eo eo eo eo eo hbs_lat ro en eo en eo pl eo fr eo en eo en eo en eo en eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv eo ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Biero - Vikipedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
La stabila versio estis patrolita je 9 dec. 2018. Estas 1 kontrolenda ŝanĝo.
AVIZO: Kelkaj farendaj ŝanĝoj influos iom da la paĝo kiun vi redaktas. (montri ŝanĝojn)
[[Dosiero:Weizenbier.jpg|dekstra|200px|Glaso da tritika biero (Germanio).|eta]]
[[Dosiero:François Louis Jaques Paysans fribourgeois au bistrot.jpg|thumb|François Jaques: ''Kamparanoj trinkantaj bieron ĉe trinkejo en Friburgo'' (Svislando, 1923).]]
[[Dosiero:GravityTap.jpg|thumb|''Schlenkerla Rauchbier'' elprenita el barelkranko.]]
[[Dosiero:GravityTap.jpg|thumb|''Schlenkerla Rauchbier'' elprenita el barelkranko.]]
'''Biero''' estas [[trinkaĵo]] produktita per [[fermentado]] el [[akvo]], [[gisto]], [[Malto (bierfarejo)|malto]] (kutime el [[hordeo]]) kaj [[lupolo]]. Ĝi enhavas – depende de la speco – proksimume 5 % (inter 2 kaj 14 %; sed kutime inter 4 kaj 8 %) da [[alkoholo]]; la tiel nomataj ''senalkoholaj bieroj'' havas inter 0 kaj 0,5 % da alkoholo.
'''Biero''' estas [[trinkaĵo]] produktita per [[fermentado]] el [[akvo]], [[gisto]], [[Malto (bierfarejo)|malto]] (kutime el [[hordeo]]) kaj [[lupolo]]. Ĝi enhavas – depende de la speco – proksimume 5 % (inter 2 kaj 14 %; sed kutime inter 4 kaj 8 %) da [[alkoholo]]; la tiel nomataj ''senalkoholaj bieroj'' havas inter 0 kaj 0,5 % da alkoholo.
Averto: vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via uzantnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Por tajpi ĉapelitajn literojn uzu vian indiĝenan klavaron, Universalan Lingvo-Elektilon (en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klaku la bildeton , elektu «Enigo» kaj agordu) aŭ la ŝablonon {{X}}.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
[[Dosiero:Weizenbier.jpg|dekstra|200px|Glaso da tritika biero (Germanio).|eta]] [[Dosiero:François Louis Jaques Paysans fribourgeois au bistrot.jpg|thumb|François Jaques: ''Kamparanoj trinkanta bieron ĉe trinkejo en Friburgo'' (Svislando, 1923).]] [[Dosiero:GravityTap.jpg|thumb|''Schlenkerla Rauchbier'' elprenita el barelkranko.]] '''Biero''' estas [[trinkaĵo]] produktita per [[fermentado]] el [[akvo]], [[gisto]], [[Malto (bierfarejo)|malto]] (kutime el [[hordeo]]) kaj [[lupolo]]. Ĝi enhavas – depende de la speco – proksimume 5 % (inter 2 kaj 14 %; sed kutime inter 4 kaj 8 %) da [[alkoholo]]; la tiel nomataj ''senalkoholaj bieroj'' havas inter 0 kaj 0,5 % da alkoholo. Biero estas unu el la plej malnovaj<ref> Rudgley, Richard (1993). The Alchemy of Culture: Intoxicants in Society. London: British Museum Press;. ISBN 978-0714117362.</ref><ref> Arnold, John P (2005). Origin and History of Beer and Brewing: From Prehistoric Times to the Beginning of Brewing Science and Technology. Cleveland, Ohio: Reprint Edition by BeerBooks. ISBN 0-9662084-1-2.</ref><ref> World's Best Beers: One Thousand ... - Google Books. books.google.com. 2009-10-06. ISBN 9781402766947. [https://books.google.es/books?id=SHh-4M_QxEsC&pg=PA10&dq=oldest+beverage&q=oldest+beverage&redir_esc=y&hl=es#v=snippet&q=oldest%20beverage&f=false] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> kaj plej amplekse konsumita<ref> [https://www.europeanbeerguide.net/eustats.htm#production "Volume of World Beer Production".] European Beer Guide. Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> alkoholaĵo en la mondo, kaj la tria plej populara trinkaĵ ĝenerale post [[akvo]] kaj [[teo]].<ref> Max Nelson (2005). [https://books.google.es/books?id=6xul0O_SI1MC&pg=PA1&dq=most+consumed+beverage&redir_esc=y&hl=es The Barbarian's Beverage: A History of Beer in Ancient Europe.] Routledge. p. 1. ISBN 0-415-31121-7. Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> Biero estas kuirita el cerealaj grenoj — plej ofte el malta hordeo, kvankam oni uzas ankaŭ [[tritiko]]n, [[maizo]]n, kaj [[rizo]]n. Dum la kuirprocezo, fermentado de la [[Amelo|amelaj]] [[sukero]]j de la biersuko produktas [[etanolo]]n kaj [[Karbona dioksido|karbonigo]] en la rezulta biero.<ref> Barth, Roger. The Chemistry of Beer: The Science in the Suds, Wiley 2013: ISBN 978-1-118-67497-0.</ref> Plej moderna biero estas kuirita kun [[Inseksa infloresko de lupolo|lupolo]], kiu aldonas amarecon kaj aliajn gustojn kaj agadas kiel natura konservilo kaj stabiligilo. Aliaj pligustigaj agentoj kiel la herbomiksaĵo ''gruit'', aliaj herboj, aŭ fruktoj povas esti inkludataj aŭ uzataj anstataŭ lupulo. En komerca bierfarado, la natura karboniga efiko estas ofte forigita dum la procezo kaj anstataŭita per trudita karbonigo.<ref> "How Beer Is Carbonated and Why Is Beer Fizzy?". [https://www.thespruceeats.com/why-is-beer-fizzy-353152] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> Kelkaj el la plej antikvaj konataj skribaĵoj de la homaro referencas al la produktado kaj distribuado de biero: la ''[[Kodo de Hamurabo]]'' inkludis leĝojn regulantajn bieron kaj bierejojn,<ref> "Beer Before Bread". Alaska Science Forum #1039, Carla Helfferich. [https://www.gi.alaska.edu/alaskascienceforum] alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> kaj "La himno al [[Ninkasi]]", nome preĝo al la Mezopotamia diino de biero, utilis kaj kiel preĝo kaj kiel metodo rememori la recepton por biero en kulturo kun malmulta legipova loĝantaro.<ref> "Nin-kasi: Mesopotamian Goddess of Beer". Matrifocus 2006, Johanna Stuckey. [http://www.matrifocus.com/SAM06/spotlight.htm] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref><ref> Black, Jeremy A.; Cunningham, Graham; Robson, Eleanor (2004). The literature of ancient Sumer. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-926311-6.</ref> Biero estas distribuata en [[botelo]]j kaj [[ladskatolo]]j kaj estas ankaŭ ofte disponebla el [[barelo]]j tra [[krano]]j, partikulare en trinkejoj. La bierprodukta industrio estas tutmonda negoco, kiu konsistas el kelkaj hegemoniaj [[transnacia firmao|transnaciaj]] [[entrepreno]]j kaj multaj miloj da pli malgrandaj produktistoj kiuj gamas el bierproduktaj trinkejoj al regionaj [[bierfarejo]]j. La forto de moderna biero estas kutime de ĉirkaŭ 4% al 6% de alkoholo laŭ volumo (ALV), kvankam ĝi povas varii inter 0.5% kaj 20%, kaj kelkaj bierfarejoj produktas ekzemplojn de 40% ALV kaj eĉ supre.<ref> [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/north_east/8517607.stm "World's strongest beer reclaimed".] [[BBC]] News. 2010-02-16. Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> Biero formas parton de la kulturo de multaj landoj kaj estas asocia kun sociaj tradicioj kiaj bier-[[festivalo]]j, same kiel kun riĉa [[bierejo|biereja]] kulturo kio inkludas drinkoturneojn kaj trinkejludojn kiel [[bilardo]]j aŭ [[Sagoĵetado|sagetoĵetado]]. Variaj juraj difinoj de biero ekzistas en diversaj landoj. Historie, unu el la plej famaj el tiuj estas la ''Reinheitsgebot'' aŭ [[Leĝo de pureco]], kiu estis aplikita en partoj de la [[Sankta Romia Imperio]] kaj [[Germanio]] kaj postulis ke biero estu farata nur el akvo, lupulo kaj hordeo. Nuntempe en [[Kanado]], la [http://laws.justice.gc.ca/eng/regulations/c.r.c.,_c._870/index.html ''Canadian Government's Food and Drug Regulations''] asertas ke biero devas havi alkoholenhavon kiu gamu el 1.1% al 8.6%, kvankam tio inkludas ankaŭ specifon ke ĝi povus esti pli granda ol 8.6% kaj estu etikedita kongrue.<ref> Branch, Legislative Services. "Consolidated federal laws of canada, Food and Drug Regulations". laws.justice.gc.ca. [http://laws.justice.gc.ca/eng/regulations/C.R.C.,_c._870/page-32.html#h-64] Alirita la 29an de Aprilo 2017.</ref> Biero en [[Suda Koreio]] devas havi malpli ol 25% ALV, kio signifas ke ĝi devas havi 25 mL el alkoholo aŭ malpli ol 100 mL el solvaĵo, kaj povas esti konsiderata ‘malpeza’ (laŭ kalorienhavo) nur se ĝi havas malpli ol 30 kcal por 100ml. Aldone, biero en Suda Koreio devas uzi nur akvon, lupolon, kaj [[amelo]]jn (tritiko, rizo, hordeo, maizo aŭ terpomo) kiel ingrediencoj en la bierfara procezo.<ref> "Global Agriculture Information Network" (PDF). [https://gain.fas.usda.gov/Recent%20GAIN%20Publications/Beer%20Market%20Report_Seoul%20ATO_Korea%20-%20Republic%20of_12-22-2016.pdf] Alirita la 29an de Aprilo 2017.</ref> En [[Singapuro]], biero devas havi minimume 1.0% da alkoholo laŭ voluma koncentro je 20 °C. Ĝi estas ofte produktita el miksaĵo de grenoj kiel malto, sukeroj aŭ ties ekvivalentoj, kaj lupulo aŭ aliaj vegetaloj.<ref> "Food Regulations in Singapore". [https://www.ava.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/food-regulations-2-feb-20161da0851875296bf09fdaff00009b1e7c] Alirita la 29an de Aprilo 2017.</ref> == Historio == [[Dosiero:EMS-89615-Rosecrucian-Egyptian-BeerMaking.jpg|thumb|Egipta ligna modelo de bierfarado en antikva Egipto, [[Rozkruca Egipta Muzeo]], [[San Jose (Kalifornio)]].]] Biero estas unu el la plej antikvaj preparitaj trinkaĵoj de la mondo. Estas iom da pruvoj ke biero estis produktita ĉe [[Göbekli Tepe]] dum la Antaŭ-Ceramika Neolitiko (ACN).<ref> Oliver Dietrich; et al. (Aŭg 2012). [https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/A1AA4FB20657599F859860D94CCD090E/S0003598X00047840a.pdf/role_of_cult_and_feasting_in_the_emergence_of_neolithic_communities_new_evidence_from_gobekli_tepe_southeastern_turkey.pdf "The role of cult and feasting in the emergence of Neolithic communities. New evidence from Göbekli Tepe, south-eastern Turkey" (PDF).] Antiquity. doi:10.1017/S0003598X00047840. Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> (La ACN estas datita el ĉirkaŭ 8500 a.n.e. al 5500 a.n.e.) La plej klara kemia pruvero el hordea biero datas el ĉirkaŭ 3500–3100 a.n.e., el la loko de Godin Tepe en la [[Zagros-montaro]] de okcidenta [[Irano]].<ref> McGovern, Patrick, Uncorking the Past, 2009, ISBN 978-0-520-25379-7. pp. 66–71.</ref><ref> "Jar in Iranian Ruins Betrays Beer Drinkers of 3500 B.C." [[The New York Times]]. 5a de Novembro 1992. [https://www.nytimes.com/1992/11/05/world/jar-in-iranian-ruins-betrays-beer-drinkers-of-3500-bc.html] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> Eble, sed ne pruvita, ĝi datas reen eĉ el pli antaŭe — je ĉirkaŭ 10,000 a.n.., kiam [[cerealo]] estis por la unua fojo kultivita.<ref> "Live Science.com – When Was Beer Invented?". livescience.com. [https://www.livescience.com/32424-when-was-beer-invented.html] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> Biero estis registrita jam en la skriba historio de antikva Irako kaj [[antikva Egipto]],<ref> [https://www.britannica.com/topic/beer "Beer".] Britannica.com.; Michael M. Homan, Beer and Its Drinkers: An Ancient near Eastern Love Story, Near Eastern Archaeology, Vol. 67, No. 2 (Jun. 2004), pp. 84–95. Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> kaj arkeologoj supozas ke biero ludis gravan rolon en la formado de civilizacioj.<ref> "Archeologists Link Rise of Civilization and Beer's Invention". [[CBS]] News. 8a de Novembro 2010. [https://www.cbsnews.com/news/archeologists-link-rise-of-civilization-and-beers-invention/] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> La plej fruaj indikoj pri biero devenas el [[Sumero]], en la malnova [[Mezopotamio]], kie estis konataj 19 specoj de bieroj jam 3000 jarojn antaŭ Kristo. La antikvaj egiptoj fermentigis duonbakitan [[pano]]n en [[akvo]] kaj tiel fabrikis specon de biero, kiu estis la ĉefa loka trinkaĵo. Proksimume antaŭ 5000 jaroj, laboristoj de la urbo [[Uruk]] (moderna Irako) estis pagitaj de siaj dungantoj pere de biero.<ref> George, Alison (22a de Junio, 2016). "The world's oldest paycheck was cashed in beer". New Scientist. [https://www.newscientist.com/article/2094658-the-worlds-oldest-paycheck-was-cashed-in-beer/] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> Dum la konstruado de la [[Piramidoj de Gizo]], Egipto, ĉiu laboristo ricevis ĉiutagan kvanton ode kvar al kvin litroj de biero, kio utilis kaj kiel nutraĵo kaj kiel refreŝigo kio estis necesega por la konstruado de la Piramidoj.<ref> "The Beer Archaeologist". Smithsonian.com. [https://www.smithsonianmag.com/history/the-beer-archaeologist-17016372/] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> Kelkaj el la plej antikvaj skribaĵoj el [[Sumero]] enhavas referencojn al biero; "La himno al Ninkasi", nome preĝo al la Mezopotamia diino de biero, utilis kaj kiel preĝo kaj kiel metodo rememori la recepton por biero en kulturo kun malmulta legipova loĝantaro.<ref> Prince, J. Dyneley (1916). "A Hymn to Ninkasi". The American Journal of Semitic Languages and Literatures. 33 (1): 40–44. doi:10.1086/369806.</ref> La antikva diraĵo (Plenigu vian ventron. Tagon kaj nokton feliĉu) al [[Gilgameŝ]], registrita en la [[Epopeo pri Gilgameŝ]], fare de la bier-edzino Siduri povus almenaŭ parte esti referenco al la konsumado de biero.<ref> Hartman, L. F. and Oppenheim, A. L., (1950) On Beer and Brewing Techniques in Ancient Mesopotamia. Supplement to the Journal of the American Oriental Society, 10. Alirita la 20an de Septembro 2013.</ref> La Ebla tabuletoj, malkovritaj en 1974 en [[Ebla]], [[Sirio]], montras ke biero estis produktita en tiu urbo en 2500 a.n.e.<ref> Dumper, Michael; Stanley, Bruce E. (2007). Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO. ISBN 978-1-57607-919-5. p.141. [https://books.google.es/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA141&dq=tablets+of+ebla&cd=10&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=tablets%20of%20ebla&f=false] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> Fermentita trinkaĵo uzanta rizon kaj fruktojn estis farita en Ĉinio ĉirkaŭ 7000 a.n.e. Malkiel ĉe [[sakeo]], oni ne uzus [[ŝimo]]n por sakarigi la rizon (amilolitika fermentado); la rizo estis probable preparita por fermentado pere de maĉado aŭ maltigado.<ref> "Fermented beverages of pre- and proto-historic China". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. [http://www.pnas.org/content/101/51/17593.full] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref><ref> "Li Wine: The Beer of Ancient China -China Beer Festivals 2009". echinacities.com. 15a de Julio 2009. Arkivita el la originalo en 19a de Julio 2009. [https://www.echinacities.com/Special/Beer-Festival/Content.aspx?n=3223] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> [[Dosiero:DBP 1983 1179 Reinheitsgebot Bier.jpg|eta|300px|Germana [[poŝtmarko]] pri la ''Reinheitsgebot'' aŭ [[Leĝo de pureco]].]] [[Dosiero:Bierbrauer.jpg|eta|dekstra|''Der Bierbreuwer'' (La bierfaristo), el ''Ständebuch (Gildolibro)'' de [[Jost Amman]] ([[1568]]).]] Preskaŭ ajna substanco kiu enhavas [[sukero]]n povas nature suferi alkoholan fermentadon. Pro tio plej verŝajne multaj kulturoj, observinte ke eblas akiri dolĉan likvaĵon el fonto de amelo, sendepende unu de alia inventis bieron. [[Pano]] kaj biero pliigis prosperon al nivelo kiu ebligis havi tempon por disvolvigo de aliaj teknologioj kaj kontribuis al la konstruado de civilizacioj.<ref> Standage, Tom (2006). A History of the World in Six Glasses. Westminster, MD: Anchor Books. p. 311. ISBN 978-0-385-66087-7. [https://books.google.es/books?id=FjLrAAAACAAJ&dq=A+history+of+the+world+in+six+glasses&redir_esc=y&hl=es] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref><ref> Mirsky, Steve (Majo 2007). [https://www.scientificamerican.com/id/ales-well-with-the-world/ "Ale's Well with the World".] [[Scientific American]]. 296 (5): 102. Bibcode:2007SciAm.296e.102M. doi:10.1038/scientificamerican0507-102. Alirita la 21an de Septembro 2010.</ref><ref> Dornbusch, Horst (27a de Aŭgusto 2006). [http://www.aina.org/ata/20060827151956.htm "Beer: The Midwife of Civilization".] Assyrian International News Agency. Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref><ref> Protz, Roger (4a de Decembro 2004). "The Complete Guide to World Beer". [https://wine-pages.com/] Alirita la 21an de Septembro 2010. "When people of the ancient world realised they could make bread and beer from grain, they stopped roaming and settled down to cultivate cereals in recognisable communities."</ref> [[Ksenofono]] notis ke dum sia veturado, biero estis produktita en Armenio.<ref> Vann, Karine. "Armenia Might Be One of the Oldest and Youngest Beer-Making Countries in the World". [https://www.smithsonianmag.com/travel/armenia-might-be-one-oldest-and-youngest-beermaking-countries-world-180964860/] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> La [[romio|romianoj]] nomis bieron ''Cervisia'', laŭ la diino de la kampofruktoj, [[Cereso (mitologio)|Cereso]]. La romianoj taksis bieron ''barbaran'' trinkaĵon. La [[keltoj]] konis bieron sub la nomo ''Korma''.<ref>[http://susi.e-technik.uni-ulm.de:8080/Meyers2/seite/werk/meyers/band/2/seite/0920/meyers_b2_s0920.html Meyers Konversationslexikon]</ref> Biero estis fakte jam disvastigita tra Eŭropo fare de [[Ĝermanoj|ĝermanaj]] kaj keltaj triboj tiom for kiom ĝis 3000 a.n.e.,<ref> "Prehistoric brewing: the true story". Archaeo News. 22a de Oktobro 2001. [http://www.stonepages.com/news/archives/000123.html] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> kaj ĝi estis ĉefe produktita je hejma skalo.<ref> "Beer-history". Dreher Breweries. Arkivita el la originalo en 9a de Julio 2009. [http://www.dreherrt.hu/portal/main.php?heading_id=27&article_id=&language=en] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> La produkto kiun la pra-eŭropanoj trinkis ne estus rekonata kiel biero fare de plej nuntempaj personoj. Kun la baza amela fonto, la bieroj de pra-eŭropanoj enhavis frukton, [[mielo]]n, nombrajn tipojn de plantoj, [[spico]]j kaj aliaj substancoj kiel narkotaj herboj.<ref> Max Nelson, The Barbarian's Beverage: A History of Beer in Ancient Europe pp2, Routledge (2005), ISBN 0-415-31121-7.</ref> Tio kion ili ne enhavis estas lupolo, ĉar tio estis posta aldono, unuafoje menciita en Eŭropo nur ĉirkaŭ la jaro 822 fare de karolingia abato<ref> [https://books.google.es/books?id=rMNf-p1mu6AC&pg=PA57&lpg=PA57&dq=hops+Carolingian+Abbot&source=web&ots=hquU2pyyXK&sig=bymjH2aH8Xc9uzm0rJS4FZc8c2g&hl=en&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q=hops%20Carolingian%20Abbot&f=false Google Books] Richard W. Unger, Beer in the Middle Ages and the Renaissance pp 57, University of Pennsylvania Press (2004), ISBN 0-8122-3795-1. Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> kaj denove en 1067 fare de la [[Abatino (monaĥa)|abatino]] [[Hildegard de Bingen]].<ref> Max Nelson, The Barbarian's Beverage: A History of Beer in Ancient Europe pp110, Routledge (2005), ISBN 0-415-31121-7.</ref> En la [[mezepoko]] biero estis farata el multaj diversaj ingrediencoj. Nur post enkonduko kaj reguligo de bierfarado fare de [[abatejo]]j la ''gruit'' (miksaĵo el herboj) estis anstataŭita de [[lupolo]]. Tiam oni taksis bieron taŭga trinkaĵo por infanoj, ĉar ĝi havis pli malaltan alkoholenhavon ol nuntempe, kaj pro la boligado de la herbaĵo, la ''gruit'' estis preskaŭ desinfektita, kion oni ne povis diri pri akvo. Pro la alta kaloria valoro, biero estis ankaŭ grava aldono al la ofte mankanta nutraĵo, ĉar eblis fari pli-malpli trinkeblan bieron eĉ el malbonkvalitaj cerealoj. Pro la alta bierkonsumo ekde la mezepoko, pri biero multe interesiĝis la urba fisko kaj la landaj impostaj administracioj, kiuj ekzistis en Germanujo ekde ĉirkaŭ [[1500]]. Jam en la malfrua mezepoko preskaŭ ĉie en Germanujo pagendis fabrikado- kaj vendado-impostoj por biero. En 1516, Vilhelmo la 4-a, Duko de Bavario, adoptis la ''[[Reinheitsgebot]]'' (purecleĝo), eble la plej antikva prikvalita regularo ankoraŭ uzata en la [[21a jarcento]], laŭ kiu la nuraj permesitaj ingrediencoj de biero estas akvo, lupolo kaj horde-malto.<ref> "492 Years of Good Beer: Germans Toast the Anniversary of Their Beer Purity Law". ''[[Der Spiegel]]'' 23a de Aprilo 2008. [http://www.spiegel.de/international/germany/492-years-of-good-beer-germans-toast-the-anniversary-of-their-beer-purity-law-a-549175.html] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> Bierproduktado antaŭ la [[Industria Revolucio]] plue estis produktita kaj vendita je hejma skalo, kvankam ĉirkaŭ la 7a jarcento n.e., biero estis ankaŭ produktita kaj vendita de eŭropaj monaĥejoj. Dum la Industria Revolucio, la produktado de biero translokiĝis el hejmfarita fabrikado al [[industrio|industria]] [[Muntado|fabrikado]], kaj hejma fabrikado ĉesis esti grava ĉirkaŭ la fino de la [[19a jarcento]].<ref> Cornell, Martyn (2003). Beer: The Story of the Pint. Headline. ISBN 0-7553-1165-5.</ref> La disvolvigo de hidrometroj kaj [[termometro]]j ŝanĝis bierfaradon al plia kontrolo de la procezo kaj pli granda kono de la rezultoj. Grava punkto en la historio de bierfarado estis la ''malkovro'' de la [[pilsen|bierfarmaniero de Pilsen]]. Ĝi devenis de la tiam jam fama ''bavaria bierfarmaniero'', kiu baziĝis je nur iom rostita [[malto]] kaj malrapida fermentado per stokado en malvarmaj kavoj kaj profundaj keloj. [[Josef Groll]] preparis la {{daton|5|oktobro|1842}} la unuan miksaĵon laŭ la maniero de [[Pilsen]]. La bieron oni servis publike unuafoje la {{daton|11|novembro|1842}} kaj tiel malfermis la venkovojon de tiu aparta biero, kiu ekzistas ĝis nun sub la nomo ''Pilsner Urquell''. Le 2007, la bierfarada industrio estas tutmonda negoco, kiu konsistas el kelkaj hegemoniaj transnaciaj entreprenoj kaj multaj miloj da pli malgrandaj produktistoj kiuj gamas el bierproduktaj trinkejoj al regionaj bierfarejoj.<ref> "Industry Browser — Consumer Non-Cyclical — Beverages (Alcoholic) – Company List". Yahoo! Finance. Arkivita el la originalo en 2a de Oktobro 2007. [https://web.archive.org/web/20071002045616/http://biz.yahoo.com/p/bevalcmktd.html] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> Je 2006, pli ol 133 mil milionoj da litroj (35 mil milionoj da [[galjono]]j), nome ekvivalento de sitelo 510 metrojn flanke, de biero estas vendataj jare, produktante totalan tutmondan enspezaron de 294.5 mil milionoj da usonaj dolaroj (147.7 mil milionoj da britaj pundoj). En 2010, la bierkonsumado de Ĉinio atingis 450 milionojn da hektolitroj (45 mil milionoj da litroj), aŭ preskaŭ duoble tiu de Usono, sed nur 5 procento estis vendita el premkrankoj, kompare kun 50 procento en Francio kaj Germanio.<ref> "Analysis: Premium Chinese beer a bitter brew for foreign brands". Reuters. 3a de Novembro 2011. [https://www.reuters.com/article/us-beer-china/analysis-premium-chinese-beer-a-bitter-brew-for-foreign-brands-idUSTRE7A20X520111103] Alirita la 29an de Aprilo 2018.</ref> == Uzado == {{Ĉefartikolo|Bierejo}} [[File:Hopfendolde-mit-hopfengarten.jpg|thumb|right|230px|Floro de [[lupolo]], plej grava ingredienco de biero, en lupulejo en [[Hallertau]], [[Germanio]].]] La ideala trinktemperaturo de la biero dependas de la bierspeco. Helaj bieroj estas plej bongustaj inter 6 kaj 8&nbsp;°C; malhelaj bieroj havu [[temperaturo]]n de 15 ĝis 18&nbsp;°C (escepte se temas pri kolorigitaj helaj bieroj). Biero ne estu tro rapide varmigita aŭ malvarmigita, ĉar tiel suferas la gusto kaj la formiĝo de la [[ŝaŭmo]]. Ankaŭ taglumo estas damaĝa. Oni stoku bieron do en malhela loko. Antaŭ ol plenigi la glason, oni tralavu ĝin per malvarma akvo, por ke ĝi havu pli/malpli la saman temperaturon kiel la biero. En la [[kuirarto]] oni uzas bieron ankaŭ por fajnigi [[supo]]jn kaj [[saŭco]]jn. Biera [[pasto]] (farita el biero, [[faruno]], [[ovo]]j, [[oleo]] kaj [[spico]]j) bone taŭgas por friti fruktojn, legomojn aŭ viandaĵojn. == Bierfarado == {{Ĉefartikolo|Bierfarado}} [[Dosiero:Oefiproduktion (8).jpg|eta|Kelo de la bierfarejo Öufi.]] [[Dosiero:Sudkessel.jpg|eta|Kaldronegoj.]] Ĉe la bierfarado la ingrediencoj [[akvo]], [[malto]] kaj [[lupolo]] estas miksataj kaj kemie modifitaj parte per [[gisto]]. Post kiam el cerealoj, kutime [[hordeo]], oni preparis [[malto]]n, ĝi estas [[ŝroto|ŝrotita]]. La bierfarado mem komenciĝas per la miksaĵo de la malto kun akvo [[:de:Maischen]]. La akvo estas hejtita ĝis ĉirkaŭ 60&nbsp;°C, la ŝrotita malto aldonita kaj tia miksaĵo per konstanta turnado hejtigita ĝis ĉirkaŭ 75&nbsp;°C aŭ partoj de la miksaĵo eĉ boligitaj. Ĉe diversaj temperaturoj [[enzimo]]j ŝanĝas [[amelo]]n de la malto al [[maltozo]]. Per [[jodo]]-testo oni kontrolas, ĉu la amelo estis tute transformita al maltozo. Poste tiam la miksaĵo estas klarigita en ''klariga ujo'': temas pri la disigo de la malto kaj la likvaĵo. Per aldono de varmega akvo, la likvaĵo estas elpelita el la klariga ujo kaj poste boligita kun la lupolo en kaldronego. La sekvanta etapo estas la [[fermentado]] kiu povas esti alta aŭ malalta.<br /> Alta fermentado uzas ''[[Saccharomyces cerevisiae]]''. Dum la fino de fermentado, la [[gisto]] altiĝas en la fermentujo.<br /> Malalta fermentado uzas ''[[Saccharomyces uvarum]]''. Dum la fino de fermentado, la [[gisto]] malaltiĝas en la fermentujo. == Bierspecoj == * [[Elo (biero)|Elo]] - [[nigra biero]] - [[Fruktbiero]] * [[Listo de bierspecoj]] == Famaj bier-faristoj kaj -bazaroj == {{Ĉefartikolo|Listo de famaj bierfaristoj kaj -bazaroj}} == Sano kaj danĝeroj == [[File:Paulaner.jpg|thumb|upright|Malhela biero ''Paulaner dunkel''.]] Kiel alkoholaĵo, biero povas estigi fortan psikologian kaj ĉefe korpan dependecon ĝis [[alkoholismo]]. Ĉar en multaj regionoj la konsumo de biero kaj vino, eĉ sufiĉe grandkvante, estas socie tolerata, dependiĝo ofte ne rimarkiĝas frue. Preskaŭ ĉiuj kutimaj bieroj enhavas pro la uzataj cerealoj [[gluteno]]n kaj tiel ne utilas por homoj, kiuj suferas [[glutenalergio]]n. Tamen per uzo de ne-glutenenhavaj cerealoj, kiel ekzemple [[maizo]], [[rizo]], [[milio]], [[fagopiro]] aŭ [[sorgo]], eblas fari senglutenan bieron. === Alkoholo === La rezultoj de iuj internaciaj sciencaj esploroj rilate al la temo biero, laŭ kiuj limigita uzo de biero estu saniga, estas ofte menciitaj en [[amaskomunikilo]]j. Tiaj rezultoj estas tamen diskutitaj. Kutima alkoholkonsumo kreskigas la riskon malsaniĝi pri [[kancero (medicino)|kancero]] kaj jam malgrandaj tagaj kvantoj de alkoholo, malplibonigas la memorkapablon. === Koro kaj kardiovaskula sistemo === Dumlonge oni supozis, ke la pozitiva efiko de vino kaj biero al [[sangvaskulo]]j devenas de la alkoholo. Esploro de la universitata kliniko de [[Ulm]] tamen montris, ke senalkoholaj biero kaj [[ruĝa vino]] havis same bonan efikon rilate al [[arteriosklerozo]] kiel la alkoholenhavaj variantoj.<ref>Welt-online: [http://www.welt.de/wissenschaft/article813202/Alkoholfreier_Schutz_fuer_Herz_und_Kreislauf.html ''Alkoholfreier Schutz für Herz und Kreislauf''], 16-an de aprilo 2007</ref> === Vitaminoj === {| class="wikitable" |+Unu litro da biero entenas ĉirkaŭ !class="hintergrundfarbe6"|Substancoj !class="hintergrundfarbe6"|Speco !class="hintergrundfarbe6"|Pezo !class="hintergrundfarbe6"|Necesa taga kvanto<ref>''Deutsche Gesellschaft für Ernährung e. V.'': [http://www.dge.de/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=3&page=1 ''Referencvaloroj por nutrado'']</ref> |- |'''Bazaj substancoj''' |[[Karbonhidrato]]j |30–40&nbsp;g | |- | |[[Proteino]]j |3–5&nbsp;g | |- | |[[Alkoholo]] |35–43&nbsp;g | |- | |[[Karbonata acido]] |4–5&nbsp;g | |- | |[[Akvo]] |840–900&nbsp;g | |- |[[Vitamino]]j |B<sub>1</sub> (Thiamin) |0,03–0,04&nbsp;mg |1,0–1,4&nbsp;mg |- | |B<sub>2</sub> (Riboflavino) |0,3–0,4&nbsp;mg |1,2–1,6&nbsp;mg |- | |B<sub>6</sub> (Piridoksino) |0,4–0,9&nbsp;mg |1,2–1,9&nbsp;mg |- | |H (Biotino) |0,005&nbsp;mg |0,0–0,06&nbsp;mg aŭ 0,15&nbsp;mg<ref