eo en eo eo eo eo eo en eo eo eo eo it it eo pl eo eo ca eo es eo en eo en eo fr eo pt it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es es es en es es es es es es es es es es es es es es es es it es es es pl es eo es es es eo eo eo eo eo eo eo eo en eo en en en en en fr en en en en en en en en en en en en it en en en pt en en en en en en en en en en en en en en en en en eo eo eo eo en eo de en en be sl ru hbs_lat ru en en ca de en cs en en en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nl de an da ar arz en en az uz de lt ru sv bg bn br hbs_lat uk ca mhr ckb hbs_lat cy da de fr el en es et eu fa fi nn fr fy de lt he tl hbs_lat hu hy it id en es is it ja jbo ka az sah kk ko ku pl it lb it en hu lt lv en ru id en ml mr ms nl nb nb fr it pa id pl pms pnb pt io ro vi es ru ru bxr es jbo hbs_lat en sk sl sq hbs_lat cy sv hu ta te th tr ceb tr oc fy ur vi tr pl xmf he da zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
Jorge Luis Borges - Vikipedio
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Ĉi tiu artikolo citas neniun fonton.
Vi povas plibonigi ĝin, aldonante fidindajn fontojn. Senfontaj asertoj povas esti forigitaj. (Marto 2016)
Bonvolu krei Kategorio:Senfontaj artikoloj ekde marto 2016!
v • d • r
Jorges Francisco Isidoro Luis BORGES ( audio) (naskiĝis la 24-an de aŭgusto 1899 en Bonaero, mortis la 14-an de junio 1986 en Ĝenevo) estis argentina verkisto, kiun oni konsideras unu el la plej elstaraj personoj de la literaturmedio de la 20-a jarcento. Li fariĝis vaste konata ĉefe pro siaj etaj rakontaĵoj kaj fikciaj eseoj, sed li ankaŭ estis poeziisto, tradukisto kaj literaturkritikisto. Lin influis la verkoj de, inter aliaj, Edgar Allan Poe, Dante Alighieri, Miguel de Cervantes, Franz Kafka, H. G. Wells kaj G. K. Chesterton.
Familio kaj junaĝo[redakti | redakti fonton]
Borges naskiĝis en 1899 en Buenos Aires. Lia kompleta nomo estis Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo. Laŭ argentina kutimo, li neniam uzis sian kompletan nomon.
La patrino de Borges, Leonor Acevedo Suárez, venis de malnova urugvaja familio. Lia libro Cuaderno San Martín (1929) enhavis poeziaĵon titolitan "Isidoro Acevedo", memoromaĝe al lia patrinfamilia avo, Isidoro de Acevedo Laprida, soldato en la Armeo de Bonaero, batalinta kontraŭ Juan Manuel de Rosas. Ido de la advokato kaj politikisto Francisco Narciso de Laprida, Acevedo partoprenis en la bataloj de Cepeda (1859), Pavón (1861) kaj Los Corrales (1880). Li mortis en 1905 pro pulma sangenfluo en la sama domo en la Strato Serrano, kie lia nepo Borges naskiĝis.
La patro de Borges, Jorge Guillermo borges Haslam, estis advokato kaj profesoro pri psikoscienco kun aspiroj al literaturo. ("…li klopodis fariĝi verkisto kaj fiaskis en la provo", iam diris Borges, "…[sed] komponis kelkajn tre bonajn sonetojn"). Lia patro estis parte hispana, parte portugala, kaj duone brita; lia patrino havis hispanan — kaj eble portugalan — devenon. Hejme, kaj la hispana kaj la angla estis parolataj, kaj ekde frua infanaĝo Borges estis dulingva; 12-jaraĝe li legis Shakespeare en la angla. Li kreskis en la kvartalo Palermo (iomete malriĉa kvartalo, tiam), en granda domo havanta ĝardenon kaj grandan anglalingvan bibliotekon.
Jorge Guillermo Borges estis devigata al emeritiĝo el sia oficiala profesio pro la sama misa vidkapablo, kiu poste atingis lian filon, kaj en 1914 la familio ekloĝis en Ĝenevo. La patron traktis loka fakulo pri okuloj, dum la filo kaj ties fratino Norah partoprenis lernejon. Tie la filo lernis la francan, malfacile en la komenco, kaj memlernis la germanan. Li finis la mezlernejan kurson en la Collège de Genève en 1918.
Post la finiĝo de la Unua mondmilito, la familo Borges dum tri jaroj vivis en multaj lokoj (Lugano, Barcelono, Majorko, Sevilo kaj Madrido). En Hispanio, Borges fariĝis ano de la literatura antaŭgvardia movado Ultraismo. Lia unua poeziaĵo, "Himno al la Maro", skribita laŭ la stilo de Walt Whitman, publikiĝis en la revuo "Grecia" ("Grekio", en la hispana). Tie li frekventis elstarajn hispanajn verkistojn, ekzemple Rafael Cansinos Assens kaj Ramón Gómez de la Serna.
Frua verkista kariero[redakti | redakti fonton]
En 1921, Borges reiris kun sia familio al Bonaero, kien li enportis la doktrino de Ultraismo kaj lanĉis sian verkistan karieron per publikigado poeziaĵojn kaj eseojn en literaturaj revuoj. La unua poezia kolekto de Borges estis Fervor de Buenos Aires ("Bolo Bonaera", 1923). Li kontribuis por la antaŭgvardia recenzrevuo Martín Fierro (kies tendenco al "arto cele arton" kontraŭstaris tiun de la politikema grupo de Boedo); kunfondis la revuojn Prisma (1921-1922, larĝpaĝa presaĵo vaste distribuita per gluado al muroj en Bonaero) kaj Prisma (1922-1926). Li estis, ekde la unua numero, konstanta kontribuanto de Sur, tiama plej grava literatura revuo, fondita de Victoria Ocampo en 1931. Ocampo mem konigis Borges al Adolfo Bioy Casares, alia bone konata persono de argentina literatura medio, kiu poste fariĝis ofta kunlaboranto de la revuo.
Dum tiuj jaroj, Macedonio Fernández fariĝis granda influo sur Borges, kiu heredis lian amikecon de sia patro. Ambaŭ frekventis kafejojn, kunvojaĝis al kamparoj, aŭ iris al eta apartamento de Macedonio en la distrikto Balvanera.
En 1933 Borges ricevis indikon por la literatura suplemento de la ĵurnalo Crítica, en kiu li publikigis la tekstojn, kiujn oni poste kunigis en la kolektaĵon Historia universal de la infamia. Dum la sekvantaj jaroj, li laboris kiel literatura konsilisto de la eldonejo Emecé Editores kaj skribis por posemajnaj rubrikoj de El Hogar, kiu aperis de 1936 al 1939.
En 1937, amikoj de Borges trovis laborpostenon por li en la sekcio de Miguel Cané en la Municipa Biblioteko de Bonaero. Liaj kolegoj malpermesis, ke li katalogu pli ol po 100 libroj tage, kion li sukcesis fari dum ĉirkaŭ unu horo. Dum la restantaj horoj de sia labortempo, Borges skribis artikolojn kaj historietojn. Kiam Juan Domingo Perón enposteniĝis kiel prezidanto de Argentino, oni maldungis Borges de la posteno en la biblioteko kaj donis al li postenon de birdo-kontrolisto de la Bonaera municipa merkatejo (de kiu li mem tuj maldungis sin). Liaj ofendoj kontraŭ la peronistoj ĝis tiam ŝajne konsistis nur el subskriboj en por-demokratiaj peticioj, sed tuj post lia sinmaldungo li sendis mesaĝon al la Argentina Belestristika Akademio, en kiu li diris, en sia tipa stilo, ke "diktatoroj apogas subpremon, diktatoroj apogas servutecon, diktatoroj apogas kruelon; plej abomeninda estas la fakto, ke ili apogas idiotecon."
La patro de Borges mortis en 1938. Tio ege ŝokis Borges: ambaŭ estis tre intimaj. En la kristinaska antaŭtago 1938 Borges grave vundiĝis je la kapo en akcidento; dum la kuracado, li preskaŭ mortis pro sanginfekto. (El tiu okazaĵo li skribis la historieton El Sur ("La Sudo", 1944).) Dum li resaniĝis, li ekskribis per stilo, pro kiu li fariĝis fama, kaj lia unua kolektaĵo de historietoj, El jardín de senderos que se bifurcan ("La ĝardeno de disduiĝantaj vojoj") aperis en 1941. Kvankam oni bone akceptis la libron, ĝi ne sukcesis gajni literaturajn premiojn, kiujn multaj homoj en lia rondo atendis.
Listo de verkoj[redakti | redakti fonton]
Fervor de Buenos Aires 1923
Luna de enfrente 1925
Cuaderno San Martín 1929
Historia universal de la infamia 1935
Historia de la eternidad 1936
El otro, el mismo 1964
Para las seis cuerdas 1965
Elogio de la sombra 1969
El informe de Brodie 1970
El oro de los tigres 1972
El libro de arena 1975
La rosa profunda 1975
La moneda de hierro 1976
Historia de la noche 1977
Nueve ensayos dantescos 1982
La memoria de Shakespeare 1983
Verkoj ekskluditaj de Borges mem el lia Plena verkaro:
El tamaño de mi esperanza 1926
El idioma de los argentinos 1928
En Esperanto aperis[redakti | redakti fonton]
La biblioteko de Babelo. [Tradukis Giulio Cappa]. - En: Sferoj, sciencfikcio kaj fantasto. Volumo 2, paĝoj 15 - 24.
Priskribo pri senfina biblioteko konsistanta el libroj enhavantaj ĉiujn eblajn literkombinojn.
La libro el sablo (El libro de arena). [Tradukis Liven Dek]. - En: Sferoj, sciencfikcio kaj fantasto. Volumo 4, paĝoj 15 - 20.
Tri versioj de Judaso. Tradukis Fernando de Diego. - En: La Ondo de Esperanto, 1997, numero 7.
La sekreta miraklo. antologio, redaktis István Ertl, tradukis el la hispana Jorge Camacho, Giulio Cappa, Tomasz Chmielik, Fernando de Diego, Liven Dek, István Ertl, Higinio García, Kris Long, Gonçalo Neves, Joxemari Sarasua, Francisco Veuthey; Antaŭparolo Jorge Camacho; Notoj István Ertl, Aleksandr Korĵenkov. — Kaliningrado: Sezonoj, 200 paĝoj. — (Serio Mondliteraturo; Vol. 16). 2008
Giulio Cappa, Pri kongresoj en Bonaero, inkludas tradukon de "La kongreso" de Borges kun kritiko, analizo kaj persona rekreado, Beletra Almanako, nº 19, februaro 2014, Novjorko, Mondial. ISBN 978-1-59569-277-1, ISSN 1937-3325. paĝoj 82–107.
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Pliaj fontoj[redakti | redakti fonton]
Labryinths"/published by New Directions., 1967 and reissued in 2007
Jorge Luis Borges (Critical Lives) / Jason Wilson., 2006
With Borges / Alberto Manguel., 2006
Borges and Dante : echoes of a literary friendship / Humberto Núñez-Faraco., 2006
Borges and translation : the irreverence of the periphery / Sergio Gabriel Waisman., 2005
Borges : a life / Edwin Williamson., 2005
You might be able to get there from here: reconsidering Borges and the postmodern / Frisch, Mark F., 2004
Jorge Luis Borges (Bloom's BioCritiques) / Bloom, Harold., 2004
Jorge Luis Borges as writer and social critic / Racz, Gregary Joseph., 2003
The lesson of the master: on Borges and his work / Di Giovanni, Norman Thomas., 2003
Borges, the passion of an endless quotation / Block de Behar, Lisa., 2003
Jorge Luis Borges (Bloom's Major Short Story Writers) / Bloom, Harold., 2002
Invisible work: Borges and translation / Kristal, Efraín., 2002
Borges and his fiction: a guide to his mind and art / Bell-Villada, Gene., 1999
Jorge Luis Borges: thought and knowledge in the XXth century / Toro, Alfonso de., 1999
The secret of Borges: a psychoanalytic inquiry into his work / Woscoboinik, Julio., 1998
Borges and Europe revisited / Fishburn, Evelyn., 1998
Nightglow: Borges' poetics of blindness / Yudin, Florence., 1997
The Borges tradition / Di Giovanni, Norman Thomas., 1995
Signs of Borges / Molloy, Sylvia., 1994
Cervantes and the modernists: the question of influence / Williamson, Edwin., 1994
Out of context: historical reference and the representation of reality in Borges / Balderston, Daniel., 1993
Jorge Luis Borges: a writer on the edge / Sarlo, Beatriz., 1993
Borges' Narrative Strategy / Shaw, Donald L., 1992
Borges revisited / Stabb, Martin S., 1991
The contemporary praxis of the fantastic: Borges and Cortázar / Rodríguez-Luis, Julio., 1991
Borges and his successors: the Borgesian impact on literature and the arts / Aizenberg, Edna., 1990
Jorge Luis Borges: a study of the short fiction / Lindstrom, Naomi., 1990
Borges and the Kabbalah: and other essays on his fiction and poetry / Alazraki, Jaime., 1988
The meaning of experience in the prose of Jorge Luis Borges / Agheana, Ion Tudro., 1988
Critical essays on Jorge Luis Borges / Alazraki, Jaime., 1987
Jorge Luis Borges (Modern Critical Views) / Bloom, Harold., 1986
Jorge Luis Borges, life, work, and criticism / Yates, Donald A., 1985
The prose of Jorge Luis Borges: existentialism and the dynamics of surprise / Agheana, Ion Tudro., 1984
The aleph weaver: biblical, kabbalistic and Judaic elements in Borges / Aizenberg, Edna., 1984
Borges and his fiction: a guide to his mind and art / Bell-Villada, Gene H., 1981
Jorge Luis Borges / McMurray, George R., 1980
Jorge Luis Borges, A Literary Biography / Monegal, Emir Rodriguez, 1978
Paper tigers: the ideal fictions of Jorge Luis Borges / Sturrock, John., 1977
The Cardinal points of Borges / Dunham, Lowell., 1971
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Jorge Luis Borges en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Jorge Luis Borges en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Jorge Luis Borges en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Jorge Luis Borges - Internetaleph
ISNI: 0000 0001 2142 9031
Senfontaj artikoloj pri nekonata temo
Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligojn
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 13:28, 29 nov. 2016.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj