eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo hbs_lat eo mk pt eo eo en eo pt eo fr eo fr eo eo eo eo pt it eo it eo eo eo eo eo fr fr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nn eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo hu eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo nn eo es eo es nl eo fr fr fr fr fr eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo it fr eo es it eo de en en ru als ru fr de eu de de es en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo lt eo eo eo eo de es eo eo eo eo eo sv ur eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo tr nl eo eo it eo eo cs eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo tt nl de am an da ar fr arz en en az ku uz de lt en ru sv bg en bn bo br hbs_lat uk ca pt en mhr id it mzn it hbs_lat cy da de fr hsb dv el ca en es et eu ast fa fi et nn fr fy de ja lt de ku de he hi tl hbs_lat hu hy it id fr en es is it ja fr jv ka az sah en jv ko kk km ta ko ku cs it it hbs_cyr it en nl lt lv lv hi en en id en ml be mr ms my en ceb it nds nl nb nb de fr it it or pa pl pms pnb pt io de ro vi ru ru sa bxr jbo en hbs_lat si en sk sl es et sq hbs_lat la sv hu ta te en th tr ceb tr tr en oc en tyv en fy ur uz fr fi vi en tr ceb pl zh fr xmf he da en zh zh fr zh eo eo eo eo eo eo eo eo eo
El Vikipedio, la libera enciklopedio
19-a de aŭgusto 14 [#]
v • d • r
Gajo Julio Cezaro Aŭgusto aŭ simple Aŭgusto (naskiĝis la 23-an de septembro 63 a.K., mortis la 19-an de aŭgusto 14 p.K; latinlingve Gaius Iulius Caesar Augustus), estis la unua imperiestro de la Romia imperio, kvankam li nomis sin nur la "Unua Civitano" (princeps), kaj la "Patro de la Patrujo" (pater patriae). Antaŭ 44 a.K. oni nomus lin Oktavio (Gaius Octavius Thurinus), inter 44 - 27 a.K., Oktaviano (Gaius Iulius Caesar Octavianus), kaj je 27 a.K., li akiris la nomon Aŭgusto (Augustus). Li partoprenis en la dua triumviraro kaj la pra-nevo kaj heredonto de Julio Cezaro. Kiel triumviro kaj poste kiel imperiestro, Aŭgusto regis la Roman imperion dum 57 jaroj, de -43 ĝis 14. Li konsideris sin nedenaska membro de la historia romia familiaro gens iulia, pro tio ke li estis adoptita fare de Julio Cezaro, kaj krome konsideris sin ankaŭ nedenaska ano de la same patricia familiaro gens claudia, pro tio ke lia tria edzino Livia Drusilla estis el tiu familio: per tio do li laŭ sia memkompreno duoble estis romia nobelo.
Post la murdo de Julio, Oktavio kune kun Antonio venkis Markon Bruton kaj la respublikanojn en la Batalo de Filipio je -42. Oktavio estis malsana dum la batalo, do Antonio estis la vera venkinto. Post Filipio, Oktavio kaj Antonio kaj Marko Lepido dividis Romion inter si kaj formis la duan triumviraron. Sed poste Oktavio venkis Lepidon kaj, en la Batalo de Aktio je la 2-a de septembro -31, li venkis Antonion mem. Antonio klare estis la pli bona generalo, sed lia pasia amoro por Kleopatra nubigis lian juĝon.
Post la venko de Antonio, neniu povis stari kontraŭ Oktavio. Do je -27, la Senato donis al li la nomon Aŭgusto (latine, Augustus, "altigita") kaj donis al li la potencon de imperiestro.
La Respubliko kaj ties libereco estis delonge mortintaj—ili efektive mortis sur la kampo de Filipio—sed cent jaroj de militoj, internaj kaj eksteraj, estis anstataŭigitaj de paco, bona regado, bona mono, bonaj vojoj, libera komerco kaj poŝto, kiu alvenas. La longa romia paco komencis...
1.2.1 Alianco kun la respublikanoj
1.3 Aŭgusto kiel unua inter samrajtaj
1.3.1 La fondiĝo de la principato
1.3.1.4 Titoloj kaj aliaj honoraĵoj de Aŭgusto
1.3.1.5 Akcepto de la nova ordo
1.3.2 Nova ekonomia kaj socia ordo
1.3.2.1 Reordigo de la provincoj
1.3.3 Ekstera politiko kaj sekurigo de la landlimoj
1.3.4 Ordigo de la sukcedo
1.3.5 Morto kaj entombigo
Vivo[redakti | redakti fonton]
La vivhistorio de la imperiestro Aŭgusto temas pri du tute kontraŭaj personecoj: unuflanke pri juna ambicia, foje kruela politikisto, kiu agnoskis nek leĝon nek skrupolojn por atingi la plej altan potencon, kaj aliflanke pri imperiestro, kiu - atinginte tiun potencon - ege lerte uzis ĝin kaj anstataŭis la respublikon skuitan de 100-jara interna milito per la principato, tute nova daŭra ŝtatordo.
Deveno kaj junaĝo[redakti | redakti fonton]
La morto de Cezaro en la senato, 44 a.K.
(historia pentraĵo de Jean-Léon Gérôme, 1867)
Aŭgusto kaj lia fratino Oktavio estis la gefiloj de Gajo Oktavio kaj de ties edzino Atio, nevino de Julio Cezaro.[1] La familio de lia patro apartenis al la Eques, la romiaj kavaliroj, do al la malalta plebeja kampara nobelaro.[2] Ĝi estis riĉa, sed ne tre influa. Gajo Oktavio ŝajne estis monpruntedonanto, sed eniris la senaton kaj atingis la pretorecon. Post la morto de la patro en la jaro 58 a.K. la juna Gajo kreskis unue en la kampara bieno de sia avino Julio, fratino de Cezaro, en Velletri,[3] poste en la domo de lia duonpatro Lucio Marcio Filipo en Romo. Laŭ Suetonio li faris en la jaro 51 a.K. la funebran paroladon por sia avino kaj survestis en la jaro 49 a.K. la viran togon, (toga virilis).
Ĉar Cezaro ne havis leĝe agnoskitan filon, li zorgis pri sia pranevo. Tiel danke al la propono de Cezaro li aniĝis al la kolegiaro de la pontifiko en 48 a.K. En -47 Oktavio iĝis urba prefekto. En -46 Cezaro partoprenigis lin ĉe la romia triumfo pro la venkoj en la civita milito. En la sekva jaro la juna Gajo Oktavio akompanis sian praonklon al ties milito kontraŭ la filoj de Pompeo al Hispanujo, kie li ŝajne impresis Cezaron per sia braveco. Li devis ankaŭ partopreni la planitan militon kontraŭ la Partoj kiel rajdantestro (magister equitum) kaj estis antaŭsendita kun siaj amikoj Marko Vipsanio Agripo kaj Kvinto Salvidieno Rufo Salvio jam post Apollonia en la nuna Albanujo. Tie atingis lin printempe de la jaro -44 la novaĵo pri la mortigo de Cezaro. Hejmenvenante al Romo li eksciis, ke la romia diktatoro per testamento adoptis lin kaj igis lin ĉefa heredanto de siaj privataj riĉaĵoj.
Al potenco[redakti | redakti fonton]
Bronza busto de Oktavio
(Tovaĵo el Meroe, Nubio; nuntempe en Londono, Brita Muzeo)
La pertestamenta adopto de plenkreskulo ja estis malofta, sed laŭleĝa.[4] Tial revenite al Romo Gajo Oktavio akceptis la testamenton kaj ĉiujn rilatajn devojn kaj nomis sin de tiam laŭ sia adopta patro Gajo Julio Cezaro. En la konflikto inter ties sekvuloj (ĉirkaŭantaj Marko Antonio) kaj la respublikemaj murdistoj de Cezaro ĉirkaŭ Gajo Kasio Longino, Marko Tunio Bruto kaj Decimo Junio Bruto Albino, li komence ne ludis rolon.
Kiel militista komandanto de Cezaro kaj ties kunkonsulo en la jaro -44, Marko Antonio postulis por si la gvidadon de la cezara partio. Tiel li rifuzis unue transdoni la posedaĵojn de la diktatoro al Oktavio. Tiu tamen pgis la en la testamento de Cezaro menciatajn sumojn al veteranoj kaj al la popolo de Romo. Li uzis tiucele la militkason konfiskitan en Apollonia, kiu devis financi la militon kontraŭ la partoj, sed vendis ankaŭ proprajn posedaĵojn. Tia agado estigis al li grandan nombron de sekvuloj kaj do ankaŭ politikan povon. La influriĉa romia senatoro kaj konsulo Marko Tulio Cicero subtenis la ŝajne senspertan junulon, esperante uzi lin kiel politika kontraŭpotenco kontraŭ Marko Antonio. Oktavio ŝajne akceptis tion, sed sekvis siajn proprajn planojn subtenate de propraj spertaj konsilistoj.
Inter tiuj estis personaj amikoj, kiel la riĉa Gajo Meceno, Marko Vipsanio Agripo kaj kvinto Salvideno Rufo Salvio kaj la duonpatro de Oktavio, Lucio Marcio Filipo. Kiel instruiston kaj filozofan konsiliston Oktavio elektis Atenodoron el Tarsus kaj Areion el Aleksandrio. Aparte grave estis, ke Oktavio tuj transprenis du el la plej proksimaj konsilistoj de Cezaro: Gajo Opio kaj Lucio Kornelio Balbo Major. Opio antaŭe administris la korespondencon de Cezaro kaj estris ties novaĵservon; Balbo estis privata sekretario de Cezaro kaj gvidis dum ties oftaj forestoj inoficiale la postenajn aferojn en Romo. Opio kaj Balbo iĝis gravaj konfidenculoj de Oktavio, kiuj forte influis lin dum siaj unuaj paŝoj kiel heredinto de Cezaro. Tiel la ŝajne sensperta Oktavio disponis ekde la komenco de sia politika kariero vastan konsilistaron, kiu efike subtenis lin.[5]
Alianco kun la respublikanoj[redakti | redakti fonton]
La dua triumviraro[redakti | redakti fonton]
Aŭreo de la du triumviroj Marko Antonio (antaŭo) kaj Oktavio (malantaŭo), 41 a.K.
Batalo por aŭtokratismo[redakti | redakti fonton]
Mapo de la romia imperio post la traktado de Mizeno:
La regiono estrita de Oktavio
La regiono estrita de Antonio
La provincoj de Lepido
La mara imperio de Seksto Pompeo
La reĝlando Egiptujo de Kleopatro
Aŭgusto kiel unua inter samrajtaj[redakti | redakti fonton]
La fondiĝo de la principato[redakti | redakti fonton]
La problemo[redakti | redakti fonton]
Aŭgusto kiel triumfanto (kameo)
La solvo[redakti | redakti fonton]
Realo kaj propagando[redakti | redakti fonton]
Aŭgusto kun la civitana krono surkape (Romo, Kapitolaj muzeoj)
Titoloj kaj aliaj honoraĵoj de Aŭgusto[redakti | redakti fonton]
Akcepto de la nova ordo[redakti | redakti fonton]
Nova ekonomia kaj socia ordo[redakti | redakti fonton]
Anoj de la imperiestra familio,
reliefo ĉe la suda muron de la Ara Pacis, Romo
Reordigo de la provincoj[redakti | redakti fonton]
Etika politiko[redakti | redakti fonton]
Aŭgusto kiel plej alta sacerdoto
Ekstera politiko kaj sekurigo de la landlimoj[redakti | redakti fonton]
Ordigo de la sukcedo[redakti | redakti fonton]
Morto kaj entombigo[redakti | redakti fonton]
Somere de la jaro 14 la imperiestro ekvojaĝis al Capri kajBenevento. Jam sur Capri li malsaniĝis pri diareo, tamen daŭrigis la vojaĝon al Napolo kaj Nola, ŝajne en la saman domon, kie 71 jarojn antaŭe mortis lia patro Gajo Oktavio. Tie mortis la imperiestro la 19-an de aŭgusto de la jaro 14 en la ĉeesto de sia edzino Livio kaj serion de alkurintaj altranguloj. La dato estis tiu de la tago, kiam 50 jarojn antaŭe li komencis sian unuan konsulecon. Laŭ Suetonio la viro, kiu portis tiom da maskoj en sia vivo adiaŭis per formulo, kiun uzis aktoroj fine de spektaklo: "Se nun la tuto plaĉis al vi, tiam aplaŭdu, kaj lasu nin iri hejmen dankite".
Sekvoj[redakti | redakti fonton]
La monato aŭgusto estis nomita por li.
Esperanta literaturo[redakti | redakti fonton]
Kajo Julio Cezaro Oktaviano Aŭgusto: el Monumento Ankira (Antologio latina, volumo 2, paĝo 531, trad. Gerrit Berveling
Anna Löwenstein, Morto de Artisto, Anvers, Flandra Esperanto-Ligo, 2008
Bildaro[redakti | redakti fonton]
Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]
Historio de la Romia Imperio
Bibliografio[redakti | redakti fonton]
Jean-Pierre Néraudau, Auguste, Paris, Les Belles lettres, 1996 ISBN 2-251-44082-8
Pierre Cosme, Auguste, Paris, Perrin, 2005.
Ramsay MacMullen, La Romanisation à l'époque d'Auguste, Paris, Les Belles Lettres, 2003.
Robert Etienne, Le siècle d'Auguste, Paris, Armand Colin, 1970.
Jean-Marie André, Le siècle d'Auguste, Paris, Payot, 1974.
Referencoj[redakti | redakti fonton]
↑ Krome Aŭgusto estis pere de sia avo Marko Atio Balbo parenco de Gnaeo Pompeio Mangno. La avo de Pompejo Magno, Gnaeo Pompejo, estis samtempe praavo de Aŭgusto.
↑ Suetonius (Aug. 2.1) uzas la esprimon minores gentes, kiun oni uzis por plebejaj familioj, reprezentitaj en la romia senato.
↑ La simpla infanĉambro de la juna Oktavio, kiu ne estis pli granda ol stokejo (cella Augusti), estis jarcentojn poste publika pilgrimejo de romianoj. Aŭgusto tiom identiĝis kun la ĉambro, ke en la popola kredo la regiono de la urbo Velletri estis konsiderata lia naskiĝloko (vidu ĉe Suet. Aug. 6).
↑ Bleicken, Augustus (2000), p. 35ff. kaj p. 692ff., Kienast, Augustus (1999), p. 6ff. kaj Bringmann, Augustus (2007), p. 256: germane: „Wahrscheinlich ist, dass im ersten Jahrhundert v. Chr. kein Unterschied mehr zwischen der Adoption unter Lebenden und der Namensübertragung durch testamentarische Verfügung gemacht wurde.“ (Verŝajnas, ke en la unua jarcento a.K. ne plu estis diferenco inter la adopto de vivantoj kaj la nomotransdono per testamenta indiko.) Kontraŭe Leonhard Schumacher opinias en Oktavian und das Testament Caesars (Oktavio kaj la testamento de Cezaro), en: Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte. (Gazeto de la Savigny-Stiftung pri jurohistorio.) Romanistische Abteilung. 116, 1999, p. 49–70, ke Oktavio per la akcepto de la testamento unue nur heredis la posedaĵojn de Cezaro, kaj iĝis membro de la familio Julio (gens Iulia) nur en 43 a.K., post kiam la firmigo de la adopto okazis per leĝo.
↑ Vidu ankaŭ Klaus Bringmann, Augustus (2007), p. 38.
Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]
Aŭgusto Cezaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Aŭgusto Cezaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Aŭgusto Cezaro en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Romia historio, Oktavio Aŭgusto
Diktatoro de la Romia Respubliko
ISNI: 0000 0001 2122 7317
BNE: XX4746220 XX1026401, XX4746220
Naskiĝintoj en la 1-a jarcento a.K.
Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero
Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB
Paĝoj kiuj uzas ISBNajn magiajn ligilojn
Informoj pri la paĝo
Citi ĉi tiun artikolon
Ĉi tiu paĝo estis lastafoje redaktita je 21:01, 7 okt. 2016.
La teksto disponeblas laŭ la permesilo Krea Komunaĵo Atribuite-Samkondiĉe 3.0 Neadaptita; eble aldonaj kondiĉoj aplikeblas. Vidu la uzkondiĉojn por detaloj.
Regularo pri respekto de la privateco
Vidigo por porteblaj aparatoj