eo eo eo eo bg cs da de en eo es et fr de hbs_lat hu it lt lv nl pl ro ru sk sl sv lt eo de eo it eo eo id hbs_lat eo eo eo pt eo eo eo eo eo eo eo fr eo zh eo sl eo eo eo eo eo sl az eo cs fr eo eo eo eo eo eo sl sl sl sl sl sk sl sl sl cs hbs_lat hbs_lat hbs_lat eo en de en hsb fr it en es en sv en ja fr en de pt en en en it en en cs ru en eo eo eo eo eo fi eo eo es eo hu sv it eo hbs_lat es fr eo es es pt hbs_lat eo eo es es sl hbs_lat sl es hbs_lat sl sl es hbs_lat hbs_lat hbs_lat es hbs_lat hbs_lat hbs_lat es sl sl sl pl hbs_lat hbs_lat hbs_lat eo eo eo es es sl sl fi es fi sl sl es sl az az es fi sl fi es eo eo eo pl fi az fi eo eo eo eo eo eo eo or eo eo en eo tt eo nl eo cs eo en eo sl eo sl eo sl eo sl eo sl eo hbs_lat eo nn eo ru en sl eo nn eo sl eo de eo sl eo en eo hbs_lat eo hbs_lat eo sl eo hu eo hbs_lat eo hbs_lat eo it hbs_lat eo eo eo eo id da nl la nl eo eo eo eo eo eo sl eo eo eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo
fleksia , subjektellaso , SVO
elektita kiel la plej bela slovena vorto
La antaŭuloj de la nunaj slovenoj estis slavoj, kiuj setlis en la spaco de orientaj Alpoj sur la teritorio de nuna Slovenio, suda Hungario, suda Aŭstrio kaj nordorienta Italio ekde la 6-a jarcento kaj poste. La unuaj skribaj pruvoj pri la ekzisto de la lingvo fontas el la 10-a jarcento, kiam ekestis la plej malnovaj konataj skribitaj dokumentoj en la slovena, kiuj samtempe estas la plej malnovaj latinalfabetaj tekstoj en iu slava lingvo. La unuajn 50 librojn en la slovena la slovenoj ricevis de protestantaj reformistoj jam en la 16-a jarcento, inter kiuj estas la unua gramatiko en 1550 kaj la unua traduko de la Biblio. La nuna literatura lingvo estas rezulto de diversaj slovenaj dialektoj kaj plurjarcenta tradicio de verkado en la slovena.
Briĵinaj monumentoj el la 10-a jarcento.
En Slovenio ekzistas sur relative malgranda geografia spaco 7 dialektaj grupoj kun 46 dialektoj. Sekve, rilate la dialektojn, la slovena estas tiusence la plej riĉa inter la slavaj lingvoj. Kaŭzoj por tio estas pluraj. La slovenan teritorion oni loĝigis el diversaj direktoj. Ĉi tie intertuŝiĝas kvar lingvaj grupoj – la ĝermana, la finn-ugra, la latinida kaj la slava kaj ĉiuj influas la lingvojn de la najbaroj. Krome ne estas neglektindaj la geografiaj kondiĉoj, ĉar ĉi tie troviĝas multaj alpaj valoj kaj ampleksaj montararbaroj, kio en la historio grave baris kontaktojn inter homoj. Ĉio ĉi influis al la riĉa lingva heredaĵo, kun multaj vortaraj kaj gramatikaj specifaĵoj, kiujn parolantoj el aliaj regionoj kun malfacileco povas kompreni.
La ortografio estas kombino de etimologia, kiu pli fortas, kaj fonetika principoj, pro kio same skribitaj literoj ne ĉiam estas same legataj. Ekzemple litero L, kiu sekvas vokalon kaj estas la lasta en la vorto estas elparolata kiel esperanta ŭ en diftongoj: bil [biŭ]. Same V post kiu sekvas konsonanto estas same elparolata kiel esperanta ŭ, ekzemple stavba (staŭba), vhod (ŭhod). Por 29 slovenaj sonoj oni uzas 25 latinajn literojn, inter kiuj 3 havas apartajn supersignojn (č = ĉ, š = ŝ kaj ž = ĵ).
La akcento povas esti sur iu ajn silabo. Ofte vortoj kun ŝovo de la akcento ricevas novan signifon.
Por scii kian formon devas havi substantivo aŭ adjektivo, ni devas konsideri ses kazojn, tri genrojn kaj tri nombroj, kiuj donas 54 eblojn. La verboj konjugaciiĝas laŭ 3 personoj (unua, dua kaj tria personoj), 4 tempoj (la nuna, estonta, perfekto kaj pluskvamperfekto) kaj 3 nombroj (singularo, pluralo kaj dualo). Estas fakto, ke ekzistas inter la oftaj verboj tre multaj neregulaj verboj, tiel ke ne estas simple scii, kiun formon doni al verbo: tiun laŭ certa sistemo aŭ iun neregulan lernendan aparte. Akcentado, dualo kaj genitivo estas problemoj, kiuj ne kaŭzas malfacilaĵojn nur al fremduloj, sed kun ili batalas daŭre ankaŭ la slovenoj mem.
En la slovena, krom singularo kaj pluralo ekzistas ankaŭ dualo. Se temas ĉe substantivo pri du personoj, du objektoj aŭ du nocioj, en la deklinaciado oni uzas dualon, kiu diferenciĝas de singularo kaj pluralo. La dualon havas ne nur substantivoj, sed ankaŭ adjektivoj kaj pronomoj kaj ankaŭ verboj konjugaciiĝas krom en singluaro kaj pluralo ankaŭ en dualo.
La slovena lingvo apartenas al grupo de slavaj lingvoj kaj interalie havas kelkajn plej malnovajn trajtojn de la praslava lingvo, kiujn ĝi konservis pli ol aliaj slavaj lingvoj.
La plej eminenta pruvo estas la aktiva uzo de dualo, kiun havas krom la slovena nur la sorabaj lingvoj en Germanio. La restojn de dualo oni trovas en plimulto de slavaj lingvoj.
Alia malnovega formo, kiun konservis la slovena lingvo, estas sistemo de pronomoj, kiu estas tre regula. Similan konas nur malmultaj pliaj lingvoj.
La slovena lingvo kreas vortoprovizon baze de la propra lingva korpuso kaj tial ĝi enhavas multe malpli da fremdvortoj ol aliaj lingvoj. Kompreneble, ankaŭ la slovena akceptas fremdajn vortojn, sed adaptas ilin al siaj lingvaj reguloj (eŭro estas evro).
Por kompaktdisko plimulto da lingvoj uzas la anglan mallongigon CD, sed en la slovena ĝi nomiĝas zgoščenka (foje tamen ankaŭ CD), komputilo estas računalnik, saĝa telefono dlančnik ktp.
Amuzaj aŭ strangaj tradiciaj proverboj aŭ idiomoj
Vola primeš za roge, človeka za besedo. La bovon oni kaptas je la kornoj, la homon je la vorto. Homo devas respekti siajn promesojn kaj fari tion, kion li diras.
Ogibaj se kozla od spredaj, konja od zadaj, zlega človeka pa od vseh strani. Evitu kapron de antaŭe, ĉevalon de malantaŭe, malbonan homon de ĉiuj flankoj. Komplete evitu malbonajn homojn.
Nobena juha se ne poje tako vroča, kakor se skuha. Neniu supo estas manĝata tiel varmega, kiel ĝi estas kuirita. Aferoj malofte estas tiel malbonaj, kiel ili ŝajnas.
Povsod je lepo, a doma je najlepše. Ĉie estas bele, sed hejme estas plej bele. Nenie estas pli bone ol hejme.
Pešec čez cestišče. Piediranto trans la strato
Klop pod klopjo. Iksodo sub la benko
Riba ribi grize rep. Fiŝo al fiŝo mordas voston.
Dividu ĉi tiun paĝon kun viaj amikoj!
Reveni al la lingvoj
Tiu ĉi projekto estas financata per subteno de Eŭropa Komisiono. Tiu ĉi publikaĵo respegulas nur vidpunkton de la aŭtoro, pro tio la Komisiono ne povas esti respondeca pri ajna uzado de informoj, kiuj aperas ĉi tie.
© 2017 lingvo.info | Impressum