af en fr hbs_lat af af en en nl af en fi nl en nl nl nl en af af af nl af af af af af af af af af af af af af ms af af af af af af af nl af af af af af en af en en fr hbs_lat af
Afrikaans is maklik met VivA | Merise Tydskrif
Volgende keer wanneer jy naarstigtelik in jou geheuebank rondsoek vir die ‘regte’ Afrikaanse woord en jy weet nie wie om te vra nie, kan jy jouself nou tot VivA wend. Dit is die Virtuele Instituut vir Afrikaans wat hulself daarop toespits om praktiese Afrikaanse taaldienste deur middel van tegnologie te lewer.
Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) is ’n navorsingsinstituut en diensverskaffer vir Afrikaans in digitale kontekste en ’n geregistreerde maatskappy sonder winsoogmerk. VivA se hooffunksies is om die gebruik en gehalte van Afrikaans plaaslik en internasionaal uit te bou:
deur die beskrywing en bestudering van Afrikaans;
die ontwikkeling van omvattende digitale en ander hulpbronne, hulpmiddels en platforms vir gesproke en geskrewe Afrikaans; en
die lewering van praktiese Afrikaanse taaldienste deur middel van tegnologie.
VivA se stigterslede is die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns (SAAWK); die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV); die Noordwes-Universiteit (NWU); en die Trust vir Afrikaanse Onderwys (TAO). Onder VivA se voltydse personeel tel prof. Gerhard van Huyssteen (uitvoerende direkteur); Sophia Kapp (taaladviseur), Jana Luther (leksikograaf en inhoudskepper), en Marlie Coetzee (bestuurshoof).
“Alles wat ons doen draai letterlik om die gebruik van Afrikaans,” sê Jana onlangs in die RSG-program “Taaldinge” (luister by https://iono.fm/e/571534).
In verskillende portale by www.viva-afrikaans.org bied VivA ’n verskeidenheid taalhulpmiddels vir Afrikaansgebruikers.
In die Woordeboekportaal is reeds 47 woordeboeke en terminologielyste raadpleegbaar. Onder meer ’n Afrikaanse tesourus, ’n voorsetselwoordeboek, en ’n verskeidenheid vakwoordeboeke en -lyste. Ook die volledige Woordelys, Lys afkortings en simbole, en Lys buitelandse geografiese name met afleidings van die nuutste Afrikaanse woordelys en spelreëls (AWS) is by VivA deursoekbaar. Artikels van digby 700 000 trefwoorde is volledig gratis. Dié naslaanversameling word gereeld aangevul. En naas die gratis inhoud stel kommersiële uitgewers vir intekenaars nóg 10 woordeboeke op die VivA-platform beskikbaar, onder meer die 2015-uitgawe van die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT6), die 14 voltooide boekdele (van A tot by skooi) van die omvattende Woordeboek van die Afrikaanse Taal (die WAT), die Longman Dictionary of Contemporary English (LDOCE), Tom McLachlan se HAT Afrikaanse Taalgids en drie skoolwoordeboeke (Afrikaans, Engels, en Engels-Afrikaans) van Pearson.
Watter woorde slaan Woordeboekportaalgebruikers die meeste na?
“Baie, breek en leer,” sê Marlie, wat die statistieke dophou en ontleed. “Dalk omdat baie in SMS-taal soms as bja gespel word. Dit lyk ook of mense sukkel om breek van breuk en leer van leër te onderskei.”
In samewerking met die Atterbury Trust het VivA twee toepassings onwikkel: vir slimfone, tablette en rekenaars met Windows 10 ’n gratis aanlyn en vanlyn app wat dieselfde oopbron- en betaalinhoud as die Woordeboekportaal bied. Binne ’n jaar is dié twee VivA-apps, vir iOS- en Android-toestelle en Windows 10-rekenaars, reeds meer as 40 000 keer afgelaai: “Toegerus met die VivA-app het ’n mens dus tot 60 Afrikaanse woordeboeke en woordelyste altyd byderhand; letterlik in jou sak of in jou hand,” sê Jana.
In VivA se Korpusportaal word groot teksversamelings gehuisves. Onder meer die Taalkommissiekorpus; fiksiekorpusse van Protea Boekhuis en LAPA Uitgewers; ’n RSG-nuuskorpus; die Leipzig- Afrikaanse korpus; en die volledige Afrikaanse Wikipedia. Volgens Marlie is daar in die korpusportaal tans altesaam nege korpusse wat saam meer as 150 miljoen woorde uit meer as 172 miljoen eietydse Afrikaanse tekste beslaan. Ook dié versameling word deurentyd aangevul. In die afgelope jaar alleen is meer 64 miljoen woorde bygevoeg. Die korpusse word druk geraadpleeg deur taalkundiges en studente wat oor Afrikaans navorsing doen, asook deur taalwerkers, wat naspeur hoe verskillende woorde in konteks gebruik word.
VivA se Adviesportaal bied Afrikaansgebruikers ’n taalnavraagdiens, aangevul deur ’n taalargief en databasis van veel voorkomende vrae. VivA se taaladviseur, Sophia Kapp, wat ook lid van die SA Akademie se Taalkommissie is, skakel ook met onderwysdepartemente, skole, onderwysers en leerders.
Volgens Marlie het VivA in die laaste 12 maande meer as 2 000 taalnavrae hanteer. “Sowat die helfte van dié vrae word per e-pos ontvang,” sê sy. “Omtrent ’n kwart van die gebruikers van wie ons navrae kry, gebruik die navraagvorm op die webblad. Die res stuur direk, via WhatsApp, hulle vrae aan Sophia.”
Enigiemand wat oor die spelling van ’n woord twyfel, of worstel met ’n taalgebruikstoffie waarvoor die woordeboekportaal nie ’n oplossing bied nie, is welkom om na sophia@viva-afrikaans.org ’n e-pos te stuur, of ’n WhatsApp-boodskap na 062 126 0295. Die diens is heeltemal gratis.
In VivA se Webjoernaal word weekliks oor uiteenlopende taaldinge geblog; taalgebruikskwessies, ou en nuwe woorde, nuus, en nuwe publikasies. Meer as 160 blogs in dié joernaal is die afgelope 12 maande reeds meer as 130 000 keer gelees, aldus Marlie. Die gewildste blog tot dusver vanjaar was “Met – huldeblyk aan ’n afgestorwe voorsetsel”, ’n stuk deur Sophia oor die geneigdheid by baie Afrikaansgebruikers, deesdae, om ná die bywoord saam die verpligte voorsetsel met weg te laat. Byvoorbeeld: *Ek gaan saam jou oefen, in plaas van: Ek gaan saam met jou oefen.
Dan is daar VivA se twee podsendingkanale.
In VivA se Afrikaans-joernaal word gemiddeld twee nuwe podsendings per week opgelaai – voorlesings van blogs uit VivA se webjoernaal, praatjies oor onlangse navorsing, gesprekke met Afrikaanse taalkundiges en -studente. In die VivA Afrikaans-reeks: AWS (2017) bespreek verskillende lede van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns se Taalkommissie die elfde uitgawe van die Afrikaanse woordelys en spelreëls. In die eerste twee episodes word ’n algemene oorsig oor die AWS gegee; daarna word elk van die dele van die AWS in afsonderlike episodes behandel. Die reeks word afgesluit met ’n vooruitskouende besinning oor die toekoms van standaardtaal en die AWS.
Volgens Marlie is die podsendings in dié twee kanale vanjaar al meer as 6 000 keer afgelaai, en nie net deur luisteraars in Suid-Afrika nie. Die luisterstatistieke toon dat mense oral in die wêreld, in die VSA, Brittanje, Nederland en België, tot so ver as Australië, na VivA se podsendings luister.
Taalportaal is ’n gesamentlike onderneming van VivA, die Nederlandse Meertens Instituut, die Fryske Akademie, die Instituut vir die Nederlandse Taal en die Universiteit van Leiden. Hier word die grammatika van Afrikaans volledig, saam met die grammatikas van Nederlands en Fries, beskryf. Taalkundiges van verskeie Suid-Afrikaanse universiteite werk aan dié projek mee. Die werktaal is Engels, want die hoofdoelstelling hier is die internasionalisering van die grammatikale studie van dié drie tale. “Taalportaal help navorsers oral in die wêreld, wat nie self Afrikaans kan praat nie, maar wat in Afrikaans belangstel, om oor Afrikaans navorsing te doen,” sê Jana.
Elke tweede jaar bring VivA soveel as moontlik van dié navorsers, uit Suid-Afrika, Europa, die VSA en Australië, vir ’n grammatikawerkswinkel byeen. Die voertaal van dié werkswinkel is uiteraard ook Engels, wat Afrikaans oopstel vir die wêreld. Die eerste Afrikaans Grammar Workshop is in 2016 in Johannesburg gehou. Die tweede vind vanjaar in Gent, in België, plaas, as deel van die jaarlikse Afrikaanskollokwium daar, met die Universiteit van Gent se Sentrum vir Afrikaans as gasheer. Bekyk die voorlopige program hier: www.afrikaans.ugent.be/colloquium/programma.
In Suid-Afrika bied VivA jaarliks verskeie ander Afrikaanse werkswinkels en simposia aan. Soos die simposium “Afrikaans oor die nuwe eter”, in samewerking met RSG, waar verskillende rolspelers einde verlede jaar gesels het oor die plek, rol en moontlikhede van Afrikaans in die tradisionele uitsaaiomgewing, en nuwe moontlikhede wat met veranderende tegnologie saamhang.
VivA hou ook werkswinkels by skole en ander instansies. Oor die nuwe AWS en taalversorging in die algemeen.
Ter aanvulling van ’n spraakkorpus en uitspraakwoordeboek wat eersdaags bekend gestel word, spog VivA se webblad reeds met ’n spraakatlas. Almal wat Afrikaans is, word genooi om hier hulle stemme by te voeg. “Waar in die wêreld jy ook al is,” sê Jana: “Al wat jy hoef te doen, is die webblad te besoek en ’n minuut lange fabel voor te lees, ’n kort storie van die Noordewind en die Son. In dié bondige vertelling is al Afrikaans se spraakklanke teenwoordig. ’n Mens lees eenvoudig die teks voor jou op die skerm hardop, neem jou voorlesing op jou rekenaar, slimfoon of tablet op, en laai dit op die kaart, waar jou stem dan met ’n rooi vlaggie aangedui word.” Deur op die verskillende vlaggies op die Google-kaart te klik, kan besoekers hoor hoe die verskillende variëteite van Afrikaans klink.
Nog nuwe VivA-projekte en -portale word eersdaags bekend gestel. Onder meer:
’n Algemene Afrikaanse Grammatika (AAG), vir onderwysers en voorgraadse studente;
’n Taalonderrigportaal (TOP), in aansluiting by die skoolkurrikulum (KABV) vir Afrikaans;
’n Woordeboek van Eietydse Afrikaans (WEA), as supplement by bestaande handwoordeboeke
’n Uitspraakwoordeboek, vir professionele sprekers, uitsaaiers, onderwysers; enigiemand wat sukkel om Afrikaanse woorde uit te spreek; en
’n Spraakkorpus vir navorsing.
Vir nog inligting besoek www.viva-afrikaans.org of doen navraag by marlie@viva-afrikaans.org.
Designed by Elegant Themes | Powered by WordPress