af af en en en nl en en nl af af nl fr id en nl en af nl en af en af af nl af en fr pl af nl nl en af af af tr en et en nl nl en en af nl af az fy en en af en nl af nl en de nl da af fr nl nl nl en nl nl en en af nl nl pt nl en en nl nl en en af de nl nl en nl af nl en nl af nl nl af af en nl af nl af nl en nl en en af af af nl af af af af
Die genetiese verbetering van wyndruifkultivars en wyngisrasse vir n markgerigte wynbedryf: Nuwe benaderings tot die oeroue kuns van wynbereiding - PDF Free Download
SUMMARY. diseases on mango plants and fruit and cause major economic losses to this industry.
Van hier tot daar - 05 *
FACULTY OF ECONOMIC AND MANAGEMENT SCIENCES DEPARTMENT OF ECONOMICS ECONOMICS 110 Semester test 1 14 March 2008 Total: 50 marks Time: 60 minutes
VENUE CHECKLIST. Venue pas in by julle tema (bv rustic- plaas, city-chic en modern, natuurlik, klassiek, medieval of iets heeltemal uniek ens)
RIGLYNE VIR DIE KEUSE EN GEBRUIK VAN SPRINKELAARS
VOORWOORD. Lallemand: Natural solutions that add value to the world of winemaking DIE GESKIEDENIS EN AGTERGROND DIE LALLEMAND FILOSOFIE
Witblaarvlek (ook bekend as Grysstam) PJA Lombard en L Nowers Wes-Kaapse Departement van Landbou, Direktoraat Plantwetenskappe
VOORWOORD. Lallemand Inc. is n private. Lallemand Inc. is n Kanadese. Lallemand Inc. glo dat GESKIEDENIS & AGTERGROND VISIE & MISSIE LALLEMAND
Mari Wasserman Berakah Makadamia Proewe
ANCHOR PARSBOEK 2012 WINE YEAST THE LEADING NEW WORLD WINE YEAST BRAND
Die geskiedenis van onderstokke in Suid-Afrika (Deel 1)
Potential of the 'Hall s Avoscan' as a Tool to Identify Soft Fruit during Packing for Export
DIE INVLOED VAN MELKSUURVORMENDE BAKTERIE~ OP DIE KWALITEIT EN SAMESTELLING VAN. DROe ROOIWYN
DIE ANCHOR WYNSPAN Ons lewer altyd diens met n glimlag.
Droëboonkultivaraanbevelings Dry Bean Cultivar Recommendations
CULTIVAR INFO : RUBY STAR * (PR00-33) ARC
Mari Wasserman Avokado Proewe
Stap 3 : Sorg dat die laaste periode van Augustus 2016 gedoen en gepos is.
FINALE NAVORSINGSVERSLAG (2000/2001): WINETECH
WINE INDUSTRY STRATEGIC EXERCISE (WISE) Survey Feedback
'N STOCHASTIESE BESLUITNEMINGSMODEL VIR TAFELDRUIFPRODUKSIE TOEGEPAS IN DIE WES- KAAP
Marieta van Bladeren Nigella se aartappel blini. Maar ek dress hom soos die foto
GEDRAGSKODE ROOIBOS MODULE. Weergawe 1.1
OpenStax-CNX module: m Lees en Woordorde * Siyavula Uploaders
1. PROPOSED DEMARCATION OF CAPE COASTAL AND AMENDMENT OF COASTAL REGION AND OLIFANTS RIVER 2. MANDATORY CALCULATION OF CARBON EMISSIONS
Tegniese Technical. Bulletin. Volume 3:1
Before using this product read the label carefully MAXIBOOST. Reg. No. B3815, Act No. 36 of 1947 Namibian Reg. No. N-F 237 Botswana Reg. No.
Gevaarlike afval in huishoudelike afval: n gevallestudie
Afstand * Siyavula Uploaders. 1 WISKUNDE 2 Bonnie en Tommie gaan see toe 3 OPVOEDERS AFDELING 4 Memorandum
Happiness is a cup of coffee. July 2016 Newsletter
Republiek van Suid Afrika Published online: 29 Oct 2010.
Charolais. Waarom n. kalwers groei vinnig, dus laer mortaliteit. Charolaiskoeie beskik oor genoeg melk om van die swaarste kalwers te speen.
NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12
DIE INVLOED VAN BESIGHEIDSRISIKO OP DIE OMV ANG VAN 'noudit
OpenStax-CNX module: m Gedigte * Siyavula Uploaders
Ken jou wynterme. Brut Droë vonkelwyn.
van Suid Afrika Published online: 29 Oct 2010.
FERTIFLO (19) 96 g/kg 63 g/kg 32 g/kg 10 g/kg mg/kg 500 mg/kg 500 mg/kg 500 mg/kg 200 mg/kg 5 mg/kg
Gmail - Fw: BOLAND REELS VIR LIGA WEDSTRYDE
No. R November MARKETING OF AGRICULTURAL PRODUCTS ACT, 1996 (ACT No. 47 OF 1996)
GRAAD 12 SEPTEMBER 2012 RELIGIESTUDIES V1
VERITAS TOEKENNINGS / AWARDS INSKRYWINGS INLIGTING / ENTRY DETAILS
AFLEWERING VAN DG/G WYNE DELIVERY OF DG/GOLD WINES BEOORDELING - JUDGING. 8 Aug Inskrywings sluit/entries close Oct
Goeie bestuur gee jou n voorsprong
Packaging / Verpakking: 1 L CAUTION VERSIGTIG SIEN INGESLOTE PAMFLET VIR VOLLEDIGE BESONDERHEDE SEE ENCLOSED PAMPHLET FOR FULL PARTICULARS
'N BEDRYFSIELKUNDIGE ONDERSOEK NA DIE VERBAND TUSSEN GEHALTE VAN WERKLEWE EN PERSOONLIKHEID BY 'N GROEP ALKOHOLISTE. ANDRe JOHAN SWANEPOEL
MONIQUE SE LEKKER PEANUT BUTTER FUDGE
Van hier tot daar - 02 *
WYN- EN SPIRITUSRAAD. Skema vir Geïntegreerde Produksie van Wyn. Geïntegreerde Produksie Van Wyn: Handleiding vir die Plaas.
Hoe het Coke ontstaan? *
No-Blite. No-Blite. Packaging / Verpakking: 5 kg
Karamel Brownies. Karamel: 32 cream caramels (daardie caramel toffies wat in die lang boksies is) ½ k. botter 1 blik kondensmelk.
DIE INVLOED VAN SPESIFIEKE GROND EN KLIMAATS PARAMETERS OP WINGERDPRESTASIE, WYNKWALITEIT EN KARAKTER. deur F. A. ROUX
FOLPAN 500 SC. Reg. No. / Nr. L 4662 Act No. / Wet No. 36 of / van 1947 N AR g / l NET VOLUME / NETTO VOLUME
TEGNIESE TECHNICAL BULLETIN. Creating a progressive, equitable and sustainable table grape industry AUGUST 2018
UTZ CERTIFIED Good Inside Gedragskode. Vir Rooibosproduksie Weergawe 1.0 Februarie 2011
TALENDO. Reg. No. L8116 Act No. 36 of 1947 Reg. Nr. L8116 Wet Nr. 36 van 1947 FUNGICIDE GROUP CODE U7 SWAMDODER GROEP KODE. UN No. / VN Nr.
Reg. No. L3945 Act No. 36 of 1947 Reg. Nr. L3945 Wet Nr. 36 van 1947 INSECTICIDE GROUP CODE 1A INSEKDODER GROEP KODE
DE VETTE MOSSEL STRAND GROOTBRAKRIVIER
SPRAYFILM 10. Reg. No.: L 7120 Act /Wet No. 36 of/van ACTIVE INGREDIENT/AKTIEWE BESTANDDEEL: terpenic polymer / terpeen polimeer..
BIOMECTIN. Reg. No. L 7979 Act/Wet No. 36 of/van 1947 N-AR 1112
STUDIEVELD B LETTERKUNDE 1: FABELS EN MITES LES 1
AANHANGSEL 1/ANNEXURE 1 TABEL 1/TABLE 1 TOELAATBARE KULTIVARS/VARIëTEIT (ALLE KLASSE)/ PERMISSIBLE CULTIVARS/VARIETY (ALL CLASSES)
Per Serving: 310 Calories; 16g Fat; 36g Protein; Carbohydrate; 1g Dietary Fiber; 2g Net Carbs
LION. Reg. No.: L 6622 Act /Wet No. 36 of/van 1947
Beleid oor die aanmelding van wanbestuur en ongerymdhede en die beskerming van bekendmaking daarvan
DIE QUINTUS PORK BELLY
INMAAKVRUGTE PERSPEKTIEF 2 AD COLLINS TOEKENNING 3 VERBRUIKERSTUDIES OLIMPIADE 4 VRUGMONSTER NEMING VIR RESIDU ONTLEDING 4
2015/2016 VKB LANDBOU-ONTWIKKELING NAVORSINGSVERSLAG
La Motte Sauvignon Blanc La Motte harvest bowl (V) 110 textures of seasonal vegetables, cashew nut-and-rosemary cheese, ancient grains and dried dates
Werklike prestasie moet gemeet word teen die koste van,
Johanna J.E. Messerschmidt Departement Kurrikulumstudie, Universiteit van die Vrystaat, Bloemfontein
Celtis Africana June The environmental awareness publication of Sterkfontein Country Estates
BOER. want boere is die beste. GRATIS Uitgawe Januarie
Skool Vakansie Sorg Bring die kinders om te kom SPEEL. Ons pas u kind op terwyl u werk.
Nasionale Kurrikulumverklaring (NKV) Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklaring. Grondslagfase Graad R-3
TAMELETJIES GIDEON SE TAMELETJIE
KOMPAS. N.G. Kerk Kraggakamma. Wat almal van ons nou in ons lewenslêer moet reg hê. 'n Handleiding vir wanneer 'n geliefde sterf.
WINE PURCHASE BEHAVIOUR: PRODUCT ATTRIBUTES, PRODUCT KNOWLEDGE, PERCEIVED RISK AND INVOLVEMENT
AANHANGSEL 1/ANNEXURE 1 TABEL 1/TABLE 1 TOELAATBARE KULTIVARS EN KORRELGROOTTE (ALLE KLASSE)/ PERMISSIBLE CULTIVARS AND BERRY SIZE (ALL CLASSES)
SERTIFISERINGSHANDLEIDING VIR DEELNEMERS AAN DIE WYN VAN OORSPRONG-SKEMA
Seisoene - 03 * Siyavula Uploaders. 1 AFRIKAANS HUISTAAL 2 Seisoene 3 OPVOEDERS AFDELING 4 Memorandum
Bruin gesinne se belewenisse van die negatiewe uitwerking van ouerlike alkoholmisbruik
KEURINGSHANDLEIDING 1 INLEIDING INTRODUCTION 2 KEURDERS INSPECTORS 3 TIPES KEURING TYPES OF INSPECTION 4 ADMINISTRATIEWE VOORBEREIDING VIR KEURING
THE INFLUENCE OF WET PICKING ON POST HARVEST DISEASES AND DISORDERS OF AVOCADO FRUIT
SLAAI UITDAGING SALAD CHALLENGE
31 Die genetiese verbetering van wyndruifkultivars en wyngisrasse vir n markgerigte wynbedryf: Nuwe benaderings tot die oeroue kuns van wynbereiding I.S. Pretorius* Instituut vir Wynbiotegnologie, Departement Wingerd- en Wynkunde, Universiteit van Stellenbosch E-pos: Sakkie.Pretorius@awri.com.au UITTREKSEL Die groeiende gaping tussen wynproduksie en wynverbruik, die verskuiwing van verbruikersvoorkeure vanaf basiese kommoditeitswyn na topgehaltewyn en die uitmergelende mededinging wat ekonomiese globalisering meebring, vereis n totale omwenteling in die magiese wonderwêreld van wyn. In die proses om die wynbedryf van n produksiegedrewe bedryf na n markgerigte onderneming te transformeer, word daar, onder andere, toenemend op biotegnologiese innovasie gereken om die wynbedryf met n kwantumsprong oor die formidabele markuitdagings van die 21 ste eeu te lanseer. Markgerigte ontwerpersdruifkultivars en -wyngisrasse word tans met chirurgiese presisie geneties geprogrammeer vir die kostemededingende produksie van hoë gehalte druiwe en wyn met relatief minimale insette en n lae omgewingsimpak. Ten opsigte van wingerdbiotegnologie behels dit die daarstelling van strestolerante en siekteweerstandbiedende Vitis vinifera-variëteite met verhoogde produktiwiteit, doeltreffendheid, volhoubaarheid en omgewingsvriendelikheid, veral betreffende plaag- en siektebeheer, waterverbruiksdoeltreffendheid en druifgehalte. Met betrekking tot wyngisbiotegnologie val die klem op die ontwikkeling van Saccharomyces cerevisiae-rasse met verbeterde gistings-, prosesserings- en biopreserveringsvermoëns, en kapasiteite vir die verhoging van die heilsaamheid en sensoriese kwaliteit van wyn. Die suksesvolle kommersialisering van transgeniese druifkultivars en wyngiste hang van n menigte wetenskaplike, tegniese, veiligheids-, etiese, wetlike, ekonomiese en bemarkingsfaktore af, en daarom sal dit dwaas wees om oor die kort termyn hoë verwagtings te koester. In die lig van die fenomenale potensiële voordele van pasgemaakte druifvariëteite en gisrasse, sal dit oor die lang termyn ewe selfvernietigend wees indien hierdie strategies belangrike lewensversekeringspolis nie deur die wynbedryf uitgeneem word nie. Hierdie oorsig lig die belangrikste voorbeelde uit waarvolgens V. vinifera-druifvariëteite en S. cerevisiae-wyngisrasse tans geneties met chirurgiese presisie op die basis van markaanvraag ontwerp word vir die koste-effektiewe, volhoubare en omgewingsvriendelike produksie van gesonde, topgehalte druiwe en wyn. ABSTRACT The genetic improvement of grapevine cultivars and wine yeast strains: Novel approaches to the ancient art of winemaking The widening gap between wine production and wine consumption, the shift of consumer preferences away from basic commodity wine to top quality wine, and the gruelling competition brought about by economic globalisation call for a total revolution in the magical world of wine. In the process of transforming the wine industry from a production-driven industry to a market-orientated enterprise, there is an increasing dependence on, amongst others, biotechnological innovation to launch the wine industry with a quantum leap across the formidable market challenges of the 21 st century. Market-orientated designer grape cultivars and wine yeast strains are currently being genetically programmed with surgical precision for the cost-competitive production of high quality grapes and wine with relatively minimal resource inputs and a low environmental impact. With regard to Grapevine Biotechnology, this entails the establishment of stress tolerant and disease resistant varieties of Vitis vinifera with increased productivity, efficiency, sustainability and environmental friendliness, especially regarding improved pest and disease control, water use efficiency and grape quality. With regard to Wine Yeast Biotechnology, the emphasis is on the development of Saccharomyces cerevisiae strains with improved fermentation, processing and biopreservation abilities, and capacities for an increase in the wholesomeness and sensory quality of wine. The successful commercialisation of transgenic grape cultivars and wine yeasts depends on a number of scientific, technical, safety, ethical, legal, economic and marketing factors, and it therefore will be unwise to entertain high expectations in the short term. However, in the light of the phenomenal potential advantages of tailor-made grape varieties and yeast strains, it would be equally self-destructive in the long term if this strategically important life insurance policy is not taken out by the wine industry. This overview highlights the most important examples of the way in which V. vinifera grape varieties and S. cerevisiae wine yeast strains are currently being designed with surgical precision on the basis of market demand for the cost-effective, sustainable and environmentally friendly production of healthy, top quality grapes and wine. 1. DIE METAMORFOSE VAN DIE WYNBEDRYF IN N GEGLOBALISEERDE EKONOMIE Dit is feitlik ongekend dat leidende ekonome, sosioloë en ander intellektuele by die aanbreek van die derde millennium dit so eens was dat die wêreld op die drumpel van n era van massiewe en weergalose verandering staan n verandering só dinamies en verreikend dat dit alle fasette van die samelewing binne die volgende 20 tot 30 jaar feitlik onherkenbaar sal herskik. Selfs n tradisionele bedryf soos die wynbedryf sal hierdie onafwendbare metamorfose nie kan ontglip nie. In n poging om n kompas daar te stel waarvolgens die wynbedryf vir die 21 ste eeu se enorme uitdagings kan voorberei, het n aantal leidende wynproduserende streke en lande die afgelope paar jaar naarstigtelik diepgaande ontledings van globale tendense in die wynbesigheidsomgewing gedoen en begin om volgens die waarskynlikste scenario s te beplan. Gegrond op hierdie voorspelde toekomsscenario s is langtermynstrategieë opgestel * Die outeur is tans werksaam by The Australian Wine Research Institute, Waite Road, Adelaide, SA 5064, Australië.