name="Richtlinie">EUR-Lex.eu: [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:31990L0496:DE:HTML ''Richtlinie 90/496/EWG des Rates vom 24. September 1990 über die Nährwertkennzeichnung von Lebensmitteln '']</ref> |- | |B<sub>3</sub> (Niacino) |6–9&nbsp;mg |13–18&nbsp;mg |- | |[[Foliata acido]] |0,04–0,8&nbsp;mg |0,4–0,6 aŭ 0,2&nbsp;mg<ref name="Richtlinie" /> |- | |B<sub>5</sub> |0,9–1,5&nbsp;mg |6&nbsp;mg |- |'''Elementoj''' |[[Kalio]] |420–570&nbsp;mg |2000&nbsp;mg |- | |[[Fosforo]] |0,12–0,32&nbsp;g | |- | |[[Sulfuro]] |0,1–0,2&nbsp;g | |- | |[[Magnezio]] |80–100&nbsp;mg |300–400&nbsp;mg |- | |[[Kalcio]] |40–100&nbsp;mg |1000–1200&nbsp;mg aŭ 800&nbsp;mg<ref name="Richtlinie" /> |- | |[[Silicio]] |0,01–0,04&nbsp;g | |} == Kuriozaĵoj == === Plej fortaj bieroj === [[Dosiero:Karlsruhe Brauerei Moninger.jpg|eta|Enirejpordego de bierfarejo Moninger en [[Karlsruhe]] / [[Germanio]]]] Ĉar la biergisto mortas ekde 12% da alkoholenhavo, necesas helpiloj por atingi pli altan koncentraĵon. Tiaj estas ekzemple posta aldono de freŝa gisto, la forpreno de mortintaj gistkulturoj kaj la [[distilado]] de la infuzaĵo. * Kiel plej forta biero de la mondo pro alkoholprocentaĵo de 41 estas agnoskita ''Sink the Bismarck!'' farita de skota bierfarejo [[BrewDog]].<ref>[http://www.brewdog.com/blog-article.php?id=251 BrewDog: Sink the Bismarck!]</ref><ref>Ĝi havas la saman nomon de filmo kaj de drinkoludo kiu konsistas en plenigo el biero de flosanta glaso.</ref> La altan alkoholenhavon oni atingas interalie per frostigado kaj aldono de sukero. * Laŭ la [[Guinness-libro de rekordoj]] la plej forta biero de la mondo estas la ''Vetter 33'' el la ''Vetter’s Alt Heidelberger Brauhaus'' (malnova [[bierfarejo]] de Vetter en [[Heidelberg]]). [[Silvestro|Silvestre]] de 1987 la bierfarejestro Rudolf J. Kasper prezentis unuan fojon la tre alkoholriĉan drinkaĵon, kiun li kreis pro [[veto]] kun sinjoro Vetter kaj la Vetter-teamo, por pruvi, ke li kapablus fari la plej fortan bieron de la mondo. La biero, kiun li prezentis sub la marko ''Vetter 33'' havis primitivan densecon inter 33,19 kaj 37,91 %. * Unu el la plej fortaj bieroj de Eŭropo estas la biero Samichlaus (biero sankta Nikolao). Ĝi estas preparata en la bierfarejo ''Schloss Eggenberg'' en [[Aŭstrujo]] kaj havas alkoholenhavon de 14% kun primitiva denseco de 32%. La bierfarejo ''Schloss Eggenberg'' transprenis la nomon kaj recepton de la vendita kaj fermita bierfarejo Hürlimann en [[Zuriko]], [[Svislando]]. * Kiel plej forta germana biero citiĝas ofte la ''Donnerbock''. Ĝi havas alkoholenhavon de 13 % (primitiva denseco de 25 %) kaj listigas tiel antaŭ la ''Kulmbacher Kulminator'' de la bierfarejo en [[Kulmbach]], kiu dum longaj jaroj estis la plej forta biero de la mondo. * Ĉe la pinto de la plej fortaj germanaj bieroj, tamen certe staras biero de ''Schorschbräu'' en [[Oberasbach]] ([[Frankonio]]) kun 40 % da alkoholaĵo.<ref>http://www.schorschbraeu.de/schorschbraeu/site/</ref> === Diversaĵoj === [[File:Cask Ales.jpg|thumb|dekstre|Bierbareloj.]] * Du bareloj da biero estis en [[1836]] la unua ŝarĝo transportita en [[Germanujo]] per [[fervojo]]. Tio okazis sur vojstreko inter [[Nürnberg]] kaj [[Fürth]].<ref>Wikisource.de: [[:s:Das erste Frachtstück|''Das erste Frachtstück'']]. En: [[Die Gartenlaube]], [[1891]].</ref> * En [[Usono]] pro diversaj leĝaroj pri alkoholenhavaj trinkaĵoj biero kun alkoholprocentaĵo de pli ol 4,5 estas nomata ne ''beer (biero)'', sed ''malt liquor ([[malto]][[brando]])''. * En [[Svedujo]] biero kun pli ol 3,5 % da alkoholaĵo ne estas libere aĉetebla, sed nur en filioj de la ŝtata vendejoĉeno ''[[Systembolaget]]''. [[Finnlando]] libere vendas bieron ĝis 4,7 %, dum tiuj kun pli alta alkoholenhavo aĉeteblas nur en la ŝtataj ''Alko''-vendejoj. * La plej granda denseco de bierfarejoj de la mondo troviĝas en Supra [[Frankonio]]. Tial oni kromnomas la regionon ankaŭ ''Bier-Frankonion'', kontraŭe al la pli okcidenta ''Vin-Frankonio''. * Biero entenas ĉirkaŭ 8.000 materiojn, interalie pli ol 400 aromoj. Kompare al tio vino entenas ĉirkaŭ 1.200 diversajn materiojn.<ref>3sat.de: [http://www.3sat.de/dynamic/sitegen/bin/sitegen.php?tab=2&source=/nano/cstuecke/84346/index.html ''"Das Bier ist wirklich das verrückteste Getränk": Bier hat 400 verschiedene Duftstoffe und etwa 8000 Bestandteile'']</ref> * La [[kodekso de Hamurabi]], unu el la plej malnovaj leĝaroj de la mondo mencias aparte bieron: multaj paragrafoj rilatas al ĝia fabrikado, la bierprezo kaj ties disdono. Tiel babilonaj provincaj administrantoj kaj [[alta sacerdoto|altaj sacerdotoj]] rajtis ricevi maksimuman kvanton de kvin litroj tage, akompanantinoj de la reĝo rajtis ricevi tri litrojn tage.<ref>Brockhaus, „Was so nicht im Lexikon steht“, p. 38, ISBN 3-7653-1551-6</ref> * En [[bierĝardeno]]j kaj aliaj trinkejoj biero el bareloj havas kutime la saman temperaturon, kvankam multaj homoj havas tre diversajn individuajn emojn pri la ĝusta temperaturo. Tial ekzistas tiel nomataj biervarmigiloj, per kiuj ebligas individue adapti la temperaturon de biero. * En [[Bavarujo]] ekzistis ĝis aprilo [[1958]] regulo pri unika bierprezo komparebla al la nuntempa regularo pri libroprezoj en Germanujo kaj Aŭstrujo.<ref>Zeit-online.de: [http://www.zeit.de/1959/02/Brauereien-vor-den-Dividendenentscheidungen Die Zeit: ''Brauereien vor den Dividendenentscheidungen.''], 24-an de julio 2008</ref> ==Tipoj kaj firmaoj== * [[Birra Korça]] * [[BrewDog]] * [[Heineken]] * [[Helles]] * [[Pilsner]] * [[Weissbier]] == Referencoj == [[Monato (gazeto)|Monato]] (2001/01, p.&nbsp;18) {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== * Alexander, Jeffrey W. Brewed in Japan: The Evolution of the Japanese Beer Industry (University of British Columbia Press; 2013) 316 paĝoj * Ale, Beer and Brewsters in England: Women's Work in a Changing World, 1300–1600 , Judith M. Bennett. ISBN 0-19-512650-5 * Dumper, Michael; Stanley, Bruce E. (2007). Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO. ISBN 978-1-57607-919-5. [https://books.google.es/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA141&dq=tablets+of+ebla&cd=10&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=tablets%20of%20ebla&f=false] Alirita la 29an de Aprilo 2018. * Beer: The Story of the Pint, Martyn Cornell. ISBN 0-7553-1165-5 * The Book of Beer Knowledge: Essential Wisdom for the Discerning Drinker, a Useful Miscellany, Jeff Evans. ISBN 1-85249-198-1 * The World Encyclopedia of Beer, Brian Glover. ISBN 0-7548-0933-1 * Beer: An Illustrated History, Brian Glover. ISBN 1-84038-597-9 * Beer and Britannia: An Inebriated History of Britain, Peter Haydon. ISBN 0-7509-2748-8 * A History of Beer and Brewing, I. Hornsey. ISBN 0-85404-630-5 * The World Guide to Beer, Michael Jackson. ISBN 1-85076-000-4 * The New World Guide to Beer, Michael Jackson. ISBN 0-89471-884-3 * Archeological Parameters For the Origins of Beer. Thomas W. Kavanagh. [http://www.morebeer.com/brewingtechniques/library/backissues/issue2.5/kavanagh.html] Alirita la 29an de Aprilo 2018. * Beer in America: The Early Years 1587–1840—Beer's Role in the Settling of America and the Birth of a Nation, Gregg Smith. ISBN 0-937381-65-9 * Farmhouse Ales: Culture and Craftsmanship in the Belgian Tradition, Phil Marowski. ISBN 0-937381-84-5 * The Barbarian's Beverage: A History of Beer in Ancient Europe, Max Nelson. ISBN 0-415-31121-7. * The Brewmaster's Table, Garrett Oliver. ISBN 0-06-000571-8 * The Complete Joy of Homebrewing, Charlie Papazian ISBN 0-380-77287-6 * Protz, Roger (2004). The Complete Guide to World Beer. ISBN 1-84442-865-6. * Gone for a Burton: Memories from a Great British Heritage, Bob Ricketts. ISBN 1-905203-69-1 * Country House Brewing in England, 1500–1900, Pamela Sambrook. ISBN 1-85285-127-9 * Big Book of Beer, Adrian Tierney-Jones. ISBN 1-85249-212-0 * Bacchus and Civic Order: The Culture of Drink in Early Modern Germany, Ann Tlusty. ISBN 0-8139-2045-0 * Vaughan, J. G.; C. A. Geissler (1997). The New Oxford Book of Food Plants. Oxford University Press. ISBN 0-19-854825-7. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Beer}} {{projektoj|commonscat=Beers}} * [http://www.esperanto.be/fel/mon/007144.html Lode VAN DE VELDE: BELGIO: Bierlando Belgio.] Artikolo el [[Monato (gazeto)|Monato]], 18 decembro 2000. * [http://leonido.online.fr/EOmeko_cadre.htm ''Kisa cha Mzee Meko'' Tanzania bildstrio kun Esperanto-traduko pri kien kondukas bier-drinkado.] * [https://bieroj.wordpress.com/ Blogo pri bieroj] {{eo}} {{havenda artikolo|Biero}} [[Kategorio:Biero| ]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi Helpo pri redaktado (malfermiĝas en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
biero: Other (Statements), Sitelink, Aserto: P225, Aserto: P373, Aserto: P935
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Commons (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Ŝablono:Daton (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Projektoj (vidi fontkodon) (protektita)
Ĉi tiu paĝo estas membro de 2 kaŝitaj kategorioj:
Kategorio:Havendaj artikoloj pli grandaj ol 30 kB
Kategorio:Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco