eo eo eo eo bg cs da de en eo es et fr de hbs_lat hu it lt lv nl pl ro ru sk sl sv lt eo de eo it eo eo cs lt eo eo eo eo eo it eo eo eo eo eo fr eo fi eo sl eo eo eo eo eo sl eo eo lt eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es lt tr eo en sv es en en lv id eo eo es lt eo eo eo eo eo eo lt eo lt it lt eo lt eo eo eo eo eo es lt pt eo eo lt eo lt eo lt es eo lt eo lt eo lt eo eo eo lt eo fi eo lt es eo lt eo lt eo lt pt eo eo lt eo lt eo lt es eo fr eo lt eo lt pt eo eo lt eo lt eo lt es eo lt eo lt eo lt eo eo eo eo eo en lt de en hsb fr it pl ru en es en sv lt es en ja fr en de pt en en en it en en fi de cs ru en eo eo eo eo br eo io en en eo hbs_lat tr hbs_lat es en eo lt eo eo eo eo eo lt eo lt lt eo lt lt eo eo lt lt lt eo lt lt lt lt lt lt eo lt eo jbo ro ms de en eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo
Belorusio, Kaliningrada provinco, Usono, Britio, Brazilo, Argentino, Kanado, Germanio, Urugvajo, Svedio, Norvegio, Aŭstralio, Latvio kaj aliaj landoj
fleksia , subjektellaso , SVO
Hindeŭropa, baltoslava branĉo, balta grupo, orientbalta subgrupo
du dialektoj: ĵemajtia kaj aŭkŝtajtia
ni ne kolektadis sufiĉe da okzalo
šešios žąsys su šešiais žąsyčiais
6 anseroj kun 6 anseridoj
Eblas scii, ĉu virino estas edzino laŭ la formo de ŝia familia nomo, sed por viroj tio ne validas. Needzinaj virinoj havas familiajn nomojn kun la finaĵoj -aitė, -iūtė kaj -ytė kaj la nomoj de edziniĝintaj virinoj ĉiam finiĝas je -ienė. Nova finaĵo uzebla de ĉiuj virinoj, -ė, plipopulariĝis en la lastaj jaroj, sed necesos tempo, ĝis ĝi iĝos vaste uzata. Nun ĝi estas uzata nur de edziniĝintaj virinoj, ĉefe famulinoj.
Interese, la litova ne havas fortajn fivortojn. Oni uzas ekzemple rupūžė (bufo). Kiam litovoj emas sakri, ili uzas rusajn aŭ anglajn fivortojn.
La litova estas tiel taŭga por dancado…
Tri virinoj unuafoje iris al Vilno, en Litovio. Reveninte hejmen, ili parolas pri sia sperto kun amiko:
— La litova estas tiel muzika, kiel danco…
— Ĉar ĉiufoje, kiam buso haltas, la veturantoj diras “Lipsi, lipsi, čia-čia-čia”…
“Lipsi, lipsi, čia-čia-čia” Tio ne estas dancnomoj, sed mallongigo de “ar Jūs lipsite čia?” (Ĉu vi eliras ĉi tie?) .
Baltaj lingvoj apartiĝas de la aliaj hindeŭropaj lingvoj.
Orientaj baltaj lingvoj apartiĝas de la okcidentbaltaj (aŭ simple baltaj lingvoj).
Malsamoj inter la litova kaj latva lingvoj komencas aperi.
Ekde la 13-a kaj 14-a jarcentoj
La litova kaj latva lingvoj daŭre evoluas aparte.
La plej malnova konata teksto en la litova estis preĝo manskribita en ekzemplero de la libro "Tractatus sacerdotalis" en 1503.
La litova estas unu el la du plu vivantaj baltaj lingvoj, kune kun la latva. Hodiaŭ, la litova estas la plej arkaika el ĉiuj vivantaj hindeŭropaj lingvoj. Oni pensas, ke inter la modernaj lingvoj, la litova estas la plej proksima al la prahindeŭropa lingvo.
“Ĉiu, kiu deziras aŭdi, kiel parolis prahindeŭropanoj, devus veni aŭskulti litovan kamparanon”, diris la fama franca lingvisto Antoine Meillet.
Kiam fakuloj pri hindeŭropa lingvoscienco klopodas rekonstrui la prahindeŭropan lingvon, ili trovas, ke la nuna litova estas tiel utila, kiel malnovaj lingvoj kiel la latina, greka aŭ sanskrita.
Paul Thieme, en 1958, komparis la litovan proverbon Dievas davė dantis; Dievas duos ir duonos kaj ĝian latinan tradukon Deus dedit dentes; Deus dabit et panem (“Dio donis dentojn, Dio donos ankaŭ panon”) kun tio, kion li nomas malnova formo de Sanskrito: Devas adadā t datas; Devas dā t (aŭ dadā t) api dhā nā s.
Sanskrito kaj la litova lingvo
Ĉar Sanskrito kaj la litova estas tre arkaikaj, estas multe da parencaj kaj similaj vortoj kun sama aŭ tre simila signifo. Ekzemple:
agnis (अग्निः) ‒ ugnis (fajro)
vajus (वायु :) ‒ vėjas (vento)
aśru (अश्रु :) ‒ ašara (larmo)
aśvā (अश्वा) ‒ ašvam (ĉevalino)
kūrmas (कूर्म :) ‒ kurmis (talpo)
ratha (रथ :) ‒ ratas (cirklo)
devas (देव :) ‒ Dievas (Dio)
navyas (नव्य :) ‒ naujas (nova)
madhu (मधु) ‒ medus (mielo)
vīra (वीर :) ‒ didvyris (heroo)
svapnas (स्वप्न :) ‒ sapnas (sonĝo)
sanas (सन :) ‒ senas (maljuna)
sravati (स्रवति ) ‒ srovena (fluas (ekz. rivero))
śvaśuras (श्वशुर :) ‒ šešuras (bopatro)
sūnus (सूनु :) ‒ sūnus (filo)
Aldone estas similaĵoj en morfologio: asmi, asi, asti (“mi estas, vi estas, ili estas”) sanskrite similas al la litova.
La lingva simileco ne devenas de proksima parenceco (la litova estas balto-slava lingvo, Sanskrito estas hind-arja), sed de tio, ke ambaŭ lingvoj konservis multajn prahindeŭropajn elementojn. Sanskrito, kiel religia lingvo, ne ŝanĝiĝis post sia kreiĝo, kaj ankaŭ la litova relative malmulte ŝanĝiĝis en historiaj kaj kulturaj kuntekstoj.
La litova konservis tre malnovan vortoprovizon. Tio igas ĝin senpreza trezoro. La Ŝtata komisiono pri la litova lingvo interalie gardas la lingvon, por ke ĝi ne superŝutiĝu per fremdaj vortoj. Se eblas, oni provas krei novajn vortojn anstataŭ prunti ilin. Sed la kreskanta influo de la angla estas videbla.
La litova havas multe da diminutivaj sufiksoj, do estas multe da esprimpovaj kaj karesaj vortformoj:
namelis, namukas, nameliukas, namelėlis, namužėlis, namučiukas
vaikelis, vaikiukas, vaikeliukas, vaikelėlis, vaikužėlis, vaikučiukas
La litova havas nur du nombrojn (ununombron kaj multenombron) kaj du genrojn (viran kaj inan).
La litova havas kvar tempojn (pasintan, adan pasintan, nunan kaj estontan) kaj tri konjugaciojn.
La ada pasinta tempo esprimas daŭran agon en la pasinteco: imdavau ir skaitydavau (mi decidadis kaj legadis (ne nur unufoje)).
imti (preni), mylėti (ami), skaityti (legi)
aš ėmiau, mylėjau, skaičiau
tu ėmei, mylėjai, skaitei
jis/ji ėmė, mylėjo, skaitė
mes ėmėme, mylėjome, skaitėme
jūs ėmėte, mylėjote, skaitėte
jie/jos ėmė, mylėjo, skaitė
aš imdavau, mylėdavau, skaitydavau
tu imdavai, mylėdavai, skaitydavai
jis/ji imdavo, mylėdavo, skaitydavo
mes imdavome, mylėdavome, skaitydavome
jūs imdavote, mylėdavote, skaitydavote
jie/jos imdavo, mylėdavo, skaitydavo
aš imu, myliu, skaitau
tu imi, myli, skaitai
jis/ji ima, myli, skaito
mes imame, mylime, skaitome
jūs imate, mylite, skaitote
jie/jos ima, myli, skaito
aš imsiu, mylėsiu, skaitysiu
tu imsi, mylėsi, skaitysi
jis/ji ims, mylės, skaitys
mes imsime, mylėsime, skaitysime
jūs imsite, mylėsite, skaitysite
jie/jos ims, mylės, skaitys
Estas 7 kazoj (nominativo, genitivo, dativo, akuzativo, instrumenta, lokativo, vokativo), kvin deklinacioj por substantivoj kaj tri por adjektivoj.
Adjektivo en la litova lingvo povas havi ĝis 147 formoj: 2 genroj × 6 kazoj × 2 nombroj × 2 formoj × 3 kompargradoj + 3 sengenraj formoj.
Pronomaj formoj de adjektivoj estas speciala trajto de la litova. La pronoma formo de adjektivo signifas, ke la eco estas aparta kaj samtempe emfazas ĝin: gražus - gražusis (bela - tiu bela). Pronomaj formoj de adjektivoj estas nekonataj angle, germane kaj france kaj en multaj aliaj lingvoj.
Estas 32 literoj en la moderna litova alfabeto:
La literoj ą, į, ų iam estis uzataj por reprezenti nazajn vokalojn. Ne estas nazaj vokaloj en la moderna literatura litova, sed la literoj konserviĝis por reprezenti longajn sonojn /aː/, /iː/, /uː/.
Konsonantoj en la litova (krom j) kreas malmolajn kaj molajn parojn. Ili povas esti ankaŭ voĉaj aŭ senvoĉaj.
La fonemo /x/ skribiĝas per du literoj: ch.
La litova havas (longajn kaj mallongajn) vokalojn kaj (molajn kaj malmolajn) konsonantojn, sed ankaŭ diftongojn (uo, ai, ei, ie) kaj diftongajn kombinojn (vokalo kaj sonanto: al, am, an, ar, el, em, en, er, il, im, in, ir, ul, um, un, ur, ol, om, on, or).
Pietų aukštaičių arba dzūkų patarmė
Amuzaj aŭ strangaj tradiciaj proverboj aŭ idiomoj
Skubos darbą velnias neša. Rapidan laboron faras diablo. Tro rapida laboro estas fuŝa.
Neperšokęs per tvorą, nesakyk „op“. Ne diru “op” antaŭ ol vi supersaltis la barilon. Ne ĝoju tro frue.
Lašas po lašo ir akmenį pratašo. Konstante frapanta guto eluzas la ŝtonon. Persisto finfaras la komencitaĵon.
Nekask kitam duobės, nes pats įkrisi. Ne fosu truon por iu, vi mem falos en ĝin. Malbono revenas al tiu, kiu kaŭzis ĝin.
Žodis ne žvirblis, išskris – nepagausi. Dirita vorto ne estas pasero. Kiam ĝi forflugis, vi ne povas kapti ĝin. Dirita vorto ne povas esti maldirita.
šešios žąsys su šešiais žąsyčiais 6 anseroj kun 6 anseridoj
Dividu ĉi tiun paĝon kun viaj amikoj!
Reveni al la lingvoj
Tiu ĉi projekto estas financata per subteno de Eŭropa Komisiono. Tiu ĉi publikaĵo respegulas nur vidpunkton de la aŭtoro, pro tio la Komisiono ne povas esti respondeca pri ajna uzado de informoj, kiuj aperas ĉi tie.
© 2017 lingvo.info | Impressum