32 ISSN 0254-3486 = SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie 22, no. 1 2003 en visies geformuleer om dié streke en lande se wynbedrywe deur die verwarrende newels van grondverskuiwende veranderinge in verbruikersvoorkeure en tegnologiese innovasies te navigeer. 1 Indien die wêreld se toonaangewende wynbedrywe nie soepel en rats deur die potensieel verswelgende strome en hoë deinings van verandering koershou nie, kan die ekonomie van daardie wynstreke en -lande onverwags te pletter teen die skerp punte van die nuwe wêreldorde se ysberge vasgespoel word. Dit sal dus fataal vir talle wynstreke en -lande se welvaart wees om nie betyds die korrekte koersaanpassing te maak ten einde die stormwolke wat reeds swaar op die horison van die nuwe millennium hang, te vermy nie. Verandering in die wynbedryf is nie iets nuuts nie, want, ongeag die feit dat die grondbeginsels van wingerdverbouing en wynbereiding oor die afgelope 7 000 jaar tot n groot mate onveranderd gebly het, het die beeld van wyn handomkeer verander. Waar wyn tot aan die begin van die 17 de eeu as die enigste opbergbare, heilsame drank beskou is, word dit vandag as n universele, eerstekeusedrank vir matige gebruik aan verbruikers voorgehou. In hierdie moderne beeld van wyn lê die kiem van die huidige verbysterende pas van konstante verandering opgesluit. Dít het wyn midde in die hoogspanningsveld van marktrekkragte en tegnologiedrukkragte geplaas, waar tradisie en innovasie mekaar êrens moet vind sodat daar voortdurend aan die vereistes van wynprodusente en die voorkeure van wynverbruikers voldoen kan word. Aan die een kant is die produsent se voortbestaan en welvaart regstreeks van die volhoubare winsgewendheid van die wynbedryf afhanklik; aan die ander kant is die toenemend gesondheids- en omgewingsbewuste wynverbruiker op geïndividualiseerde, pasgemaakte produkte met goeie gehalte-prysverhoudings ingestel. Die balans tussen hierdie twee pole leun al swaarder na die veeleisende verbruikersvoorkeure, en dít plaas die produsent onder al groter druk. Een van die hoofdryfvere waarom tradisioneel produksiegeoriënteerde wynbedrywe geforseer is om hulself na markgedrewe ondernemings te transformeer, is die groeiende gaping tussen wynproduksie en wynverbruik in n globale, grenslose en hoogs mededingende ekonomiese bestel. Hierdie universele wanaanpassing van vraag en aanbod word enersyds aangevuur deur die wêreldwye tendens dat verbruikers progressief al hoe minder alkoholiese dranke drink, en andersyds deur die snelle pas waarteen wynproduksie in veral die nuwewêreldlande (Argentinië, Australië, Chili, Kalifornië, Kanada, Nieu-Seeland en Suid-Afrika) uitgebrei word. Laasgenoemde lande produseer reeds ongeveer 20% van die wêreld se wynopbrengs, teenoor die meer as 50% van die ouwêreld- wynproduserende lande (Frankryk, Italië, Spanje, Portugal en Duitsland). Die ongeveer 26 miljard liter wyn wat jaarliks vanaf die rofweg 8 miljoen hektaar wingerd in die wêreld geproduseer word, is min of meer 5 000 miljoen liter meer as wat die mark kan absorbeer. Dié wynoorskot, wat jaarliks tussen 15 en 20% van die totale opbrengs fluktueer, het tot felle mededinging vir markaandeel aanleiding gegee. 1 Hierdie oorskot is veral tot die basiese stortmaatwynkategorie beperk, wat daarop dui dat daar terselfdertyd n betekenisvolle verskuiwing van verbruikersvoorkeure weg van basiese kommoditeitswyn na premium-, superpremium-, ultrapremium en selfs ikoonwyn plaasgevind het. Danksy globalisering en die gepaardgaande wêreldwye toegang tot inligting, beskik die hedendaagse verbruiker oor n meer gesofistikeerde begrip van n produk se waarde en n vermoë om gehalte te kan onderskei. Daarom het vandag se verbruiker hoë verwagtings ten opsigte van produkgehalte in al die pryskategorieë. Dit is ook duidelik dat die vraag na keurig bereide wyn van topgehalte steeds toeneem. Hierdie produkte haal besonder gunstige pryse in die handel en beslaan reeds 2 tot 20% van die huidige mark. Dit beteken dat die sogenaamde wynsurplusse op sigself nie langer bloot as n produksieprobleem beskou kan word nie, maar eerder as n bestuursprobleem van markbewustelose produsente wat nog nie besef het dat slegs kliënt- en verbruikerskeuse deesdae bepaal wat bekostigbare produkte van gehalte behels, en nie meer die produsent nie. 1 Die spelreëls waarbinne die wynbedryf vandag moet meeding, het sodanig verander dat gehalte in die strawwe, beeldbewuste en pryssensitiewe wynmark as volhoubare kliënt- en verbruikersbevrediging gedefinieer word. 1 Suksesvolle en ondernemende wynbedrywe raak dus toenemend verbruikergedrewe en kliëntresponsief, sodat die uitnemendste wynprodukte van gehalte by elke pryspunt aangebied kan word. Indien n wynbedryf dus daarna streef om globaal mededingend en hoogs winsgewend te wees, moet dit noodwendig die inisiatief kan neem en die leiding kan behou in n wêreldmark wat produkte met sterk handelsmerke en deurlopende vernuwing ten opsigte van wynstyl, -gehalte, -suiwerheid, -uniekheid en -diversiteit vereis. Om produkleierskap in terme van intensiteit, kompleksiteit en diversiteit by elke pryspunt te verseker, is innovasie op alle vlakke van die totale waardeketting nie langer n opsie vir n wynbedryf nie, maar n noodsaaklikheid. Die inskerping van n kultuur van innovasie wat die ganse wynbedryf deurtrek, is dus die enigste roete tot die verbruiker, wat ongenaakbaar met sy beursie vir n bepaalde reeks van wynprodukte stem. Dit vra dus van enige winsgewende en sosiaal verantwoordbare wynbedryf of onderneming n totale verbintenis tot gehalte, styl en innovasie vanaf die wingerdgrond tot die verbruikersmond. Dit is dus duidelik dat tegnologiese innovasie een van die hoekpilare is waardeur wenvoorspronge met betrekking tot globale invloed en volhoubare winsgewendheid aan die suksesvolle wynbedrywe van die 21 ste eeu verseker kan word. Dit sluit onder andere ook markgerigte, biotegnologiese innovasie in wat daarop gemik is om probleme in die wynbedryf te oorkom of om nuwe, strategies belangrike geleenthede te skep en te verwesenlik. Met die regte invalshoek en benadering kan die uitkomste van biotegnologiese innovasies sinvol met n kompleks van mark-, kulturele, sosiale, omgewings- en tegniese faktore harmoniseer, sonder dat die oeroue kuns van wynbereiding van sy boeiende en bekoorlike romantiek gestroop word. In weerwil van die huidige skeptisisme van sommige waningeligte verbruikersgroepe jeens geneties gemodifiseerde organismes en produkte (die sogenaamde GMO s en GM produkte), bestaan daar geen twyfel oor die asemrowende potensiaal van die toepassing van voorpunt-geentegnologie in die wynbedryf nie. Ten einde tegnologies opgewasse te kan wees teen die ontsaglike verbruikeruitdaging, fokus die wêreld se pasaangeënde wynbedrywe toenemend op die genetiese programmering en verbetering van die twee hooforganismes betrokke by die produksie van wyn, naamlik die wingerdstok en die wyngis. 2. DIE POTENSIAAL VAN DIE GENETIESE VERBETERING VAN WYNDRUIFKULTIVARS 2.1 Druifspesies en -kultivars Ekonomies gesproke is die wingerdplant die belangrikste vrugspesie uit n globale oogpunt en word dit in die vroegste geskrifte en kronieke met landbou- en religieuse aktiwiteite verbind. Hierdie antieke spesie het oor die eeue heen van n struikagtige, sonliefhebbende plant na n kruipende rankplant ontwikkel. Die wingerdstok is gou tot n huishoudelike gewas ontwikkel. Dit het tot die aanplant van ongeveer 8 miljoen hektaar van intens gesnoeide en versorgde wingerde dwarsoor die wêreld aanleiding gegee. 2,3
33 Wingerdstokke word in die genus Vitis geklassifiseer en bestaan uit twee subgenera, Euvitis en Muscadinia, waarvan eersgenoemde die meerderheid van die Vitis-spesies uitmaak. n Enkele Vitis-spesie, Vitis vinifera, het sy oorsprong in Europa, terwyl meer as 30 spesies inheems aan Sjina is en n verdere 34 spesies in Noord- en Sentraal-Amerika gekarakteriseer is. Die wetenskaplike rekordhouding van die oorsprong van druifkultivars is relatief onvolledig, maar daar word in die algemeen aanvaar dat V. vinifera (die mees verboude Vitis-spesie) uit ongeveer 5 000 egte kultivars wat in die wyn-, tafel- en droëdruifbedrywe gebruik word, bestaan. 4 Verbeterings aan hierdie kultivars was oorspronklik grootliks afhanklik van arbitrêre seleksie van natuurlike mutasies wat verbouing of een of ander aspek van vrug- en/of wynkwaliteit verhoog het. Later het meer gerigte, klonale seleksieprogramme gevolg. Klassieke teelprogramme het verbasend min nuwe kultivars opgelewer wat kommersieel suksesvol toegepas kon word. Dit is veral so in die geval van die wynbedryf, waar daar vir kommersiële wynproduksie op slegs n paar uitgesoekte en antieke kultivars gesteun word. Teelprogramme het n wesenlike impak gemaak op die ontwikkeling van onderstokvariëteite wat weerstand bied teen grondgedraagde peste en patogene, sowel as teen negatiewe abiotiese toestande. 5 Wanneer kultivarverbetering oorweeg word, het die tafel/ droëdruif- en wynbedrywe verskillende doelwitte. In die geval van die tafel- en droëdruifbedrywe word produkte regstreeks bemark en moet daar voortdurend probeer word om nuwe, opwindende produkte van uitstekende kwaliteit aan die verbruiker te verskaf. Daarteenoor steun die wynbedryf tipies op gevestigde variëteitsname en voorspelbare wynstyle om die produkte te verkoop. Daar word gereken dat genetiese transformasietegnologie groot potensiaal vir wingerdverbeteringsprogramme in al drie dié bedrywe inhou. 2,3,6,7,8 Sommige van die voordele wat aan hierdie tegnologie en die toepassing daarvan in wingerdproduksie gekoppel word, word in die volgende afdelings bespreek. 2.2 Genetiese eienskappe en tegnieke vir die ontleding en verbetering van druifkultivars Die feit dat die volledige nukleotiedvolgorde van die eerste plantgenoom bepaal is en dat genomiese, transkriptomiese, proteomiese en metabolomiese analises meer toeganklik word, bevestig dat daar nou n meer gevorderde fase van plantverbetering by wyse van molekulêre biologie en genetiese transformasie aangebreek het. Die toeganklikheid van die wingerdgenoom ten opsigte van toepassings in molekulêre biologie is tans baie meer beperk as dié van wyngis as gevolg van die grootte (ca. 470-483 mb wat in 38-40 chromosome verdeel is) en kompleksiteit (slegs 4% van die genoom word getranskribeer) van die genoom. Intensiewe navorsing word tans op die druifgenoom toegespits, met multinasionale konsortiums wat in verskeie ondernemings saamwerk om molekulêre merkers te lewer, asook om die volledige nukleotiedvolgorde van die Vitis-genoom te bepaal. 9 Die tegnologie om belangrike gene onder die beheer van bepaalde reguleringselemente in plantgenome te voeg, het verskeie moontlikhede vir plantverbetering geopen en n wye reeks ekonomies-belangrike plantspesies is in hierdie opsig geteiken. Agrobacterium-bemiddelde en biolistiese bombarderingtegnologieë het verseker dat n immergroeiende lys plantspesies vir genetiese transformasie toeganklik is. Wat V. vinifera aanbetref, is dit belangrik om daarop te let dat dit taamlik moeilik transformeerbaar is omdat daar dikwels probleme ondervind word om regenereerbare weefselkultuursisteme te verkry wat die proses van Agrobacterium- of biolistiese transformasie kan oorleef, en om suksesvolle transgeniese plantjies te kan identifiseer en selekteer. 10 Die eerste betekenisvolle vooruitgang is gemaak toe embrioniese sellyne as teikenweefsel vir druiftransformasies gebruik is, wat daartoe gelei het dat verskeie private en openbare laboratoriums roetinegewys transgeniese wingerdstokke produseer. 6 In hierdie opsig sluit roetinegewys slegs n paar bo-stok- en onderstokkultivars van kommersiële belang in. Sedert 1989, toe die eerste suksesvolle wingerdstoktransformasies uitgevoer is, het die fokus geleidelik verskuif van die ontwikkeling van metodes waarmee druiweplante getransformeer sou kon word tot die implementering van die tegnologie in die skepping van bruikbare plantlyne. 3 2.3 Teikens vir die genetiese verbetering van druifkultivars Alvorens daar probeer kan word om druifkultivars geneties te verbeter, is dit noodsaaklik om die fundamentele molekulêre biologie van die plant se fisiologiese response wat vir verbetering geteiken word, te ontrafel. Aanvanklik, toe daar slegs beperkte genetiese hulpmiddels beskikbaar was, is gene met n bekende funksie na plantspesies oorgedra met die hoop dat verbeterde fenotipes ontwikkel sou word. Hierdie lukrake benadering het gou die komplikasies betreffende transgeniese uitdowing uitgewys en die feit beklemtoon dat ware en volhoubare vooruitgang ten opsigte van die genetiese verbetering van druifkultivars slegs gemaak kan word indien daar voldoende kennis oor die basiese fisiologiese prosesse bestaan. Die plantwetenskappe betree tans n opwindende era namate n toenemende lys gene en hul reguleringselemente vanaf ekonomies-belangrike spesies, insluitende die wingerdstok, beskikbaar word. Verbetering van siekteweerstandbiedendheid by druifplante Daar word algemeen aanvaar dat plantsiektes die uitsondering eerder as die reël is. Dit kan toegeskryf word aan die baie doeltreffende meganismes wat plante besit om hulle teen plae en patogene te verdedig. 11 Landboumonokultuur word voortdurend deur verskeie patogene en plae bedreig en meganismes om swam-, bakteriese, virus- en insekpatogene te bekamp, is die vernaamste fokus van die genetiese manipulasie van gewasse. Die huidige benadering, waardeur enkele gene na plantgenome oorgeplaas word, is moontlik ook die toepaslikste benadering vir verhoogde siekteweerstand, aangesien enkele gene siekteweerstand aan plante kan oordra. Verskillende benaderings is al gebruik om siekteweerstand in plante te verhoog, maar feitlik al hierdie strategieë is op een of ander aspek van die natuurlike interaksie tussen gasheer en patogeen geskoei. Hierdie interaksie is kompleks en hoogs veranderlik, omdat die gasheer en patogeen saam ontwikkel in die stryd om oorlewing. Die meerderheid transformasiestrategieë behels n geenproduk met bekende antipatogeenaktiwiteit wat deur middel van die insluiting van meervoudige kopieë op n induseerbare manier in die gekose gasheer ingevoer word in n poging om dele van die plant se inherente verdedigingsrespons te optimaliseer. 12,13 Voorbeelde van hierdie tipe benadering word in tabel 1 uiteengesit. 3 Die ander belangrike benadering van gemanipuleerde siekteweerstand in die wingerdstok (en ander plante) maak staat op patogeenafgeleide weerstand ( pathogen-derived resistance PDR) en verskeie toepassings daarvan. 14 Volgens hierdie benadering word n patogeenafgeleide geen en sy enkoderende produk op n ongeleë tyd of in n niefunksionele vorm of hoeveelheid gedurende die infeksiesiklus uitgedruk, wat dus voorkom dat die patogeen die infeksie kan volhou. Die meeste antivirale strategieë is afhanklik van een of ander aspek van
34 ISSN 0254-3486 = SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie 22, no. 1 2003 Tabel 1 Teikens vir die genetiese verbetering van wingerdkultivars en onderstokke Wenslike kenmerke Fokusgebied Voorbeelde van huidige en potensiële teikengene Verbeterde siekteweerstand Swamweerstand Bakteriële weerstand Virale weerstand Verbeterde stresweerstand Weerstand tot waterstres Oksidatiewe skade Osmotiese stres en ander abiotiese stres Wingerdstokweerstand en verdedigingseine in reaksie op swampatogene; patologie van die verskeie swampatogene; aangebore weerstande (molekulêre basis) van verskeie spesies t.o.v. swampatogene Wingerdstokweerstand en verdedigingseine in reaksie op bakteriële patogene; patologie van die verskillende bakteriële patogene; aangebore weerstande (molekulêre basis) van verskeie spesies t.o.v. bakteriële patogene Epidemiologie van virusinfeksies en vektore; molekulêre biologie van besmettende virus; patogeen-afgeleide weerstandstrategieë (mantelproteïene; mobiliseringsproteïene) Akwaporiene; isolasie van wortelspesifieke promotors Karotenoïedbiosintese en -beheer (verskeie vermeende gene en promotors is reeds gekloneer); anaërobiose Prolienakkumulasie; poli-amiene en hul rol in stres Glukanase- en chitinase-enkoderende gene van swamme, giste en plante; ribosoom-inaktiverende proteïene (RIPs); taumatienagtige proteïen (Vvtl1); antifungiese peptied-enkoderende gene van plante en insekte; PGIP (poligalakturonase-inhiberende proteïen); plantgene vir stilbeenfitoaleksiene (stilbeensintases: stsy, vst1, vst2); fenielalanienammonialiase: pal) CuZnSOD (vermeende CuZnsuperoksieddismutase; detoksifiserende ensiemproduserende gene (NADPH-afhanklike aldehiedreduktase, Vigna radiata-eutypine-reduserende ensiem) Antimikrobiale peptiede (litiese peptied, Shiva-I, defensiene); disfunksionele invoer en integrasie proteïen-enkoderende geen (vire2delb) vanaf Agrobacterium Virusmantelproteïene (vertaalbaar, anti-sin, nievertaalbaar); virusmobiliseringsproteïene (anti-sin); replikase (RNA-afhanklike RNA polimerase), proteïenase; 2,5-oligoadenilaatsintase. TIPs (tonoplast integrale proteïene); PIPs (plasmamembraan integrale proteïene) Karotenoiëde biosintetiese gene; Adh (alkoholdehidrogenase) -gene; SODs (sitosoliese CuZnSOD, chloroplast-bewonende CuZnSOD, mitochondria-bewondende MnSOD) Vvp5cs ( 1 -pirrolien-5-karboksilaat); Vvoat (δornitien aminotransferase); FeSOD, glisienbetaïen, teenvriesgene vanaf Antarktiese vis (vriestoleransie) Verbeterde kwaliteitsfaktore Kleurontwikkeling Suikerakkumulasie en -vervoer Verminderde bruinwording (tafel- en gedroogde druiwe) Saadloosheid (tafeldruiwe) Rypwordingsverwante prosesse en seine, antosianienbiosintese en -beheer (verskeie gene en sommige promotors is reeds gekloneer); isolasie van korrelspesifieke promotors Floeemlading en -ontlading; invertase; suikertransporters; isolasie van korrelspesifieke promotors Oksidasiereaksies Saadvorming; isolasie van saadspesifieke promotors ufgt (UDP-glukose:flavanoïed 3-Oglukosieltransferase) en/of regulerende nukleotiedvolgorde van ufgt; produksie van pelargonidien-gebaseerde antosianiene vir nuwe korrelkleur; antosianien metieltransferase Invertase vanaf plante en gis om floëemlading en ontlading te bestudeer; sukrosetransporters (Vvsuc11, Vvsuc12, Vvsuc27); heksosetransporters (Vvht1, Vvht2) Uitdowing van polifenoloksidase Baranasegeen
35 PDR en beslaan n groot persentasie van die aktiwiteit met betrekking tot die genetiese transformasie van druifvariëteite (tabel 1). n Reeks transgeniese plantspesies is deur middel van hierdie benadering ontwikkel, met afwisselende sukses. Transgeniese wingerdstokke wat heteroloë antifungiese en antivirale gene uitdruk, word tans aan praktiese toetse onderwerp. 7 Hierdie eerste prototipes van gemanipuleerde siekteweerstand in die wingerdstok, sowel as in ander plantspesies, is die begin van n nuwe era in plantverbouing waardeur ou probleme op nuwe maniere benader word. Hierdie tegnologie sal ongetwyfeld meer gesofistikeerd word en lei na moontlike veelvoudige geenoorplasings, die gebruik van hoogs spesifieke induseerbare reguleringselemente en die moontlikheid om die langtermynen stabiele uitdrukking van transgene te verseker. Deur die skepping en ontleding van transgeniese plante is n groot hoeveelheid inligting ingewin oor die aard van plantpatogeen-interaksies en die siekteweerstandmeganismes in plante. Modelplante wat deur middel van verskillende geteikende gene getransformeer is, word belangrike hulpbronne indien die aard van die manipulasies en hul effek in planta verder deur middel van voorpunttegnologieë, soos transkriptoomontledings en proteoomontledings met behulp van mikroroosterskyfies, geanaliseer word. n Reeks Arabidopsis-mutante met geblokkeerde patogeenverdedigingsmeganismes kan ook baie waardevolle inligting oor die funksies van gene verskaf. Die navorsing het nou tot die punt ontwikkel waar die meganismes van siektevorming en siekteweerstand redelik goed gekarakteriseer is. Die klem val tans dus op die ontrafeling van plante se verdedigingsmeganismes en die gevolglike seintransduksieprosesse wat tot die onderskeie vorms van verdediging lei. Verbetering van wingerdverbouing Genetiese transformasietegnologie het enorme toepassing in die verbetering van plantverbouing, aangesien dit oor die potensiaal beskik om plantlyne met die vermoë om by ongunstige klimaatstoestande aan te pas, te ontwikkel. Voorspronge wat gemaak is in die verstaan van strestoleransie in plante, tesame met basiese inligting oor sleutelaspekte van plantegroei en -ontwikkeling, het die uitvoerbaarheid van transgeniese benaderings om hierdie komplekse probleme op te los, versnel. 15,16,17 n Basiese begrip van fundamentele prosesse, soos koolstofsplyting, metodes van suikertranslokasie, 18,19 watervervoer en die rol van akwaporiene, 20 sowel as die regulering van hierdie prosesse, is sommige van die gebiede wat aktief bestudeer word in die strewe om transgeniese wingerdstokke met verbeterde vooruitsigte vir verbouing te ontwikkel. Van die vernaamste verbouingsbeperkinge waarop daar in hierdie benadering gefokus word, is droogte- en soutstres, fotoskade en vriestoleransie (sien tabel 1 vir voorbeelde). Die genoemde stresresponse in die plant is almal komplekse meganismes van proteïene wat in wisselwerking met mekaar verkeer en wat aangedryf word deur n reeks seine wat deur ewe komplekse prosesse versag of vergroot word. Hierdie tipiese drieluik van biologiese interaksie is moeiliker om met enkele, of selfs veelvoudige, geenbyvoegings te manipuleer. Daarom is meer kennis oor die beheermeganismes en wysigings daarvan nodig ten einde hierdie doelwitte te bereik. Verbetering van wingerdkwaliteit Die beskrywing van die kwaliteit van druiwe verskil in die drie wingerdbedrywe. In die wynbedryf word klein vrugte met n goeie kleur wat aan die aanwysers van optimale rypheid (suikers/ sure/fenole) voldoen, as gewens beskou, terwyl die voorkoms en optimale grootte van tafeldruiftrosse van groot belang is. Basiese kwaliteitsfaktore, soos goeie kleur en suikerontwikkeling, is van generiese belang en word tans in die molekulêre biologie van die wingerdstok geteiken. Die basiese prosesse van korrelrypwording en die ontwykende rypwordingsein(e), word nagevors. 18,19 Die hormonale, omgewings- en biochemiese seine wat n sleutelimpak op die rypwordingsproses het, soos die produksie van kleurstowwe, suikerakkumulasie en -vervoer, sowel as die vorming van die aromakomponente, word in die wingerdstok as n voorbeeld van n nieklimateriese vrug bestudeer (tabel 1). Die uiteindelike doel van hierdie tipe benadering is om die metaboliese vloei deur die belangrike biosintetiese meganismes wat in die rypwordende korrel aktief is, te verander om sodoende die vorming van gewenste of nuwe produkte wat met die kwaliteitsparameters van druiwe verband hou, te verhoog. Soos in die geval van die meeste ander landbougewasse is wingerdbiotegnologie in hierdie opsig nog in sy embriostadium. Om hierdie metaboliese manipulasiedoelwitte te bereik, sal daar dus tot n groot mate op die vooraf inwin van basiese inligting oor onderliggende fisiologiese en genetiese prosesse, asook die verdere verfyning van die transformasietegnologie gesteun moet word. Geteikende geeninvoeging- en geenweglatingtegnieke is voorbeelde van innoverende ontwikkelings wat die manipulasie van biochemiese meganismes om nuwe produkte en metaboliete te produseer, meer bereikbaar sou kon maak. 3 DIE POTENSIAAL VAN GENETIES VERBETERDE WYNGISRASSE 3.1 Gisspesies en -rasse Dit is alombekend dat giste die proses van wynbereiding oorheers. In spontane gistings is daar n progressiewe groeipatroon van inheemse giste wat vanaf die oppervlak van die druiwekorrels en die wyntoerusting afkomstig is. 21,22,23 Giste van die Kloeckera-, Hanseniaspora- en Candida-genera oorheers gedurende die vroeë stadiums, gevolg deur verskeie spesies van Metschnikowia en Pichia in die middelstadiums, wanneer die etanolvlakke tot 4% styg. 24 Die latere stadiums van spontane wyngistings word sonder uitsondering deur die alkoholtolerante rasse van S. cerevisiae oorheers, wat daartoe lei dat hierdie spesie universeel as die wyngis bekend staan. Daar word aangeneem dat die inheemse giste wat in spontane wyngistings teenwoordig is, wyne met n voller, ronder smaakstruktuur produseer. Spontane gistings duur baie lank en die resultaat daarvan is hoogs onvoorspelbaar. Spontane gistings word dus net in sommige boetiekwynkelders gebruik, wat meer op oesjaarverskeidenheid staatmaak en wat bereid is om hierdie risiko s te aanvaar om onderskeibare wynstyle te produseer wat die gisdiversiteit van daardie spesifieke streek weerspieël. 22 In moderne, grootskaalse wynkelders, wat van vinnige en betroubare gistings afhanklik is vir konsekwente wyngeur en voorspelbare kwaliteit, word spesiaal geselekteerde inentingskulture van S. cerevisiae gebruik. 22 Afgesien van die primêre funksie van hierdie aktiewe droë wyngis-inentingskulture om die vinnige, doeltreffende en volkome omskakeling van druiwesuikers (glukose en fruktose) na alkohol te kataliseer sonder die ontwikkeling van wangeure, vereis die baanbrekende wynmakers van vandag inentingskulture met n hele reeks gespesialiseerde kenmerke wat waarde tot die finale produk toevoeg. Moderne wynmakers se behoefte aan wyngisrasse wat vir spesifieke doelwitwynstyle geoptimeer is, het tot uitgebreide gisrasverbeteringsprogramme aanleiding gegee. 25,26,27,28,29,30,31
36 ISSN 0254-3486 = SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie 22, no. 1 2003 3.2 Genetiese eienskappe en tegnieke vir die ontleding en verbetering van wyngiste Die meerderheid laboratoriumrasse van S. cerevisiae is óf haploïed óf diploïed, terwyl industriële wyngisrasse hoofsaaklik diploïed of aneuploïed, en soms poliploïed, is. 32,33 Die nukleotiedvolgorde van die hele genoom van S. cerevisiae is bekend. Dit het n relatief klein, kompakte genoom (ca. 13 000 kb), n groot aantal chromosome (16 lineêre chromosome wat van 200 tot 2200 kb in lengte wissel), n klein aantal gene (ca. 6 000 proteïenkoderende gene), min herhalende DNA en min introns. 27 Daar is kragtige klassieke en molekulêr-genetiese metodes wat gebruik kan word om wyngisrasse mee te ontleed en aan te pas. Aanvanklik is tetrade-analise met behulp van n mikromanipuleerder vir die genetiese identifikasie, karakterisering en kartering van gisgene gebruik. Onlangs is tegnologie ontwikkel om n direkte skakel tussen die genoom (volledige stel gene) en die transkriptoom (volledige stel transkripte) van n wyngisras te verskaf. 29 Die genoomnukleotiedvolgorde is gebruik om hoëdigtheids-oligonukleotiedroosters te ontwerp en te sintetiseer om die uitdrukkingsvlakke van feitlik al die gene van gisselle wat onder gistingstoestande aangekweek word, te monitor. Wanneer die huidige ontsyfering van die funksie van die 6 000 S. cerevisiaegene in die nabye toekoms voltooi word, sal die volledige proteoom (volledige stel proteïene) toeganklik word en sal dit gebruik kan word om die komplekse metaboloom (metaboliese aktiwiteite en metaboliete) van die wyngis te ontsluit. 29 Die inligting wat van die ontleding van die volledige genome, transkriptome, proteome en metabolome van wyngiste verkry word, sal ongetwyfeld die spesifisiteit van die huidige metodes waardeur inentingskulture geneties geselekteer en vir die produksie van spesifieke wyntipes en -style aangepas word, verhoog. Tans is klassieke gisrasseleksie en -wysigingsmetodes, soos variantseleksie, mutagenese, kruising (paring, spoorselparing, rareparing, sitoduksie en sferoplastversmelting), hoofsaaklik op n lukrake benadering gebaseer. 31 Met hierdie benadering word groot genomiese gebiede of volledige genome herkombineer of herrangskik. Hierdie metodes is dus nie spesifiek genoeg om wyngiste op n akkurate manier te manipuleer nie en, hoewel dit n verbetering in sommige van die kenmerke van die gisras teweeg kan bring, kan dit ander, gewenste kenmerke verswak. Die enigste voordele van hierdie metodes is dat dit gebruik kan word om kenmerke onder poligeniese beheer te verbeter en te kombineer en dat dit nie aanleiding gee tot produkte wat in die statutêre definisie van GMO s en GM produkte ingesluit is nie. 29 Variante, mutante, kruisings, sitoduktante en fusante is dus nie aan dieselfde streng statutêre regulasies, wat op GMO s van toepassing is, onderhewig nie en word ook nie met dieselfde vlak van openbare wantroue bejeën soos in die geval van wyngiste wat met behulp van vreemde genetiese materiaal getransformeer is nie. Genetiese manipulasie is die enigste betroubare metode wat die moontlikheid bied om n bestaande eienskap te wysig, nuwe kenmerke in te voer en n ongewenste eienskap uit te skakel sonder om die ander gewenste eienskappe te benadeel. Verskeie effektiewe transformasiemetodes en plasmiedvektore, sowel as ekspressie- en sekresiekassette vir die uitdrukking van heteroloë gene en die sekresie van hul geënkodeerde proteïene, is al vir S. cerevisiae ontwerp. Dit het groter toepasbaarheid en n hoër vlak van spesifisiteit in die ontwikkeling van verbeterde wyngiste moontlik gemaak. 3.3 Teikens vir die genetiese verbetering van wyngiste Oor die algemeen hou al die teikens van rasontwikkeling met verbeterde ekonomie van produksie en wynkwaliteit verband. Tabel 2 lig voorbeelde van teikens uit wat moontlik met genetiese verbeteringprogramme bereik sou kon word. Hierdie teikens sluit in die verhoging van die doeltreffendheid van die gistingsproses, die wynverwerking en die beheer van mikrobiese bederf, sowel as die verhoging van die heilsaamheid en sensoriese gehalte van die wyn. 21,24,26,27,28,29,30,31,32,33,34,35 Verbetering van fermentasiedoeltreffendheid Wyngistings vind gewoonlik teen n stadiger tempo plaas as wat verlang word en word gewoonlik beheer deur die gistingstemperatuur te verlaag. Weghol -gistings het n kommersiële implikasie, aangesien die gistingsruimte as gevolg van skuimvorming verminder word en vlugtige aromakomponente as gevolg van die bruisaksie van die koolstofdioksied wat gevorm word, ontsnap. In teenstelling hiermee, staak wyngistings soms te vroeg of vind dit te stadig plaas. Die finansiële verliese wat deur gestaakte, slepende of onvoltooide wyngistings veroorsaak word, word gewoonlik toegeskryf aan die onderbenutting van die fermenteerderkapasiteit en wynbederf as gevolg van die lae tempo van ontwikkeling van beskermende koolstofdioksied en die hoë residuele suikerinhoud. Die voorspelbaarheid van gisting en die kwaliteit van die wyn is dus direk afhanklik van wyngiskenmerke wat die vinnige daarstelling van numeriese en metaboliese dominansie in die vroeë fase van wyngisting ondersteun en wat die vermoë om n egalige en doeltreffende gisting met n gewenste vlak van residuele suiker uit te voer, bepaal. Baie faktore beïnvloed die gistingsprestasie van wyngiste. Van die algemeenste teikens vir die verbetering van gistingsprestasie is verhoogde lewenskragtigheid en stresweerstand van aktiewe droë gisselle; verbeterde druiwesuikeren stikstofopname en -assimilasie; verhoogde etanolweerstand teen etanol en ander mikrobiese metaboliete en toksiene; weerstand teen sulfiet, swaarmetale en agrochemiese reste; en verminderde skuimvorming (tabel 2). 30 Sterole, trehalose, glikogeen en akwaporiene speel veelvuldige rolle in die verhoogde oorlewing van S. cerevisiaeselle wat aan verskeie fisiese en chemiese stresse blootgestel is, daarom het dit belangrike implikasies vir die algemene strestoleransie, lewenskragtigheid, fiksheid en groeikrag van aktiewe droë wyngis-inentingskulture wanneer hulle geheraktiveer word. 36 Dit verskaf gevolglik n groot dryfveer vir die ontwikkeling van wyngisrasse met n verhoogde vermoë om hierdie verbindings te akkumuleer. As gevolg van die komplekse stresresponsmeganismes in gis is dit nog onduidelik of die weglating van die ATH1-trehalasegeen en die wysiging van die uitdrukkingsvlakke van die gene wat in die metabolisme van trehalose (TPS1, TPS2, ATH1), glikogeen (GSY1, GSY2) en sterole (SUT1 en/of SUT2) en in die sintese van akwaporiene (AQY1, AQY2) betrokke is (tabel 2), n verbetering in die gis se lewensvatbaarheid en groeikrag sal veroorsaak. 29 Nog n benadering om die gistingsprestasie van wyngiste te verbeter, is deur hul weerstand teen toksiese mikrobiese metaboliete (bv. etanol, asynsuur, medium lengte vetsure, ens.), zimosiene (gisafgeleide killertoksiene), chemiese preserveermiddels (bv. sulfiet) en agrochemikalieë wat swaarmetale bevat (bv. koper) te verhoog (tabel 2). 26,27,28,29,30,31 Wysiging van die uitdrukking van die SUT1, SUT2, PMA1 en PMA2-gene veroorsaak byvoorbeeld verhoogde sterolakkumulasie en selmembraan-atpase-aktiwiteit, wat lei tot verhoogde weerstand teen etanol. Eweneens kan die genetiese, mikovirale determinante en ander gene wat vir killertoksiene (zimosidiese peptiede) en immuniteitsfaktore kodeer in wyngiste geïnkorporeer word om hulle onsensitief vir die zimosiene van kontaminerende wildegiste te maak. Met betrekking tot weerstand teen agrochemikalieë, kan n verhoging in die
37 kopiegetal van die CUP1-koperchelatiengeen die wyngis in staat stel om hoër vlakke van koperreste in die druiwemos te verdra. Verbetering van prosesseringsdoeltreffendheid Die belangrikste doelwitte van brei (die toevoeging van adsorptiewe verbindings gevolg deur afsakking of presipitasie) en verheldering (bv. sedimentasie, oortap, sentrifugasie, filtrasie, ens.) gedurende die verwerking van wyn sluit die verwydering van oortollige hoeveelhede van sekere komponente en mikrobiese selle in om helderheid te verkry en om die fisikochemiese stabiliteit van die eindproduk te verseker. 25,37 Die brei en verheldering van wyn behels in baie gevalle duur en tydrowende praktyke wat tot groot volumes moer lei, wat verwyder moet word en wat n verlies van wyn en n verwydering van belangrike aroma- en geurverbindings uit die oorblywende wyn veroorsaak. Om die nadele verbonde aan hierdie kras breien verhelderingsprosesse te verminder, word n steeds groeiende spektrum van relatief duur kommersiële ensiempreparate (bv. protease, pektinase, glukanase, xilanase, arabinofuranosidase, ens.) in baie gevalle by die druiwemos en wyn gevoeg. As n alternatiewe strategie tot die toevoeging van duur ensiempreparate, wat in baie gevalle ongewenste kontaminerende of newe-aktiwiteite bevat, word wyngiste tans ontwikkel om proteolitiese en polisakkarolitiese ensieme af te skei, wat onderskeidelik die newelvormende proteïene en die filterverstoppende polisakkariede verwyder. 37 Vir hierdie doeleinde het die ooruitdrukking van verskeie bakteriese, swam- en gisgene gelei tot die ontwikkeling van proteolitiese, pektinolitiese, glukanolitiese en xilanolitiese wyngisrasse (tabel 2). n Tweede teiken vir die verbetering van verheldering en filtrasie is daarop gemik om al die gisselle doeltreffend vanuit die vloeistoffase van die tenk of vat te verwyder. Gereguleerde uitdrukking van die flokkulasiegene is belangrik om n hoë gesuspendeerde gistelling vir n vinnige gistingstempo gedurende die gistingsproses te waarborg, terwyl doeltreffende afsakking benodig word om probleme met die wynverheldering aan die einde van suikeromskakeling te verminder. 30 Gisflokkulasie is veral belangrik vir die produksie van bottelgegiste vonkelwyn, en die beheerde aanvang van gisflokkulasie op die toepaslike tyd gedurende die produksie van vonkelwyn kan hierdie duur proses vereenvoudig. Die uitdrukking van die FLO1-flokkuliengeen, gekoppel aan die laat-gisting HSP30- promotor, kan deur middel van hitteskokbehandeling geïnduseer word. Dit bevestig dat beheerde flokkulasie wel aan die einde van die gistingsproses geïnduseer sou kon word. Selaggregasie speel ook n sleutelrol in die produksie van florsjerrie, waartydens n verwante sellulêre proses daartoe aanleiding gee dat die gisselle na bo dryf om sodoende n noodsaaklike kimlaag (biofilm) op die oppervlak van die wyn te vorm. Deur die MUC1- mukiengeen (ook bekend as die FLO11-flokkuliengeen) onder die beheer van die HSP30-promotor te plaas, kan die vorming van die biofilm aan die einde van gisting bevorder word, wat dan die ontwikkeling van die flor vereenvoudig. 30 Verbetering van die biologiese beheer van mikroörganismes wat wynbederf veroorsaak Onbeheerde mikrobiese groei voor, gedurende en ná wyngisting kan die chemiese samestelling van die finale produk wysig en daardeur afbreek doen aan die sensoriese kenmerke van voorkoms, aroma en geur. Gesonde druiwe, kelderhigiëne en gesonde wynkundige praktyke is die hoekstene van die wynmaker se strategie teen die onbeheerde vermenigvuldiging van bederfmikrobes. Addisionele veiligheid word verskaf deur die byvoeging van chemiese preserveermiddels, soos swaweldioksied, dimetieldikarbonaat, bensoësuur, fumaarsuur en askorbiensuur, wat die groei van ongewenste mikrobiese kontaminante beheer. 38 Die oormatige gebruik van hierdie chemiese preserveermiddels benadeel die kwaliteit van die wyn en lei ook tot groeiende weerstand vanaf verbruikers. Verbruikervoorkeure verskuif toenemend na produkte wat minder met chemikalieë gepreserveer is, minder geprosesseer is, n hoër kwaliteit het, en wat natuurliker en gesonder is. Biopreservering met behulp van gisgeproduseerde metaboliete (bv. die vorming van SO 2 of waterstofperoksied tydens wyngistings) en peptiede (zimosiene en bakteriosiene) word dus tans as n alternatiewe strategie tot chemiese preservering oorweeg. Die gebruik van gesuiwerde antimikrobiese ensieme en bakteriosiene is duur, wat n verhoging in kleinhandelpryse teweegbring. Hierdie probleem kan moontlik oorkom word deur die uitdrukking van effektiewe antimikrobiese ensieme en peptiede in wyngis-inentingskulture, om sodoende die wynbedryf se behoefte aan wyne met n hoër kwaliteit en suiwerheid te bevredig. Vir hierdie doeleinde is die hoendereierwit-lisosiemgeen (HEL1), Pediococcus acidilactici se pediosiengeen (PED1) en Leuconostoc carnosum se leukosiengeen (LCA1) gebruik om bakterisidiese giste te skep. 38 Die antifungiese CTS1-gekodeerde chitinase en EXG1-gekodeerde eksoglukanase is ook in S.cerevisiae uitgedruk. 29 Die belangrikste benadering in die konstruksie van zimosidiese gisrasse behels die insluiting van n kombinasie van mikovirale killertoksiendeterminante van S. cerevisiae (bv. n K 1 /K 2 - dubbelkiller) en zimosien-koderende gene van ander giste (bv. Hanseniaspora, Kluyveromyces, Pichia, ens.) in wyngiste. Die ideaal sou wees om al hierdie antimikrobiese aktiwiteite in n enkele wyngis in te sluit, om daardeur al die kontaminerende bederfbakterieë (bv. Acetobacter, Gluconobacter, Lactobacillus, Pediococcus, ens.), giste (bv. Brettanomyces, Pichia, Zygosaccharomyces, ens.) en swamme (Aspergillus, Botrytis, Penicillium, Trichoderma, ens.) in wynbereiding teen te werk. 30 Verbetering van die heilsaamheid van wyn Daar word oor die algemeen aanvaar dat die matige drink van wyn sosiaal voordelig kan wees, en dat dit stres doeltreffend kan beheer en koronêre hartsiekte kan verminder. Die vernaamste beskermende verbindings in wyn sluit fenoliese verbindings, resveratrol, salasiensuur en alkohol in. Verstandige wyndrinkers is al hoe meer kieskeurig oor die teenwoordigheid van ongewenste verbindings in wyn. Hierdie ongewenste verbindings sluit in: vermeende karsinogeniese verbindings, soos etielkarbamaat; neurotoksiene, soos biogeniese amiene; en asmatiese chemiese preserveermiddels, soos sulfiet. Die puntenerigste van hierdie kieskeurige wyndrinkers is selfs besorg oor die hoë vlakke van alkohol in wyn. Wanneer wyngisrasse dus ontwikkel word, is dit uiters belangrik om op hierdie gesondheidsaspekte te fokus en om giste te ontwikkel wat die voordele kan verhoog (bv. produksie van resveratrol, karnitien, ens.) en die risiko s, sal verminder (bv. deur etielkarbamaat en biogeniese amiene uit te skakel en die alkoholvlakke te verminder). 38 Met betrekking tot die produksie van resveratrol tydens gisting, is vooruitgang reeds gemaak deur die konstruksie van n wyngis wat die 4CL9/216-koënsiem-A-ligasegeen en die VST1-stilbeensintasegeen uitdruk. 29 Die ontwikkeling van n bakterisidiese gis waarvan die CAR1-arginasegeen geëlimineer is (verhindering van die uitskeiding van ureum, die voorloper vir die vorming van etielkarbamaat) of wat met die heteroloë ureasegene getransformeer is (wat die degradasie van urease moontlik maak), sal die vlakke van toegevoegde sulfiet, gisgeproduseerde etielkarbamaat en bio-amiene wat deur kontaminerende bakterieë gevorm word, verminder. 38 Daar is
38 ISSN 0254-3486 = SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie 22, no. 1 2003 ook reeds goeie vordering gemaak met die ontwikkeling van giste wat die alkoholvlakke van wyn op n biologiese wyse kan verminder. In hierdie gewysigde giste word die vloei van die suikerkoolstof weg van alkoholvorming en in die rigting van die produksie van gliserol en glukoonsuur gekanaliseer. n Betekenisvolle akkumulasie van ekstrasellulêre gliserol ten koste van etanolproduksie is bereik met die ooruitdrukking van S. cerevisiae se GPD1- en GPD2-gekodeerde gliserol-3- fosfaatdehidrogenases saam met die konstitutiewe uitdrukking van die FPS1-gekodeerde gliseroltransport-fasiliteerder. n Soortgelyke vermindering in alkoholvlakke is behaal met die uitdrukking van Aspergillus niger se GOX1-glukoseoksidasegeen in S. cerevisiae. Verbetering van die sensoriese gehalte van wyn Een van die heel belangrikste faktore in wynbereiding is die organoleptiese gehalte (voorkoms, aroma en geur) van die finale produk. Die eindelose variëteit van wyngeure spruit uit n komplekse, volkome nielineêre stelsel van interaksies tussen etlike honderde verbindings. Die boeket van n wyn word bepaal deur die teenwoordigheid van n goed gebalanseerde verhouding van gewenste geurverbindings en metaboliete en die afwesigheid van ongewenste verbindings. 39 Met die uitsondering van terpene in die aromatiese druifvariëteite en alkoksipirasiene in die kruidagtige kultivars, is die waarneembare geur die resultaat van absolute hoeveelhede en spesifieke verhoudings van baie van hierdie interaktiewe verbindings, eerder as n enkele impakverbinding. 39 Subtiele kombinasies van spoorelemente (geakkumuleerde sekondêre metaboliete) wat van die druiwe afgelei is, ontlok gewoonlik die kenmerkende geur- en aromanote van wyn, terwyl die produkte van gisfermentasie (bv. esters, alkohole, ens.) bydra tot die generiese agtergrondgeur en -aroma, sowel as tot die kompleksiteit en intensiteit van die aroma en smaak van die finale produk. Gis kan ook vir die produksie van ongewenste neweprodukte, soos waterstofsulfied, verantwoordelik wees. 39 Daar is n duidelike behoefte vir die ontwikkeling van wyngiste wat spesifieke, gewenste kenmerke aan n wyn kan verleen (tabel 2). 30 Wat hierdie aspek aanbetref, is noemenswaardige vooruitgang reeds gemaak met die konstruksie van giste wat kleur- en aromavrystellende ensieme (bv. pektinase, glikosidase, glukanase, arabinofuranosidase, ens.) en estermodifiserende ensieme (bv. alkoholasetieltransferase, esterase, isoamielasetaathidroliserende ensieme, ens.) produseer. Verder is giste ontwikkel wat optimale vlakke van gliserol (die ooruitdrukking van GPD1, GPD2 en FPS1, tesame met die weglating van die ALD6-asetaldehieddehidrogenasegeen), fuselolies (bv. isobutielalkohol, isoamielalkohol, ens.) en fenolsure (gewysigde uitdrukking van die gis PAD1 fenielakrielsuurdekarboksilasegeen, sowel as die uitdrukking van bakteriële pdc r-koemareinsuurdekarboksilase- en padc fenolsuurdekarboksilasegene) produseer. 29 Verder is wyngiste ontwikkel wat onderbreekte allele van die MET14-adenosielfosfosulfaatkinase of MRX1-metioniensulfoksiedreduktase dra. 30 Die biologiese aanpassing van suurheid in wyn kan bereik word deur rekombinante wyngiste, wat kombinasies van gene wat uit Schizosaccharomyces pombe en melksuurbakterieë gekloneer is, bevat. n Wyngis wat die S. pombe mae1- malaatpermeasegeen en die mae2-appelsuurensiemgeen bevat, skakel appelsuur om na etanol (malo-etanoliese gisting), terwyl n transformant wat die mae1-geen tesame met die Oenococcus oeni- (mlea), Lactococcus lactis- (mles) of Lactobacillus delbrueckii- (mles) appelmelksuurensiemgeen dra, die appelsuur in melksuur omskakel (appelmelksuurgisting). 27 Die maloetanoliese wyngis sal voorkeur geniet vir wyne met n lae ph vanaf die koeler wynproduserende gebiede, terwyl die appelmelksuurwyngis die beste oplossing sal verskaf vir die warmer streke se wyne met n hoë ph. In die geval van wyne met n hoë ph kan die produksie van addisionele melksuur tydens gisting behaal word deur Lactobacillus casei se LDH1- laktikodehidrogenasegeen in die appelmelksuurwyngisras te inkorporeer. Hierdie giste sluit ook die voorvereiste vir die gebruik van bio-amienvormende appelmelksuurbakterieë in rooiwyn en sekere style van witwyn wat appelmelksuurgisting moet ondergaan, uit. 29 4. DIE KOMMERSIALISERING VAN GENETIES VERBETERDE DRUIFKULTIVARS EN WYNGISRASSE 4.1 Uitdagings vir die kommersialisering van ontwerperwingerdstokke en -wyngiste Wetenskaplike en tegniese hindernisse Ten spyte van die sterk en oortuigende wetenskaplike argumente ten gunste van die gebruik van geentegnologie vir die verbetering van druiwe en wyngiste, het die wynbedryf die 21 ste eeu betree sonder n transgeniese druifvariëteit of n rekombinante wyngis wat op n kommersiële skaal gebruik word. Aansienlike vooruitgang is oor die afgelope paar jaar gemaak om die tegniese hindernisse te oorkom wat verband hou met die definiëring van die wynbedryf se genetiese vereistes en om druifvariëteite en wyngiste daarvolgens te verbeter. Die ontwikkeling van genetiese transformasiemetodes vir S. cerevisiae (in 1978) en vir V. vinifera (in 1989), en die koms van tegnologie waarmee die totale spektrum van genome, transkriptome, proteome en metabolome ontleed kan word, het ongetwyfeld nuwe horisonne vir die wynbedryf oopgemaak. Dit is belangrik om daarop te let dat die inligting en tegnologie wat tans vir modelplant- en gissisteme bestaan nog na die baie meer komplekse genome van wingerdstokke en industriële wyngiste uitgebrei moet word voordat daar voldoende aan al die vereistes en besorgdhede van die produsente, verbruikers en owerhede aandag gegee kan word. 27 Die onlangse belowende prototipes van geneties gewysigde wyndruifkultivars en wyngiste maak hierdie doelwitte toenemend haalbaar. Hindernisse wat verband hou met bioveiligheidswetgewing en -regulasies Die aanvanklike probleme met betrekking tot die statutêre goedkeuring van die gebruik van geneties gewysigde plante en organismes in die landboubedryf word nou geleidelik oorskadu deur die groeiende konsensus dat risiko hoofsaaklik n funksie van die kenmerke van n produk is, eerder as van die gebruik van genetiese wysiging per se. Die konsep van substantiewe ekwivalensie word grootliks gebruik in die bepaling van veiligheid deur vergelyking met die analoë, konvensionele voedsel- en drankprodukte. Wanneer substantiewe ekwivalensie bewys kan word, word geen verdere veiligheidsoorwegings gewoonlik benodig nie. Wanneer substantiewe ekwivalensie nie oortuigend bewys kan word nie, moet die verskilpunte eers aan verdere ondersoeke vir veiligheid onderwerp word. 27 Die meeste lande se wetgewing en regulasies stem grootliks ooreen en verskille kom dus slegs by fyner detailbepalings voor. Riglyne vir die goedkeuring van GM produkte en die vrystelling van GMO s vereis gewoonlik n groot aantal voor die hand liggende waarborge, wat die volgende insluit: n volledige definisie van die DNA-volgorde wat ingevoer is en die uitskakeling van enige nukleotiedvolgorde wat nie onontbeerlik vir die uitdrukking van die gewenste eienskap is nie; die