ke oni proponu al kontraŭuloj de Esperanto, tiun observon. Nia lingvo, kiun oni pretendas malamiko de naciaj lingvoj, kiu malaperigos ilin, kiu forigos la nuancojn tiel diversajn de la produktaĵoj de la homa spirito senfine riĉa, kiu malhelpos, ke oni komprenu la diversecon de karakteroj kaj temperamentoj naciaj, nia internacia lingvo konigis, komprenigis al homoj el ĉiuj partoj de la mondo, verkon profunde nacian, kaj tiu verko estas tradukita kun plena inteligenteco de la koro kaj de la spirito de Kataluno, Sº Pujulà y Vallès, ludita kun plej sincera senartifikeco, plej ĝoja fervoro de aktoroj katalunaj, fratoj de la personoj, kiujn ili prezentis. Vi povas traduki la verkon en francan, germanan lingvon, vi povas ludigi ĝin de aktoroj de la «Théâtre français» au de «Lessing’s Theater», certe la publiko franca aŭ  germana neniam ricevos tiel fortan, tiel ĝustan impreson, kiun ricevis la kongresanoj en tiu teatro Romea!
Camille Aymonier, «Mistero de doloro», La Revuo, 1909, p. 132
Muziko ankaŭ ludis gravan rolon, ĉefe pere de du grandaj kaj sukcesaj koncertoj. La unua okazis la 5-an de septembro ĉe la Teatro Romea kaj, krom verkojn de katalunaj kaj francaj komponistoj, oni ĝuis erojn de la Alcesto de Gluck kantitaj de Marie Brucker. En la dua koncerto, okazigita en la Palaco de Belartoj mardon la 7-an de septembro, estis interpretitaj katalunaj klasikaĵoj kiel La nit de Sant Joan, Els tres tambors kaj Muntanyes regalades –kun la esperanta traduko presita en la programo– kaj esperantaj himnoj  kiel Akcepto, kun muziko de Lambert kaj teksto de Pujulà, kaj Al la fratoj, la poemo de Zamenhof muzikigita de Ònia Farga.
«Sardano kaj aliaj pitoreskaj popolaj dancoj» ne mankis dum la «gaja ekskurso al Monto Tibidabo, kien multaj grimpis per la ĉarmaj deklivaj vojetoj kaj aliaj per la funikularo». (4)
Merkredon la 7-an de septembro, parko Ciutadella, tiam konita simple kiel «la parko», estis la scenejo de ekzercado de la Ruĝa Kruco por montri la utilecon de esperanto. Generalo Priou, prezidanto de Esperanto Ruĝa-Kruco, jam de kelkaj tagoj varbis «vunditojn» en la hotelo sur la Ramblas aŭ en la teatro («Eble oni detranĉos al vi ĉu la brakon; ĉu la piedon, eble ankaŭ oni serĉos en via brusto kasitan kuglon», li ŝercis). (5) Kaj, vere, inter la «viktimoj» kuŝantaj sur la tero sub la aŭtuna suno oni rekonis kongresanojn kiel Borel, Chaussegros, Aymonier kaj aliaj. Zamenhof ĉeestis la ekzercadon kaj poste la esperantistoj alproksimiĝis al busto de la kataluna poeto Bonaventura Carles Aribau (1798-1862), advokato de universala lingvo, kaj «fiksis sur la piedestalo belan bronzan medalon kun tiu surskribo: “La Esperantistoj dum la Vª Kongreso al Aribau – Barcelono 1909”».(6)
Ekzercado de la Ruĝa Kruco (ONB)
Sporto dum la 5-a Kongreso
Ankaŭ la sporto ĉeestis la kongreson en Barcelono. Malgraŭ ĵurnaloj kiel La Vanguardia aŭ esperantlingvaj gazetoj kiel La Suno Hispana, Lingvo Internacia aŭ La Revuo menciis iujn sportajn eventojn, detaloj pri sportaj programeroj troviĝas ĉefe en El Mundo Deportivo. En 1909, tiu, kiu hodiaŭ estas unu el la plej legataj ĉiutagaj sportĵurnaloj, estis semajna gazeto en ĝia tria jaro de vivo. Tiam,  aŭtosporto kaj biciklado vekis grandan intereson kaj futbalo ankoraŭ ludis nur flankan rolon. (La sportaj novaĵoj rilate al la Kongreso estas kompilitaj en ĉi 20-paĝa dokumento.)
Gazetkapo de El Mundo Deportivo (16-9-1909)
La organizo de la futbal-turniro travivis diversajn sorto-batojn, sed finfine pridisputis ĝin la teamoj juniors Z, Olimpic, Badalona, ​​Numancia, Catalònia kaj Salut. Lasthore aliĝis ankaŭ Universitari kaj Europa.
Dimanĉon la 5-an de septembro, Zamenhof ĉeestis la futbal-turniron, malgraŭ samtempe «aliaj ĉeestis kurludon de taŭroj en la Arenoj de Barcelono, ​​sporto certe pli barbaran, sed ankaŭ pli hispanan ol piedpilko».(7) Post kiam la fanfaro de la Ruĝa Kruco ludis la Espero-n, komencis la unua maĉo en la futbolejo. La turniro devis pludauri merkrede kaj El Mundo Deportivo ne sin detenis de kritikado al la organizo:
La festo estis agrabla, sed organizantaro mankis sperton kaj tio rezultis banala afero por eksterlandaj esperantistoj, kiuj konas la sporton pli bone ol ni kaj povas formi malbonan koncepton de la ĉi-tiea sporto.
El Mundo Deportivo, 9-9-1909, p. 4
Post la interrompo de la turniro, oni devas atendi ĝis la publikigo de El Mundo Deportivo la 23-an de septembro por sciigi pri la venkinto. Sub la titolo «La konkurso de Numancia FC», M. Mensa, futbalspecialisto de la ĵurnalo, informas, ke
Unu el la individuoj, kiu zorgis pri la Konkurso organizita honore al la esperantistoj, D. Emilio Roig, favoris min per ĝentila letero por diri al mi kion okazis dum la turniro.
El Mundo Deportivo, 23-9-1909, p. 4
Kio okazis restas ne klara, sed ja estas certe, ke la finalon pridisputis Europa kaj Catalònia, kaj tiu lasta teamo gajnis danke al «monumenta» ludado de Colet.
La 10-an de septembro okazis en la Parko de la Ciutadella motorcikla kurado inter nur du partoprenantoj «kiuj kaŝas iliajn nomojn sub pseŭdonimoj Sirep kaj Aparg [ĉu Peris kaj Grapa?], ambaŭ sinjoroj sur motorcikloj 3 1/2 HP, Griffon la unua kaj Peugeot la dua».(7) La konkurso konsistis el 10 rondiroj (17,775 km) al la parka kuirejo, kiuj Aparg kompletigis en 22 minutoj kaj 18 sekundoj.
Tiam alvenis la vico por la aŭtomobiloj, aŭ, pli ĝuste, por la aŭtomobilo:
Dum ili metis surdorsajn numerojn al la biciklistoj, nia kara amiko S-ro Salazar, kiu partoprenis la feston kiel reprezentanto de Hispano Suiza, proponis fari, eksterprograme, rondiron al la kuirejo sur sia malgranda aŭtomobilo Hispano 12HP. La ĵuĝantaro plaĉe akceptis lian proponon.
Ekiro de Esperanto-Pokalo, 10-9-1909 (ONB)
Sur unu el la bildoj de la Kongreso, kiuj ankoraŭ konserviĝas, oni vidas sep biciklistojn (Quirante, Borrás, Alric, Barnola, Magdalena, Miró kaj Sum) malantaŭ la ekirlinio en parko Ciutadella. Temas pri la bicikla-kurado, kiu okazis samtage je la kvara kaj duono. Sed kia kurado estis? Laŭ klarigo de la regularo, kiu aperis en El Mundo Deportivo je 26 aŭgusto, temis pri bicikla-kurado de 50 kilometroj kun trejnistoj sur mopedo. Tiaj kuradoj multaj jaroj poste ĝuis grandan sukceson en eŭropaj cicklodromoj kaj la majorkano Guillermo Timoner kroniĝis ses fojojn kiel monda ĉampiono inter 1955 kaj 1965.
Guillermo Timoner kun la ĉielarka ĵerzo de monda ĉampiono post lia trejnisto Van Ingelgem
Trejnistoj ne aperas en tiu ĉi foto de 1909, ĉar ili atendis la biciklistojn je kelkaj metroj for, kiel klarigis la artikolo en El Mundo Deportivo (16-9-1909, p. 1.)
M. F. Creus, fakredaktoro de biciklado de El Mundo Deportivo, aperigis detalan rakonton de la kurado. Ĝin gajnis «Magdalena, la malgranda stelulo de bicikloj Montpeó»,  kiu montris, ke li estis farita «el la ŝtofo de la ĉampionoj». José Magdalena akiris la venkon «dece kaj honeste, tial meritanta varman aplaŭdadon kaj la laŭdajn vortojn de D-ro Zamenhof, kiam li transdonis la belan pokalon, kiu estis la kuradpremion.» Magdalena ricevis ankaŭ 100 pesetojn por lia venko (la ĵurnalo, ekzemple, tiam kostis 10 centonoj).
La sekvan jaron, Magdalena estis kronita ĉampiono de Hispanujo survoje. En 1911, li estis klasita dua en la unua  Volta a Catalunya [Kataluna Rondiro] –unu el la plej malnovaj plurtagaj rondiroj de la internacia bicikla kalendaro– kaj unu jaron poste li atingis la venkon.
José Magdalena sur bildo-karto de Ĉokolado Amatller. La teksto mencias lian venkon en Copa Esperanto.
Novaĵoj de komenciĝanta aviado ankaŭ havas spacon sur la paĝoj de El Mundo Deportivo, kaj tiel, en ĝia numero de la 16-a de septembro, la semajngazeto eĥis konferencon organizita de la Asocio de Aerveturado, kies ĉefrolulo estis M. Archdeaçon [sic]. M. Archdeaçon estis neniu alia ol Ernest Archdeacon (1863-1950), franca aviadpioniro kaj granda propagandisto de esperanto, kiu venis al Barcelono por partopreni la kongreson. En tiu tempo, li kunlaboris kun La Revuo. La sekvan jaron li aperigis Pourquoi je suis devenu Espérantiste? kaj en 1932 eniris la Lingvan Komitaton.
Tiam prenis la vorton M. Archdeaçon, kiu kun granda klareco kaj montrante sian scion de la afero, rakontis veran historion de aernavigado, ekde aerŝipoj ĝis aviadiloj. Li komparis la du sistemojn kaj montris sian subtenon por tiuj aviadiloj pli pezaj ol aero, kiujn, li diris, atendis glora estonteco.
El Mundo Deportivo, 16-9-1909, p. 3
Archdeacon ne povis resti ĝis la lunĉo honore al la prelegantoj, ĉar li devis ĉeesti tiun oferita de la Barcelona Urbodomo honore al la kongresanoj.
Interese, unu el la prototipoj de Archdeacon rimarkinde similas la biciklon Montpeó de José Magdalena.
Aéromotocyclette, Ernest Archdeacon prototipo
1) P. Corret, «La Kvina Kongreso», Lingvo Internacia, p. 432.
2) Lingvo Internacia, p. 393.
3) C. Aymonier, «Mistero de doloro». La Revuo, p. 131-138.
4) Carlo Bourlet, «Impresoj de kongresano», La Revuo, p. 125-126.
5) Baronino de Ménil, «Ruĝa Kruco», La Revuo, p. 130.
6) Carlo Bourlet, «Impresoj de kongresano», La Revuo, p. 126.
7) P. Corret, «La Kvina Kongreso», Lingvo Internacia, p. 394.
8) M. F. Creus, «Kongruigi motorciklo», El Mundo Deportivo, 16.09.1909, p. 1.
Publicado por desespero en 19:54 0 comentarios
Etiquetas: biciklado, Ernest Archdeacon, Frederic Pujulà i Vallès, futbalo, José Magdalena, sporto
jueves, 23 de febrero de 2012
De la Unua Libro al la Guglo-tradukilo
Guglo aldonis esperanton kiel sian 64-an lingvon.
Jen teksto de prezentado en la angla el la blogo de Google-Translate:
TUTMONDA HELPLINGVO POR ĈIUJ HOMOJ
Today, we are adding Esperanto to Google Translate, making it our 64th supported language.
Ludovic Lazarus Zamenhof started his quest for an easy-to-learn language shared by all people in the 1870s and first published the ideas in 1887 with his book Unua Libro. The concept of a common language spread quickly, and initial reactions to Esperanto have ranged from suppression to enthusiastic embrace. Now, 125 years later, Esperanto has hundreds of thousands of active speakers, millions of people with some knowledge of the language, and even a few hundred people who learned it from birth, taught by their parents.
Esperanto and Google Translate share the goal of helping people understand each other, this connection has been made even in this blog post. Therefore, we are very excited that we can now offer translation for this language as well.
The Google Translate team was actually surprised about the high quality of machine translation for Esperanto. As we know from many experiments, more training data (which in our case means more existing translations) tends to yield better translations. For Esperanto, the number of existing translations is comparatively small. German or Spanish, for example, have more than 100 times the data; other languages on which we focus our research efforts have similar amounts of data as Esperanto but don’t achieve comparable quality yet. Esperanto was constructed such that it is easy to learn for humans, and this seems to help automatic translation as well.
Although the system is still far from perfect, we hope that our latest addition helps you to learn more about Esperanto’s history and culture. Translation to and from Esperanto will soon be available on translate.google.com, in our mobile web app, and in the Google Translate app for Android and iOS.
Kaj jen traduko de la supra teksto pere de tiu tradukilo:
Hodiaŭ, ni ofte aldonas esperanto al Google Translate, farante niajn 64th subtenata lingvo. Ludovic Lazarus Zamenhof komencis sian serĉon facile lernebla lingvo dividitaj de ĉiuj homoj en la jaroj 1870 kaj unue eldonita la ideoj en 1887 kun lia libro Unua Libro. La koncepto de komuna lingvo disvastiĝis rapide, kaj komenca reagoj al esperanto esti gamis de forigo al entuziasma brakumo. Nun, 125 jarojn poste, esperanto havas centojn da aktivaj parolantoj, milionoj de homoj kun ioma kono de la lingvo, kaj eĉ kelkaj cent homoj, kiuj lernis ĝin denaske, instruita de liaj gepatroj.
Esperanto kaj Google Translate dividi la celo de helpi homojn kompreni sin reciproke, tiu rilato estis faritaj ankaŭ en ĉi tiu blog. Sekve, ni estas tre ekscitita, ke ni nun povas proponi traduko por tiu lingvo ankaŭ.
La Google Translate teamo estis vere surprizita pri la alta kvalito de maŝina tradukado por esperanto. Kiel ni scias el multaj eksperimentoj, pli trejnado datumoj (kiu en nia kazo signifas pli ekzistantaj tradukoj) inklinas liveri bonan tradukoj. Por esperanto, la nombro de ekzistantaj tradukoj estas kompare malgranda. Germana aŭ hispana, ekzemple, havi pli ol 100 fojojn la datumoj; aliaj lingvoj sur kiu ni enfokusigi nian esploron penadoj havas similajn kvantojn de datumoj kiel esperanto sed ne sukcesas komparebla kvalito ankoraŭ. Esperanto estis konstruita tiel ke ĝi estas facile lernebla por homoj, kaj tio ŝajnas helpi aŭtomata tradukado tiel.
Kvankam la sistemo estas ankoraŭ tre for de perfekta, ni esperas ke nia lasta krome helpas vin lerni pli pri esperanto historio kaj kulturo. Traduko de kaj al esperanto estos baldaŭ disponebla en translate.google.com, en nia retejo móvil apliko, kaj en la Google Translate apliko por Android kaj IOS.
Publicado por desespero en 10:17 0 comentarios
Etiquetas: Google, Google-Translate, maŝintradukado
Entradas más recientes Entradas antiguas Página principal
Suscribirse a: Entradas (Atom)
También en / Aliloke
Tujtero / Twitter (Stratozam)
Universala Esperanto Asocio (UEA)
Museu de Sant Pau d'Ordal
La vivo kaj verko de Raymond Schwartz
Curso de esperanto en Twitter
Participios sustantivos en esperanto
Impresoj de Amrum (3)
Vojaĝo sub la Meznokta Suno
Apud la fenestro, pluvas | Rakontarejo
La Blogo de Tonyo
Bankruptcy Houses For Sale
De obscenaĵo al Esperanto
Se ha producido un error en este gadget.