af af en en af nl nl nl nl nl af nl af af nl nl nl af af af gom af nl nl en nl de nl nl en en nl af en nl af af en af af sl af af af nl en af af af nl af af af nl en nl nl nl nl af af nl af en nl af af nl af nl nl en nl nl en af af af af af af en nl af af af af de af af nl nl af af nl nl af nl nl af nl nl af en en af nl af af af en af af af af af af af af af af af af nl af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af
RELEVANTE GESKIEDENISONDERRIG IN AFGELEE GEBIEDE: ENKELE ONDERRIGSTRATEGIEE VIR DIE INTERMEDIERE SKOOLFASE CLARENCE VERNON VISAGIE - PDF
Die netto waarde van die onderneming en die rekeningkundige vergelyking *
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus rd Rondte lb Langbeen alsalleen Agterste lus
Prosesse wat gevolg word om sake op te volg op distriksvlak. Processes used to follow up on cases at district level
HOOFSTUK 5 GEVOLGTREKKINGS EN AANBEVELINGS
-1- HOOFSTUK 1 INLEIDENDE ORIËNTERING
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week DB Tracker USA (DBXUS) 17 Januarie 2014
Laerskool Olifansvallei LSO Kwartaal 1 - ASSESSERINGSPROGRAM
Kritieke elemente in die opleiding van onderwysers in Opvoeding vir Vrede binne die konteks van uitkomsgebaseerde onderwys
'N HISTORIES-OPVOEDKUNDIGE ANALISE VAN IDEOLOGIEË, WAARDES EN NORME SEDERT DIE RENAISSANCE-HUMANISME
FASILITERING VAN LEER IN KOMMUNIKATIEWE T 2 -AFRIKAANST AALONDERRIG
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus alleenlik
MODULE 2 ALLE RISIKO S. Toepaslike Eenheidstandaarde
DIE FUNKSIONELE BEMAGTIGING VAN DIE OPVOEDER VAN VOLWASSENES IN DIE WES-KAAP
Die ontwikkeling van kritiese denke deur die gebruik van drama as onderrigmetode binne die vak Lewensoriëntering. deur Amori Stols
HOOFSTUK 5 DIE BELANG VAN GESKIEDENIS 5.1 PROBLEEMSTELLING Subprobleem 4
Eerste pogings tot definiering van klimaat en kultuur vanuit die algemene organisasieteorie het nie 'n onderskeid getref tussen die begrippe
Uit Moerdijk se pen Man en Media
EXTRAORDINARY BUITENGEWOON PROVINCIAL GAZETTE PROVINSIALE KOERANT
In Groenewald v Van der Merwe (1) (1917 AD ), Innes CJ described delivery with the long hand as follows:
DIE OPLEIDING VAN BEDRYFSIELKUNDIGES AAN DIE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE W. BOTHA DEPARTEMENT BEDRYFSIELKUNDE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE
n Ondersoek na die rol van erkenning van deugde van leerders in die vestiging van n demokratiese, multikulturele
INHOUDSOPGAWE. Inleiding... 7 DEEL EEN: SEISOENE IN ONS LEWE
INLIGTINGSTEGNOLOGIE VIRAL TERNATIEWE VORME VAN ONDERWYSVOORSIENING. Esmarie Strydom B.A., B.Ed., H.O.D., M.Ed.
PROVINCIAL GAZETTE EXTRAORDINARY, 23 APRIL LOCAL AUTHORITY NOTICE PLAASLIKE BESTUURSKENNISGEWING LOCAL AUTHORITY NOTICE 106 GREATER TZANEE
GRAAD 12-PUNTE AS VOORSPELLER VAN SUKSES IN WISKUNDE BY N UNIVERSITEIT VAN TEGNOLOGIE
REËLS VIR DIE BENOEMING, VERKIESING, AANWYSING EN AANSTELLING VAN RAADSLEDE
BYLAAG A LYS VAN SUID-AFRIKAANSE PRIVAATSKOLE WAT DIE CAMBRIDGE KURRIKULUM VOLG CIE CENTRES IN SOUTH AFRICA
SIZA takes the sting out of auditing
GRAAD 11 NOVEMBER 2013 INLIGTINGSTEGNOLOGIE V1
KURRIKULUMDIFFERENSIASIE IN DIE VAK WISKUNDE GRAAD R VIR LEERDERS MET ERGE INTELLEKTUELE GESTREMDHEID IN INKLUSIEWE WES-KAAPSE SPESIALE SKOLE
Spraakoudiometrie in Suid-Afrika: Ideale Kriteria teenoor Kliniese Praktyk
Grondwetlike waardes en sosio-ekonomiese regte met verwysing na die reg op sosiale sekerheid *
DIE OPVOEDER AS LEERMEDIATOR EN DIE HAALBAARHEID VAN DIE NODIGE KOMPETENSIES SOOS OMSKRYF IN DIE NORME EN STANDAARDE VIR OPVOEDERS
KANTOOR VAN DIE MUNISIPALE BESTUURDER BERGRIVIER MUNISIPALITEIT POSBUS 60 PIKETBERG 7320
Narratief en perspektief in Sleuteloog. deur Hella Haasse
Anna Hugo. LitNet Akademies, Jaargang 12, Nommer 3, Desember 2015 ISSN
ONDERSOEK NA DIE DAARSTELLING VAN BELEID VIR DIE ORGANISERING VAN SPORT~ EN REKREASIEDIENSTE VAN DIE SUIDELIKE PRETORIA METROPOLITAANSE SUBSTRUKTUUR
Dekolonialisering van die Suid-Afrikaanse familiereg in die lig van transformasiegerigte konstitusionalisme: n praktiese benadering vir generasie Z
HOOFSTUK 4 Bestuursmodelle, met spesifieke verwysing na die bedryf- en besigheidsaspekte van oop afstandsleer
DIE INVLOED VAN TAALVAARDIGHEID OP DIE MEETKUNDEDENKEVAN GRAAD 8 EN 9 LEERDERS
DIE VERBAND TUSSEN DIFFERENSIERING AS ONDERWYSBEVOEGDHEID EN DIE INTEGRERING VAN ONDERWYSMEDIA IN LESAANBIEDING ARNOLD MEYER VERHANDELING
Die gebruik van letterkunde vir die onderrig en leer van Afrikaans as addisionele taal op skool binne 'n taakgebaseerde benadering
MEMORANDUM BEROEPSPESIFIEKE BEDELING (BSB) VIR TERAPEUTE IN DIE ONDERWYS, BERADERS EN SIELKUNDIGES WAT IN DIE OPENBARE ONDERWYS IN DIENS IS
"FASCINATION WOOD" Welcome to the 8 th WOOD CONFERENCE PROGRAM. holzbau. Thursday, 15 th February 2018 at CTICC, Cape Town
Prof Kobus Mentz Noordwes-Universiteit (Potchefstroomkampus)
Regsrekeningkunde-opleiding van prokureurs in Suid-Afrika: Enkele empiriese bevindings
Bestuur van Verandering. Hoofstuk2 HOOFSTUK2 BESTUUR VAN VERANDERING 2.1 INLEIDING
LIDMAATSKAP AANSOEK MEMBERSHIP APPLICATION
SAOU Suid-Afrikaanse Onderwysersunie South African Teachers Union
Die impak van bedingingsraadooreenkomste op kleinsakeondernemings binne die ingenieursbedryf
Departement Christen Spiritualiteit, Kerkgeskiedenis en Sendingwetenskap, Universiteit van Suid-Afrika (Unisa), Pretoria
HOOFSTUK 5 EMPIRIESE BEVINDINGE. So ver terug as 1984 is epilepsie deur die Wêreld- gesondheidsorganisasie
Be gees terde werknemers as boublok vir n gesonde samelewing Spirited employees as building block for a healthy society
SHAREMAX GESINDIKEERDE MAATSKAPPYE OPGEDATEERDE KOMMUNIKASIE
deur HENDRIK PETRUS LODEWYK MATTHEUS voorgele luidens die vereistes vir die graad DOCTOR EDUCATIONIS in die vak VERGELYKENDE OPVOEDKUNDE aan die
DEURLOPENDE FORMATIEWE ASSESSERING IN SKRIFTELIKE STELWERK IN GRAAD 5: N AKSIENAVORSINGSPROJEK
ks Kettingsteek dlb Dubbelslaglangbeen vhk Voorste hekkie gs Glipsteek drieslb Drieslaglangbeen ah Agterste hekkie
Aanslag op leesbegrip die effektiewe gebruik van die leeshalfuur
DIE BENUTTING VAN ONDERRIGTEGNIEKE IN MAATSKAPLIKEWERKSUPERVISIE AAN VOORGRAADSE STUDENTE
Vonnisbespreking: Sosiale regte en private pligte huisvesting op plase Daniels v Scribante BCLR 949 (KH)
ALTERATION, SUSPENSION, REMOVAL OF RESTRICTIONS
Die taal- en leesbevoegdheid van graad drie leerlinge in taal-diverse skole
DIE BEOEFENING VAN n BEDRYF MET SPESIFIEKE VERWYSING NA DIE TOESTAAN VAN LENINGS DEUR HOUERMAATSKAPPYE AAN FILIALE OF GEASSOSIEERDES
THE INFLUENCE OF THE SOUTH AFRICAN SCHOOLS ACT (1996) ON DISCIPLINE IN INTERMEDIATE SCHOOLS IN THE NAMAQUA DISTRICT OF THE NORTHERN CAPE PROVINCE
HOOFSTUK 2. 'n Struktuuranalise van die skool word getnaak aan die hand van die
IN DIE ARBEIDSHOF VAN SUID AFRIKA (GEHOU TE KAAPSTAD)
HOOFSTUK3 DIE PROSES VAN AMALGAMERING VAN SKOLE EN DIE BESTUUR DAARVAN
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Aspen Holdings. 9 Mei 2014
Departement Bos- en Houtkunde. Akademiese programme vir Magisterprogramme
DIE INTEGRERING VAN ONDERWYSMEDIA
ABRAHAM STEFHANUS VANDER MERWE H.O.D., BA., B.Ed.
Die verbetering van onderrig en leer met behulp van die Grootgroepstrategie in die opleiding van Grondslagfase-onderwysers
'N VERGEL YKENDE STUDIE VAN ENKELE ASPEKTE VAN DIE ONDERWYSSTELSELS VAN SUID-AFRIKA EN SUID-KOREA. deur ANNA MARYNA METSELAAR
Die moontlikhede van n modelleringsperspektief vir skoolwiskunde
UITDAGINGS VIR DIE AFRIKAANSE HISTORIKUS. Universiteit van Pretoria
DIE ONTWIKKELING VAN ALTERN A TIEWE KONSTRUIKSIES IN 'N TERAPEUTIESE GESPREK: 'N GEVALLESTUDIE. deur ALETTA MARIA VOGES
Tendense in die studie van die kultuur van oraliteit: Implikasies vir die verstaan van die Matteusevangelie
Rut: n Liefdes Verhaal
HOOFSTUK 1: INLEIDENDE ORIËNTASIE
1. BEGRIPSOMSKRYWINGS EN ORIENTASIE
BEKENDMAKING VAN MIVNIGS-STATUS: 'N GEVALLESTUDIE
Nienakoming van die voorgeskrewe prosedures na indiening van n direksiebesluit om met ondernemingsredding te begin: Is
HOOFSTUK 4 NAVORSINGSONTWERP EN NAVORSINGSVERLOOP 4.1 INLEIDING
ONS CHRISTELIKE GELOOF EN DIE WETENSKAP
OEFENVRAESTEL VRAESTEL 2 WISKUNDE GELETTERDHEID GRAAD 10
HOOFSTUK 3 J.W. POSTMA
'N LEERDER MET FETALE ALKOHOL SINDROOM IN HOOFSTROOMONDERWYS: DIE ROL VAN DIE OPVOEDKUNDIGE SIELKUNDIGE
HOOFSTUK 1. ORlmTERlNG. }NLEmING, BEWUSWORDING VAN PROBLEEM, PROBLl:.."EMSTELLJNG~ BEGRIPSVERBELDERING" NAVORSINGSDOEL EN NAVORSINGSPROGRAM
ALPHA PHARM APTEEKPERSONEEL KLINIESE ONDERRIG HANDLEIDING
Voor 1652 Vakhistorici se interpretasies van die vroeë Suid- Afrikaanse geskiedenis
RELEVANTE GESKIEDENISONDERRIG IN AFGELEE GEBIEDE: ENKELE ONDERRIGSTRATEGIEE VIR DIE INTERMEDIERE SKOOLFASE deur CLARENCE VERNON VISAGIE voorgele ter vervulling van die vereistes vir die graad MAGISTER EDUCATIONS in die vak DIDAKTIEK aan die UNIVERSITEIT VAN SUID-AFRIKA STUDIELEIER: DR A J HUGO JUNIE 2000
OPGEDRA AAN:- CANDICE EN HAY LEE-ANN
DANKBETUIGINGS My studieleier, dr A J Hugo, vir deurlopende Ieiding, positiewe kommentaar en aanmoediging. Sy was vir my die grootste bron van inspirasie met die aanpak en voltooiing van hierdie studie. Die vakbibliotekaris, me. Danisile Motsatsi, vir die studiemateriaal wat sy beskikbaar gestel het. Mnr. Vernie Plaatjies, me. Emari Botha en me. Wilna Liebenberg vir die taalversorging. Mnr. Johan Koen van Suiderpers in Bredasdorp, vir die drukwerk. Me. Marlize Koen, vir die tikwerk. Die graad agt leerders van Elim Primere Skool (1995), vanwaar die idee by my ontstaan het om hierdie studie aan te pak. *****************************************************************************
Studentenommer: 612-203-5 Ek verklaar hiermee dat Relevante geskiedenisonderrig in afgelee gebiede: Enkele onderrigstrategiee vir die intermediere skoolfase my eie werk is en dat ek aile bronne wat ek gebruik of aangehaal het deur middel van volledige verwysings aangedui of erken het HAND~~G C VVisagie 24--01-2t?o/ DATUM
OPSOMMING Relevante Geskiedenisonderrig in ajgelee gebiede: enkele onderrigstrategiee vir die intermediere ~kooljase is 'n didakties-pedagogiese ondersoek na die grondliggende redes waarom leerders geskiedenis nie as 'n relevante skoolvak beleefnie. Vanuit hierdie kemprobleem is drie onderliggende subprobleme ge'identifiseer, naamlik: : : : Geskiedenis is nie 'n relevante skoolvak nie; Intermediere leerders in afgelee gebiede ervaar geskiedenis nie as 'n relevante skoolvak me, en Die gebruik van die konvensionele onderrigmetodes in geskiedenisonderrig is onvoldoende om die relevansie van geskiedenis as 'n skoolvak vir leerders te verhoog. Die ontwikkeling van vernuwende onderrigstrategiee in geskiedenisonderrig vir intermediere leerders in ajgelee gebiede kan hulle dus help om die vakinhoud te verstaan, en tot lewenslange en gemotiveerde leerders en burgers te ontwikkel. Die hipotese kan dus aanvaar word dat die ontwikkeling van innoverende onderrigstrategiee die relevansie van geskiedenis vir die intermediere leerders in afgelee gebiede kan verhoog. ***************************
11 SUMMARY Relevant history instruction in isolated areas: Some teaching strategies for the intermediate school phase ~s a didactic pedagogical investigation into the basic reasons why learners at school do not experience history as a relevant school subject. From this core problem, three underlying sub-problems were identified, namely: History is not a relevant school subject; Intermediate learners in isolated areas do not experience history as a relevant school subject, and The use of conventional teaching methods in history teaching is inadequate for increasing the relevance of history as a school subject for learners. The development of innovative teaching strategies in history instruction for intermediate learners in isolated areas can therefore enable them to understand history as a relevant school subject and to develop into permanent and motivated learners and citizens. We can therefore accept the hypothesis that the development of teaching strategies can increase the relevance of history teaching for intermediate learners at school in isolated areas. ***************************
INHOUDSOPGA WE OPGEDRAAAN ERKENNINGS OPSOMMING/SUMMARY 1-11 BI,ADSY HOOFSTIJK EEN ORIENTERING TEN OPSIGTE VAN DIE STUDIETERREIN, PROBLEEMFORMULERING, DOEL EN WERKPROGRAM 1-19 1.1 INLEIDING 1.1.1 Probleme betreffende die relevansie van geskiedenis as 'n skoolvak 1.1.2 Probleme met intermediere leerders se begrip van geskiedenis as 'n skoolvak in afgelee gebiede 1.1.3 Probleme betreffende die behoefte aan enkele vemuwende onderrigstrategiee in geskiedenisonderrig 1 3 6 11 1.2 PROBLEEMSTELLING 12 1.3 SUBPROBLEME 12 1.4 DOELSTELLINGS MET DIE STUDIE 12 1.5 AANLEIDING TOT DIE STUDIE 13 1.6 BEPERKINGE VAN DIE STUD IE 13
1.7 BEGRIPSOMSKRYWING 14 1.7.1 Onderrigstrategiee 14 1.7.2 Relevansie 15 1.7.3 Geskiedenis 15 1.7.4 Intermediere leerders 16 1.7.5 Mgelee gebiede 17 1.8 METODE VAN ONDERSOEK 17 1.9 STUDIEPROGRAM 18 HOOFSTIIK TWEE DIE RELEV ANSIE VAN GESKIEDENIS AS 'N SKOOLV AK 20-62 2.1 INLEIDING 20 2.2 HISTORIOGRAFIESE INVLOEDE OP GESKIEDENISONDERRIG 20 2.2.1 Inleiding 20 2.2.2 Tradisionele historiografie 21 2.2.2.1 Probleme met die hede-relevansie van geskiedenis vir leerders 22 2.2.2.2 Probleme met leerders se afwaartse belangstelling in geskiedenisonderrig 24 2.2.3 Kontemporere historiografie 25 2.3 TRADISIONELE GESKIEDENISONDERRIG 28 2.3.1 Inleiding 28 2.3.2 Politiek-gedomineerde historiese inhoude 29
2.3.3 Die arbitrere memorisering van historiese inhoude 31 2.3.4 Leerders se kognitiewe vermoens 33 2.4 RELEV ANTE BENADERINGS IN GESKIEDENISONDERRIG 34 2.4.1 Inleidende opmerkings 34 2.4.2 Die aard van geskiedenis as 'n skoolvak en die implikasies daarvan vir relevante geskiedenisonderrig 37 2.4.3 Die ontwikkeling van 'n historiese bewussyn 39 2.4.3.1 Die aanleer van sentrale historiese konsepte 40 2.4.3.2 Die aanleer van historiese vaardighede 42 2.4.4 Multikulture en multiperspektiewe 47 2.4.5 Politieke geletterdheid en staatsburgerlike vorming 49 2.5 GESKIEDENISONDERRIG IN POST -APP ARTHEID SUID-AFRIKA EN UITKOMSGEBASEERDE ONDERWYS 51 2.5.1 Inleiding 51 2.5.2 Sosiaalwetenskaplike studies 52 2.5.3 Die leerarea menslike en sosiale wetenskappe 54 2.5.4 Uitkomsgebaseerde onderwys 56 2.5.4.1 Kritieke uitkomste 58 2.5.4.2 Spesifieke uitkomste 59 2.6 SAMEV ATTING 60
BOOFSTIJK3 INTERMEDIERE LEERDERS EN GESKIEDENISONDERRIG IN AFGELEE GEBIEDE 63-104 3.1 INLEIDING 63 3.2 PROBLEME MET BETREKKING TOT GESKIEDENISONDERRIG W AAR DAAR NIB 'N LEERDERGESENTREERDEBENADERING GEVOLG WORD NIB 63 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.3.4 3.3.5 3.3.6 DIE ONTWIKKELING VAN LEERDERS IN DIE INTERMEDIERE SKOOLFASE Inleiding Fisiese ontwikk:eling Kognitiewe ontwikkeling Affektiewe ontwik:k:eling Psigomotoriese ontwik:k:eling Sosiale ontwik:k:eling 66 66 66 68 70 72 72 3.4 3.4.1 3.4.2 3.4.3 3.4.3.1 3.4.3.2 3.4.3.3 3.4.3.4 GESKIEDENISONDERRIG AAN LEERDERS IN DIE INTERMEDIERE SKOOLFASE Die ontwikkeling van leerders in die intermediere skoolfase se historiese denke Probleme met onvoldoende konseponderrig en leer Konseptuele begrip en geskiedenis as 'n skoolvak Historiese bewyse Empatie Tydskonsepte Plek (ruimte) 73 74 74 77 78 81 82 87
3.4.3.5 Oorsaak en gevolg 3.4.4 Die betekenis en bruikbaarheid van geskiedenis vir leerders 3.4.4.1 Geskiedenis moet betekenisvol wees 3.4.4.2 Geskiedenis konsepte moet toepaslik vir leerders wees 3.4.4.3 Geskiedenis moet verpersoonlik word 3.4.4.4 Geskiedenis moet intellektueel stimulerend wees 88 89 90 92 93 94 3.5 GESKIEDENISONDERRIG IN AFGELEE PR.lMERE SKOLE 3.5.1 Inleiding 3.5.2 Enkele negatiewe effekte van swak ekonomiese omstandighede op geskiedenisonderrig in afgelee gebiede 3.5.3 Relevante metodes in geskiedenisonderrig aan leerders in afgelee gebiede 3.5.3.1 Innoverende geskiedenisonderrig 3.5.3.2 Hoerorde denke 3.5.3.3 Kontemporere geskiedenisonderrig 95 95 96 98 99 100 102 3.6 SAMEVATTING 104 HOOFSTIJK VIER DIE ONTWIKKELING VAN VERNUWENDE ONDERRIGSTRATEGIEE TEN EINDE DIE RELEVANSIE VAN GESKIEDENIS VlR INTERMEDIERE LEERDERS IN AFGELEE GEBIEDE TE VERHOOG 105-148 4.1 INLEIDING 105 4.2 REDES VIR DIE ONTWIKKELING VAN ONDERRIGSTRATEGIEE IN GESKIEDENISONDERRIG 105
4.2.1 Konvensionele onderrigmetodes van die geskiedenisonderwyser 105 4.2.2 Die onderwyser voor nuwe uitdagings: onderrigstrategiee in geskiedenis 108 4.2.2.1 Die betekenis van die konsep onderrigstrategie 108 4.2.2.2 Die waarde van onderrigstrategiee in geskiedenisonderrig 109 4.3 DIE ONTWIKKELING VAN VERNUWENDE ONDERRIGSTRATEGIEE IN GESKIEDENISONDERRIG 112 4.3.1 Inleiding 112 4.3.2 Onderrigstrategiee met die klem op 'n konseptuele begrip van geskiedenis 113 4.3.2.1 Konseptualisering 116 4.3.2.2 Strukturering 117 4.3.3 Onderrigstrategiee met die klem op konsepvorming in geskiedenisonderrig 118 4.3.3.1 Eksemplariese onderrig as 'n onderrigstrategie 118 4.3.3.2 Empatie as 'n onderrigstrategie 120 4.3.4 Onderrigstrategiee wat saamval met die verlede dimensie van geskiedenis 122 4.3.4.1 Illustrasie as 'n onderrigstrategie 122 4.3.4.2 Vertelling 123 4.3.4.3 Same hang 124 4.3.4.4 Oorsaaklikheid 124 4.3.5 Onderrigstrategiee wat verband hou met die toekoms dimensie van geskiedenis 125 4.3.6 Voordele van 'n konseptuele begrip van geskiedenis vir leerders 126
4.4 INNOVERENDE ONDERRIGSTRATEGIEE VIR GESKIEDENISONDERRIG AAN INTERMEDIERE LEERDERS 127 4.4.1 Inleiding 127 4.4.2 Onderrigstrategiee in geskiedenisonderrig wat aansluit by leerders se sosio-kulturele omstandighede 129 4.4.3 Onderrigstrategiee wat intermediere leerders in afgelee gebiede se diverse leerstyle in geskiedenisonderrig sal bevorder 130 4.4.3.1 Bron-gebaseerde onderrigstrategiee 132 4.4.3.2 Kooperatiewe groepwerk 133 4.4.3.3 Groepbesprekings 134 4.4.3.4 Probleemoplossing 136 4.4.3.5 Mondelinge historiese tegnieke 137 4.4.3.6 Rolspel 138 4.4.4 Onderrigstrategiee in geskiedenisonderrig en Kurrikulum 2005 138 4.4.4.1 Kritiek teen uitkomsgebaseerde onderwys in geskiedenisonderrig 139 4.4.4.2 Die voordele van geskiedenisonderrig in uitkomsgebaseerde onderwys 140 4.4.5 Die assessering van onderrigstrategiee 141 4.4.6 Die opleiding van onderwysers in die aanwending van onderrigstrategiee 143 4.5 SAMEV ATTING 145 HOOFSTIJK VYF GEVOLGTREKKINGE, AANBEVELINGS EN SAMEVATTING 150-157 5.1 INLEIDING 150
5.2 GEVOLGTREKKINGE 150 5.2.1 Relevante geskiedenisbenaderings 150 5.2.1.1 Tradisionele historiografiese benaderings in geskiedenisonderrig 151 5.2.1.2 Kontemporere historiografiese benaderings in geskiedenisonderrig 151 5.2.1.3. 'n Geintegreerde historiografiese benadering 151 5.2.2 Relevante geskiedenisonderrig aan intermediere leerders in afgelee gebiede 152 5.2.3 Relevante onderrigstrategiee in geskiedenisonderrig 153 5.3 AANBEVELINGS 153 5.3.1 Aanbevelings betreffende die relevansie van geskiedenisonderrig 153 5.3.2 Aanbevelings betreffende geskiedenisonderrig aan intermediere leerders in afgelee gebiede 154 5.3.3 Aanbevelings ten opsigte van relevante onderrigstrategiee in geskiedenisonderrig 155 5.4 'N ONDERRIGSTRATEGIESE MODEL VIR GESKIEDENISONDERRIG 157 5.5 SAMEV ATTING 158 6. BffiLTOGRAFTE 159
1 HOOFSTIIK EEN ORIENTERING TEN OPSIGTE VAN DIE STUDIETERREIN, PROBLEEMFORMULERING, DOEL EN WERKPROGRAM 1.1 INLEIDING In die afgelee plattelandse Bredasdorpomgewing van Suid-Afrika kla die meeste leerders in die intermediere skoolfase dat geskiedenis vir hulle nie 'n relevante skoolvak is nie. Derhalwe bestaan daar 'n behoefte om die relevansie van geskiedenis vir die leerders te verhoog. In hierdie verhandeling word die hipoteses aanvaar dat die ontwikkeling van enkele onderrigstrategiee die relevansie van geskiedenis vir die leerders kan verhoog. Klagtes oor geskiedenis in skole is egter nie beperk tot die Bredasdorpomgewing nie, maar is verteenwoordigend van die totale Suid-Afrika. Vergelyk in die verband Van der Merwe, Anderson, Heystek, Masina, Masinga, Nzimande, Smith en Swanepoel (1992: 1): "To many people, and young people in particular, it seems out of touch with the technological age in which we live. To a technological society, relying on technical skills to produce the standard of living with which it is so intensely occupied, a philosophical, meditative study like History appears to have little to offer." Aansluitend hierby argumenteer Esterhuizen, Gunning en Mocke (1990:32) dat Suid-Afrikaanse leerders geskiedenis laag op die lys van noodsaaklike skoolvakke plaas, omdat hulle die vak as nutteloos vir hul toekomstige loopbane beskou. Ook wereldwydword klagtes oor geskiedenis as 'n skoolvak geopper. Vergelyk in hierdie verband die volgende uitsprake: Dit is tans 'n aanvegbare feit dat die vak Geskiedenis besig is om 'n stadige dood in die skool te sterf(joubert, 1987:34).
2 Oral heers daar vandag probleme met geskiedenisonderrig, ook in Europa. (Van Jaarsveld, 1990:2). History education has consistently proved to be the most controversial of curriculum areas with its pedagogical and epistemological assumptions the subject of intense debate. Questions are continually asked by academics, by teachers and by politicians about the kind of history children should be studying and the kind of views they and opinions of past events which they should be developing. History is a curriculum area which well illustrates the impact of a wider socio-economic and political agenda focusing not only on what is taught but upon issues relating to cultural transmission, national identity and what it means to be British (Crawford, 1994: 15). The deteriorating position of history in our schools is undeniable. The necessity for its survival and, ifpossible, recovery is great (Barcan, 1997:199). Redes vir die kwynende belangstelling onder leerders in geskiedenis as 'n skoolvak is legio. Binne die raamwerk van hierdie studie word verouderde onderrigmetodes van onderwysers wat geskiedenis aanbied, egter as die grootste rede vir die probleemverskynsel voorgehou. Tallie en Carl (1992:147;148) sluit soos volg hierby aan: "Kritiek teen Geskiedenis is dikwels gemik op die inhoud daarvan, terwyl die wyse van onderrig en die metodiek ook voortdurend onder die soeklig geplaas behoort te word." "Tradisioneel was die Geskiedenisonderwyser die een wat deur sy lesing of geskrewe werk die feitelike kennis aan sy leerlinge voorsien het. Die leerlinge is nie toegelaat om 'n aktiewe rol in die onderrigleersituasie te speel nie." In dieselfde verband blameer ook Stuart (1993: 14) onderrigmetodes vir die dalende belangstelling en toenemende ongemotiveerdheid onder leerders in geskiedenis. Die oorbeklemtoning van 'n teksgebondenheid, 'n verhaalmetode, die stereotipe reproduksie van materiaal, papegaaileer en die oormatige gebruik van die handboek kan as voorbeelde uitgelig word. Die skrywer van hierdie dissertasie ervaar in sy eie situasie dat onderwysers wat geskiedenis aanbied, te veel gebruik maak van een historiese bron waaruit leerders sekere dele moet memoriseer. Die tipe aanbieding van geskiedenis help verklaar waarom leerders maklik
3 belangstelling in die vak verloor. Uit die voorafgaande probleemarea kan drie subprobleme geidentifiseer word, naamlik: 1. Probleme betreffende die relevansie van geskiedenis as 'n skoolvak; 2. Probleme met intermediere leerders se begrip van geskiedenisonderrig in afgelee gebiede, en 3. Die probleem met verouderde aanbiedingswyses van geskiedenis waardeur 'n behoefte bestaan vir die ontwikkeling van enkele vernuwende onderrigstrategiee in die vak. 1.1.1 Probleme betreffende die relevansie van geskiedenis as 'n skoolvak Aangesien leerders geskiedenis nie as 'n sinvolle skoolvak beleefnie, is die relevansie van die vak in die spervuur. Reeds in die vroee tagtigerjare kla Biemond (1982:2) dat wanhoopskrete oor die kwynende belangstelling in skoolgeskiedenis vanuit die hele Europa gehoor kan word. Eweneens verwys Stuart (1993:3) na die debat oor relevante geskiedenis in skole wat periodiek in die Westerse wereld opvlam. Die kommerwekkende afname in leerders se belangstelling en motivering met betrekking tot geskiedenis as 'n skoolvak, is besig om die vak se voortbestaan in skole te bedreig. Derhalwe waarsku Connell-Smith en Lloyd (1972:2) reeds ongeveer drie dekades gelede dat geskiedenis in ons skole en universiteite "... must be relevant to the intellectual development of our young people who study it, and thus to the wider needs and purposes of society, which support it." Biemond (1982:2) maan op sy beurt in die tagtigerjare dat geskiedenis as skoolvak sonder 'n fokus op die relevansie daarvan gedoem is tot mislukking. In post-apartheid Suid-A.frika het die probleme wat met geskiedenis as 'n skoolvak ervaar word, verder en dieper gekompliseerd geraak deurdat die land 'n periode van transformasie veral op
4 politieke en sosio-ekonomiese terreine beleef Ook geskiedenisonderrig is deur hierdie veranderinge geaffekteer. Dit word soos volg deur Lombard (1996:40) verwoord: "Vanaf 1 Januarie 1995 ressorteer opvoeding en onderwys op provinsiale vlak onder een onderwysdepartement. Die onderwys vir die toekoms noop vernuwing en transformasie na 'n onderwysstelsel wat sowel aan die behoeftes van die samelewing as die van die indiwidu vergestalting sal kan gee. Te midde van die hele debat rondom die aard van toekomstige onderwysvernuwing, staan die relevansie van die vak Geskiedenis binne die skoolkurrikulum." Die implikasies van die onderwysvernuwing is dat dit van geskiedenisonderwysers in Suid-Afrika vereis om meer as ooit tevore op hoogte te wees van die veranderende en eietydse situasie in die land se politieke en onderwysstelsels, veral soos gereflekteer in die Suid-Afrikaanse grondwet, wetgewing oor die onderwys en Kurrikulum 2005. Indien nie, sal geskiedenis steeds onvoldoende wees om aan die eise vir relevante aanbieding vir leerders te voldoen. Veranderinge in Kurrikulum 2005 wat in skole ge'implementeer word, is ingelei deur (1) "die Suid-Afrikaanse Kwalifikasie owerheid" (SAKO) en (2) "die Nasionale Kwalifikasie raamwerk" (NKR). Onderwysers moet kennis neem van die veranderinge en die nuwe liggame word soos volg deur Dreyer (1997:5) geillustreer:
5 Skool raad NKR vlak: strook Tipe kwali:fikasies en sertifikaat 8 Doktorsgraad HOER Verdere navorsingsgrade 7 ONDERWYS- EN 6 5 OPLEIDINGSTROOK Grade Diplomas en Sertifikate Gr. 12 4 VERDERE VERDERE ONDERWYS- EN OPLEIDINGSERTIFIKATE Skooll kollege I NOQ' s Opleidingsertifikate, verskeidenheid eenhede Gr. 11 3 ONDERWYS- EN Skooll kollege I NOO's Opleidingsertifikate, verskeidenheid eenhede Gr. 10 2 OPLEIDINGSTROOK Skooll kollege I NOO' s Opleidingsertifikate, verskeidenheid eenhede ALGEMENE ONDERWYS- EN OPLEIDINGSERTIFIKAAT Gr. 9 1 ALGEMENE Seniorfase Gr. 8 Gr. 7 VB004 --------------------- Gr. 6 ONDERWYS- Middelbare fase Gr. 5 Gr.4 VB003 --------------------- Gr. 3 EN Beginfase VB002 Gr.2 --------------------- Gr.l R OPLEIDINGSTROOK Voorskool VBOOl Volwasse basiese onderwys-en opleiding
6 1.1.2 Probleme met intermediere leerders se begrip van geskiedenis as 'n skoolvak in afgelee gebiede Shawyer, Booth en Brown (1988:209) het reeds in die tagtigerjare tot die skokk:ende gevolgtrekk:ing gekom dat kinders in die ouderdomsgroep van ongeveer 9 tot 11 jaar se begrip van geskiedenis verwarrend en stadig is om te ontwikk:el. Eweneens verwys ook Cooper (1995:vii) na die feit dat geskiedenis gewoonlik gesien word as verwyderd en abstrak:, gemoeid met die sake van volwassenes en nie so sentraal tot die ondervinding van leerders nie. Daar bestaan dus 'n emstige behoefte om geskiedenis relevant vir leerders te onderrig. In hierdie navorsing bestaan daar 'n kritiese behoefte om die relevansie van geskiedenis vir leerders in die intermediere skoolfase in afgelee gebiede te verhoog. Volgens Esterhuizen, et al. (1990:32) is daar 'n dalende belangstelling deur leerders in die skoolvak: geskiedenis. Dit impliseer dat die onderwysers wat geskiedenis onderrig, verantwoordelik is om die relevansie van die vak: vir leerders te verhoog. Hierdie navorser ervaar egter in sy eie situasie dat die geskiedenisonderwyser se taak: nie mak:lik is nie, en dat 'n aantal fak:tore die onderwyser se taakuitvoering bemoeilik. In hierdie verhandeling word egter net gekonsentreer op 'n aantal probleme wat onderwysers met geskiedenisonderrig in die intermediere skoolfase ervaar. Geskiedenisonderwysers ervaar soms enorme probleme in die skoolfases waar leerders soms taamlik ouer as die normale ouderdom in hul grade en fase is. Die hoer ouderdomme van leerders in hul grade kan toegeskryfword aan oorsak:e soos vorige skoolmislukk:ings as gevolg van druiping en laat toetrede tot die skool en skoolafwesigheid as gevolg waarvan hulle in die grade agter gehou word. Hierdie ouer leerders bevind hulle in 'n ander ontwikk:elingstadium, en dit vereis dat onderwysers andersoortige onderrigmetodes moet toepas. Die skrywer van die
7 verhandeling ervaar in sy eie omstandighede dat hierdie ouer leerders gewoonlik meer geneig is tot gedrags- en leerprobleme. Mgesien van.probleme met ouer leerders in skole, is geskiedenis in die intermediere skoolfase in Suid-Afrikaanse skole 'n verpligte skoolvak. Binne die leerarea menslike en sosiale wetenskappe is geskiedenis steeds 'n verpligte skoolvak. Tog gebeur dit dat onderwysers wat geen opleiding in geskiedenis het nie, verplig word om die vak in die intermediere skoolfase te onderrig. Die gevolg daarvan is dat geskiedenis maklik deur die onderwysers irrelevant aangebied word. Die irrelevante aanbieding van onderwysers help verklaar waarom leerders in die intermediere skoolfase geskiedenis nie as 'n interessante en boeiende skoolvak beleefnie. Die negatiewe gesindhede by leerders vir geskiedenis in skole word dikwels van die een graad en skoolfase na die volgende graad en skoolfase oorgedra. So byvoorbeeld sal die leerders wat swakkerige geskiedenisonderrig in die intermediere skoolfase ontvang, 'n negatiewe gesindheid teenoor die vak tot in graad nege of tot in graad twaalf manifesteer. Daarom moet geskiedenis reeds in die intermediere skoolfase relevant vir leerders aangebied word. Geskiedenisonderwysers in afgelee plattelandse gebiede kan egter meer probleme met die onderrig van geskiedenis in skole ervaar as onderwysers in stedelike gebiede. In hierdie verband verwys Rumarumo (1990:15) na spesifieke probleme wat die onderrig van skoolvakke in afgelee gebiede negatiefkan be'invloed, byvoorbeeld: Onvoldoende opvoedkundige geleenthede en fasiliteite; Kulturele verwaarlosing en agterstande, en Die probleem van ongeletterdheid. Geskiedenisonderwysers kan as gevolg van die vermelde probleme wat in afgelee gebiede
8 voorkom, probleme ondervind met die onderrig van geskiedenis. As gevolg van die voorafgaande probleme is die buitengewone hoi! droipsyfer in die afgelee plattelandse g~biede van Suid-Afrika geensins 'n verrassing. As in aanmerking geneem word dat die meeste primere leerders in Suid-Afrika hulle in die afgesonderde plattelandse gebiede bevind, behoort die hoe druipsyfer 'n bron van emstige kommer te wees vir almal wat met opvoedende onderrig gemoeid is. Vergelyk in die verband die verslag van die Departement van Onderwys en Opleiding (1986:30) in die tagtigerjare, waarin vermeld word dat die meeste Suid-Afrikaanse leerders hulle in die primere skole in afgelee gebiede bevind. So byvoorbeeld maak die verslag die berekening dat uit 'n totaal van 1 432 238leerders, 686 676 (47,94%) hulle in die tradisionele primere skole in afgelee areas bevind. Die onderstaande tabel dien as 'n voorbeeld hoe primere leerders in die jare in sommige streke verteenwoordig was (ibid.): VRYSTAAT KAAPLAND KW AZULU-NATAL NOORDELIKE PROVINSIE 63,9% 51,2% 67,78% 54,9% Volgens Rumarumo (1990: 1) sal veral afgelee skole in die tradisioneel primere skole probleme met 'n hoe druipsyfer ervaar wat nie net tot hierdie land beperk is nie, maar wereldwyd teenwoordig is. Die uitgangspunt word soos volg uitgedruk: "The drop-out problem, especially regarding schools in rural areas, is not peculiar to South Africa but is universal." Dit beteken dus dat probleme wat onderwysers in die Bredasdorpomgewing en in Suid-Afrika met geskiedenisonderrig ervaar, wereldwyd 'n probleemverskynsel is. In hierdie studie sal die unieke probleme wat onderwysers in die Bredasdorpomgewing ondervind, egter spesiale aandag geniet.
9 Bredasdorp is die mees suidelike dorp op die Mrika kontinent. Skole in die omgewing van Bredasdorp wat by die studie ingesluit is, sluit in primere skole soos Elim Primer - Elim, Ouplaas Primer - Wydgelee, De Heide Primer - Bredasdorp, Struisbaai Primer - Struisbaai-Noord, en die Laerskool Bredasdorp. Aangesien Bredasdorp en sy onmiddellike omgewing kwalifiseer as 'n afgelee plattelandse gebied, kan die gegewens wat vanuit skole in die gebied verkry word, beskou word as verteenwoordigend van alle afgelee gebiede sowel in Suid-Afrika as wereldwyd, ook op die afgelee Bredasdorpse situasie van toepassing gemaak word. Die skrywer van hierdie verhandeling beskik oor veertien jaar kennis en onderwyservaring in verafgelee plattelandse skole in die Bredasdorpomgewing, wat skole soos Ouplaas Primer, Elim Primer en Struisbaai Primer insluit. Wat die skrywer van hierdie dissertasie dus ten opsigte van die belangstelling en onderrig van geskiedenis in die Bredasdorpomgewing te se het, kan stellig op enige gebied in Suid-A:frika en wereldwyd van toepassing wees. In 1995 is 'n beknopte vraelys aan intermediere leerders in Elim Primer verskaf, waarin bulle belangstelling enpersepsie van geskiedenis as 'n noodsaaklike skoolvak getoets is (Visagie, 1995). Die reaksie op die vraelys was soos volg: No. VRAE GRADE 4 5 6 1 Watter skoolvak is die Wiskunde Wiskunde Wiskunde belangrikste? 68,8% 65,2% 76,5% 2 Watter skoolvak is die Wiskunde Kuns Engels aangenaamste? 56,3% 30,4% 23,5%
10 Vanuit hierdie vraelys is dit duidelik dat die meeste intermediere leerders van Elim Primer geskiedenis nie as die noodsaaklikste of die aangenaamste skoolvak beskou nie. Gevolglik bestaan daar 'n behoe:fte aan relevante geskiedenisonderrig. Die toenemende probleme wat leerders met geskiedenis ervaar, is egter nie beperk tot die afgelee plattelandse primere skole van Suid-Afrika nie, maar affekteer ook geskiedenisonderrig in die senior sekondere skoolfase. In die senior sekondere skoolfase sukkelleerders ook om geskiedenis as 'n skoolvak te verstaan en daarin belang te stel. In hierdie verband kan geskiedenisonderrig van twee hoerskole in die Bredasdorpomgewing kortliks met mekaar vergelyk word, naamlik die Hoerskool Bredasdorp en die Senior Sekondere skool Albert Myburgh. Hoerskool Bredasdorp is gewoonlik die tuiste van die ekonomies bevoorregte leerders. In die skool is geskiedenis as 'n skoolvak vir graad tien tot twaalfleerders afgeskaf Leerders doen dus geskiedenis slegs tot in graad nege. Die Senior Sekondere skool Albert Myburgh dien as tuiste vir die meeste sosio-ekonomies benadeelde leerders. In die skool word geskiedenis as 'n skoolvak wei vanaf graad agt tot in graad twaalf aangebied. Tog verkies die meeste leerders die "brood-en-bottervakke", soos wiskunde, rekeningkunde, biologie, natuur- en skeikunde en bedryfsekonomie. Leerders in graad tien word selfs deur talle onderwysers ontmoedig om geskiedenis te neem. Die navorser het voorts uitgevind dat leerders in graad twaalf wat wei geskiedenis neem, meerendeels nie in die historiese inhoude gelntereseerd is nie. Geskiedenis se plek in die skoolkurrikulum word emstig bedreig deur die gesindheid van onderwysers en leerders.
11 1.1.3 Probleme betreffende die behoefte aan enkele vernuwende onderrigstrategie in geskiedenisonderrig In hierdie verhandeling word die hipoteses aanvaar dat die ontwikkeling van enkele vemuwende onderrigstrategiee die relevansie van geskiedenis vir leerders in die intermediere fase veral in afgelee gebiede kan verhoog. Daarvolgens word van die veronderstelling uitgegaan dat verouderde onderrigmetodes die kemprobleem is vir leerders se dalende belangstelling in geskiedenis as 'n skoolvak. Daar bestaan in hierdie dissertasie dus 'n dringende behoefte om vemuwende onderrigstrategiee in geskiedenisonderrig te ontwikkel waarmee die relevansie van geskiedenis vir leerders in hul skoolfase verhoog kan word. Thirion (1989:7) lewer in die verband skerp kritiek teen onderwysers wat te veel terugval op tradisionele onderrigmetodes en dan dikwels nie opvoedings, onderwysdoelstellings en doelwitte bereik nie. DeJongh (1987:26) bevestig daarom dat die verouderde onderrigmetodes nie voldoende is in geskiedenisonderrig nie. As 'n oplossing vir die probleem ten opsigte van verouderde onderrigmetodes, pleit DeJongh (1987:26) dat onderwysers weg beweeg van 'n rigiede tradisionele eksamenstelsel. Shawyer, et al. (1988:209) ondersteun die uitgangspunt deur te pleit dat onderwysers wat geskiedenis aanbied, leerders moet leer om vir hulselfte dink, te redeneer, te analiseer en te kritiseer. Die leerders se natuurlike belangstelling moet aangewakker word, tesame met die ontwikkeling van hulle intellektuele behoeftes (Esterhuizen, et al. 1990:32). Thirion (1987:7) agiteer derhalwe vir onderwysers om aandag aan strategiee te gee sodat suksesvolle onderwys verseker kan word. Daar word van die mening uitgegaan dat geskiedenisonderrig kan verbeter indien onderwysers innoverende onderrigstrategiee in hullessituasies aanwend. Op hierdie wyse kan leerders geskiedenis as 'n relevante skoolvak beleef
12 1.2 PROBLEEMSTELLING Die kernprobleem wat in die studie bestudeer word, is die probleem van intermediere leerders in afgelee ge~iede soos die Bredasdorpomgewing wat geskiedenis nie as relevant en sinvol ervaar nie as gevolg van verouderde geskiedenisonderrig aan die leerders. Daar bestaan dus 'n behoefte om vernuwende onderrigstrategiee te ontwikkel ten einde die bestaande probleem op te los. Onderwysers wat geskiedenis onderrig, moet die vernuwende onderrigstrategiee in die skoolsituasie kan aanwend. 1.3 SUBPROBLEME Die drie subprobleme soos reeds in paragraaf I afgebaken, is: 3.1 Probleme met geskiedenis in skole wat nie deur leerders as relevant ervaar word nie; 3.2 Probleme met geskiedenisonderrig op die intermediere skoolvlak in afgelee gebiede waar geskiedenis as 'n irrelevante skoolvak ervaar word, en 3.3 Probleme betreffende onvoldoende onderrigmetodes in geskiedenis waaruit die behoefte aan die ontwikkeling vir enkele onderrigstrategiee bestaan. 1.4 DOELSTELLINGS MET DIE STUDIE Die doelstellings met die studie sal wees om enkele onderrigstrategiee in geskiedenisonderwys te ontwikkel om: : : : Die relevansie van geskiedenis as 'n skoolvak vir leerders te verhoog sodat die vak sy regmatige plek binne die kurrikulum van skole kan inneem; Te poog om geskiedenisonderwysers te voorsien van 'n leerdergesentreerde benadering in geskiedenisonderrig waardeur leerders in die intermediere fase in afgelee gebiede tot optimale leer in die vak ontwikkel kan word, en Om enkele vernuwende onderrigstrategiee in geskiedenis te ontwikkel vir leerders en wat van toepassing moet wees vir intermediere leerders in afgelee gebiede.
13 1.5 AANLEIDING TOT DIE STUDIE Die volgende feite het aanleiding gegee tot die studie: Leerd~rs kla dat geskiedenis nie 'n interessante en 'n noodsaaklike skoolvak is nie. Intermediere leerders in afgelee skole kla dat onderwysers geskiedenis nie interessant en verstaanbaar onderrig nie. Die bestaande onderrigmetodes is nie voldoende om die twee voorafgaande probleemareas op te los nie. Daar bestaan dus 'n behoefte om onderrigstrategiee te ontwikkel waarmee die relevansie van geskiedenis as 'n skoolvak vir Ieerders verbeter kan word. 1.6 BEPERKINGE VAN DIE STUDIE Die studie word beperk deur die transformasieproses in Suid-Afrikaanse skole, waar daar spoedige en dinamiese veranderinge plaasvind, wat dit vir die eietydse navorser moeilik maak l: om 'n behoorlike houvas op die bestaande situasie in geskiedenisonderwys hier ter plaatse te verkry. Wat vandag byvoorbeeld as geldig en outentiek aanvaar word, kan in die nabye toekoms verwerp word as verouderd of irrelevant. Hierdie situasie beperk noodwendig die studie wat ondemeem word. Die tweede beperkende invloed is die feit dat die huidige geskiedenis sillabusse slegs geldig is as tussentydse sillabusse, terwyl daar onsekerheid bestaan oor hoe die toekomstige leerplanne in geskiedenis gaan lyk. Dieselfde onsekerheid geld vir die leerareas menslike en sosiale wetenskappe, waarbinne geskiedenis as skoolvak in die toekomstige uitkomsgebaseerde onderwys gaan figureer. Ook hierdie situasie plaas 'n demper op pogings om met baie sekerheid toekomstige riglyne vir geskiedenisonderwys in Suid-Afrikaanse skole te voorsien.
14 1. 7 BEGRIPSOMSKRYWING Die opheldering van tersaaklike begrippe soos vergestalt in die titel van hierdie dissertasie, sal in hierdie stu~ie van belang wees: 1.7.1 Onderrigstrategiee Die woord "strategie" kom van die Griekse woord 'strategia' en kan aandui die kuns om 'n doel te bereik (Freiberg & Driscoll, 1992: 5). Onderrigstrategie is volgens Swart, Degenaar, Dreckmeyr, Honck, Kruger, Moller, Oosthuizen, Pyper, Stuart, Van Schalkwyk en VanWyk (1986: 16) 'n bree aksieplan vir onderrighandeling met die oog op die bereiking van bepaalde doelwitte. Thirion (1989:7) definieer op sy beurt 'n onderrigstrategie as" 'n globaal gestruktureerde plan vir 'n les of reeks lesse." Hy noem dat daar by die aanvang van die onderriggebeure altyd 'n reeks faktore in gedagte gehou moet word om die strategie te verwerklik, byvoorbeeld die doel, inhoud, metodes, media en evaluering. Voorts moet vakdidaktieke die klem laat val op die opleiding van goed-toegeruste geskiedenisonderwysers, wat toegerus is met teoretiese en praktiese kennis aangaande die inhou van die vak, teoriee, metodes, tegnieke, media en hulpmiddels wat aangewend kan word. Mokgalabone (1997:206) beskryf op sy beurt onderrigstrategie as 'n konseptuele raamwerk vir die rig van 'n kurrikulum, onderrig en die skepping van leermateriaai. Daarvolgens moet onderrigstrategiee ook 'n ontwerp daar stel vir die implementering van onderrig volgens buigbare beginsels waarin die geskiedenisonderwyser se professionalisme en beoordeling prominent figureer. Die effektiefste onderrigstrategiee sal in 'n groot mate afhang van die werklike onderrigsituasie (Broodryk, 1996:204-205), en hierin moet die geskiedenisonderwyser geskiedenislesse beplan
15 "... as voertuig wat die onderwyser in die onderrigsituasie gebruik om die belangstelling van leerlinge te stimuleer en om denkvaardighede by hulle te ontwikkel" (Thirion, 1989:7). Tog kan die v:raag ontstaan of onderrigstrategiee inderdaad die relevansie van geskiedenis vir leerders kan verhoog. 1.7.2 Relevansie Relevansie beteken "toepaslikheid, verb and ofbetrekking" (Punt, I 993: I I 5). Sonder toepaslikheid kan geskiedenis nie meer 'n toekoms as skoolvak he nie, vandaar Frederich Nietzsche reeds in I874 verklaar: "Die geskiedenis is daar ter wille van die lewe, en hedebetrokkenheid is derhalwe sy eerste en vernaamste eis" (ibid). Wat die onderrig van relevante geskiedenis betref, moet die klem vir Punt (I 993: I 17) val op selfontdek en selfervaar, omdat "... sonder selfontdekking salons nie aanvaarbare norme en 'n gebalanseerde openbare mening kan ontwikkel nie. Laasgenoemde is juis so belangrik vir 'n veranderde Suid-Afrika. Dis die enigste manier waarop Geskiedenis relevant sal bly" (ibid). In hierdie verhandeling moet daar dringend gekyk word na die redes waarom die relevansie van geskiedenis vir leerders ontspoor het. 1.7.3 Geskiedenis Die konsep "geskiedenis'' beteken navorsing, informasie, verhaal (Esterhuizen, et al. 1990: I), en die woord staan ook bekend as "kennis verkry deur ondersoek" (Lombard, I996:40).
16 In die wetenskaplike navorsing van Lombard (ibid. p.41) word beweer dat geskiedenis 'n rol het om te speel in die vorming van die leerder, wat die volgende kan insluit: Verbreqing van die kind se tyds-, werklikheids- en waardehorison; Beligting van eietydse probleme; Opvoeding tot staatsburgerlike verantwoordelikheid; Die ontwikkeling van 'n historiese sin; Lewenskoling; Intellektuele vorming. Vanuit hierdie verduideliking van die konsep geskiedenis kan vrae ontstaan oor die redes waarom die vorming van die leerder in die vak nie so prominent figureer in skole nie en waarom die vormingswaarde van die vak vir leerders in baie skole verlore gaan. 1. 7.4 Intermediere leerders Volgens die Nasionale Kwalifikasie raamwerk (Dreyer, 1997:5) in Suid-Afiikaanse skole sluit die intermediere skoolfase in grade vier, vyf en ses. Leerders in hierdie grade sal in die ouderdomme van nege, tien en elfjaar oud wees, maar bulle kan ook ouer as elfjaar oud wees. Esterhuizen, et al. (1990: 16) betoog dat kennis van die leerder se ontwikkeling belangrik is vir die geskiedenisonderwyser, omdat die leerder nie uitgesluit kan word van die onderwyssituasie nie. Wanneer die onderwyser dus geskiedenis onderrig, moet hy in staat wees om die vlakke van fisiologiese en kognitiewe groei te kan bepaal van die Ieerder wie se Iewe deur hierdie vlakke van ontwikkeling belnvloed word. Die vraag is egter of onderwysers daarvan bewus is.
17 1.7.5 Afgelee gebiede In die Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal beskryfodendal, Schoonees, Swanepoel, :qu Toit, Swanepoel en Booysen (1985:22) afgelee as "ver en verwyderd". Volgens Young ( 1981: 13) is afgelee gebiede ver verwyderd van die groter kompakte stedelike gebiede, en leerders sal gewoonlik probleme ontwikkel wat taamlik baie in afgesonderde gebiede voorkom. Enkele van die probleme wat met afgelee leerders veral in die primere skole van Suid-Afrika ondervind word, is die van: Armoede. In I 993 is bevind dat ongeveer 11 miljoen mense wat in armoede gel ewe het in afgelee areas in Suid-Afrika woon (Parker & Deacon, 1994:3). Hoe druipsyftr. Leerders veral in afgelee plaasskole word die hardste getref deur die hoe druipsyfer (Graaff, 1990:2). Die probleem met ongelyke onderwysvoorsiening aan die onderskeie rassegroepe wat reeds in die koloniale tydperk ontstaan het (Christie & Geganakis, 1989:77) en vandag steeds negatiewe simptome manifesteer, soos die groot sosio-ekonomiese gaping tussen bruin en enkele blanke leerders. AI hierdie probleme kan 'n negatiewe effek op geskiedenisonderwys in afgelee gebiede he, en die leerder se leer van geskiedenis in skole negatiefbernvloed. 1.8 METODE VAN ONDERSOEK Die metode van ondersoek val uiteen in 'n sistematiese, analitiese, en logiese ondersoek na die relevante literatuur en moontlike beskikbare primere bronne. Die ondersoek is gedoen vanuit 'n onderrig-leer perspektiefmet die klem op onderrig ter wille van die leerder se effektiewe leer van geskiedenis. 'n Geheelperspektief is in die verhandeling voortdurend in die oog gehou ten einde die ontwikkeling van enkele onderrigstrategiee te laat uitloop tot 'n gestruktureerde eenheidsperspektief, en nie op :fragmentasie nie.
18 1.9 STUDIEPROGRAM Die studieprogram is soos volg: HOOFSTUK TWEE Die relevansie van geskiedenis as 'n skoolvak Die relevansie van geskiedenis as 'n skoolvak wereldwyd en in Suid-Afrika word hier bespreek. Die ondersoek fokus op die historiografiese invloed op geskiedenisonderrig, asook op hoe die leerder se aanleer van geskiedenis as 'n skoolvak in leerplanne en handboeke in die didakties-pedagogiese situasie daardeur geaffekteer word. Die soeklig veral skerp op die redes waarom leerders belangstelling in geskiedenis as skoolvak verloor. 'n Kursoriese blik op die moontlike implikasies van uitkomsgebaseerde onderwys op die toekomstige geskiedenisonderrig en hoe dit relevante geskiedenisonderrig kan beinvloed, sluit die hoofstuk. HOOFSTUK DRIE Intermediere leerders en geskiedenisonderrig in afgelee gebiede Die intermediere leerder se ontwikkelingsvlakke en hoe dit hul aanleer van geskiedenisonderrig kan affekteer, word in hierdie hoofstuk onder die loep geneem. Dit behels 'n ondersoek na leerders se fisiese, kognitiewe, affektiewe, psigomotoriese en sosiale ontwikkelinge. Geskiedenisonderrig waar intermediere leerders in afgelee gebiede, veral in die Bredasdorpomgewing, se historiese denke ontwikkel kan word, geniet ook aandag.
19 HOOFSTUK VIER Die ontwikkeling van enkele vernuwende onderrigstrategiee ten einde die relevansie van geskiedenis vir intermediere leerders in afgelee gebiede te verhoog. Na aanleiding van die probleme met irrelevante geskiedenis in hoofstukke twee en drie, word daar in hierdie hoofstuk aandag gegee aan die ontwikkeling van enkele vernuwende onderrigstrategiee wat die relevansie van geskiedenis as 'n skoolvak vir leerders moet probeer verbeter. Met die onderrigstrategiee wat in geskiedenisonderrig toegepas word, moet die leerders in die intermediere skoolfase in afgelee gebiede geskiedenis as 'n relevante skoolvak ervaar. Hierdie leerders moet in staat wees om geskiedenis as 'n skoolvak te verstaan, die vak onafhanklik te kan aanleer en lewenslank in die vak gemotiveerd te kan wees. Sodoende kan geskiedenis in skole sy regmatige plak in die skoolkurrikulum inneem. HOOFSTUK VYF Gevolgtrekkinge, aanbevelings en samevatting Enkele gevolgtrekkinge, aanbevelings en 'n kort samevatting sluit die ondersoek.
20 HOOSTIJK TWEE DIE RELEV ANSIE VAN GESKIEDENIS AS 'N SKOOLV AK 2.1 INLEIDING In hierdie hoofstuk gaan die probleem oor waarom geskiedenis as 'n skoolvak nie deur leerders as relevant beleefword nie, ondersoek word. Dit geskied teen die agtergrond van sommige historiografiese invloede op geskiedenisonderrig en hoe die relevansie van die geskiedenis as 'n skoolvak vir leerders daardeur geaffekteer is. 2.2 HISTORIOGRAFIESE INVLOED OP GESKIEDENISONDERRIG 2.2.1 Inleiding Dit is belangrik om daarop te let dat geskiedenis as verlede-gebeure op sigself nie deur die mens ofleerders as 'n emstige probleem ervaar word nie. Hiervan getuig besoeke aan historiese plekke wereldwyd (Lombard, 1996:41), asook die toenemende gewildheid van publieke geskiedenis (Maylam, 1995: 10). Daarenteen word geskiedenis in skole en aan universiteite as 'n studie van die verlede werklikheid toenemend deur leerders en mense bevraagteken. Kapp (1993:3) bevestig dat geskiedenis as 'n akademiese dissipline en as 'n skoolvak plaaslik, sowel as intemasionaal ernstig op die dissekteertafel is. Twee kemprobleme word vir die agteruitgang van geskiedenis in skole geblameer. Enersyds is slegs die wetenskaplike eise van geskiedenis beklemtoon en andersyds is slegs die vorming van die leerder benadruk. Gevolglik kon leerders onder invloed van die eng historiografiese benaderingswyses, geskiedenis as 'n
21 skoolvak: beswaarlik volledig verstaan. Soos tereg opgemerk word deur Kapp (ibid.) sal die onvolledige historiese begrip van geskiedenis as 'n skoolvak aanleiding gee tot 'n gebrekkige belangstelling in en motivering vir die vak: vir leerders. Daarom sal elkeen van die twee historiografiese benaderings en hulle invloed op geskiedenisonderrig verder aandag geniet. 2.2.2 Tradisionele historiografie In die wetenskaplike navorsing van Triimpelmann (1980: 16) tree G.R. Elton as 'n eksponent van die tradisionele historiografie na vore waarvolgens die verlede as studieterrein op sigself beklemtoon word: ''We must accept the disposed tenet that the past must be studied for its own sake - The study of history is legitimate in itself, and any use of it for another purpose is secondary." Ook Struwig (1992:34-35) tree op as 'n pleitbesorger vir geskiedenis in eie reg wat aan al die ak:ademiese eise moet voldoen: "... history is not useful as a means to an end, but valuable as something which expands our whole picture of the world and of what ends might be possible; and that to have this value it must be genuine history, not the practical past in disguise." Vir die skoolsituasie hou geskiedenis in eie reg positiewe implikasies in. So byvoorbeeld is die rasionaliteit van geskiedenis as vakwetenskap by die skoolvak: ingebring. Daarvolgens kon onderwysers wat geskiedenis onderrig, leerders in staat stel om hulselfte verweer teen dogmatisme en ideologiese geslotenheid (Struwig, 1992:37). Ook hied die beginsel van metodiese redenasie van geskiedeniswetenskap in 'n waarde-gelaaide vak: soos geskiedenis in 'n groat mate beskerming teen indoktrinasie en manipulasie. Owen ( 1991: 14) onderskryf die argument ten gunste van metodologie. Hy maak: daarop
22 aanspraak: dat leerders die aard van 'n vak: moet begryp alvorens die vak in sy wese begryp kan word. Sodoende moet leerders tot die besef gebring word dat geskiedenis 'n proses van kritiese bevraagtekening is en nie slegs die bemeestering van 'n gegewe hoeveelheid feite nie. Mgesien van bepaalde voordele van die tradisionele historiografiese benadering vir onderwysers in geskiedenisonderrig, is die suiwer aanwending van die tradisionele historiografiese benadering binne die skoolsituasies nie aanvaarbaar nie. Vir die doeleindes van hierdie studie gaan die kritiek teen die tradisionele historiografiese benadering in twee probleemareas ten opsigte van die skoolsituasie bespreek word, te wete: Probleme met die hede-relevansie van geskiedenis as skoolvak:, Probleme met leerders se afwaartse belangstelling in geskiedenisonderrig. 2.2.2.1 Probleme met die hede-relevansie van geskiedenis vir leerders Reeds ongeveer drie dekades gelede blameer Connell-Smith en Lloyd (1972:3) tradisionele historici se benadering van geskiedenis vanwee die oordrewe klem wat hulle op die verlede plaas. Die onderstaande twee stellings dien as voorbeeld van hul kritiek: ''They have adopted an approach to history which involves their trying to divorce the past from the present, and themselves from society and its insistent problems." ''By contrast we believe in the relevance of history owing chiefly to its unique capacity to promote in those who study it qualities of judgment in relation to complex and changing problems in human society." Ongeveer 'n dekade later sluit ook Triimpelmann (1980:21) aan by die kritiek teen die tradisionele historiografiese denkrigting deur te pleit dat daar afgesien moet word van die dogmatiese fokus slegs op die partikuliere en meer aandag op die universele ofpatroonmatige gefokus moet word:
23 "This historian today is in danger of forgetting that his 'primary responsibility' is 'the relation of his subject to the wider affairs of contempory life' and that although his 'immediate business' may be to lead his audience 'into the past', he cannot and does not, and should not, escape from presenting them, the citizens of the future, an outlook upon the present." Die eensydige klem op die tradisionele historiografie vir skoolgeskiedenis word dus verwerp as amateuragtig ten opsigte van die onderrig- en leer situasie. Onlangs waarsku Struwig (1992:34) teen 'n samelewing waar daar al meer klem gele word op die relevansie van skoolonderrig, maar 'n vak se insluiting in die kurrikulum nie die leerder se vorming as toekomstige burger beklemtoon nie. Derhalwe word gepleit vir die nadruk op die vakeie vormingsmoontlikhede in geskiedenisonderrig wat in 'n plurale samelewing soos Suid-Mrika ter sake is. Die leerder se vorming in geskiedenis as skoolvak moet volgens hierdie uitgangspunt benadruk word. Eers dan kan daar sprake wees van relevante geskiedenisonderrig. Broodryk (1996:9) betreur op sy beurt die verouderde en vervelige leerinhoud wat vir leerders van nul en gener waarde is en ook nie hul belangstelling wek nie. Wessels (1995: 15) onderskryf hierdie stand punt deur te agiteer dat geskiedenis leerplanne hier te Iande verouderd geraak het vanwee die spoedige veranderinge op politieke, ekonomiese en opvoedkundige terreine sedert 1990. Bovermelde klagtes dui onteenseglik daarop dat tradisionele geskiedeniswetenskap met sy eensydige klem op die verlede-gebeure per se in sy aard geweldig problematies vir geskiedenisonderrig in skole is. Dit is 'n moontlike verklaring waarom leerders in die Bredasdorpomgewing kla oor geskiedenis wat vir hulle vervelig en onbelangrik is. Gewoonlik sal die tipe aanbieding van geskiedenis leerders se belangstelling in die vak laat taan en die
24 behoefte aan die ontwikk:eling van nuwe onderrigstrategiee in geskiedenisonderrig laat ontstaan. 2.2.2.2 Probleme met leerders se afwaartse belangstelling in geskiedenisonderrig Die tweede probleem wat verband hou met die tradisionele historiografie in skole, is waar die klem val op die arbitrere memorisering van inhoude sonder 'n dieper begrip van geskiedenis. Sonder 'n deeglike begrip van geskiedenis kan leerders dus makliker belangstelling in die vak verloor. In sulke gevalle is die inhoude vir die leerders nie sinvol nie. Ook kan leerders nie 'n behoorlike greep op die inhoud verkry nie. In Triimpelmann (1990: 160) word insgelyks uitgevaar teen die tradisionele onderrigmetodologie waar leerders slegs kennis vir toetse en eksamens moet memoriseer. Twee sleutelprobleme met die tipe onderrigmetodes is binne die konteks van hierdie verhandeling geidentifiseer, naamlik: Geheueretensie is die sentrale vaardigheid wat ontwikk:el en geevalueer moet word sonder 'n dieper historiese begrip. Die vakinhoud is vervreemd tot die ondervinding van die leerder en is dus moeilik om te assimileer. In die omgewing van Bredasdorp het feitlik aile leerders wat nie in geskiedenis belangstel nie, aangedui dat hulle ook nie belangstel om in graad agt tot twaalfgeskiedenis as 'n skoolvak te neem nie. Ook hierdie vermelde negatiewe gesindhede onderstreep die noodsaaklikheid om die skoolvak geskiedenis reeds vroeg in die leerder se skoolloopbaan relevant te onderrig. Indien nie, kan leerders se begrip en belangstelling in geskiedenis vroeg in hul skoolloopbane vemietig word. Die negatiewe gesindheid wat leerders dus reeds in die intermediere skoolfase ontwikk:el, kan na die senior fase oorspoel. Ook in graad twaalfkan leerders negatiewe
25 houdings teenoor geskiedenis as 'n skoolvak ervaar. Die toenemende afuame in leerders se motivering vir en belangstelling in geskiedenis kan die vak se voortb~staan in skole bedreig, soos reeds vermeld in hoofstuk een ( sien afdeling 1.1.1). Gevolglik word die tradisionele historiografiese benadering, waar 'n hoe premie geplaas word op 'n begrip van slegs die verlede-gebeure en die memorisering daarvan deur leerders, as 'n onderrigmetode in geskiedenisonderrig verwerp. Leerders ervaar die tipe onderrigbenadering as vervelig, oninteressant en nie van toepassing op hullewensbestaan nie. Dit is met hierdie soort aanbieding van geskiedenisonderrig waar die voortbestaan van geskiedenis as skoolvak bedreig word. Daarom is daar 'n emstige behoefte aan die onderrig van geskiedenis op 'n manier waarvolgens die eietydse leerders geskiedenis as 'n verstaanbare, interessante en noodsaaklike skoolvak kan beleef. 2.2.3 Kontemporere historiografie In kontras met die tradisionele historiografie wat die verlede per se beklemtoon, val die aksent in die kontemporere benadering op die relevansie van geskiedenis vir die hedendaagse leerders. In die navorsing van Triimpelmann (1990:60) word die kontemporere historiografiese denkrigting met die oordrewe klem op die suiwer tradisionele historiografie, verwerp. Die volgende stelling is verteenwoordigend van sy standpunt: ''In teenstelling met die negentiende eeuse opvatting dat die geskiedenis ter wille van die vak selfbestudeer moet word, is die algemene opvatting vandag dat dit wat bestudeer word relevansie moet he ten opsigte van die wereld waarin ons leef.." Derhalwe word gepleit ten gunste van eietydse geskiedenis in plaas van verwyderde geskiedenis, omdat eersgenoemde baie meer relevant is vir die onmiddellike betekenis van die