af af en en nl af nl af nl nl nl en de nl nl af af af af nl af de sl nl nl af af nl en af af af nl af nl af de nl af af af af af af af af nl nl nl nl nl en af nl af af af af nl pl nl nl af af af af nl nl af nl af af af nl af af af af nl af af nl nl nl af en af en nl nl nl nl nl nl af af af nl af af af nl nl en en af af en en af af af nl nl nl nl nl af nl af af af af af af af af nl nl af af nl af af af af af af nl af
DIE FENOMENOLOGIESE BELEWENIS VAN DISSOSIATIEWE IDENTITEITSVERSTEURING. deur. Ester van Wyk VERHANDELING - PDF
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus rd Rondte lb Langbeen alsalleen Agterste lus
Die netto waarde van die onderneming en die rekeningkundige vergelyking *
Prosesse wat gevolg word om sake op te volg op distriksvlak. Processes used to follow up on cases at district level
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week DB Tracker USA (DBXUS) 17 Januarie 2014
HOOFSTUK 5 GEVOLGTREKKINGS EN AANBEVELINGS
MODULE 2 ALLE RISIKO S. Toepaslike Eenheidstandaarde
In Groenewald v Van der Merwe (1) (1917 AD ), Innes CJ described delivery with the long hand as follows:
Laerskool Olifansvallei LSO Kwartaal 1 - ASSESSERINGSPROGRAM
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus alleenlik
BEKENDMAKING VAN MIVNIGS-STATUS: 'N GEVALLESTUDIE
HOOFSTUK ALGEMENE INLEIDING EN UITEENSETTING VAN DIE STUDIE INLEIDING MOTIVERING VIR KEUSE VAN ONDERWERP...8
DIE ONTWIKKELING VAN ALTERN A TIEWE KONSTRUIKSIES IN 'N TERAPEUTIESE GESPREK: 'N GEVALLESTUDIE. deur ALETTA MARIA VOGES
HOOFSTUK 5 EMPIRIESE BEVINDINGE. So ver terug as 1984 is epilepsie deur die Wêreld- gesondheidsorganisasie
INHOUDSOPGAWE. Inleiding... 7 DEEL EEN: SEISOENE IN ONS LEWE
IN DIE ARBEIDSHOF VAN SUID AFRIKA (GEHOU TE KAAPSTAD)
Spraakoudiometrie in Suid-Afrika: Ideale Kriteria teenoor Kliniese Praktyk
HOOFSTUK 4 NAVORSINGSONTWERP EN NAVORSINGSVERLOOP 4.1 INLEIDING
HOOFSTUK 5: BEVINDINGS EN BESPREKING
GESTALT-GROEPTERAPIE MET VROËE ADOLESSENTE NA DIE DOOD VAN N OUER EN DIE BENUTTINGSWAARDE VAN SCRAPBOOKING AS HULPMIDDEL. deur TARIEN HAMMAN
HOOFSTUK 5 DIE BELANG VAN GESKIEDENIS 5.1 PROBLEEMSTELLING Subprobleem 4
DIADIESE GESTALTSPELTERAPIE TEN EINDE N I-THOU VERHOUDING TUSSEN DIE OUER EN ADOLESSENT TE BEVORDER. deur CATHARINA ELIZABETH RABBETS
SIZA takes the sting out of auditing
3024. hulle praat van n persoon wat so onlangs heengegaan het, meer klem te le op die goeie nie? -- Dit is inderdaad so
n Narratiewe alternatief op die konsep van afhanklikheidsidentiteit: n Pastorale perspektief THEUNIS CHRISTIAAN ACKERMANN PHILOSOPHIAE DOCTOR (PhD)
Kolossense. die nuwe ou volkome onvolmaakte jy. leiersgids vir. inspirasie. Edi Bajema
Narratief en perspektief in Sleuteloog. deur Hella Haasse
33 J.N. Visser. daar was onderbrekings gewees, wat hy tee gedrink het, en
HOOFSTUK 1: INLEIDENDE ORIËNTASIE
Studentenommer: Ek verklaar hiermee dat:
Mandala Madness Deel 2
Kritieke elemente in die opleiding van onderwysers in Opvoeding vir Vrede binne die konteks van uitkomsgebaseerde onderwys
STANDAARDISERING VAN N GESTRUKTUREERDE OBJEKTIEWE TEMATIESE APPERSEPSIE-TOETS. deur CORNELIA MAGRIETHA PEEK
DIE SELFKONSEP VAN STUDENTE WAT HAKKEL: 'N VERKENNENDE ONDERSOEK
Eerste pogings tot definiering van klimaat en kultuur vanuit die algemene organisasieteorie het nie 'n onderskeid getref tussen die begrippe
HOOFSTUK 4 KWALITATIEWE DATA-ANALISE
N GESTALTPERSPEKTIEF OP DIE BELEWING VAN WELSTAND BY LAERSKOOLONDERWYSERS: VERKENNENDE STUDIE. deur ILZE DU PLESSIS
HOOFSTUK 1 INLEIDING TOT DIE NAVORSINGSPROSES. Epilepsie is een van die verskynsels wat oor die eeue saam met die mens
BEWUSWORDING BY DIE ADOLESSENTE DWELMAFHANKLIKE TYDENS DIE TERAPEUTIESE PROSES: N GESTALTBENADERING
INHOUDSOPGAWE VERKLARING...5 DANKBETUIGING...6 OPSOMMING...7 SUMMARY...8 HOOFSTUK INLEIDING EN AGTERGROND VAN MY VERHAAL...9
DIE OPLEIDING VAN BEDRYFSIELKUNDIGES AAN DIE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE W. BOTHA DEPARTEMENT BEDRYFSIELKUNDE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE
Uit Moerdijk se pen Man en Media
Provincial Gazette Provinsiale Koerant
DIE VERBAND TUSSEN PSIGOSOSIALE FAKTORE EN UITBRANDING BY ENTREPRENEURS
Be gees terde werknemers as boublok vir n gesonde samelewing Spirited employees as building block for a healthy society
1. BEGRIPSOMSKRYWINGS EN ORIENTASIE
Die rol van omgewingsopvoedingsaktiwiteite in die uitklaring van omgewingswaardes by graad 6 leerders
Die uitlewing van talente en sterkpunte as manifestasie van onderwyserveerkragtigheid. deur. Alma Schoeman
Departement Bos- en Houtkunde. Akademiese programme vir Magisterprogramme
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Steinhoff International Holdings Ltd. 11 Julie 2014
Poësie Performances: n Ondersoek na die moontlikhede vir poësie performance
Provincial Gazette Provinsiale Koerant
Social Work/Maatskaplike Werk Vol 52 No 2; Issue 8
ks Kettingsteek dlb Dubbelslaglangbeen vhk Voorste hekkie gs Glipsteek drieslb Drieslaglangbeen ah Agterste hekkie
GRAAD 12-PUNTE AS VOORSPELLER VAN SUKSES IN WISKUNDE BY N UNIVERSITEIT VAN TEGNOLOGIE
BENUTTING VAN SANDSPEL IN DIE EKSPLORERING VAN DIE LEEFWÊRELD VAN ADOLESSENTE VOLGENS DIE GESTALTBENADERING IN MAATSKAPLIKE WERK
COPING IN DIE SUID-AFRIKAANSE GEHEIME DIENS: 'N FORTIGENE-BENADERING
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Distell Groep Beperk. 13 September 2013
'N FENOMENOLOGIESE STUDIE OOR OUER DAMES SE SUBJEKTIEWE ERVARING VAN EENSAAMHEID. Lizanle de Jager
-1- HOOFSTUK 1 INLEIDENDE ORIËNTERING
LIDMAATSKAP AANSOEK MEMBERSHIP APPLICATION
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (TRAKSVAALSE PROVINSIALE AFDELING)
ANNA MARIA SUSANNA VAN NIEKERK
N ONDERSOEK NA DIE ETIOLOGIESE FAKTORE VAN KINDERS WAT N FAMILIELID VERMOOR
REËLS VIR DIE BENOEMING, VERKIESING, AANWYSING EN AANSTELLING VAN RAADSLEDE
GRAAD 11 NOVEMBER 2013 INLIGTINGSTEGNOLOGIE V1
n Ondersoek na die rol van erkenning van deugde van leerders in die vestiging van n demokratiese, multikulturele
DIE GEBRUIK VAN DIE ONTWIKKELINGSGEFASILITEERDE GROEPMODEL VIR EGSKEIDINGSGETRAUMATISEERDE ADOLESSENTE
n GESTALTSPELTERAPIE PROGRAM VIR BEWUSTE MULTISENSORIESE WAARNEMING
DIE BYDRAE VAN PSIGODINAMIESE GROEPINTERVENSIES TOT ORGANISASIE- ONTWIKKELING. deur DIEDERIK JOACHIM GELDENHUYS. voorgelê luidens die vereistes
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Aspen Holdings. 9 Mei 2014
DIE ONTWIKKELING VAN <N EKOSISTEMIESE PROGRAM TER FASILITERING VAN SELFREGULERING BY KORPORATIEWE WERKERS
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Vodacom Group Ltd. 14 Februarie 2014
HOOFSTUK 4 Bestuursmodelle, met spesifieke verwysing na die bedryf- en besigheidsaspekte van oop afstandsleer
DROOMONTLEDING: N OPVOEDKUNDIG-SIELKUNDIGE HULPMIDDEL VIR INSIG IN DIE EMOSIONELE PROBLEME VAN ADOLESSENTE. deur ANITA CATHERINA JONES
Nienakoming van die voorgeskrewe prosedures na indiening van n direksiebesluit om met ondernemingsredding te begin: Is
SHAREMAX GESINDIKEERDE MAATSKAPPYE OPGEDATEERDE KOMMUNIKASIE
DIE OPVOEDER AS LEERMEDIATOR EN DIE HAALBAARHEID VAN DIE NODIGE KOMPETENSIES SOOS OMSKRYF IN DIE NORME EN STANDAARDE VIR OPVOEDERS
"FASCINATION WOOD" Welcome to the 8 th WOOD CONFERENCE PROGRAM. holzbau. Thursday, 15 th February 2018 at CTICC, Cape Town
Om as familie in Suid-Afrika te leef: Interkulturele Bybelstudie as transformatiewe krag in die samelewing. Jonker, Louis Universiteit Stellenbosch
PROVINCIAL GAZETTE EXTRAORDINARY, 23 APRIL LOCAL AUTHORITY NOTICE PLAASLIKE BESTUURSKENNISGEWING LOCAL AUTHORITY NOTICE 106 GREATER TZANEE
INHOUD: Die SIZA Program 1 Monitering en Evaluasie 3 SIZA / GRASP Nakoming 1 Koolstofvoetspoor Werkswinkels 5 Die SIZA Platvorm 2
NOTULE VAN DIE ALGEMENE JAARVERGADERING OP DIE PLAAS 8 Augustus 2009 om 11h00
ŉ Ondersoek na entrepreneuriese oriëntering by geselekteerde openbare skole in Gauteng. J.H Malan
STRESSIMPTOMATOLOGIE BY NOOOOIENSPERSONEEL MARINDA OOSTHUIZEN MAGISTER COMMERCII BEDRYFSIELKUNOE UNIVERSITEIT VAN SUIO-AFRIKA
VERKLARING. Die ontwikkeling van n werksetiekvraelys gebaseer op n holistiese filosofiese model van etiese besluitneming,
Die invloed van meerdere avontuur-gerigte ervaringsleerprogramme (AEL) op die retensie van indiwiduele gedragsveranderings: n Gevallestudie
n PROGRAM VIR DIE HUWELIKSONTWIKKELING VAN MIGRANTE EGPARE
Die verband tussen organisasiekultuur en werkstevredenheid onder die personeel van 'n vervaardigingsorganisasie.
Die bydrae van n haalbare gasvryheids- en ontmoetingsetiek in die etiese versorging van gesondheidsorgwerkers
Onttrekking van Lewensondersteunende Behandeling
Die invloed van diversiteit op die funksionering van skoolbeheerliggame in die Laingsburg Onderwysstreek
N KWALITATIEWE ONDERSOEK NA HUWELIKSGEWELD TEENOOR WIT SUID-AFRIKAANSE MANS
ŉ Model vir die gebruik van Bybelse narratiewe in die pastoraat aan kinders tussen die ouderdom van 6 en 13 jaar
DIE BEOEFENING VAN n BEDRYF MET SPESIFIEKE VERWYSING NA DIE TOESTAAN VAN LENINGS DEUR HOUERMAATSKAPPYE AAN FILIALE OF GEASSOSIEERDES
Regsrekeningkunde-opleiding van prokureurs in Suid-Afrika: Enkele empiriese bevindings
DIE FENOMENOLOGIESE BELEWENIS VAN DISSOSIATIEWE IDENTITEITSVERSTEURING deur Ester van Wyk VERHANDELING Voorgelê ter vervulling van die vereistes vir die graad MAGISTER ARTIUM in SIELKUNDE in die FAKULTEIT GEESTESWETENSKAPPE aan die UNIVERSITEIT VAN JOHANNESBURG STUDIELEIER: Mnr P Basson MEDE-STUDIELEIER: Dr I van der Merwe NOVEMBER 2006
DANKBETUIGINGS My innige dank en waardering aan die volgende persone wat tree vir tree daar was op die reis en sonder wie die voltooiing van hierdie studie nie moontlik sou wees. Mnr P Basson, my studieleier, vir die besonderse manier waarop hy my gelei het, gemotiveer en ondersteun het. Graag wil ek hom bedank vir die voortdurende uitdaging wat aan my gestel is om wyer en verder te dink, en vir die persoonlike groei wat hieruit voortgespruit het. Dr I vd Merwe, my mede-studieleier, vir die leiding wat sy aan my gegee het gedurende hierdie studietydperk. Ek wil haar bedank vir die geduld, bystand en puik akademiese leiding ter voltooiing van hierdie studiestuk. Die voorsitter van ASDIRA (African Society for the Study of Dissociative Identities and Ritual Abuse) dankie vir u hulp en bystand vir die verkryging van deelnemers. Vir die deelnemers, dankie vir hulle bereidwilligheid om aan die studie deel te neem, en vir n leer ervaring van onskatbare waarde. My ouers vir onvoorwaardelike liefde en ondersteuning. Vir my pa, Ben, vir deernis, empatie, wysheid en geloof in my. Ek sal dit vir altyd koester! Vir my ma, Margaret, vir al die liefde, begrip, toewyding en ondersteuning. Ek waardeer julle! n Spesiale woord van dank aan my Hemelse Vader wat my hiertoe in staat gestel het.
SUMMARY In this study an attempt was made to investigate the phenomenological experience of Dissociative Identity Disorder (DID). Due to the controversial nature of DID, there is very little literature available about the experiences of DID. In this study participants were asked to describe their experiences of DID. Phenomenological research procedures were used. Interviews were conducted with four participants, who were asked to describe their experiences of DID. The participants related their experience of DID and how it affected their lives to the researcher. The participants experiences were analysed within the framework of existential phenomenology. The interviews were analysed using thematic analysis. The main themes that arose were the following: establishment of an existential baseline, where participants compared and contrasted their lives pre- and post integration; and idiosyncratic life experiences before, during and after treatment. The main themes were then divided into sub themes that related specifically to the idiosyncratic life experiences. The sub themes that were identified are: memory loss that occurs due to the experience of time lapses. Time lapses are caused by switching between alter personalities; due to laps of time and memory loss the participants daily existence prior to integration caused them to experience feelings of being overwhelmed which lead the participants to try to avoid interaction with other people and situations. The avoidance of interaction with others caused the participants to feel alienated from the environment and themselves. During therapy participants learnt to identify their alter personalities. These alter personalities could be divided into two groups namely alter personalities that made the participants life easier (these personalities helped them with their daily functions) and alter personalities that hinder participants (these personalities caused problems and chaos). Central to dealing with DID was the use of a variety of coping mechanisms, which were highly individualistic and enabled participants to cope prior to integration.
This research also indicated that individuals diagnosed with DID have a need for their experiences be heard and unconditionally understood. This research has important implications for society at large and specifically for those within the profession of psychology. The value of this research lies primarily in its ability to facilitate an in-depth understanding and insight into the experiences of people with DID. The strength of the study lies in the use of a phenomenological framework, as it provides access to a rich, broad and deep description of the subjective experience of DID. While the qualitative research paradigm yields fundamental insight into the subjective experiences of the meaning making of DID, it cannot quantify these experiences or establish correlations or causality. These limitations may be circumvented through the use of both qualitative and quantitative methods in future research. This research has fulfilled its objective of obtaining an in-depth description of the experience of DID. The rich descriptions of this phenomenon serve to demonstrate the complexities, individuality and uniqueness of the experience of DID.
INHOUDSOPGAWE Hoofstuk 1 Oriëntasie, Motivering en Doelwitte 1.1 Oriëntasie 1 1.2 Motivering vir die studie 2 1.3 Die doelwitte van die studie 2 1.4 Moontlike waarde van die studie 3 1.5 Oorsig oor die studie 3 Hoofstuk 2 Dissosiatiewe Identiteitsversteuring 2.1 Inleiding 5 2.2 Definisie van DIV 7 2.3 Etiologie 7 2.4 Epidemiologie 12 2.4.1 Geslag 13 2.4.2 Kultuur 13 2.4.3 Etniese en sosio-ekonomiese status 14 2.4.4 Ouderdom 15 2.5 Diagnosering van DIV 15 2.5.1 Belangrike aspekte om in ag te neem by die DIV-diagnose 17 2.6 Alterpersoonlikhede 18 2.6.1 Dimensies van onderskeid 19 2.6.2 Alterpersoonlikhede en egostate 21 2.6.3 Tipes alterpersoonlikhede 22 2.6.3.1 Die gasheerpersoonlikheid (host) 23 2.6.3.2 Kinderpersoonlikhede 23 2.6.3.3 Vervolgingspersoonlikhede 24 2.6.3.4 Selfmoordpersoonlikhede 24 2.6.3.5 Beskermings en helperpersoonlikhede 24 i
2.6.3.6 Die Interne Selfhelperpersoonlikheid 24 2.6.3.7 Geheue nasporingspersoonlikheid 25 2.6.3.8 Teenoorgestelde- geslagspersoonlikhede 25 2.6.3.9 Promiskueuse persoonlikhede 25 2.6.3.10 Administreerders en Obsessief-Kompulsiewepersoonlikhede 26 2.6.3.11 Dwelmmisbruik persoonlikhede 26 2.6.3.12 Outistiese en gestremdepersoonlikhede 26 2.6.3.13 Persoonlikhede met spesifieke talente of vaardighede 26 2.6.3.14 Anestetiese of analgetiesepersoonlikhede 27 2.6.3.15 Nabootsers en swendelaarspersoonlikhede 27 2.6.3.16 Demone en geeste 27 2.6.3.17 Die oorspronklikepersoonlikheid 27 2.7 Dissosiatiewe versteurings wat verband hou met DIV 28 2.7.1 Hipnotieseerbaarheidsvermoë en DIV 28 2.7.2 Drome 29 2.7.3 Trans en DIV 31 2.7.4 Psigogenetiese geheueverlies, Fuga en DIV 32 2.8 Oorvleulings van ander versteurings en DIV 33 2.8.1 Skisofrenie 34 2.8.2 Persoonlikheidsversteurings 36 2.8.3 Affektiewe Versteurings 37 2.9 Behandeling 38 2.10 Kontroversiële aspekte rondom DIV 40 2.11 Samevatting 42 ii
HOOFSTUK 3 Fenomenologie as navorsingsmetode en die toepassing daarvan op individue se belewenis van DIV 3.1. Inleiding 44 3.2. Navorsingsparadigmas wat gebruik word in sosiale en menswetenskappe 45 3.2.1. Definisie van metodologie 45 3.2.2. Die kwalitatiewe navorsingsparadigma 46 3.3. Die Fenomenologiese navorsingsmetode 50 3.3.1. Die geskiedkundige veroop van Fenomenologie 50 3.4. Sleutel konsepte van eksistensiële fenomenolgie 53 3.4.1 Om-te-wees (Wese;Being;Dasein) 53 3.4.2. Die wêreld 53 3.4.3 Om-te-wees-in-die-wêreld (Lebenswelt) 54 3.4.4 Intensionaliteit 55 3.4.5 Ontologiese angs en skuld 57 3.4.6 Om-ingegooi-te-wees-in-die-wêreld (Throwness) 58 3.5. Metodologiese veronderstellings van Fenomenologie 60 3.5.1 Fenomenologiese reduksie 61 3.5.2 Die verbeeldingryke variasie 62 3.6. Geldigheid volgens die fenomenologiese metode 63 3.7. Die keuse van fenomenologie as navorsingsmetode vir die bestudering van die ervaringe van DIV 65 3.8. Samevatting 66 HOOFSTUK 4 Navorsingsontwerp 4.1 Inleiding 68 4.2 Doel van die studie 68 4.2.1 Algemene doelwit van die studie 69 iii
4.2.2 Spesifieke doelwitte van die studie 69 4.3 Die navorsingsprosedure 70 4.4 Insameling van inligting 72 4.4.1 Die deelnemers 72 4.4.2 Seleksie van deelnemers vir fenomenologiese navorsing 72 4.4.2.1 Voorvereistes vir deelname aan die studie 73 4.4.2.2 Verkryging van deelnemers 74 4.4.3 Die fenomenologiese onderhoud 74 4.4.3.1 Oop-einde onderhoude 75 4.4.3.2 Tussen-hakkies-plaas (Bracketing) 76 4.4.3.3 Etiese oorwegings om in ag te neem tydens n fenomenologiese onderhoud 77 4.4.3.4 Transkribering van die onderhoude 78 4.5 Data analise 79 4.5.1 Sistematiese stappe van data-analise toegepas in hierdie studie 79 Stap 1: Intuïtiewe en holistiese begrip van data 80 Stap 2: Die gebruik van eksistensiële basislyn 80 Stap 3: Beskrywing van saaamgestelde profiel: Eerste-orde-profiel 81 Stap 4: Ontstaan van die tweede-orde-profiel 81 Stap 5: Sintese van getransformeerde NBE 82 Stap 6: Transformasie van individuele ervarings na algemene ervarings 82 4.5.2 Transformasies 82 4.5.3 Sintese 83 4.5.4 Die hermeneutiese kringloop 84 4.6 Geldigheid en betroubaarheid van fenomenologiese navorsing 84 4.7 Samevatting 85 iv
HOOFSTUK 5 Intra-individuele analise en bespreking van A se ervaring van DIV 5.1 Inleiding 86 5.2 Die navorser se indrukke van A 87 5.3 Transkripsie van A se onderhoud 87 5.4. Analise van A se ervaring van DIV en bespreking van sentrale temas 93 5.4.1 A se eksistensiële basislyn 93 5.4.2 Idiosinkratiese lewenservaringe van A voor behandeling 94 5.4.2.1 Geheueverlies en tydspronge 95 5.4.2.2 Gevoel van oorweldiging 96 5.4.2.3. Vermyding van situasies 97 5.4.2.4 Emosionele reaksies en gevoelens wat A voor haar diagnose van DIV beleef het 97 5.4.2.1 Frustrasie en irritasies 97 5.4.2.2 Gevoelens van woede en aggressie 98 5.4.3. Lewenservaringe van A tydens haar diagnose en behandeling vir DIV 98 5.4.3.1. Onsekerheid 98 5.4.3.2 Tipes Alterpersoonlikhede deur A ervaar 99 5.4.3.2.1 Alterpersoonlikhede wat A se lewe vergemaklik het 100 5.4.3.2.2 Alter persoonlikhede wat A se lewe bemoeilik het 101 5.4.3.3 Emosionele reaksies en gevoelens wat A tydens haar diagnose en behandeling vir DIV beleef het 101 5.4.3.3.1 Frustrasie 101 5.4.3.3.2 Gevoelens van magteloosheid en moedeloosheid 101 5.4.3.3.3. Gevoel dat ander mense haar veroordeel 102 5.4.4 Hanteringsmeganismes gebruik deur A 103 v
5.4.4.1 Humor 103 5.4.4.2. Geloof 103 5.4.5 A se belewenis van haar lewenswêreld na haar behandeling vir DIV 104 5.4.5.1 Tydbestuur en Verantwoordelikheidsin 104 5.4.5.2 Stabiele gemoedstoestand 105 5.5 Samevatting 105 HOOFSTUK 6 Intra-individuele analise en bespreking van B se ervaring van DIV 6.1 Inleiding 107 6.2 Die navorser se indrukke van B 108 6.3 Transkripsie van B se onderhoud 108 6.4 Analise van B se ervaring van DIV en bespreking van sentrale temas 113 6.4.1 B se eksistensiële basislyn 113 6.4.2 Idiosinkratiese Lewenservaringe van B voor behandeling 115 6.4.2.1 Geheueverlies 115 6.4.2.2 Vermyding van mense 116 6.4.3 Lewenservaringe van B tydens haar diagnose en behandeling vir DIV 117 6.4.3.1 Kompleksiteit van diagnose 117 6.4.3.2 Vermyding van mense 118 6.4.3.3 Tipes Alterpersoonlikhede deur B ervaar 119 6.4.4 B se belewenis van haar lewenswêreld na haar behandeling van DIV 120 6.5 Samevatting 121 HOOFSTUK 7 Intra-individuele analise en bespreking van C se ervaring van DIV 7.1 Inleiding 123 vi
7.2 Die navorser se indrukke van C 124 7.3 Transkripsie van C se onderhoud 124 7.4 Analise van C se ervaring van DIV en bespreking van sentrale temas 134 7.4.1 C se eksistensiële basislyn 134 7.4.2 Idiosinkratiese lewenservaringe van C voor behandeling 135 7.4.2.1 Frustrasie en woede 135 7.4.2.2 Belewenis van chaos 136 7.4.2.3 Magteloosheid en moedeloosheid 136 7.4.2.4 Verhouding met mense in C se lewenswêreld 137 7.4.2.4.1 Verhouding met medewerkers 138 7.4.2.4.2 Verhouding met ander familielede 138 7.4.2.5 Verwerping 140 7.4.2.6 Gevoelens van alleenheid 140 7.4.2.7 Vermyding van sosiale situasies 141 7.4.3 Lewenservaringe van C tydens haar diagnose en behandeling vir DIV 141 7.4.3.1 Vrees en angs 142 7.4.3.2 Geïnteresseerdheid in behandeling 142 7.4.3.3 Tipes Alterpersoonlikhede deru C ervaar 143 7.4.3.3.1 Algemene verwysing na Alterpersoonlikhede 143 7.4.3.3.2 Alterpersoonlikede wat C se lewe vergemaklik het 144 7.4.3.3.3 Alterpersoonlikhede wat C se lewe bemoeilik het 144 7.4.4 C se belewenis van haar lewenswêreld na haar behandeling vir DIV 145 7.4.4.1 Verhouding met vriende in C se lewenswêreld 145 7.4.4.2 Verhouding met haar man 145 7.4.4.3 Veranderinge in C se lewenswêreld na haar behandeling vir DIV 146 7.4.4.4 Gevoel dat ander mense C veroordeel 147 7.4.5 Hanteringsmeganismes gebruik deur C gebruik 148 7.4.5.1 Geloof 148 vii
7.4.5.2 Die gebruik van metafore om haar belewenis van DIV te omskryf 148 7.5 Samevatting 149 HOOFSTUK 8 Intra-individuele analise en bespreking van D se ervaring van DIV 8.1 Inleiding 150 8.2 Die navorser se indrukke van D 152 8.3 Transkripsie van D se onderhoud 152 8.4 Analise van D se ervaring van DIV en bespreking van sentrale temas 159 8.4.1 D se eksistensiële basislyn 160 8.4.2 Idiosinkratiese lewenservaringe van D voor behandeling 160 8.4.2.1 Frusterende soektog na hulp na die insig dat iets verkeerd is 160 8.4.2.2 Geheueverlies 161 8.4.2.3 Problematiese verhoudings met mense in D se lewenswêreld 161 8.4.2.4 Gevoelens van magteloosheid en moedeloosheid 162 8.4.3 Lewenservaringe van D tydens haar diagnose en behandeling vir DIV 162 8.4.3.1 Onsekerheid oor diagnose 162 8.4.3.2 Aanvaarding van diagnose: n proses 163 8.4.3.3 Gevoelens van oorweldiging tydens behandeling 164 8.4.3.4 Bewuswording van alterpersoonlikhede 164 8.4.3.5 Verhoudings met mense in D se lewenswêreld tydens behandeling 165 8.4.4 D se belewenis van haar lewenswêreld na haar behandeling vir DIV 166 8.4.4.1 Begrip vir eie optrede 166 8.4.4.2 Lewe begin sin maak 167 8.4.4.3 Aanpassing na behandeling 167 8.4.4.4 Ondersteuning en begrip deur mense in D se lewenswêreld 168 8.5 Samevatting 168 viii
HOOFSTUK 9 Inter-individuele bespreking en integrasie van bevindinge 9.1 Inleiding 169 9.2. Eksistensiële basislyn 170 9.2.1 Idiosinkratiese lewenservaringe van die deelnemers voor hul behandeling 170 9.2.1.1 Tydspronge 171 9.2.1.2. Gevoelens van oorweldiging 171 9.2.1.3. Vermyding van situasies en mense 172 9.2.2 Lewenservaringe van deelnemers tydens hul diagnose en behandeling vir DIV 172 9.2.2.1 Vervreemding van omgewing en self 173 9.2.2.2 Alterpersoonlikhede deur die deelnemers ervaar 173 9.2.2.2.1 Alterpersoonlikhede wat deelnemers se lewe vergemaklik het 174 9.2.2.2.2 Alterpersoonlikhede wat deelnemers se 174 lewe bemoeilik het. 9.2.3 Deelnemers se belewenis van hul lewenswêrelde na hulle behandeling vir DIV 174 9.2.4. Hanteringsmeganismes 175 9.3. DIV binne die fenomenologiese perspektief 176 9.3.1. Die ervaring van om-te-wees-in-die-wêreld vir DIV-individue 176 9.3.2. Intensionaliteit 177 9.3.3 Fenomenologiese refleksie 178 9.3.4 Ontologiese angs en skuld 178 9.3.5 Om-gegooi-te-wees-in-die-wêreld (Trownness) 179 9.4 Samevatting 180 ix
HOOFSTUK 10 Evaluasie Aanbeveling en Slot 10.1 Oorsig van die fenomenologiese ervaringe van DIV 182 10.2 Uitkomste van DIV 183 10.2.1 Opleiding 184 10.2.2 Ondersteuning 184 10.3 Evaluering van die studie 185 10.3.1 Sterk punte van hierdie studie 185 10.3.2 Terkortkominge van die studie 186 10.4 Implikasies van bevindinge van hierdie studie 188 10.4.1 Sosiale en professionele implikasies 188 10.5 Aanbeveling vir toekomstige navorsing 190 10.6 Samevatting 191 Figure: Figuur 2.1 Etiologie van DIV 9 Figuur 2.2 Voorstelling van bewustheid van alterpersoonlikhede 20 Tabelle: Tabel 3.1 Verskille tussen kwantitatiewe en kwalitatiewe navorsing 49 Aanhangsel A 193 Aanhangsel B 195 Bronnelys 196 x
HOOFSTUK 1 ORIëNTASIE, MOTIVERING EN DOELWITTE Hierdie hoofstuk dien as inleiding tot die fenomenologiese studie van Dissosiatiewe Identiteitsversteuring (DIV). Die oriëntasie en motivering vir hierdie studie word eerstens verskaf waarna gekyk word na die doelwitte. Voorts fokus die hoofstuk ook op die waarde van hierdie hierde studie, sowel as n oorsig oor die inhoud van elke hoofstuk. 1.1 Oriëntasie Die styl, persoonlikheidseienskappe en struktuur van dissosiatiewe identiteite, wat onafhanklik van mekaar in die individu bestaan, fassineer die publiek en sielkundige professie al vir etlike jare (Klein & Doane, 1995). DIV is vir die eerste maal aangeteken ongeveer vier eeue gelede (Bliss, 1990) en behels die vinnige en tydelike wisseling in bewussyn, identiteit en/of gedrag. DIV veroorsaak met ander woorde dat die individu of gasheer, beheer word deur meer as een persoonlikheid (Mc Allister, 2000). Kaplan (1994) stel dat persoonlikheid n sin van integrasie oor die manier waarop die mens dink, voel, optree, sowel as die aanvaarding van haarself as n unieke wese verteenwoordig. Met DIV het die individu gewoonlik veelvoudige identiteite wat manifisteer as n verskeidenheid van persone binne dieselfde individu. Die self- identiteit van die DIV-individu kan dus verward raak (Ross, 1997). DIV is een van die mees merkwaardige sielkundige versteurings, maar terselfdertyd is dit ook gehul in kontroversie (Costello, 2001). Daar bestaan nie eenstemmigheid rakende die insidensie, oorsake, aard en ervaring van die versteuring nie (Erich, Macaulay, Loewenstein & Dihle, 1997). Verskeie DIV gevallestudies is al aangeteken, maar die debat oor die betroubaarheid van die versteuring gaan steeds voort. Die vierde uitgawe van die Diagnostiese en Statistiese Handleiding vir Sielkundigeversteurings (DSM-IV), gepupliseer in 1994, het byvoorbeeld die naam van die versteuring verander van 1
Meervoudige Persoonlikheidsversteuring na Dissosiatiewe Identiteitversteuring (DIV). Meervoudige Persoonlikheid blyk egter steeds n gewilde benaming te wees wat deur baie mense gebruik word. 1.2 Motivering vir die studie Aangetekende gevalle van DIV, het aansienlik toegeneem sedert 1970 (Coons, 1994). Sedert 1980, toe Meervoudige Persoonlikheidsversteuring die eerste keer opgeneem is in die DSM-III, tot en met 1994 toe die naam verander is na DIV, is ongeveer 6000 gevalle van die versteuring opgeteken (Ross, 1997). Kluft (1999) en Ross (1997) toon dat tussen drie tot ses persent psigiatriese pasiënte en vyf tot agt persent van ander pasiënte gediagnoseer word met DIV. As gevolg van die heersende kontroversie rondom DIV in die sielkundige- en psigiatriese gemeenskappe (Costello, 2001), sal n beskrywende studie potensiële waarde inhou, veral vir die Suid-Afrikaanse konteks. Die beoogde studie sal beskrywende, leersame inligting verskaf oor DIV, wat van waarde kan wees vir individue of gesinslede van individue wat gediagnoseer is met DIV. Voorts kan die studie ook n belangrike bydra maak ten opsigte van n groter begrip vir klinici wat met die versteuring werk. 1.3 Die doelwitte van die studie Die doel van hierdie studie is om gedetailleerde inligtingting te verkry oor die sielkundige, fisiese, sosiale en spirituele aspekte van n persoon met DIV. Om die belewenis van DIV voledig te ondersoek, word gebruik gemaak van n fenomenologiese ondersoek. Fenomenologie is n beskrywende navorsingsmetdode, wat gebruik maak van direkte beskrywings van die belewenis van gebeurtenisse soos wat dit ervaar word deur individue. Die inligting wat benodig word om die aard van DIV te beskryf, sal verkry word met behulp van onderhoude met persone wat DIV gehad het. 2
Hierdie studie probeer dus om DIV te beskryf soos wat deelnemers dit beleef. Sodoende kan algemene temas wat na vore kom uit die deelnemers se beskrywings van DIV geïdentifiseer word, ten einde n beter begrip vir die belewenis van DIV te fasiliteer. 1.4 Moontlike waarde van die studie In die lig van al die kontroversie rondom DIV en die beperkte hoeveelheid kwalitatiewe navorsing (veral in Suid-Afrika), word die hoop uitgespreek dat hierdie studie groter begrip sal verskaf ten opsigte van die belewenis van DIV. Die fenomenologiese beskrywing van DIV, kan waardevolle inligting verskaf aan sielkundiges, terapeute en maatskaplikewerkers wat werk met DIV-individue. Voorts kan die navorsing ook van waarde wees vir persone wat pas gediagnoseer is met DIV, of wat besig is met behandeling vir DIV, aangesien die bevindinge hulle in staat sal stel om hul ervarings te vergelyk met die van ander. 1.5 Oorsig oor die Studie Hierdie studie begin met Hoofstuk 1 wat n algemene inleiding en oriëntasie bied. Dit verwys ook na die doelwitte en motivering vir die studie. Hoofstuk 2 fokus op die literatuur en kontroversies wat verband hou met DIV. Hoofstuk 3 kyk na fenomenologie en die toepassing daarvan op individue se belewenis van DIV. Dit verduidelik ook waarom n kwalitatiewe in plaas van kwantitatiewe benadering vir hierdie studie gebruik word. Verder bespreek hierdie hoofstuk ook die geskiedkundige verloop van fenomenologie, sowel as sleutelkonsepte en metodologiese veronderstellings van eksistensiële fenomenologie. Hierdie hoofstuk sluit af met n bespreking van geldigheid volgens die fenomenologiese metode. Hoofstuk 4 kyk na die navorsingsontwerp van hierdie studie; dit sluit in die metode van verkryging van inligting, seleksie van deelnemers, interpretasie van onderhoude en geldigheid en betroubaarheid van die studie. In Hoofstukke 5 8 is die onderskeie transkripsies en analises van die onderhoude van Deelnemers A-D. Hoofstuk 9 intergreer die deelnemers se ervaringe (soos wat dit uit die 3
intra-persoonlike analise na vore gekom het). Dit interpreteer en kontektualiseer die bevindinge in terme van n fenomenologiese raamwerk. Laastens bied Hoofstuk 10 n evaluasie van hierdie studie aan, en verskaf moontlikhede vir toekomstige navorsing ten opsigte van DIV. 4
HOOFSTUK 2 DISSOSIATIEWE IDENTITEITVERSTEURING DIV interesseer baie navorsers, weens die kompleksiteit daarvan (Kaplan, 1994). Daar is nie eenstemmigheid tussen praktisyne rakende die oorsake en ervaring van DIV nie (Tousignant, 2002). Sommige praktisyne is van mening dat DIV n unieke sielkundige versteuring is met duidelike simptome en oorsake (Kluft, 1993), terwyl ander van mening is dat die diagnosering van DIV grootliks afhanklik is van n persoon se verwysingsraamwerk en kulturele milieue (Spanos & Burgess, 1994). DIV word verder gekenmerk as n kontroversiële versteuring (Kaplan, 1994). Hierdie studie poog om beskrywende leersame inligting te verskaf oor DIV. Hierdie hoofsuk fokus op, die definiëring van DIV, etiologie, epidemiologie, diagnosering, alterpersoonlikhede, ander verbandhoudende versteurings, behandeling en kontroversies. 2.1 Inleiding Hi. My name is may, so many am I. I am a lady, but yet I am a man. I am an adult, yet i am a child. I am meek, yet I am bold. I have many talents and speak in many voices, yet I am one. I have many in my family, big and small, yet I have none. (Anon) Hierdie gedig is geskryf deur n persoon met DIV en som die belewenis daarvan op. Daar word al eeue lank gedebatteer oor die oorsake, simptome en ervaringe van sielkundige versteurings (Ngcuka, 1996), en die mens se siening van siektes het n lang voorgeskiedenis (Mc Hugh, 1999). Die primitiewe mens het byvoorbeeld alle siektes en vorme van gedrag animisties verkaar, met ander woorde, toegeskryf aan die inwerking van voorvaardelike geeste, die son, maan, bose geeste, ensovoorts. 5
Die bestudering van vlakke van bewussyn, sowel as meervoudigheid daarvan word gesien regdeur die sielkunde (Tousignant, 2002). Studies oor die bewussyn het al baie verander sedert Frued se studies oor histerie, Jung se idees oor die funksionering van die psige en Hilgard se teorie van die verskuilde waarnemer (Mc Hugh, 1999). Sielkunde kan gedefinieer word as die studie van gedrag en ervaring (Frude, 1998). Psigiese siektes word beskryf as n toestand waarin n persoon se waarneming en belewenis van haar wêreld belemmer is, en die gevolge wat dit vir die persoon inhou (Barlow & Durand, 1997). Psigopatologie is die bestudering van psigiese siektes (Frude, 1998). Om die domein van psigopatologie te verstaan word gebruik gemaak van n standaard sielkunde klasifikasiesisteem, naamlik Diagnostiese en Statistiese Handleiding van Psigiese Siektes (DSM). Die DSM is n multi-aksis sisteem wat help met die diagnosering van psigiese siektes, aangesien dit n effektiewe manier verskaf vir die identifisering van n reeks kliniese toestande. Die DSM identifiseer kliniese toestande soos volg: AS I kliniese versteurings, AS II persoonlikheidsversteurings en verstandelike gestremdheid, AS III algemene mediese toestande, AS IV psigososiale en omgewingsprobleme, AS V globale assessering van funksionering. DIV word beskryf onder AS I (American Psychiatric Association, 1994). Daar is nuwe belangstelling oor die patologiese rol van dissosiasie in n verskeidenheid sielkundige versteurings (Kaplan, 1994). Volgens Putnam (1989) is daar twee beginsels wat gebruik kan word om patologiese dissosiasie te verduidelik. Die eerste is dat n individu wat dissosiasie beleef n alternatiewe sin van identiteit ervaar. Hierdie tipe dissosiasie van persoonlike identiteit kan verskeie vorme aanneem, byvoorbeeld: algehele amnesie van selfverwysende inligting soos naam, geslag en ouderdom. Die tweede tipe dissosiasie verwys na versteuring van die individu se herinneringe van gebeurtenisse wat voorgekom het tydens n tydperk van dissosiasie. Hierdie tipe dissosiasie wissel van totale amnesie tot droomagtige herroeping van gebeure. DIV word dikwels in die literatuur verduidelik as die rol van dissosiasie (Tousignant, 2002), en dit blyk of die rol van dissosiasie as verdedigingsmeganisme tot wanaangepaste gedrag n 6
groot rol speel in die begrip van DIV (Ngcuka, 1996). Die volgende gedeelte kyk na die definisie van DIV. 2.2 Definisie van DIV Aanvaarbare geestesgesondheid is wanneer n individu n unitêre sin het van haarself as n enkele individu met n enkele persoonlikheid wat gemanifisteer word in verskeie situasies (Ross, 1997). Kaplan (1994) voer aan dat die sleutelkonsep van DIV n individu se verlies van die unitêre staat van bewustheid is. DIV kan dus beskryf word as die gefragmenteerde sin van identiteit van die individu (Barlow & Durand, 1997). Die hoeveelheid identiteite wat binne die individue voorkom, hetsy drie, vier of selfs n honderd, is nie belangrik nie. Die kerneinskap van die versteuring is dat sekere aspekte van n persoon se identiteit gedissosieerd is. DIV sluit n skielike en tydelike verandering in bewussyn, identiteit en gedrag van n individu in (Dallm & Manderion, 1997). DIV laat n individu wat nie oorweldigende stres kan hanteer nie, toe om beheer te word deur n alternatiewe persoonlikheid wat die stres kan hanteer (Mc Allister, 2000). Nadat daar gekyk is na die definisie van DIV, gaan die volgende gedeelte kyk na die etiologie van hierdie versteuring. 2.3 Etiologie Etiologie verwys na die bestudering van die oorsake van sielkundige versteurings (Brick, 2003). Verkeerdelike diagnosering van individue met DIV lei tot verwarring in die verduideliking van die etiologie (Putnam, 1997). n Voorbeeld hiervan is dat Bleuer (wat die diagnose van skisofrenie bekendgestel het in 1908) DIV ingesluit het in die beskrywing van skisofrenie. Verder het n verskeidenheid studies in die 1990 s (Putnam, 1997, Bliss, 1990, Kluft, 1999) getoon dat DIV-individue dikwels eers gediagnoseer was met skisofrenie. 7
Die primêre oorsaak van DIV is onduidelik (Cassey, 2001), aangesien daar verskeie omstredighede is wat met die etiologie van DIV gepaard gaan. Aan die een kant veronderstel sommige praktisyne (Putnam, 1997 & Kluft, 1999) dat DIV ontwikkel as gevolg van erge traumatiese ervaringe tydens kinderjare. Aan die ander kant is daar praktisyne (Mc Hugh, 1999; Spanos & Burgess, 1994) wat stel dat die traumatiese ervaringe waarna individue met DIV verwys, n fiktiewe beeld is en dat DIV met ander woorde nie n versteuring is nie. Merck (1998) stel dat die etiologie van DIV afhanklik is van die interaksie tussen verskeie faktore. Hierdie faktore sluit in oorweldigende spanning, traumatiese lewensgebeurtenisse, dissosiatiewe kapasiteit (dit sluit in die individu se vermoë om gedagtes, persepsie of identiteite te skei van die bewuste ervaringe), onderbreking in die individu se ontwikkeling van verdedigingsmeganismes en n tekort aan versorging en simpatie tydens ontwikkeling (Merck, 1998 & Kaplan, 1994). Om die interaksie tussen bogenoemde die fatore (wat DIV tot gevolg het) te verduidelik, word gebruik gemaak van die volgende figuur: 8
PREDISPOSISIONELE FAKTORE INDIVIDUEEL GESINSDINAMIKA Stresvolle Omstandighede Familie krisis Kroniese Stres Vermoë om te dissosieer Stresvolle omgewing Gebeure wat lei tot Spoedige ontwikkeling Gebeure wat lei tot splitsing TRAUMATIESE GEBEURE Lewenslange Gebeure (Mishandeling) Splitsing Omskakelings Proses Dissosiatiewe episode Dissosiatiewe Versteuring Dissosiatiewe Identiteits Versteuring Figuur 2.1. Etiologie van DIV Uit figuur 2.1 is dit duidelik dat twee predisposisionele faktore teenwoordig moet wees vir die ontwikkeling van DIV (Kaplan, 1994). Die faktore is: 1) Individueel - dit verwys na n ingebore biologiese kapasiteit om te dissosieeer (wat gewoonlik aangedui word 9
deur n individu se hipnotiseerbaarheidsvermoë). 2) Gesinsdinamika - wat herhaaldelike blootstelling aan n stresvolle omgewing verteenwoordig. Die stresvolle omgewing, in figuur 2.1, waarin n individu homself bevind sluit in traumatiese lewensgebeure, seksueel of fisiese mishandeling, blootstelling aan geweld (oorloë of gesinsgeweld), vroë verlies (dood van n ouer), ernstige siekte (individu gaan vir verskeie operasies en ervaar oorweldigende stres) gereelde verhuising of kulturele uitsluiting (Merck, 1998 & Cassey, 2001). Verder blyk traumatiese gebeurtenisse, figuur 2.1, n primêre oorsaak van DIV te wees (Kaplan, 1994). Daar word gestel dat 85 95% van persone met DIV n geskiedenis het van traumatiese gebeure, soos byvoorbeeld mishandeling (Cassey, 2001). Die gebeurtenisse wat lei tot spoedige ontwikkeling van DIV in figuur 2.1 verwys na spesifieke oorweldigende traumatiese gebeure (byvoorbeeld die dood van n ouer of erge mishandeling). Indien hierdie gebeure nie bekend is aan die persoon nie, lei dit tot n spesifieke dissosiatiewe episode (Kluft, 1993). Met ander woorde n persoon gebruik dissosiasie as n respons tot die trauma, wanneer die persoon haarself dissosieer van n spesifieke traumatiese gebeurtenis. So glo die persoon dan dat die gebeurtenis met iemand anders gebeur het (Barlow & Durand, 1997). Die gebeure kan egter ook lei tot splitsing van die identiteit: wanneer n persoon haarself dissosieer van n spesifieke traumatiese gebeurtenis laat dit haar toe om n mate van integriteit te handhaaf in n situasie waar verdedigingsmeganismes kan faal (Reed, 2000). Die gebeure kan verder ook, as daar reeds n alternatiewe identiteit is, lei tot die omskakeling na n ander identiteit. Dit is die teenwoordigheid van alteridentiteite wat n belangrike kenmerk is van DIV (Kluft, 1993). Verder word DIV gekenmerk aan n persoon se geneigdheid om te dissosieer van die negatiewe effekte van n traumatiese gebeurtenis. Lewenslange gebeure wat verband hou met die ontwikkeling van DIV in figuur 2.1 sluit interaktiewe gedrag wat geassosieer word met mishandeling in (Reed, 2000). Volgens Ross (1997) word die ontwikkeling van DIV gekoppel aan n persoon se onvermoë om 10
gehegtheidsbande te vorm tydens kinderjare. Die kind word byvoorbeeld mishandel en beland in n tweestryd tussen biologiese en sielkundige invloede. Aan die een kant moet die kind geheg raak aan die ouer vir fisiese oorlewing en aan die ander kant, is die ouer die een wat die kind mishandel. Die kind beskik nie oor die vermoë om mishandeling te voorspel, te stop of te vermy nie en val dan terug in dissosiasie (Ross, 1997 & Putnam, 1997). Die dissosiasievermoë van die kind help hom om gehegtheidsisteme te laat funksioneer en sodoende te verseker dat hy (as biologiese organisme) oorleef (Reed, 2000). Die kind kan dus met elke traumatiese gebeurtenis dissosieer, en die herinneringe van elke traumatiese gebeurtenis afsonderlik berg. Soos wat die mishandeling of traumatiese gebeure voortduur ontwikkel die kind afsonderlike herinneringe wat gekoppel word aan die emosies wat ervaar word, en begin hierdie herinneringe n lewensgeskiedenis van hul eie. Die persoon se sin van identiteit verdeel in verskeie identiteite wat spesifieke emosies en herinneringe koppel aan spesifieke gebeure (Ross, 1997). Die verskeie identiteite wat ontwikkel idealiseer die traumatiese gebeure. Die alternatiewe identiteite wat geskep word om die traumatiese gebeure te hanteer, en herinneringe te berg, help die persoon om interne identiteite te ontwikkel wat altyd beskikbaar is vir beskerming en gehegtheid (Reed, 2000). Met ander woorde die identiteite help n persoon om die trauma te oorleef wat andersins nie moontlik sou wees nie. Uit figuur 2.1 is dit duidelik dat lewenslange traumatiese gebeure, kan lei tot omskakeling van identiteite, na n identiteit wat die traumatiese gebeurtenis kan hanteer. Daar bestaan baie spekulasie oor die etiologie van DIV. Die gegewens in die literatuur (Putnam, 1997, Kluft, 1993 & Cassey, 2001) is gebasseer op retropektiewe gevallestudies of korrelasies (navorsing is gedoen met persone wat reeds behandeling ondergaan het vir DIV) eerder as prospektiewe eksaminering (navorsing wat gedoen word op persone wat slegs n diagnose het van DIV en nog behandeling moet ondergaan) van persone. Daar kan nie met duidelikheid gestel word wat die volledige etiologie van DIV is nie. Figuur 2.1 poog egter om n verduideliking te verskaf van die interaksie van verskeie 11
faktore wat kan lei tot die ontwikkeling van DIV. Volgens die DSM-IV het DIV te doen met die versteuring van n persoon se identiteit (American Psychiatric Association, 1994). Ten spyte van die bespiegeling oor DIV is daar gekyk na verskeie fatore wat n rol kan speel in die ontwikkeling van DIV. Dit help met die begrip van die versteuring om sodoende n verduideliking te kan gee oor die epidemiologie. 2.4 Epidemiologie Epidemiologie vewys na die bestudering van voorkoms en verspreiding van n sielkundige versteuring (Brick, 2003). Uit die literatuur wil dit voorkom of daar verskille bestaan ten opsigte van die epidemiologie van DIV. Daar is n tweespalt in die sielkundige gemeenskap, waar een groepe meen dat DIV oorgediagnoseer word en die ander groep meen dat daar n onderdiagnose van DIV is. Kluft (1993) betoog byvoorbeeld dat DIV skaars is terwyl Putnam (1997) meen dat DIV ondergediagnoseer is. Volgens onlangse opnames wil dit vookom of DIV aangetref word in 0.5 2% van die algemene psigiatriese populasie (Cassey, 2001). Die toenemende voorkoms van DIV kan toegeskryf word aan n groter bewustheid van die versteuring in die sielkundige gemeenskap (American Psychiatric Association, 1994). Kaplan (1994) dui aan dat DIV algemeen vookom by eerste graadse biologiese families van persone met DIV. Dit wil dus vookom of daar n genetiese predisposisie bestaan vir DIV. Dit blyk dat meeste persone wat gediagnoseer word met DIV vrouens is, wat die vraag laat ontstaan oor sosio-kulturele invloede in hierdie tipe versteuring (Mc Allister, 2000). Die belangrikste epidemiologiese faktore van DIV sluit in: geslag, kultuur, etniese en sosio-ekonomiese status en ouderdom. Hierdie faktore gaan vervolgens in groter detail bespreek word. 12
2.4.1 Geslag DIV word algemeen aangetref in n verskeidenheid van kontekste (Brick, 2003). Die vrou-tot-man verhouding vir die voorkoms van DIV is 5:1. Vroulike persone met DIV is verder ook geneig om meer alterpersoonlikhede te toon as mans, vrouens toon n gemiddeld van vyftien of meer terwyl mans n gemiddeld van agt of meer alterpersoonlikhede toon (American Psychiatric Association, 1994). Daar is verskeie hipoteses oor die redes waarom die versteuring meer algemeen voorkom onder vroue. Die mees algemene verklaring is dat mans met DIV meer geneig is om hul aggressiewe gevoelens te openbaar in aggressiewe gedrag, terwyl vrouens se aggressiewe gevoelens dikwels geinhibeer word (Ngcuka, 1996). Met ander woorde mans met DIV beland dus meer dikwels in die tronk, terwyl vrouens meer geneig is om te manifisteer met psigopatologie (Putnam, 1997). n Diagnose van DIV gee aan individue n rede om dade te pleeg wat andersins nie aanvaar sou word deur die samelewing nie (Richmond, 2003). Die vrouens wat gediagnoseer word met DIV is gewoonlik wel opgevoede vrouens met n hoë beroepstatus ten tye van diagnose (Cassey, 2001) Sekere kulturele faktore beïnvloed dikwels vrouens om meer uitdrukking te gee aan hul emosies, en van daar die verhoogde diagnose van DIV onder vroue. 2.4.2 Kultuur Kulturele faktore blyk n groot rol te speel in die epidemiologie van DIV. Alhoewel daar n tekort is aan sistematiese studies, blyk dit of DIV voorkom in n verskeidenheid van kulture regoor die wêreld (Barlow & Durand, 1997). Coons (1994) stel dat DIV algemeen in 21 lande voorkom, met hoër diagnose in die VSA en Brittanje. Hoër diagnose in sekere lande word toegeskryf aan die groter bewustheid van die versteuring in daardie lande (Cassey, 2001 & American Psychiatric Association, 1994). 13
Dit wil voorkom of DIV meer algemeen voorkom in Westerse kulture, wat individualisme en self-identiteit beklemtoon, eerder as in nie-westerse kollektiewe kulture wat groepsidentiteit beklemtoon (Tousignant, 2002). Variante van DIV manifisteer dikwels in nie-westerse kulture en hoe groter die bewustheid van individualisme en onafhankliheid word in die kulture, hoe groter blyk die vatbaarheid vir DIV (Ngcuka, 1996), aangesien daar meer druk op n persoon geplaas word om lewensstressors self te hanteeer. Individue in verskillende kulture gebruik almal DIV as n poging om hul geestesgesondheid te behou, en dit kan dan lei tot n mate van kranksinnigheid (Brick, 2003). Die kultuur waaraan n individu behoort kan dus die voorkoms van DIV beïnvloed. 2.4.3 Etniese en sosio- ekonomiese status Uit die literatuur wil dit blyk dat DIV voorkom in alle etniese en sosio ekonomiese groepe. Dit blyk n debaterende aspek oor die epidemiologie van DIV te wees (Cassey, 2001). DIV kom egter minder algemeen voor in etniese en sosio-ekonomiese kontekse met n rigiede stuktuur, wat streng beheer uitoefen oor die aktiwiteite van die inividue (Brick, 2003). Alternatiewe vlakke van bewussyn, soos wat gemanifisteer word met DIV pas goed in hierdie etniese en sosio-ekonomiese kontekste se verwysingsraamwerk. Omdat dit gesien word as n hulpmiddel vir die individue sonder dat die sosiale orde van die struktuur versteur word (Ngcuka, 1996). In minder rigiede etniese en sosio-ekonomiese kontekste, bespreek inidividue hul ervarings met mekaar, wat sal lei daartoe dat die individu bewus gemaak word daarvan indien haar gedrag die sosiale orde van die struktuur versteur (Tousignant, 2002). Dit wil sê dat die etniese groepe wat met mekaar praat oor hul traumatiese ervarings n laer kans het om DIV te ontwikkel. 14
2.4.4 Ouderdom Ouderdom is n ander faktor wat in ag geneem moet word in die beskrywing van die epedimiologie van DIV. Verskeie literatuur (Kluft, 1993; Putnam, 1997; Barlow & Durand, 1997) stel dat DIV blyk om pre-dominant n versteuring van die kinderjare te wees. Dit is waarskynlik weens die feit dat 97-98% van die gediagnoseerde volwassenes, traumatiese gebeure in hul kinderjare rapporteer (Merck, 1998). Tydens erge traumatiese ervaringe in die kinderjare, word dissosiasie gebruik as verdedigings- en hanteringsmeganisme (Kluft, 1993, Reed, 2000). Hierdie gedissosieerde aspekte van die individu ontwikkel in n alter-identiteit wat homself manifisteer in volwassenheid, wannneer die individu stresvolle situasies moet hanteer (Mc Hugh, 1999). Individue wat gediagnoseer word met DIV, blyk om in hul dertigerjare te wees, met n geskiedenis van dissosiasiesimptome vyf tot tien jaar voor diagnose (Cassey, 2001). In pre-adolessente moet die diagnose van DIV sorgvuldig gedoen word, aangesien die manifistasie van dissosiasies minder onderskei kan word as in volwassenheid. Sover is gekyk na die definisie, etiologie en epidemiologie van DIV. Die volgende gedeelte kyk na die diagnosering van DIV. 2.5 Diagnosering van DIV DIV word maklik verkeerd gediagnoseer weens die feit dat die simptome van die versteuring verband hou met ander meer bekende sielkundige verteurings (Mc Allister, 2000). Die simptome van DIV sluit in erge hoofpyne, gemoedswisselinge, tydsverliese, terugflitse, ouditiewe hallusinasies en alternatiewe vlakke van bewyssyn. Hierdie simptome stem ooreen met ander versteurings se simptome en kan dus lei tot die diagnose van Skitosfrenie, Gemoedsversteurings en Angsversteurings (Wing, 1997). 15
Die kerneienskap van DIV is nie die hoeveelheid identeite binne n inidvidu nie, maar die gedissosieerdheid van n individu se identiteit. Daarom is die naam in die DSM-IV verander van Meervoudige persoonlikheidsversteuring na DIV (Barlow & Durand, 1997). Die naamverandering toon aan dat DIV n konroversiële versteuring is (Tousignant, 2002) Die diagnostiese kriteria vir die diagnosering van DIV soos voorgestel in die diagnostiese en Statistiese Handleiding vir Geestesversteurings (DSM) IV 1994 is soos volg: Die individu toon die teenwoordigheid van twee of meer onderskeie identiteite of persoonlikheidstoestande, elk met hul eie relatiewe volgehoue patroon van waarneming wat verband hou met denke oor self en omgewing. Ten minste 2 van die identiteite of persoonlikheidstoestande neem herhaaldelik beheer oor van die individu se gedrag. Die individu toon n onvermoë om belangrike persoonlike inligting (naam, ouderdom en geslag) te herroep. Hierdie onvermoë is te uitgebreid om te verduidelik te word deur algemene vergeetagtigheid. Die veranderinge in identiteit of persoonlikheid is nie weens die direkte effekte van psigososiale middels nie. (Byvoorbeeld breinfloutes of chaotiese gedrag gedurende alkohol-intoksikasie). Die veranderinge in identiteit of persoonlikheid kan ook nie toegeskryf word aan n algemene mediese toestand nie (Byvoorbeeld komplekse parentale breinfloutes). In kinders hou die simptome nie verband met verbeeldingsmaats of fantasie spel nie. n Diagnose van DIV kan gemaak word, wanneer die terapeut waarneem dat die inidvidu onderskeie en defnitiewe verskillende persoonlikhede het wat aan bogenoemde DSM-IV kriteria voldoen. 16
2.5.1 Belangrike aspekte om in ag te neem by die DIV-diagnose: DIV is n langdurige dissosiatiewe kondisie wat vergesel word deur psigogeniese fugatoestande (Costello, 2001). Die oorspronklike Gasheer (Host) identiteit is die alter wat gewoonlik gaan vir behandeling (Mc Allister, 2000). Tydsverlies is n algemene klagte by DIV-individue (Ngcuka, 1996). Putnam (1989) stel dat DIV ontwikkel tydens n kritieke venster van vatbaarheid vir versteurings, in kinderjare en vroë addolossensie. Ander sielkundige simptome wat dikwels verband hou met DIV is volgens Ross (1997) depressie, dissosiasie, angs, fobiese simptome, dwelmmisbruik, hallusinasies, denkversteurings, selfmoordneigings, self-destruktiewe en self-mutilerende gedrag, katatonia, en seksuele disfunksies. Die enkel mees algemene neurolgiese simptoom wat voorkom by DIV is erge hoofpyn (Bliss, 1990). Hierdie hoofpyne word beskryf as verblindend van aard (Putnam,1989). Mc Allister (2000) stel dat die algemene voorkoms van hoofpyne deel is van die kliniese prentjie van ander dissosiatiewe versteurings soos depersonalisasie, geheueverlies en fuga wat ook gerapporteer word. Die hoofpyne wat gerapporteer word, kom meestal voor gedrurende die die oorskakeling van een alterpersoonlikheid na n ander (Costello, 2001). Dit blyk duidelik dat wanneer daar gekyk word na die diagnose van DIV, dit belangrik is om die fenomenologiese aspekte van die diagnoseproses in ag te neem (Ngcuka, 1996). Daar moet ook gekyk word na wie die diagnose maak en wat die onderskeie persoon se verwysingsraamwerk is. Twee belangrike aspekte wat verder in ag geneem moet word is die subjektiewe ervaringe van die gediagnoseerde en sy/haar eksterne verwysingsraamwerk wat n sosio-kulturele dinamika weerspieël (Putnam, 1997). Coons (1994) stel dat n verskeidenheid persoonlike ervaringe hoofsaaklik bepaal word deur n persoon se oortuigingssisteme. Verder is DIV meer ooreenstemmend in kulture waar die konsep van die self gesien word as ryk in fenomenologie en verdeeld is in ervaring, teenoor kulture wat interafhanklikheid en sosiale self aanmoedig. Dit kan n moontlike rede verskaf waarom meer diagnoses van DIV gemaak word met verloop van 17
tyd. Die beklemtoning van individualisme en onafhanklikheid deur verskeie gemeenskappe, kan individue wat n predisposisie het vir dissosiasie meer vatbaar maak vir die ontwikkeling van DIV (Ngcuka, 1996). Hierdie gedeelte het gekyk na die diagnosering van DIV en belangrike aspekte wat in ag geneem moet word vir die diagnose van DIV. Die volgende gedeelte kyk na die kerneienskap van DIV naamlik Alterpersoonlikhede. 2.6 Alterpersoonlikhede Die kerneienskap van DIV is die teenwoordigheid van alterpersoonlikhede wat beheer oor die individu se gedrag uitoefen (Reed, 2000). Dit is belangrik om te weet dat n alterpersoonlikheid nie n ander aparte persoon is nie. Kluft (1993) definieer alterpersoonlikhede as verskillende entiteite binnde dieselfde persoon, elk met n geformuleerde sin van self, unieke karaktertrekke en konstante patroon van gedrag en gevoel in respons tot n gegewe stimuli. Elke alterpersoonlikheid het n reeks funksies, n reeks emosionele response en n betekenisvolle geskiedenis. Alterpersoonlikhede word verder gekonseptualiseer as hoogs diskrete status van bewustheid wat georganiseer is rondom n spesifieke effek, alters besit ook hul eie sin van gedrag en afhanklike herinneringe (Putnam, 1989). Alterpersoonlikhede kan dus onafhanklik van mekaar funksioneer. Dit is belangrik om in ag te neem omdat die meeste praktisyns wat ten gunste is van DIV (Kluft, 1993, Putnam, 1989), n individu lei om te glo dat sy DIV het deur stelling te maak soos : Ek wil praat met die deel van jou... (Spanos & Burgess, in Ngcuka 1994). Alterpersoonlikhede kan onderskei word van mekaar deurdat elke persoonlikheid dieselfde sal reageer in verskillende situasies (Murry, 1994). Die verskeie 18
alterpersoonlikhede word ook gekarakteriseer deur die verskillende rolle wat hulle vervul (Ngcuka, 1996). In die volgende afdeling gaan gekyk word na die dimensies van onderskeid van die verskillende alters, wat verder ondersoek sal word wanneer gekyk word na die verskillende tipes alterpersoonlikhede. 2.6.1 Dimensies van onderskeid Elke alter is kompleks en ten volle geïntegreer met sy eie gedragspatroon, gedagtes en verhoudinge, en bepaal volgens dié eienskappe die aksies van die individu (Murry, 1994). Gapings in gedagtegang kom algemeen voor omdat die alters nie kontak het met mekaar nie (Reed, 2000). Daar is verskeie patrone van alterpersoonlikhede wat gekompliseerd raak, soos wat die persoonlikhede vermeerder. Verhoudings tussen DIV alterpersoonlikhede kan beskryf word as wedersyds bewus van mekaar, wedersyds onbewus van mekaar en eenrigting geheueverlies deurdat sommige alters onbewus is van ander alters (Schacter, 1995), soos voorgestel in figuur 2.2. 19
Alter A Alter B Wedersyds Bewus Onbewus Persoon (Bewussyn) Onbewus Alter C Wedersyds Bewus Alter D Figuur 2.2. Voorstelling van bewustheid van alterpersoonlikhede In die mees eenvoudige geval van DIV kan twee identiteite mekaar afwissel, elk met geheueverlies oor die denke en aksies van die ander (Murry, 1994). Putnam (1989) beweer dat DIV-individue bewus en onbewus kan wees van die alternatiewe persoonlikhede (figuur 2.2). Die dominante persoonlikheid kan onbewus wees van die bestaan van ander persoonlikhede, maar kan wel bewus wees daarvan dat iets verkeerd is. (Reed, 2000). Kluft (1999) argumenteer dat alterpersoonlikhede dimensies van onderskeid het, wat beteken dat verskillende alters konstant sal optree regoor verskeie situasies, afhangende van hoe hulle hulself waarneem. Gevalle van DIV kan persoonlikhede insluit wat polêre teenoorgesteldes van mekaar is, byvoorbeeld: een persoonlikheid is pligsgetrou en die ander persoonlikheid rebels (Murry, 1994). Afhangend van die alterpersoonlikheid wat in beheer is, is daar gewoonlik waarneembare verskille in die individu se emosies (sommige alters kan byvoorbeeld met intense 20
aggressie manifesteer teenoor terapeut, terwyl ander verdraagsaam is). Die gedrag van n persoon met DIV kan ook wissel, afhangende van die situasie. Die opsigtelike verskil (tussen die alters) is kenmerkend, omdat elke alter ander alters as verskillend waarneem word, wat impliseer dat verskillende karaktertrekke verband sal hou met die verskillende alters (Ngcuka, 1996). Verder is die wisseling van een alterpersoonlikheid na n ander alterpersoonlikheid is skielik en selfs dramaties (Reed, 2000). Die verskillende alters kan verskil in geslag, ouderdom, kleredrag en maniere (Coons, 1994). Alters kan ook verskil in stokperdjies, waardes, oortuigings, spraakpatrone en handskrif (Putnam, 1989). Alters kan selfs met verskillende hande skryf, verskillende allergieë toon en medikasie verskillend gebruik. Die oorspronklike en ander alterpersoonlikhede is egter almal bewus van tydverlies (Murry, 1994). Dit blyk as of alterpersoonlikhede verskillende vlakke van bewussyn het rakende die ander alterpersoonlikhede en die geskiedenis van die individu as n geheel (Ngcuka, 1996). Sommige alters erken die bestaan van die sisteem van persoonlikhede en hul funksie(s) daarin, terwyl ander die bestaan van enige andere alters heftig ontken. Putnam (1989) noem dat alter persoonlikhede elk n spesiale funksie of taak verrig om te verseker dat die individu as geheel funksioneer. Hierdie funksies kan intern of ekstern wees. Tot dusver is sekere dimensies van onderskeid ten opsigte van alterpersoonlikhede bespreek. Voordat daar gefokus kan word op die spesifieke tipes alterpersoonlikhede wat geidentifiseer kan word, is dit belangrik om te onderskei tussen alterpersoonlikhede en egostate. 2.6.2 Alterpersoonlikhede en egostate Mc Allister (2000) noem dat geen persoon n enkele of saamgestelde persoonlikheid besit nie. Byvoorbeeld: die wetenskaplike wat in n labrotorium werk is n ander persoon as 21