eo it eo en de eo eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo su eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo eo eo it eo en en eo eo eo eo eo en eu en eo eo en pt eu es eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo en io ca eo eo es en en eo de de eo eo eo ko fr eo eo eo eo eo en es eo es es eo eo eo eo de eo eo eo eo eo es eo nl eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en es it ms eo eo cs en en pl pl es hy eo eo de eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo hbs_lat es es id ceb eo eo eo eo eo tr eo eo eo nl eo fr eo eo eo eo eo it de eo es eo eo eo sv eo eo eo eo es hbs_lat eo fr pt eo fr pt eo fr eo eo eo eo eo eo eo eo en eo eo eo eo fr es eo eo eo eo it eo eo eo eo eo en eo it eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo et eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo tt nl de am an da ar fr arz en en az uz de lt en ru sv bg new en ms bn bo bpy br hbs_lat uk ca en mhr id tr mzn it hbs_lat pl vi cy da de ja fr hsb hi dv la el en es et eu ast fa fi et hbs_lat nn fr da en fy de ja gd lt gn gom gu de de ku de he hi en hbs_lat it tl hu hy it id fr en en es is it ja fr jv ka uz jv ko pl kk fi km ta ko id de ku sk pl cs it it lb it es it en nl hu lo lt lv hi en en ml be mr ru ms en es my en ceb it nds af ne ne en nl nb nb es fi tl de it it ta pa en cs es en als pl pms pnb ps pt io de et ro vi ru ru id bxr es jbo en sd it de hbs_lat si en sk sl es en et sq hbs_lat cy id nb nl la sv hu en ta kn te en en th krc tr ceb en en tr tr en oc en en it ug fy ur en fr fi vi en tr ceb pl en zh fa fr xmf he da en zh zh fr zh zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Laŭ la judismo kaj la kristanismo la Biblio estas la Sankta Libro, la Vorto de Dio. Laŭ la nuna scienca scio, raciismo aŭ liberpensuloj, Biblio estas aro de homaj tekstoj, frukto de tradicioj, de subjektivaj interpretoj fare de ties diversaj aŭtoroj, kun granda influo en la homara historio kaj literaturo.
Ĝi estis verkita inter la dekkvina jarcento a.K. ĝis la dua jarcento p.K. en la hebrea, la aramea kaj la greka, en la orienta Mediteraneo, precipe en Palestino. Al la juda biblio la kristanoj aldonis la Novan Testamenton, kiu priskribas la vivon kaj instruon de Jesuo Kristo kaj de la kristanoj de la unua jarcento. Kristanoj ankaŭ kredas al la juda biblio kaj nomas ĝin la Malnova Testamento (kiun la judoj nomas la Tanaĥo). Al la kristana biblio la mormonoj aldonis la Libron de Mormon inter aliaj libroj. La islamanoj anstataŭigis por la Biblio, laŭ islamo la difekta Vorto de Dio, la Koranon, laŭ islamismo la sendifekta Vorto de Dio, donita de la anĝelo Gabrielo al Mohameto, la Fina Profeto.
1 Ĉefaj partoj de la Biblio
1.2 La dua-kanonaj libroj kaj apokrifoj
1.3 Aldonaj Kristanaj libroj (Nova Testamento)
2 Pri la Biblia Enhavo
3 Aliaj aldonoj kaj sintenoj pri Biblio
5 Biblio - el EdE
Ĉefaj partoj de la Biblio[redakti | redakti fonton]
La juda biblio (Tanaĥo, aŭ Malnova Testamento) La termino "Tanaĥ'" (hebree תנ"ך ) estas siglo formita el la komencliteroj de la Leĝo ["tora'", תורה] + la Profetoj ["neviim'", נביאים] + la Skriboj ["ketuvim'", כתובים] . La kristana "Malnova Testamento" enhavas la samajn librojn, sed en iom malsama ordo.
La Leĝo[redakti | redakti fonton]
Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Leĝo de Moseo.
