en nl id en en nl en en en en pl af nl af af af af af af af af af en nl de fr af de de de de de de af af de de de de af de de af de de af de de nl nl af af af nl nl af af af af af af af en af af af af en af nl af af af af nl nl en af nl nl af af af af af nl af af nl af af af af af af af af af af af nl nl af af af af nl nl nl af af fr af af af nl af nl af nds fr en af af es af af af af af en nl af af nl af af af af ku af ku nl nl nl af nl nl af af af nl af nl ku en en en nl nl nl nl af en af en af en af en nl en eo en af en af en af en af en af en af en af en nl en af en af en af en nl en af en af en af en af en af en af en af en nl en af en af en af en af en af en af en af en af af af en sv en af en af en nl en af en af en af en af en af en af en nl de nl nl nl af nl nl af nl nl nl af nl nl af hu af af af fr af af fr af af af nl af nl af af af af af af en nl af nl it de af en af en nl en af en af en af af en af en af en nl en af en nl en af en nl en en en af en en af af af af af af af af af es nl nl af af af nl nl af nl af pl af nl af af af af af af af af af nl af af af nl af af af af af nl af nl fi af nl af af af af af nl nl af af af af af nl af nl nl nl af nds af nl af af af af af af af af af en af en en en en
My front page - www.habakukstories.com
Die Evangelie van HABAKUK ...en ander epiese fokops
Mens kan Habakuk nêrens heen saamneem nie, nee, veral nie na restaurante nie, want na twee glase wyn, met ander woorde na vyf minute, bulder sy pastoorstem almal tot skok meer as stilte.
Hy praat met kos in sy mond sodat almal gehipnotiseer na die spel en vleg van spoegdrade tussen sy lippe staar, en hy gluur vrouens so openlik aan dat hul openlike boesems heftig bloos, nie van voorspel tot liefkoos nie maar eerder tot skielike opspring en klappe uitdeel.
“Afrikaners is glad nie plesierig nie,” hef Habakuk sy prelude tot die middagmaal aan en sy baard beweeg op en af soos hy sy voorbrood kou. Die baard lyk soos ‘n velddiertjie wat iets bykom. Ons kyk. Hy keer die kelner voor: “Bring vir my polony saam met hierie brood,” beveel hy met sy wysvinger. Die kelner staan versteen, soos Lot se vrou, net meer elegant.
“Afrikaners gun mekaar niks en vir ander nog minder,” só gaan Habakuk onversteurd voort en ek kan sien die ouderlinge se dasse begin al witter teen hul rooi gesigte lyk, want dis ‘n byeenkoms om iemand in die Dorsveld-familie se boedel af te handel. Hier is vandag mense saam wat saam slegs begrafnisse deel en nie troues nie omdat hulle iets sal moet gee. Wat vandag te erwe is, weet ek nie, maar aan die opkoms te oordeel moet dit meer as ‘n varkhok wees, want hier is ook advokate en prokureurs wat vir alles glimlag wat beweeg. O hulle kopknik en beaam, hulle luister en verstaan.
Hoe ek in die samesyn beland het, was ook geheel en al teen my wense maar Habakuk bestuur mos net in Kerkstraat en op plaaspaaie en nêrens anders nie en vandag word daar geëet waar daar verre teerpaaie strek en dit in ‘n plek waar vrouens aansit wie se skoene deur boedels gefinansier word.
Lea, Habakuk se onverleidelike wederhelf, is nie hier nie want sy sal mense donner. Vrouens eerste.
Die spyskaart is in Frans, want ons is in Franschhoek en hier groei die pretensie so dik en duur dit word soos die distriksforel uitgevoer na Italië waar Dolce en Gabbana daarvan sonbrille maak net om dit weer in Franschhoek te kom verkwansel teen die pryse van begewelde plase. Vele van hierdie sonbrillerasies is tans hier aan tafel, binnenshuis, want die damask is so wit en die verdriet so groot die vrouens moet hul kykers verbloem. Ook om ander mooi dop te hou tydens die voorlees van Die Testament.
“Afrikaners dink die Here gaan hulle plase teen die regering se skelmgewere beskerm en hulle kruip agter hulle vrouens weg want dis die vrouens wat als agteraf bestuur met ‘n gekonkel, ‘n gesis en ‘n geskinder,” kondig die pastoor sy evangelie aan, en die stoele begin al meer rondskuiwe en met die kyke wat die vrouens gee, die drie sonder Dolce en Gabanna, daarmee kan ‘n mens deur bene saag en ‘n slaghuis oopmaak.
Van kaksoek het Habakuk onwetende ‘n sonderlinge kuns geskep.
Ek kyk na die spyskaart. Ek dink ek sal die forel bestel. Die Frans is verkeerd gespel. Die vis, van net hier skuinsagter die bult, kos R225-85 vir ‘n voorgereg. Dis die 85 sent wat onwelvoeglik aan my moer begin lek. Die gereg word op enorme borde bedien, aldus kan ek by die tafel langsaan sien, die pienk flentertjie forel bo-op ‘n anoreksiese aartappelkoekie, guitig met drie grassprietjies versier, en die res van die moerse bord bedruip met soussplertsies, veldblomme en fyn ysspirale van suurlemoenskille. Dit en die distrikswyne als teen die prys van goud, wierook en mirre.
Habakuk was reg, dink ek, om liewers polonie te bestel of dit sommer self vooraf by Shoprite of so te kry en in te smokkel. Ek luister nie meer nie. Ek is in serious denial. Ek staar na die spyskaart soos na ‘n dagvaarding. Soos na ‘n doemgeskrif van SARS. En o vaderland ek wag vir die oomblik dat Habakuk die spyskaart onder oge neem. O dierbare gemeente, sy kommentaar daarop gaan finaal die oordeel en oorgang tot aksie van die ganse dag bepaal.
Vermoedelik Habakuk Dorsveld, circa Toenter tot Tans.
Gistraand moes ek vir ‘n voorkamerkonsert Black Tie aantrek en ek het gevoel soos ‘n paaseier met ‘n rooi strik om die mirrel. Nie goed nie. Die elegante geleentheid was ten bate van liefdadigheid aan die huis van ‘n wynboer hier in die Tulbagh-vallei en ek moes vir twee ure lank stilsit en luister na ‘n stok-ou man wat langs ‘n vleuelklavier staan en sing:
"Ja, der Wald ist eine Apfelstrüdel
und die Vögel scheißen sich
mein Herz ist in einem Stau
und ich vermisse meine proefjuffrau
Ja, ja das Leben ist ein Lotterielos
Ek verstaan helaas glad geen Duits nie en Lieder is ook nie my idee van 'n sjarmante soirée nie, so, ek skink en drink vinnig en hou my eie privaatbottel Sauvignon Blonde onder my stoel en probeer tussendeur om die regte gesigsuitdrukking te vind.
Teenoor my sit 'n gestofeerde afvaardiging van die Kaapse Adel. Voor sit Madel. Madel is geklee in 'n gulle herfs van fluweel en sy lȇ vooroor op haar kierie, haar bril op halfneus, haar hare 'n wilde storm gryswinter, haar mond bly half oop van verstarde ekstase. Die adelike Madel se oge skitter. Ek probeer ook so lyk maar die man langs my slaan my hard op my rug want hy dink toe ek smoorverstik. Hartlik bedank ek hom in iets wat amper klink soos Duits en besluit om 'n wyle net eers toe-oog te luister:
"Meine Frankfurter ist eine kleine Vienna
Der Mond hat mich verlassen
Ich habe den Bus verpasst
Ah, wo soll ich die Liebe finden..."
Innemend glimlag ek en kopknik innig vir enigiemand wat in my rigting kyk. Ek sit my hand onder my ken soos 'n ou Stella Nova-portret. Ek wys my opvoeding:
"Ja, ja das Leben ist ein Lotterielos
Die vrou aan my annerkant sit skewekop en begin saggies snork. Sy ruik soos wyn waarmee geen mens ooit meer kan kook nie. Deur skrefies-ogies loer ek na die res van die gehoor en soek iemand met die gepaste gesig om na te kan boots, maar besluit by wyse van inbors dat ‘n uitdrukking van stille gebed die beste van pas sal wees:
"Ja, ja von wo meine Pumpfernickel kommen?
Ja, Wer hat mein Kartoffelnlöffel genommen..."
Die Sänger staar ekstaties op na die plafon en hy lyk of hy aan kosmiese hardlywigheid gaan beswyk en ek skat toe DIS dalk hoe ek ook moet lyk toe ek Habakuk skielik ingesluip sien kom. Eerste keer wat ek hom in 'n aandpak gewaar. Suutjies neem hy langs Madel van Adel plaas, sy wat steeds in vervoering oor haar kierie lȇ en staar.
"Nichts wird jemals gleich sein, Nichts
Alle Topfdeckel zo verlassen mich..."
Habakuk staar toe na die liederlike sanger met iets wat grens aan openlike afgryse. Dan pomp iemand my in die ribbes en fluister van agter: Hallo Janneman! Is jy ook dol op Lieder? Meteens verlang ek na my Adco-Dols maar ek hou my elegante vertoon en roep verheug: Ja! Veral Bobby van Jaarsveld!
Eerlikwaar ek het glad nie besef dat my stem so sou klief en Madel se kierie kletterend onder haar uit sou skiet nie.
Skielik donner die klavierspeler 'n luide fokken donker-akkoord en ek sien Habakuk skrik homself in 'n groter broeksaais in. Onthuts sit hy ook meerkatregop.
Die ou sanger snak hard en klou aan die klavier se rant, hy swik, hy snik, trane spat, hy hyg popelende en slaan homself op die bors soos hy asem diep intrek vir sy volgende gesang-aanval en daar spring Habakuk op en storm op hom af en hy spin die verdwaasde liederaar gesig na die klavier en hy Heimlich vir hom met een moerse Habakuk-maneuver sodat die sanger se valstande uitvlieg en oor die snare in die ingewande van die rasende klavier wegklater.
'n Snaargespanne eggo sidder akoesties deur die karkas van klavier en vertrek. Madel vou vorentoe in-een, vloer toe.
Dan spring Lazarita die snorkvrou langs my uit die dode uit op en begin handeklap en skree: Bravo! Bravo!
Not 'n fok gaan ek weer na 'n Aand van Lieder luister nie. Newwer. Veral nie as daai Habakuk ook genooi is nie. Nee. Ek bly by die fokken huis. Ek en die brakke en Bobby. (C) JBW
Waar ‘n mens moet begin om Habakuk en sy streke te verhaal, weet geen mens nie, want dis nie asof sy kom en gaan ‘n begin of middel en einde het nie. Hy val mos sommerso in en vat oor en as jy weer sien ken jy hom, of altans jy kan die fout maak om só te begin dink. Maar niks omtrent die man is toerekeningsvatbaar nie. Soos vandag weer. Sy handel en wandel is en bly ‘n verwondering:
Na ‘n stilswye van vele weke maak Habakuk vanuit die niet skielik vanoggend sy verskyning, so asof hy gister nog hier was, en sonder enige verskoon of verduideliking praat hy een strook deur vanaf die voordeurklok bo-oor Marakkas se mallegeblaf deur die galery uit na die buitekombuis en ek loop maar saam en probeer hoor wat hy so armswaaiende vertel en ek raas met my liefbrak Marakkas wat tekere gaan soos ‘n rooi-beret wat klasse wil afbrand. Dit als op my nugtermaag.
Ek vra nou ook nie waar Norsveld was nie, want ek is bang hy vertel my en ek sien nie kans vir dinge waarvoor ‘n mens moet regshulp kry voor jy as medepligtige aangekla kan word net omdat jy na iemand se oggendkoffiestorie geluister het nie.
“En dan kan ek als aan die spanne oorlaat en net terugsit en my geld tel,” sȇ hy toe ek ten einde laaste bo-oor die geblaf iets kan hoor, en hy haal sy hoed af en waai dit oor sy rooi gesig en sy Krugerbaard terwyl hy op die kitaarstoel gaan sit. Ek bly stil en stort water in die ketel. Ek wag dat hy iets meer moet vertel wat my sal ontwar. Marakkas dra klippe aan met die hoop dat hy sal gooi. Nee. Nottetiekie. Nes ek van die opwasbak omdraai, sien ek Habakuk sien die beskuitblik omgekeer daar lȇ, en sy gesig vertel dat hy dit nie as ‘n goeie teken ervaar nie.
“Hierie bȇntiengstorie is sommer net ‘n klomp boel,” snork hy. “Dat jy nou gaan kruppel word van koring, van brood, van koek en beskuit, dis nou die grootste robbies wat ek sedert vaderkrismis gehoor het. Wat is die man se naam? Noaks. Die pastaman wat so fokken omkeer maak. Nét-so: poef-paf. Wat ‘n pot snot. Tipies Engelsman. Nou vreet die rykes blomkoolpizza’s en dis nou die inding in die Kaap om in ‘n restaurant daarvoor te vra en deur jou gat te betaal vir ‘n smeersel kool met kaas en olywe daarop.”
So, hy was in die Kaap.
“Het jy die rondawelwolke in die Kaap gesien?” vra ek.
Hy kyk my aan asof ek hom vra of hy wil dans.
“Die ronde wolke oor Kaapstad, het jy dit gesien?”
“Ja. Ja. Ek het. Dis die teken wat ek gekry het. Dis waar als begin het. Ek het gebid en gevra vir ‘n teken.”
Dis nou ‘n ander antwoord as wat ek verwag het. Nou wil ek ook sit en hoor en ek wys met my kop ons moet met ons swartkoffie uit na die blommehof waar ek ook kan stoel kry. Ek praat nie want ek is bang hy sȇ iets wat ek nie mooi kan hoor nie. Ons stap weer deur die huisgalery terug tot buite in die binnehof met die brakke agterna.
“Vertel my nou alles mooi van voor af, Habakuk, sodat ek kan verstaan wat aangaan.”
“Hierdie droogte maak ons dood,” sug hy op die rottangstoel neer. “Ons kry nie meer ons bestellings nie en dis asof die hoenders ook te moedeloos is om eiers te lȇ. En hulle lȇ so ver weg, ‘n mens moet elke dag ‘n recce uitstuur of self loop luiperdkruip onder bosse en pakgoed in, en dis hoeka tyd vir slange.”
Ek sluk my swartkoffie maar dit bring geen vernugtering nie. Habakuk bring ‘n sinnelose warboel hier by my aan, en dit op ‘n oggend wat ek deftige mense uit die Kaap en Pretoria en, glo dit, van Majorka verwag. Ek moet nog opruim en skoonmaak, maar nou is ek te nuuskierig oor die tekens wat die Here aan Habakuk gestuur het, so duidelik sodat die hele Kaap dit kon sien.
“Die tekens, Habakuk. Die rondawelwolke. Die ruimteskepe. Vertel.”
“Niemand weet nie, maar dit was paais,” fluister hy met sy oë skielik diep in myne ingebrand. ‘n Kriewel val tussen my blaaie in, daar waar ‘n mens nie gekrap kan kry nie. Dit jeuk. Maar ek sit stil en probeer die vuur in sy kyk verstaan:
“Ek het uit radeloosheid gebid,” seg hy. “En die antwoord wat ek gekry het, dit was so groot en so duidelik ek het nou-nog hoenervleis.”
Die dringendheid in sy fluisterstem laat my erger jeukvleis kry. Iets hier is vreemd. Weird. En boonop het Habakuk se fluisterstem ‘n ontstellende diep bas-resonans. Fokken weird verby.
“Dit was paais,” sȇ hy weer. “Die antwoord op my groot vraag: Paais.”
Hy knip die woord kort: Pais. Soos wanneer hy praat van ‘gays’ is dit nie iets wat amper klink soos “gaze” nie, maar eerder soos “kys”. Pais.
En daar trek Habakuk los om my van my verwarring met groter ongeloof te ontlos:
“Ek het gebid om verlossing, Janneman,” fluister hy. “Want hierdie droogte gaan ons droogmaak en mense het nie geld nie en my vrou se doilies verkoop nie soos gewoontelik nie. Ek het al sover gedink ek wou al kraaie tryn om in die Richtervjeld te gaan diamante soek.”
Ek bly liewer stil. Ek luister hoe hy sy koffie deur sy baard opsuig en die kriewel tussen my blaaie vat weer vlam.
“Toe dag ek, ek gaan pais maak, want ek het mos by my ouma geleer. Want toe onthou ek hoe sy in die droogtejare die huisgeld met haar pais aangevul het. En hoeveel kerksale en skoolsale sy al met haar pais help bou het. Maar toe kom die ou duiwel weer en maak nare voorspooksels, en toe ry ek ‘n wye Kaapse draai om my dagtes te reinig, en so ver ek ry, bid ek, Janneman. Ek bid vir insig en helderheid van verstand. En toe ek die Kaap inry, kom daai pais oor daai berg aan en toe weet ek en toe staan al my hare so regop ek moet my baard afdruk of ek ry Dewaaldraif mis.”
Ek durf nie onderbreek nie.
“Ek het toe al my plan mooi agtermekaar, maar nie klaar nie want ek kan mos nie my vrou ‘n halwe gedagte gee nie of sy raak moeilik, en daarvoor, bo-op die droogte en alles, daarvoor sien ek nie kans nie.”
Ek knik instemmend. Ek begryp. Wel, die laaste deel wel.
“Kyk, ek het só gerekent: Maak nie saak hoe moeilik dit gaan nie, mense moet eet. En hoe moeiliker dit gaan, hoe meer wil hulle minder betaal. So, toe dag ek, as die hoenders dan nou nie wil lȇ nie, dan maak ek pais. Maar ‘n man moet deesdae ‘n ordentlike plan hȇ. Al is dit ‘n kak plan soos daai Engelsman s’n. Fokken Noaks. Maar, met ‘n kak plan gaan ek nie by my vrou verbykom nie.
“Toe dink ek diep. Ek dink, as ek ordentlike pais maak, met lekker bros deeg en deeglike vulsel, soos my ouma s’n, en ek verkoop dit teen dieselfde prys as die winkelpais, dan kan dit werk. En toe dink ek nog dieper. Ek dink toe dat alles deesdae in ‘n naam sit. En ek doen my huiswerk en gaan kyk al die pais in al die winkels en ek sien hulle het almal kak name. Geen verbeelding nie. Dis Mama’s en Papa’s en JoJo’s en Ouma’s, maar dis alles sulke dooslike knoetsels deeg met ‘n knorrseltjie sooibrand wat deur ‘n masjien daar ingekots is.”
Ek luister. Ek knik instemmend.
“’n Pai moet ‘n mooi naam hȇ. Iets met styl. Klas. Mense koop náám. Iets soos Groot Drakenstein Pasteie. Waterkloof Proviand. Lanzerac...”
Habakuk staan op, sy oë kyk deur die binnehofmure en sy stem brand met ‘n lae, warm vuur, soos oorle Eugene van toenter met gedigvoordrag om ‘n verkennersvuur, en sy arms is voor hom uitgestrek en die palms in eerbied gelig na bó.
Ek kriewel maar durf nie krap nie. Ook nie waarsku oor naamregte en sulkde dinge nie. Nie nou nie.
“As ‘n ding ‘n mooi naam het,” snik Habakuk van diepe erns, “dan kry daardie ding toegang tot die hoogste kringe. Die boonste rakke. ‘n Wyn met ‘n naam soos Mama’s of Ouma’s gaan bokkerol gee.
Hy snik. Habakuk se stem weerglam nou deur die binnehof en oor die mure straat toe. Dan draai hy skielik na my en fluister driftig:
“Met ‘n mooi naam kan jy enige asyn in ‘n wynbottel bliksem en die rykes sal fokken aspersies en ryp vye daarin proe, net solank die naam en die prys hoog is.”
Sy oë skitter selfvoldaan. Hy het die boodskap uit die hemele self gekry en niks gaan hom stop nie. Ek gaan ook nie probeer nie. Ek luister nou maar net. Ek luister maar hoor al minder en ek kyk die wolke wat so bo-oor verbydryf en aan ons geen druppel en aan my geen wysheid bring nie. My gedagtes dwaal weg terwyl Habakuk nog diepe pai-gedagtes uit die geil spelonke van sy verbeelding opdelf.
Ek luister nie meer nie. Ek kink net instemmend op als wat hy sȇ.
Soos wat hy sy hande teen hemele strek en sy pastei-evangelie verkondig,  merk ek al meer die besondere geil groeisels van hare wat uit sy ore spruit. Groot ore. Daar binne is fratsige klowe, donga’s, onedele valleie waar krashare gretig uitgroei na die lig. Ek is seker vele karakters woon daardiepbinne. Ek vermoed J.R.R. Tolkein en J.K. Rowling sou daar kon intrek en ‘n leeftyd spandeer net om aan die wesens wat daar skuil name te gee. Trouens, hoe meer ek kyk, hoe meer weet ek dat dit is waar Michael Crichton sy idee vir Jurassic Park gekry het. Ongetwyfeld. In daardie donkerbeboste...
Skielik val ‘n skadu my wakker en Habakuk troon bo-oor my en vat my skouers vas. Sy kykers brand diep en dankbaar in my in. Trane blink nat op sy wange. Hy omhels my met sy veld-asem:
“Dankie Janneman. Ek het geweet jy sal verstaan.  Ek sal alles terugbetaal so gou ek kan. Eenduisend elke maand oor tien maande. Jy sal nie spyt wees nie. Edelvallei Pasteie gaan ons naam groot maak. Mense gaan van die Kaap af ry Tulbagh toe om hier te kom pais eet. Hier in ons Edelvallei.”  (C) JBW
Wees gewaarsku: Tussen Groot Doop, Sondagsport en Die Aartappelpous is alle gesprekke met Habakuk oor geloof 'n slagveld.
