eo eo eo eo eo eo sv eo pt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo pl eo eo hbs_lat eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo ceb en fi eo es eo eo en it eo eo eo eo ceb hbs_lat it eo hbs_lat eo eo ceb es es la gl eo it eo eo it fi eo it en eo eo eo eo ceb it eo eo it pt eo la eo eo it eo eo it eo eo it it eo it eo eo es eo eo it ceb eo ceb sq ca eo eo eo ceb en pt eo hbs_lat it eo eo eo eo ceb es it eo eo eo eo ceb fr es eo en eo eo it eu eo eo eo eo ceb pt en eo eo eo eo ceb es en eo it en eo eo eo eo ceb war es eo eo eo eo ceb en en eo eo eo eo ceb ceb eo eo eo eo eo ceb en es eo en es it hu en eo en en eo en eo eo eo eo eo ceb it eo eo es pl eo eo eo eo ceb en lt eo en eo eo en hbs_lat eo en eo eo eo eo eo eo eo eo ceb en es eo eo eo eo eo ceb sv es eo en eo eo ceb eo eo eo eo eo eo eo ceb pl eo eo pl eo eo it sl eo en pt pl eo eo eo ceb it eo eo ceb eo eo eo eo eo ceb en de eo eo eo eo ceb it es eo en eo eo eo eo eo ceb it eo eo eo eo eo ceb pt eo eo es eo eo ceb en eo ceb eo eo eo eo eo ceb it es eo es it eo en fr eo nl es eo eo eo eo ceb en ur eo eo eo eo ceb ceb en eo hbs_lat eo eo eo eo eo ceb hu hbs_lat eo hbs_lat es eo es en eo eo eo eo ceb de eo eo it it eo eo eo eo ceb es de eo es en eo sv eo eo es es eo ceb es eo fr eo eo en de eo en sl eo war it eo ms es eo sv en eo ca eo eo war en eo en eo eo en pt eo eo eo eo ceb it es eo es es eo sv eo eo war es eo sv eo eo eo eo eo ceb pl eo es eo eo eo eo eo ceb eo en eo en eo eo eo eo eo ceb br tr eo it eo eo eo eo eo ceb es hu eo eo eo eo ceb ceb eo eo ceb eo eo it eo eo it it eo en eo eo it eo eo eo eo eo ceb hbs_lat hbs_lat eo eo eo eo ceb it it eo eo eo eo ceb vi eo eo nl ceb eo nb nb eo eo eo eo ceb es es eo en pl eo en de eo ceb eo eo uk eo eo ceb it eo ceb es eo hbs_lat it sv ceb ur eo ceb it eo es eo eo en es eo en it eo fr en eo hbs_lat it eo es eo eo hbs_lat jbo eo es en nl ceb eo eo ceb es eo ceb eo eo ceb eo eo ceb eo eo eo eo eo ceb es es eo es it eo eo eo eo ceb ca nl eo war eo eo en eo eo ceb it eo en eo it en en eo en it eo it pl es en it eo en it eo en it eo de sv eo en la eo ceb it eo en de eo en eo eo es it eo es it eo es eo eo en sv eo eo eo eo ceb id eo eo ceb eo eo en eo eo id it eo eo eo eo ceb en it eo en es eo fr es eo fr de en es de eo fr fi eo en de eo eo eo eo ceb en eo eo ceb en eo en eo eo en pt eo eo eo eo ceb sv eo eo war eo pl war eo ceb ceb eo eo en eo eo en eo eo es eo eo es pl eo pl eo eo es it eo nl eo eo eo eo eo ceb ceb eo eo eo eo eo de de de de de de eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv eo ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr eo eo nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de an ar arz en de ru sv hbs_lat ca mhr hbs_lat de hsb el en es et fi et fr lt hbs_lat it hy it ja uz en kk ko de cs lb nl en ru nds nl pt io ru ru sa zh jbo hbs_lat sk sl hbs_lat fy uz fr en zh fr xmf es zh zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
5 ŝanĝoj en ĉi tiu versio atendas kontrolon. La stabila versio estis patrolita je 17 apr. 2019.
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Ĉi tie temas pri fruktoj de diversaj plantoj, kiujn la homo povas manĝi. Kelkaj lingvoj, ekzemple la ĉeĥa kaj la germana lingvoj havas kolektivan esprimon por nomi la fruktojn, manĝeblaj kaj ĝueblaj por la homo. Plej ofte oni manĝas la fruktojn krudaj, do ne kuiritaj. Sed kelktempe oni ankaŭ kuiras kaj bakas la fruktojn. Relative ofte oni preparas marmeladon, ĵeleon aŭ aliajn pli aŭ malpli dolĉajn manĝaĵojn el ili. Relative grava ankaŭ estas la konservado de fruktoj en ladskatoloj, vitraj konservujo, frostigita aŭ sekigita. La potaga konsumo de fruktoj en industrilandoj estas relative malalta. Ekzemple en Germanujo la pokapa taga konsumo de krudaj fruktoj kaj fruktproduktoj (sen fruktsukoj) ĉe viroj en 2008 estas nur 230 g kaj ĉe virinoj 278 g.
1 Klarigo de la esprimo
3 Listo de fruktoj laŭ plantfamilioj
La distingo inter fruktoj kaj legomoj estas malpreciza. Laŭ la difino en la nutraĵindustrio fruktoj estas de multjaraj plantoj kaj legomoj de unujaraj plantoj. La sukerenhavo de fruktoj plej ofte estas pli alta ol ĉ legomoj. En Botaniko frukto estiĝas el fertiligita floro. Legomoj ofte devenas de aliaj plantpartoj kiel radikoj (karotoj), tigoj (asparago, folioj [spinaco], burĝonoj (florbrasiko)) aŭ semoj (faboj). Kapsikoj, tomatoj, legomkukurboj aŭ "zuchini", kukurboj kaj kukumoj ankaŭ estas laŭ la botanika difino fruktoj, ĉar ili kreskas el fertiligitaj floroj. Ĉar mankas al ili dolĉa gusto kaj ĉefe la acido, oni nomas ilin fruktolegomoj. Escepte rabarbo estas folitigo, do ofte estas rigardata kiel frukto.
Ĉiuspecaj sur fruktofoiro en Berlino
Rigardu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
La sekva listo, ordigita laŭ la plantfamilioj, nur entenas sukajn fruktojn. Nuksoj aŭ aliaj fruktsimilaj sekaj manĝeblaj plantpartoj serĉu ĉi tie:
Lau la supra difino de fruktoj kaj legomoj. Serĉu la legome uzataj plantoj ĉi tie:
Listo de fruktoj laŭ plantfamilioj[redakti | redakti fonton]
malgranda verda frukto, tre dolĉa,
verda fruktokarno, pli acida ol la ora kivo
flava fruktkarno, pli dolĉa ol la verda kivo
tre grava frukto, multaj varioj
sinonimo: Mangifera verticillata, ne tre konata ekster sudorienta Azio
simile: Spondias cytherea,disvastigita en la tropikaj malaltaĵoj
La vera frukto estas nukso, sed la ŝvelinta pedunklo donas sukan pseŭdofrukton, tre agrabla k riĉa je vitaminoj.
similas al ĉerimolio, originas en tropikaj regionoj el Sudameriko
graviolon oni uzas por ĵeleo,glaciaĵo kaj trinkaĵo
ofte uzata en la tradicia medicino
hibrido de anono kaj ĉerimolio
brazila indiĝena arbo kies fruktoj oni konsumas nature, en sukoj k.a.
ankaŭ ofta ĉambroplanto en Eŭropo
el Sudameriko, eble la origina centro estas en Peruo.
tre malnova kulturplanto, fruktoj vendataj freŝe kaj sekigite
sinonimo: Salacca edulis, la salakpalmo havas pseŭdotrunkon same kiel bananujo
afrika arbusto, folioj estas manĝenblaj
Ĝi tiom odoraĉas, ke multaj flugkompanioj ne transportas ĝin. Por multaj sudazianoj ĝi tamen estas la plej delikata frukto de la mondo!
sin. Quararibea ochrocalix. Nune oni preferas ĝin en Malvacoj. Estas multaj varioj en brazila k Perua amazonio.
La ananaso estas pluropa frukto tre ŝatata. Estas multaj aliaj specioj uzataj kiel florornamaĵoj.
frukto el Azio, manĝebla kuirita kiel legomo.
Ĝi venas el suda Usono.
Itale frutti de loti.
Ĝi estas tre parenca al la filipina "mabolo" (Diopyros discolor).
montara persimono aŭ tandamo
Devenas el sudorienta Azio kaj Aŭstralio
Eleagnacoj[redakti | redakti fonton]
Usona vakeroj spicis la bubalviandon per tiu frukto.
Uzata por fari sukon kaj marmeladon, tre riĉa je vitamino C
Erikacoj[redakti | redakti fonton]
Arbusto kun bluaj beroj, ŝatata en Nordio.
Uzata por fari konfitaĵojn.
En la sveda "tanbär" .
oksikoko amerika aŭ grubero
La pli granda "frato" de vakcinio.
La fruktoj de tiu arbedo aŭ arbo similas al fragoj
Fabacoj[redakti | redakti fonton]
guŝoj kun karnecaj acidetaj ariloj sur brunaj semoj
Filantacoj[redakti | redakti fonton]
Planto el Malajzio, malaja nomo "paloh".
Alta arbo el sudorienta Azio kaj okcidenta Australio.
sinonimo: Cicca acida, fruktoj uzataj por siropo kaj ĉatnio en Tajlando.
51 specioj, kiuj ĉiuj estas manĝeblaj
Flakurtiacoj[redakti | redakti fonton]
La frukto venas el Madagaskaro kaj Sudazio.
beroj kun 2-cm grandeco. Por fari ĵeleon, siropon kaj ĉatnion.
Kaktacoj[redakti | redakti fonton]
opuntio, nopalo aŭ figokakto
Grava frukto el la aridaj tropikaj kaj subtropikaj zonoj.
Kolombio produktas la plej multajn.
Kaprifoliacoj[redakti | redakti fonton]
La fruktoj liveras bongustan siropon kaj ĵeleon.
Karikacoj[redakti | redakti fonton]
Grava frukto kun medicina valoro.
Carica × heilbornii var. pentagona
Grava frukto kun medicina valoro.
Kornusacoj[redakti | redakti fonton]
Kukurbacoj[redakti | redakti fonton]
melono, sukermelono, mielmelono kaj multaj aliaj tipoj
Laŭ la difino (rigardu supren] melono estas legomo, ĉar la planto ne estas plurjara.
Grava frukto ŝatata en somero.
Kluziacoj[redakti | redakti fonton]
Fruko el Karibio kun abrikotsimila gusto.
La arbo, kies fruktoj estas unu el la plej bongustaj, venas el Malazio.
sin. Rheedia edulis, el tropika Mezameriko kaj Sudameriko
frukto el Sudameriko, simila al papajo
Laŭracoj[redakti | redakti fonton]
Malpigiacoj[redakti | redakti fonton]
grava frukto por fari sukon kaj ekstrakti Vit. C, aŭ por miksi kun alifruktaj sukoj por kolorigi kaj aldoni vitaminon C
grava frukto por fari sukon kaj ekstrakti Vit. C, aŭ por miksi kun alifruktaj sukoj por kolorigi kaj aldoni vitaminon C
Malvacoj[redakti | redakti fonton]
karneca kaliko kun agrable acida gusto, uzata por fari dolĉaĵojn, limonado, marmelado kaj likvoroj
dolĉe-acida frukto, el la frukto oni faras la trinkaĵo
valora frukto el tajlando
Meliacoj[redakti | redakti fonton]
grava fruktarbo en Tajlando, Indonezio kaj Malajzio
en Hindĉinio disvastigita arbo
Mirtacoj[redakti | redakti fonton]
brazila frukto kiu liveras bonegan ĵeleon.
ĉerizsimila gusto, braszila endemito
Fruktoj por freŝa konsumo kaj por ĵeleo, ŝorbeto kaj trinkaĵoj
alia nomo: amazon-gujavo, nur loka signifo en meza kaj suda Amerikoj
ĉilia gujavo, ĉilia mirto
Ĉilia mirta kaĉo gustas kiel miksaĵo inter pomo kaj mirtelo
konata en Sudamriko, simila frukto: Psidium quineense (brazila gujavo)
kultivata en meza Ameriko kaj la karibaj insuloj
La frukto estas manĝata freŝa.
Ŝatata de infanoj. Uzataj por trinkaĵoj kaj siropo
fruktoj povas esti verd-blankaj aŭ ruĝaj.
malaka jamboso, ruĝa jamboso aŭ malaja rozpomo
freŝe la frukto estas preskau sengusta.
la plej ŝatata el la fruktoj de la genro Sizigio.
feiĵoo aŭ brazila gujavo
Feiĵoo havas guston kaj aspekton similajn al de gujavoj.
Morusacoj[redakti | redakti fonton]
grava frukto, oni manĝas ĝin freŝe, sekigite kaj kiel konfitaĵo.
flav-blanka frukto, arbo por nutri silkraŭpojn.
ruĝa beroj. La bero estas agrable acida
nigraj beroj, la plej grava morusfrukto.
La gusto de la frukto estas daktilsimila. Ankaŭ vendata kiel konservo
Artocarpus atilis sin. A. incisa
Panfruktarbo estas ĝis 20m alta kun granda bela foliaro.
frukto el la tropika Azio
Muzacoj[redakti | redakti fonton]
Musa inkluzive Australimusa kaj Eumusa
Multaj genroj, specioj kaj kulturvarioj.
Kutime oni kuiras ĝin sed estas manĝebla nature,
Oksalidacoj[redakti | redakti fonton]
fruktoj riĉaj je kalio kaj vitamino A
Tre akveca frukto,la kversekca (transversa) tranĉo aspektas kiel stelo.
Pandanacoj[redakti | redakti fonton]
pli spicaĵo ol frukto, hejmiĝas en Afriko
Pasifloracoj[redakti | redakti fonton]
Ekster sudorienta Azio apenau konata.
Brazilo estas la ĉefa eksportlando de la suko de tiu frukto.
La plej granda pasiflora frukto.
Violkolora frukto plej parte por fari siropon kaj trinkaĵon, sed ankaŭ por manĝi freŝe.
frukto preskaŭ senacida, parte por fari trinkaĵon, sed ĉefe por manĝi freŝe.
Poligonacoj[redakti | redakti fonton]
raǔramo, vjetnama koriandro, vjetnama mento, kambaĝa mento
folioj uzataj kiel legomoj kaj spicaĵoj.
Punikacoj[redakti | redakti fonton]
Fruktoj por freŝa konsumo kaj preparo de siropo.
Ramnacoj[redakti | redakti fonton]
hinda jujubo aŭ hinda daktilo
frukto kaj rakio manĝebla, ankaŭ oramarbo en orienta Azio
Rozacoj[redakti | redakti fonton]
grava liveranto de vitamino C, precipe du specioj: Aronia arbutifolia kaj Aronia melanocarpa.
oni uzas rozpetaloj por prepari marmeladon kaj rozakvon. El la rozfrukto oni faras pulpon por kuiri marmeladon.
Fragaria vesca, la arbara frageto, ne havas komercan signifon. La multe pli granda ananasfrago estas gravega frukto. Ekzistas multegaj kulturvarioj.
kultivitaj rubusoj aŭ rubuso
Ofte uzata por kuiri marmeladon.
Ŝatata kaj multekosta sovaĝa frukto en Nordio.
En Nordio uzata por kuiri marmeladon.
anda rubuso ("Mora de Castilla")
sudamerika parenco de la nigra rubuso
hibrido el Rubus ursinus x Rubus idaeus
en Belgio oni spicas bieron per framboj.
Rubus fruticosus x idaeus
hibrido el frambo kaj nigra rubuso el Skotlando
Unu el la plej gravaj fruktoj de la mondo.
Multaj kultivaroj kun diveraj gustoj.
Nur kuirite manĝebla kiel ĵeleo.
Pli malgrandaj fruktoj ol cidonio, sed samgustaj.
manĝebla nur kuirita. La "pomo" de la antikvaj ĝermanoj.
japania eriobotrio aŭ lokvato
Ofte ĝi nomiĝas nacilingve ankaŭ "lana mespilo" aŭ "japania mespilo" kvankam ĝi ne apartenas al genro mespilo
diversaj tipo de prunoj oni povas dividi en a) ronda pruno, b) oblonga slivo kaj c) verda renklodo.
Prunus domestica, subspeco syriaca
eta, rondforma, flava pruno
Nur uzebla kiel ĵeleo aŭ en likvoro.
granda signifo ankaŭ kiel sekigita frukto.
La glathaŭtaj varioj nomiĝas Nektarino.
acida ĉerizo aŭ grioto
precipe por marmelado kaj sukoj. Ekzistas en Belgio ankaŭ griot-biero.
precipe por la freŝa merkato. Ofte ankaŭ en konservo.
Rubiacoj[redakti | redakti fonton]
nur maturaj fruktoj manĝeblaj, nematuraj fruktoj uzeblaj por fari nigran koloraĵon
"reĝino de la plantoj"
Rutacoj[redakti | redakti fonton]
frukto uzata en hinduismo
La multajn variojn oni povas meti minimume ene de tri grupo: umbilikaj-oranĝoj, sangoranĝoj kaj blondoranĝoj.
amara oranĝo au bigarado
Uzata nur por konfitaĵo.
Preskaŭ senacida frukto kun senkolora internaĵo
Citrus X aurantium (Citrus clementina )
Citrus X aurantium (Citrus unshiu)
similas al mandarino kaj oranĝo
frukto en tropika Azio
la ronda formo Fortunella japonica, la ovala formo F. margarita
Ekzistas multaj aliaj specioj tre proksimaj, ekzemple: tangerinoj, mikanoj, tangeloj tangoroj,k.a.
Cedrato oni nur uzas en kandita formo kiel spicaĵo.
Ofte konsumita kiel suko, raspitaĵo de ŝelo aŭ tranĉaĵoj en pladoj.La ŝelo donas valoran oleon.
Citrus aurentium subsp. bergamia
el la fruktŝelo estas farata bergamotan oleon
Limeo (aŭ meksika limono) ne estas tiom granda kiel citrono.
Persa limono (komerce - Verda citrono) kaj limeo estas acidlimedoj, laŭ specialistaj kriterioj.
la "granda frato" de grapfrukto
Supozeble,rezulto de natura krucado de pampelmuso kaj oranĝo. Lau NPIV ankaŭ "paradiza citruso".
ĝi estas tangelo (=kruciĝo inter grapfrukto kaj mandarino)
ĝi estas tangelo (=kruciĝo inter grapfrukto kaj mandarino)
relative nova hibrido inter diversaj citrusoj, inter alie de kumkvato kaj alia tipoj
Sapindacoj[redakti | redakti fonton]
la arilo de la matura frukto estas manĝebla
rambutano aŭ hara liĉio
Grava frukto en Ĉinujo.
Sapotacoj[redakti | redakti fonton]
la genro enhavas 43 speciojn
unu el la manĝebla fruktoj de la genro Poŭterio
simile al Manilkara zapota
Mezameríka arbo, riĉa je vitamino A, niacino kaj karotino
malnova kulturplanto en la Andoj, ne intermiksu ĝin kun ka greka dolĉaĵo lukumo
la bero plifortigegas la gustan senton
Saksifragacoj[redakti | redakti fonton]
La blankaj varioj ankaŭ apartenas al tiu specio.
Ofte uzata por fari ĵeleon aŭ sukon
groso aŭ dorna ribo
ekzistas verdaj kaj ruĝaj varioj
hibrido el Ribes nigrum kaj Ribes uva-crispa
Solanacoj[redakti | redakti fonton]
grava ingredienco en la ĉina kuirarto
tre similas al Lycium barbarum
tomatsimila frukto, sinonimo:Cyphomandra betacea
fruktoj por fari kompoton, kreskas de orienta Afriko ĝis Hindujo
fizalido aŭ perua fizalido
Ofte ankaŭ nomata "kaba groso"
meksika fizalido aŭ meksika tomato
sinonimo: Physalis ixocarpa, grava nutraĵo de la aztekoj kaj majaoj
fruktoj estas malgrandaj kiel malgrandaj tomatoj
similas al malgranda melono.
ne tre delikata frukto el la nordo de Sudameriko
krude Kaj kuirite manĝebla
Vitacoj[redakti | redakti fonton]
blankaj kaj ruĝa/bluaj varioj
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Listo de manĝeblaj fruktoj
Literaturo[redakti | redakti fonton]
Franke,Wolfgang : Nutzpflanzenkunde: nutzbare Gewächse der gemäßigten Breiten, Subtropen und Tropen. 6. Auflage. Thieme, Stuttgart 1997, ISBN 3-13-530406-X
Liebster, G.: Warenkunde Obst. Hädecke, 1999, ISBN 3-7750-0301-0
Pierre-Marie Valat, Pascale de Bourgoing: Der Apfel und andere Früchte. Mannheim 1992, ISBN 3-411-08541-X
Bendel,Lothar : Das große Früchte- und Gemüselexikon, Patmos, 2002, ISBN 3-491-96066-5
Kranz, Brigitte: Das große Buch der Früchte, München 1981
Daßler, E., G. Heitmann: Obst und Gemüse - eine Warenkunde. Berlin kaj Hamburg 1991
Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 10:36, 5 jun. 2019.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco