eo eo eo en eo eo hy io es eo eo eo eo en eo eo eo it it eo eo eo eo eo eo war eo oc eo sv eo uk it eo fr en eo sl eo be pt nb eo ru eo ar nl en eo eo eo eo eo eo eo eo pt eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo it it eo hu eo eo eo eo eo eo eo eo eo it it eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl am ar en az uz ru sv bg br hbs_lat uk ca mhr id mzn tt hbs_lat vi da de hsb el en es et eu fa fi nn fr lt he hi hbs_lat it hu hy id fr es it ja jv ka az kk fi ko cs it lt lv ru en be mr ru ms nl nb nb fr ta pa cs pl pnb es pt ro ru ru bxr es jbo en hbs_lat en sk sl hbs_lat sv en ta th tr tr oc en fy ur uz fi vi tr pl zh he zh zh zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Riveroj Lopan (maldekstre) kaj Ĥarkivo (dekstre) en la urbo
Preĝejo de Johano la Baptisto en la urbo
Ĥarkivo (ĝis la jaro 1991 ofte literumata Ĥarkovo, ukraine XapkiB [Ĥarkiv], ruse XapbkoB [Ĥarjkov]) estas la dua plej granda urbo de Ukrainio. Dum la jaro 1989, tuj antaŭ la disfalo de la Soveta Unio, ĝi havis 1.610.000 loĝantojn, dum la jaro 2001 1.470.902 kaj laŭ takso pri la jaro 2005 1.464.740. La urbo estas la administra centro de unu el la 24 ukrainaj provincoj, kiuj nomiĝas "oblast": la Ĥarkiva provinco nomiĝas laŭ sia ĉefurbo. En la jaro 2012 urbo gastigis la Eŭropan Futbal-Ĉampionadon 2012.
De la jaro 1804 en la urbo funkcias Ĥarkiva Universitato, kie diplomitiĝis multaj eminentaj homoj.
3 Gefiloj de la urbo
4 Esperanto en la urbo
Historio[redakti | redakti fonton]
Fondita de kozakoj en 1655 kiel militista setlejo
Kreo de universitato en 1804
En 1882 formiĝis rondo de judaj studentoj, kiu lanĉis sloganon de la reveno de judoj al Palestino. Domo de Jakobo ekstaru — kaj ni iros, kio iĝis fundamento de cionismo.
Fondo de politekniko en 1885
En la jaroj 1917-1934 Ĥarkivo estis ĉefurbo de Ukraina Soveta Socialisma Respubliko
En la jaroj 1921-1924 agis ĉi tie pola diplomatejo, nomumita en 1924 al Ĝenerala Konsulejo de Pola Respubliko en Ĥarkivo
En la jaroj 1932-1933 granda malsatego - holodomoro en Ukrainio
Aprile kaj maje 1940 NKVD murdis en sia sidejo ĉirkaŭ 3800 militkaptitojn de koncentrejo en Starobilsk, enterigitaj poste en Pjatiĥatki. Tiu ekzekuto estas parto de la Katina murdo
Dum la Dua Mondmilito okazis ĉi tie kvar bataloj pri la urbo; parton de industrio oni sukcesis transporti trans Uralon.
Dua Mondmilito[redakti | redakti fonton]
La Dua Batalo de Ĥarkovo aŭ Operaco Fredericus estis kontraŭ-ofensivo en la regiono ĉirkaŭ Ĥarkovo (nune Ĥarkivo)[1] kontraŭ la pontokapa ofensivo Izium de la Ruĝa Armeo fare en la 12a–28a de Majo 1942, en la Orienta Fronto dum la Dua Mondmilito. Ties celo estis elimini la pontokapon Izium super Donec aŭ la "Barvenkovo kerno" (en rusa: БapBeHkoBckий BыcTyп) kiu estis unu el la sovetaj ofensivaj areoj. Post vintra kontraŭ-ofensivo kiu forigis germanajn trupojn for el Moskvo sed elĉerpis la rezervojn de la Ruĝa Armeo, la Ĥarkova ofensivo estis nova soveta klopodo etendi sian strategian iniciaton, kvankam al ĝi mankis grava elemento de surprizo.
La Tria Batalo de Ĥarkovo estis serio de bataloj en la Orienta Fronto de la Dua Mondmilito, luktita de la Germana Armegrupa Sudo kontraŭ la Ruĝa Armeo, ĉirkaŭ Ĥarkovo inter la 19a de Februaro kaj la 15a de Marto 1943. Konata de la germana flanko kiel Doneca Kampanjo, kaj en Sovetunio kiel Donbas-Ĥarkova operaco, la germana kontraŭfrapo kondukis al la rekapto de la urboj Ĥarkovo kaj Belgorodo.
La Kvara Batalo de Ĥarkovo estis parto de la Operaco Polkovodets Rumiántsev (populare nomumita la Rumiántsev) dum la Dua Mondmilito. Profitante la rezulton de la batalo de Kursk kaj la grandan elĉerpiĝon de la germanaj panzer-divizioj, la alta stabanaro de la Ruĝa Armeo (nome la Stavka) muntis sukcesan kontraŭofensivon kontraŭ la elĉerpitaj soldatoj de Nazia Germanio cele al ilia forpelo for de Ĥarkovo kaj Belgorodo, kaj por devigi ilin instali siajn liniojn malantaŭ la rivero Dnepro. Ĝi okazis el la 12a al la 23a de aŭgusto 1943. Batalis 12 000 al 15 000 germanoj, estritaj de Erich von Manstein, kontraŭ 19 400 sovetoj, estritaj de Ivan Konev. La germanoj perdis 392 tankojn, dum la sovetoj 434. Sed la fina rezulto estis venko por la sovetoj, kiuj finfine liberigis la areon.
Partneraj urboj[redakti | redakti fonton]
Inter la partneraj urboj de Ĥarkivo estas:
Lilo / Lille, Francio
Gefiloj de la urbo[redakti | redakti fonton]
Esperanto en la urbo[redakti | redakti fonton]
Plugilano - eldonejo kun Esperanta fako
La morto de Asuar - libro eldonita en la urbo en 1930
La morto de Asuar
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Tombejo de la Viktimoj de Totalismo en Ĥarkovo
Listo de urboj en Ukrainio
Notoj[redakti | redakti fonton]
↑ Ĥarkovo estas la ruslingva nomo de la nuna urbo Ĥarkivo (Ĥarkovo estas la ukrainlingva nomo); kaj rusa kaj ukraina estis oficialaj lingvoj en Sovetunio (fonto: Language Policy in the Soviet Union by L.A. Grenoble Arkivita en 2012-11-11 ĉe Wayback Machine. & Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States Arkivita 2016-05-05 ĉe Wayback Machine. de Routledge)
Bildoj[redakti | redakti fonton]
la ĉefa fervoja stacidomo
urbocentra domo en novgotika stilo
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
retejo de la urba metroo
galerio "malnova Ĥarkovo". Fotoj, mapoj kaj pliaj historiaj dokumentoj.
Kategorio Ĥarkivo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĥarkivo en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas ĝermo pri geografio.
Helpu al Vikipedio plilongigi ĝin. Se jam ekzistas alilingva samtema artikolo pli disvolvita, traduku kaj aldonu el ĝi (menciante la fonton).
Urbo kun ŝablono Geokesto
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 00:35, 5 feb. 2019.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco