eo eo eo en eo eo eo es io eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo lt ca pt it eo eo eo eo eo it eo de eo eo eo ca eo tl eo ca eo eo eo war eo eo eo eo war eo eo war eo de eo en it eo eo en fr eo eo ca eo nl pt nl eo it eo eo ca eo eo eo en it ca eo eo eo ru eo eo eo eo eo eo eo eo eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo sv eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo ca ca it et eo eo ca en eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo eo pt eo eo eo es eo en eo it it eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl de am an ar arz en en az ku uz de lt en ru sv bg en ms bn bo br hbs_lat uk ca pt mhr id tr mzn it hbs_lat pl vi cy da de fr hsb el ca en es et eu ast fa fi hbs_lat nn fr it da fy de gd lt fa gn war de ku he hi hbs_lat it hu hy it id fr en es is it ja jv ka az uz jv kk ko ku pl cs it it lb hbs_cyr it it en nl hu lo lt lv hi en ru en ml be mr ms en es my ru mzn en it nds af ne ne nl nb nb de fr it ta pa id es pl pms pnb pt io de ro ru sa bxr es jbo en sd it hbs_lat en sk sl et sq hbs_lat cy sv hu en ta en th ceb en tr oc en it en ug fy ur en fr fi vi tr ceb pl zh xmf he es zh zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Por samtitola artikolo vidu la paĝon Barcelona.
Loko de Monda heredaĵo de UNESCO
Barcelono[1] (Barcelona, katalune [bərsə'lonə] kaj hispane [barθe'lona]) estas la ĉefurbo de la aŭtonoma komunumo Katalunio, nord-oriente en Hispanio. Ĝi situas ĉe Mediteraneo, 160 km sude de Pireneoj kaj la franca limo. La urbo estas la 2-a plejgranda en Hispanio kaj la plej granda de Katalunio. Ĝi estas centro de la metropola areo de Barcelono, kun pli ol 3 milionoj da loĝantoj.
En la jaro 1992 okazis la Olimpikoj en Barcelono. Somere 2004 okazis la Internacia Forumo de Kulturoj.
7 Esperanto en Barcelono
7.1 Esperantistoj de Barcelono
7.3 Barcelono kaj Esperanto
Historio[redakti | redakti fonton]
Laŭ sagao, la urbo (Barcino) estis fondita de Hamilkar Barka, patro de Hanibal Barka el Kartago. Post tio trakonstruis la urbon la romianoj al kastro . La centro de la urbo kuŝis sur Mons Taber, sur malgranda monteto proksime al la tiama Konsildomo (Plaça de Sant Jaume). Oni povas ankoraŭ hodiaŭ trovi restaĵojn de la romia urbomuro en la praurba parto. Gravaj romiaj trovitaĵoj estas ekspoziciitaj ĉe Plaça del Rei. En la 5-a jarcento la urbon konkeris visigotoj, en la 8-a jc. la maŭroj. En 801 konkeris la urbon la franca reĝo. Je 985 disrabis Barcelonon Al-Mansur, armeestro de Kordovo.
Hospitalo de Sant Pau - Monda heredaĵo de Unesko
En la mezepoko Barcelono estis ĉefurbo de Reĝlando de Aragono kaj elstara mara kaj komerca potenco en la okcidenta Mediteranea maro, kun gravaj posedaĵoj, kiel Sardio kaj Sicilio. Ekde la 15-a jarcento, post la Kompromiso de Caspe (1412) kaj la enlanda milito (1462-1472), la urbo perdis potencon, unue favore al Valencio kaj poste al kastiliaj urboj. La malvenko en la milito de hispana sukcedo (1701-1714) post sieĝo kaj la postaj reprezalioj de Filipo la 5-a de Kastilio plimalfortigis kaj katenis la urbon ĝis meze de la 19-a jarcento, kiam estiĝis permeso malkonstrui la urbomurojn.
Palaco de la Kataluna Muziko. Enirejo.
La ekonomia bonfarto permesis rapidegan plilarĝigon de la urbo, kiu ensorbis diversajn antaŭurbojn kiel Sants, Gràcia kaj Sarrià. Partoj de la urbo aldoniĝis post eventoj, kiel la internaciaj ekspozicioj de 1888 kaj 1929, la Olimpikaj ludoj (1992) aŭ la Forumo de la Kulturoj (2004).
Vidindaĵoj[redakti | redakti fonton]
Pro sia historio Barcelono havas elstaregan gotikan arkitekturon, kiu konserviĝis pro la stagnado de la urbo dum jarcentoj. Nova etapo de ekonomia bonfarto koincidis kun la ekspansio de la urbo, tial ke ĝia impona kolekto de modernismaj konstruaĵoj (kun ok Mondaj Kulturheredaĵoj de Unesko) ne stariĝis sur la malnovaj mezepokaj palacoj. Nuntempe Barcelono plu aperigas novajn elstarajn konstruaĵojn, kiel Turon Agbar (2005).
La strato Les Rambles estas larĝa aleo, kiu kondukas de la centro al la haveno. Tio estas promena strato kun multaj amuzejoj kaj bazaroj.
Fine de la promenejo de Les Rambles, ĉe la malnova haveno, staras la statuo de Kristoforo Kolumbo kaj ŝipmuzeo Museu Marítim.
La Gotika kvartalo situas en la malnova kvartalo de Barcelono kaj enhavas unu el la plej impresaj kolektoj de civila gotika arkitekturo en la mondo. En ĝi situas la Katedralo de Barcelono, la preĝejo Santa Maria del Pi, la domo Ca l'Ardiaca, la Plaça del Rei (kun la malnova reĝaj palaco kaj kapelo) kaj la vizitinda urba muzeo. Proksime de ĝi elstaras la preĝejo Santa Maria del Mar (eble la plej impona gotika preĝejo el la urbo) kaj la strato Montcada, kun ties sinsekvo de mezepokaj palacoj. Diversloke staras restaĵoj de la romiaj urbomuroj, ĉefe proksime de la katedralo. Trans Les Rambles, en la kvartalo El Raval, elstaras la gotika Hospitalo de Sant Pau kaj la romanika preĝejo Sant Pau del Camp, kun nekutima korto.
La promenejo Passeig de Gràcia enhavas multajn modernismajn domojn, inkluzive de Casa Milà kaj Casa Batlló de Gaudí, Casa Amatller kaj Casa Fuster de Josep Puig i Cadafalch kaj Casa Lleó Morera de Lluís Domènech i Montaner. Ankaŭ en apudaj stratoj staras elstaraj samtempaj modernismaj konstruaĵoj, kiel la malnova eldonejo Montaner i Simon (nuntempe sidejo de la Fondaĵo Antoni Tàpies).
Templo Sankta Familio, preĝejo de arkitekto Antoni Gaudí
Muzeo Joan Miró (vidu ankaŭ artikolon Fondaĵo Joan Miró).
Muzeo Picasso, kun malpli konataj verkoj de Pablo Picasso
Nacia Muzeo de Arto de Katalunio, kiu prezentas gravajn murpentraĵojn kaj aliajn mezepokajn artaĵojn.
Mondaj Kulturheredaĵoj de Unesko en Barcelono:
Casa Milà (La Pedrera)
Fasado de la Naskiĝo kaj kripto de Templo Sankta Familio
Palaco de la Kataluna Muziko
Hospitalo de Sant Pau
Geografio[redakti | redakti fonton]
Kvartaloj de Barcelono estas Pedralbes kaj aliaj.
Gravaj avenuoj de Barcelono estas Diagonala Avenuo kaj Meridiana Avenuo.
Transportoj[redakti | redakti fonton]
Historie, Barcelono posedis grandan tramreton. La unua tramlinio de la urbo malfermiĝis en 1872, sed preskaŭ ĉiuj el tiuj historiaj linioj estis fermitaj en 1971, estante anstataŭitaj de busoj kaj de la vastiĝanta Metroo de Barcelono. La sola restanta linio, "Tramvia Blau", estis konservita kiel turista vidindaĵo, uzante la historian veturantan materialon. Tamen komence de la 21-a jarcento, du novaj tram-sistemoj, "Trambaix" kaj "Trambesòs", malfermiĝis en la ĉirkaŭurboj de la urbo.[2]
Al Montjuïc supreniras sinsekve Funikularo de Montjuïc kaj Telfero de Montjuïc.
Famuloj[redakti | redakti fonton]
Rajmondo Sabundo, erudiciulo, juristo, filozofo, kuracisto, teologo kaj reĝa profesoro en la Universitato de Tuluzo.
Anna Casassas i Figueras (1958), tradukistino kaj advokato
hungara inĝeniero János Urbanek
hungara pupteatristo - hispana dramisto Loránd Orbók
Partneraj urboj[redakti | redakti fonton]
Barcelono havas partnerajn rilatojn kun la sekvaj urboj:
Gdansko en Pollando ekde 1990
Lua-eraro en Modulo:Flago, linio 41: attempt to concatenate local 'link' (a nil value). Gaza en [[|Palestino]]
Montpellier, Herault en Francio ekde 1963
Monzón en Hispanio ekde 1969
Kolonjo, Nordrejn-Vestfalio en Germanio ekde 1984
Sarajevo en Bosnio kaj Hercegovino
Esperanto en Barcelono[redakti | redakti fonton]
1901: Unua Esperanto-grupo fondita;
1909: 5-a Universala Kongreso;
2019: 92-a SAT-Kongreso 2019.
La Hispana Esperanto-Instituto estis historia instituto por subteno de la internacia lingvo Esperanto, aktiva en Hispanio en signifa parto de la 20-a jarcento. Ĝi havis sian sidejon en Barcelono. Inter la kunfondintoj estis Josep Rofes Mestre el Barcelono, Alfonso Tur Thomas same el Barcelono dumtempe estis ties vicprezidanto, pliaj membroj estis ekzemple Manuel Maynar el Zaragozo kaj José Perogordo el Madrido. Inter la eldonaĵoj de la instituto ekzemple estis "elementa kurso de esperanto" de 1928 kaj eĉ ĝis en 1963 ĝi publikigis vinildiskon kun popularaj katalunaj kantoj en Esperanto.
Esperantistoj de Barcelono[redakti | redakti fonton]
Barcelono estas naskiĝurbo de Jaume Grau Casas, Alfons Sabadell, Elisabet Abeyà, Joan Amades Gelats, Josep Paluzie i Lucena, Francisco Pi y Margall, Carles Riba, Eduardo Vivancos kaj Francisko Gorgues.
EdE[redakti | redakti fonton]
En la urbo okazis la 5-a Universala Kongreso 6-11 septembro 1909, kun 1287 kongresanoj el 32 landoj. Ĉefaj temoj de la kongreso: organizo de naciaj E-societoj, financoj, laboroj de la E-Akademio.
Barcelono kaj Esperanto[redakti | redakti fonton]
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Kaj poste venas la vico de Fidiaso, kiu montras mirindaĵojn el Eŭropo. Jen kiel oni prezentas Barcelonon:
Sed nun jam Fidiaso al Dilmunido parolas,
gvidante lin denove en la rondira vojaĝo,
dum aŭskulteblas ankaŭ trobadorkanta muziko:
-Ni nun ŝvebadas super la Barcelona grafurbo,
kie alfingras nuben Sanktfamilia Preĝejo,
kun orgenblovaj turoj kaj Gŭejla parko fabela,
pri kiu vere ajnas, ke faris in la feinoj.[3]
Aliaj signifoj[redakti | redakti fonton]
Barcelono signifas ankaŭ distriktan unuon provinco, kiu enhavas krom Barcelono aliajn komunumojn, ekz: L'Hospitalet de Llobregat.
Barcelona Graflando estas la malnova nomo de la Kataluna reĝlando.
Barcelono estas nomo de urbo en Venezuelo.
Edukado[redakti | redakti fonton]
Referencoj[redakti | redakti fonton]
↑ Barcelono en vortaro.net
↑ Llorca, David. History of tramways in Barcelona. public-transport.net. [1] Alirita la 6an de Novembro 2016.
↑ Abel Montagut, Poemo de Utnoa. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 118.
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Paĝaro de la urbo
Unu el la distrohavenoj de Barcelono. Videblas la katamarano kiu ligiĝas kun la Insuloj Balearoj
Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Urbo kun ŝablono Geokesto
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 17:56, 28 jan. 2019.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco