eo eo eo eo bg cs da de en eo es et fr de hbs_lat hu it lt lv nl pl ro ru sk sl sv lt eo de eo it eo eo es en eo sv eo pt eo eo eo eo eo en eo fi eo eo eo pt eo it eo hbs_lat uz eo mt eo eo eo eo eo eo eo en de ml fr it en su es en sl sv en ja fr en de pt en ru en en en en cs pl en ru pl eo eo eo eo eo eo eo eo eo pl tl de uk en eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo
Latina: 30 literoj, 24 konsonantoj kaj 6 vokaloj
fleksia , ŝablona morfologio , SVO
La plej longa vorto
Kurioza vorto aŭ frazo
Ħawħa ħelwa fil-ħamrija ħamra ta' Ħal Għargħur.
Dolĉa persiko en la ruĝa tero de Ħal Għargħur (fuŝo).
La oficialaj lingvoj de Malto estas la malta kaj la angla, kaj la malta havas statuson de nacia lingvo. Kvankam plej multaj maltanoj scipovas la anglan, ili pli uzas la maltan en sia ĉiutaga vivo. La historio de la malta lingvo spegulas tiun de la insulo. La lingvo verŝajne estis origine punika dialekto, sed poste ricevis fortan araban influon, kiam la araboj konkeris Malton en 870, kaj ĝi poste adoptis elementojn de aliaj lingvoj. Kvankam ĝi konservis sian bazan semidan strukturon, ĝi importis vortojn el eŭropaj lingvoj kiel la franca, itala, hispana kaj angla, ĉar novaj vortoj estis bezonataj por priskribi novajn sociajn kaj komercajn agadojn. Dum jarcentoj, la malta estis nur parola lingvo. Nur komence de la 20-a jarcento ĝi iĝis skriba lingvo, adoptante latinan alfabeton kaj ne la araban. Hodiaŭ la malta estas memstara lingvo kun propra literaturo.
Dialektoj en Malto (kaj la najbara insulo Gozo) ne estas tre diversaj. Tamen, irante de urbo al urbo, oni povas aŭdi iujn malsamojn, ekzemple eblas aŭdi immorru (“ni iru”) kaj en alia urbo immurru: O iĝis U. Ankaŭ ekzistas ŝanĝo de Q al K, do Qormi (urbonomo) povas esti elparolata kun Q en unu loko kaj kun K en alia.
La malta skribiĝas per latinbazita alfabeto, kiu estis normigita en la 1920-aj jaroj kaj oficiale adoptita en 1934. Notu la specialajn signojn uzatajn en la ortografio, interalie la punktajn ġ, ċ kaj trastrekitan ħ. La duliteraĵo għ historie reprezentas du sonojn, kiuj konserviĝis en la araba, sed perdiĝis en plej multaj maltaj dialektoj.
La artikolo estas l-, kiu povas ŝanĝiĝi al il-, ekzemple: l-isbaħ (la plej bela), il-bir (la plej bona). La l povas asimiliĝi antaŭ iuj konsonantoj, do anstataŭ il-dar oni diras id-dar; il-nar (la fajro) iĝas in-nar.
Unu el la trajtoj de la malta hereditaj de la araba estas la trikonsonanta verbosistemo, ekzemple kiser (li rompis). La tri konsonantoj de ĉi tiu verbo estas: k, s, r. En ĉiuj formoj de tiu verbo, la tri konsonantoj restas en la sama ordo, ekzemple ksirna (ni rompis). Ekzistas pluraj specoj de verboj: fortaj, malfortaj, mankohavaj, kavaj, duobligitaj.
La malta verba sistemo ankaŭ pruntis latinidajn verbojn kaj aldonis maltajn sufiksojn kaj prefiksojn al ili, ekzemple: iddeċidejna (“ni decidis”) ←(i)ddeċieda (“decidi”), latinida verbo + -ejna, malta unuapersona multenombra perfekta markilo.
Ekzistas pluraj manieroj formi multenombron: ġlekk (robo) – ġlekkijiet (roboj); sed: kelb (hundo) - klieb (hundoj). Latinid-devenaj vortoj ofte estas multenombrigataj per du manieroj: aldono de -i aŭ -jiet. Ekzemple, lingwa (lingvo) - lingwi (lingvoj), el la sicilia lingua, lingui; pjanu (piano) - pjanijiet. Angladevenaj vortoj multenombriĝas per -s aŭ -jiet, ekzemple, friġġ, friġis el la vorto fridge (“fridujo”). Iuj vortoj povas ricevi ambaŭ sufiksojn. Kelkaj angladevenaj vortoj povas eĉ ricevi ambaŭ samtempe, kiel brikksa el la angla brick (“briko»), kiu povas havi kolektivan formon brikks aŭ multenombran formon brikksiet.
Oni povas identigi du variaĵojn de la malta lingvo. La unua estas parolata de edukitaj kaj mezklasaj parolantoj en Valeto (la ĉefurbo) kaj Sliema. Alternado inter la malta kaj la angla estas ofta ĉe tiuj parolantoj. La dua variaĵo estas parolata en agrokulturaj kaj industriaj areoj. Tiu variaĵo estas pli konservema; ĝi havas pli da sonoj ekzistantaj en kutimaj variaĵoj de la araba kaj konservis pli da arabdevenaj vortoj.
La maltanoj parolas flue la maltan kaj la anglan kaj ofte alternas inter ili (oni nomas tion “Maltenglish”) en iuj regionoj aŭ inter iuj sociaj grupoj.
Amuzaj aŭ strangaj tradiciaj proverboj aŭ idiomoj
Min hu mwaġġa’, jokrob. Kiu estas vundita, tiu ploras. Kiu suferas, tiu ploras.
Għal kull għadma hawn mitt kelb. Por ĉiu osto estas cent hundoj. Multe da homoj volas la saman laboron.
Waħdek ma tridx tkun lanqas il-ġenna. Oni ne devus esti sola, eĉ en paradizo. Homo ne estis kreita por esti sola.
Fejn hemm l-għasel jersaq id-dubbien. Kie estas mielo, tie amasiĝas muŝoj. Ĉiuj volas tion, kio estas alloga.
Isqini u staqsini. Lasu min trinki kaj poste demandu min. Por funkcii efike, la korpo devas esti sata.
Dividu ĉi tiun paĝon kun viaj amikoj!
Reveni al la lingvoj
Tiu ĉi projekto estas financata per subteno de Eŭropa Komisiono. Tiu ĉi publikaĵo respegulas nur vidpunkton de la aŭtoro, pro tio la Komisiono ne povas esti respondeca pri ajna uzado de informoj, kiuj aperas ĉi tie.
© 2017 lingvo.info | Impressum