3. Naamgoed en Gebeendere
Hoe Habakuk dit regkry om in te beweeg as ek wil laaglȇ en wil naweekskelmslaap sal ek nooit weet nie. Ek jaag almal weg maar hy sypel in met ontnugterende woorde: “Mens wonder of jy aldag weet dat jy die beste van jou pa en jou ma in jou dra. Veeldikwels lyk als na ‘n chaos van beide. Net jy alleen sal weet, want jy is al so ver om hierdie leestekens te peil: Jy is ‘n blom gewortel in pa en ma se oerbestaan, en jy het meer gekry as wat jy bereid is om te deel. En dis jou probleem: Te veel. En te min genade met jouself.”
Dit als vertel hy nou, en ek wens hy wil fokof want ek wil my brakke se pense kielie en dink aan bokkerol.
“Jy het die dier en jouself bestraf deur hom die naam van ‘n orkaan te gee,” sê my vriend Habakuk Norsvjeld. Hy sit met my jongbrak Malema Varkepatroon Willegat Wolmarans op sy skoot. Ek werk en gooi steeds eenstrookdeur bokse vol verlede leeg en staan stofniesende in my ateljee, hulle sit net buite die deur en slaan my gade.
“Miskien moes ek hom Valium Wolmarans genoem het,” sê ek snotterig. “Dan sou ek dalk met meer vrede hier kon huishou.”
Habakuk peins hieroor en suig aan sy spooksigaret, vrywende met een hand aan Malema se oor en dié se oge val toe onder die liefhipnose.
“Daar’s baie in ‘n naam,” sê Habakuk, asof hy weet waarvan hy praat. “Jou naam, Jan, is juis die naam van een wat moet lewe om aan ander ‘n nuwe geboorte te gee – een wat ander doop met nuwe insigte”.
“Ja, o fok inderdaad," snork ek, “dis inderdaad so dat ek ook andere kordaat tot nuwe insigte dwing terwyl ek selwers my eie spoorwerk nog tot orde probeer roep.”
“Jy moenie so met alles spot nie, ook nie met jouself nie,” maan Habakuk my. “Jy bring ‘n oordeel oor jouself. En ‘n mallegeit oor jou hond.”
Ons is hier, twee ou dose tussen dose.
“Ek moes onlangs ‘n vriendin tot orde roep toe sy my in geselskap Jantjietjie begin noem het,” vertel ek en pak ‘n klomp CD’s volgens soort op ‘n rak. “Dis een ding om Jannie te wees vir mense wat jou van oer af ken, maar as jy al grys raak om die kiewe wil ‘n mens darem nie meer ‘n kindernaam dra nie.”
Habakuk bly stil, want hyselwers raak bemoerd as mense hom begin ‘Habbie’. Kyk, hy is ‘n man vir orde en respekte en was op sy dag ‘n drilsersant in die weermag, so, hy vat nie kak nie, en boonop is hy onder die sterreteken van Die Maagd gebore wat mos beteken dat hy netheid en orde, deeglikheid en dissipline verwag van almal wat kan praat.
“Ek hoor jy boer op Facebook nadat jy kwansuis sou wegbreek en werk. En ek hoor jou naam daar is Jan Barend Wolmarans. Is jy nou aanstellerig?”
Ek lag. “Ja, dit ook. Maar, dis my naam wat my pa my gegee het, en daar was anyway reeds ‘n Jan Wolmarans op Facebook – een wat met fokken kanaries boer, en ek moes myself noodgedwonge daarvan onderskei.”
Habakuk streel oor Malema se snoet. Hy praat nie verder nie, en ek kyk weer na die bokse wat klaar leeg staan, almal met my naam daarop. Jannie W Verf. Jan W Collage. Jan W Sketsboeke. Jan Barend Taks.
“Ek het jarre se stories, sketse, wat ek nou moet uitsif en skoonmaak of weggooi, Habakuk,” sê ek, “en hoe meer ek dit uitpak, hoe meer sien ek dat ek nogals meer gemaak het as wat ek weet. Ek het altyd gedink ek breek meer af as wat ek bou.”
“Jy is nou op die tyd wat jy kan raakvat tussen roetine en dissipline, Jannie,” sê hy. “Jy staan daar en nies in die stof van ou verledens en mors met dit wat jy nuut kan begin doen.”
“Ja,” lag ek. “Dankie dat jy dit raaksien.”
“Hou op dankie sê en kry nou jou gat in rat,” sê hy en Malema sit skielik orent. “En gooi nou vir ons ‘n dop want dis Vrydag.”
4. Die Man van Glas
Skitterend broos en deursigtig naak, dis wat ek toe die heel eerste keer sien. En dis ‘n skok. Glo my. Jy kan jouself dit nie indink nie. Wees gereed: Habakuk is van die soort wat vriende maak van straatsmokkelaar en tronkmokkel tot die Rich & Famous, dis nou as jy al sy stories kan glo. Maar, gister kom hy toe hier aan met die man van glas.
Eers kon ek nie na die mens kyk nie en het terstond begin om die galerybegeleiding te doen en die ongelooflike verhaal van Christo Coetzee se radikale lewe te vertel als net sodat ek my blik elders kon vasnael, weg van die glasman af. Maar, elke keer as die ou nader aan ‘n skildery beweeg om dit beter te kan lees, kon ek hom ook skrams van naderby bekyk terwyl Habakuk buite sy pyp staan en suig.
Dis te onaardig. Dis ontstemmend. Glo my. ‘n Ou sou skat dat ‘n man van glas sal anders lyk.
Ek het verwag dat ek sy hart wild sou sien klop - spartelend soos dit die lewe en die liefde spierkragtig al-om-die-oomblik moet wasgoedwas. Gedink ek sal die longe gryserig sien kwyn aan rook, die ingewande sien sjor en pols vol stront. Mens sou verwag dat die brein sou flikker in skaars sigbare vonkies vol reënboog-elektrisiteit, die oë soos pendules in hul kamerakaste. Dit is nie so nie. Nee.
Agter glas is die binnekant van die man ‘n verwikkelde werkswerf van dinge wat geen woorde ken nie, en die naaste wat ek kan kom aan dit wat ek toe gade slaan, omvat vae energie soos Hoop, Twyfel, Verlange, Durf, Angs, Vrees en, veral, een groot kolkende kokende rokende energie - iets wat soos Vasbyt lyk. Deursien, inderdaad.
Dit als en vele meer drifte skitter oral spranke los in ‘n malende rokerige flukskrag wat lyk soos sterre in die die naghemel, soos van Gogh dit kon sien.
My bek hang oop.
Toe ek later vir Habakuk en Die Man van Glas afsien, albei op drafstap om by die Vispaleis te gaan lunch koop, moes ek hard keer om nie iets onvanpas kwyt te raak nie - iets tipies Afrikaans wat met ‘n uitglip aanstoot gee en breek aan als wat heel kon wees.
Byt ek my tong. En dis eers toe hulle al om die hoek weg is, dat ek besef dat ek nie kon sien of die man jonk of oud of wit of swart of straight is nie. Al wat ek kon sien, was die dapperkrag van iemand wat die dag wou deursien en veilig tuiskom met sorg en liefde vir sy mense. Met inbors. Met bestaansreg.
Nee alladonner, ek moes seker maak. So eenvoudig kan dit nie wees nie.
Vloog ek om en hol trappe op die hoofgalery in en pluk die deur oop om in Van Der Stelstraat af te kyk of ek hulle nog gewaar. Net om mooi seker te maak. En toe ek die straat afkyk, sien ek oral - straatwandelende, flink op fietse of traag in karre, geskaar op lorries en trekkers en sleepwaens - oral sien ek mense van glas en hul binnekante spook almal driftig met ‘n rokerige elektrisiteit: ‘n spat van vonke, bedrywig soos almal net wil aanbeweeg, wil inpas, wil werk, wil deel wees, wil tuiskom en lewe met selfrespek en ‘n mandjie vol kos op die kombuistafel los voor die aand se rus op die bier mag begin skuim.
Na al ons geskille oor al ons verskille het ons, in alle eenvoud, alles skoon in ewe gemeen - skitterend broos en deursigtig naak, almal kaal in ons behoefte om sin en vrede - en dalk selfs liefde - uit die rook en glas van die lewe te maak.  © JBW
Nou wil Habakuk opsluit dat ek my kar moet pak, galery moet sluit en honde by ‘n hotel aflaai sodat ek ‘n nag lank saam met hom en sewentigduisend ander mirrelwigtige mans by die tente kan gaan huil. Op ons knieë. Rondom die eertydse boer wat nou harte oes en nie meer aartappels nie.
“Maar al aanskou jy net alles, al neem jy net waar, dalk word iets wonderbaarliks aan jou openbaar.”
“Sewentigduisend man kan nie verkeerd wees nie,” pleit Habakuk.“O ja," lag ek, "hulle kan.”
“Jou hart is van klip,” sug Habakuk.
“Nee,” sê ek, “nadat ek al sewentigduisend van daardie soort mans in my lewe moes leer hanteer, omseil, oorleef, is my hart nie klip nie maar lankal diamant, vlamgebrand en seergeslyp, elke kant. Nee, ou Habakuk, geloof, in my boeke, is ‘n alleensaak. So saamgedrommery is ‘n transdans en die tranedal pateties omdat hulle hul mag misbruik het en nou wil tjank in ‘n massakoor."
Sy mond val oop en sy oge staan groot van ongeloof maar ek maal koffie en gaat voort:
"Nou roep hulle soos 'n seunskoor dat Pappa moet kom help. En dis als goed en wel, niks mee verkeerd nie Laat almal nou maar tjank of dans na smartelus, maar, voorwaar, waar daar geld by betrokke is, groot geld, en ‘n afkoop van skuld, het ons nou ‘n fokken aartappelpous.”
“Die Here hoor jou, Janneman!”
“Die Here hoor my elke dag, Habakuk. Ek het nie ‘n leërskare nodig om Sy aandag te trek nie,” en daar praat ek reeds te veel. Ek maak die geloofsdeur oop. Die een wat deur die allerfynste skrefie net onraad inlaat, en argument, misverstand, afguns en aanval. Afstigting en oorlog.
“Gaan maar,” sê ek dan en staan op en sit die ketel aan, “gaan raak sy kleed aan, vind vertroosting in mekaar se besnorde ekstase. Dis julle salf en die ou oester se goue kalf. Van smous tot pous. Ek bly hier by my brakke. My katedraal is in my borskas.”
Daar vloog Habakuk op, gryp sy goed en kierie en hy kruppelstap mank-mank al mompelende weg, bemoerd, sy koffie skaars gelek.
So ja. Nou kan ek weer werk. Hier voor my hande, om iets uit niets te sien WORD, dis my kerk.
Klap hy die deur daar voor toe dat my sleutels in die traliedeur ratel en die brakke raas.
Daar het jy dit nou. Tweespalt – die vurktong van groepsgodsdiens. Maar, ek weet buitendien al te goed, ou Habakuk se pleidooi was eintlik maar om gratis vervoer. Met byvoordele.
Jigweerbaarheid. Jig. Habakuk se Smartgranaat.
As Oom Habakuk kom kuier luister ons stories.
Habakuk is op pad. Pas op. Onvoorspelbare kalant.
6. Boom van Kennis van Goed en van Kwaad
Die Boom van Kennis van Goed en van Kwaad, hiervan weet Habakuk skynbaar net mooi als, en ek dink amper hy het een van hierdie verbode wondere agter in sy jaart, weggesteek agter die riete agter die hoenderhok agter die buitekamer agter die woonstel waar Lea se ma, sy skoonfokkenma, haar dae met bose swart oge en gevoude hande sit en berou.
En ek dink onse Habakuk rook van Die Verbode Boom se vrugte, as jy my vra, maar as jy my wel vra sal ek niks daarvan weet nie, want al is die oubaas so knaende ‘n aanval op die sinne, sou my dae sonder sy invalle ook maar vaal wees.
Hier kom hy nou.
Aan sy dappere stappie kan ek aflei dat hy onder Lea se beproewende werksopdragte en haar moeder se glurende afsku moes uitvlug. Of dit, of hy het nuus wat van waarde vir die mens en gees van Tulbagh kan wees. Of, meer waarskynlik, die oubaas het weer, by wyse van ontvlugting en sielesoeke, van Die Boom van Kennis gerook en is nou aangevuur deur diepere insigte oor Die Mens en Sy Toestand, iets wat hy wil basuin en wat in die heldere ure van andere se weeksdagwerk nogals takserend kan wees.
Habakuk kom by die voordeur aan met ‘n plastieksakkie van Pep, en wat daarin verskuil is en nou rondswingel soos my brakke tjilpende van opwinding opspring teen hektralies en deure, kieries en bene, kan geen engel raai nie. En Norsveld is vandag ook weer voetseer en sy oge blits wit van ongeduld met die lastige diere en hy vat sonder skrome kortpad kombuis toe.
Hy praat een strook deur in flarde woorde oor poue en tarentale, oor Paddagang en oor niks wat ook meer dieselfde is nie. Ek probeer ook niks ontsyfer nie.
In die kombuis sug hy op ‘n stoel neer en waai sy rooi gesig met sy hoed. Sy oge vra vir koffie, maar sy kop wys - eers water. Ek tap. Sit ketel aan.
Nee, sê hy, wat die mensdom deesdae invaar is hy nou nie seker nie, maar dis boos. Duiwels. Ek bly stil. Habakuk het maar sy ouvertures en geen soeksteekstok of aanjaag kan jou daarby verby nie. Ek volg sy kyke en haal beskuit uit.
“Deesdae kan geen mens mos meer teen Porseleinberg gaan kuier nie,” laat hy die brandkool uit sy borskas val.
O, nou sien ek. Ek weet van wie hy praat. Melt. Sy “beste vriend” en boer daar na Riebeek-Kasteel se kant toe. Habakuk hoes. Die oukêrel is nog deur sy stappie rooi ingekleur en hy haal nou deur sy mond asem en klad sy gesig en nek met ‘n groot sakdoek. Die glas water sluk hy met een diepteug af. Hy klap sy tong.
“Dis vandat daardie vroumens haarself daar loop inwurm het,” spoeg hy uit en sit die glas effens te hard op die betontafel neer.
“Wat,” vra hy, “wat noem 'n mens die verskynsel, of nee, wat is die sielkundige term vir 'n persoon wat met oorvriendelike agenda 'n familielid of ou vriend oorneem, annekseer, huis en hele lewe, en ander familie en vriende vervreem terwyl hulle die gasheer flagrant manipuleer met heuningkwas en oordaad van klein liefdestakies?”
“Wag nou, Habakuk. Dis nou te veel in een sin. Wat gaan aan?”
“Nee, dis daardie vroumens. Hendrina. Sy het nou vir Melt geheel en al ingepalm. Ingesluk. Ons ou vriende word met ysigheid daar verdrywe, of, as ons deurdruk en haar oorheersery ignoreer, vat sy gewoon met dronk brawade oor soos wat sy al wat gesprek is boeldous met haar gelaggery.”
Ek tel die beskuite af, blaas die skinkbord skoon, pak bekers en dinge reg. My ore staan hus. Habakuk is boosjaloers en daarom geheel en al ontoerekeningsvatbaar.
“Kyk, sy het mos net eers daar gekuier. Aangenaam en alles. Maar toe ons weer sien, toe het sy vir Melt aan die ballas beet en sy is skielik wall to wall. Sy vat die hele vloer en sy is die wenspan én die skeidsregter én die dirigent en ons moet almal stilbly en kyk en luister hoe sy Melt se lewe hare maak. As ons wil braai, wil sy bredie, en as ons wil rugby, wil sy opera, en as ons wil gesels, wil sy vir Melt die strate insleep na een of ander fokken konsert.”
Hier kom ‘n gal-opera. En dit begin met die weerligtoneel waar die veronregte met bebloede swaard die verhoog inval met ‘n bloedstollende skreeu en geen lied nie.
Ek trek my asem diep in. Ekstra lepel koffie. Ek luister:
“Sy besluit oor fokken alles en as sy nie haar sin kry nie, trek haar bekkie op so tuitjie en sy slaan haar ogies af, en sy loop so neus in die lug rond, al om die wynkan, soos sy planne beraam om almal te verja en al haar kak daar uit te pak. Sy vat oor. Melt is weg. Moertoe. Ons ken hom nie meer nie. Hy is ingesluk, Fokken Jona. Hy dans daar na haar pype. Alles, alles word nou op daardie plaas aangeblaas deur die grille en voorkeure, luste en afkeure van Henfokkendrina.”
Ek sou nou kon aanblaas of uitvra, troos of filosofeer, maar dit sal al my energie vir die dag summier opsuig, en ek sien nie nou kans om die energievampier - sy edele die bromsanger Habakuk Norsveld - in sy kwaad te stook nie.
“Maar, dis sekerlik Melt se prerogatief om op sy plaas en in sy huis...”, maar, nee, ek kry die sin nie klaar nie.
“Nee o hiesis, Jan! Nee! Sy begoël die man! Sy swaai daai heuningkwas van haar al om Melt. En sy betower hom met liriese komplimente, die arme Melt lyk of hy ‘n bloujop kry. Sy kielie hom met trooswoordjies, en bekoor hom met etetjies en kamma aandag aan sy gesondheid. Puppet on a string. Maar, dis nie poppespel nie, dis draadtrek. Die hele fokken huis is vol vroumensgoete en frille en blomme en stront, ons ken die plek en vir Melt glad nie meer nie.”
Ja. Dis maar ‘n tipiese situasie van die vreemdeling wat die ouwêreld kom afbreek en verander, dalk selfs nuutmaak, skoonmaak, uitvars, nuut inkleur en al die ouvrinne raak daarvan kwaai beswaard. A change of scenery and of seasons. Skielike stilte. Waar is die honde? Ek sit nog ‘n paar stukke beskuit uit sodat Norsveld ‘n wyle kan stiller wees soos hy slurp en sluk. Alkopskuddende.
Maar, ek ken hom darem ook al. Onse Habakuk. Hy het ook al sy welkom oorskry. Te veel opgedaag en te lank gebly. Vir Melt en Hendrina ken ek ook nou nie, maar ek sal graag die plaas teen Porseleinberg wou gaan kyk. Soos wat Habakuk sy woede met gespookte windwoorde probeer besweer, laat die mooie naam “Porseleinberg” my dagtes dwaal. Na my drie susters. Hoe elkeen van hulle op hul eie ook Porseleinberge is. Elkeen fyn porselein met eie uiteenlopende styl en delikate finesse, maar aan die anderkant ook vaste berg wat ondanks die alleronmoontlikste keuse van huweliksmaats die ongelooflikste sterk en mooi kinders kon grootmaak. Porseleinberge is hulle.
Habakuk se tirade oor Henfokkendrina het ek kopknikkende en kammaluisterende verloor. Hy dreun voort. Ek begin afsluit en my fokus na werk verfwerk toe gooi. Habakuk moet uit.
Hy is self sy probleem. Ons leef maar in die tyd van die narsis en individualis. Elkeen is op sy eie hoogperdjie en luidkeels die hartjie van sy eie opera - in 666 bedrywe. Selwers ook.
Ek sou kon sê: “Habakuk, my ou maat, dís daarom dat daar soveel kleinkonflik is: Ons kan geen samesyn en geheel meer wees nie, want nie een kan meer saamspeel nie, almal kompeteer. Elke partytjie is ‘n kakofonie van onvoltooide sinne, en almal is die heldin in haar eie tragiese vioolfokkop van orkestrane. Almal sing dieselle tyd uit volle bors en niemand hoor mekaar nie. Almal vat die verhoog oor en die gehoor moet vlug. Daar is geen gehoor meer nie. Elkeen is sy eie leë teater.”
Maar Habakuk sal my nie hoor nie. Ek begin die skottelgoed wegpak en laat die breekgoed ekstra hard teen die opwasbakke klater en die lepels klingel in skerp, onthutsende klankies. Ek dink nie hy is gerook nie, net in sy eie wêreld vervoerd.
Onsensitief vir die radar van ander.
Ja. En so, my ou bul, so raak ons - elke gesin, elke familie, elke vriendekring, kerk of personeelkamer, sportspan of volk, elkeen raak van binne af gefok. Ons is lankal nie meer ‘n ‘ons’ nie, maar oral ‘n binne-aanval van ek-befokte gekke wat elkeen sy eie ondergang delf – nes die skone, slanke en lelieblanke ou Lucifer Self.
Habakuk moet seblief nou loop. Hy ry nou op mý petrol, op my vars oggendtyd, in mý plek, en sy geteem oor Hendrina suig die suurstof uit die hele oggend van my leefvertrek leeg. Dalk is Hendrina presies wat Melt nou nodig het, en dis net mooi sy saak.
Later, toe Habakuk weg is, sien ek my honde buite in die sonnetjie aan't kou aan lang senings biltong. So, dis wat in die Pep-sak was en waarmee my besoeker my brakke betower en geselstyd in stilte gewen het. Slang, appel, Eden.
As ek nou reg onthou, het die storie oor Die Boom van Kennis van Goed en van Kwaad juis ook daaroor gehandel dat ons almal vele dinge kan en mag deel, maar oral in die paradys, of Porseleinberg, bly enkele bordjies tevergeefs net skree: Bly Weg. Verbode. Privaat. Do Not Enter. Do Not Touch. En soms kry ou vriende vars geselskap wat jou en jou ou gesanik by die agterdeur moet uitvee.
Wat Habakuk nie mooi verstaan nie is dat jy meer as 'n sekere ouderdom 'n sekere lewensvlak moet bereik voor jy reg is om te begryp dat jy nie aan 'n troeteldier 'n huis gee nie, maar dat die dier aan jou 'n tuiste gee. 'n Vastige middelpunt in 'n middelpuntsoekende lewe.
Eers na vele fokops, en gewoonlik 'n paar opgekrokte karre en nare noue ontkominge, is jy gereed om tuis te kan bly om dit te begin doen waarvoor jy gebore is:
Dan kan jy 'n troeteldier kry. Die dier se radar word joune en roep jou huistoe as die juigkommando roep: Cocktails in Kampsbaai! Nog net een vir die pad! Ontmoet my vriendin Salmonella-Marie van der Kooistrijd, sy is 'n fokken makrobaat! Voel 'n bietjie hier aan die spiere van Frik Vlamvogel...
Net een gedagte aan jou brakgoed tuis en jou kompasnaald slaan vas: Huistoe. Dis engelewerk.
Jou dier se hare, modderpote en geblaf dryf mense sonder liefde weg. Dis 'n soort kosmiese filter wat die kaf laat pad vat. Jou baba word 'n anker wat jou van jouself red en jou terugbring na jou doel en jy word al meer wakker met al meer skepwerk eerder as babelaas, minder petrol-uitgawes, minder jubelparasiete en energiediewe, minder medisyne en meer tyd.
Ja-ja-ja die hond gaan jou sokkies opvreet dis fokol. Ja die kat gaan teen jou gordyne pis as jy te lank wegbly. Dis niks. Ja veeartse is brandstofduur, maar jy sal vind dat jy somehow die geld daarvoor het. Jy sal vind dat jy vaste maaltye begin kry, en dat die dier jou struktuur aan jou dag gee. Alleenloper of nie, dis eensamer tussen vele.
Ewenwel, wou net gou weer voorberei om diermaniere aan Habakuk die ongeboersagte duidelik te maak: jy gee nie aan 'n troeteldier 'n huis nie, nee, die dier skep vir jou weer 'n tuiste, 'n doelrigting, 'n hawe, en beskerming, diepliefde en sorgtroos veel veel meer as wat jy ooit sou kon raai.
Maar, eers moet jy ver uitgaan op al die plesierpaaie en leer hoe dit is om met wonde tuis te kom, leeggesuig deur giggelgeselskap wat jou gou-gou-gou verlaat as jy nie meer die losgatklaterkatjie van die baan is nie. Jy moet eers weet hoe brandwater en Coke nie die yskas in jou kan warmhou nie.
Nee, jy red nie net die dier nie, die dier red jou.
En jy kom tuis omhels deur die stralende energie van 'n ware juigkommando, krag wat 1% van jou vat en duisend teruggee, warmte wat jou stut in die holte van jou rug as jy snags delf om jouself tot 'n beter mens te sif. Dis 'n kosmiese wonnerwerk.
Kom laat ons sing.
Miskien is dit omdat ek gebore is toe my ma reeds in haar veertigs was of omdat ek in ‘n rok gedoop is, ek weet nie. Dalk is ek te vroeg gespeen of miskien is dit omdat ek ‘n laatlam is wat vroegjare te veel tussen oumense was, maar ek kan nie gemaklik met ‘n vrou in die geselskap praat as haar naam Nippels is nie.
Vandag voel ek genoop om hierdie hartsaak aan Habakuk oop te laat:
Ek is aan baie gewoond, vertel ek terwyl ons vir Marakkas perskepitte gooi om te vang, en ek het al met woesberoemdes soos Queen gepaartie en rykes vlieg my met helikopters na watervalpieknieks hoog in die berge, maar ek kan nie gemaklik met ‘n vrou gesels as haar naam Nippels is nie.
Nippels. Gister was sy hier vir ‘n troue op die dorp en haar hare was al "gedoen" en haar make-up geplascon, maar sy het in ‘n sweetpak en tekkies rondgeloop “tot net voor die klokke lui.” Onder haar oopgeknoopte top en speelse T-shirt lui ook groot klokke - en die tepels daaronder staan soos badproppe met ringetjies daardeur en dit voel my o nee Christo Coetzee se rus word versteur.
Haar aanstaande se naam is Sarel maar sy noem hom Slang. Ook dit het my ontsenu en my planne vir ‘n middagspyskaart na ‘n wynlys verander. Boonop was daar heelparty besoekers in die galery maar dit was asof Nippels alle aandag rondborstig annekseer en haarself oral voor indruk, hande op haar jippe.
Ewentwel, Nippels vra toe, so voor almal tydens die galeryrondleiding, wanneer “...die kinstenor sjelfmird geplejag het.” En toe sȇ my mond: “ O wel hy het eers sy voorvel afgesny en dit as protes teen die munisipaliteit en die skromelose aanwas van die proletariaat ingesluk.”
Alkopknikkende en glimlaggend het sy die inligting verwerk en toe vir Slang gekyk met oë wat als beaam: “Ek het jou geSȇ,” het haar kyk geSȇ: “Ek het jou geSȇ.”
Hoe ook al, ek kan nie maklik met ‘n vrou saampraat as haar naam Nippels is nie, vertel ek.
9. Voorreg, volkekunde en Fokol
"Toe die gehate ou van Riebeeck van sy splinterskip af klim met fyngeweefde klere, blouporselein en oprygskoene, was dit toe al alles 'white privilege'? vra Habakuk Dorsveld.
Ek maak my tuingoed luidklaterende bymekaar as duidelike teken van my voornemens om in stilte alleen buite te wees.
"Die veldmense wat vir eeue daarna alswerwende skoenloos en ankerloos steeds self niks kon of wou bou sonder dwangleiding of diefstal nie, is dit 'black privilege' om so sorgeloos voort te fok en ewig op redding te wag?" vra hy kordaat.
O alladonnernee Habakuk begin die week met onnodige swaarvrae so op die nugternaag en ek mompel slapverskoning en skouer by hom verby en blaas kammastag my tuinvurk skoon op pad uit buitentoe en ek los hom net daar in die kombuis op die kitaarstoel alleen.
In my wȇreld is niemand meer onskuldig of uitverkore nie. Geen mens nie, jonk of oud. Na ses dekades van oorlewing teen die aanslae van veral die vrome volksleiers en godsgesante, skooltiranne en geldsersante oordeel ek niemand volgens voorkoms nie – velkleur en statusvertoon allermins. Nee. Ek voel salig fokol vir wat jy glo en wie jy dien en wat jy spyker al dan nie. As jy trots is op jou taal of jou voorvel of pankreas of smal neus is ek verheug dat jy soveel ingenomendheid in die lewe kan vind en ek moedig jou graag aan om nog meer in die spieël te loop soek.
Soos ek die ding sien, is als en almal in die oerwoud ewig verdag en oorlog ‘n weeklikse winsjag op die skaakbord van oerjode – en alles en almal verder is gewoon kanonvoer wat verslaaf gehou word aan fokol en oral in die diepskuld.
Toe ek die blommehof inkom, sien ek opeens die kaalpotte van laasweek staan vol lang en elegante stingels - ligte kappertjieblare, reikhalsende op na die winterson, en toe ek lag van lekkerkry val ‘n vars bries lug ‘n helderte onder in my donkerspelonke los en dit vonkel op tot in my vingers.
10. Soetlief en Swernoot
So eenmaal in sewe jaar kom Soetlief haar ouers hier op die dorp besoek en dan is dit ‘n hele petalje, want kyk sy is mos ‘n wêreldgerekende bedrogsterestrise – ook genoemd skakelbeampte, intermediëre bemarkingskonsultant en diplomatieke tussenganger oftewel karweier. Esel.
Sodra sy dikverbloemd hier aankom, eintlik weke vooraf al, is haar pa en ma in rep en roer. Daar word gebak en geskrop, biltong gehang en wors gestop, selfs die pjelmits word ‘n slag van die kosbare ‘porseleinware’ – die kostelikste katte en brakke – verlig om deeglik af te kan stof.
Diepskoonmaak. Mens sou kon sweer ou Liesbet is op pad.
Die res van Tulbagh wis niks, want Soetlief se aankoms, verblyf en vertrek, is gevaarlik geheim. ‘n Oefening in kamoeflering so fyn net sy en haar verwese ouers weet sy is sy. En daaroor is ek na haar laaste rondte hier ter plaatse ook nie te seker nie. Nee.
Soetlief stap so uit die bloute vlug uit hier op die dorp rond, soos ‘n lywige en doelvaste Madonna, koersvas drankwinkel toe en met ‘n ingewikkelde ompad weer terug – haar witgeskrikte hare weggesteek, die skelrooi bek vórentoe, die sonbril en die pet laag oor die neus afgetrek. Soms dink mense dis ‘n dik Jani Allen, maar ek sê niks.
Al my integriteit as gewese soldaat, al my kennis van insurgensie en teen-insurgensie, verlaat my as ek met hoogs-klandestiene operasies soos hierdie gekonfronteer word en ek moet aansienlik minder wyn drink om stil te kan bly. Want kyk, as jy met onse eie Madonna te doene had, wil ‘n man daaroor praat. Jy fokken wil. Maar ek sê liewer niks, want Soetlief is onse Habakuk en Lea se enigste dogter.
Al wat ek wel sal sê, en dit is slegs onder marteling en ‘n vertoon van Zuma-foto’s, is dat Soetlief meer geld het as wat die stomme en sukkelende Habakuk en Leatjie ooit van mag sal weet. Dis ‘n hartseersaak.
En dis nou nie dat Soetlief op my ook ‘n vashou het nie, nee, en daarvoor sal ek in die wêreldhof gaan staan. Dis net dat ‘n mens tog ‘n gewete het en aan die mensdom sekere waarkuwings verskuldig voel en dit moet deursein sonder dat die leidrade na jou toe teruggespeur kan word, maar, vir die hoon van Soetlief en haar trawante, daarvoor sien geen kunstenaar met net twee hande, twee honde en fokol pensioen enigsins kans nie.
Die ding is dit – en dit bly nou hier tussen ons – Soetlief is ‘n professionele liefdesterroris. Ja. Nee, nie die soort soos ons blonde aktrise wat mirrelwigtige omies se boude weer jonk en vol vonk karwats nie, nee, ‘n heel anner soort.
Sien, Soetlief is die een wat, onder andere, met hygende moedersboesem en skoonhemelblou oë bystaan en sorg, sorg vir ‘n ontredderde gesin by die sterfbed van ‘n geliefde. Tranefabriek. En sy sal almal met ‘n sagte glimlag oorreed om die allerlaaste bloedgeld uit te haal vir chemo, terwyl almal eintlik weet die saak is verlore.
Sy sal boonop nog ‘n pilletjie, ten bedrae van R4568, en dertien sent, onder die sterwende se tong indruk, en die treurendes se guns nog verder daarmee wen. Vryskut, is eintlik haar titel. Doodskoot.
Soetliefde dien ook as agent en sosiale lubrikant op gemoedelike partytjies waar tenders vir armmansbehuisingsskemas toegestaan word, veral ook daar waar die sokkerraad besluit in watter land daar elke vier jaar met die wêreldkampioenskappe balgeskop sal word. Haar glimlag beslis geskiedenis.
Sy dien klandestien agter die rade van farmaseutiese poeierverdoeselaars, sy help dig aan Tim Hoax se nuwe resepteboek wat van vrugte ‘n dodelike vyand sal maak. Op die kennersrade waar trofeë aan olyfoliemakers toegeken word, sorg sy sorgliewende dat die paneel van beoordelaars sal stem vir hulle wat groot geld betaal om hul sonneblom-olie, met ‘n tiksel groen dagga-olie daarby, as jy gelukkig is, te laat wen.
Soetlief neem ondergronds dog oorrompelend deel aan glansryke geleenthede waar pryse uitgeloof word aan kunstenaars wat, soos in, met ‘n enkele leë vuurhoutjiedosie, in ‘n groot glaskas, ‘n filosofies-konseptuele kunsdeurbraak maak tot welsyn van die wêreld – met ‘n wenprys van miljoene ponde. Want, Soetlief het groot blou oë en pragtige skommeltiete, en sy neem wraak op die kak wat die Engelse op haar voorouers se plase uitgehaal het.
Van een pot knolrys, een komkommer, ‘n avo, een reep fnuiksalm, krienkelpapier, wortel, pienkgemmer en ‘n bottel mayonnaise maak sy R16 000 se sushi, per uur. Probleem is, sy het nou vergeet van die oorsprong van haar lisgeloof en geproe aan die mag van geld en wat dit alles kan gee.
Ja, Soetlief is ‘n welwillende diensmeid van, onder andere, die opper-ANC. Kan jy dit glo?
Mens sou dit nooit kon raai nie. Habakuk allermins. Maar dan weet ons nog niks van Soetlief se mater, Swernoot, nie. Nee, niks.
As ‘n mens so na Habakuk luister, is omtrent al werksposte wat hy in sy wye en troostelose lewe nie beklee het nie, dié van eerste minister, sangoma en transvestiet. Dis om van te wonder. Om van geelpille te drink, as jy so na hom luister.
Hy het glo al gewerk as sieketrooster, marionettemanipuleerder, kok, joernalis, spookskrywer, onderwyser, lektor, speurder, akteur, laatnagberader en vaderweet wat nog als. Soldaat (fokken diensplig, asseblief!). Plaasvoorman. Professionele pannekoekbeoordelaar op kerkbasaars. As ek dit nie mis het nie, was hy ook rieldanser van formaat en een somer in die Warmbokkeveld losvoor Die Skaapsteker Van Die Jaar.
Slaan my dronk met ‘n suikerrietstronk.
Nee, hoe hy ‘n lewe kon bou, en Lea dit met hom kon deurvoer, met soveel wisselvalle, sal geen Christen-mens ooit kan peil nie. So gerondvallery. ‘n Lêkkiepêkketlewe. Of eerder ‘n lakkiedip-lewe. Ja. Ek onthou nou daardie kleurvolle kartonkardoese van die OK Bazaars in die sieksties – vol balonne en lekkers, mondfluitjie, snakes & ladders, plastiekkarretjies en aanplak-tattoos, krismishoedjies en allerande bogbakatel. Propvol als maar alles saam fokol.
Hoeveel keer Habakuk en Lea die land vol getrek het, en in hoeveel skole hul dwarsverwarde dogter was, dit sou Einstein nie kon verreken nie. Nee. Dis g’n wonder dat Soetlief so anderstes uitgedraai het nie. En dis g’n wonder nie dat sy, so geheel en al fataal, in ‘n lieplapper en skarminkel, rampokker en laventelhaan soos Swernoot kon sinkry nie.
As jy van die grootstadlewe kom en jy jou op ‘n kleindorp vestig, vra jy niemand hoe dit gaan nie, want hulle gaan jou fokken vertel. Ook, as jy vra, so dom-onnosel kort na jou aankoms, kyk hulle jou eers aan of jy iets probeer uitvis. Dit lyk of hulle jou ooglede bevraagteken of iets vreemds daar sien sproet. En as jy nie vra nie, dink hulle duidelik jy is so diep onder jou eie stert ingekruip dat jy geld in die bank moet hê. Mens is nie altyd seker hoe om die pap hier te roer nie.
Vir Habakuk vra ek niks, hy vertel buitendien alles of jy vra of nie, behalwe hoe Lea en hy ontmoet het. Dit moes ek uit ‘n ander oord verneem, toe ek iemand anders gevra het hoe dit met hulle gaan. Toe vertel hulle my dat Habakuk en Lea mos kaallopers is:
“Ja. Het jy dan nie geweet nie? Ja, dit kom al lang pad. Kyk, hulle het mos in die sieksties ‘n troue bygewoon van daardie bekende paartjie – wat was hulle name nou weer? – hulle wat so gesing het van die gezoem van die bye. Ja, hulle. Hulle het mos godskandelik kaalstert loop trou op ‘n strand iewers naby ‘n woud. Knysna, of iets. Skaamteloos kaalgat onder die daghemele, ja. En dan was dit boonop glo koel tot fokken koud, so by die see. Kan jy jou die verleentheid voorstel?
"En daar, so tussen die bewerasie van boude en stulpende tepels, het Habakuk en Lea mekaar mos soos Adam en Eva van ouds geware. Eenkant in die woud toe albei wou gaan swierie. So deur die blare het hulle mekaar geware, blomme in die hare, maar of dit nou bosblare of rookblare was waarvan gepraat word, dit weet niemand vir sekerte nie, maar, dit was glo liefde met die eerste opstaan.”
Nou ja, verder wou ek nie hoor nie. Nie in Kerkstraat nie. En sal my ook leer om te vra hoe dit gaan, want jy sal alles van ander mense se verledens en skete moet aanhoor. Maar, so kom ek ook toe met ‘n ompad te hore van hoe Soetlief en Swernoot op mekaar afgekom het.
Hy het glo kitaar geslaan in een of ander raasgroep van die tagtigs. Helse rumoer. Die soorte met die regop skrikhare en baie make-up, al gillende bo swarte kleertjies met geskeurde visnetkouse en doekspelde deur die wange en ander vlakgegulpte gange. Dit moes ek aanhoor toe ek vra of die Spar op Sondae oop is. Ek moes hoor hoe Soetlief op die verhoog gespring het en vir Swernoot uit sy daggawaas grond toe getêkkel en net daar sy longe leeggesuig het.
Kyk, vir ‘n gesoenery op straat en in publieke plekke, daarvoor het ek geen oog nie en ek kry ‘n aggressiewe uitslag tussen my tone en in die palm van my klaphand. Dit jeuk onheilig. Mense wat mekaar se tonge so in die openbaar uit die spelonke uit loslek, nee o fok ek vat die naaste stoel of kitaar en slaan die ding net daar tot in ongevalle.
Maar wag, ek dwaal af. Swernoot. ‘n Mens sou so met die kyk dit nooit kon raai nie, maar meneer kom glo as laatlam uit ‘n gesiene familie wat hoog op was in die parlementêre sfere. Grênd mense. Hy was glo met staatsgeld in die allerbeste privaatskole, het op die skote van rykes en beroemdes grootgeword, het met staatsgeld in die duurste swart motors die wêreld vol rondgereis terwyl sy ouers elders, op staatsgeld, in die allerkoninklikste kringe te Libertas en Grootte Schuur, Parys en Taiwan, kreef geëet en cognac gesluk het. Elk met ‘n protea op die bors, ‘n hartlike glimlag en ‘n slang in die gras. Nes vandag.
Ewentwel, Swernoot het begin dagga rook en stokkiesdraai en om by rykes se vakansiehuise en by hul Waterkloof-tuinkonserwatoria in te breek, op ouderdom dertien. Hy het huise aan die brand gesteek en het meer karre, met staatsgeld betaal, afgeskryf as wat Onrus-Barend du Plessis kon tel. Geen haan sou ooit daarna kraai nie, geen koerant ooit lawaai nie en geen mens daarvan weet nie.
Behalwe hier op Tulbagh, hier waar alles tot die oppervlak en gewyn word en die Waarheid so welig om homself kom rondwingerd. Want sien, hier vertoef vele nasate van hoogsgekultiveerde boeremense. Wynboere. En wat die skoonmakers daar in die gegewelde voorhuise en kaggelkombuise aanhoor, dit gaan maak hulle alles verder skoon – oral op die dorp.
As ‘n ‘vriend’ kan ons Habakuk nie bestempel nie, altans ek kan nie. Ek sien hom eerder as ‘n soort vreemde komeet wat ongereeld dog gereeld deur my dag beweeg sonder enige vaste roete, tyd of rede. Ander mense sou hom dalk as eksentriek beskrywe, maar, ek aanvaar hy is gewoon ‘n man geboetseer uit die stof van sy moerige stamvaders en die wilde klimaat van ‘n land met die grondwerk van ‘n oerwȇreld maar die siel van ‘n moedswillige en ongetemde tiener.
Hy vertel my annerdag weer dat hy by niemand anders op die dorp kuier nie, en homself liefs op sy plaas en ook op sy eenkant-erfie iewers op die dorp met sy eie dinge doenig hou. Heuning en kruie. Sulke goed. En altyd een of ander nuwe uitwaanse skiem. Onlangs wou hy my betrek by ‘n blink idee om “natuurlike en vonkelende fonteinwater” te bottel en te verkoop – als met ‘n ou sodamasjien wat hy by ‘n veiling opgetel het. Ek is nie aldag seker of ek geëerd of erg bekommerd moet wees dat Habakuk my as ‘n vriend beskou nie.
En, soos alle mense wat ‘n mens ken, is daar by Habakuk ook maar twee in een: die goeie, gewillige en dierbare siel, en dan ook die donker, bedonnerde bliksem wat sy wil op ander wil afdwing. Ek laat laasgenoemde nie naby my toe nie, lankal nie meer nie, en mense wat my kwalik neem omdat ek hulle flink kortwiek as hulle my probeer speel, my probeer ore aansit, met my kop probeer smokkel of my as ‘n middel tot ‘n doel probeer kierang, nee, hulle verdwyn op eie stoom en gaan sit en spoeg gif elders op die dorp. Ook dit sal vir ditself sorg. Maar, vir Habakuk het ek nog nooit probeer afsit of wegwys nie, al het ek sy donkerkant ook al in volle storm ervaar. En sy jakkalsvonkel.
Ja, sy onedele het my self mos ook al ‘n lelike streep getrek, en daarvoor sou ek hom nog terugkry. Ek het net nooit kon raai dit dit gister al sou wees nie.
Ewentwel, waarom dit sou wees dat getroude manne met my oor hul vrougoed kom praat, as’t ware kom raad vra, wel, dit sal ek sekerlik nooit weet nie. Miskien is dit omdat ek lief is vir vrouens en ek hul gevaarlike bedrading op ‘n manier verstaan, of bloot net aanvaar. Sekerlik omdat ek in ‘n huis met ma en drie susters en al hulle vriendinne en verwikkeldinge grootgeword het. Dalk is dit omdat my skoolkyste en girlies nog steeds deel van my lewe is, hulle hartsake met my deel, hoe ook al, ek weet nie. I just love them. En soos enigeen wat graag wil glo dat sy gedagtes en woorde vir iemand vir ‘n wyle waarde dra, luister ek graag na ander manne se ‘vrouekwale’ en soms, saans, om ‘n kuiervuur, meld wynwoorde hulself by my aan wat skynbaar vir die kopknikkende luisteraar iets beteken.
Gister kom Habakuk toe by my aan met ‘n soort mismoedigheid wat nie net deur die ondraaglike hitte lamgevlam kon word nie. Die oukȇrel skud sy kop nog voor hy groet en haal half beteuterd ‘n bos tuinvars kruie tevoorskyn en O Jere die geure daarvan pluk aan ‘n mens se binneste. Jemels. Hy sien my dank nie eens raak nie, so beswaard is hy.
In die kombuis vat ek die ketel en Habakuk kreun bedremmeld op die kitaarstoel neer, haal sy hoed af en beduie daarmee nee, geen koffie nie. Water. Ys. Baie.
“Ou Janneman,” sug hy na ‘n diep teug vonkelwater. “Vandag moet jy ‘n man in nood mooi jelp. Kyk, laat ek sommer met die hoed in die huis inval, die ding staan so: Sanetta, my skoolmeisie van iewers in die vorige millenium, veertig-vyftig jaar terug, sy het my mos laat weet sy kom hierdeur Kaap toe, en nou wil sy opsluit kom kuier. Glo iets oor haar testament. Maar, my vrou is mos nie een vir kuier nie. Veral nie met ou girlfriends van my nie. Nou, ek wil nie een van die twee in die gesig vat nie, maar ek wil darem ook graag weer vir Sanetta sien, want ons was baie lief vir mekaar. Ek dink ek was maar haar enigste en groot liefde.”
Hy snik skielik ‘n oerspelonk in sy longe oop.
Ek vonkel die glase weer vol water en knerts ‘n skyf suurlemoen by. ‘n Paar van die kruieblare ook. En ek dink. Nee, dis ‘n moeilike een dié. Maar, tog, ‘n onlangse lessie skiet my te binne, soos ‘n ruim dog bose insig, en ek draai om en vertel, met deernis en met fluisterende begrip:
“Habakuk, daar is net een manier om hiermee te werk. Glo my. Die vrouegoed is ‘n rare soort ongoddelikheid en om twee van dieselles bymekaar te hark, en daar te hou vir langer as ‘n glas wyn, o jeer, dis moeilikheid soek. Maar, daar is maniere. Eintlik net een. Een. Luister mooi.”
Habakuk kyk my aan soos ‘n kind wat sy eerste poppespel sien.
“Jy moet jou dinge só reël,” vertel ek hoogs vertroulik voort, “dat jy die vrouens albei eers vooraf deeglik op mekaar voorberei. Apart. Ontlont enige spanning of konfrontasie deur dit vooraf netjies weg te vee. En dit doen jy só:
“Kry vir jou ‘n botteltjie of twee regte laventel-olie, bestel dit deur die apteek se donkie wat daagliks Kaap toe loop vir alles of ry Ceres toe en koop dit daar, maar KRY dit. Nou moet jy dinge so bewimpel dat jy albei vroue op verskillende plekke ontmoet en hulle dan met die welriekende goëlmiddel besprinkel, vryf dit oor hul borste in, dit terwyl jy hulle, een op ‘n slag, weg van mekaar, van mekaar vertel. Vertel ‘n mooi balans van alle dinge om elkeen meer méns te maak. En so, wanneer hulle mekaar dan sien, sal hulle dieselfde ruik en mekaar ook nie aanval nie omdat hulle makgemaak is.”
Habakuk kyk my nou aan of ek die gebruikte onderbroeke van die Zuma-harem aan hom probeer verkoop.
“Maar, die GROOT ding is dit,” vertel ek geesdriftig voort:
“Jy moet sorg dat elkeen boonop presies dieselfde rok dra. En weet jy wat? Pep Stores het hoeka nou al hulle somer-uitverkoping en die hitte lȇ nog voor! So, daar is pragtige polkakolrokke in speelse somerkleure, lig om ‘n bries te verwelkom, oop om die skouers om die halslyn te beklemtoon en nousluitend om die middel sodat die rok mooi kan blomstaan as die wind wil skandes maak. Dit sal perfek wees vir jou plan en jy kry boonop nou twee van die rokke vir die prys van een! Daar het jy dit.”
Habakuk kýk my. Die woorde sink in, waarheen weet ek nie want ek was besig om nog vonkelwater op ons ys los te bruis.
Toe ek omkyk, staan hy hoed in die hand, en sy oge vonkel, soos dié van ‘n jakkals wat sy sjarmante dans wil dans.
Mens kan Habakuk nêrens heen saamneem nie, nee, veral nie na restaurante nie, want na twee glase wyn, met ander woorde na vyf minute, bulder sy pastoorstem almal tot skok meer as stilte.
Hy praat met kos in sy mond sodat almal gehipnotiseer na die spel en vleg van spoegdrade tussen sy lippe staar, en hy gluur vrouens so openlik aan dat hul openlike boesems heftig bloos, nie van voorspel tot liefkoos nie maar eerder tot skielike opspring en klappe uitdeel.
“Afrikaners is glad nie plesierig nie,” hef Habakuk sy prelude tot die middagmaal aan en sy baard beweeg op en af soos hy sy voorbrood kou. Die baard lyk soos ‘n velddiertjie wat iets bykom. Ons kyk. Hy keer die kelner voor: “Bring vir my polony saam met hierie brood,” beveel hy met sy wysvinger. Die kelner staan versteen, soos Lot se vrou, net meer elegant.
“Afrikaners gun mekaar niks en vir ander nog minder,” só gaan Habakuk onversteurd voort en ek kan sien die ouderlinge se dasse begin al witter teen hul rooi gesigte lyk, want dis ‘n byeenkoms om iemand in die Dorsveld-familie se boedel af te handel. Hier is vandag mense saam wat saam slegs begrafnisse deel en nie troues nie omdat hulle iets sal moet gee. Wat vandag te erwe is, weet ek nie, maar aan die opkoms te oordeel moet dit meer as ‘n varkhok wees, want hier is ook advokate en prokureurs wat vir alles glimlag wat beweeg. O hulle kopknik en beaam, hulle luister en verstaan.
Hoe ek in die samesyn beland het, was ook geheel en al teen my wense maar Habakuk bestuur mos net in Kerkstraat en op plaaspaaie en nêrens anders nie en vandag word daar geëet waar daar verre teerpaaie strek en dit in ‘n plek waar vrouens aansit wie se skoene deur boedels gefinansier word.
Lea, Habakuk se onverleidelike wederhelf, is nie hier nie want sy sal mense donner. Vrouens eerste.
Die spyskaart is in Frans, want ons is in Franschhoek en hier groei die pretensie so dik en duur dit word soos die distriksforel uitgevoer na Italië waar Dolce en Gabbana daarvan sonbrille maak net om dit weer in Franschhoek te kom verkwansel teen die pryse van begewelde plase. Vele van hierdie sonbrillerasies is tans hier aan tafel, binnenshuis, want die damask is so wit en die verdriet so groot die vrouens moet hul kykers verbloem. Ook om ander mooi dop te hou tydens die voorlees van Die Testament.
“Afrikaners dink die Here gaan hulle plase teen die regering se skelmgewere beskerm en hulle kruip agter hulle vrouens weg want dis die vrouens wat als agteraf bestuur met ‘n gekonkel, ‘n gesis en ‘n geskinder,” kondig die pastoor sy evangelie aan, en die stoele begin al meer rondskuiwe en met die kyke wat die vrouens gee, die drie sonder Dolce en Gabanna, daarmee kan ‘n mens deur bene saag en ‘n slaghuis oopmaak.
Van kaksoek het Habakuk onwetende ‘n sonderlinge kuns geskep.
Ek kyk na die spyskaart. Ek dink ek sal die forel bestel. Die Frans is verkeerd gespel. Die vis, van net hier skuinsagter die bult, kos R225-85 vir ‘n voorgereg. Dis die 85 sent wat onwelvoeglik aan my moer begin lek. Die gereg word op enorme borde bedien, aldus kan ek by die tafel langsaan sien, die pienk flentertjie forel bo-op ‘n anoreksiese aartappelkoekie, guitig met drie grassprietjies versier, en die res van die moerse bord bedruip met soussplertsies, veldblomme en fyn ysspirale van suurlemoenskille. Dit en die distrikswyne als teen die prys van goud, wierook en mirre.
Habakuk was reg, dink ek, om liewers polonie te bestel of dit sommer self vooraf by Shoprite of so te kry en in te smokkel. Ek luister nie meer nie. Ek is in serious denial. Ek staar na die spyskaart soos na ‘n dagvaarding. Soos na ‘n doemgeskrif van SARS. En o vaderland ek wag vir die oomblik dat Habakuk die spyskaart onder oge neem. O dierbare gemeente, sy kommentaar daarop gaan finaal die oordeel en oorgang tot aksie van die ganse dag bepaal.
14. EEN VAN DIE KWERE
Dit was op ‘n reëndag wat hy hier by my aankom en aankondig dat hy besluit het dat hy dan nou maar liewer gay wil wees, en of ek hom nie kan help nie.
Ek sit die ketel aan maar loer tersluiks of daar nog muskadel in die fles is, want buite is die sifreën van ys en ek weet nie of hierdie kuier dit op koffie alleen sal kan deursien nie. Nie met só inval nie.
Habakuk sit, hang sy hoed oor sy knie en skud sy kop. Dis ‘n droefnis en ‘n onpeilbare moedeloosheid wat hom oorweldig, en hy sug swaar. Hy sug dat hy vir die smarte van die getroude lewe nie meer kans sien nie.
“Maar, wat van Lea?” vra ek en kyk in die kaste watse drinkgoed nog daar skuil.
Nee, sy kuier by haar skoonsuster op Tweegesig, vir twee weke, en nou kan hy die kans gebruik om om te swaai. Ja. Dis nou of nooit. En hy het reeds onherroepelik besin, want Lea sal in hierdie dae nie baie kan bel of keer nie want daar is te veel werk op die plaas en kyk, Lea se broer, Hans, hy sit mos in ‘n rystoel en kwyl nadat ‘n Kaapse digteres hom op die skou van ‘n trekker af geplathand het omdat hy glo haar diesel wou steel.
Elkgeval, nou moet die skoonsuster, Geitjie, sy moet alleen sien kom klaar en dit ook nog met die gespoeg-opveëry, elke vyf minute. So, Lea sit nou daar hand by en help uit.
“Nee, Habakuk,” sê ek. “Wat word dan nou van Lea as jy nou gaan gay word? Hoe gaan sy daaroor voel? Jy moet haar darem na al die jare ook in ag neem?”
Hy skud sy kop. Sy skouers hang.
Kyk, Lea is en was nog nooit ‘n mooi vrou nie. Nie met die gitswart klein ogies in daardie groot, plat pangesig nie, nee. En haar sny-dun lippies waaroor haar tongetjie soos dié van ‘n akkedissie flits nie, o nee. Nee. En nie met die oerboerpampoenborste en daardie growwe hande nie.
Oor een ding het almal darem nog altyd saamgestem, rakende die aard en omvang van die onskone Lea, en dit is dat haar paar pote vir niks verkeerd staan nie. Nee, kyk, sy is ‘n raakvatter, ‘n werksesel, deeglike huishoudster en bobaas in die kombuis. Voorslag is sy met inlê en bak, tuinmaak en gate grawe - en sy kan binne een uur ‘n vark vang, afslag en begin worsmaak, maar dit lyk of al hierdie dinge nou vir Habakuk geen welbehae meer inhou nie.
Hy skud sy kop. Hy snak. Hy vertel hy het nou al ál Nataniël se CD’s deurgeluister en, terwyl Lea weg is, ook al dié se resepte uitprobeer, maar niks wil werk nie. Die gay-geit kom nie oor hom nie.
“Maar het jy al ooit aan ‘n ander man gevat, Habakuk?” vra ek so terloops terwyl ek groter soetwynglase sommer so met my hemp uitvee. Mens weet nooit. En ek wil nou alles hoor.
Op skool in die koshuis het hy glo saam met die ander jafels gespeel, ja, gevroetel, maar dit was niks en buitendien het almal so saamskommelende hard aan Mariëtta Kruger gedink, so dit tel nie. En die paar kere daarna met die manne in die tente by die viswaters was dit ook maar net om die slaap aan te help sodat ‘n man van die muskiete kon vergeet. En van die vishoeke in die hakskene.
Ek los die kokende ketel net so eenkant en skink gul nog muskadel.
“Habakuk, my ou vriend,” sê ek. “Gay-word is, in die ware sin van die woord, ‘n ‘omslagtige’ besigheid, en dit sit nie in elke man se broek nie. Jy sal baie dinge moet prysgee en vreemde nuwe giere moet aanhang.
Hy knik instemmend. Vir alles sien hy kans. Net nie meer vir Lea nie.
“Kyk,” skink ek voort, “ek het darem ook al oor die jare baie wondere uit die Huisgenoot wys geword, baie, maar jy sal ‘n hele paar dinge moet weet en nooit vergeet nie:
“ As jy gay is, sal jy nooit weer in Shoprite gesien kan word nie en jy sal net by Woolworths moet koop. Klaar. Van steindooswyn sal jy moet vergeet en net sjampanje drink, méthode classique, niks anders nie. Van Steve sal jy helaas moet afskeid neem en voortaan net na opera en Vivaldi en sulke goed moet luister. Behalwe op Vrydagaande, dis dan wanneer jy en ander gays sal moet saamkom, in pienk paleise by die see of in clubs in gevaarlike areas, daar waar jy al die woorde van Gloria Gaynor se I Will Survive sal moet sing, moet hoë hakskoene aan. Jy sal geen skoene ooit weer by PEP mag koop nie en net by Cape Union Mart of Milady’s moet modes aanskaf, afhangende van waar jy gaan vakansie hou, Seepunt of Parys.”
Habakuk neem als met oorgawe in. Hiervoor sien hy skynbaar alles kans.
En dan roep hy skielik driftig uit: “Mense sê gays het baie geld want hulle kan al hul pitte spaar en net op hulself uitgee.”
“Dit is glo so, dit het ek ook al gehoor, ja,” sê ek en my kop beaam my woorde oordenkend. Habakuk sluk nog brandgoed in een sluk af en ek vul dadelik weer op.
“Jy sal voorts op ‘n volmaan-aand, alleen en kaalgat, teen ‘n berg om ‘n beeld van ‘n voël moet gaan dans, sodat ‘n bose gees oor jou sal kom, en sodat jy vir ander mans mooi en verleidelik moet word, sodat hulle onwillekeurig met jou sal wil flankeer. En iemand sal jou elke oggend hier op die stoep hierbuite in Kerkstraat moet leer hoe om soos ‘n gay te loop, met ‘n stapel telefoonboeke op jou kop en aan elke heup ‘n sak sement sodat jy jou gewig en jou swaai alles in jou heupe ingooi, teen ‘n gemaklike dog ‘n pragtige pas.”
Hy luister diep en knik sy kop, en nou haal hy ‘n potlood en sy hempsak en begin dit met sy knipmes skerpmaak. Dan haal hy die boekie tevoorskyn waarin Lea sy dagtake inskrywe, en hy begin met sorg nota’s neem van die wenke en wyshede wat nou so mededeelsaam uit my en die muskadelfles begin voortvloei, want ek sluk nou ook al my sopies op een slag skoon af sodat ‘n vreemde vrolikheid ook in my begin vonkel.
“Na die maanligdans, sal jy heel spontaan jou sakdoek agter uit jou regterbroeksak laat hang, want dis ‘n geheime kode aan ander mans dat jy bereid is om sonde te wil doen. Daar sal ook ‘n onbeheerbare drang by jou ontstaan om by Edgars se Red Square ‘n reukwaterrekening te open. Wees tog net vooraf seker dat jou naam nie geswartlys is nie, want dan kry jy geen krediet nie en sal jy goedkoop goed by Dischem moet steel en dit vereis deesdae ‘n ingewikkelde tegniek.”
Hy skryf alles sorgvuldig neer, en ek benadruk die kernwoorde sodat hy nie om herhalings moet vra nie. Hy lyk al meer in sy skik met die sake voor hande, met sy nuwe lewe wat verloklik vir hom wink. My Huisgenootkennis kom my die dag heel handig te pas.
“Maar waar gaan ek woon?” vra hy skielik. “Lea gaan niks daarvan hou as ek nou na Barbra Streisand begin luister nie, sy haat die skeel teef en sê die vrou skree elke noot tot amper dood.”
O so? Nou-ja-toe, dink ek, ou Habakuk se voorbereiding is veel meer gevorderd as wat ek van sy paar skoene en kruisbande, van sy vuil sweetringhoed en vuil snotdoek kan aflei. Maar, wag, hier is nog baie werk. En o nee: Ek twyfel meteens baie sterk of Lea haar Habakuk se nuwe lewensstyl met loflied sal begroet. Eerder met ‘n masjiengeweersarsie van onhebbelike woorde, ja.
Want kyk, sy en Habbie het mekaar - voor Des en Dawn se kaalgattroue nou - mos eers by ‘n simposium oor die Tourette-sindroom ontmoet. Daar het hulle mekaar die eerste keer gewaar, nadat hul families hulle al swetsende en protesterende daar afgelaai en dadelik weer weggejaag het. Mens kan derhalwe maar sê hulle is eintlik Protestante, ja.
Na daardie deurslaggewende simposium, is albei glo deur die Tourette-vereninging self by een of ander oord afgelaai en ook hulle het weggejaag. By hierdie rehabilitasie-tehuis is Habakuk en Lea glo onder dwang en medikasie ‘gehuisves’. Later het Habakuk vertel dat Lea tydens hierdie eerste dae glad nie gepraat het nie, haar medikasie het sy roggelende uitgespoeg en tydens terapie-sessies het sy bot voor haar uitgestaar. Haar gesigspiere het egter wel van woede en verontwaardiging bontgespring en haar andersinds doodpan-pangesig verwring.
Volgens Habakuk se testimonie daarna het hy onder die voortdreun van ander se vloekvertellinge besef dat die petalje wat afspeel op Lea se gesig ‘n soort morsige kode uitspel. ‘n Fyn georkestreerde spel van pynvertrekkings waarmee sy haar afkeer in die gebeure openbaar. En net daar het hy verlief geraak, maar haar helaas eers veel later weer te siene gekry - want Lea het glo skielik opgestaan, die terapeut platgeklap, stoele rondgegooi en gefókkof.
“Waar gaan ek bly as ek nou gay is?” vra Habakuk, smekend.
“O, die NG-kerk maak nou hul deur vir al julle verlore wolskapies oop,” proes ek bemoedigend. “Dit gaan jou kos, maar deesdae darem nie meer summiere en ewige hel en vlammepyn nie - alhoewel hieroor ook nog sekere tekste ontbreek. Maar, Habakuk, jy kan vandag met bykans enige predikant wat pragtig sing, gaan praat. Hulle weet alles, alle adresse en elke vers, elke modewenk en verbode hoekie, dit weet hulle alles want dit is so aan hulle geopenbaar. Ja. En van die ‘keuse’ om gay te word, ai, jong, daarvan weet hulle die heel meeste van almal, want hulle het reeds self besluite daaroor moes neem. Van kleins af al – al sou dit nou in die teenoorgestelde rigting wees as dit waarin jy jouself nou wil begewe.”
Habakuk skryf dat sy snor tril.
“So, as jou hart reg is, en jy kan jou beurs oopmaak vir die kerk, sal jy met liefde en begrip, sang en pragtige lewenswenke begroet word.”
Nou kyk Habakuk my skielik aan asof hy lont ruik. Asof ek met sy kop probeer smokkel. En ek weet. Dis nou eers genoeg vir een dag. En ek hou my hand omhoog en sê: “Amen. Word vervolg.”
Maar nee. Habakuk skiet skielik sy hand in die lug op, soos ‘n skoolkind wat ‘n vraag wil vra, sy ogies knippende: “Maar Janneman, waffer soort kweer moet ek wees?” vra hy byna uitasem, ‘n wolk van muskadel stoom voor sy mond.
Vir ‘n oomblik staan ek stomgeslaan, ja, dis waar. Daar is oneindig baie verskillende soorte, dink ek. Van die fopdossers en transvestiete, hulle wat in die volksgemeente die beeld van die wanaangespaste skape dra, tot by die leerbeklede sweepslaners. Van die skaam musiekonderwyser met die smal skouers en dik bril tot by die gespierde gym-vlinders met witraamsonbrille en BMW-wessies. Van die flambojante digters en dansers tot by die verbloemde predikante. Dit hou nooit op nie.
“Jy sal maar self moet kies, Habakuk,” sê ek. “Soveel homoseksuele as wat daar rondloop, soveel soorte homoseksualiteit is daar. Elkeen moet maar getrou wees net aan homself. Soos in die hetero-gemeenskap, is dit hulle wat nie weet wie hulle is nie wat groepsgewys in kuddes saambeweeg en onraad pleeg.”
Opeens lyk Habakuk of iets hom gebyt het. Sy gesig en skouers val, en ‘n skadu skuiwe deur sy oë.
“En nou?” vra ek. “As jy nou skielik so droefgeestig lyk?”
Hy skud sy kop. Maar ek weet, ek het gesien, dit was op die klanke van ‘homoseksueel’ wat dit gelyk het of iets hom pik en hy uit ‘n verdwaasde waan opwakker.
“Habakuk,” sê ek. “’n Mens kan maar net jouself wees soos onse Here jou geskape het. Die kleur van jou oë of jou vel, die kleur van jou siel en die aard van jou seksualiteit, dis nie iets wat jy kies nie. Dis ‘n geskenk, wat ook al. Party mense moet voortplant en ander moet die voortplanters en hul kinders oppas en juis kinderloos daarvoor tyd hê.”
Hy hoor my nie. Hy huil. Hy skud sy kop. Dis die muskadelverdriet: “Ons het ons beste met ons kind gedoen, Lea en ek.”
“Toemaar,” sê ek. “Kom, jy kan nie so betraande die strate af loop nie. Wat sal die mense dink? Kom, ek vat jou huistoe.”
“Die huis is so leeg sonder Lea,” snik hy soos ‘n kind.
“Toemaar,” sê ek. “Dis goed om bietjie te verlang. Kom, kom, jy gaan maak nou jou huis en tuin soos 'n lushof mooi skoon, maak als reg wat stukkend is, plant ‘n boom, span ‘n rank vir jasmyn, soos net jy dit kan doen, sodat Lea weer kan sien watter soort man en maat sy in jou het.”