eo eo eo eo eo hbs_lat ro en ko en ko en hbs_lat en hbs_lat pl hbs_lat fr hbs_lat en en en en en en en en eo eo eo eo es eo eo eo eo da eo eo hbs_lat fr fr en eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv eo ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Redaktado de Biblio - Vikipedio
La stabila versio estis patrolita je 9 nov. 2017. Estas 1 kontrolenda ŝanĝo.
AVIZO: Kelkaj farendaj ŝanĝoj influos iom da la paĝo kiun vi redaktas. (montri ŝanĝojn)
Averto: Vi ne estas ensalutinta. Via IP-adreso enregistriĝos en la redakta historio de tiu ĉi paĝo. Se vi ensalutas aŭ kreas konton, viaj redaktoj estos atribuitaj al via salutnomo, kune kun aliaj bonaĵoj.
Kontrolo kontraŭ spamo. Ne entajpu ion ajn!
[[Dosiero:Gutenberg Bible.jpg|eta|[[Biblio de Gutenberg]]]] Laŭ la [[judismo]] kaj la [[kristanismo]] la '''Biblio''' estas la Sankta Libro, la Vorto de Dio. Laŭ la nuna [[scienco|scienca]] scio, [[raciismo]] aŭ [[liberpensuloj]], Biblio estas aro de homaj tekstoj, frukto de tradicioj, de subjektivaj interpretoj fare de ties diversaj aŭtoroj, kun granda influo en la homara [[historio]] kaj [[literaturo]]. Ĝi estis verkita inter la dekkvina jarcento a.K. ĝis la dua jarcento p.K. en [[hebrea lingvo|la hebrea]], [[aramea lingvo|la aramea]] kaj [[greka lingvo|la greka]], en la orienta [[Mediteraneo]], precipe en [[Palestino]]. Al la juda biblio la [[Kristanismo|kristanoj]] aldonis la [[Nova testamento|Novan Testamenton]], kiu priskribas la vivon kaj instruon de [[Jesuo Kristo]] kaj de la kristanoj de la unua jarcento. Kristanoj ankaŭ kredas al la juda biblio kaj nomas ĝin la [[Malnova Testamento]] (kiun la judoj nomas la [[Tanaĥo]]). Al la kristana biblio la [[Mormonismo|mormonoj]] aldonis la [[Libro de Mormon|Libron de Mormon]] inter aliaj libroj. La [[Islamo|islamanoj]] anstataŭigis por la Biblio, laŭ islamo la difekta Vorto de Dio, la [[Korano]]n, laŭ islamismo la sendifekta Vorto de Dio, donita de la anĝelo Gabrielo al [[Mohameto]], la Fina Profeto. == Ĉefaj partoj de la Biblio == === La Hebrea Biblio === La juda biblio ([[Tanaĥo]], aŭ [[Malnova Testamento]]) La termino "Tanaĥ'" (hebree תנ״ך ) estas siglo formita el la komencliteroj de la Leĝo ["tora'", תורה] + la Profetoj ["neviim'", נביאים] + la Skriboj ["ketuvim'", כתובים] . La kristana "Malnova Testamento" enhavas la samajn librojn, sed en iom malsama ordo. ==== La Leĝo ==== {{Ĉefartikolo|Leĝo de Moseo}} * [[Genezo]] * [[Eliro]] * [[Levidoj]] * [[Nombroj]] * [[Readmono]] La kvin libroj de [[Moseo]]: la leĝo de Dio donita al la judoj per Moseo, kies kapo estas la [[Dekalogo]]. Priskribas la historion de la mondo de la kreo de la mondo de Dio al la epoko de Moseo. [[Adamo]] kaj [[Eva]], [[Noa]], [[Babelo]], [[Abraham]], [[Jakob]], [[Jozef]], [[moralo]], [[koŝero]], ritoj, ktp. La ceteraj libroj de la juda biblio estas helpo por interpreti la leĝon. La Grekoj nomis la kvin librojn la "Pentateŭĥos" (Pentateŭko), kaj modernaj Judoj nomis ilin la ''Torao'' (la instruo). (Notu, ke iafoje "Torao" signifas la entutan malkaŝon de Dio—la Tanaĥo kaj la Talmudo). ==== La Profetoj ==== * La pli fruaj profetoj ** [[Josuo (libro)|Josuo]] ** [[Juĝistoj]] ** [[Samuel (libro unua)|1 Samuel]] ** [[Samuel (libro dua)|2 Samuel]] ** [[Reĝoj (libro unua)|1 Reĝoj]] ** [[Reĝoj (libro dua)|2 Reĝoj]] * La pli malfruaj profetoj ** La grandaj profetoj *** [[Jesaja (libro)|Jesaja]] *** [[Jeremia (libro)|Jeremia]] *** [[Jeĥezkel (libro)|Jeĥezkel]] *** [[Daniel (libro)|Daniel]] ** La 12 malgrandaj profetoj *** [[Hoŝea (libro)|Hoŝea]] *** [[Joel (libro)|Joel]] *** [[Amos (libro)|Amos]] *** [[Obadja (libro)|Obadja]] *** [[Jona (libro)|Jona]] *** [[Miĥa (libro)|Miĥa]] *** [[Naĥum (libro)|Naĥum]] *** [[Ĥabakuk (libro)|Ĥabakuk]] *** [[Cefanja (libro)|Cefanja]] *** [[Ĥagaj (libro)|Ĥagaj]] *** [[Zeĥarja (libro)|Zeĥarja]] *** [[Malaĥi (libro)|Malaĥi]] :La skriboj de la profetoj, sanktaj homoj kiuj parolis kun Dio. Ĉi tiuj libroj enskribis tion, kion Dio diris al ili. La profetoj admonis kontraŭ la diboĉado de la judoj sub la reĝoj, profetinte la pereon de Izraelo per Asirio, la elvenon al Babilono, la revenon al Izraelo, kaj la alvenon de la Mesio, kiu regos la mondon en paco kaj justeco. La fruaj ses libroj (de ''Josuo'' al ''2 Reĝoj'') priskribas la historion de la judoj de [[-1100]] al [[-600]]. ==== La Skriboj ==== * [[Psalmaro|La Psalmaro]] * [[La Sentencoj de Salomono|Sentencoj]] * [[Ijob]] * [[Alta Kanto de Salomono|Alta Kanto]] * [[Rut]] * [[Plorkanto]] * [[Kohelet|La Predikanto]] * [[Ester]] * [[Daniel]] * [[Ezra]] * [[Neĥemja (libro)|Neĥemja]] * [[1 Kroniko]] * [[2 Kroniko]] Ĉi tiuj libroj estis skribitaj de profetoj per la gvido de Dio, sed ne estas rektaj profetaĵoj. Ili enhavas sanktajn proverbojn, kantojn, [[preĝoj]]n, rakontojn, ktp; la psalmojn de Davido, la sentencojn de Salomono, la rakonton de Ijob, Daniel en la leonejo, ktp. === La dua-kanonaj libroj kaj apokrifoj === {{Ĉefartikolo|Dua-kanono|Apokrifoj}} * [[Tobit]] * [[Judit]] * [[Aldonoj al Ester]] * [[1 Makabeoj]] * [[2 Makabeoj]] * [[Saĝeco de Salomono]] * [[Siraĥ]] * [[Baruĥ]] :* [[Letero de Jeremia]] * [[Aldonoj al Daniel]] * [[1 Esdras*]] * [[2 Esdras*]] * [[Preĝo de Manase*]] * [[3 Makabeoj]] * [[4 Makabeoj]] * [[Psalmaro de Salomono]] * [[Psalmo 151]] * [[Ĥanoĥ]] kaj multaj aliaj ... La dikliteraj estas en la Biblio de la Roma [[katolikismo|Katolika]] Eklezio, kaj en la nova eldono (2003) de la ''Sankta Biblio'' en Esperanto. La steletitaj libroj troviĝas en anglalingvaj protestantaj "apokrifoj", kaj oficiale presiĝas ankaŭ en apendico de la Romkatolika Biblio, kvankam ne rigardate de la Roma Eklezio kiel kanonaj. La ceterajn en la listo rekonas iuj orientaj ortodoksaj eklezioj (jen greka, jen slavaj, jen etiopia...) sed ne aliaj nek la okcidentaj eklezioj. Libroj de la antikva biblio, kiuj, elĵetite de [[rabeno]]j en la jaroj 90-92, jam ne estas en la juda biblio. La rabenoj elĵetis ilin, ĉar ili estis skribitaj ne en la hebrea, sed en la greka. Inter la kristanoj, la protestantoj rigardas la apokrifon edifa, sed ne sankta, dum la ortodoksuloj kaj katolikoj, aliflanke, ankoraŭ retenas la apokrifaĵojn en siaj biblioj. === Aldonaj Kristanaj libroj (Nova Testamento) === # La 4 Evangelioj #* [[Evangelio laŭ Mateo|Mateo]] #* [[Evangelio laŭ Marko|Marko]] #* [[Evangelio laŭ Luko|Luko]] #* [[Evangelio laŭ Johano|Johano]] #:: Priskribas la instruon, vivon, krucumadon kaj releviĝon de Jesuo Kristo, kiu laŭ kristanoj, estas la atendita [[mesio]] de la profetoj de la juda biblio. # La Agoj de la Apostoloj #* [[Agoj de la Apostoloj|Agoj]] #:: Historio de la fruaj jaroj de la eklezio, kiam Kristanismo estis disvastigata al la orienta [[Mediteraneo]]. # La 14 Epistoloj de [[Sankta Paŭlo|Paŭlo]] #* [[Epistolo al la Romanoj|Romanoj]] #* [[1-a Epistolo al la Korintanoj|1 Korintanoj]] #* [[2-a Epistolo al la Korintanoj|2 Korintanoj]] #* [[Epistolo al la Galatoj|Galatoj]] #* [[Epistolo al la Efesanoj|Efesanoj]] #* [[Epistolo al la Filipianoj|Filipianoj]] #* [[Epistolo al la Koloseanoj|Koloseanoj]] #* [[1-a Epistolo al la Tesalonikanoj|1 Tesalonikanoj]] #* [[2-a Epistolo al la Tesalonikanoj|2 Tesalonikanoj]] #* [[1-a Epistolo al Timoteo|1 Timoteo]] #* [[2-a Epistolo al Timoteo|2 Timoteo]] #* [[Epistolo al Tito|Tito]] #* [[Epistolo al Filemon|Filemon]] #* [[Epistolo al la Hebreoj|Hebreoj]] # La 7 Epistoloj Ĝeneralaj #* [[Epistolo de Jakobo|Jakobo]] #* [[1-a Epistolo de Petro|1 Petro]] #* [[2-a Epistolo de Petro|2 Petro]] #* [[1-a Epistolo de Johano|1 Johano]] #* [[2-a Epistolo de Johano|2 Johano]] #* [[3-a Epistolo de Johano|3 Johano]] #* [[Epistolo de Judas|Judas]] #:: Leteroj aŭ leterformaj traktatoj de la apostolo Paŭlo kaj de aliaj aŭtoroj al la fruaj kristanaj eklezioj. # La Apokalipso de Johano #* [[Apokalipso de Johano|Apokalipso]] #:: Priskribas la finon de ĉi tiu mondo, la Tagon de Juĝo kaj la fondon de la nova mondo. == Pri la Biblia Enhavo == [[mondbildo]]n kaj doktrinon de Judismo kaj Kristanismo. == Aliaj aldonoj kaj sintenoj pri Biblio == === Talmudo === {{Ĉefartikolo|Talmudo}} Laŭ [[Judismo]] parto de la leĝo de Moseo estis enskribita kiel liaj kvin libroj, sed alia parto estis transdonita per la buŝo, de instruisto al lernanto tra la epokoj. Ĉi tiu alia parto de la leĝo, la [[miŝno]], kaj ĝia komentaro (la [[gemaro]]), finfine estis enskribita en la sesa jarcento. Ĉi tiu estas la Talmudo. Por Judismo ĝi estas praktike pli aŭtoritata ol la Tanaĥo (la leĝo + la profetoj + la skriboj). Kristanoj ne rekonas (aŭ eĉ multe konas) la Talmudon. === Aldonaj mormonaj libroj === {{Ĉefartikolo|Mormonismo}} * La [[Libro de Mormono]] * [[Doktrino kaj Interligoj]] * [[Multevalora Perlo]] aŭ, eble preferinde, "La Multevalora Perlo" (kp Mateo 13.46) == Tradukoj kaj Versioj == Tiuj [[traduko]]j de la Biblio, kiuj jam aperis en la [[antikvo]], kutime estas nomataj ''versioj'', dum la vorto ''tradukoj'' estas uzata nur por la [[mezepoko|mezepokaj]] kaj [[moderno|modernaj]] tradukoj. Nuntempe la kompleta Biblio ekzistas en 422 lingvoj (inkluzive de [[Esperanto]]), dum partoj de ĝi ekzistas en 2377 lingvoj<sup>[[#Fontoj|[1]]]</sup>. En kelkaj lingvoj ekzistas pluraj malsamaj tradukoj. Jen listo de kelkaj el la plej gravaj versioj kaj tradukoj de la Biblio: * [[Septuaginto]] (greka) * [[Samariana Biblio]] * [[Masora Biblio]] (hebrea) * [[Heksapla]] (greka) * [[Vulgato]] (latina) * [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo]] (angla) === Esperanto-Tradukoj === {{Ĉefartikolo|Biblio en Esperanto|Esperantaj tradukoj de Biblio}} Komitato estis formita por traduki la Novan Testamenton, kiu eldoniĝis en [[1912]]. La traduko de la Nova Testamento estas influita de la angla [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo]]. Zamenhof mem tradukis la Malnovan Testamenton. == ''Biblio'' - el EdE == [[Enciklopedio de Esperanto - B|EdE-B]] '''Biblio. ''' Ne nur de la religia vidpunkto, sed ankaŭ pro ĝia elstara literatura valoro, la Biblio estas rigardata de granda parto de la homaro ĉefa literaturaĵo de la mondo. [[L.L. Zamenhof]] mem konstatis tiun gravecon, kaj jam en [[La Revuo]], en ĝia unua volumo de 1906/1907, kontribuis tradukaĵojn de La Predikanto. En la [[3-a UK 1907|3-a Universala Kongreso]] en [[Kembriĝo]] (Cambridge) en 1907 komitato formiĝis por akceli la tradukadon de la Biblio. Komitato elektita dum la brita Esperanto-kongreso en [[Leeds]] en 1909, entreprenis la tradukadon de la Nova Testamento el la greka teksto. La ĉefan laboron plenumis pastro [[John Cyprian Rust]] kaj [[Alfred Edward Wackrill]] kaj la traduko aperis en 1912 ĉe la Brita kaj Alilanda Biblia Societo kaj Nacia Biblia Societo de Skotlando. La tasko pri la Malnova Testamento kuŝis en la plej kompetentaj manoj de Zamenhof mem, kiu kun admirinda persisto plenumis la laboron, tradukante el la hebrea originalo, kaj fine liveris la lastajn paĝojn nur kelkajn semajnojn antaŭ sia morto en 1917. Zamenhof konfidis la finpretigon al brita komitato, kies ĉefa laboranto estis [[John Mabon Warden]]. Dum la [[18-a UK 1926|18-a Universala Kongreso]] en [[Edinburgh]], 1-an de aŭg. 1926, en Diservo en la katedralo de S-ta Giles, la tuta Esperanta Biblio estis solene kaj publike dediĉita. La eldonon kaj la kliŝigon de la kompostaĵo ebligis malavara financa subteno de f-inoj [[Peckover]] (vd. ,[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]', Ĝenevo, 1926, p.&nbsp;137). - Nombro de bibliopartoj, venditaj en Esperanto ĝis 15 dec. 1931, estas: Biblioj kompletaj: 5444, Novaj Testamentoj kompletaj: 22.727, Evangelioj kal Psalmaro (aparte eldonitaj): 14.231. [[Montagu Christie Butler]]. == Bibliografio == * [[IKUE]] kaj [[KELI]], ''Biblio'', [[KAVA-PECH]], [[Dobřichovice]], [[2006]], ISBN 80-85853-90-6 * [[Gerrit Berveling]], ''Biblio'', [[Fonto]], [[1992]] == Vidu ankaŭ == {| style="float:right;" |- | {{Projekto vizaĝoj}} | {{Projektoj|commonscat=Bible}} |} * [[Spiritismo]] * [[Biblio de Gutenberg]] * [[La Dekalogo]] * [[Dio]] * [[Biblia kritiko]] * [[Versiklo]] * [[Listo de la papirusoj de la Nova Testamento]] * ''[[Biblia pauperum]]'' == Eksteraj ligiloj == * [ftp://ftp.stack.nl/pub/esperanto/esperanto-texts.dir/estulumo.zip Ĉe stack.nl, iksokonvencie, zipigita] (1339K) * [http://crosswire.org/sword/modules/ModDisp.jsp?modType=Bibles/ CrossWire Bible Society] – Esperanto Londona Biblio (SWORD module) * [http://www.biblesociety.org/ Statistiko pri la nombro de tradukoj de la Biblio] * [http://www.areajesus.com/esperanto/ AreaJesus - La Sankta Biblio (Esperanto)] * [http://www.studibiblici.it/ESPERANTO/indiceesp.html Centro pri Biblia Studado "G. VANNUCCI", diverslingva] * [http://www.steloj.de/esperanto/biblio La Sankta Biblio] {{Libroj de La Malnova Testamento}} {{Libroj de La Nova Testamento}} {{Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj}} {{Kristanismo}} [[Kategorio:Biblio| ]]
Konservante, vi konsentas senlime doni vian kontribuon laŭ la Permesilo Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 kaj la GFDL.
Vi konsentas esti agnoskata de reuzantoj almenaŭ per ligilo aŭ URL al la paĝo kontribuita. Vidu la Rajtojn de Uzado por detaloj.
Nuligi | Helpo pri redaktado (en nova fenestro)
Specialaj Signoj: Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Ā ā Ē ē Ī ī Ō ō Ū ū · ß · Ð ð Þ þ · ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ ·
Æ æ Œ œ · ÿ Ÿ · – — • ’ | … ~ ° «» ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁰ ½ nedisegebla spaco :    ·
Vikisintakso: ligiloj [] [[]] komento :   ŝablono : {{}} {{#if:|1|0}} parametro {{{}}}
defaŭlta ordigŝlosilo {{DEFAŬLTORDIGO:}} [[Kategorio:]] {{PAGENAME}}
[[Dosiero:]] [[Media:]] #ALIDIREKTU[[]] · [[Commons:]] [[m:]] [[n:]] [[q:]] [[s:]] [[Wikt:]]
·    ·    ·    ·
Vikidatumoj entities used in this page
Biblio: Other (Statements), Sitelink
Ŝablonoj uzitaj sur ĉi tiu paĝo:
Ŝablono:Bordera radiuso (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Libroj de La Malnova Testamento (redakti)
Ŝablono:Libroj de La Nova Testamento (redakti)
Ŝablono:Libroj de la Malnova Testamento (redakti)
Ŝablono:Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj (redakti)
Ŝablono:Navigilo2 (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Projektoj (vidi fontkodon) (protektita)
Ŝablono:Tnavbar (vidi fontkodon) (duon-protektita)
Modulo:InfoboxImage (vidi fontkodon) (protektita)
Ĉi tiu paĝo estas membro de 2 kaŝitaj kategorioj:
Kategorio:Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Informoj pri la paĝo
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj