eo eo eo eo bg cs da de en eo es et fr de hbs_lat hu it lt lv nl pl ro ru sk sl sv lt eo de eo it eo eo id el eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de eo ca eo jv eo eo eo eo eo cs hbs_lat eo el eo eo eo sv eo eo eo eo eo eo es eo eo es eo eo eo fy cs eo el pt eo fr es eo el eo el en eo ru es eo eo eo en de es fr it ru de gu ru ja eo en cs it pt en en el en en eo en ja pl eo eo eo eo eo eo eo eo hbs_lat es eo eo es eo es pl uk nl en nl gl es es gl eo eo eo eo eo eo eo eo uk eo en en el pt ur eo eo eo eo eo eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo
Grekujo inkluzive de la monaĥa respubliko de Monto Athos (10 milionoj), Kipro (kune kun Turkio) (0,8 milionoj), EU
Albanujo, Italujo, Armenujo, Hungarujo, Rumanujo, Turkujo, Ukrainujo
Aŭstralio, Aŭstrujo, Bahamoj, Bulgarujo, Kanado, Ĉeĥujo, Demokratia Respubliko de Kongo, Ĝibutio, Egiptujo, Francujo, Kartvelujo, Germanujo, Jordanio, Kazaĥujo, Libio, Makedonujo, Malavio, Mozambiko , Paragvajo, Pollando, Rumanujo, Rusujo, Sieraleono, Sudafriko, Svedujo, Tunizio, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, Britujo, Usono
Proksimume 6 (ĉefaj dialektoj): la kalabria (sud-Italiaj grekaj dialektoj), kapadocia, pontina, kreta, kipra, cakona; malĉefaj dialektoj, kiaj la ionia, nordgreka, cikleda, manja kaj aliaj
H Yλώσσa kόkaλa δev έxeι, aλλά kόkaλa tσakίZeι.
Proverbo pri la greka: La lingvo ne havas ostojn, sed ĝi frakasas ostojn.
La greka estas vivanta eŭropa lingvo kun la plej longa seninterrompa skribita tradicio. La ĉefaj evoluaj fazoj de la greka ĝis la estiĝo de la moderna greka povas resumiĝi jene:
Pra-greka, kiu aperis kaj ekzistis en la tempokadro 2200 - 1600 a.K.
Micena civilizacio en la periodo 1600 - 1100 a.K. La linia skribo B estas el tiu tempo.
La 'malhela epoko' post la doria invado en la periodo 1100 - 700 a.K.
La antikva greka en la periodo 700 - 300 a.K.
La kojnea greka (koιvή) en la periodo 300 a.K. - 330 p.K.
Mezepoka aŭ bizanca greka lingvo
Bizanca (post-helena) greka en la periodo 330 - 1000
Mezepoka greka en la periodo 1000 - 1600
La moderna greka lingvo
La greka en la otomana periodo 1600 - 1800
La moderna greka en la nuntempaj ŝtatoj de Grekujo kaj Kipro
Interesas scii, ke la greka parolata de la plimulto, kaj konata kiel la popola lingvaĵo (δnuotιkή - dīmotikí) akiris sian oficialan statuson nur en la 1970-aj jaroj. Antaŭe oficiale favorita estis purista variaĵo nomita (kaθapeύouσa - katharévousa), kiu tre diferencas de la lingvo ĉiutage uzata de edukitoj.
Hodiaŭ la moderna greka estas malpli normigita ol la plej multaj aliaj eŭropaj naciaj lingvoj kun alternaj formoj por multaj gramatikaj formoj. Jen kelkaj ekzemploj pri la variaĵoj:
"ni kovras", malsamaj vokalaj finaĵoj
tnς aσφάλeιaς / aσφaλeίaς
(tīs asfáleias / asfaleías)
"sekuro" (genitive), malsama akcento
aYaπoύv / aYaπoύve / aYaπάv / aYaπάve
(agapoún / agapoúne / agapán / agapáne)
"ili amas', alternativaj finaĵoj
tou uήva / unvός
"monato" (genitive), alternativaj finaĵoj
to σwλήva / tn σwλήva
(to sōlī́na / tī sōlī́na)
"tubo" (akuzative), pluraj genroj eblas
Ypάφnka / Ypάφtnka / Ypάφθnka
(gráfīka / gráftīka / gráfthīka)
"mi enskribiĝis", alternativaj radikoj
En ĉi tiu mallonga superrigardo montriĝas nur la plej vaste uzataj finaĵoj.
La akcento en la moderna greka povas esti sur la lasta, antaŭlasta aŭ maksimume la trialasta silabo de la vorto.
Malsimpla sistemo de skribaj akcentoj en la antikva greka estas anstataŭigita en la moderna lingvo per simpla sistemo kun unu akcento, la akuta. Vortoj kun pli ol unu silabo markas la akcentitan silabon aŭ silabojn, kaj la akcento estas uzata ankaŭ por distingi kelkajn unusilabajn homofonojn.
Estas difinaj artikoloj por ununombro kaj plurnombro, dum nedifinaj artikoloj estas la samaj kaj aperas nur en la ununombro. Artikoloj tre vaste uzatas kaj aperas kun posesivoj, demonstrativoj kaj propraj nomoj.
Adjektivoj koincidas laŭ kazo, genro kaj nombro kun la substantivoj, kiujn ili modifas; multaj nombroj ne ŝanĝiĝas.
Komparativo kaj superlativo estas farataj aŭ per aldono de sufikso enhavanta –tep- (-ter-) antaŭ la finaĵo, aŭ per aldono de la vorto πιo (pio, 'pli') antaŭ la adjektivo.
Regulaj (komparaj) superlativoj formiĝas per aldono de la difina artikolo al la komparativo.
Ankaŭ ekzistas alia superlativo, foje nomita la absoluta superlativo formita per sufikso enhavanta –tat- (-tat-). Entute tio produktas kvar komparajn gradojn.
o, n, to eEuπvόtepoς, -n, -o
o, ī, to exypnóteros, -ī, -o
Verboj estas konjugaciataj laŭ tri personoj kaj du nombroj. La moderna greka ne havas infinitivon kaj uzas konjunkcion kaj personan formon, kiel en πpotιuώ va πάw (protimṓ na páō. laŭvorte: 'mi preferas, ke mi iras'). En vortaroj verboj estas listigitaj per la unua persono singulara estanta tempoformo, kiel Ypάφw (gráfō, 'mi skribas') por skribi.
La moderna greka havas du voĉojn, aktivan kaj duon-pasivan; tiu lasta kaj plenumas la funkcion de pasiva voĉo kaj havas refleksivan sencon.
La moderna greka havas unu estantan, kvar pasintajn tri estontajn verbotempojn. La distingo inter finitaj kaj daŭrantaj agoj estas grava kaj en pasintaj kaj estontaj tempoj, kiel en έYpaψa (égrapsa: Mi (fin)verkis ĝin') kaj έYpaφa (égrafa: Mi verkis ĝin (kaj ne finis)').
Adverboj ne fleksiiĝas. Adverboj derivitaj de adjektivoj havas la saman formon kiel la neŭtra nominativa pluralo. Kiel adjektivoj la kompara formoj povas esti farata kun finaĵo aŭ per aldono de aparta vorto.
La modernaj grekaj dialektoj ekstudiĝis ĉe la fino de deknaŭa jarcento. Komence la esploristoj faris la bazan eraron kredi, ke la modernaj grekaj dialektoj rekte devenas de antikvaj grekaj dialektoj; ne estis tiel. La modernaj grekaj dialektoj formiĝisj el koiné de Aleksandro la Granda.
Multaj modernaj grekaj dialektoj estis kreitaj en la epokoj, kiam la greka havis kontaktojn kun aliaj lingvoj, kiaj la latina, venecia, itala, turka, albana kaj la slavaj lingvoj.
Ĉi tiu mapo prezentas dialektojn kreitajn de grekaj kaj fremdaj lingvaj elementoj. Ili ĉeestas kaj parolatas en Grekujo nuntempe:
Amuzaj aŭ strangaj tradiciaj proverboj aŭ idiomoj
Kάλλιo πέvte kaι σto xέpι, πapά δέka kaι kaptέpι. Pli bonas havi kvin en la mano ol ĉasi dek. Pasero kaptita estas pli bona ol aglo kaptota.
Eto πιtς φutίλι. Kiel estingiĝanta meĉo. Rapidege.
Kaλύtepa v' avάψeις έva kepί, aπό to va katapιέσaι to σkotάδι. Pli bonas lumigi kandelon ol malbeni la mallumon. Pli bonas fari ion pri malbona situacio ol fari nenion krom plendi.
Kάueις kaλό, kάueις kakό, θa ’pθeι Yupeύovtάς σe. La malbonaĵoj, kiujn vi faras, la bonaĵoj, kiujn vi faras, ĉiuj revenos al vi. Tio, kion vi faras al aliaj, revenas al vi.
Dividu ĉi tiun paĝon kun viaj amikoj!
Reveni al la lingvoj
Tiu ĉi projekto estas financata per subteno de Eŭropa Komisiono. Tiu ĉi publikaĵo respegulas nur vidpunkton de la aŭtoro, pro tio la Komisiono ne povas esti respondeca pri ajna uzado de informoj, kiuj aperas ĉi tie.
© 2017 lingvo.info | Impressum