La kvin libroj de Moseo: la leĝo de Dio donita al la judoj per Moseo, kies kapo estas la Dekalogo. Priskribas la historion de la mondo de la kreo de la mondo de Dio al la epoko de Moseo. Adamo kaj Eva, Noa, Babelo, Abraham, Jakob, Jozef, moralo, koŝero, ritoj, ktp. La ceteraj libroj de la juda biblio estas helpo por interpreti la leĝon. La Grekoj nomis la kvin librojn la "Pentateŭĥos" (Pentateŭko), kaj modernaj Judoj nomis ilin la Torao (la instruo). (Notu, ke iafoje "Torao" signifas la entutan malkaŝon de Dio—la Tanaĥo kaj la Talmudo).
La Profetoj[redakti | redakti fonton]
La pli fruaj profetoj
La pli malfruaj profetoj
La 12 malgrandaj profetoj
La skriboj de la profetoj, sanktaj homoj kiuj parolis kun Dio. Ĉi tiuj libroj enskribis tion, kion Dio diris al ili. La profetoj admonis kontraŭ la diboĉado de la judoj sub la reĝoj, profetinte la pereon de Izraelo per Asirio, la elvenon al Babilono, la revenon al Izraelo, kaj la alvenon de la Mesio, kiu regos la mondon en paco kaj justeco. La fruaj ses libroj (de Josuo al 2 Reĝoj) priskribas la historion de la judoj de -1100 al -600.
La Skriboj[redakti | redakti fonton]
Ĉi tiuj libroj estis skribitaj de profetoj per la gvido de Dio, sed ne estas rektaj profetaĵoj. Ili enhavas sanktajn proverbojn, kantojn, preĝojn, rakontojn, ktp; la psalmojn de Davido, la sentencojn de Salomono, la rakonton de Ijob, Daniel en la leonejo, ktp.
La dua-kanonaj libroj kaj apokrifoj[redakti | redakti fonton]
Pli detalaj informoj troveblas en la artikoloj Dua-kanono kaj Apokrifoj.
kaj multaj aliaj ... La dikliteraj estas en la Biblio de la Roma Katolika Eklezio, kaj en la nova eldono (2003) de la Sankta Biblio en Esperanto. La steletitaj libroj troviĝas en anglalingvaj protestantaj "apokrifoj", kaj oficiale presiĝas ankaŭ en apendico de la Romkatolika Biblio, kvankam ne rigardate de la Roma Eklezio kiel kanonaj. La ceterajn en la listo rekonas iuj orientaj ortodoksaj eklezioj (jen greka, jen slavaj, jen etiopia...) sed ne aliaj nek la okcidentaj eklezioj.
Libroj de la antikva biblio, kiuj, elĵetite de rabenoj en la jaroj 90-92, jam ne estas en la juda biblio. La rabenoj elĵetis ilin, ĉar ili estis skribitaj ne en la hebrea, sed en la greka. Inter la kristanoj, la protestantoj rigardas la apokrifon edifa, sed ne sankta, dum la ortodoksuloj kaj katolikoj, aliflanke, ankoraŭ retenas la apokrifaĵojn en siaj biblioj.
Aldonaj Kristanaj libroj (Nova Testamento)[redakti | redakti fonton]
Priskribas la instruon, vivon, krucumadon kaj releviĝon de Jesuo Kristo, kiu laŭ kristanoj, estas la atendita mesio de la profetoj de la juda biblio.
La Agoj de la Apostoloj
Historio de la fruaj jaroj de la eklezio, kiam Kristanismo estis disvastigata al la orienta Mediteraneo.
La 14 Epistoloj de Paŭlo
La 7 Epistoloj Ĝeneralaj
Leteroj aŭ leterformaj traktatoj de la apostolo Paŭlo kaj de aliaj aŭtoroj al la fruaj kristanaj eklezioj.
La Apokalipso de Johano
Priskribas la finon de ĉi tiu mondo, la Tagon de Juĝo kaj la fondon de la nova mondo.
Pri la Biblia Enhavo[redakti | redakti fonton]
mondbildon kaj doktrinon de Judismo kaj Kristanismo.
Aliaj aldonoj kaj sintenoj pri Biblio[redakti | redakti fonton]
Talmudo[redakti | redakti fonton]
Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Talmudo.
Laŭ Judismo parto de la leĝo de Moseo estis enskribita kiel liaj kvin libroj, sed alia parto estis transdonita per la buŝo, de instruisto al lernanto tra la epokoj. Ĉi tiu alia parto de la leĝo, la miŝno, kaj ĝia komentaro (la gemaro), finfine estis enskribita en la sesa jarcento. Ĉi tiu estas la Talmudo. Por Judismo ĝi estas praktike pli aŭtoritata ol la Tanaĥo (la leĝo + la profetoj + la skriboj). Kristanoj ne rekonas (aŭ eĉ malmulte konas) la Talmudon.
Aldonaj mormonaj libroj[redakti | redakti fonton]
Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Mormonismo.
La Libro de Mormono
Multevalora Perlo aŭ, eble preferinde, "La Multevalora Perlo" (kp Mateo 13.46)
Tradukoj kaj Versioj[redakti | redakti fonton]
Tiuj tradukoj de la Biblio, kiuj jam aperis en la antikvo, kutime estas nomataj versioj, dum la vorto tradukoj estas uzata nur por la mezepokaj kaj modernaj tradukoj.
Nuntempe la kompleta Biblio ekzistas en 422 lingvoj (inkluzive de Esperanto), dum partoj de ĝi ekzistas en 2377 lingvoj[1]. En kelkaj lingvoj ekzistas pluraj malsamaj tradukoj.
Jen listo de kelkaj el la plej gravaj versioj kaj tradukoj de la Biblio:
Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo (angla)
Esperanto-Tradukoj[redakti | redakti fonton]
Pli detalaj informoj troveblas en la artikoloj Biblio en Esperanto kaj Esperantaj tradukoj de Biblio.
Komitato estis formita por traduki la Novan Testamenton, kiu eldoniĝis en 1912. La traduko de la Nova Testamento estas influita de la angla Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo. Zamenhof mem tradukis la Malnovan Testamenton.
Biblio - el EdE[redakti | redakti fonton]
Biblio. Ne nur de la religia vidpunkto, sed ankaŭ pro ĝia elstara literatura valoro, la Biblio estas rigardata de granda parto de la homaro ĉefa literaturaĵo de la mondo. L.L. Zamenhof mem konstatis tiun gravecon, kaj jam en La Revuo, en ĝia unua volumo de 1906/1907, kontribuis tradukaĵojn de La Predikanto. En la 3-a Universala Kongreso en Kembriĝo (Cambridge) en 1907 komitato formiĝis por akceli la tradukadon de la Biblio. Komitato elektita dum la brita Esperanto-kongreso en Leeds en 1909, entreprenis la tradukadon de la Nova Testamento el la greka teksto. La ĉefan laboron plenumis pastro John Cyprian Rust kaj Alfred Edward Wackrill kaj la traduko aperis en 1912 ĉe la Brita kaj Alilanda Biblia Societo kaj Nacia Biblia Societo de Skotlando. La tasko pri la Malnova Testamento kuŝis en la plej kompetentaj manoj de Zamenhof mem, kiu kun admirinda persisto plenumis la laboron, tradukante el la hebrea originalo, kaj fine liveris la lastajn paĝojn nur kelkajn semajnojn antaŭ sia morto en 1917. Zamenhof konfidis la finpretigon al brita komitato, kies ĉefa laboranto estis John Mabon Warden. Dum la 18-a Universala Kongreso en Edinburgh, 1-an de aŭg. 1926, en Diservo en la katedralo de S-ta Giles, la tuta Esperanta Biblio estis solene kaj publike dediĉita. La eldonon kaj la kliŝigon de la kompostaĵo ebligis malavara financa subteno de f-inoj Peckover (vd. ,Esperanto', Ĝenevo, 1926, p. 137). - Nombro de bibliopartoj, venditaj en Esperanto ĝis 15 dec. 1931, estas: Biblioj kompletaj: 5444, Novaj Testamentoj kompletaj: 22.727, Evangelioj kal Psalmaro (aparte eldonitaj): 14.231. Montagu Christie Butler.
Bibliografio[redakti | redakti fonton]
IKUE kaj KELI, Biblio, KAVA-PECH, Dobřichovice, 2006, ISBN 80-85853-90-6
Gerrit Berveling, Biblio, Fonto, 1992
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Trovu « Biblio » inter la
rilataj al la ideo
Biblio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Biblio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Listo de la papirusoj de la Nova Testamento
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Ĉe stack.nl, iksokonvencie, zipigita (1339K)
CrossWire Bible Society – Esperanto Londona Biblio (SWORD module, nur por Vindozo)
Statistiko pri la nombro de tradukoj de la Biblio
AreaJesus - La Sankta Biblio (Esperanto)
Centro pri Biblia Studado "G. VANNUCCI", diverslingva
v • d • r
Genezo • Eliro • Levidoj • Nombroj • Readmono • Josuo • Juĝistoj • Rut • 1 Samuel • 2 Samuel • 1 Reĝoj • 2 Reĝoj • 1 Kroniko • 2 Kroniko • Ezra • Neĥemja • Tobit • Judit • Libro de Ester • 1 Makabeoj • 2 Makabeoj • Ijob • Psalmoj • Sentencoj • Kohelet • Alta Kanto • Saĝeco • Siraĥido • Jesaja • Jeremia • Lamentado • Baruĥ • Baruĥ 6 • Jeĥezkel • Daniel • Hoŝea • Joel • Amos • Obadja • Jona • Miĥa • Naĥum • Ĥabakuk • Cefanja • Ĥagaj • Zeĥarja • Malaĥi
v • d • r
Mateo • Marko • Luko • Johano • Agoj • Romanoj • 1 Korintanoj • 2 Korintanoj • Galatoj • Efesanoj • Filipianoj • Koloseanoj • 1 Tesalonikanoj • 2 Tesalonikanoj • 1 Timoteo • 2 Timoteo • Tito • Filemono • Hebreoj • Jakobo • 1 Petro • 2 Petro • 1 Johano • 2 Johano • 3 Johano • Judaso • Apokalipso
v • d • r
Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj
Mormonismo • Mormonoj • Mormonismo kaj kristanismo • Mormona integrismo • Mormonsciencoj
Eklezio de Kristo • Hereda krizo • History of the LDS Church • Community of Christ history • Historio de la Eklezio de Kristo (Bickertonite)
Biblio • Libro de Mormon • Doktrino kaj Interligoj • Traduko de la Biblio de Joseph Smith • Multevalora Perlo
Joseph Smith, Jr. • Oliver Cowdery • Sidney Rigdon • Brigham Young • Joseph Smith III • James Strang • William Bickerton • Granville Hedrick
Views on Godhead • Views on Jesus • Priesthood • Artikoloj de Fido • Restoration • Mormonismo kaj iudismo • Temploj
Kritikoj • Joseph Smith, Jr. kaj poligamio • Blacks and the Latter Day Saint movement • Oath of vengeance • Masakro ĉe monto Meadows • Historicity of the Book of Mormon
v • d • r
Kristo • Filo de Dio • Virga naskiĝo • Krucumo • Reviviĝo • Enkarniĝo
Eklezio • Kredodeklaro • Kanono • Malnova Testamento • Nova Testamento
Dio • (Patro • Filo • Sankta Spirito) • Triunuo • Bapto • Kristologio • Eklezioscienco • Savo
Maria • Apostoloj • Petro • Paŭlo • Patroj • Apero • Konstantino • Koncilioj • Aŭgusteno • Granda skismo • Krucmilitoj • Akvino • Reformacio • Lutero
Adventismo • Anabaptismo • Anglikanismo • Baptismo • Kalvinismo • Katolikismo • Evangeliismo • Luteranismo • Metodisto • Pentekosto • Ortodoksa Eklezio • Orientaj Eklezioj
Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 08:59, 28 nov. 2018.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco