eo eo eo eo eo eo eo eo eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en it it eo eo eo en eo eo az eo eo eo en pl uk en en ru ru en en it en en ru ru en en en eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl an ar as en az de ru sv bg bn hbs_lat ca id en mzn hbs_lat cy da de el en es et eu fa fi nn fr fy lt he hi hbs_lat hu hy it id en es is it ja jv ka kk ta ko ku it lb lt lv en en ml ms my af ne nl nb nb fr cs pl pms pt ro ru jbo en hbs_lat si en sk sl sq hbs_lat sv ta en th ceb tr fy ur uz fr vi ceb he da es zh zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj - Vikipedio
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Al la aŭtororajto kaj parencaj rajtoj apartenas ekzemple la rajtoj kopii, distribui kaj transsendi verkon (inkluzive elsendon), rajtoj komerci kun ĝi aŭ krei ties devenaĵojn, rajto juĝprocesi por eldevigi la ĉi-antaŭe menciitajn rajtojn kaj rajto transdoni la ĉi-antaŭajn rajtojn al aliuloj. La aŭtororajtoj ne aplikeblas por faktoj aŭ ideoj, sed por iliaj originalaj esprimoj.
La Monda Organizaĵo pri Intelekta Propraĵo en 1996 adoptis internacian traktaton pri aŭtororajtaj temoj.
Jura specialaĵo de Brazilo koncernas mediumojn, kiuj verkas laŭ diktado de la spirito de mortinto; ne ili havas la aŭtororajton pri la verko, sed la heredantoj de la mortinto.
2 Esceptoj por laŭleĝa uzo
Protektodaŭroj[redakti | redakti fonton]
Mapo pri «ordinaraj» protektodaŭroj laŭ landoj
La juro pri aŭtororajto varias inter la ŝtatoj, sed ekzistas internacia juro pri ili surbaze de la Konvencio de Berno, kiu interalie difinas, ke normale la aŭtororajto finiĝas 50 ĝis 70 jarojn post la morto de la aŭtoro (ne post la verkado). Antaŭ tiu tempo ne necesas, ke la aŭtoro aŭ liaj heredantoj faru ion por konservi la rajton (male al patento aŭ marko). Aliflanke tiu periodo normale ne estas plilongigebla laŭ peto de la rajtoposedanto.
Plidaŭrigo de kopirajtmonopoloj en Usono (se supozi, ke aŭtoroj verkas antaŭ sia 35-jaraĝo, kaj vivas po 70 jaroj)
Komence estis tiaj daŭroj kiel 28 jaroj, sed poste ili estis multe plilongigataj. Oni pravigas tion per plilongiĝanta vivdaŭro, per komparo kun heredo de fizikaj objektoj, kaj per pli longaj daŭroj en aliaj landoj.
Oni ofte rimarkigas, ke, dum en la komenco daŭro de kopirajta monopolo estis elektata kompromise por ebligi ne nur profiton aŭ rekompencon por la aŭtoro, sed ankaŭ (aŭ antaŭ ĉio) aliron al la verko por ceteraj personoj, iom post iom oni preskaŭ ĉesis konsideri ĉe leĝoŝanĝado interesojn de ĉiuj krom aŭtoroj (kaj/aŭ ties idoj) kaj eldonistoj, ĉiam plilongigante kaj plifortigante la kopirajtmonopolo­protektadon.[2] Ankaŭ verkoj de jam longe malvivaj aŭtoroj, fariĝintaj publika havaĵo, estas retirataj sub kopirajtan monopolon.[3][4][5]
Kun longaj daŭroj kaj komplikaj reguloj de ilia elkalkulado ofte estas malfacile kompreni, ĉu malnova verko de jam longe malviva aŭtoro jam estas publika havaĵo;[6] kaj, se ne, kiun aŭ kiel kontakti por ricevi permeson.[7] Tio estas grava, interalie, pro tio, ke multaj konataj, se ne ĉiuj, verkoj (ekzemple tiuj de Walt Disney Company, kiu aktive defendas siajn kopirajtmonopolojn) estas derivaĵoj de aliaj verkoj.[8][9][10] Pro tio en kelkaj landoj ekzistas esceptoj por «orfaj» verkoj.
Ekzistas opinio, ke la celo de tro longa kopirajta monopolo estas fari nedisponeblaj la verkojn, kiujn oni ne intencas vendi, kaj tiel devigi uzon de la ceteraj.[11]
Esceptoj por laŭleĝa uzo[redakti | redakti fonton]
En diversaj landoj ekzistas diversaj esceptoj el ekskluziva rajto, kiuj ebligas certmaniere laŭleĝe uzi verkojn sen ricevi permeson — ekzemple, ĉe privata uzo (sekurkopiado, uzo per aliaj siaj aparatoj, aŭskultado kun familio), citado, novaĵraportado, kritikado, akcidenta malgrandega malgravega uzado (de minimis). Tamen tiuj esceptoj, kiel ekzemple «justa uzo», estas difinitaj malprecize, do fidi ilin povas esti danĝere.[12]
Almenaŭ en kelkaj landoj privata kopiado estas pagenda, kaj la pago estas kolektata de produktantoj/vendantoj/aĉetantoj de komputila memoro, kiu estas uzebla por tia kopiado.[13] Fojfoje iuj provas ŝajnigi la koncernan escepton neekzistanta, aŭ leĝe malplivastigi ĝin.[14][15][16]
Aparatoj (nun ordinare komputiloj) kaj komputilaj programoj povas havi kvalitojn destinitajn por malhelpi al posedantoj de verkokopioj iajn uzmanierojn rigardatajn de verkeldonistoj kiel malutilaj, ekzemple kopiadon aŭ ŝanĝadon (nuntempe tiuj kvalitoj estas «digital rights management»). Tiuj kvalitoj ne atentas leĝojn, do uzi la leĝajn esceptojn fariĝas malfacile aŭ eĉ kontraŭleĝe.[17]
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj en la Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
Rajtocedo (aparta maniero uzi kopirajton)
Referencoj[redakti | redakti fonton]
↑ «ПyшkиHъ Bъ иcTopiи зakoHoпoлoжeHiй oбъ aBTopckoMъ пpaBѣ Bъ Pocciи.» de ПepeceлeHkoB, jaro 1909-a. [1] (ruslingve)
↑ ПaBeл ПpoTacoB (2010-08-05). "ЧTo oбщero Meждy Чeбypaшkoй и CиMeHoHoM? (BoйHa зa «дokoHBeHциoHky»)". ЧacTHый KoppecпoHдeHT.
↑ en:Uruguay Round Agreements Act
↑ ПaBeл ПpoTacoB (2010-07-30). "Бopbбa зa Hичbë: «пpeцeдeHT БeляeBa» (ИcTopия o ToM, kak издaTeли He пoдeлили oбщecTBeHHoe дocToяHиe)". ЧacTHый KoppecпoHдeHT.
↑ Joseph Menn (2008-08-22). "Whose mouse is it anyway?". Los Angeles Times (Tribune Company). Kontrolita je 2012-02-23.
↑ Paley, Nina. Q: Why would corporations hang onto all these old copyrights if they are going to make it so hard to use them? (angle). Sita Sings the Blues FAQ. Alirita 2011-11-03.
↑ (2004) Free Culture — How Big Media Uses Technology and the Law to Lock Down Culture and Control Creativity (angle).
↑ ПaBeл ПpoTacoB (2010-03-19). "Haлor Ha бoлBaHkи (Лyчшe ceйчac и дoбpoBoлbHo, чeM пoToM и дoporo)". ЧacTHый KoppecпoHдeHT. Kontrolita je 2011-08-08.
↑ lqp (2011-03-05). "OTkpыToe пиcbMo зakoHoдaTeлю (ПpoTиB пoпpaBok k cTaTbe 1273 зakoHa oб aBTopckиx пpaBax)". ЧacTHый KoppecпoHдeHT.
↑ Private Copying: French Parliament Downsizes The Public's Rights (angle). La Quadrature du Net (2011-11-23). Alirita 2011-11-23.
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Roland Rotsaert: KOPIRAJTO: Creative Commons: aŭtoraj rajtoj laŭmezure el MONATO (2005/07-08, p. 21)
Roland Rotsaert: KOMUNAĴOJ: Evitenda evoluo el MONATO (2005/11, p. 13) ankaŭ rilate Krean komunaĵon.
Juro pri intelekta proprieto
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 17:28, 1 mar. 2017.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj