eo eo eo eo bg cs da de en eo es et fr de hbs_lat hu it lt lv nl pl ro ru sk sl sv lt it de eo it eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo pl eo eo eo eo eo eo eo eo eo it eo eo id eo uz eo eo eo nl eo hbs_lat eo eo et eo eo en it fi hbs_lat it pl eo it hbs_lat pt nl es en eo hbs_lat eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo de eo eo eo eo eo
Historio, etimologio, origino de lingvoj
Lingvoj, kiel vivantaj estaĵoj, evoluas. Lingvoj devenantaj de la sama pralingvo laŭdifine apartenas al la sama lingvofamilio. Lingvofamilio povas esti dividita je pluraj subfamilioj: ekzemple, la pola kaj slovaka ambaŭ estas okcidentslavaj lingvoj, subgrupo de la slava lingvaro, kiu estas branĉo de la granda hindeŭropa familio.
Kompara lingvoscienco, kiel indikas la nomo, komparas lingvojn por ekscii ilian historian rilatecon. Tio eblas per komparado de fonologio, gramatiko kaj vortoprovizo, eĉ en kazoj, kiam ne ekzistas skribaj dokumentoj en la pralingvoj.
Ju pli malproksimaj estas lingvoj, des pli malfacile povas esti determini, ĉu ekzistas genetika rilato inter ili. Ekzemple, neniu lingvisto dubas, ke la hispana kaj itala lingvoj estas parencaj, sed la ekzisto de la altaja lingvaro (kiu inkluzivus la turkan kaj la mongolan) estas disputata kaj ne akceptata de ĉiuj lingvistoj. Nuntempe tute ne eblas scii, ĉu ĉiuj lingvoj devenas de komuna pralingvo. Se ekzistis origina homa lingvo, tiu estis parolata antaŭ dekmiloj da jaroj (aŭ pli). Pro tio komparoj estas tre malfacilaj aŭ eĉ neeblaj.
Mapo de la ĉefaj lingvofamilioj en la mondo
Lingvistoj malkovris pli ol cent unuarangajn lingvofamiliojn (familiojn, kies rilatoj unu kun la aliaj ne estas pruvitaj). Iuj inkluzivas nur kelkajn lingvojn, aliaj pli ol mil. Jen listo de la ĉefaj lingvofamilioj en la mondo.
Eŭropo ĝis Barato, hodiaŭ ĉiuj mondopartoj
Pli ol 400 lingvoj parolataj de preskaŭ 3 miliardoj da homoj. Al ĝi apartenas interalie latinidaj lingvoj (hispana, itala, franca…), ĝermanaj (angla, germana, sveda…), baltaj, slavaj (rusa, pola…), hindariaj (persa, hindia, kurda, bengala kaj multaj lingvoj parolataj de Turkio ĝis norda Barato), kaj ankaŭ kelkaj aliaj lingvoj, ekzemple greka kaj armena.
Ĉinaj lingvoj, tibeta, birma
Svahila, joruba, ŝona, zulua
Semidaj lingvoj (araba, hebrea…), somala
Sudorienta Azio, Tajvano, Pacifiko, Madagaskaro
Pli ol 1000 lingvoj, inkluzive de la indonezia, filipina, malagasa, havaja, fiĝia…
Centra, orienta kaj norda Eŭropo, norda Azio
Hungara, finna, estona, sameaj lingvoj, iuj lingvoj de Rusio (udmurta, maria, komia…)
Tjurkaj lingvoj (turka, kazaĥa…), mongolaj lingvoj (mongola…), tungusaj lingvoj (manĉura…), kelkaj inkluzivas eĉ la japanan kaj korean
Tamila, malajala, kanara, telugua
Tri lingvaroj. La plej parolata kaŭkaza lingvo estas la kartvela.
Senparenca lingvo estas “orfo”: lingvo, kies parenca rilato kun konata lingvofamilio ne estis pruvita. La plej bona ekzemplo estas la eŭska lingvo, parolata en Hispanio kaj Francio. Kvankam ĝin ĉirkaŭas hindeŭropaj lingvoj, ĝi estas tre malsama de ili. Lingvistoj komparis la eŭskan kun aliaj lingvoj parolataj en Eŭropo, Kaŭkazo kaj eĉ Ameriko, sed neniu parenceco estis determinita.
La korea estas alia fama senparenca lingvo, kvankam iuj lingvistoj proponis rilaton kun la altaja lingvaro aŭ la japana lingvo. La japana mem estas foje konsiderata senparenca lingvo, sed ĝi fakte apartenas al la malgranda japana lingvaro, kiu inkluzivas kelkajn parencajn lingvojn kiel la okinavan.
Piĝinoj kaj kreolaj lingvoj
Piĝino estas simpligita komuniksistemo, kiu evoluas inter du aŭ pli da grupoj, kiuj ne havas komunan lingvon. Ĝi ne devenas rekte de unu lingvo, sed povas ricevi trajtojn de pluraj lingvoj. Kiam infanoj komencas lerni piĝinon denaske, tiam ĝi fariĝas aparta, stabila lingvo, kiun oni nomas kreola lingvo.
Plej multaj piĝinoj kaj kreolaj lingvoj parolataj hodiaŭ estas rezulto de koloniigo kaj estas bazitaj sur la angla, franca aŭ portugala. Unu el la plej parolataj kreolaj lingvoj estas tokpisino, oficiala lingvo de Papuo-Nov-Gvineo. Ĝi estas bazita sur la angla, sed ĝia gramatiko estas malsama kaj ĝia vortaro inkluzivas vortojn pruntitajn de la germana, malaja, portugala kaj pluraj lokaj lingvoj.
Tiu ĉi projekto estas financata per subteno de Eŭropa Komisiono. Tiu ĉi publikaĵo respegulas nur vidpunkton de la aŭtoro, pro tio la Komisiono ne povas esti respondeca pri ajna uzado de informoj, kiuj aperas ĉi tie.
© 2017 lingvo.info | Impressum