eo eo eo eo eo hbs_lat ro en en en en en eo en eo pl eo fr eo en en en eo en eo en en en en en eo en eo pl eo fr eo en en en eo en eo en en en eo en eo pl eo fr eo en eo en eo en eo en eo en en en ceb en ceb pl eo fr eo en en en eo en eo en en pl eo fr eo en en en eo en eo en hu en hu en hu en hu en fr en fr eo en fr en fr eo en en en eo en eo eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo en eo en en en en eo en en it en en en eo en en en en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv eo ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Budapeŝto - Vikipedio
La stabila versio estis patrolita je 10 jun. 2017. Estas 2 kontrolendaj ŝanĝoj.
AVIZO: Kelkaj farendaj ŝanĝoj influos iom da la paĝo kiun vi redaktas. (montri ŝanĝojn)
[[Dosiero:Budapest Chain Bridge1.jpg|eta|250px|Jenan [[Széchenyi-Ĉenponto|ĉenponton]] oni konstruis sub gvido de [[Adam Clark]]]]
La mallonga neoficiala [[loknomo]] estas "Pest" {{prononco|peŝt}}, la mallongigo estas "Bp".
En Budapeŝto la plej oftaj trafikiloj estas [[tramo]]j, [[aŭtobuso]]j, [[troleo]]j kaj [[BHÉV|interurbaj tramoj]], sed funkcias ankaŭ [[ŝipo]]j, [[Dentorela fervojo de Budapeŝto|dentorela fervojo]], infana [[etŝpura fervojo]], [[telfero]] kaj [[funikularo]]. Nature la ĉefurbo havas internacian [[flughaveno]]n.
[[Dosiero:Budapest 05 2009 015.jpg|eta|maldekstre|Biciklantoj uzas la apartan ruĝan strion]]
[[Tramtransporto en Budapeŝto]] formas parton de la publika trafiko de Budapeŝto. La tramlinioj servas kiel la dua plej grava dorsa spino de la trafika sistemo (krom la busreto), transportante pojare preskaŭ 100 milionojn da pasaĝeroj pli ol la [[Metroo de Budapeŝto]].
[[Tramtransporto en Budapeŝto]] formas parton de la publika trafiko de Budapeŝto. La tramlinioj servas kiel la dua plej grava dorsa spino de la trafika sistemo (krom la busreto), transportante pojare preskaŭ 100 milionojn da pasaĝeroj pli ol la [[Metroo de Budapeŝto]].
=== Akvaproviza Servo ===
=== Akvaproviza Servo ===
La Akvoproviza Servo de la ĉefurbo travivis du mondmilitojn, ekonomiajn krizojn, mizerajn periodojn, tamen ĝi seninterrompe kaj daŭre liveris por la ĉefurbaj konsumantoj bonkvalitan akvon. Dum la dua mondmilito la akvoduktaron damaĝis pli ol mil difektoj. La riparlaboroj ne ĉesis eĉ dum la bataloj, kiam 22 laborulojn atingis la heroa morto. La egajn damaĝojn de la konstruaĵoj kaj maŝinoj oni rekonstruis dum tri jaroj, kaj en 1947 sub rekonstruita ponto per kvar akvokonduktiloj estis ree interligita Peŝt kaj Buda.
La Akvoproviza Servo de la ĉefurbo travivis du mondmilitojn, ekonomiajn krizojn, mizerajn periodojn, tamen ĝi seninterrompe kaj daŭre liveris por la ĉefurbaj konsumantoj bonkvalitan akvon. Dum la dua mondmilito la akvoduktaron damaĝis pli ol mil difektoj. La riparlaboroj ne ĉesis eĉ dum la bataloj, kiam 22 laborulojn atingis la heroa morto. La egajn damaĝojn de la konstruaĵoj kaj maŝinoj oni rekonstruis dum tri jaroj, kaj en 1947 sub rekonstruita ponto per kvar akvokonduktiloj estis ree interligitaj Peŝt kaj Buda.
La plej grava produktejo de la trinkakvo estas la [[Szentendre]]-a insulo, kie senriproĉan akvon produktas la surbordaj putoj. La akvo fluas tra tuneloj al Békásmegyer kaj Káposztásmegyer, tie ĝi rekontiĝas kun la akvo de la maldekstra bordo. Krom la nordaj produktejoj ankaŭ interne de la ĉefurbo funkcias akvoproduktejoj sur la dekstra riverbordo kaj sur la [[Insulo Margareta]] pluraj filtrantaj putoj produktas la trinkakvon. La akvon de la produktejoj maŝinejoj tra ĉefpremduktoj liveris en la reton de la zonoj kaj en la kolektajn basenojn.
La plej grava produktejo de la trinkakvo estas la [[Szentendre]]-a insulo, kie senriproĉan akvon produktas la surbordaj putoj. La akvo fluas tra tuneloj al Békásmegyer kaj Káposztásmegyer, tie ĝi rekontiĝas kun la akvo de la maldekstra bordo. Krom la nordaj produktejoj ankaŭ interne de la ĉefurbo funkcias akvoproduktejoj sur la dekstra riverbordo kaj sur la [[Insulo Margareta]] pluraj filtrantaj putoj produktas la trinkakvon. La akvon de la produktejoj maŝinejoj tra ĉefpremduktoj liveris en la reton de la zonoj kaj en la kolektajn basenojn.
Budapeŝto nuntempe jam de 40-50 kilometra distanco prenas sian akvon, kaj per multekostaj procedoj faras ĝin bonkvalita. Unu moderna, komforta familia domo postulas ĉiutage mil litrojn da akvo, kaj pro tio necesas investado de 55 mil forintoj. La kresko de la produktokostoj igas arda problemo la ŝparon de la trinkakvo. La industrio estas por la akvo-prezo instigata por ŝpari. La grandkonsumantaj entreprenoj ricevas [[kontingento]]n, kiun superante ili devas pagi grandegan punon. El tiuj sumoj la Tutlanda Akvoafera Instanco donas subtenon al tiuj entreprenoj, kiuj investas por akvoŝparado.
Budapeŝto nuntempe jam de 40-50 kilometra distanco prenas sian akvon, kaj per multekostaj procedoj faras ĝin bonkvalita. Unu moderna, komforta familia domo postulas ĉiutage mil litrojn da akvo, kaj pro tio necesas investado de 55 mil forintoj. La kresko de la produktokostoj igas arda problemo la ŝparon de la trinkakvo. La industrio estas por la akvo-prezo instigata por ŝpari. La grandkonsumantaj entreprenoj ricevas [[kontingento]]n, superante kiun ili devas pagi grandegan punon. El tiuj sumoj la Tutlanda Akvoafera Instanco donas subtenon al tiuj entreprenoj, kiuj investas por akvoŝparado.
== Esperanto en Budapeŝto ==
== Esperanto en Budapeŝto ==
* [[Elisabetta Vilisics Formaggio]] (budapeŝtanino sed loĝanta en Italio)
== Famaj budapeŝtanoj ==
== Famaj budapeŝtanoj ==
Averto: Vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via salutnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Por tajpi ĉapelitajn literojn uzu vian indiĝenan klavaron, Universalan Lingvo-Elektilon (en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» klaku la bildeton , elektu «Enigo» kaj agordu) aŭ la ŝablonon {{X}}.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
{{Ne konfuzu|Bukareŝto}} {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Budapeŝto | alia_nomo = {{Lang-hu|Budapest}} | kategorio = Ĉefurbo, urbo kun departementa rajto <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = BudapestMontage.jpg | dosiero_priskribo = | dosiero_kompl = {{Klakmapo de Hungario|regiono=Budapeŝto}} <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Budapest (2011-).svg | blazono = Coa Hungary Town Budapest big.svg <!-- *** Name *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = {{lang|hu|Budapest}} | moto = | kromnomo = Reĝino sur Danubo, Parizo de Oriento | kromnomo_tipo = Kromnomoj <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hungario | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Budapeŝto | histregiono = [[Departemento Pest-Pilis-Solt-Kiskun|Pest-Pilis-Solt-Kiskun]] | histregiono1 = | distrikto = | municipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco_tipo = Administrejo por | parenco = Pest | parto_tipo = Historiaj partoj | parto = Buda | parto1 = Pest | rivero = [[Danubo]] <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 47 | lat_m = 28 | lat_s = 19 | lat_NS = N | long_d = 19 | long_m = 3 | long_s = 1 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = Johana monto | plej_alta_leviĝo = 529 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = surfaco de Danubo | plej_malalta_leviĝo = 96 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 525.16 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 1702297 | loĝantaro_dato = 2008 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | ĉefulo = Istvan Tarlos | ĉefulo_tipo = Primatoro | ĉefulo_partio = FIDESZ-KDNP <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MEST]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 1011 - 1239 | areo_kodo = 0036 1 | areo_kodo_tipo = Telefona prefikso | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Buda burga monto kaj kajo de Danubo, Avenuo de Andrássi kun metroo M1, Placo de herooj kaj Urba parko | unesko_jaro = 1987 | unesko_numero = | unesko_regiono = | unesko_kriterio = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de la ĉefurbo en Hungario | mapo_lokumilo = Hungario | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Budapeŝtaj kvartaloj I-XXIII | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo2_lokumilo = Eŭropo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Budapest | statistiko = | retpaĝo = [http://www.budapest.hu/Engine.aspx budepest.hu] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = '''Demonimo''': ''Budapeŝtano'', ''Budapeŝtanino'' }} [[Dosiero:Budapest Chain Bridge1.jpg|eta|250px|Jenan [[Széchenyi-Ĉenponto|ĉenponton]] oni konstruis sub gvido de [[Adam Clark]]]] '''Budapeŝto''' ({{lang-hu|Budapest}} {{prononco|BUdapeŝt}}) estas la [[ĉefurbo]] de [[Hungario]]. La [[rivero]] [[Danubo]] distranĉas la urbon, du trionojn havas [[Pest]], [[Buda]] havas unu trionon. Ĝi situas sur ambaŭ [[bordo]]j de la rivero Danubo (kun [[insulo]]j) kaj estas la industria, komerca kaj trafika centro de la [[lando]]. Budapeŝto estiĝis la 17-an de novembro en [[1873]] el la apartaj urboj [[Pest (urbo)]] (situanta sur la orienta bordo de Danubo), [[libera reĝa urbo]] [[Buda]] kaj [[Óbuda]]. <ref> [http://www.historia.hu/archivum/2000/000506siposa.htm]</ref> Tamen la naskiĝdato estas oficiale kaj laŭjure la 1-a de januaro 1873. Jam en la [[1840-aj jaroj]] estis sopiro por la unuiĝo, tiutempe neoficiale la imagita unueca urbo nomiĝis '''Pest-Buda'''. La mallonga neoficiala [[loknomo]] estas "Pest" {{prononco|peŝt}}, la mallongigo estas "Bp". Dumilionkapa grandurbo – trafluanta riverego – pitoreskaj montetoj kun grandiozaj panoramoj: jen la mez-eŭropa metropolo. Dumiljara ĉefurbo: iam en la Romia provinco [[Panonio]] – poste de la hungaraj reĝoj (inter ili de imperiestro [[Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Sigismondo de Luksemburgo]]) – poste de la [[Habsburgoj|Habsburg-reĝoj]] kaj imperiestroj. Tie ĉi miksiĝas antikvaj, mezepokaj, turkaj kaj modernaj aspektoj ambaŭflanke de [[Danubo]] en la ĉefurbo de Hungario, en kiu loĝas kvinono de la landa loĝantaro.<ref>[http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/016/pc001672.html#9]</ref> == Historio == Buda estis loĝata jam dum la [[neolitiko]]. La unuaj konataj loĝantoj estis la [[keltoj]]. En la [[1-a jarcento]] [[romianoj]] fondis urbon [[Aquincum]] (la nuna [[Óbuda]]) kaj ili havis [[fortikaĵo]]n jam en Pest. <ref>[http://budapest.hu/Lapok/Fovaros/Budapest-tortenete.aspx]</ref>Antaŭ la hungaroj [[avaroj]] loĝis tie. Post alveno de hungaroj 3 gravaj urboj formiĝis. La plej grava estis Buda (longe ĉefurbo), sed la aliaj du havis la rangon [[libera reĝa urbo]]. [[Tataroj]] en [[1241]] detruis la landon, tial poste en Buda la hungaroj konstruis fortan fortikaĵon, Pest ricevis defendan muron. Sorto de Pest kaj Óbuda dependis de Buda. [[Turkoj]] havis la urbojn inter [[1541]]-[[1686]]. En la [[19-a jarcento]] precipe Pest evoluis, dume [[Inundo de la Danubo (1838)|inundo]] okazis en [[1838]]. La naskiĝo de Budapeŝto okazis en 1873, tiam unuiĝis tri urboj sub nomo Budapeŝto. En [[1937]] la agosfero de la Ĉefurba Publiklabora Konsilio plivastiĝis al ĉirkaŭo de Budapeŝto. Tiu iĝis bazo de estigo de granda Budapeŝto (1950) surbaze de leĝo 1949 XXVI.tv. Tiel ĝi pligrandiĝis ekde la 1-a de januaro 1950, kiam oni aligis pli grandajn komunumojn de la ĉirkaŭaĵo nomata Granda Budapeŝto, kies loĝantaro atingis 1,7 milionojn. La [[1-a mondmilito]] ne tuŝis la urbon, sed poste en [[1919]] la [[rumanoj]] okupis ĝin. En [[1944]] la tuta urbo ruiniĝis pro la senhalta batalado inter [[faŝisto]]j kaj [[Ruĝa Armeo]]. Ankaŭ en [[1956]] domoj ruiniĝis dum la [[revolucio]]. Post la rekonstruado la urbo stagnas. En urboparto Pest la grundo ne permesas konstruadon de [[nubskrapulo]]j, en la alia bordo la loĝantaro kaj ankaŭ la urbestraro ne permesas ĝin, tial Budapeŝto estas urbo de la malaltaj domoj. <ref>[http://lazarus.elte.hu/hun/digkonyv/szakdolg/2012-bsc/balazs_peter.pdf]</ref> == Pest == [[Dosiero:Hallart-Wenig Pest 1684.jpg|eta|maldekstre|Pest en 1684, dume Buda estas sieĝita]] Sur la maldekstra bordo de Danubo situas la urboparto [[Pest (urbo)|Pest]].<ref>http://www.britannica.com/place/Budapest]</ref> Apud la eleganta, blanka kabloponto [[Erzsébet-ponto]] videblas la Romia fortreso, grava komercejo siatempa inter la Romianoj kaj la "barbaroj". Danubo estis la orienta limo (limes) de la Imperio komence de nia erao dum 4 jarcentoj. Ĉe ties trapasejo kreiĝis foiro kaj urbo; la apuda miljara preĝejo montras restaĵojn el la [[12-a jarcento]], ĉirkaŭe ankaŭ nun pulsas la moderna komercado, viglas la vivo en la promenstratoj inter elegantaj magazenoj. Veturo per ŝiplinio tra la ĉefurbo donas neforgeseblan travivaĵon pro la superba panoramo! Menciindas la muzika kaj teatra vivo en la urbo de [[Franz Liszt|Ferenc Liszt]], [[Béla Bartók]], [[Zoltán Kodály]], Ferenc Kálmán, la eminentaj [[muzeo]]j (ankaŭ [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]]) kaj la jam historie uzitaj kuracfontoj, surprize abundaj. {{ĉefartikolo|Pest (urbo)}} == Buda == [[Dosiero:Nuremberg chronicles - BVJA.png|eta|Buda dum la mezepoko]] Meze de la dekstraborda, monteca urboparto Buda regas la iama Fortikaĵo kun la fabeleca [[Fiŝista Bastiono]] kaj la gotika [[Matias-preĝejo]]. La grandkupola, majesta Palaco donas lokon al la [[Hungara Nacia Galerio]], [[Tutlanda Biblioteko Széchenyi]], ankaŭ al aliaj muzeoj. Interne viziteblas la mezepokaj partoj de la historia reĝa palaco (okupita de la [[naziismo|nazia]] armeo kaj rekonstruita el la militaj ruinoj). Apude la Gellért-monton kronas la [[citadelo]].<ref>http://www.britannica.com/place/Budapest]</ref> La fortikaĵmonton Buda kun la apuda Danubo-bordo, ĉi tiun unikan centran parton de Budapeŝto, [[Unesko]] taksas kiel nepre savindan kaj evoluigindan eron de la [[Monda Kultura Heredaĵo]] kaj protektas ĝin. La koro de tiu kvartalo estas la fortikaĵmonto Buda, kies historio – laŭ pruvo de arkeologiaj trovaĵoj – reiras ĝis la 12a jarcento. {{ĉefartikolo|Monto Vár}} == Distriktoj == La ĉefurbo havas 23 distriktojn, kiuj estas ankaŭ municipoj. La 1-a distrikto estas [[Vár (distrikto)|Vár]], kie loĝis jam prahomoj. La 2-a distrikto [[Rózsadomb]] etendiĝas inter la 1-a distrikto kaj la 3-a distrikto [[Óbuda]]. La 4-a distrikto [[Újpest]] – kiel montras la loknomo – troviĝas en urboparto Pest, Újpest lonfe estis signifa memstara urbo. La 5-a distrikto estas [[Belváros-Lipótváros]], kie jam la romianoj konstruis fortikaĵon. La 6-a distrikto [[Terézváros]] naskiĝis en la [[18-a jarcento]] ekster urbomuro de Pest, same tiutempe kreiĝis la 7-a distrikto [[Erzsébetváros (distrikto)|Erzsébetváros]], la 8-a distrikto [[Józsefváros]], ankaŭ la 9-a distrikto [[Ferencváros (distrikto)|Ferencváros]]. La 10-a distrikto [[Kőbánya]] longe estis [[ŝtonminejo]], kie oni minis la ŝtonojn por la konstruaĵoj. [[Dosiero:Budapest districts.png|eta|270px|Distriktoj de Budapeŝto]] La 11-a distrikto [[Újbuda]] estas en urboparto Buda, tamen escepte ĝi etendiĝas sur ebenaĵo. La 12-a distrikto [[Hegyvidék]] male, ĝi etendiĝas sur montoj, tie estas la plej alta punkto de Budapeŝto. La 13-a distrikto [[Angyalföld]] situas denove en ebenaĵo de Pest. La 14-a distrikto [[Zugló]] dum la mezepoko estis parte ĉasloko de reĝoj, ankaŭ loko de subĉielaj parlamentaj kunsidoj. La 15-a distrikto [[Rákospalota]] kuŝas inter Újpest kaj Zugló, pli frue tie estis memstaraj vilaĝoj. La 16-a distrikto [[16-a distrikto de Budapeŝto]] ĝis 1950 konsistis el diversaj memstaraj vilaĝoj, same la 17-a distrikto [[Rákosmente]]. La 18-a distrikto [[Pestszentlőrinc-Pestszentimre]] konsistas el 2 iamaj urboj. La 19-a distrikto [[Kispest]] iam estis grandu urbo, kiel Újpest. En la 20-a distrikto [[Pesterzsébet]] en la malfrua 19-a jarcento estis ripozdomoj, baldaŭ oni fondis vilaĝon. La 21-a distrikto [[Csepel (distrikto)|Csepel]] estis signifa industria urbo en la insulo Csepel. La 22-a distrikto [[Budafok-Tétény]] konsistis el iamaj vilaĝoj, urbetoj. La 23-a distrikto [[Soroksár]] iĝis aparta distrikto en 1994. == Geografiaj vidindaĵoj == === Insulo Margareta === [[Dosiero:Aerial photograph of Margaret Bridge and Budapest Chain-Bridge 01.jpg|eta|300px|Insulo Margareta vidiĝas en supro de la foto]] [[Insulo Margareta]] (hungare Margit-sziget) estas unu el inter la plej vizitataj ripozlokoj de Budapeŝto. Ĝi estas atingebla de [[Margit-ponto]], de [[Árpád-ponto]] kaj ankaŭ per [[ŝipo]]j. Jam de la vojeto de la ponto oni povas ĝui du vidindaĵojn el inter la multaj aliaj: statuo de unuiĝo de Budapeŝto kaj malantaŭ ĝi la grandega [[fontano]], kiun [[vespero|vespere]] oni lumigas per diversaj koloroj. {{ĉefartikolo|Insulo Margareta}} Alia, pli granda insulo estas nomata '''Óbudai''', kie oni povas vidi [[ruino]]jn de la [[romianoj]]. Nuntempe tie okazas en somero [[Festivalo Sziget]]. === Urba bosko === La '''Urba [[bosko]]''' ([[hungare]] ''Városliget'' [vAroŝliget]) estas la dua plej granda [[parko]] de [[Budapeŝto]], en [[distrikto]] [[Zugló]]. Oni profitas ĝin ripozejo, amatora sportejo, kulturcentro kun 6500 da [[arbo]]j kaj herbejoj. Tiu teritorio estis arbara, marĉa loko dum la [[mezepoko]], kiun [[Matiaso la 1-a (Hungario)]] profitis ĉasejo. En la sekvaj jarcentoj tie estis paŝtejo de Pest. En la [[18-a jarcento]] oni plantis diversajn [[arbo]]jn. En [[1799]] [[ĉefepiskopo]] [[József Batthyány]] luis la teritorion kiu dungis 2000 laboristojn. Ili konstruis artefaritan [[lago]]n, [[insulo]]jn, [[aleo]]jn, sed morto de la ĉefepiskopo la laboro finiĝis. Ankaŭ [[Jozefo Antono Johano de Habsburgo-Loreno]] strebis por krei pompan parkon. Dum [[Inundo de la Danubo (1838)]] multaj rifuĝis al la bosko, kiu estis jam sendanĝera. En [[1849]] dum [[sieĝo]] de [[Buda]] la loĝantaro denove rifuĝis al la bosko pro la konstantaj kanonadoj. Tamen la plej grandaj ŝanĝoj okazis antaŭ la [[20-a jarcento]], tie oni aranĝis la tutlandan miljaran [[ekspozicio]]n omaĝe al alveno de [[hungaroj]] en [[895]]. Multe da konstruaĵoj estis faritaj, eĉ la unua metrolinio de Budapeŝto havis la finstacion ĉe la Kuracbanejo Széchenyi. {{ĉefartikolo|Urba bosko (Budapeŝto)}} === Montoj kaj kavernoj === En Buda troviĝas multe da montoj, ĉiuj estas [[kalkŝtono]]j, escepte Monto Sas, kiu estas [[dolomito]] kaj Monto Vár, kiu estas fonta kalkŝtono. En Pest la monto malaperis pro la ŝtonminado. La ĉefurba estas riĉa ankaŭ je [[kaverno]]j. * '''[[Monto Gellért]]''' La plej bona [[panoramo]] al Budapeŝto ĝueblas sur la Monto Gellért, [[hungare]]: ''Gellért-hegy''. Ĝi estas relative malalta (235 m), sed vide de Pest, pro siaj [[roko]]j kaj krudaj [[deklivo]]j ŝajnas multe pli granda ol ĝi vere estas. La monton kvazaŭ kronas ''[[Citadelo]]'' konstruita post la liberecbatalo en [[1848]], kiel kazerno. La monto havas diversajn kavernojn. En la plej konata groto oni konstruis [[kapelo]]n. En alia nevizitebla kaverno estas varmakva [[fonto]]. {{ĉefartikolo|Monto Gellért}} [[Dosiero:Gellért Hill.jpg|eta|300px|<center>Monto Gellért el la Danubo-bordo]] * '''Monto Csúcs''' [ĉUĉ] (=monto pinto) estas vulkanforma, 452 m-ojn alta, parte loĝata monto, turista celloko kun turista domo. * '''[[Monto Hármashatár]]''' 495 m-ojn alta monto estas. Preskaŭ ĉe la pinto estas fama panorama [[restoracio]], kien [[aŭtobuso]] trafikas. Preskaŭ ĉe la pinto [[anteno]]j funkcias. Ĉe la montopiedo [[flughaveno]] por glitaj maŝinoj etendiĝas. * '''[[Monto János]]''' estas 527 m-ojn alta monto (la plej alta en Budapeŝto) sur la pinto [[elvidejo]] funkcias. Preskaŭ la tuton arbaro kovras. [[Aertelfero]] funkcias ĝis la [[pinto]]. La monto havas ankoraŭ nekonatan kavernon, nur la enirejo estas videbla, la tuto ŝtopiĝis. Ne estas permeso malkovri ĝin. * '''Monto Hárs''' [hArŝ] estas 245 m-ojn alta monto, ĝi famas pri kaverno nevizitebla, malgranda elvidejo kaj [[hospitalo]] por idiotoj. * '''[[Monto Sas]]''' [ŝaŝ] estas 266 m-ojn alta monto, grandparte naturprotektata tereno. Tie estas instituto por mezuri la [[tertremo]]jn. * '''Monto Sváb''' [ŝvAb] ricevis la nomon pri [[kanono]]j de [[ŝvaboj]]. Tie estas finhaltejoj de [[Dentorela fervojo de Budapeŝto|dentorela fervojo]] kaj infana fervojeto. Ĉe la flanka montosupro funkcias la unua hungara televida dissendilo. * '''[[Monto Vár]]''' estas la plej malalta monto, 175 m-ojn alta, 400 m-ojn larĝa kaj 1500 m-ojn longa elstaraĵo, kie estas nur konstruaĵoj kaj mankas arbaro. Supre vidiĝas la reĝa palaco aŭ fortikaĵo. Krom loĝdomoj Tutlanda Arkivo, [[muzeo]]j, [[teatro]], [[preĝejo]]j k.s. troviĝas. Malsupre labirinto (parte artefaritaj kavernoj) estas turisma vidindaĵo. {{ĉefartikolo|Monto Vár}} * '''Monteto Rózsadomb''' [rOĵadomb] laŭ la nomo estas nur monteto, kie loĝadas kremo de politikistoj. La nomo venas el la [[turkoj|turka]] dominado, tiam turko plantis tie [[rozo]]jn. Tie kaj ankaŭ en la proksimeco en la distrikto diversaj kavernoj troviĝas. Inter ili '''Pálvölgy''' estas la plej konata kaj vizitebla. La proksima '''Mátyás''' (=[[Matiaso]]) havas fifamon pro la labirinto. Multaj ne trovis la enirejon, ĝis alveno de helpantoj. Oni supozis, ke inter Pálvölgy kaj Mátyás estas trairejo. Tio pruviĝis fine de la [[socialismo]]. Estas ankaŭ aliaj kavernoj '''József''', speciala subakva kaverno kaj '''Szemlőhegy'''. La lasta estas vizitebla kaj oni profitas ĝin, kiel terapia loko. Menciindas, ke rando de Pest havas altecon 245m. Sub malaperinta monto en [[Kőbánya]] estas artefarita longa kaverno-[[labirinto]], kiun la [[biero]]farado profitas. == Vojoj kaj placoj == [[Dosiero:Erzsébet Blvd., 1-3., 2011 Budapešť 0211.jpg|eta|300px|<center>Domo de "Tage-nokte" ĉe la [[Placo Lujza Blaha]].]] Budapeŝto estas logika urbo, tamen nur urboparto Pest. En Buda la montoj jam tuj ĉe la Danubo ne permesis la logigan vojsistemon. [[Pest (urbo)]] longe estis ĉirkaŭita kun defendaj muroj. Baldaŭ ekster la muroj formiĝis la malgranda bulvardo, baldaŭ formiĝis la pli granda granda bulvardo, fine la ekstera bulvardo. En Buda oni kreis nur unu bulvardon, kiu estas daŭro de la menciita granda bulvardo. Laŭ ambaŭ [[bordo]]j de Danubo [[kajo]]j por aŭtotrafiko troviĝas, kiuj subiras la pontojn. La avenuoj interligas la bulvardojn kaj ili faras kontaktojn al aliaj urboj. La plej grandaj avenuoj estas [[Francisko Rákóczi la 2-a|Rákóczi]], [[Gyula Andrássy|Andrássy]], '''Üllői''' kaj '''Váci'''. Gravaj [[placo]]j formiĝis unuparte ĉe kruciĝoj de avenuoj kaj bulvardoj: [[Placo Deák Ferenc]], [[Placo Erzsébet]], ''Oktogon'',[[Placo Lujza Blaha]], [[Placo Kálvin]]; aliparte ĉe pontofinoj: [[Placo Jászai Mari]],''Placo Boráros'', [[Placo Széchenyi (Budapeŝto)]]. Gravaj laŭdanubaj placoj estas [[Placo Kossuth Lajos]], [[Placo Batthyány]]. Aliaj placoj estas [[Placo Baross]], [[Placo de Herooj]], [[Placo Szabadság (Budapeŝto)]], [[Placo Vörösmarty]]. === Avenuo Andrássy === Ekde [[2002]] tiu impona [[avenuo]] (2310 m-ojn longa) estas [[monda heredaĵo]]. Ĝi startas de fino de la malgranda [[bulvardo]], trairas la grandan bulvardon kaj finiĝas ĉe [[Placo de Herooj]]. En [[1870]] oni planis ĝin kune kun Granda Bulvardo. La 2 vojoj renkontiĝis en [[placo]] nomata Oktogon. Komence la vojo ne estas tro larĝa, sed tio pli kaj pli vastiĝas. Jam ĉe la komenco estas [[aleo]]j ĉe la [[trotuaro]]j, kiam la vojo vastiĝas, aldoniĝas pli novaj aleoj. Apud la avenuo imponaj [[palaco]]j (proksime de Placo de Herooj jam [[vilao]]j konstruiĝis. En [[1876]] la avenuo pretiĝis. La vojo kovriĝis per lignaĵo pro la [[ĉevalo]]j. Fine de la [[19-a jarcento]] la publiko ne permesis konstrui [[tramo]]n, tial oni faris subkrustan [[metroo]]n. La avenuo havas 3 partojn. La unua estas inter la malgranda bulvardo ĝis ''Oktogon''. Tie la larĝo estas nur 34 m. Tie troviĝas [[Poŝta Muzeo]], [[Pupteatro (Budapeŝto)]] kaj [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]]. La sekva parto etendiĝas ĝis placo [[Zoltán Kodály]]. Tio larĝas 46 m-ojn. La domoj estas iom malaltaj. La lasta parto same tiel larĝas 46 m-ojn, sed laŭ la vojo estas apartaj vilaoj kaj palacoj. {{ĉefartikolo|Avenuo Andrássy}} === Placo de Herooj === [[Dosiero:The Millennium Monument in Heroes' Square, Budapest, Hungary.jpg|eta|dekstra|300px|Placo de la Herooj]] La finon de la strato Andrássy kronigas la Placo de Herooj, la plej grandioza placo de Budapeŝto. Ĝian imponan aspekton donas tri artaj konstruaĵoj: Memorpalaco Mileneuma, Belarta Muzeo kaj Arta Halo. Ilin oni konstruis en la jaro 1896 okaze de la miljaro datreveno de patrujokupo laŭ la planoj de skulptisto György Zala kaj Albert Schickedanz. Meze sur 36 metrojn alta [[kolono]] staras Ĉefanĝelo Gabrielo kun flugiloj. Sur la kvadrata altaĵo staras la statuoj de sep veziroj de patrujokupantoj, kiuj estas laŭvice [[Stefano la 1-a (Hungario)]], [[Ladislao la 1-a (Hungario)]], [[Kolomano (Hungario)]], [[Andreo la 2-a]], [[Béla la 4-a]], [[Ludoviko la 1-a]], [[Johano Hunyadi]], [[Matiaso la 1-a]], [[Stefano Bocskai]], [[Gabrielo Bethlen]], [[Emeriko Thököly]], [[Francisko Rákóczi la 2-a]] kaj [[Lajos Kossuth]]. Antaŭ ili troviĝas memortabulo por herooj, kiuj oferis siajn vivojn por la libereco kaj la nacia sendependeco. Malantaŭ la artaĵoj en duonrondo inter ornamitaj kolonoj - kvazaŭ hungara [[panteono]] - viciĝas la statuoj de elstaraj hungaraj personoj de la reĝo Sankta Stefano ĝis Lajos Kossuth la gvidanto de liberecbatalo kontraŭ Habsburgoj en 1848-1849. {{ĉefartikolo|Placo de Herooj}} === Placo Kossuth Lajos === Unu el la plej belaj placoj de la hungara ĉefurbo, proksime al Danubo, kontraŭ la fortikaĵmonteto, tiu kvadratforma teritorio estas trankvila oazo en la urbocentro. Tri gravaj konstruaĵoj donas la ĉefan formon al la placo. * La Parlamento konstruita por miljara datraveno de landkonveno. * La Popolarta Muzeo (Etnografia Muzeo) * La Ministerio pri Agrikulturo. {{ĉefartikolo|Placo Kossuth Lajos}} == Arkitekturaj vidindaĵoj == [[Dosiero:HungarianParliamentBuilding.jpg|thumb|300px|Hungara Parlamento el [[Buda]].]] === La Parlamentejo === La impona hungara Parlamentejo situas laŭ la Danubo ĉe Placo Kossuth Lajos. Ĝi estas la plej konata ŝtata konstruaĵo de Budapeŝto, sidejo de parlamento kaj ties kelkaj institutoj (ekz. Parlamenteja [[biblioteko]]). Konstruado de la novgotika Parlamentejo komenciĝis en la jaro [[1885]], kaj jam meze de la sekva jaro kunsidis en ĝi la Parlamento, sed ĝi estis finkonstruita nur en [[1906]] kun surfaco 17745 m2. Ĝi estas 268 metrojn longa 118 metrojn larĝa. La alteco de la kupolo estas 96 m, ĝi havas 27 pordegojn kaj 29 ŝtuparojn. La eksterajn murojn ornamas 88 elstaraj figuroj de la hungara historio. {{ĉefartikolo|Hungara Parlamentejo}} === La Fortikaĵo kun la reĝa palaco === [[Dosiero:BudapestCastle 028.jpg|eta|300px|Suda parto de la fortikaĵo, nomata reĝa palaco]] Konstruadon de la reĝa fortikaĵo komencis [[reĝo]] [[Béla la 4-a]] por defendi sin kontraŭ la eventuala plua atako de [[tataroj]]. <ref>[http://www.budapest.com/budapest_kalauz/latnivalok/budapest_vilagoroksegei.hu.html]</ref>En [[1255]] jam staris tie murĉirkaŭita fortikaĵo ĉirkauita defendanta ankaŭ la urbon. Dum la regado de [[Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio)]] la fortikaĵo iĝis pli kaj pli la sidejo de reĝoj. Tion pruvas ankaŭ la konstruadoj dum la 14-15-a jarcentoj. En ĉi tiu epoko oni konstruis ekzemple la grandegan palacon Friss (friŝŝ). La dua granda epoko de la konstruado ligiĝas al la klera, renesanca reĝo [[Matiaso la 1-a]] (Hunyadi (Hunjadi)) dum la dua duono de la [[15-a jarcento]]. La mirindajn halojn, meblojn kaj garni-turojn de lia palaco ankaŭ la tiatempaj historiistoj menciis ravige. Post la runigado de la palaco fare de turka armeo, sur la lokon de mezepoka palaco komence de la 18-a jarcento oni konstruis barokan kastelon. Dum la regado de la habsburga imperiestrino Maria Terezia oni pligrandigis la kastelon je [[Reĝa Palaco (Budapeŝto)|palaco]]. Poste, sekve de la bataloj por la hungara libereco kontraŭ habsburgoj, ĝi forbrulis. La rekonstruado komenciĝis laŭ la planoj de Nikolao Ybl (fama hungara arkitekto) kaj finis ĝin Alojzio Hauszmann en la jaro 1902. Dum la dua mondmilito la palaco grave defektiĝis. Post la milito sed ĉefe de la 60-aj jaroj oni rekonstruis la palacon laŭ la iama baroka originalo. {{ĉefartikolo|Monto Vár}} === Pontoj === Urbopartojn Buda kaj Pest [[ponto]]j interligas. Ĉiuj tiamaj pontoj detruiĝis dum la [[2-a mondmilito]], baldaŭe ili rekonstruiĝis. Vico de la subaj pontoj sekvas fluon de Danubo. [[Dosiero:Lanchid-bp.jpg|eta|250px|La plej malnova ponto de Budapeŝto (Széchenyi-Ĉenponto)]] * [[Megyeri-ponto]] faras pli longa [[aŭtovojo]]n ĉirkaŭ Budapeŝto, 1861 m-ojn longa, 36 m-ojn larĝa, pretiĝis en [[2008]] * [[Norda interliga fervoja ponto]] estas 673 m-ojn longa, 12 m-ojn larĝa. Ĝi pretiĝis en 1896. * [[Árpád-ponto]] kun enirejo ankaŭ al Insulo Margareta, longo estas 981 m, larĝo 28 m, pretiĝis en [[1950]]. Tiu ponto faras pli longa la plej eksteran [[bulvardo]]n. * [[Margit-ponto]] kun enirejo ankaŭ al Insulo Margareta; longas 608 m-ojn, 25 m-ojn larĝa, pretiĝis en [[1876]]. Tiu ponto faras pli longa la mezan bulvardon. * [[Széchenyi-Ĉenponto]] Ĉenponto aŭ en kompleta hodiaŭa nomo '''Ĉenponto SZÉCHENYI''' [seĉenji] estis la unua konstanta ponto inter Buda kaj Pest. Ĝia nomo venas el tio, ke vojstrukturo estas alligita al kunligitaj, pendigitaj, ankritaj [[ĉeno]]j. Ĝi longas 380 m, la meza aperturo estas 202,6 m. La pezo de la originala fersistemo estis 2139 [[tuno]]j, kiu grandiĝis post la unua trakonstruo (1913–15) al 5194 tunoj. Ĝian konstruon ordonis la hungara leĝo XXXV (35) el [[1836]]. Tre gravis por la afero la Budapestxa Ponto-societo, fondita en [[1832]] de [[István Széchenyi]]. La leĝo skribis, ke sur la onta Ĉenponto ĉiu – sendepende de sia rango – devas pagi pontomonon. Tio estis la unua fendo je [[muro]] de la nobela senimposteco. Oni komencis la konstrulaborojn en [[1839]] laŭ planoj de la brita inĝeniero [[William Tierney Clark]]. La konstruadon efektivigis [[Adam Clark]], la plejparton de mono pruntis riĉaj bankistoj kiel SINA György, ROTSCHILD Salamon kaj WODIANER Sámuel. Oni metis la bazoŝtonon dum festa ceremonio la 24-an de aŭgusto [[1842]]. {{ĉefartikolo|Széchenyi-Ĉenponto}} * [[Erzsébet-ponto]] estas [[kablo]]ponto kaj [[pendoponto]]. Pilastro ne estas sur la rivero. Longo estas 290 m, larĝo 27 m, pretiĝis en [[1903]], la rekonstruita en [[1964]]. Tiu ponto troviĝas en akso en direkto [[oriento]]-[[okcidento]]. * '''Szabadság-ponto''' estas 334 m-ojn longa, 20 m-ojn larĝa. Tiu ponto faras pli longa la plej eksteran bulvardon. Ĝi pretiĝis en [[1896]], tiam nomata [[Francisko Jozefo la 1-a|Ferenc József]]. * [[Petőfi-ponto]] estas 378 m-ojn longa, 26 m-ojn larĝa. Tiu ponto faras pli longa la grandan [[bulvardo]]n. Ĝi pretiĝis en [[1937]], tiam nomata [[Miklós Horthy]]. * [[Rákóczi-ponto]] longas 494 m-ojn, pretiĝis en [[1995]]. Tiu ponto faras pli longa la plej eksteran bulvardon. * [[Suda interliga fervoja ponto]] estas 477 m-ojn longa, 7.5 m-ojn larĝa. Pretiĝis en [[1877]] nur por [[trajno]] kaj piedirantoj. === Aquincum === {{Ĉefartikolo|Aquincum}} [[Dosiero:Polgárváros1.jpg|thumb|220px|Aerfoto pri ruinoj de Aquincum]] La unuan urbon ĉi tie fondis kelta tribo (Eraviskoj) en nordo de Buda, kies karakterizan nomon Ak-ink (akvo-riĉa) konservis la Romianoj, kiuj antaŭ 2 mil jaroj konkeris la regionon okcidente de Danubo. Kiel rezidejo de vickonsulo kaj grava legio, kreiĝis vera urbo kun 2 amfiteatroj (!), kun ĉiaj atributoj de la tiama Romia civilizo: grandaj vilaoj kun mozaikoj kaj varmakva hejtado, banejoj kaj longaj akvo-kondukiloj por liveri la termalakvon al la foraj kazernoj, en la "legia urbo". === Aliaj === {{Div col|cols = 2}} * [[Reĝa Palaco (Budapeŝto)|Reĝa Palaco]] * [[Departementa domo (Pest)]] * [[Urbodomo de Budapeŝto]] * [[Borsa Palaco (Budapeŝto)]] * [[Poŝta Palaco (Budapeŝto)]] * [[Ĉefurba Biblioteko Ervin Szabó]] * [[Justica Palaco (Budapeŝto)]] * [[Palaco Festetics]] * [[Palaco Gresham]] * [[Palaco Károlyi]] * [[Palaco Sándor]] * [[Palaco Stefánia]] * [[Palaco Vigadó]] * [[Palaco Wenckheim]] * [[Palaco Lánchíd]] * [[Palaco New York]] * [[Bestoĝardeno kaj Botanika ĝardeno (Budapeŝto)]] * [[Stacidomo Nyugati]] * [[Stacidomo Keleti]] * [[Hotelo Hilton (Budapeŝto)|Hotelo Hilton]] {{Div col end}} == Kulturaj vidindaĵoj == === Teatroj === [[Dosiero:Madach szinhaz.jpg|thumb|300px|<center>Teatro Madách]] Nacia Teatro de Budapeŝto havas 4 etapojn, ĝi nun troviĝas laŭ la Danubo, tamen ne en la urbocentro, funkcianta ekde [[2001]]. Kelkaj opinias, ke la teatro simbolizas [[ŝipo]]n. En [[2005]] apude [[Palaco de Artoj]] konstruiĝis. La teatro kune kun la apuda subĉiela teatro havas 20 844 kvadratmetrojn. En la konstruaĵo centre estas la preskaŭronda sidlokaro (619 sidlokoj). Apud la konstruaĵo estas ankaŭ memorparko kune kun skulptaĵoj de hungaraj [[aktoro]]j. Tie estas ankaŭ subĉiela teatro kaj [[labirinto]] el [[heĝo]]. {{ĉefartikolo|Nacia Teatro (Budapeŝto)}} * [[Teatro Erkel]] * [[Teatro Katona József]] * [[Teatro Madách]] * [[Teatro József Attila]] * [[Teatro Thália (Budapeŝto)]] * [[Teatro Radnóti]], kie okazis ankaŭ Esperantaj teatraĵoj * ''Vígszínház'' * [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]] * [[Nova Teatro (Budapeŝto)|Nova Teatro]] * [[Pupteatro (Budapeŝto)]] * [[Muzikakademio Franz Liszt]] * [[Gaja Teatro]] === Preĝejoj [https://budapestinfo.hu/latnivalok/templomok,-eml%C3%A9khelyek.html] <ref>[http://lexikon.katolikus.hu/B/Budapest.html]</ref> === [[Dosiero:Aftnn St Stephen's Basilica.jpg|eta|Baziliko de Budapeŝto]] ==== Baziliko de Budapeŝto ==== Krom la fortikaĵo kaj Parlamento la plej grava artvalora konstruaĵo estas la [[Baziliko de Sankta Stefano]], kaj krom la Matias-preĝejo ĝi estas la plej frekventata [[katolikismo|katolika]] religia centro. En tiu ĉi preĝejo troviĝas la dekstra [[mano]] de la unua hungara reĝo [[Stefano la 1-a (Hungario)]]. La relikvo restis konservita jam mil jarojn. Ĉiujare je la [[20a de aŭgusto]] okazas granda nacia festo por la memoro de la unua kristana [[reĝo]] de Hungario. Oni konstruis ĝin de la jaro [[1852]] ĝis [[1901]]. Ĝi estas la rezulto de la plej eminentaj hungaraj artistoj. La baziliko estas 60 metrojn alta kaj 50 metrojn larĝa kaj la [[kupolo]] estas 96 metrojn alta. La preĝejon planis kaj konstruis en klasika stilo József Hild. Li jam antaŭ la Baziliko konstruis multajn klasikismajn domojn kaj preĝejojn. Al lia arto oni povas danki la impone simplajn trankvilajn liniojn ekstere kaj interne. Festan impreson donas la vasta ŝtuparo. Interna formo tiel estas planita, ke nenio fortiru la okulojn de la ĉefa altaro, de la monumento de Sankta Stefano. Post la morto de Hild la kupolon finis alia elstara konstru-artisto, Miklós Ybl en eklektika stilo, li iomete riĉigis kelkajn simplajn partojn sed tio ne rompis, ŝanĝis la klasikan formon. Hodiaŭ estas modo ĉi tie aranĝi geedziĝan ceremonion. Sur la unua [[etaĝo]] estas religia ekspozicio, kaj kiu ne timas ŝtuparojn, povas grimpi al la [[turo]], kaj de tie rigardi la urbon. En Hungario tie okazas la plej granda [[procesio]] la 20-an de [[aŭgusto]]. ==== Preĝejo Ĉieliro de Maria ==== [[Dosiero:Matthias Church, Budapest.JPG|eta|270px|Fronto de Matias-preĝejo]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vár)]] aŭ Kronada ĉeftemplo de [[Buda]] estas impona romkatolika preĝejo en Budapeŝto sur [[Monto Vár]]. [[Béla la 4-a]] konstruis gotikan preĝejon en la 1250-aj kaj 1260-aj [[jaro]]j. En [[1470]] [[Matiaso la 1-a]] alkonstruis gotikan [[turo]]n kaj li tie aranĝis ambaŭ edziĝfestojn. En [[1541]] la [[turkoj]] trakonstruis ĝin al ĉef[[moskeo]]. En [[1686]] ĝi denove iĝis katolika preĝejo kaj plene barokiĝis. En [[1867]] oni kronadis [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)]]n kaj poste en [[1916]] [[Karlo la 4-a]]n. Parto de la preĝejo funkcias, kiel [[muzeo]]. {{ĉefartikolo|Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vár)}} ==== Ceteraj preĝejoj ==== Multajn kaj tre belajn preĝejojn havas Budapeŝto, ni vidu kelkajn el ili. [[Dosiero:Synagogue-Budapest.jpg|eta|260px|<center>La Granda Sinagogo]] * '''[[Preĝejo de Naskiĝo de Maria (Belváros-Lipótváros)]]''' de [[1748]], la [[radio]] tagmeze longe aŭdigis sonoradon de la preĝejo * '''[[Pilgrima Baziliko omaĝe al Dipatrino en Máriaremete]]''' * '''[[Granda Sinagogo (Budapeŝto)]]''' * [[Preĝejo de Sankta Petro (Belváros-Lipótváros)]] * [[Preĝejo de Maria de la Neĝo (Budapeŝto)]] * [[Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Belváros-Lipótváros)]] * [[Kirko Katarina de Aleksandrio (Budapeŝto)]] * [[Serba preĝejo de Sankta Georgo (Budapeŝto)]] de [[1688]] * Sur la placo Deák klasikisma '''[[Luterana preĝejo (Belváros)]]''' * Sur la [[Placo Kálvin]] '''[[Kalvinana preĝejo (Ferencváros)]]''' de [[1830]] * Romkatolika [[kapelo]] omaĝe al [[Sankta Roĥ]] el la [[18-a jarcento]] kun memortabulo pri la inundo {{ĉefartikolo|Listo de preĝejoj en Budapeŝto}} === Muzeoj === {{ĉefartikolo|Muzeoj de Budapeŝto}} [[Dosiero:Magyar Nemzeti Múzeum.jpg|eta|300px|Ĉefenirejo de la Hungara Nacia Muzeo]] * Hungara Nacia Muzeo La Nacia Muzeo estis fondita de la palatino (= guberniestro) Jozefo kaj [[grafo]] [[István Széchenyi|Széchenyi]]. Tiu ĉi lasta donacis al la lando sian riĉan kaj faman kolektaĵon, kaj la parlamento laŭ la propono de la eminenta palatino decidis konstrui nacian muzeon. Multaj donacemuloj pliriĉigis ĝin kaj nun jam la Hungara Nacia Muzeo en kelkaj fakoj estas inter la plej riĉaj de la eŭropaj muzeoj. Mem la konstruaĵo estas klasika, inda al la enhavo. Ankaŭ en la hungara historio havis rolon la muzeo, ĉar en 1848, dum la batalo por defendi la liberecon, [[Petőfi]] la apostolo de la libereco, deklamis sian poemon "Ek! Hungaro!", starante sur la ŝtuparo de la muzeo, entuziasmigante revulucieman homamason. {{ĉefartikolo|Hungara Nacia Muzeo}} * Belarta Muzeo [[Dosiero:Budapest Fine Arts Museum bldg.jpg|eta|300px|Belarta Muzeo en Budapeŝto]] La Belarta Muzeo estis konstruita inter 1900-1906 laŭ la planoj de Albert Schickedanz kaj Fülöp Herczog. Ĝia antaŭa parto montras stilon de [[klasikismo]] kun la kopio de timpanono de Partenon-preĝejo el Ateno kun kopioj de la famaj grekaj statuoj. Malantaŭ ĝi sur la domego estas videblaj la stilo de neorenesanco. La plej valorojn artobjektojn oni prezentas en konstantaj ekspozicioj. Krome oni regule aranĝas laŭtemajn ekspoziciojn el la propraj kaj pruntitaj artaĵoj. {{ĉefartikolo|Belarta Muzeo (Budapeŝto)}} * Hungara Nacia Galerio {{ĉefartikolo|Hungara Nacia Galerio}} [[Dosiero:Budai var.JPG|eta|300px|La reĝa palaco, kies parto estas Hungara Nacia Galerio]] La Hungara Nacia Galerio estas la plej granda nacia belarta kolekto de Hungario. Ĝiaj ekspozicioj ekde [[1975]] estas viziteblaj en centra parto de la iama reĝa fortikaĵo. Hodiaŭ oni nomas ĝin Palaco de Buda-fortikaĵo. En la renovigitaj partoj de la iama reĝa palaco ricevis lokon la Historia Muzeo de Budapeŝto, la Hungara Nacia Galerio, kaj en la plej lastaj jaroj la Landa Biblioteko Széchenyi. La plej malnovaj artobjektoj de la kolekto de Hungara Nacia Galerio devenas el la Galerio de Nacia Muzeo - fondita en 1957, kunstariĝis(?) de la hungardevenaj artobjektoj de Hungara Nacia Muzeo (fondita en 1802), Belarta Muzeo, Landa Galerio kaj ĉefurba Galerio. Pli frue ĉi tiu kolekto estis ekspoziciita en la haloj de iama Kurio, nun Etnografia Muzeo. ==== Pli malgrandaj muzeoj ==== * [[Arthalo Budapeŝto]] * [[Poŝta Muzeo]] (hungare Postamúzeum) en Budapeŝto prezentas la poŝtan trafikon, [[radio]]n, [[telefono]]n kaj [[telegrafo]]n. * [[Muzeo pri Teksaĵ- kaj Vestaĵindustrio en Budapeŝto]] baziĝas sur iam fama uzino Goldberger. * [[Telefonia Muzeo]] prezentas telefonojn, [[kablo]]jn kaj [[telefoncentralo]]jn. * Etnografia Muzeo * Trafika Muzeo ==Aliaj vidindaĵoj== * [[Kuracbanejo Széchenyi]] * [[Maŭzoleo de Gül Baba]] == Servoj == * [[Hungara Nacia Banko]] == Edukado == [[Dosiero:Corvinus foepulet.jpg|eta|La ĉefa domego de la [[Universitato Corvinus de Budapeŝto]] laŭ [[Danubo]]]] [[Dosiero:LudovikaFotoThalerTamas.JPG|eta|220px|Iama Akademio Ludovika nuna Nacia Universitato pri Publikaj Servoj]] En [[1395]] oni fondis [[universitato]]n en [[Óbuda]] (nun jam urboparto de Budapeŝto). La turka okupado forviŝis la instruadon, sed nun jam denove funkcias [[Universitato de Óbuda]]. Post la turka erao oni fondis novan universitaton, sed la necesaj konstruaĵoj mankis en Buda kaj Pest, tial ĝi provizore ekfunkciis en [[Trnava|Nagyszombat]]. Tiu universitato funkcias sen interrompoj ankaŭ nun, ĝi trovis konvenan lokon en Buda en [[1777]], post jaroj jam en Pest. Ĝia nuna nomo estas [[ELTE|Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. Dum la sekvaj jarcentoj pluraj universitatoj memstariĝis el tio: [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknika kaj Ekonomia Universitato]], [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Universitato Corvinus]], Medicina [[Universitato Semmelweis]], [[Katolika Universitato Pázmány Péter]]. Tiutempe ankaŭ tute novaj universitatoj aŭ [[altlernejo]]j aperis: [[Muzikakademio Franz Liszt|Muzikarta Universitato Liszt Ferenc]], [[Gimnastika Universitato de Budapeŝto]], [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Universitato de Dramo kaj Filmo]], [[Hungara Belarta Universitato]], [[Arta Universitato Moholy-Nagy]], [[Nacia Universitato pri Publikaj Servoj]], [[Ekonomia Universitato (Budapeŝto)|Ekonomia Universitato]], [[Universitato Reĝo Sigismondo]], [[Internacia Negoca Altlernejo]]. Aperis ankaŭ ekleziaj universitatoj: [[Juda Universitato (Budapeŝto)]], [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]], [[Luterana Teologia Universitato]]. Ekfunkciis ankaŭ privataj universitatoj aŭ altlernejoj: [[Mez-Eŭropa Universitato]], [[Universitato Andrássy]], [[Universitato Metropolitan]], [[Altlernejo Dénes Gábor‎]]. Budapeŝto estas ankaŭ edukcentro de Hungario. ===Vidu ankaŭ=== * [[Rektoroj de Teknikuniversitato de Budapeŝto]] * [[Listo de rektoroj en Universitato de Budapeŝto]] == Klimato == Budapeŝto troviĝas en [[modera klimato]] kaj ankaŭ en [[kontinenta klimato]]. La meza [[temperaturo]] estas: 11&nbsp;°C (en [[januaro]] −1&nbsp;°C, en [[julio]] 22&nbsp;°C. La jara precipitokvanto estas ĉ. 600&nbsp;mm, dum vintro neĝas. En ĉiuj [[monato]]j pluvas (aŭ neĝas). Tre malofte okazas, ke surfaco de Danubo plene glaciiĝas. Forta [[vento]] ne blovas, ĉar la montoj defendas kontraŭ ventoj. == Kuracbanlokoj == [[Dosiero:Budapest Gellert baths 01.jpg|eta|300px|Kuracbanloko Gellért]] En Budapeŝto pli ol 130 varmaj fontoj funkcias. Ene de le monto troviĝas kavernaj [[fonto]]j, kies kuracakvoj nutras du banejojn. Sude funkcias la kuracbanejo kaj [[hotelo]] kaj kuracbanejo Gellért Szálló és Gyógyfürdő. Ĝi estis konstruita inter 1911-1918, kaj ankaŭ nun ĝi apartenas al la plej belaj kaj elegantaj hoteloj de Budapeŝto. Ene de ĝi funkcias la plej arte konstruita banejo de la ĉefurbo. En la orienta deklivo de la monto, apud la ponto Elizabeta troviĝas la banejo Rudaŝ (Rudas-fürdő). Jam antaŭ la turka regado ĝi funkciis. En 1566 Srokoli Mustafa paŝao rekonstruis la malnovan banejon. Dum la jarcentoj plurfoje oni renovigis kaj plukonstruis ĝin, sed ankoraŭ staras partoj el la turka epoko. Estas ankaŭ aliaj kuracbanlokoj, tial la [[ĉefurbo]] havas la rangon urbo de banejoj. Ceteraj banejoj: * kuracbanejoj ** [[Kuracbanejo Széchenyi]] ** Dandár ** Király (=reĝo) ** Dagály ** Lukács (=Luko) * aliaj banejoj ** Pesterzsébet ** Újpest ** Csillaghegy ** Csepel ** Palatinus ** Paskál ** Pünkösdfürdő ** Római ** Aquaworld == Sporto == La hungara sporto koncentriĝas en Budapeŝto. La plej populara sporta klubo estas '''Ferencváros''', mallonge FTC, sed oni konas ankaŭ ''Fradi''. Ĝi funkcias en [[Ferencváros (distrikto)]], tamen amiko rondo funkcias eĉ eksterlande. La iama urbo [[Kispest]] havas faman sportan klubon [[Budapest Honvéd FC]], kiun dum la [[socialismo]] la [[soldato]]j apogis finance. La alia iama urbo [[Újpest]] havas faman sportan klubon, kiun dum la socialismo la policanoj apogis finance. == Partneraj rilatoj == {{Div col|cols = 2}} * {{flagikono|Aŭstrio}} [[Vieno]], [[Aŭstrio]] * {{flagikono|Germanio}} [[Berlino]], [[Germanio]] * {{flagikono|Italio}} [[Firenze]], [[Italio]] * {{flagikono|Usono}} [[Fort Worth]], [[Usono]] * {{flagikono|Germanio}} [[Frankfurto ĉe Majno]], [[Germanio]] * {{flagikono|Turkio}} [[Istanbulo]], [[Turkio]] * {{flagikono|Slovakio}} [[Kassa]], [[Slovakio]] * {{flagikono|Indonezio}} [[Ĝakarto]], [[Indonezio]] * {{flagikono|Pollando}} [[Krakovo]], [[Pollando]] * {{flagikono|Portugalio}} [[Lisbono]], [[Portugalio]] * {{flagikono|Usono}} [[Nov-Jorko]], [[Usono]] * {{flagikono|Brazilo}} [[São Paulo]], [[Brazilo]] * {{flagikono|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Sarajevo]], [[Bosnio kaj Hercegovino]] * {{flagikono|Israelo}} [[Tel-Aviv]], [[Israelo]] * {{flagikono|Litovio}} [[Vilno]], [[Litovio]] * {{flagikono|Kroatio}} [[Zagrebo]], [[Kroatio]] * {{flagikono|Rumanio}} [[Bukareŝto]], [[Rumanio]] {{Div col end}} == Infrastrukturo == [[Budapesti Közlekedési Központ]] (BKK) (esperante Transporto Centro de Budapeŝto) estas la kompanio kontrolanta la reton de Publika trafiko de Budapeŝto kaj ĝiaj antaŭurboj, fondita de la metropola komunumo la 27-an de oktobro 2010 kun ekfunkcio la 1-an de januaro 2011. Ĝi respondecas pri la integrita kunordigo de la kompetencoj de "Budapesti Közlekedési Zrt." (BKV Zrt.), de la transporta departemento de la ĉefa urbestro, de la metropola kompanio respondeca pri voj-prizorgo, kaj la aktivecoj de Parking Kft. kaj la publika kunordiga oficejo de operatoroj de metropola taksio. Ĝi celas subteni la strategiojn de disvolviĝo de publika transporto kaj vojaj infrastrukturoj je la skalo de budapeŝta aglomeraĵo. === Fervojoj === La plej multaj trajnoj alvenas ĉe la tri [[kapostacio]]j: [[Stacidomo Keleti]] (orienta stacio), [[Stacidomo Nyugati]] (okcidenta) kaj ''Déli pályaudvar'' (suda). De la orienta kaj okcidenta stacioj en Pest ekzistas rektaj trajnoj al 25 eŭropaj ĉefurboj (kun Vieno konektas Budapeŝton trajnoj [[Railjet]] de [[Österreichische Bundesbahnen|ÖBB]]). De la suda stacio en Buda oni povas vojaĝi interalie al [[Balatono]]. Ĉiuj tri stacioj atingeblas per [[metroo]]. Krome ekzistas kelkaj malgrandaj stacioj por distriktoj, urbopartoj kaj varoj. Budapeŝto estas unu el la finoj de la „'''Ĉeflinio por Eŭropo'''“, grava projekto de [[Eŭropa Unio]]: Ĝis la jaro 2015 oni volas realigi rapidtrajnan ligon inter [[Parizo]] kaj Budapeŝto. La [[Dentorela fervojo de Budapeŝto]] (hungare ''Budapesti Fogaskerekű Vasút''), oficiale nomita Tramlinio numero 60, formas parton de la sistemo de Publika trafiko de Budapeŝto ebligante la uzon de ordinaraj biletoj kaj kartoj. [[BHÉV]] (hungare ''Budapesti Helyiérdekű Vasút'', Interurba fervojo de Budapeŝto) estas normŝpura reto de publika transporto priservanta Budapeŝton kaj ties aglomeraĵon. === Metroo === [[Dosiero:budapest metro.png|320px|eta|dekstra|Metrooreto de Budapeŝto]] La urbo disponas pri bone funkciianta [[Metroo de Budapeŝto|metroreto]] kun 52 stacioj.<ref>[http://budapestcity.org/11-egyeb/kozlekedes/index-hu.htm]</ref> {{ĉefartikolo|Metroo de Budapeŝto}} === Ceteraj trafikiloj === En Budapeŝto la plej oftaj trafikiloj estas [[tramo]]j, [[aŭtobuso]]j, [[troleo]]j kaj [[BHÉV|interurbaj tramoj]], sed funkcias ankaŭ [[ŝipo]]j, [[Dentorela fervojo de Budapeŝto|dentorela fervojo]], infana [[etŝpura fervojo]], [[telfero]] kaj [[funikularo]]. La ĉefurbo havas internacian [[flughaveno]]n Ferihegy. [[Dosiero:Budapest 05 2009 015.jpg|eta|maldekstre|Biciklantoj uzas la apartan ruĝan strion]] [[Tramtransporto en Budapeŝto]] formas parton de la publika trafiko de Budapeŝto. La tramlinioj servas kiel la dua plej grava dorsa spino de la trafika sistemo (krom la busreto), transportante pojare preskaŭ 100 milionojn da pasaĝeroj pli ol la [[Metroo de Budapeŝto]]. Ekde [[2014]] ekfunkciis reto de lueblaj [[biciklo]]j en la meza urboparto. Se iu volas bicikli (ekzemple por iri al la laborejo), tiu luas biciklon (oftaj surstrate) pere de aŭtomato. Post biciklado la aŭtomato transprenas la biciklon. === Akvaproviza Servo === La Akvoproviza Servo de la ĉefurbo travivis du mondmilitojn, ekonomiajn krizojn, mizerajn periodojn, tamen ĝi seninterrompe kaj daŭre liveris por la ĉefurbaj konsumantoj bonkvalitan akvon. Dum la dua mondmilito la akvoduktaron damaĝis pli ol mil difektoj. La riparlaboroj ne ĉesis eĉ dum la bataloj, kiam 22 laborulojn atingis la heroa morto. La egajn damaĝojn de la konstruaĵoj kaj maŝinoj oni rekonstruis dum tri jaroj, kaj en 1947 sub rekonstruita ponto per kvar akvokonduktiloj estis ree interligitaj Peŝt kaj Buda. La plej grava produktejo de la trinkakvo estas la [[Szentendre]]-a insulo, kie senriproĉan akvon produktas la surbordaj putoj. La akvo fluas tra tuneloj al Békásmegyer kaj Káposztásmegyer, tie ĝi rekontiĝas kun la akvo de la maldekstra bordo. Krom la nordaj produktejoj ankaŭ interne de la ĉefurbo funkcias akvoproduktejoj sur la dekstra riverbordo kaj sur la [[Insulo Margareta]] pluraj filtrantaj putoj produktas la trinkakvon. La akvon de la produktejoj maŝinejoj tra ĉefpremduktoj liveris en la reton de la zonoj kaj en la kolektajn basenojn. Budapeŝto nuntempe jam de 40-50 kilometra distanco prenas sian akvon, kaj per multekostaj procedoj faras ĝin bonkvalita. Unu moderna, komforta familia domo postulas ĉiutage mil litrojn da akvo, kaj pro tio necesas investado de 55 mil forintoj. La kresko de la produktokostoj igas arda problemo la ŝparon de la trinkakvo. La industrio estas por la akvo-prezo instigata por ŝpari. La grandkonsumantaj entreprenoj ricevas [[kontingento]]n, superante kiun ili devas pagi grandegan punon. El tiuj sumoj la Tutlanda Akvoafera Instanco donas subtenon al tiuj entreprenoj, kiuj investas por akvoŝparado. == Esperanto en Budapeŝto == Ĝi estis la loko de du Internaciaj Esperantaj Katolikaj Kongresoj, la 3-a en 1912, kaj la 15-a en 1930, okaze de la festoj de [[Sankta Emeriko]]. En julio 1929 la urbo Budapest aranĝis la unuan internacian pedagogian kurson laŭ [[Cseh-metodo]]. Inter la 1-a kaj la 8-a de aŭgusto de [[1929]], ĝi estis la loko de [[21-a UK 1929|21-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]]; ĉeestis 1256 kongresanoj el 33 landoj; la temoj estis elparolado, radio-propagando, tradukado en kongresoj. Okazis ĉi tie ankaŭ la [[51-a UK 1966|51-a]] (1966) kaj la [[68-a UK 1983|68-a]] (1983) UK-oj. Budapeŝto estis la eldonloko de "[[Literatura Mondo]]", [[AELA]], [[Hungara Vivo]] kaj ankaŭ de [[Eventoj]]. [[Julio Baghy]], [[Kálmán Kalocsay]], [[Tibor Újlaky-Nagy]], [[Valdemar Langlet]], [[Teodoro Ŝvarc]] (kaj lia filo [[George Soros]]) kaj [[Miklós Berényi]] loĝis tie. [[Adalberto Huleŝ]] vivis en Budapeŝto inter la jaroj 1958-1964 kaj 1979-2001. [[József Major]] tie lernis Esperanton. [[Enciklopedio de Esperanto - B|Enciklopedio de Esperanto]] rigardis Budapeŝton kiel gravan spiritan centron tiutempan de Esperanto. La Esperanto-Kolektaĵo de [[Karlo Fajszi]] komenciĝis ĉirkaŭ en [[1970]]. En [[1991]], estis eldonita katalogo de la kolekto kun 542 paĝoj. En [[1987]] okaze de la jubilea UK en [[Varsovio]] alvenis al Budapeŝto 14 afrikanoj por lertiga kunveno unumonata. Ili reprezentis 11 afrikajn landojn. Inter ili estis [[Privas Tchikpe]] el [[Benino]], [[Antoine Kouassi-Kouablan]] el [[Ebura Bordo]], Kameron Sakkey el [[Ganao]], [[Gbeglo Koffi]] kaj [[Agbemadon Atiogbe Mensa]] el [[Togolando]]. [[Hans Bakker]] el [[Nederlando]], [[Anita Dagmarsdotter]] el [[Svedio]], [[Stefan MacGill]] el [[Nov-Zelando]] kaj aliaj havis la taskon progresigi ilin en Esperanto kaj prepari ilin al fruktodona partopreno en la jubilea UK. === Budapeŝtaj esperantistoj === [[Dosiero:IstvanErtl.JPG|thumb|230px|István Ertl en majo 2008]] * [[István Ertl]] * [[Ottó Haszpra]] * [[László Szilvási]] * [[Tibor Újlaky-Nagy]] * [[Károlyné Zipernovszky]] kaj ankaŭ: * [[Elisabetta Vilisics Formaggio]] (budapeŝtanino sed loĝanta en Italio) == Famaj budapeŝtanoj == [[Dosiero:Ladislao Biro Argentina Circa 1978.JPG|thumb|250px|<center>László Bíró]] [[Dosiero:I Kertész.jpg|dekstra|eta|Imre Kertész]] === Naskiĝintoj === * [[Dennis Gabor]] (1900), [[Nobel-premiito pri fiziko]]. * [[Frigyes Karinthy]] (1887), hungara verkisto. * [[Imre Kertész]] (1929), [[Nobel-premiito pri literaturo]]. * [[Péter Medgyessy]] (1942), hungara ĉefministro. * [[Ignaz Semmelweis]] (1818), aŭstra-hungara kuracisto. * [[Edward Teller]] (1908), usona armilsciencisto. * [[Antal Doráti]] (1906) * [[László Bíró]], (1899) inventisto de la [[globkrajono]] * [[Jenő Ormándy]] (1899) (dirigento) * [[György Faludy]], (1910) poeto * [[Attila József]], (1905) poeto * [[Robert Capa]] ([[1913]]-[[1954]]) fotoĵurnalisto * [[Ferenc Molnár]], (1878) verkisto * [[Eugene Paul Wigner]], (1902) fizikisto {{ĉefartikolo|Listo de famaj budapeŝtanoj (naskiĝintoj)}} === Mortintoj === * '''[[Endre Ady]]''', poeto * [[Mór Jókai]] ([[1825]]-[[1904]]) hungara verkisto * [[Arthur Koestler]] ([[1905]]-[[1983]]) verkisto * [[Ernő Hollán]] [[inĝeniero]] kaj [[generalo]] * [[László Lajtha]] muzikisto * [[Emil Petrovics]] operkomponisto * [[Ferenc Erkel]], operkomponisto * [[Annie Fischer]], [[pianistino]] * [[Mihály Babits]], poeto {{ĉefartikolo|Listo de famaj budapeŝtanoj (mortintoj)}} == Aliaj projektoj == {{projektoj|commons=Budapest}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de milionurboj]] == Vikipedia statistiko == En januaro de [[2016]] la vikipedia serĉilo trovis pri "Budapeŝto" 8952 trafojn [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=Budape%C5%9Dto&title=Speciala%C4%B5o:Ser%C4%89i&fulltext=1&searchToken=dyzs1ps9tumejzy7netzvv9ib]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hungario.hu/bp.html Esperantlingva paĝo pri Budapeŝto] * [http://eo.hades-presse.com/n1/budapeshto.shtml Budapeŝto, la oriento kiu ŝanĝiĝas] * [http://www.budpocketguide.com/ Komerca retejo pri vojaĝoj] {{lingvokodo|en}} * [http://www.budapest.com Komerca retejo pri vojaĝoj] {{lingvokodo|en}} * [http://metros.hu/terkep/nagyterkep.html Skema mapo de la metroaj, fervojaj kaj tramaj linioj] == Referencoj == {{referencoj}} * Földrajzi Világatlasz ISBN 963 352 516 0 CM == Fontoj == * [http://budapest.hu/Lapok/default.aspx oficiala paĝo] * [http://www.historia.hu/archivum/2000/000506siposa.htm] * [http://budapestinfo.hu/] * [http://lazarus.elte.hu/hun/digkonyv/szakdolg/2012-bsc/balazs_peter.pdf] {{hu}} * [http://budapestcity.org/01-foldrajz/index-hu.htm] {{hu}} * [http://www.budapest.com/budapest_kalauz/latnivalok/budapest_vilagoroksegei.hu.html] {{hu}} * [http://budapest.hu/Lapok/Fovaros/fovaros.aspx] {{hu}} * [http://budapestcity.org/index.html] {{hu}} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Gravaj hungaraj urboj}} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{elstara}} {{ADLS|2005|35}} [[Kategorio:Budapeŝto| ]] [[Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Havenurboj]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi | Helpo pri redaktado (en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Brazilo: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Budapeŝto: Other (Statements), Sitelink, Titolo
Germanio: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Slovakio: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Rumanio: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Kroatio: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Bosnio kaj Hercegovino: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Indonezio: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Hungario: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Usono: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Pollando: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Litovio: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Italio: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Aŭstrio: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Turkio: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Portugalio: All entity data, Titolo, Other (Statements)
coat of arms of Budapest: Label: eo, Label: en
Israelo: All entity data, Titolo, Other (Statements)
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:ADLS (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Ŝablono:ArtikolaMesaĝokesto (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Div col end (redakti)
Ŝablono:Flagikono (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Ŝablono:Geokesto dosiero (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Ŝablono:Geokesto dosiero kompleta (redakti)
Ŝablono:Geokesto lokumilo Eŭropo (redakti)
Ŝablono:Geokesto lokumilo Hungario (redakti)
Ŝablono:Geokesto2 koor titolo (redakti)
Ŝablono:Geokesto2 listo flago (redakti)
Ŝablono:Geokesto2 listo linikampo (redakti)
Ŝablono:Gravaj hungaraj urboj (redakti)
Ŝablono:Kesta ombro (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Klakmapo de Hungario (redakti)
Ŝablono:Koord (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Navigilo2 (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Projektoj (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno (redakti)
Ŝablono:Titola ikono (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Tnavbar (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Ŝablono:Unuo areo denseco (redakti)
Modulo:InfoboxImage (vidi fontkodon) (protektita)
Modulo:Wikidata (vidi fontkodon) (protektita)
Ĉi tiu paĝo estas membro de 4 kaŝitaj kategorioj:
Kategorio:Artikoloj de la semajno en 2005
Kategorio:Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Kategorio:Urbo kun ŝablono Geokesto
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj