eo it eo eo eo it eo eo eo eo eo fr eo en eo eo eo eo es eo eo eo eo en eo eo eo it eo pl eo it eo eo eo hbs_lat it de fr it eo eo eo it eo pl es eo eo eo en eo pt eo eo it eo eo eo eo fr eo eo pt eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo fr eo eo eo eo eo eo it en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de eo eo eo eo id la en pl eo eo es es es sq eo ca eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo id en eo eo en eo it es tr eo ca es id hbs_lat eo eo pl eo es es eo es eo eo eo eo eo ceb eo es eo es eo eo eo eo eo pl es eo fi es de it eo eo eo en sv en pt en en en en en war en en pl eo en cs eo en it eo eo eo eo eo eo en nl en fr it de de de de en es hu de cs eo en es it ceb es eo en it vi en ms de en it it es es eo de en de ru de ru hbs_lat de en ru ru ru ru en en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl an ar arz en az uz ru sv bg bn br hbs_lat ca hbs_lat cy da de hsb el en es et eu fa fi fr fy de gd lt he hi hbs_lat it hu hy id es is it ja ka ko it lb lt lv en en ml mr my mzn nl nb nb es fr pa pl pt io ro ru es jbo en hbs_lat en sk sl sq hbs_lat sv ta en th ceb tr oc fy ur uz fr vi pl da zh zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Josip Broz Tito - Vikipedio
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Tiu ĉi artikolo ne temas pri romia imperiestro Tito (imperiestro) (kromnome Tito)
Marŝalo Josip Broz Tito en 1971 en Usono
2-a Prezidento de Socialisma Federacia Respubliko Jugoslavio
14-a de januaro, 1953 – 4-a de majo, 1980
1-a Ĉefministro de Socialisma Federacia Respubliko Jugoslavio
29-a de novembro, 1945 – 14-a de januaro, 1953
1-a Ĝenerala Sekretario de Senalianca Movado
1-a de septembro, 1961 – 10-a de oktobro, 1964
en Ljubljana, SR Slovenio, SFR Jugoslavio
Ligo de komunistoj de Jugoslavio
v • d • r
en Kumrovec, reĝlando Kroatio-Slavonio, Aŭstrio-Hungario
4-a de majo 1980
en Ljubljana, SR Slovenio, SFR Jugoslavio
Komandanto de Partizanoj de Jugoslavio
v • d • r
Josip Broz, alinomita (marŝalo) Tito (naskiĝis la 7-an de majo 1892 en Kumrovec, mortis la 4-an de majo 1980 en Ljubljana) estis jugoslavia politikisto, li venis el kroata-slovena kamparana familio.
La juna Tito, kiam li ĉ. 1910 laboris kiel metallaboristo, aliĝis al la socialista movado en la Kroata Zagreb. Dum la Unua mondmilito li alvenis kiel militkaptito en Rusio, kie li travivis la Oktobro-revolucion kaj transiris al la komunismo. En 1920 Tito revenis al Jugoslavio. En 1928 li fariĝis sekretario de la (malpermesita) Komunista partio de Zagreb, kaj trapasis kvin jarojn en la prizono. Post tio li fariĝis membro de la Politburo, kaj en 1937 ĝenerala sekretario de la partio, en kiu li, komisiite de la Komintern, komencis labori je la reorganizado de la partio.
1 MMII kaj partizanbatalo
2 'Jugoslavia Tria Vojo'
4 Morto de Tito kaj la federacio
5 Tito kaj Esperanto
MMII kaj partizanbatalo[redakti | redakti fonton]
Dum la Dua mondmilito Tito en 1941 batalis kontraŭ la germanaj kaj italaj entruduloj, kaj ankaŭ kontraŭ enlandaj kontraŭuloj. Kvankam la promesita helpo de sovet-rusio ne tuj venis, Tito kiel gvidanto de la rezistaro finfine sukcesis venki, ankaŭ per okcidenta diplomatia kaj armea subteno. En propra lando li ŝajne estis akceptebla persono, ĉar li promesis al la diversaj etnaj grupoj de Jugoslavio altan gradon da aŭtonomio.
Laŭ la brita brigadogeneralo Fitzroy Maclean, li dum la Dua mondmilito estis paraŝutigita en Jugoslavio kaj konis Titon de proksime, lia kromnomo referencis al lia maniero de komandi. Li faris tion koncize kaj forte per diri "Vi tion, vi tion". En la serbokroata tio estas: "Ti to, ti to".
'Jugoslavia Tria Vojo'[redakti | redakti fonton]
Poŝtmarko de Soveta Unio, Josip Broz Tito, 1982 (Michel № 5151, Scott № 5019)
Post la Dua mondmilito Tito (ekde 1945 premiero, kaj ekde 1954 prezidento) rapide akiris la aŭtokration en la Komunista partio. La unuaj tri jaroj de lia regado Tito enkondukis kolektivigojn kaj aliajn aranĝojn kiuj ne malsuperis tiujn de la Sovet-Unio. La sekreta servo, OZNA spuris en la stratoj al faŝistoj, kunlaborantoj, eks-Ustaŝoj kaj eks-Ĉetnikoj. En tiuj jaroj oni rigardis Titon kiel la plej fidela adepto de Stalin.
En 1948 okazis rompiĝo kun la Sovet-Unio, i.a. pro malkonsento de opinio kun Stalin. Kiam Stalin obstine persistis ke Jugoslavio liberiĝis dank’ al la Sovet-Unio, Tito diris ke Jugoslavio liberigis sin mem. Ankaŭ Tito ne samopiniis pri la ekonomiaj aranĝoj kiujn Stalin klopodis apliki en la orienta bloko, kaj kiuj vere estis bonaj por la Sovet-Unio, sed ne por Jugoslavio. La vera ofendiĝo estis la propono por unuiĝi kun Bulgario kaj Albanio. La ideo ke orientblokaj landoj mem povis fari tion sen konsento de Stalin estis por Moskvo absurda, kaj Stalin klopodis haltigi la landojn. Hoxha de Albanio kaj Dimitrov de Bulgario konfesis sian eraron, sed Tito daŭre rezistis Moskvon.
La fakto ke Jugoslavio sin poste povis firmteni, kontraŭ la premo de la orienta bloko, kaj interne de la komunismo daŭrigis iri en propran direkton, multe plifortigis la prestiĝon de Tito en propra lando kaj eksterlando. Kiam li en 1950 proklamis memregadon de la laboristoj en Jugoslaviaj kompanioj, li kreis per tio antimodelon kontraŭ la stalinismo. La OZNA nun sendis la adeptojn de Stalin al koncentrejoj.
Senalianca Movado[redakti | redakti fonton]
En la internacia politiko Tito strebis al ‘senbloka’ pozicio por Jugoslavio. La estis unu el la inaciatintoj kaj inspirintoj de la konferencoj de la Senalianca Movado, akceptis ekonomian subtenon de ĉiuj flankoj kaj ne nur kontraŭis la ideologiajn pretendojn de Ĉinio kaj Albanio, sed ankaŭ kritikis la Sovet-Rusian agadon en Hungario (1956) kaj Ĉeĥoslovakio (1968). En propra lando Tito kontraŭbatalis i.a. la opozicion de Milovan Djilas kaj Aleksandar Ranković.
Ekde la komenco de la 1970-aj jaroj la problemo de etnaj kaj ideologiaj kontrastoj denove leviĝis en Jugoslavio. Tito reagis unuflanke per purigado en la partio kaj aliflanke per la en 1974 proklamita federacia konstitucio, en kiu la dominanta pozicio de Serbio iomete estis limigita per fakta egalrajtigo de la aŭtonomaj provincoj Kosovo kaj Vojvodino al la ses respublikoj. Samtempe li severe agis al siaj oponantoj.
Morto de Tito kaj la federacio[redakti | redakti fonton]
Tito mortis je la 4-a de majo 1980. Li eniris la historion kiel komunista gvidanto kiu kapablis halti la komunistan marŝon al la okcidento: li malgluis sian landon de la orienta bloko, sekvis sian propran vojon kaj donis al la komunismo en Jugoslavio propran staturon. Li elkreskis de partizangvidanto al respektata politikisto. Kiel dumviva prezidento Tito diktatore regadis, tio ebligis al li subpremi malkvieton kaj ŝtopi la buŝon al politikaj kontaŭuloj por dekoj da jaroj. Post la morto de Tito ideologiaj kaj subhaŭtaj etnaj tensioj kondukis al perfortaj konfrontadoj: montriĝis ke lia vivolaboro estis vana laboro. Ekde 1986, kiam la naciismo en Serbio venkis, la diversaj respublikoj disiĝis. Finfine tio kondukis al la disfalo de la jugoslavia ŝtatfederacio.
Tito kaj Esperanto[redakti | redakti fonton]
Laŭ Esperanto en Perspektivo, Tito iam "lernis la Internacian Lingvon kaj ofte esprimis sin favore al ĝi"; li estis alta protektanto de la UK 1953 en Zagrebo kaj de la UK 1973 en Beogrado [1].
La libro Pri internacia lingvo dum jarcentoj de Isaj Dratwer citas lin per la sekvaj vortoj:
Mi lernis Esperanton en malliberejo. Mi lernis Esperanton, sed dum mallonga tempo. La lernado estis facila. Mi komprenas bone, nur se vi malpli rapide parolas. Mi jam legis sufiĉe bone, sed ne havis okazon konversacii. Esperanton mi efektive lernis nur dum kelkaj monatoj kaj, mi devas konfesi, mi lernis ĝin tre facile.[2][3]
La aserto, ke Tito ĉiam parolis Esperanton kun la aŭstria prezidento Franz Jonas, estas verŝajne nur fantaziaĵo.
Fontoj[redakti | redakti fonton]
↑ Ivo Lapenna (red.). Esperanto en perspektivo. London - Rotterdam. 1974, p. 382 kaj 646
↑ Isaj Dratwer. Pri internacia lingvo dum jarcentoj. Tel Avivo. 1970 kaj 1977, p. 215. Fonto laŭ Dratwer: Vladimir Dedijer, Josip Broz Tito. Aldono de Peter Zlatnar. Ljubljano, 1954, p. 514, 515, 517
↑ Kp. ankaŭ la citaĵojn kaj fontojn en Zlatko Tišljar. Nia trezoro: Josip Broz Tito En: Ondo de Esperanto (rete), 31 Aŭgusto 2013
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Trovu « Josip Broz Tito » inter la
rilataj al la ideo
Josip Broz Tito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Josip Broz Tito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kronologio de eventoj de malvarma milito
Ribelo en GDR en 1953
Hungara revolucio de 1956
Krizo pri U-2 en 1960
Invado en la Golfo de porkoj
Vizito de Nixon en Ĉinio en 1972
Nuklea akcidento de Ĉernobilo
Protestoj sur placo Tian An Men en 1989
Kantanta Revolucio (en Baltio)
Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989
Rumana revolucio en 1989
Movado de Nealiancitaj Landoj
Konkurso en konkerado de la kosmo
Komplemento de Bricker de la Konstitucio de Usono
Soveta spionado en Usono
Ostpolitik (la politiko de okcidenta Germanio rilate al ŝtatoj de la Varsovia Kontrakto)
George H. W. Bush
Papo Johano Paŭlo la 2-a
ISNI: 0000 0001 2123 6491
Politikistoj de la dua mondmilito
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 09:24, 17 jul. 2017.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj