eo eo eo eo eo eo hbs_lat en en sl en en en sl sl en es pl cs en es de fi fi eo eo eo eo eo eo eo io pt eo eo eo de eo eo eo eo eo eo es es en pl nl it it es ceb en it fi nds de eo fi es es sk ms eo es pl es eo en de eo eo eo eo eo en pl en nl it it io eo it zh eo eo eo eu ceb ceb lt en hbs_lat ceb ceb ms de eo eo es es eo es hbs_lat eo eo es nl en es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de eo eo eo id eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr fi eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo de ar bg br ca de en es fa fi fr he hi is it ja ko lv en ms nds nl nb nb pa pl pt ro ru sv th fy zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Loko de artikulacio - Vikipedio
El Vikipedio, la libera enciklopedio
En artikulacia fonetiko, la loko de artikulacio (aŭ punkto de artikulacio) de konsonanto estas la punkto de kontakto, kie obstrukco okazas en la parola pado inter aktiva (mova) artikulaciilo (tipe iu parto de la lango) kaj pasiva (senmova) artikulaciilo (tipe iu parto de la plafono de la buŝo). Kune kun la maniero de artikulacio kaj fonado, tio donas al la konsonanto ĝian distingan sonon.
Laŭdifine, loko de artikulacio estas kaj la aktiva kaj la pasiva artikulaciiloj. Ekzemple, la aktiva malsupra lipo povas kontakti aŭ pasivan supran lipon (bilabialo), kia [m]) aŭ la suprajn dentojn (labialdentalo, kia [f]). La malmolan palaton povas kontakti aŭ la antaŭo aŭ la malantaŭo de la lango. Se la antaŭo de la lango estas uzita, la loko (de artikulacio) nomiĝas retroflekso; se la malantaŭo de la lango ("dorso") estas uzita, la loko (precize) nomiĝas "dorsal-palatalo", aŭ pli komune, simple palatalo.
Aktivaj artikulaciiloj. Baze ekzistas kvin aktivaj artikulaciiloj: la lipo ("labialaj konsonantoj"), la fleksebla antaŭo de la lango ("koronalaj konsonantoj"), la meza malantaŭo de la lango ("dorsalaj konsonantoj"), la radiko de la lango kune kun la epigloto ("radikalaj konsonantoj"), kaj la laringo ("glotalaj aŭ laringalaj konsonantoj"). Tiuj artikulaciiloj povas funkcii sendepende unu disde la alia, kaj du aŭ pli povas labori en kio nomiĝas kunartikulacio (vidu sube).
Pasivaj artikulaciiloj. La pasiva artikulaciejo, aliflanke, estas kontinuaĵo sen multaj akraj limoj. La lokoj langolabiala kaj interdentala, interdentala kaj dentala, dentala kaj alveolara, alveolara kaj palatala, palatala kaj velara, velara kaj uvulara intermergiĝas unu en la apudan, kaj konsonanto povas esti prononcata ie inter la nomitaj lokoj.
Aldone, kiam uzatas la antaŭo de la lango, povas esti, aŭ la supra surfaco (aŭ "klingo") de la lango kiu faras kontakton ("laminalaj konsonantoj"), aŭ la pinto de la lango ("apikalaj konsonantoj"), aŭ la suba surfaco ("subapikalaj konsonantoj"). Ankaŭ tiuj artikulacioj intermegiĝas unu en la apudan sen klaraj limoj.
Konsonantoj kiuj havas la saman lokon de artikulacio, kiel ekzemple alveolaroj [n, t, d, s, z, l] en la angla, nomiĝas homorganaj. Ia homorgana nazala regulo estas kazo kie la lasta (nazala) sono de prefikso asimilas al la punkto de artikulacio de la komenca sono de stamo. Ekzemplo de tia regulo troviĝas en la joruba, kie
'ba' = "kaŝi" → 'mba' = "estas kaŝanta" kaj
'sun' = "dormi" → 'nsun' = "estas dormanta".
1 Tabelo de aktivaj artikulacioj kaj lokoj de artikulacio
2 Listo de lokoj kie la obstrukco povas okazi
3 Nazaloj kaj lateraloj
Tabelo de aktivaj artikulacioj kaj lokoj de artikulacio[redakti | redakti fonton]
Ĉi tiu paĝo entenas fonetikan informon en la IFA, kiu povas ne ĝuste montriĝi per iuj retumiloj.
+ pasiva loko de artikulacio
Kupoligita konsonanto postalveolaro ("palato-alveolaro")
*"Laringalo" ankaŭ estas arĥaika termino kiu ampleksis kaj la radikalojn kaj la glotalojn.
Listo de lokoj kie la obstrukco povas okazi[redakti | redakti fonton]
Bilabialo: inter la lipoj
Labial-dentalo: inter la malsupra lipo kaj la supraj dentoj
Lango-labialo: inter la antaŭo de la lango kaj la supra lipo
Dentalo: inter la antaŭo de la lango kaj la supraj dentoj
Alveolaro: inter la antaŭo de la lango kaj la kresto malantaŭ la gingivo (la alveolo)
Postalveolaro: inter la antaŭo de la lango kaj la spaco malantaŭ la alveolara kresto
Retroflekso: en "veraj" retrofleksoj, la lango kurbiĝas retroen tiel ke la subo tuŝas la palaton
Palatalo: inter la mezo de la lango kaj la malmola palato
Velaro: inter la dorso de la lango kaj la mola palato (la velo)
Uvularo: inter la dorso de la lango kaj la uvulo (kiu pendas en la malantaŭo de la buŝo)
(Ĉiuj el la supraj povas iĝi nazaligitaj, kaj la plejo povas iĝi lateraligitaj.)
Faringalo: inter la radiko de la lango kaj la malantaŭo de la gorĝo (la faringo)
Epigloto-faringalo: inter la epigloto kaj la malantaŭo de la gorĝo
Epigloto: inter la ariepiglotaj faldoj kaj la epigloto (vidu laringo)
Glotalo: ĉe la gloto (vidu laringo)
Nazaloj kaj lateraloj[redakti | redakti fonton]
En nazaloj, la velo malleviĝas por lasi la aeron traflui la nazon (teĥnike loko, sed ĝenerale konsiderata kiel maniero de artikulacio)
En lateraloj, la aero estas ellasata preter la langaj flankoj kaj dentoj anstataŭ trans la pinto de la lango. La angla havas nur unu lateralon, /l/, sed multaj lingvoj havas pli ol unu, ekz. la hispana skribita "l" kontraŭ "ll"; la hinda kun dentala, palatala, kaj retrofleksa lateraloj; kaj multaj indiĝenaj amerikaj lingvoj kun ne nur lateralaj alproksimantoj, sed ankaŭ lateralaj frikativoj kaj afrikatoj. Iuj nordorientaj kaŭkaziaj lingvoj havas kvin, ses, aŭ eĉ sep lateralajn konsonantojn.
Kunartikulacio[redakti | redakti fonton]
Iuj lingvoj havas konsonantojn kun du samtempaj lokoj de artikulacio, kiu fenomeno nomiĝas kunartikulacio. Kiam ili estas veraj duope artikulaciataj, la artikulaciiloj devas esti sendepende moveblaj, kaj tial eblas esti nur po unu el la diversaj kategorioj labiala, koronala, dorsala, kaj radikala. (La gloto regas fonadon kaj fojfoje la aerfluon, kaj ne estas konsiderata artikulaciilo.)
Tamen, pli ofte troviĝas sekondara artikulacio kun alproksimanteca naturo, en kiu kazo ambaŭ artikulacioj povas esti similaj, kiaj labialigitaj labialoj, palataligitaj velaroj, k.t.p.
Iuj komunaj kunartikulacioj estas:
Labialigo, rondigo de la lipoj dum farado de la obstrukco, kiel en [kʷ] kaj la angla /w/.
Palataligo, levigo de la korpo de la lango al la malmola palato dum farado de la obstrukco, kiel en la rusa /tʲ/.
Velarigo, levigo de la dorso de la lango al la mola palato (velo), kiel en la angla "tenebra" (en:"dark") l, [lˠ] aŭ [ɫ].
Faringaligo, retroigo de la radiko de la lango, tio estas, striktigo de la gorĝo (faringo), kiel en la araba "emfaza" [tˤ].
Duope artikulaciata plozivo: plozivo farata samtempe kun alia plozivo, kiel:
labial-velaraj konsonantoj kia [k͡p], trovataj trae tra okcidenta kaj centra Afriko. Ankaŭ ekzista
labial-alveolaroj, kiaj [t͡p d͡b n͡m], trovataj kiel distingaj konsonantoj nur en la jela ("Yélî Dnye"), unusola lingvo sur la insulo Rossel de Nov-Gvineo, kiu ankaŭ kontrastigas
uvular-epiglotalo. La somala havas uvular-epiglotalan plozivon, [q͡ʡ].
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Listo de fonetikaj temoj
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Interaktivej lokoj kaj manieroj de artikulacio angle
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 11:41, 8 dec. 2016.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj