ceb nl af tr nl af nl nl sk af nl nl ceb af af af af af af af nl af af nl nl af af af fr de af fr af af nl af af nl af af af af af af fr af af af af en af af af nl en cs nl fr en en en en eu en en en en en en en en nl en en en fr en en en en en
Medewerkers aan Literêre terme en teorieë
Aanbod om te help bywerk
Die parodie behoort tot die genus SATIRE, en as satiriese wapen het dit die dubbeltaak van bespotting en hervorming.
Die parodie — soos die karikatuur — is gebaseer op die tegnieke van verwringing en oordrywing, die bymekaarbring van ongelyksoortige dinge.
Onse milder God van alles wat soet en mooi is,
Laat U naam altyd in ons geberg bly en daarom heilig,
Laat die republiek tog nou reeds kom,
Laat ander hul wil verskiet —
Gee skiet! Gee skiet!
Sodat ons ook 'n sê mag hê,
'n Sê soos 'n see
Wat om die kuste van ons hemelse Stilberge lê
Gee dat ons vandag ons daaglikse brood mag verdien
En die botter, die konfyt, die wyn, die stilte,
Die stilte van wyn,
En lei ons in versoeking van velerlei aard
Sodat die liefde van lyf na lyf kan spring
Soos die vlammetjies van is — is van berg na berg
Braambosse van vuur tot aan die witste maan bring
Maar laat ons ons verlos van die bose
Dat ons af kan reken met die skuld van eeue
Se opgebergde uitbuiting, se geroof, se verneuke,
En die laaste rykman vrek, aan sy geld vergif
Want aan ons behoort die menseryk, die krag
Van nou af tot in alle ewigheid net so ewig
Soos die skadu's en grensposte van die mens
As hy goddelik die aarde uit die hemel skeur
Aa mens! Aa mens! Aa mens!
Ter afwysing van die tradisie en die bespotlik maak van vaste waardes, word die parodie 'n sentrale procédé in die moderne literatuur.
Die parodie vra vir 'n gemeenskaplike kultuurbesit by parodis en leser; omdaf die parodiërende aspek deur die leser gerealiseer word, vereis dit 'n bepaalde soort leser: 'n kundige, intelligente en literêr-geskoolde leser. As vorm van literêre kritiek steun dit vir sy effek in 'n hoë mate op die leser se kennis van die teikentekste en sy vermoë om die oorspronklike teks/outeur(s)/literêre stroming/genre te herken. En tog: die beste parodieë kan, afgesien daarvan dat hulle slim en lagwekkende nabootsings is, op eie bene staan omdat hulle in eie reg snaaks is. James Joyce se Ulysses (1922) sou as parodie gelees kon word sonder 'n grondige kennis van Homeros. Enkele parodieë het selfs die oorspronklike ernstige werk waardeur hulle geïnspireer is, oorleef, soos in die geval van The Rehearsal (1671), Buckingham se parodie op Dryden se The Conquest of Granada.
Die parodie is so oud soos die poësie self. Aristoteles het in sy Poëtika (4e eeu v.C.) die vinding van die parodie as kuns toegedig aan Hegemon van Thasos (komiese digter van die 5e eeu v.C.) omdat hy die EPIESE styl gebruik het om mense minderwaardiger voor te stel as wat hulle in die werklike lewe is. Daar is beweer dat Hegemon ook die parodie in die teaterkuns bekend gestel het. Die digter Hipponax van Efese het egter nog vroeër, in die 6e eeu v.C., reeds parodieë geskryf. Die belangrikste parodis uit die Klassieke tyd is Aristophanes (450—385 v.C). In sy drama Die paddas het hy die style van Aischulos en Euripides geparodieer. Plato (429—347 v.C.) het in sy Symposium die styl van verskeie skrywers op komiese wyse nageboots en Lucianus (120 n.C.) het ook in sy satiriese Dialogues van die parodie gebruik gemaak. (Vgl. KLASSIEKE LITERATUURSTUDIE: GRIEKS-ROMEINSE LITERATUUR.)
Die Latynse outeurs het op so 'n groot skaal die kuns van die parodie bedryf dat Cicero (106 v.C—43 v.C.) 'n lys opgestel het van die veelvormigheid van die kunsvorm. Gedurende die laat MIDDELEEUE was parodieë op die liturgie, op bekende lofgesange en selfs op die Bybel gewild. RENAISSANCEKUNSTENAARS soos Cervantes (vgl. Don Quijote) het die tradisie van die Middeleeuse RIDDERROMAN geparodieer.
Van die bekende parodiste is groot woordkunstenaars soos Chaucer, Pope, Shakespeare, Sheridan, James en Horace Smith, Keats, Byron, Shelly, Swinburne, C.S. Calverley, J.C. Squire, Lewis Carroll, Max Beerbohm, James Joyce, C. Day Lewis, Etienne Leroux.
Met 'n geskiedenis van ses en twintig eeue agter die rug is die parodie, met metafiksie en KOMEDIE as essensiële kenmerke, vandag 'n ingeburgerde literêre vorm. In haar studie van die parodie, I Parody/Meta-fiction (1979), wys Margaret Rose daarop dat vier — vooraanstaande literêrteoretici, Shklovsky, Bakhtin, Iser en Foucault, juis parodieë as sleuteltekste gebruik in besprekings van hulle teksteorieë. (Vgl. METAROMAN.)
Een van die jongste ontwikkelinge in die parodie is die herskryf van gedigte soos ander dit sou gedoen het.In sy bekende "Met apologie" parodieer Opperman die werk van agt Afrikaanse digters. Na aanleiding van die teks: "Op 'n Sondagmiddag loop die weduwee Viljee/ in swart geklee/ met twee kolliehonde langs die see", word N.P. van Wyk Louw se Tristia-skryfwyse só geparodieer: "Op 'n Sabbatmiddag/ (die dag is goed)/ lê la veuve de Villiers/ die heilige snol/ bo die boulevard/ (a)aars-e-lende om te kies/ effens be-swaard/ tussen twee kol-lies(te)." Etienne Leroux se parodiërende omgaan met genres is volgens Du Plooy (1989: 100) een van die sterkste vernuwende eienskappe van sy werk. In die anti-roman van die 20e eeu word die konvensionele kenmerke van die gewone ROMAN geparodieer.
Parodie en IRONIE vertoon 'n boeiende ooreenkoms: albei stylfigure bied meer as een KODE aan wat deur die leser gedekodeer moet word. Anne Jefferson (1982: 231) stel dit so: "Where parody juxtaposes two codes in one utterance, (irony) contains two messages in one code".
(Vgl. ook BURLESKE, PASKWIL en TRAVESTIE.)
Claes, P. 1988. Echo's echo's. Die kunst van de allusie. Amsterdam: De Bezige Bij.
Du Plooy, H. 1989. Genre, parodie en vernuwing in die werk van Etienne Leroux. Acta Academica, 21(1).
Eco, U. 1979. The Role of the Reader. Bloomington: Indiana University Press.
Feinberg, L. 1967. Introduction to Satire. Iowa: Iowa State University Press.
Highet, G. 1962. The Anatomy of Satire. London: London University Press.
Jefferson, A. 1982. Margaret A. Rose, Parody/Meta-fiction. In: Poetics Today, 3(3).
Johl, J. 1988. Ironie. Pretoria: HAUM-Literêr.
Lowrey, B. 1960. Parody. New York: Harcourt Brace.
Macdonald, D. 1960. Parodies. New York: Random House.
Paulson, R. (ed.). 1971. Satire: Modern Essays in Criticism. New Jersey: Prentice Hall.
Petro, P. 1982. Modern Satire: Four Studies. New York: Mouton Publishers.
Pollard, A. 1970. Satire. London: Methuen.
Rose, M.A. 1979. Parody/Meta-fiction: An Analysis as a Critical Mirror to the Writing and Reception of Fiction. London: Croom Helm.
Sutherland, W.O.S. 1965. The art of the Satirist. Austin: University of Texas Press.
Worcester, D. 1960. The Art of Satire. New York: Russell and Russell.
Bennet, D. 1985. Parody, postmodernism, and the politics of reading. Critical Quarterly, 27(4).
Hutcheon, L. 1985. A Theory of Parody. New York: Methuen.
Copyright © 2013. All Rights Reserved.
Joomla template created with Artisteer.