eo eo eo eo bg cs da de en eo es et fr de hbs_lat hu it lt lv nl pl ro ru sk sl sv lt eo de eo it eo eo eo fr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo es eo eo eo eo eo eo eo fr eo eo fr eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo gd fr en de en uz fr pt it ht it war en es en ro sv ja en ja fr en de uk pt fr en ru en en en ku de en de cs pl en es pt ru eo eo eo eo eo eo eo en eo eo fr vi pl gd fr eo it fr eo war fr eo pt fr en sv pt es pt fr ceb ro fr eo mk hbs_lat jbo fr fr eo pt fr it fr fr en en en es eo en fr es en fr it fr fr es en eo es eo eo en eo eo de fr eo de fr eo en fr eo fr fr eo fr fr es en en es fr fr eo es fr eo fr fr eo en fr eo de it eo zh fr nl en fr eo en en pl en fr eo cs fr io en en eo ru en eo eo eo eo eo eo fr es fr eo es fr eo fr eo eo eo fr eo fr eo eo fr eo ku fr it sq de eo eo fr nl fr eo fr eo fr eo fr fr nl es eo fr fr fr eo fr fr fr eo fr fr fr eo eo eo fr fr hbs_lat eo ia fr pt eo it fr it es eo fr fr fr eo fr fr fr eo fr fr fr eo eo eo fr fr fr eo en en en eo it fr fr es eo fr fr fr eo fr fr fr eo fr fr fr pt eo eo fr hbs_lat it eo ia ia it eo it fr it es eo fr fr fr eo fr fr fr eo fr fr fr eo eo eo fr fr hbs_lat eo ia ia it eo it fr it es eo fr fr fr eo fr fr fr eo fr fr fr pt eo eo eo fr la en eo es eo it nl it eo fr fr fr eo eo eo fr eo fr de eo eo br en it en et eo eo eo eo eo fr eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo
77 milionoj da denaskaj parolantoj kun multe pli, kiuj parolas ĝin kiel duan lingvon (150-220 milionoj)
Francio, Belgio, Svislando, Monako, Luksemburgo, EU, Kanado, Haitio, Vanuatuo kaj 21 landoj en Afriko
Alĝerio, Argentino, Aŭstralio, Kanado, Ĉilio, Libano, Meksiko, Maroko, Novzelando, Tunizio, Urugvajo
40 literoj (26 latinaj + diakritaj)
fleksia , multsintezaj karakterizaĵoj en la parolata lingvo , SVO
Pluraj en Eŭropo (diversaj variaĵoj en Francio, Svislando, Belgio), kelkaj en Kanado kaj Luiziano, Afriko, Nov-Kaledonio…
La vortoj signifas “sen” kaj “dubo”, sed la tuta esprimo fakte signifas “verŝajne” kaj ne “sendube”.
La franca vorto por “amo” estas virgenra en ununombro, sed ingenra en plurnombro.
La franca estas parolata en 29 landoj, kiuj konsistigas Francophonie (Franclingvujon). Tial ekzistas pluraj variantoj de la franca en Eŭropo, Afriko, Kanado, Usono kaj Azio. En Eŭropo, la variantoj en Svisio kaj Belgio diferencas de la norma lingvo parolata en Francio.
La plej granda kvanto da homoj, parolantaj denaske kaj dualingve la francan, troviĝas en Afriko (ĉirkaŭ 115 milionoj en 31 afrikaj landoj). La landoj de la iama Franca Kolonia Imperio (Senegalo, Alĝerio, Gabono, Tunizio, Maŭritanio, Ebur-Bordo, k.t.p.) ofte uzas la francan kiel kompromison inter la lokaj lingvoj ekde sia sendependiĝo.
Pluraj kreolaj lingvoj, kia la haitia, estas leksike bazitaj sur la franca.
Pluraj internaciaj organizoj, kiaj UN, MOK, NATO, Konsilio de Eŭropo, Ruĝa Kruco, uzas la francan kiel oficialan lingvon, kiel faras Vatikanurbo. Alliance Française havas la komision disvastigi la francajn lingvon kaj kulturon en la mondo.
Mapo montranta la lingvojn kaj dialektojn de Francio kaj la ĉelimaj regionoj.
La franca, kiel latinida lingvo, evoluis de la vulgara latina, influita de la keltaj lingvoj parolitaj en Gaŭlio (nuna norda Francio). La okcitana estis parolata en la suda parto de la lando.
9-a ĝis la 13-a jarcento
La plej malnova teksto estas la Ĵuroj de Strasburgo (842).
14-a kaj 15-a jarcentoj
16-a kaj 17-a jarcentoj
Francisko la 1-a igis la francan la oficiala lingvo de administrado en 1539 anstataŭ la latina. Pro tio, aliaj lingvoj en Francio estis subpremataj aŭ neglektataj.
Ekde la 17-a jarcento
La franca iĝis internacia lingvo en Eŭropo dum la regado de Ludoviko la 14-a (17-a jarcento). Ĝi estis la plej grava diplomatia lingvo de la 17-a jarcento ĝis la mezo de la 20-a jarcento, kiam la angla alprenis rolon de internacia lingvo.
La franca skribiĝas per 26 latinaj literoj, 14 diakritaj literoj (à â ç é è ê ë î ï ô ù û ü ÿ) kaj 2 ligaturoj (æ, œ).
La elparolado okazas kun muskola streĉiĝo. La lasta litero de la vortoj estas ofte silenta. La sono h ne ekzistas. La h komence de vorto ne prononciĝas: hôtel [otel] (hotelo). La franca uvula r karakterizas la lingvon.
La literumo estas relative malsimpla, ĉar oni skribas multe pli, ol oni elparolas. Verba konjugacio ekzistas en skribita formo, sed prononcante oni distingas nur tri el ses formoj en la nuna tempo. En la konjugacia tabelo ĉiuj singularaj kaj la triapersona pluralo same elparoliĝas.
Reala franca parolaĵo sonas pli malsimple ol la lingvolernanto supozus, ĉar iuj vokaloj foriĝas, kaj vortogrupoj prononciĝas, kiel unu vorto:
Je ne le sais pas (mi ne scias ĝin)
La norma franca havas ĝis 13 buŝajn vokalojn kaj 4 nazajn. La tiel nomata ŝvao /ə/, kies prononciĝo similas œ estas ofte ellasata (e muet). Normale oni ne prononcas ĝin vortfine, kiel en porte, sed kelkfoje en poezio.
La vokaloj a, o, u kaj i estas prononcataj naze, kiam sekvas n.
La franca havas ankaŭ diftongojn: oui (“jes”), huit (“ok”), roi (“reĝo”), louer (“lui”), ciel (“ĉielo”).
cent, sub, ĉi tio
La franca akcento estas sur la lasta silabo de vortoj, sed vortoj, kiuj elparoliĝas kune kaj kiuj formas ritman unuon (kiel un petit enfant, “malgranda infano”) havas nur unu solan akcenton. Konsonantoj, kiuj kutime estas silentaj, fojfoje ja elparoliĝas, kiam ilin sekvas vokalo (kiel la fina t de petit prononciĝas en la ĉi-supra ekzemplo). Ĉi tiu fenomeno nomiĝas liaison.
La franca perdis la malsimplajn deklinaciojn kaj konjugaciojn de la latina. Estas signo por pluralaj substantivoj kaj adjektivoj, kvankam ĝi estas ofte silenta. Vortordo kaj prepozicioj estas uzataj por esprimi sintaksajn rilatojn. Helpverboj estas uzataj en la esprimo de verbotempoj kaj modoj.
La franca havas du genrojn (vira artikolo: le kaj ina artikolo: la), kaj la adjektivo, kiu kutime sekvas la substantivon (escepte de kelkaj mallongaj kaj oftaj), akordiĝas kun ĝi laŭ genro kaj nombro.
El tiuj formoj nur la artikolo prononciĝas malsame en ununombro kaj plurnombro.
Iuj adjektivoj povas havi malsaman sencon antaŭ kaj malantaŭ la substantivo:
La verboj havas tri grupojn de konjugacioj laŭ la infinitiva finaĵo (-er, -ir, -re).
La franca ne uzas kunmetitajn vortojn, sed prefere kunmetitajn esprimojn, kiaj:
La nombroj estas bazitaj sur la malnova kelta sistemo, kiu uzas 20 kiel bazan nombron. Do 80 estas quatre-vingts (“kvar dudekoj”) kaj 95 estas quatre-vingt-quinze (“kvar dudekoj dekkvin”). La belga kaj svisa francaj lingvoj (kaj kelkaj aliaj variaĵoj) nun uzas sistemon kun dek kiel bazo, 95 en ili estas nonante-cinq (“naŭdek kvin”).
Amuzaj aŭ strangaj tradiciaj proverboj aŭ idiomoj
Donner sa langue aux chats. Doni sian langon al la katoj. Rezigni diveni ion.
Sauter du coq à l’âne. Salti de la virkoko al la azeno. Diri multajn malsamajn aferojn, kiuj havas nenion komunan unu kun la aliaj.
Avoir un bœuf sur la langue. Havi bovaĵon sur la lango. Silenti.
Prendre la mouche. Preni la muŝon. Koleriĝi.
Parler français comme une vache espagnole. Paroli la francan kiel hispana bovino. Malflue paroli la francan.
Dividu ĉi tiun paĝon kun viaj amikoj!
Reveni al la lingvoj
Tiu ĉi projekto estas financata per subteno de Eŭropa Komisiono. Tiu ĉi publikaĵo respegulas nur vidpunkton de la aŭtoro, pro tio la Komisiono ne povas esti respondeca pri ajna uzado de informoj, kiuj aperas ĉi tie.
© 2017 lingvo.info | Impressum