eo en eo eo es eo eo eo eo eo eo es eo eo es eo es eo eo eo eo eo eo es eo eo eo es eo eo es eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo en eo eo es eo eo en eo eo eo es eo eo eo eo es es ca es eo eo eo eo en en en en en eo eo eo eo eo es eo es es es es es es es es es es es es en es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es es fr es eo es eo eo eo es es ca es eo eo eo es eo eo eo eo eo eo en eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo eo es eo eo eo eo eo eo eo pl eo es es es en eo eo eo eo eo es eo es eo es es es eo eo eo eo eo eo eo eo es es es es eo es fr pt eo es es cs es es es es es es cs es es es es es es es es es cs es es es es es es es es es es cs es es es es es es es cs es es es es es es es es es cs es eo pt pl eo it eo eo es pt sk eo es eo pt eo eo eo eo eo eo ca eu eo es pt ceb eo es eo en de es en es es eo eo es nn eo es eo eo es es es es eo en es eo eo es eu en es
skip to main | skip to sidebar
Blogo pri Esperanto kaj ĝia historio
sábado, 25 de febrero de 2012
Magdalena venkas en la Parko (1909)
Memoriga poŝtmarko de la 5-a UK en Barcelono (ONB)
Estas bone konataj multaj aranĝoj, kiuj disvolviĝis dum la 5-a Internacia Kongreso de Esperanto en 1909 en la sidejo de la Palaco de Belartoj, sed ankaŭ en la aŭditorio de la Universitato de Barcelono, kie renkontiĝis la Lingva Komitato kaj la UEA-anaro, aŭ en la gotika salono de Borso, kie gastiĝis la Floraj Ludoj.
Ekster la kerno de la Kongreso elstaris la prezentado en la Teatro Romea de Mistero de doloro, verko de Adrià Gual elkatalunita de Pujulà i Vallès.
Muziko ankaŭ ludis gravan rolon, ĉefe pere de du grandaj kaj sukcesaj koncertoj. La unua okazis la 5-an de septembro ĉe la Teatro Romea kaj, krom verkojn de katalunaj kaj francaj komponistoj, oni ĝuis erojn de la Alcesto de Gluck kantitaj de Marie Brucker. En la dua koncerto, okazigita en la Palaco de Belartoj mardon la 7-an de septembro, estis interpretitaj katalunaj klasikaĵoj kiel La nit de Sant Joan, Els tres tambors kaj Muntanyes regalades –kun la esperanta traduko presita en la programo– kaj esperantaj himnoj  kiel Akcepto, kun muziko de Lambert kaj teksto de Pujulà, kaj Al la fratoj, la poemo de Zamenhof muzikigita de Ònia Farga.
Ekzercado de la Ruĝa Kruco (ONB)
Sporto dum la 5-a Kongreso
Ankaŭ la sporto ĉeestis la kongreson en Barcelono. Malgraŭ ĵurnaloj kiel La Vanguardia aŭ esperantlingvaj gazetoj kiel La Suno Hispana, Lingvo Internacia aŭ La Revuo menciis iujn sportajn eventojn, detaloj pri sportaj programeroj troviĝas ĉefe en El Mundo Deportivo. En 1909, tiu, kiu hodiaŭ estas unu el la plej legataj ĉiutagaj sportĵurnaloj, estis semajna gazeto en ĝia tria jaro de vivo. Tiam,  aŭtosporto kaj biciklado vekis grandan intereson kaj futbalo ankoraŭ ludis nur flankan rolon. (La sportaj novaĵoj rilate al la Kongreso estas kompilitaj en ĉi 20-paĝa dokumento.)
Gazetkapo de El Mundo Deportivo (16-9-1909)
La organizo de la futbal-turniro travivis diversajn sorto-batojn, sed finfine pridisputis ĝin la teamoj juniors Z, Olimpic, Badalona, ​​Numancia, Catalònia kaj Salut. Lasthore aliĝis ankaŭ Universitari kaj Europa.
La festo estis agrabla, sed organizantaro mankis sperton kaj tio rezultis banala afero por eksterlandaj esperantistoj, kiuj konas la sporton pli bone ol ni kaj povas formi malbonan koncepton de la ĉi-tiea sporto.
El Mundo Deportivo, 9-9-1909, p. 4
Unu el la individuoj, kiu zorgis pri la Konkurso organizita honore al la esperantistoj, D. Emilio Roig, favoris min per ĝentila letero por diri al mi kion okazis dum la turniro.
Tiam alvenis la vico por la aŭtomobiloj, aŭ, pli ĝuste, por la aŭtomobilo:
Dum ili metis surdorsajn numerojn al la biciklistoj, nia kara amiko S-ro Salazar, kiu partoprenis la feston kiel reprezentanto de Hispano Suiza, proponis fari, eksterprograme, rondiron al la kuirejo sur sia malgranda aŭtomobilo Hispano 12HP. La ĵuĝantaro plaĉe akceptis lian proponon.
Ekiro de Esperanto-Pokalo, 10-9-1909 (ONB)
Sur unu el la bildoj de la Kongreso, kiuj ankoraŭ konserviĝas, oni vidas sep biciklistojn (Quirante, Borrás, Alric, Barnola, Magdalena, Miró kaj Sum) malantaŭ la ekirlinio en parko Ciutadella. Temas pri la bicikla-kurado, kiu okazis samtage je la kvara kaj duono. Sed kia kurado estis? Laŭ klarigo de la regularo, kiu aperis en El Mundo Deportivo je 26 aŭgusto, temis pri bicikla-kurado de 50 kilometroj kun trejnistoj sur mopedo. Tiaj kuradoj multaj jaroj poste ĝuis grandan sukceson en eŭropaj cicklodromoj kaj la majorkano Guillermo Timoner kroniĝis ses fojojn kiel monda ĉampiono inter 1955 kaj 1965.
Guillermo Timoner kun la ĉielarka ĵerzo de monda ĉampiono post lia trejnisto Van Ingelgem
Trejnistoj ne aperas en tiu ĉi foto de 1909, ĉar ili atendis la biciklistojn je kelkaj metroj for, kiel klarigis la artikolo en El Mundo Deportivo (16-9-1909, p. 1.)
La sekvan jaron, Magdalena estis kronita ĉampiono de Hispanujo survoje. En 1911, li estis klasita dua en la unua  Volta a Catalunya [Kataluna Rondiro] –unu el la plej malnovaj plurtagaj rondiroj de la internacia bicikla kalendaro– kaj unu jaron poste li atingis la venkon.
José Magdalena sur bildo-karto de Ĉokolado Amatller. La teksto mencias lian venkon en Copa Esperanto.
Novaĵoj de komenciĝanta aviado ankaŭ havas spacon sur la paĝoj de El Mundo Deportivo, kaj tiel, en ĝia numero de la 16-a de septembro, la semajngazeto eĥis konferencon organizita de la Asocio de Aerveturado, kies ĉefrolulo estis M. Archdeaçon [sic]. M. Archdeaçon estis neniu alia ol Ernest Archdeacon (1863-1950), franca aviadpioniro kaj granda propagandisto de esperanto, kiu venis al Barcelono por partopreni la kongreson. En tiu tempo, li kunlaboris kun La Revuo. La sekvan jaron li aperigis Pourquoi je suis devenu Espérantiste? kaj en 1932 eniris la Lingvan Komitaton.
Tiam prenis la vorton M. Archdeaçon, kiu kun granda klareco kaj montrante sian scion de la afero, rakontis veran historion de aernavigado, ekde aerŝipoj ĝis aviadiloj. Li komparis la du sistemojn kaj montris sian subtenon por tiuj aviadiloj pli pezaj ol aero, kiujn, li diris, atendis glora estonteco.
El Mundo Deportivo, 16-9-1909, p. 3
Archdeacon ne povis resti ĝis la lunĉo honore al la prelegantoj, ĉar li devis ĉeesti tiun oferita de la Barcelona Urbodomo honore al la kongresanoj.
Interese, unu el la prototipoj de Archdeacon rimarkinde similas la biciklon Montpeó de José Magdalena.
Aéromotocyclette, Ernest Archdeacon prototipo
1) P. Corret, «La Kvina Kongreso», Lingvo Internacia, p. 432.
2) Lingvo Internacia, p. 393.
3) C. Aymonier, «Mistero de doloro». La Revuo, p. 131-138.
4) Carlo Bourlet, «Impresoj de kongresano», La Revuo, p. 125-126.
5) Baronino de Ménil, «Ruĝa Kruco», La Revuo, p. 130.
6) Carlo Bourlet, «Impresoj de kongresano», La Revuo, p. 126.
7) P. Corret, «La Kvina Kongreso», Lingvo Internacia, p. 394.
8) M. F. Creus, «Kongruigi motorciklo», El Mundo Deportivo, 16.09.1909, p. 1.
Publicado por desespero en 19:54 0 comentarios
Etiquetas: biciklado, Ernest Archdeacon, Frederic Pujulà i Vallès, futbalo, José Magdalena, sporto
jueves, 23 de febrero de 2012
De la Unua Libro al la Guglo-tradukilo
Guglo aldonis esperanton kiel sian 64-an lingvon.
Jen teksto de prezentado en la angla el la blogo de Google-Translate:
TUTMONDA HELPLINGVO POR ĈIUJ HOMOJ
Today, we are adding Esperanto to Google Translate, making it our 64th supported language.
Ludovic Lazarus Zamenhof started his quest for an easy-to-learn language shared by all people in the 1870s and first published the ideas in 1887 with his book Unua Libro. The concept of a common language spread quickly, and initial reactions to Esperanto have ranged from suppression to enthusiastic embrace. Now, 125 years later, Esperanto has hundreds of thousands of active speakers, millions of people with some knowledge of the language, and even a few hundred people who learned it from birth, taught by their parents.
Esperanto and Google Translate share the goal of helping people understand each other, this connection has been made even in this blog post. Therefore, we are very excited that we can now offer translation for this language as well.
The Google Translate team was actually surprised about the high quality of machine translation for Esperanto. As we know from many experiments, more training data (which in our case means more existing translations) tends to yield better translations. For Esperanto, the number of existing translations is comparatively small. German or Spanish, for example, have more than 100 times the data; other languages on which we focus our research efforts have similar amounts of data as Esperanto but don’t achieve comparable quality yet. Esperanto was constructed such that it is easy to learn for humans, and this seems to help automatic translation as well.
Although the system is still far from perfect, we hope that our latest addition helps you to learn more about Esperanto’s history and culture. Translation to and from Esperanto will soon be available on translate.google.com, in our mobile web app, and in the Google Translate app for Android and iOS.
Kaj jen traduko de la supra teksto pere de tiu tradukilo:
Hodiaŭ, ni ofte aldonas esperanto al Google Translate, farante niajn 64th subtenata lingvo. Ludovic Lazarus Zamenhof komencis sian serĉon facile lernebla lingvo dividitaj de ĉiuj homoj en la jaroj 1870 kaj unue eldonita la ideoj en 1887 kun lia libro Unua Libro. La koncepto de komuna lingvo disvastiĝis rapide, kaj komenca reagoj al esperanto esti gamis de forigo al entuziasma brakumo. Nun, 125 jarojn poste, esperanto havas centojn da aktivaj parolantoj, milionoj de homoj kun ioma kono de la lingvo, kaj eĉ kelkaj cent homoj, kiuj lernis ĝin denaske, instruita de liaj gepatroj.
Esperanto kaj Google Translate dividi la celo de helpi homojn kompreni sin reciproke, tiu rilato estis faritaj ankaŭ en ĉi tiu blog. Sekve, ni estas tre ekscitita, ke ni nun povas proponi traduko por tiu lingvo ankaŭ.
La Google Translate teamo estis vere surprizita pri la alta kvalito de maŝina tradukado por esperanto. Kiel ni scias el multaj eksperimentoj, pli trejnado datumoj (kiu en nia kazo signifas pli ekzistantaj tradukoj) inklinas liveri bonan tradukoj. Por esperanto, la nombro de ekzistantaj tradukoj estas kompare malgranda. Germana aŭ hispana, ekzemple, havi pli ol 100 fojojn la datumoj; aliaj lingvoj sur kiu ni enfokusigi nian esploron penadoj havas similajn kvantojn de datumoj kiel esperanto sed ne sukcesas komparebla kvalito ankoraŭ. Esperanto estis konstruita tiel ke ĝi estas facile lernebla por homoj, kaj tio ŝajnas helpi aŭtomata tradukado tiel.
Kvankam la sistemo estas ankoraŭ tre for de perfekta, ni esperas ke nia lasta krome helpas vin lerni pli pri esperanto historio kaj kulturo. Traduko de kaj al esperanto estos baldaŭ disponebla en translate.google.com, en nia retejo móvil apliko, kaj en la Google Translate apliko por Android kaj IOS.
Publicado por desespero en 10:17 0 comentarios
Etiquetas: Google, Google-Translate, maŝintradukado
viernes, 27 de enero de 2012
Magdalena, campeón en el Parque (1909)
Sello conmemorativo del V Congreso Internacional de Esperanto (ONB)
Son bien conocidas muchas de las actividades que se desarrollaron durante el V Congreso Internacional de Esperanto de 1909 en la sede central del palacio de Bellas Artes, pero también en el paraninfo de la Universidad de Barcelona, donde se reunió el Lingva Komitato o los miembros de la UEA, o en el salón gótico de la Bolsa, donde se celebraron los Juegos Florales.
Sin embargo, al margen de reuniones de la Internacia Sciencia Asocio o de un sinfín asociaciones esperantistas especializadas («farmacéuticos, médicos, juristas, ferroviarios, marineros, vegetarianos, librepensadores, funcionarios públicos, taquígrafos»),(1) hubo diversos actos del Congreso abiertos al público y celebrados en distintos lugares de la ciudad.
Entre los actos abiertos del Congreso, hay que citar los servicios religiosos del domingo. En la misa católica celebrada en la Casa de la Caridad hubo sermón en esperanto del padre Richardson («Novan ordonon mi donos al vi: amu vin unu la aliajn»), que transmitió la bendición papal. Por su parte, el padre Rust predicó ante numerosos congresistas protestantes en una capilla evangélica.
Anuncio de La Vanguardia
Fuera de los centros neurálgicos del Congreso también hay que destacar la representación en el Teatro Romea de Mistero de Doloro, la adaptación al esperanto de Pujulà i Vallès de la obra de Adrià Gual.
En un artículo publicado en La Revuo, Camille Aymonier (1866-1951) dedica siete páginas(2) a glosar la representación. Aymonier explica que, tras «el imborrable recuerdo» de la representación de Ifigenia en Táuride de Goethe en el congreso de Dresde, «los catalanes, orgullosos de su país y de su renovada literatura, presentaron ante el público internacional la obra de un joven autor de Cataluña, profunda y decididamente nacional. La empresa fue audaz y estuvo coronada por el éxito. Todos los asistentes se sintieron agradecidos de poder penetrar de manera más profunda en el carácter original de este pueblo», y a continuación hace una encendida defensa del respeto del esperanto por las lenguas nacionales:
Os propongo y os pido que planteéis a los opositores del esperanto esta observación. Nuestra lengua, a la que se acusa de ser enemiga de las lenguas nacionales, a las cuales hará desaparecer, que eliminará los matices tan diversos de las producciones del espíritu humano infinitamente rico, que impedirá que se comprenda la diversidad de caracteres y temperamentos nacionales, nuestra lengua internacional ha dado a conocer, ha hecho comprender a personas de todas las partes del mundo, una obra profundamente nacional, y esa obra ha sido traducida con la inteligencia plena del corazón y el espíritu de un catalán, el señor Pujulà y Vallès, interpretada con la más sincera naturalidad y el más alegre fervor por actores catalanes, hermanos de los personajes a los que interpretan. Se puede traducir la obra al francés o al alemán, pueden representarla actores del Théâtre français o del Teatro Lessing, y desde luego el público francés o alemán nunca recibirá una impresión tan fuerte, tan justa como la que recibieron los congresistas en el Teatro Romea.
Camille Aymonier, «Mistero de doloro», La Revuo, 1909, p. 132
En el apartado musical destacan dos grandes conciertos. En el primero, del 5 de septiembre en el Teatro Romea, se interpretaron obras de compositores catalanes y franceses, así como fragmentos de Alcesto de Glück cantados por Marie Brucker. En el segundo, celebrado en el Palacio de Bellas Artes el martes 7 de septiembre, se interpretaron clásicos catalanes como La nit de Sant Joan, Els tres tambors o Muntanyes regalades –con la traducción de las letras al esperanto impresas en el programa de mano– e himnos en esperanto como Akcepto, con música de Lambert y letra de Pujulà o Al la fratoj, poema de Zamenhof musicado por Ònia Farga.
Las sardanas «y otras pintorescas» danzas catalanas estuvieron presentes en la «alegre excursión al monte Tibidabo, al que muchos subieron por senderos empinados llenos de encanto y otros en funicular».(3)
El miércoles 7 de septiembre, el parque de la Ciutadella, entonces conocido simplemente como «el Parque», fue escenario de un ejercicio de la Cruz Roja sobre la utilidad del esperanto. El presidente de Esperanto Ruĝa Kruco, general Priou, ya llevaba días reclutando «heridos» en el hotel, en las Ramblas o en el teatro («Puede que le corten un brazo o un pie o hasta puede que busquen una bala en su pecho», bromeaba).(4) Y efectivamente entre los «heridos» tendidos en el suelo bajo el sol del otoño se reconocía a Borel, Chaussegros, Aymonier y otros congresistas.  El acto contó con la presencia de Zamenhof y posteriormente se depositó una medalla ante el busto del poeta Bonaventura Carles Aribau (1798-1862), defensor de una lengua universal.
La exhibición de la Cruz Roja (ONB)
El deporte en el V Congreso
También el deporte estuvo presente en el congreso de Barcelona, y si bien diarios como La Vanguardia o revistas en esperanto como La Suno Hispana, La Revuo o Lingvo Internacia mencionan la celebración de algunas actividades deportivas, los detalles se encuentran sobre todo en El Mundo Deportivo. En 1909, el que hoy es uno de los diarios deportivos más vendidos estaba en su tercer año de vida y era un semanario dedicado sobre todo al automovilismo y el ciclismo, en el que el fútbol todavía ocupaba un lugar secundario. La información deportiva relacionada con el Congreso está compilada en este documento de 20 páginas.
Cabecera de El Mundo Deportivo del 16 de septiembre de 1909
La organización del torneo de fútbol pasó por diversas vicisitudes, pero finalmente lo disputaron los teams júniors de Z, Olimpic, Badalona, Numancia, Catalonia y Salud. A última hora se añadieron Europa y Universitari.
Zamenhof decidió asistir al torneo de fútbol, mientras que al mismo tiempo «otros asistieron a una corrida de toros en las Arenas de Barcelona, un deporte ciertamente más bárbaro pero también más español que el futbol».(5) Después de que la banda de la Cruz Roja interpretara el himno Espero se inició el primer partido. El torneo hubo de seguir el miércoles y El Mundo Deportivo no se abstuvo de criticar la organización:
La fiesta en sí agradable; en la organización faltó experiencia, resultando en resumen poca cosa para los esperantistas extranjeros, los cuales conocen el sport más que nosotros y pueden formarse mal concepto del deporte en ésta, por lo que presenciaron.
El Mundo Deportivo, 9-9-1909, p. 4
Tras la suspensión del torneo el día 5, hay que esperar a la edición de EMD del 23 de septiembre para conocer el ganador del torneo. Bajo el titular «El concurso del Numancia F.C.», M. Mensa, el especialista en fútbol del periódico relata que
Uno de los individuos de la comisión del Concurso organizado en honor de los Esperantistas, D. Emilio Roig, me ha favorecido con atenta y cariñosa carta, relatándome lo ocurrido a propósito de dicho concurso.
El Mundo Deportivo, 23-9-1909, p. 4
Lo ocurrido no queda muy claro, pero sí parece claro que la final la disputaron Europa y Catalonia y que se impuso este último equipo con una «monumental» actuación de Colet.
Magdalena se lleva la Copa Esperanto
El 10 de septiembre se celebró en el parque de la Ciutadella una carrera de motocicletas entre sólo dos participantes «que ocultan sus nombres bajo los seudónimos Sirep y Aparg [¿acaso Peris y Grapa?], ambos caballeros en motos de 3 1/2 HP, marca Griffon la del primero y Peugeot la del segundo»(6). La carrera se disputó a 10 vueltas (17, 775 km) y se impuso Aparg en 22 minutos y 18 segundos.
A continuación llegó el turno de los coches, o mejor dicho del coche:
Mientras se ponían los dorsales á los ciclistas, nuestro querido amigo Sr. Salazar, que asistía a la fiesta en representación de “La Hispano Suiza”, ofreció efectuar, fuera de programa, una vuelta de pista en cochecito Hispano 12HP, lo cual fue aceptado con agrado por el Jurado.
Salida de la Copa Esperanto, 10-9-1909 (ONB)
En una de las fotos que se conservan  del congreso aparecen siete ciclistas (Quirante, Borrás, Alric, Barnola, Magdalena, Miró y Sum) a punto de tomar la salida en el parque de la Ciutadella. Se trata de la carrera que se celebró a las cuatro y media de la tarde del mismo día 10 de septiembre. Pero ¿qué clase de carrera era? Según aclaraba el reglamento, publicado por El Mundo Deportivo el 26 de agosto, se trataba de una carrera de 50 kilómetros con entrenadores en motocicleta, una modalidad que muchos años más tarde gozaría de gran aceptación en los velódromos y en la cual el mallorquín Guillermo Timoner fue seis veces campeón del mundo entre 1955 y 1965.
Guillermo Timoner con el maillot arco iris de campeón del mundo tras su entrenador Van Ingelgem
Los entrenadores no aparecen en la imagen de 1909 porque estaban situados más adelante.
A la señal de Arteman, parten todos de la meta en busca de sus entrenadores, colocados algunos metros más adelante, originándose a su encuentro alguna confusión por estar varios de ellos desprevenidos; no obstante, no se produce ningún incidente y después del viraje cada cual se pega á su respectivo entrenador.
El Mundo Deportivo, 16-9-1909, p. 1.
M. F. Creus, redactor de ciclismo de El Mundo Deportivo, ofrece un detallado relato de la carrera en la que se impuso «Magdalena, el pequeño crack de los ciclos Montpeó» quien demostró que era «de la madera de los campeones». José Magdalena se llevó la victoria «en buena lid, mereciendo por ello una entusiasta ovación y las sentidas frases de elogio que el Dr. Zamenhof le prodigó al hacerle entrega de la hermosa Copa, que constituía el premio de la carrera». Magdalena se llevó además 100 pesetas por su victoria (el diario, por ejemplo, costaba entonces 10 céntimos).
Al año siguiente, Magdalena se coronó campeón de España en ruta. En 1911 fue segundo en la primera edición de la Volta a Catalunya, una de las rondas por etapas más antiguas del calendario internacional y en la cual se llevaría el triunfo en 1912.
José Magdalena en un cromo de Chocolate Amatller
Archedeacon, mecenas de la aviación
Las noticias de una incipiente aviación también tenían cabida en las páginas de El Mundo Deportivo, y así, en su edición del día 16 de septiembre, el semanario se hacía eco de una conferencia organizada por la Asociación de Locomoción Aérea y en la que el gran protagonista era M. Archdeaçon (sic). Monsieur Archdeacon no era otro que Ernest Archdeacon (1863-1950), pionero de la aviación y gran propagandista del esperanto que había venido a Barcelona con ocasión del congreso. En ese momento, Archdeacon era colaborador de La Revuo. Al año siguiente publicaría Pourquoi je suis devenu espérantiste y en 1932 entraría a formar parte del Lingva Komitato.
Luego ocupó el estrado M. Archdeaçon quien con gran claridad y demostrando el conocimiento que tiene  del asunto, hizo una verdadera historia de la navegación aérea, empezando por los dirigibles y terminando por los aeroplanos, cuyos dos sistemas comparó, mostrándose partidario del más pesado que el aire, al cual, dijo, espera un glorioso porvenir.
El Mundo Deportivo, 16-9-1909, p. 3
Archdeacon no pudo quedarse al «lunch con el que se proponía obsequiar a los conferenciantes» porque tenía que asistir al que ofrecía el Ayuntamiento de Barcelona en honor a los congresistas.
Curiosamente, uno de los prototipos de Archdeacon guarda una notable similitud con la bicicleta Montpeó de José Magdalena.
Aéromotocyclette, prototipo de Ernest Archdeacon
1) P. Corret, «La Kvina Kongreso», Lingvo Internacia, p. 432.
2) C. Aymonier, «Mistero de doloro», La Revuo, p. 131-138.
3) Carlo Bourlet, «Impresoj de kongresano», La Revuo, p. 125-126.
4) Baronino de Ménil, «Ruĝa Kruco», La Revuo, p. 130.
5) P. Corret, «La Kvina Kongreso», Lingvo Internacia, p. 394.
6) M. F. Creus: «Match a motocicleta», El Mundo Deportivo, 16-9-1909, p. 1.
Publicado por desespero en 2:33 0 comentarios
Etiquetas: Ernest Archdeacon, Frederic Pujulà i Vallès, José Magdalena
martes, 24 de enero de 2012
«Barcelono kuŝas ankoraŭ apud la Mediteraneo» (1909)
Barcelono dum la Tragika Semajno
Lundon la 26-an de julio 1909, ĝenerala striko en Barcelono kontraŭ la enŝipigo de laboristoj al la milito en Maroko iĝis en kontraŭklerikala insurekcio. Ĝis ĵaŭdo la 29-a, 78 homoj pereis en la tumultoj kaj 80 religiaj konstruaĵoj (preĝejoj, lernejoj...) brulis dum la poste konata kiel Tragika Semajno.
Portreto de Zamenhof en La Vanguardia (4-9-1909)
Sabaton la 4-an de septembro 1909 la alveno de d-ro Zamenhof al Barcelono okazigis viglan spektemon en la urbo, nur tri tagoj post la aresto de Ferrer i Guàrdia en Alella (li estis ekzekutita en oktobro). Esperantistaj flagoj ornamis la balkonojn por saluti «la Majstron». La sekvan tagon, dimanĉe, Zamenhof, tiam preskaŭ kvindekjaraĝa, malfermis la 5-an Universalan (tiam nomita Internacia) Kongreson de Esperanto.
Estas bone konataj multaj el la aktivaĵoj, kiuj disvolviĝis en la Palaco de Belartoj, la Aŭditoro de la Universitato aŭ en la Barcelona Ateneo: kunveno de sciencistoj, kiuj pristudis la pretigon de fakvortaro; ekzamenoj por ontaj esperanto-instruistoj; kunsido de Lingva Komitato (kun la partopreno de Zamenhof) aŭ la unuaj Internaciaj Floraj Ludoj kiel tiuj, kiuj «en niaj pireneaj landoj estas jam de longa tempo ĉarma kutimo».
Afiŝo de la 5-a Kongreso
La tiutempa kataluna gazetaro raportis pri la cititaj kaj multaj aliaj agadoj de la kongreso, ĉefe la semajna gazeto La Cataluña kaj la ĉiutagaj La Veu de Catalunya kaj La Vanguardia (Mi iam blogis pri la eĥoj de la Kongreso en tiu ĉi lasta ĵurnalo kaj kunigis ĝiajn novaĵojn priajn en PDF-dosiero). Notinda kazo estas tiu de La Publicidad, kiu estis malfavore al esperanto sed fariĝis la oficiala kongresĵurnalo.
Sur mia tablo kuŝas, dum mi skribas tiujn liniojn, la plena kolekto de la gazeto «La Publicidad», kiu dum la kongreso estis nia oficiala ĵurnalo, kaj ĉiutage presis artikolojn en Esperanto. Sed tiu gazeto ne estis la sola. Ĉiuj en la urbo: la Veu de Catalunya, El Poble Catalá, El Diario, Cucut, Actualidad, kaj la ilustritaj ĵurnaloj aperigis, pli-malpli ofte, tre favorajn raportojn. Tamen La Publicidad meritas apartan citon ne nur, car ĝi uzis nian lingvon, sed precipe tial, ke tiu gazeto estis antaŭe energia kontraŭbatalanto de Esperanto, ke ĝi publike konfesis sian eraron kaj fine propramove sin proponis, kiel oficialan informilon de la
Carlo Bourlet, La Revuo, 3 (39), 1909 , pĝ. 124
Pariza periodaĵo La Revuo pristudis la eĥojn de la kongreso en la kataluna, hispana kaj tutmonda neesperantista gazetaro.
Pri la kongreslanda gazetaro ni en la unua vico citu la Barcelonajn ĵurnalojn, «La Publicidad» (hispanlingva) kaj «La Veu de Catalunva» (katalunlingva), kiuj ĉiun tagon tre akurate, detale kaj ĝuste priskribis la diversajn fazojn de l'Kongreso. — Longan kaj favoran raporton publikigis «El Correo Español» (La Hispana Kuriero), el Madrid. Telegramojn pli-malpli detalajn oni legas en «El Imparcial», «La Epoca», «La Correspondencia de España», «Heraldo», «España Nueva», «El Siglo Futuro», ĉiuj el Madrido, kaj en «El Defensor» el Granada. Nur unu tute malfavoran artikolon ni trovis, tiun de Madrida «El Mundo» (12 de Septembro), kiu malĝentile juĝas nian kongreson ridinda, eĉ «iom groteska» kaj pretendas, ke «lingvo estas io neelpensebla, kio naskiĝas, disvolviĝas kaj kreskas kiel nia vivo mem». Ni ja konas la argumenton, kaj tamen vivas kaj vivos Esperanto!
La Revuo, 1909, krompaĝo 18
Kompreneble, la esperanta gazetaro ankaŭ raportis pri la kongreso. En Barcelono, aperis de julio 1909 ĝis majo 1910 satira ilustrita revuo Jen. La revuon ĉefredaktis Frederic Pujulà i Vallès kaj ĝi grandparte estis traduko de katalunlingva revuo Papitu.
La Suno Hispana, eldonita en Valencio, sidejo de la postkongreso, vaste informis dum la tuta jaro 1909 pri la pretigo de la kongreso kaj detale raportis pri ĝi en la oktobra numero.
Kovrilpaĝo de La Suno Hispana (oktobro 1909)
Sed ne nur en Hispanio oni raportis pri la barcelona kongreso. Tuj post la «forpaso» de la unua esperanta revuo La Esperantisto, la svedo Valdemar Langlet (1872-1960) fondis monatan gazeton Lingvo Internacia. La unua numero eldonis la Klubo Esperantista en Upsala en decembro 1895. Lingvo Internacia transmigris al Parizo en 1905 pere de hungara esperantisto Paŭl Lengyel (1868-1932), kiu poste kontribuis al Literatura Mondo. Post unu jaro, en 1906, danke al la klopodoj de Carlo Bourlet (1866-1913), franca librejo Hachette ekeldonis La Revuo-n, «internacia monata literatura gazeto kun la konstanta kunlaborado de D-ro L. L. Zamenhof». Do, en 1909, la du plej gravaj esperantistaj periodaĵoj eldoniĝis en la franca ĉefurbo.
Post la Tragika Semajno, multaj esperantistoj maltrankviliĝis pri sia vojaĝo al Barcelono kaj kelkaj eĉ proponis okazigi la kongreson en Parizo (oni povas legi pri tio en Esperanto, oficiala organo de UEA).
Estis sur la paĝoj de La Revuo, kie Pujulà i Vallès (1877-1963), prezidanto de la Loka Komitato, defendis Barcelonon kiel kongresurbon post la «okazintaĵoj» de la Tragika Semajno en artikolo datita la 10-an de aŭgusto 1909.
Barcelono kuŝas ankoraŭ apud la Mediteraneo
Kvankam tio povas ŝajni miraklo, post la Dantaj raportoj de multaj Eŭropaj ĵurnaloj, Barcelono kuŝas ankoraŭ en la sama loko, sur kiu ĝi kuŝis antaŭ la 20 de Julio. Stranga afero: la Rambloj estas, kie estis; la domoj staras, kie staris, kaj la strato Pelayo detruita de la kanonoj reaperis sorĉe sendifekta kaj tute same kiel ĝi estis. Neniu scivolema homo povas rifuzi, konstati okule tiajn mirindajn okazintaĵojn, kiuj venas ne de tio, ke oni rekonstruas rapide en nia lando, sed de tio, ke la imago de la plimulto da ĵurnalistoj malkonstruas tro rapide kaj facile.
La Revuo, 1909, krompaĝoj 1-5
Post la kongreso, La Revuo dediĉis 14-paĝojn al la Floraj Ludoj en sia oktobra numero (2 [38], 1909, pĝ. 81-94) kaj 23-paĝan raporton pri la kongreso en la novembra numero (3 [39], 1909, pĝ. 122-144).
Ankaŭ interesegas la tag-post-taga raporto de D-ro Pierre Corret (1881-1936), publikigita en la septembra numero de Lingvo Internacia (do tuj post la fermo de la UK kaj komplete dediĉita al ĝi).
«Somera semajno post la Tragika Semajno»
Sabaton la 28-a de januaro 2012, okaze de la ĉefa festo de Sant Pau d'Ordal malfermos en la Muzeo de Esperanto de Subirats la ekspozicio «Una setmana d'estiu després de la Semana Tràgica» (Somera semajno post la Tragika Semajno), inaugurota de la historiistoj Francesc Poblet (aŭtoro de la leginda verko La Universala Kongreso de Esperanto de 1909 en Barcelono [dulingva eldono en esperanto kaj la kataluna]) kaj Antoni Dalmau (aŭtoro de Set dies de fúria. Barcelona i la Setmana Tràgica).
La ekspozicio pretigis Josep Tubau, el la grupo «Per una biblioteca pública a Subirats al voltant de l’esperanto» (Por publika biblioteko en Subirats ĉirkaŭ Esperanto), kun la helpo de Rafael Hernández, filo de la fondinto de la muzeo kaj ĝia nura pozedanto.
Publika kataluna televido ĉeestos la prezentadon. Post la prezentado okazos kunsido de AAMES (Asociació d'Amics del Museu d'Esperanto de Subirats; Amikaro de la Esperanto-Muzeo de Subirats).
Afiŝo de la ekspozicio
La 5-a UK en La Vanguardia, artikolkolekto.
La Suno Hispana, 70, oktobro 1909.
R. de L.: «Prikongresaj impresoj de la neesperantista Gazetaro», La Revuo, krompaĝoj 17-19.
F. Pujulà: «Al la esperantistaro», La Revuo, krompaĝoj 1-5.
«La Floraj Ludoj», La Revuo, 2 (38), 1909, pĝ. 81-94.
«La Kvina Kongreso», La Revuo, 3 (39), 1909, pĝ. 122-144.
Lingvo Internacia, 9 (189), septembro 1909, pĝ. 385-432.
Publicado por desespero en 17:27 0 comentarios
Etiquetas: 5-a Universala Kongreso, L. L. Zamenhof, Pujulà i Vallès
domingo, 18 de diciembre de 2011
Tamen, ĝis nun li ne liveris al mi la grandan reformon de la hungara lingvo, kaj enterigis ankaŭ sian Esperantan reformon. Li komencis labori literature. Kompreneble dum tio li inventis kelkajn aferojn. Mi menciu nur la prepozicion graŭ, kiel »senmaligon« de malgraŭ, kaj la adjektivon ica, kiel »senmaligon« de malica. Liaj lingvaj konsiloj ĉiam estis frapantaj, vere kapfrapantaj. Foje oni diskutis pri la tro longaj vortoj: estinteco, estanteco, estonteco. Iu insistis pri la formoj: pasumo, nuntempo, futuro, alia riskis: itempo, atempo, otempo.
—Azenoj vi estas! —interkriis nia C. E. R. Bumy. —Jen la sole ĝusta solvo: timpo, tampo, tompo!
En la numero de februaro 1931 de Literatura Mondo, K. Kalocsay (sub unu el sia pluraj plumnomoj) aperigis «La mezepoka esperanto»-n. Ĉu esperanto elpensis d-ro Zamenhof? Aŭ eble ĝi disvolviĝis el iu arkaika mezepoka lingvo? En tiu ĉi ironia rakonto, Kalocsay prezentas al ni  C. E. R. Bumy-on, kiu cerbumas la konsum-maŝinon kaj fajfas pri la reekiro de Literatura Mondo. Mi rekomendas legi ĝin.
Post la legado, se vi scivolas pri la Primorta Prediko, kies pergamenon trovis Bumy «en la antikva monaĥejo de Utop», temas pri la unua manuskripto en la hungara kaj ĝi datas el la fino de la 12-a jarcento.
En 1969, Manuel Havelik (kaŝnomo de Kamiel Vanhulle) publikigis Arkaika Esperanto-n. En ĝi, la aŭtoro prilaboras kelkajn trajtojn de tiu fikcilingvo kaj proponas pratekstojn de La Espero (Esperom) aŭ Patro Nia (Patrom Nosam).
Publicado por desespero en 22:40 0 comentarios
Etiquetas: Kalocsay, Literatura Mondo, Manuel Havelik
jueves, 15 de diciembre de 2011
Publicado por desespero en 7:35 1 comentarios
sábado, 3 de diciembre de 2011
Naskiĝis gazeto. Gepatroj, parencoj, konatuloj staras ĉirkaŭ la lulilo kaj penas, kun timema espero, diveni la sorton de la novenaskito. Alvenas D-ro. Okulvitro kun venena krajonlanco en la mano, vestita per malbonhumoraj recenzmanuskriptoj kaj grumblante, ektirinte sian longan barbon, li diras: „La infano ne estas vivkapabla, ĝi estas herede malsana, la gepatroj ja suferas je peza malsano, je la Gazetfonda Febro“
Per tiuj ĉi vortoj de Kalocsay «al la legantoj» ekiris je oktobro 1922 la plej fama beletra gazeto de nia historio. La vojo neniam estis facila por tiu novenaskito, sed ĝi atingis 16 jarkolektojn dum tri periodoj kaj siaj 3.148 paĝoj rolas kiel mirinda montrilo de tiuepoka esperanta literaturo.
Literatura Mondo estis nek la unua –inter ĝiaj antaŭaĵoj oni ne povas forgesi La Revuo-n (1906-1914)– nek la lasta –poste la esperantistaro ĝuis literaturajn projektojn, kiel tiuj de Fonto (1980-2006) aŭ la nuntempa Beletra Almanako (ekde 2007)– beletra revuo en esperanto, sed sendube fariĝis turnopunkto por la esperantigo de universalaj verkoj kaj ĉefe por la originala esperanta literaturo. La unuan numeron eldonis Teodoro Schwartz en oktobro de 1922 kaj la lasta ero publikiĝis en aŭgusto 1949. Dum la tri periodoj (1922-1926; 1931-1938 kaj 1947-1949), Kolomano Kalocsay kaj Julio Baghy estis la bazaj homoj, kaj apud ili aliaj kiel Ferenc Szilágyi, Jean Forge aŭ Ludoviko Totsche. La dua periodo de Literatura Mondo eble resumas la plej viglan periodon de la esperanta literaturo. Dum tiu ĉi intermondmilita tempo fondiĝis samnomita eldonejo, kiu aperigis 43 altnivelajn verkojn, kaj originalajn kaj tradukojn. Ĝi ankaŭ eldonis duvoluman Encicklopedio de Esperanto-n (1933).
Aŭstra Nacia Biblioteko komencis antaŭ ne longe retan alŝutadon de skanaĵoj de fruepokaj esperantaj libroj kaj gazetoj. Apud aliaj gravaj gazetoj de la historio de esperanto, la biblioteko skanigis kelkajn numerojn de Literatura Mondo elŝuteblaj kiel bild-dosierojn (ĉiu paĝo unu JPG-dosiero). Mi unue kunigis tiujn bild-dosierojn en PDF-dosieroj kaj signorekonis ilin por ebligi serĉoj. Poste mi kompletigis-as-os tiujn dosierojn per skanado de miaj propraj gazetoj kaj, ĉefe, de la kompleta kolekto de Museu d'Esperanto de Subirats (danke al la helpemo de Rafel Hernández).
Tiu ĉi retejo literaturamondo.org naskiĝas kun la ĉefa celo de kunhavigi legeblajn kaj serĉeblajn dosierojn de la, miaopinie, plej grava beletra esperanta gazeto ĝis nun. Tamen, mi ankaŭ aperigas-os etajn tekstojn por prezenti la enhavon de ĉiu jarkolekto, biografiojn de la ĉefroluloj de tiu ĉi granda aventuro aŭ kompletan datumbazon de artikoloj, poemoj, eseoj, noveloj, ktp, kiuj aperis en Literatura Mondo.
Komentoj kaj korektoj estus bonvenaj pere de tiu ĉi blogo aŭ retpoŝte.
Publicado por desespero en 23:18 8 comentarios
Etiquetas: Baghy, Kalocsay, Literatura Mondo, literaturamondo.org, Teodoro Schwarz
Entradas más recientes Entradas antiguas Página principal
Suscribirse a: Entradas (Atom)
También en / Aliloke
Tujtero / Twitter (Stratozam)
Universala Esperanto Asocio (UEA)
Museu de Sant Pau d'Ordal
La vivo kaj verko de Raymond Schwartz
Curso de esperanto en Twitter
Participios sustantivos en esperanto
Impresoj de Amrum (3)
Vojaĝo sub la Meznokta Suno
Apud la fenestro, pluvas | Rakontarejo
La Blogo de Tonyo
Bankruptcy Houses For Sale
De obscenaĵo al Esperanto
Se ha producido un error en este gadget.