es en eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo io eo es eo es es es es es es es eo es en es es war es es es es es es es es es es es es en es es eo eo eo eo es es es es es es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo es es eo es cs es es es cs es es es es es es cs es es es es es es es es es cs es es es es es es es es es es cs es es es es es es es en es es eo es es eo es es es es es es es cs es eo pt pl eo it eo eo es pt sk eo es eo pt eo eo eo eo eo eo ca eu eo es pt ceb eo es eo eo eo es en es es nn es es en eo es eo eo es es es es eo en es eo eo es eu en es
skip to main | skip to sidebar
Blogo pri Esperanto kaj ĝia historio
sábado, 20 de noviembre de 2010
La homo kiu en nur du horoj jam povas legi esperante
Antaŭ ĝuste cent jaroj,  la 20-an de novembro 1910, forpasis Lev N. Tolstoj, unu el la plej elstaraj nomoj de la universala literaturo.
La 27-an aprilo 1894 li sendis leteron pri esperanto, kiu aperis en la tiujara sepa numero de la revuo Esperantisto (15-7-1894).
Estimataj sinjoroj! Mi ricevis vian leteron kaj penos, kiom mi povos, plenumi vian deziron, t. e. eldiri mian opinion pri la penso de lingvo tutmonda entute kaj pri tio, kiom la lingvo Esperanto respondas al tiu ĉi ideo.
Pri tio, ke homoj celas al tio, por fari unu anaron kun unu paŝtisto de prudento kaj amo kaj ke unu el la plej proksimaj kondukantaj ŝtupoj por tio ĉi devas esti reciproka komprenado de la homoj unu alian, — pri tio povas ekzisti nenia dubo. Por tio, ke homoj komprenu unu la alian, estas necese aŭ tio, ke ĉiuj lingvoj per si mem kunversiĝu al unu lingvo (kio, se ĝi fariĝus iam, povus fariĝi nur post tre longa tempo), aŭ tio, ke la sciado de ĉiuj lingvoj tiel vastiĝu, ke ne sole ĉiuj verkoj estu tradukitaj en ĉiujn lingvoj, sed ankaŭ ke ĉiuj homoj sciu tiom multe da lingvoj, ke ĉiuj havu la eblon komunikiĝi unu kun la alia en tiu aŭ alia lingvo, aŭ tio ke ĉiuj elektu unu lingvon, kiun devige lernus ĉiuj popoloj, aŭ fine tio (kiel supozas la volapukistoj kaj esperantistoj), ke ĉiuj homoj de diversaj nacioj akceptu unu arte faritan faciligitan lingvon internacian kaj ĉiuj lernu ĝin. En tio ĉi konsistas la ideo de la esperantistoj. Ŝajnas al mi, ke tiu ĉi lasta supozo estas la plej prudenta kaj — la plej grava — la plej facile efektivigebla.
Tiel mi respondas la unuan demandon. La duan demandon, — en kia grado la lingvo Esperanto kontentigas la postulojn de lingvo internacia, — mi ne povas respondi tute decide, ĉar mi ne estas kompetenta juĝanto en tio ĉi. Unu, kion mi scias, estas tio, ke Volapük aperis por mi tre komplikita, Esperanto do, kontraŭe, tre facila, kiel ĝi devas aperi al ĉiu Eŭropa homo. (Mi pensas, ke por tutmondeco en absoluta senco de tiu ĉi vorto, t. e. por ligi inter si Hindojn, Ĥinojn, popolojn Afrikajn k. t. p., estos necesa alia lingvo, sed por homo Eŭropa Esperanto estas tre facila). La facileco de ĝia lernado estas tiel granda, ke, ricevinte antaŭ ses jaroj Esperantan gramatikon, vortaron kaj artikolojn, skribitajn en tiu ĉi lingvo, mi post ne pli ol du horoj de okupado povis jam, se ne skribi, almenaŭ libere legi en tiu ĉi lingvo.
En ĉia okazo la oferoj, kiujn alportos ĉiu homo de nia Eŭropa mondo, dediĉinte kelkan tempon por la lernado de tiu ĉi lingvo, estas tiel malgrandaj, kaj la sekvoj, kiuj povas veni, se ĉiuj, — almenaŭ la Eŭropanoj kaj Amerikanoj — ĉiuj kristanoj, — ellernos tiun ĉi lingvon, estas tiel grandegaj, ke oni ne povas ne fari tiun ĉi provon. Mi ĉiam pensis, ke ekzistas nenia pli kristana scienco, ol la sciado de lingvoj, tiu sciado, kiu donas la eblon komunikiĝi kaj ligiĝi kun plej granda nombro da homoj. Mi vidis multajn fojojn, kiel homoj tenadis sin malamike unuj kontraŭ la aliaj nur dank' al la meĥanika malhelpo por reciproka komprenado. Kaj tial la lernado de Esperanto kaj la vastigado de ĝi estas sendube kristana afero, kiu helpas al la kreado de la Regno de Dio, tiu afero, kiu estas la ĉefa kaj sola difino de la homa vivo.
Publicado por desespero en 20:54 0 comentarios
Etiquetas: La Esperantisto, Lev N. Tolstoj
viernes, 12 de noviembre de 2010
Un esperantista en el Titanic
Zamenhof se había ocupado personalmente de las ediciones del Unua Libro, primero en ruso (1887) y después, ese mismo año, en polaco, francés y alemán. Los conocimientos del creador de la lengua internacional no bastaban para abordar la misma tarea en el caso del inglés, de manera que encargó la misión a un tal J. St. y el opúsculo se editó en Varsovia en 1888.
La obra fue reseñada en el mismo año de su publicación por The Office y en 1894 por Languages. La recepción no fue mala, pero en ambos casos se hizo más hincapié en el deficiente inglés del traductor. De hecho, el título International Tongue ya casi delataba el mal uso de un diccionario bilingüe y no hacía presagiar nada bueno. Se ha especulado con que J. St. fuera Julian Steinhaus, quien figura en la primera edición del Adresaro (lista en la que aparecían los esperantistas que se iban sumando al movimiento).
No obstante, ya en noviembre de 1887 se había hecho mención al esperanto en la St. James Gazette. Y según explica Peter G. Forster en The Esperanto Movement (La Haya, Nueva York: Mouton, 1982, p. 268):
[El artículo] suscitó el interés de un abogado de Bristol, quien preguntó a Zamenhof en latín. Recibió un ejemplar del manual en alemán, pero no se interesó más por el tema. Pasó el manual a su amigo Richard Geoghegan, un lingüista de origen irlandés que pronto se convirtió en un fuerte defensor del idioma.
Geoghegan (1866-1943) tradujo de nuevo el Unua Libro al inglés. De hecho, Zamenhof destruyó los ejemplares no distribuidos de la traducción de J. St. (de la cual se conservan contados ejemplares) y en el primer número de la primera revista editada en esperanto (La Esperantisto, 1 [septiembre 1889]) no se hace mención alguna a la traducción de J. St. y como quinto libro de la lengua internacional figura:
5. R. Geoghegan. Dr. Esperanto's International Language. Introduction and Complete Grammar (Lernolibro de la lingvo Esperanto. Eldono angla)
y el precio, 40 pfennigs. La obra, editada en Varsovia y con sello de autorización de la censura del 5 de enero de 1889 (según el calendario gregoriano), empieza así:
The reader will doubtless take up this little work with an incredulous smile, supposing that he is about to peruse the impracticable schemes of some good citizen of Utopia. I would, therefore, in the first place, beg of him to lay aside all prejudice, and treat seriously and critically the question brought before him.
Geoghegan terminó cruzando el Atlántico y, pese a ser elegido primer presidente de la Amerika Esperanto-Asocio, se instaló en Alaska. Allí estudió el idioma aleutiano y diversas lenguas de los esquimales. Algunos de sus trabajos al respecto los publicó en esperanto, por ejemplo: Pri kelkaj rimarkindaj similaĵoj inter la antikvaj kalendaroj de la amerikanoj kaj la azianoj (París, 1908).
Entretanto, el esperanto avanzaba con lentitud en Inglaterra. En 1889 el número de británicos en el Adresaro no llegaba a la decena. En 1902, el periodista Joseph Rhodes (1856-1920) fundó en Keighly la primera sociedad esperantista del Reino Unido.
Fue en ese mismo año 1902 cuando William Thomas Stead (1849-1912) comenzó a divulgar el esperanto en su publicación Review of Reviews.
Stead, hijo de un pastor de la Iglesia congregacional, se interesó desde muy joven por el periodismo y en 1871 ya dirigía el Darlington Northern Echo. En 1880 se trasladó a Londres, donde como subdirector del Pall Mall Gazette introdujo el género de la entrevista en la prensa inglesa, sobre todo mediante su famosa conversación con el general Gordon (9-1-1887). Stead fue pionero del periodismo de investigación y denuncia. Su campaña contra la prostitución infantil, que denunció en su serie de artículos The Maiden Tribute of Modern Babylon (publicados entre el 6 y el 10 de julio de 1885), propició la aprobación de una ley que entre otras cosas endurecía las penas por violación o por mantener trato carnal con niñas de entre diez y doce años (algo que hasta entonces se consideraba sólo una falta).
No obstante, los audaces métodos de Stead (llegó a comprar una menor para demostrar su tesis) le costaron una condena de tres meses.
Tras el escándalo, Stead fundó en 1890  Review of Reviews, que pronto se editó en tres continentes (con sedes en Londres, Nueva York y Melbourne). En ella, Stead, que la escribía casi de punta a cabo, abogó por el pacifismo, los derechos de las sufragistas, el protagonismo de la mujer en la Iglesia o el espiritualismo. La defensa del esperanto estuvo presente de manera continuada en las páginas de la revista desde 1902.
La deuda del esperanto con la labor divulgadora de la revista de Stead se personifica especialmente en la figura de Harold Bolingbroke Mudie (1880-1916). El que sería primer presidente de la UEA (desde 1912 hasta su muerte) conoció el esperanto a través de Review of Reviews en 1902. Al cabo de un año, en noviembre de 1903, Bolingbroke Mudie ya fundó The Esperantist, de nuevo gracias al apoyo económico de Stead, y trabajó en el llamado Trio por la Tria fomentando la celebración en Cambridge del tercer congreso universal.
El 10 de abril de 1912, Stead se embarcó en Southampton a bordo del Titanic para asistir a un congreso pacifista en el Carnegie Hall. Al parecer, Stead, que viajaba en primera clase, ayudó a varias personas a subir a bordo de los insuficientes botes salvavidas y regresó a leer un libro en su camarote. Fue visto por última vez por Philip Mock, uno de los supervivientes. Según declaró Mock:
Muchos hombres se agarraban a precarias balsas en el mar. William T. Stead, el autor, y el coronel John Jacob Astor se aferraban a una de ellas. Se les congelaron los pies y se vieron obligados a soltarse. Los dos se ahogaron.
Stead había escrito algunos artículos que a posteriori se han considerado premonitorios del desastre del Titanic, como el titulado «How the Mail Steamer went down in mid Atlantic, by a survivor».
El 18 de abril de 1912, el Daily Mail, en un artículo titulado «Story Mr Stead could have told», se hacía eco de la desgracia.
No parece que quede más margen para albergar esperanzas de que el caballero inglés más importante que viajaba a bordo del Titanic haya sobrevivido a la catástrofe.
Nota: Pueden encontrarse numerosos textos de Stead en la web W. T. Stead Resource Site.
Publicado por desespero en 16:36 2 comentarios
Etiquetas: Joseph Rhodes, Review of reviews, William Thomas Stead
jueves, 11 de noviembre de 2010
Vorto de la tago (palabra del día)
Mi antaŭnelonge ektujtis* (aŭ ektŭitis, laŭ Vikipedio) kiel Stratozam. Mia unua kontakto kun Tujtero/Tŭitero estis la Curso de Esperanto en Twitter, bonega iniciato de TdB pri kiu mi jam fojfoje skribis ĉi tie (kaj kies ligilo estas ĉiam en la dekstra kolumno de tiu ĉi blogo).
Mi nun ekas Vorto-n de la Tago por paroli en 140 literoj pri esperantaj vortoj aŭ esprimoj, kiujn mi speciale ŝatas, okaze eĉ pri beletraj mikrocitaĵoj.
Ĉiumonate, mi arigos ilin en tiu ĉi blogo. Vi baldaŭ vidos konstantan ligilon en la dekstra kolumno. Ankaŭ en la dekstra kolumno de la blogo aperas nun Enhavtabelo de la blogeroj minimume organizataj laŭ temoj.
* Mi preferas tujtero, pro la evidenta pseŭdoetimologio tuj-tero (senprokaste tra la tuta tero)
Hace poco empecé a tuitear como Stratozam. Mi primer contacto real con Twitter fue el Curso de Esperanto en Twitter, gran iniciativa de Toño del Barrio para la enseñanza del esperanto a la cual ya me he referido en ocasiones en este blog (y cuyo enlace siempre aparece en la columna de la derecha).
Ahora inicio en Twitter Vorto de la Tago (La palabra del día) para referirme en 140 caracteres a palabras o expresiones del esperanto que me gustan especialmente, y en ocasiones también a citas literarias.
Mensualmente, reuniré los tweets en este blog. El enlace a las recopilaciones mensuales aparecerá en la columna de la derecha. En esa misma columna está desde no hace mucho el Índice de las entradas del blog, mínimamente organizadas por temas.
Publicado por desespero en 12:01 0 comentarios
Etiquetas: palabra del día, Twitter, Vorto de la Tago
domingo, 7 de noviembre de 2010
Ĉu Photoshop-a ŝerco? Ĉu la gazeto de majo 1932 aperis dukovrile?
Fakte, tiam la revuo Literatura Mondo uzis la saman kovrildesegnaĵon en malsamaj koloroj por ĉiu jarkolekto. Dum la jaro 1931 ĝi montris desegnaĵon de Béla Blau:
En la antaŭlasta paĝo de la 10-a numero (novembro-decembro) de 1931, la redakcio aperigas la jenan anoncon:
Nia titolpaĝo por 1932
Ĉar la gusto de niaj legantoj estas malsama, ni ne volas mem elekti titolpaĝon por la sekvonta jaro. Sube ni donas kvar bildojn, el kiuj niaj legantoj bonvolu elekti. Ni uzos tiun bildon, kiu ricevos la plej multajn voĉojn. Al la nuna numero estas aldonata voĉdonilo, kiun vi povas sendi — se vi nenion krome surskribas — kiel presaĵon al nia adreso. Ni akceptas voĉdonilojn nur ĝis 1.12.1931.
Finfine, la kvar bildoj (de Bartha, Blau, Göndör kaj Marton)  ne aperis «sube», sed aliloke, interne de intervjuo de Julio Baghy al S-ino Isbrücker («la animo de la Nederlanda esp. movado»).
Ĉi tiu estas la LM-kovrilo de januaro 1932. Do, venkis la tria opcio, fare de Beri Göndör.
Kaj en la paĝo 18, sube de artikolo de E. G. pri la neceso de verki esperante originalan literaturon («Ni devas krei propran literaturon, kiu kaŭ la kvalitoj ne estu malpli alta, ol la literaturoj naciaj. Ni devas aspiri, ke el Esperanto oni traduku en lingvojn naciaj. Kaj tio ne estas utopio, ĝi estas realaĵo de ne tro malproksima estonteco. Abismoj de J. Forge estas tradukita al lingvoj finna kaj ĉina. Ĉu tio ne estas brila sukceso? Ĉu tio ne estas plej bona propagando por nia lingvo?»), oni legis la jenon:
Kiel niaj legantoj vidas, en la konkurso venkis la titolpaĝo nro III. Jen la preciza rezulto de la voĉdonado:
Titolpaĝo I: 12 voĉoj. Titolpaĝo II: 44 voĉoj. Titolpaĝo III: 68 voĉoj. Titolpaĝo IV: 23 voĉoj.
Tiel do pri la ĉijara titolpaĝo ne estas responda plu nia unuflanka modernemo, ĝi estas elektita, per tute demokrata vojo de nia legantaro mem.
Nova pentraĵo de Béla Blau ilustris la kovrilojn dum 1933, kaj alia verko de Beri Göndör reaperis en 1934.
Publicado por desespero en 19:47 0 comentarios
Etiquetas: Blau, Göndör, Literatura Mondo
Entradas más recientes Entradas antiguas Página principal
Suscribirse a: Entradas (Atom)
La homo kiu en nur du horoj jam povas legi esperan...
Un esperantista en el Titanic
Vorto de la tago (palabra del día)
También en / Aliloke
Tujtero / Twitter (Stratozam)
Universala Esperanto Asocio (UEA)
Museu de Sant Pau d'Ordal
La vivo kaj verko de Raymond Schwartz
Curso de esperanto en Twitter
Aberfan - la perdita generacio
Apud la fenestro, pluvas | Rakontarejo
La Blogo de Tonyo
Bankruptcy Houses For Sale
De obscenaĵo al Esperanto
Se ha producido un error en este gadget.