nl nl en en af nl nl nl af nl en af nl nl nl nl af af af af nl de nl sl de nl af nl nl af af nl af af af af af af nl nl af nl de nl af af af nl af af nl nl nl af nl af af nl en af nl nl af af af nl af af af af gom nl af pl nl af nl af af af nl af af nl af en af en af nl nl af af af nl af nl af nl af af nl af en en nl en af af nl nl nl af nl nl af af af nl nl nl nl af nl en en af af nl af af nl af nl nl af af af af af af af nl af af nl nl nl nl af
Die effek van postmoderne beroepsfasilitering op die prestasiemotivering van ŉ tradisioneel benadeelde adolessent. deur. B.A. Vermaak ( ) - PDF
Die netto waarde van die onderneming en die rekeningkundige vergelyking *
HOOFSTUK 5 GEVOLGTREKKINGS EN AANBEVELINGS
HOOFSTUK 4 NAVORSINGSONTWERP EN NAVORSINGSVERLOOP 4.1 INLEIDING
Narratief en perspektief in Sleuteloog. deur Hella Haasse
Eerste pogings tot definiering van klimaat en kultuur vanuit die algemene organisasieteorie het nie 'n onderskeid getref tussen die begrippe
Prosesse wat gevolg word om sake op te volg op distriksvlak. Processes used to follow up on cases at district level
In Groenewald v Van der Merwe (1) (1917 AD ), Innes CJ described delivery with the long hand as follows:
HOOFSTUK ALGEMENE INLEIDING EN UITEENSETTING VAN DIE STUDIE INLEIDING MOTIVERING VIR KEUSE VAN ONDERWERP...8
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus rd Rondte lb Langbeen alsalleen Agterste lus
-1- HOOFSTUK 1 INLEIDENDE ORIËNTERING
DIE EFFEK VAN N BEROEPSVOORLIGTINGSPROGRAM OP DIE LOOPBAANVOLWASSENHEID VAN LEERDERS VAN HISTORIES- BENADEELDE GEMEENSKAPPE IN SUID-AFRIKA.
Die rol van omgewingsopvoedingsaktiwiteite in die uitklaring van omgewingswaardes by graad 6 leerders
Die uitlewing van talente en sterkpunte as manifestasie van onderwyserveerkragtigheid. deur. Alma Schoeman
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week DB Tracker USA (DBXUS) 17 Januarie 2014
DIE ONTWIKKELING VAN ALTERN A TIEWE KONSTRUIKSIES IN 'N TERAPEUTIESE GESPREK: 'N GEVALLESTUDIE. deur ALETTA MARIA VOGES
Kritieke elemente in die opleiding van onderwysers in Opvoeding vir Vrede binne die konteks van uitkomsgebaseerde onderwys
DIADIESE GESTALTSPELTERAPIE TEN EINDE N I-THOU VERHOUDING TUSSEN DIE OUER EN ADOLESSENT TE BEVORDER. deur CATHARINA ELIZABETH RABBETS
SHAREMAX GESINDIKEERDE MAATSKAPPYE OPGEDATEERDE KOMMUNIKASIE
Spraakoudiometrie in Suid-Afrika: Ideale Kriteria teenoor Kliniese Praktyk
Verklaring. Natalie Hislop-Esterhuysen ( ) Junie 2006
MODULE 2 ALLE RISIKO S. Toepaslike Eenheidstandaarde
HOOFSTUK 1 INLEIDING TOT DIE NAVORSINGSPROSES. Epilepsie is een van die verskynsels wat oor die eeue saam met die mens
BEWUSWORDING BY DIE ADOLESSENTE DWELMAFHANKLIKE TYDENS DIE TERAPEUTIESE PROSES: N GESTALTBENADERING
DIE FUNKSIONELE BEMAGTIGING VAN DIE OPVOEDER VAN VOLWASSENES IN DIE WES-KAAP
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus alleenlik
HOOFSTUK 5 EMPIRIESE BEVINDINGE. So ver terug as 1984 is epilepsie deur die Wêreld- gesondheidsorganisasie
DIE ORGANISASIE-VAARDIGHEDE VAN DIE LEERDER MET SPESIFIEKE LEERGESTREMDHEID IN DIE SEKONDÊRE SKOOLFASE LORRAINE DOREEN DU TOIT
Die leerondersteuningonderwyser se persepsie rakende die benutting van spelterapie vir grondslagfase-leerders met besondere onderwysbehoeftes
GESTALT-GROEPTERAPIE MET VROËE ADOLESSENTE NA DIE DOOD VAN N OUER EN DIE BENUTTINGSWAARDE VAN SCRAPBOOKING AS HULPMIDDEL. deur TARIEN HAMMAN
Die ontwikkeling van kritiese denke deur die gebruik van drama as onderrigmetode binne die vak Lewensoriëntering. deur Amori Stols
HOOFSTUK 1. ALGEMENE ORleNTERING
DIE ONTWIKKELING VAN <N EKOSISTEMIESE PROGRAM TER FASILITERING VAN SELFREGULERING BY KORPORATIEWE WERKERS
FASILITERING VAN LEER IN KOMMUNIKATIEWE T 2 -AFRIKAANST AALONDERRIG
'N LEERDER MET FETALE ALKOHOL SINDROOM IN HOOFSTROOMONDERWYS: DIE ROL VAN DIE OPVOEDKUNDIGE SIELKUNDIGE
Provincial Gazette Provinsiale Koerant
DIE OPLEIDING VAN BEDRYFSIELKUNDIGES AAN DIE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE W. BOTHA DEPARTEMENT BEDRYFSIELKUNDE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE
DIE ROL VAN DIE GESTALTPROSES IN LOOPBAANBESLUITNEMING TYDENS LAAT ADOLESSENSIE. deur. J. L. Adriaanse
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Aspen Holdings. 9 Mei 2014
BENUTTING VAN SANDSPEL IN DIE EKSPLORERING VAN DIE LEEFWÊRELD VAN ADOLESSENTE VOLGENS DIE GESTALTBENADERING IN MAATSKAPLIKE WERK
Laerskool Olifansvallei LSO Kwartaal 1 - ASSESSERINGSPROGRAM
KURRIKULUMDIFFERENSIASIE IN DIE VAK WISKUNDE GRAAD R VIR LEERDERS MET ERGE INTELLEKTUELE GESTREMDHEID IN INKLUSIEWE WES-KAAPSE SPESIALE SKOLE
Die taal- en leesbevoegdheid van graad drie leerlinge in taal-diverse skole
n Ondersoek na die rol van erkenning van deugde van leerders in die vestiging van n demokratiese, multikulturele
Professionele sosialisering in n privaathospitaal: n verpleegkundige perspektief N TALJAARD
DIE SELFKONSEP VAN STUDENTE WAT HAKKEL: 'N VERKENNENDE ONDERSOEK
GRAAD 12-PUNTE AS VOORSPELLER VAN SUKSES IN WISKUNDE BY N UNIVERSITEIT VAN TEGNOLOGIE
'N HISTORIES-OPVOEDKUNDIGE ANALISE VAN IDEOLOGIEË, WAARDES EN NORME SEDERT DIE RENAISSANCE-HUMANISME
ŉ Model vir die gebruik van Bybelse narratiewe in die pastoraat aan kinders tussen die ouderdom van 6 en 13 jaar
INHOUDSOPGAWE VERKLARING...5 DANKBETUIGING...6 OPSOMMING...7 SUMMARY...8 HOOFSTUK INLEIDING EN AGTERGROND VAN MY VERHAAL...9
SIZA takes the sting out of auditing
N ONDERSOEK NA DIE IMPLEMENTERING VAN LEERDERONDERSTEUNING IN LANDELIKE LAERSKOLE
DIE BENUTTING VAN ONDERRIGTEGNIEKE IN MAATSKAPLIKEWERKSUPERVISIE AAN VOORGRAADSE STUDENTE
HOOFSTUK 5: BEVINDINGS EN BESPREKING
IN DIE ARBEIDSHOF VAN SUID AFRIKA (GEHOU TE KAAPSTAD)
DEUR RETHA MARTJIE DU TOIT TER VERVULLING VAN DIE VEREISTES VIR DIE GRAAD MAGISTER EDUCATIONIS
Die invloed van diversiteit op die funksionering van skoolbeheerliggame in die Laingsburg Onderwysstreek
ŉ Ondersoek na entrepreneuriese oriëntering by geselekteerde openbare skole in Gauteng. J.H Malan
Die verband tussen organisasiekultuur en werkstevredenheid onder die personeel van 'n vervaardigingsorganisasie.
Week in oorsig Aandeel van die week Zeder Investments ltd. 19 April 2013
SAOU Suid-Afrikaanse Onderwysersunie South African Teachers Union
DIE BYDRAE VAN PSIGODINAMIESE GROEPINTERVENSIES TOT ORGANISASIE- ONTWIKKELING. deur DIEDERIK JOACHIM GELDENHUYS. voorgelê luidens die vereistes
C"k)o.-,t/1'l I /4-/ 1Cf17
DROOMONTLEDING: N OPVOEDKUNDIG-SIELKUNDIGE HULPMIDDEL VIR INSIG IN DIE EMOSIONELE PROBLEME VAN ADOLESSENTE. deur ANITA CATHERINA JONES
REËLS VIR DIE BENOEMING, VERKIESING, AANWYSING EN AANSTELLING VAN RAADSLEDE
Social Work/Maatskaplike Werk Vol 52 No 2; Issue 8
OOP, GEMENGDE EN BETROKKE LEER AAN DIE UNIVERSITEIT VAN DIE VRYSTAAT
BEKENDMAKING VAN MIVNIGS-STATUS: 'N GEVALLESTUDIE
VERKLARING. Die ontwikkeling van n werksetiekvraelys gebaseer op n holistiese filosofiese model van etiese besluitneming,
EGOSTERKTE EN LOKUS VAN KONTROLE: 'N SISTEEMTEORETIESE STUDIE VIR DIE ONTWIKKELING VAN 'N OPVOEDKUNDIGE SENSITISERINGSHULPMIDDEL
ADJUNKHOOF. Titel: Adjunkhoof (Skool) Doel van die pos: staan om die skool te bestuur, en om. Verseker die effektiewe implementering van. leierskap.
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Steinhoff International Holdings Ltd. 11 Julie 2014
INHOUDSOPGAWE. Inleiding... 7 DEEL EEN: SEISOENE IN ONS LEWE
N GESTALTPERSPEKTIEF OP DIE BELEWING VAN WELSTAND BY LAERSKOOLONDERWYSERS: VERKENNENDE STUDIE. deur ILZE DU PLESSIS
HOOFSTUK 2 DIE FENOMEEN LEERGESTREMDHEID
N ONDERSOEK NA DIE GEBRUIK VAN GESELEKTEERDE INISIATIEFAKTIWITEITE IN DIVERSE JEUGGROEPE. deur CHARL YATES
1. BEGRIPSOMSKRYWINGS EN ORIENTASIE
HOOFSTUK 1. A theory can be proved by experiment; but no path leads from experiment to the birth of a theory. Albert Einstein
DIE VOORSPELLING VAN AKADEMIESE SUKSES BINNE KONTEKS VAN 'N ALTERNATIEWE UNIVERSITEITSTOELATINGSBELEID
"FASCINATION WOOD" Welcome to the 8 th WOOD CONFERENCE PROGRAM. holzbau. Thursday, 15 th February 2018 at CTICC, Cape Town
HOOFSTUK3 DIE PROSES VAN AMALGAMERING VAN SKOLE EN DIE BESTUUR DAARVAN
Departement Christen Spiritualiteit, Kerkgeskiedenis en Sendingwetenskap, Universiteit van Suid-Afrika (Unisa), Pretoria
Bestuur van Verandering. Hoofstuk2 HOOFSTUK2 BESTUUR VAN VERANDERING 2.1 INLEIDING
DIE INVLOED VAN ORGANISASIEKLIMAAT OP WERKSMOTIVERING. deur FRANS JACOBUS GERBER. voorgelê ter vervulling van die vereistes vir die graad
Departement Bos- en Houtkunde. Akademiese programme vir Magisterprogramme
n Narratiewe alternatief op die konsep van afhanklikheidsidentiteit: n Pastorale perspektief THEUNIS CHRISTIAAN ACKERMANN PHILOSOPHIAE DOCTOR (PhD)
Uit Moerdijk se pen Man en Media
Die invloed van selfgerigteleergereedheid op die aanleer van die blindtiktegniek
ANNA MARIA SUSANNA VAN NIEKERK
DIE OPVOEDER AS LEERMEDIATOR EN DIE HAALBAARHEID VAN DIE NODIGE KOMPETENSIES SOOS OMSKRYF IN DIE NORME EN STANDAARDE VIR OPVOEDERS
DIE BEOEFENING VAN n BEDRYF MET SPESIFIEKE VERWYSING NA DIE TOESTAAN VAN LENINGS DEUR HOUERMAATSKAPPYE AAN FILIALE OF GEASSOSIEERDES
N PASTORAAL-NARRATIEWE GROEPSONT- WIKKELINGSMODEL VIR VRYWILLIGERS VAN DIE KANKERVERENIGING
KANTOOR VAN DIE MUNISIPALE BESTUURDER BERGRIVIER MUNISIPALITEIT POSBUS 60 PIKETBERG 7320
DIE INVLOED VAN TAALVAARDIGHEID OP DIE MEETKUNDEDENKEVAN GRAAD 8 EN 9 LEERDERS
DIE FENOMENOLOGIESE BELEWENIS VAN DISSOSIATIEWE IDENTITEITSVERSTEURING. deur. Ester van Wyk VERHANDELING
Die effek van postmoderne beroepsfasilitering op die prestasiemotivering van ŉ tradisioneel benadeelde adolessent deur B.A. Vermaak (24288285) Voorgelê ter vervulling van ŉ deel van die vereistes vir die graad Magister Educationis (Opvoedkundige Sielkunde) In die Departement Opvoedkundige Sielkunde Fakulteit Opvoedkunde Universiteit van Pretoria Studieleier: Prof. J.G. Maree Mede-studieleier: Dr. L. Ebersöhn PRETORIA 2007 i
Hierdie studie word met die grootste liefde en waardering opgedra aan my man, Bian Vermaak Excellence can be attained if you care more than others think is wise, risk more than others think is safe, dream more than others think is practical, expect more than others think is possible. Unknown author ii
DANKBETUIGING My opregte dank en waardering word hiermee uitgespreek aan elkeen wat ŉ bydrae gelewer het om my ideaal te bereik. In die besonder aan: Prof. Kobus Maree en Dr. Liesel Ebersöhn vir uiters professionele hulp in moeilike omstandighede. My kritiese leser, taalversorger en besonderse vriendin, Magdarie, vir haar onbaatsugtige insette en ondersteuning. My man, Bian, vir sy eindelose begrip, motiveringsessies en liefdevolle aanmoediging. My gesin, en in besonder my ouers vir hulle oneindige begrip, liefde en ondersteuning wat my in staat gestel het om my droom te verwesenlik. My vriendin Heléne vir haar wonderlike vriendskap en ondersteuning. Die onfeilbare getrouheid en genade van my Hemelse Vader iii
INHOUDSOPGAWE HOOFSTUK 1: ORIËNTERING, KONSEPTUALISERING, PROBLEEMSTELLING EN METODOLOGIESE VERANTWOORDING Bladsy 1.1 INLEIDING 1 1.2 AGTERGROND VAN DIE STUDIE 1 1.3 VOORLOPIGE LITERATUURSTUDIE 2 1.4 KONSEPTUALISERING 4 1.4.1 Postmoderne beroepsfasilitering 4 1.4.2 Narratiewe benadering en konstruksie 4 1.5 VERHELDERING VAN BEGRIPPE 5 1.5.1 Prestasiemotivering 5 1.5.2 Adolessent 6 1.5.3 Tradisioneel benadeelde leerder 6 1.6 DEFINIËRING VAN DIE ALGEMENE PROBLEEMSTELLING 7 1.6.1 Die navorsingsprobleem: Agtergrond 7 1.6.2 Algemene probleemstelling 7 1.6.3 Formulering van sekondêre navorsingsvrae 8 1.7 VERWAGTE UITKOMSTE VAN DIE STUDIE 8 1.8 MOTIVERING VIR DIE STUDIE 9 iv
1.9 VOORSIENE BEPERKINGE 9 1.10 MY NAVORSINGSKONTEKS 10 1.11 NAVORSINGSONTWERP 11 1.11.1 Gevalstudie as navorsingsontwerp 11 1.11.2 Steekproefneming 12 1.11.3 Data-insameling 12 1.12 NAVORSINGSGESITUEERDHEID 12 1.13 ROL VAN DIE NAVORSER 12 1.14 ETIESE OORWEGINGS 13 1.15 OPSOMMING EN HOOFSTUKVERDELING 13 v
HOOFSTUK 2: ENKELE EPISTEMOLOGIESE VERTREKPUNTE RAKENDE TRADISIONEEL BENADEELDE ADOLESSENTE SE PRESTASIEMOTIVERING 2.1 INLEIDING 15 2.2 KONTEKS VAN MENSLIKE ONTWIKKELING 15 2.2.1 Sosiaal-kognitiewe benadering tot motivering 15 2.2.2 Die invloed van tradisionele benadeeldheid op motiveringsoortuiginge 17 2.2.3 Die tradisioneel benadeelde leerder in Suid-Afrika 18 2.3. PRESTASIEMOTIVERING 19 2.3.1 Enkele definisies van die begrip prestasiemotivering 19 2.3.1.1 ŉ Werksdefinisie vir "prestasiemotivering 20 2.3.2 Teoretiese grondslag van die begrip prestasiemotivering 20 2.3.2.1 Klassieke motiveringskonstrukte 20 2.3.2.2 Attribusieteorie 21 2.3.2.3 Self-effektiwiteitsverwagtinge 21 2.3.2.4 Doelteorie 22 2.3.2.5 ŉ Kontemporêre blik op prestasiemotivering 22 2.3.2.6 ŉ Geïntegreerde benadering tot prestasiemotivering 23 2.3.2.7 Eienskappe van die prestasiegemotiveerde individu 25 2.3.3 Tradisioneel benadeelde adolessente se prestasiemotivering 26 vi
2.4 ENKELE FASETTE VAN DIE GROEI IN DIE POSTMODERNE BENADERING TOT BEROEPSVOORLIGTING 28 2.4.1 Verwikkelinge in die veld van beroepsvoorligting vanaf 2000-2007 28 2.4.2 Eise van die globale werksarena 32 2.5 ENKELE FASETTE VAN DIE POSTMODERNE BENADERING 33 2.5.1 Postmoderne beroepsfasilitering 34 2.5.2 Narratiewe beroepfasilitering 35 2.5.3 Die toepassingswaarde van ŉ postmoderne benadering vir die tradisioneel benadeelde adolessent 36 2.6 SLOTOPMERKING 38 2.7 SAMEVATTING 39 vii
HOOFSTUK 3: NAVORSINGSPROSES 3.1 INLEIDING 40 3.2 ORIËNTERING 40 3.3 PARADIGMATIESE PERSPEKTIEF 41 3.3.1 KWALITATIEWE-kwantitatiewe (KWAL-kwan) ondersoekmodus 41 3.3.2 Die ontwikkeling van narratiewe beroepsfasiliteringsessies vir intervensie 44 3.3.3 Epistemologiese benadering 46 3.4 NAVORSINGSONTWERP 46 3.4.1 Ideografiese of n gevalstudie as navorsingsontwerp 47 3.4.2 Steekproefneming 48 3.5 DATA-INSAMELINGSTEGNIEKE 49 3.5.1 Multi-metode data-insamelingsplan 50 3.5.1.1 Kwantitatiewe tegnieke 50 3.5.1.2 Kwalitatiewe tegnieke 51 3.5.2 Data-insamelingstrategieë 52 3.5.3 Navorsersrolle 53 3.6 DATA-ANALISE EN INTERPRETASIE 54 3.7 KWALITEITSVERSEKERINGSKRITERIA 56 3.7.1 Kwantitatiewe navorsing 56. viii
3.7.1.1 Geldigheid 56 3.7.1.2 Betroubaarheid 56 3.7.2 Kwalitatiewe navorsing 57 3.7.2.1 Kredietwaardigheid 57 3.7.2.2 Oordraagbaarheid 58 3.7.2.3 Vertroubaarheid en geldigheid 59 3.8 OPSOMMING 62 ix
HOOFSTUK 4: BESPREKING VAN RESULTATE 4.1 INLEIDING 63 4.2 METODE VAN DATA-ANALISE 63 4.2.1 Organisering van data 63 4.2.2 Data-kodering 64 4.3 AGTERGRONDINLIGTING VAN DIE DEELNEMER 64 4.4 RESULTATE VERKRY MET BEHULP VAN DIE ACHIEVEMENT MOTIVATION PROFILE-TOETS (AMP) VÓÓR POSTMODERNE BEROEPSFASILITERING (VOORTOETS) 66 4.5 RESULTATE VAN PSIGOMETRIESE TOETSE WAT TYDENS DIE BEROEPSFASILITERINGSPROSES INGESKAKEL IS 66 4.5.1 Die Differensiële Aanlegtoets (DAT-L) 66 4.5.2 Die Myers-Briggs Type Indicator (MBTI) 67 4.5.3 Die Rothwell-Miller-belangstellingsvraelys (RMBV) 67 4.6 BESPREKING VAN DIE POSTMODERNE BEROEPSFASILITERING- SESSIES EN GEïDENTIFISEERDE TEMAS 68 4.6.1 Proses van beroepsfasilitering 68 4.6.2 Sessie 1 69 4.6.2.1 Ontmoeting en afneem van die AMP-voortoets 69 4.6.2.2 Verloop van die sessie en temas geïdentifiseer 69 4.6.2.3 Refleksie 69 x
4.6.3 Sessie 2 70 4.6.3.1 Afneem van die MBTI en die RMBV 70 4.6.3.2 Verloop van die sessie en temas geïdentifiseer 70 4.6.3.3 Refleksie 70 4.6.4 Sessie 3 71 4.6.4.1 Afneem van die DAT-L 71 4.6.4.2 Verloop van die sessie en temas geïdentifiseer 71 4.6.4.3 Refleksie 72 4.6.5 Sessie 4 72 4.6.5.1 Die collage 72 4.6.5.2 Verloop van die sessie en temas geïdentifiseer 73 4.6.5.3 Refleksie 74 4.6.6 Sessie 5 74 4.6.6.1 Lewensverhaal en informele media 74 4.6.6.2 Verloop van die sessie en temas geïdentifiseer 75 4.6.6.3 Refleksie 75 4.6.7 Sessie 6 76 4.6.7.1 Informele werkboek 76 4.6.7.2 Verloop van die sessie en temas geïdentifiseer 76 4.6.7.3 Refleksie 77 4.6.8 Sessie 7 77 4.6.8.1 Lewenslyn 77 4.6.8.2 Verloop van die sessie en temas geïdentifiseer 78 4.6.8.3 Refleksie 79 4.6.9 Sessie 8 79 4.6.9.1 Vroeë herinneringe, sukseservaringe, rolmodelle 79 en bates 4.6.9.2 Verloop van die sessie en temas geïdentifiseer 80 4.6.9.3 Refleksie 81 4.6.10 Sessie 9 81 4.6.10.1 Toekomsverhaal 81 xi
4.6.10.2 Verloop van die sessie en temas geïdentifiseer 81 4.6.10.3 Refleksie 82 4.6.11 Sessie 10 83 4.6.11.1 Afneem van die AMP-natoets 83 4.6.11.2 Verloop van die sessie en temas geïdentifiseer 83 4.6.11.3 Refleksie 83 4.6.12 Sessie 11 84 4.6.12.1 Bespreking van die beroepsfasiliteringsproses enmoontlikhede 84 4.6.12.2 Verloop van die sessie en bespreking van beroepsmoontlikhede 84 4.7 KATEGORISERING EN OPSOMMING VAN GEïDENTIFISEERDE TEMAS 86 4.7.1 Oorwegende temas wat in die onderhawige studie geïdentifiseer is 88 4.8 DIE IMPAK VAN NARRATIEWE BEROEPSFASILITERING OP DIE PRESTASIEMOTIVERING VAN DIE DEELNEMER 89 4.8.1 Terugvoer van die deelnemer ten opsigte van die narratiewe beroepsfasiliteringsproses 89 4.9 VERGELYKING VAN DIE RESULTATE VAN DIE VOOR- EN NATOETS 89 4.9.1 Die Achievement Motivation Profile-toets 89 4.9.2 Bespreking van die AMP-voor- en natoetsresultate 91 4.9.3 Die potensiële toepassingwaarde van die sosiaalkognitiewe benadering op die deelnemer van die studie 92 xii
4.10 BESPREKING VAN DIE NARRATIEWE BEROEPS- FASILITERINGSPROSES AS GEHEEL 93 4.10.1 Die waarde van psigometriese toetse om postmoderne beroepsfasilitering te ondersteun 93 4.10.2 Enkele opmerkings ten opsigte van die gebruik van postmoderne beroepsfasilitering in die studie 94 4.11 OPSOMMING 96 xiii
HOOFSTUK 5: SAMEVATTING EN AANBEVELINGS 5.1 INLEIDING 97 5.2 BEVINDINGE WAAROP DIE AANBEVELINGS GEGROND IS 97 5.2.1 Hoofstuk 1: Oriëntering, konseptualisering, probleemstelling en metodologiese verantwoording 97 5.2.2 Hoofstuk 2: ŉ Oorsig van enkele epistemologiese vertrekpunte rakende tradisioneel benadeelde adolessente se prestasiemotivering 98 5.2.3 Hoofstuk 3: Metodologie 98 5.2.4 Hoofstuk 4: Bevindinge en bespreking: gevalstudie ter illustrasie van die toepassing van narratiewe beroepsfasilitering op ŉ tradisioneel benadeelde adolessent se prestasiemotivering 99 5.3 HERBESINNING OOR DIE ALGEMENE NAVORSINGSVRAAG 99 5.4 BEPERKINGE VAN DIE STUDIE 100 5.5 ETIESE ASPEKTE 101 5.6 KWALITEITSVERSEKERING: DIE FASILITERING VAN VERTROUBAARHEID EN TRIANGULASIE 102 5.6.1 Vertroubaarheid 102 5.6.2 Interne en eksterne geldigheidsoorweginge 103 5.6.2.1 Interne geldigheid 103 5.6.2.2 Eksterne geldigheid 104 xiv
5.7 AANBEVELINGS 105 5.8 SAMEVATTING 106 5.9 SLOTOPMERKING 106 xv
LYS VAN TABELLE Bladsy Tabel 2.1: Onlangse tendense/ontwikkelinge in beroepsvoorligting 28 Tabel 3.1: Potensiële fases van narratiewe beroepsfasilitering 44 Tabel 3.2: Multi-metode data-insamelingsplan 52 Tabel 3.3: Verhoging van die geldigheid van die studie 60 Tabel 4.1: Betekenistabel van die deelnemer met kategorieë en temas wat tydens die beroepsfasiliteringsproses geïdentifiseer is 86 Tabel 4.2: Vergelyking van AMP voortoets en natoets 90 Tabel 5.1: Faktore wat interne geldigheid bedreig 103 Tabel 5.2: Faktore wat eksterne geldigheid kon bedreig 104 xvii
LYS VAN BYLAE Bylaag A: Ingeligte toestemmingsbriewe Bylaag B: Psigometriese toetsresultate Bylaag C: Opsommende hoogtepunte van verbatim gesprekvoering waarvan subtemas vir die sessies verkry is Bylaag D: Voorbeelde van elke postmoderne databron se data-analise (ketting van bewyslewering) Bylaag E: Brief van my eksterne kodeerder Bylaag F: Etiese verklaring xviii
OPSOMMING DIE EFFEK VAN POSTMODERNE BEROEPSFASILITERING OP DIE PRESTASIEMOTIVERING VAN N TRADISIONEEL BENADEELDE ADOLESSENT deur Bianca A. Vermaak STUDIELEIER: MEDE-STUDIELEIER: GRAAD: DEPARTEMENT: Prof. J.G. Maree Dr. L. Ebersöhn Magister Educationis (Opvoedkundige Sielkunde) Opvoedkundige Sielkunde Die primêre doel van my studie was om te bepaal op watter moontlike wyses postmoderne beroepsfasilitering aangewend kan word om die prestasiemotivering van ŉ tradisioneel benadeelde adolessent te verhoog. Die studie is uitgevoer deur middel van ŉ gevalstudie waar ŉ tradisioneel benadeelde adolessent se prestasiemotivering met behulp van die Achievement Motivation Profile-toets (Friedland, Mandel & Marcus, 1982) voor, en na afloop van postmoderne beroepsfasilitering, gemeet is. Die ondersoek na die deelnemer se motivering om te presteer was afhanklik van ŉ kwalitatiewe integrasie van psigometriese toetsresultate en inligting wat deur middel van narratiewe tegnieke bekom is. Die studie is gemotiveer deur vorige navorsing, wat bevind het dat die ontwikkeling van toereikende prestasiemotiveringsoortuiginge nadelig deur tradisionele benadeeldheid beïnvloed kan word. Toereikende prestasiegedrag blyk om deur beide die wil om te presteer, asook die vaardigheid om te presteer, voorafgegaan te word. xix
SUMMARY THE EFFECT OF POSTMODERN CAREER FACILITATION ON THE ACHIEVEMENT MOTIVATION OF A TRADITIONALLY DISADVANTAGED ADOLESCENT by Bianca A. Vermaak SUPERVISOR: CO-SUPERVISOR: DEGREE: DEPARTEMENT: Prof. J.G. Maree Dr. L. Ebersöhn Magister Educationis (Educational Psychology) Educational Psychology The primary goal of my study was to explore the possible ways in which postmodern career facilitation can be utilized to improve the achievement motivation of a traditionally disadvantaged adolescent. The study was conducted by means of a case study in which the achievement motivation of a traditionally disadvantaged adolescent was measured by the Achievement Motivation Profile test (Friedland, Mandel & Marcus, 1982) prior to, and on completion of the postmodern career facilitation process. The inquiry into the participant s motivation to achieve was dependent on a qualitative integration of psychometric test results and information obtained from narrative techniques. The study was motivated by previous research indicating that traditional disadvantagement does not support the development of sufficient achievement motivation beliefs. Sufficient achievement behaviour appears to be preceded by both the will, and the skill, to achieve. xx
SLEUTELWOORDE / KEY CONCEPTS Benadeeld Tradisioneel benadeeld Adolessent Beroepsfasilitering Narratiewe beroepsfasilitering Narratiewe tegnieke Postmoderne benadering Tradisionele benadering Prestasiemotivering Achievement Motivation Profile toets Disadvantaged Traditionally disadvantaged Adolescent Career facilitation Narrative career facilitation Narrative techniques Postmodern approach Traditional approach Achievement motivation Achievement Motivation Profile test xxi
HOOFSTUK 1 ORIËNTERING, KONSEPTUALISERING, PROBLEEMSTELLING EN METODOLOGIESE VERANTWOORDING 1.1 INLEIDING In Hoofstuk 1 gee ek ŉ kort uiteensetting van die studie. Dit sluit die volgende in: ŉ voorlopige literatuurstudie, konseptualisering, verheldering van enkele begrippe, die probleemstelling, die navorsingsdoel en verwagte uitkomste, die motivering vir my studie, voorsiene beperkinge, my paradigmatiese perspektief en navorsingsontwerp, data-insameling- en data-analisetegnieke, die omgewing waarin die navorsing gaan plaasvind, my rol in die navorsing en etiese oorwegings wat daarmee gepaard gaan, asook ŉ uiteensetting van die hoofstukke. 1.2 AGTERGROND VAN DIE STUDIE Ten spyte van sosio-politiese transformasies in Suid-Afrika, wat gelyke loopbaangeleenthede vir elke Suid-Afrikaner moontlik maak, dui navorsing daarop dat die prestasiemotivering van tradisioneel benadeelde groepe laer is as hul wit eweknieë (Murphree in Meyer & Braxton, 2002). Deur ondersoek in te stel na die wyses waarop kontekstuele faktore ŉ persoon se motivering om te presteer beïnvloed, kan beroepsfasilitering (myns insiens) meer effektief geskied. Ek maak die aanname dat postmoderne benaderinge tot beroepsfasilitering potensieel beter daarin slaag as tradisionele benaderinge om kontekstuele invloede en subjektiewe betekenisgewing in ag te neem en doelgerig aan te wend. Aan die hand van ŉ enkele gevalstudie beoog ek om die impak van postmoderne beroepsfasilitering op die prestasiemotivering van ŉ tradisioneel benadeelde adolessent te verken. 1
1.3 VOORLOPIGE LITERATUURSTUDIE Die 21ste eeu word gekenmerk deur merkwaardige transformasies in die globale werksarena (Peavy in Mkhize, 2005). Die individu se werksidentiteit en die wyse waarop beroepsbesluite geneem word, kan deur hierdie veranderinge beïnvloed word. Die ontwikkeling wat op elke terrein in die Suid-Afrikaanse samelewing plaasvind, skep die voortdurende behoefte aan ŉ werkerskorps wat aan die vereistes van ŉ post-apartheid Suid-Afrika kan voldoen (Mkhize, 2005). Die kwaliteit van ŉ individu se toekoms kan egter gunstig of ongunstig beïnvloed word deur die omgewing waarin hy/sy opgevoed word (De Lange, 1997). Milieugeremde leerders word dikwels deur hul omgewings verhoed om hul volle potensiaal te verwesenlik, hetsy as gevolg van ŉ fisiese omgewing wat gebrekkige geleenthede bied, ŉ beperkte sosiale omgewing, of taal- en kultuuraspekte wat verskil van dié van meerderheidsgroepe. Hulle kan dan, as gevolg van bogenoemde faktore, minder of glad nie gemotiveerd wees om akademies te presteer nie. Verder word benadeelde groepe in Suid-Afrika dikwels blootgestel aan intimidasie en portuurgroepdruk, waartydens hulle die persepsie kan ontwikkel dat hulle nie beheer het oor dinge wat met hul gebeur nie. Hierdie leerders kan die skuld vir hul mislukkings op ŉ ander persoon plaas of aan bepaalde omstandighede, soos die apartheidsbeleid of diskriminasie, toeskryf (De Lange, 1997). Volgens Seane (1998) is minderheidsgroepe in die verlede in baie opsigte die geleentheid ontneem om hul loopbaanideale te verken of uit te leef. Die grootskaalse veranderinge wat intussen op sosio-politiese terreine in Suid-Afrika plaasgevind het, noodsaak egter beroepsfasilitering wat effektiewe toetrede tot voorheen beperkte loopbane en ŉ kompeterende arbeidsmark kan vergemaklik. 2
Maree en Beck (2004) se navorsing toon dat ŉ postmoderne benadering tot beroepsfasilitering die behoeftes van die tradisioneel benadeelde adolessent potensieel meer effektief as tradisionele benaderinge kan aanspreek. Postmodernisme, ook na verwys as post-positivistiese of kontruktivistiese denke, beklemtoon die meervoudigheid van perspektiewe, kontekstuele invloede, sosiale konstruksies van realiteit en die belangrikheid van die betekenis wat individue aan hul ervaringe heg (Thorngren & Feit, 2001). Maree, Bester, Lubbe en Beck (2004) wys daarop dat bemagtiging van die kliënt deur die postmoderne benadering voorop gestel word. Hierdie bemagtiging beteken onder meer dat kliënte nie op grond van hul belangstelling of aanlegte in bepaalde kategorieë geplaas word nie, maar in staat gestel word om self keuses te maak en terselfdertyd verantwoordelikheid daarvoor te aanvaar. Die narratiewe benadering is ŉ uitvloeisel van postmoderne beroepsfasilitering. Tydens narratiewe terapie word ŉ atmosfeer geskep waarin self-beperkende lewensverhale uitgedaag kan word, alternatiewe betekenisse verken kan word en alternatiewe lewensverhale herskryf kan word, ten einde meer stimulerende weergawes van die self te ontwikkel (Corey in DeSocio, 2005). Volgens Maree en Beck (2004) moet kliënte toegelaat word om self te praat, op te tree, te dink en keuses uit te oefen. Indien ŉ persoon bemagtig kan word om verantwoordelikheid vir hul keuses en gedrag te aanvaar, kan ŉ groter sin van persoonlike beheer tot stand gebring word. Volgens Meyer en Braxton (2002) bestaan daar ŉ positiewe korrelasie tussen prestasiemotivering en ekonomiese vooruitgang. Hierdie outeurs is daarom van mening dat die prestasiemotivering van benadeelde groepe eers aandag behoort te geniet, alvorens daar gepoog kan word om hul loopbaanvooruitgang te bevorder. Vir die doel van my studie is dit eweneens belangrik om ondersoek in te stel na die moontlike impak van ŉ postmoderne benadering tot beroeps- 3
fasilitering as deel van my strategie om ŉ meer toereikende graad van prestasiemotivering by kliënte te fasiliteer. Vervolgens verskuif die fokus na die omskrywing van enkele konsepte wat hierdie studie onderlê. 1.4 KONSEPTUALISERING 1.4.1 Postmoderne beroepsfasilitering Volgens Savickas (in Maree, Bester, Lubbe & Beck, 2001) is die beste omskrywing vir die begrip postmodernisme ŉ epistemologie wat in kontras tot modernisme staan. Dit is ŉ epistemologie wat realiteit as multidimensioneel beskou, waar perspektief, interpretasie en verhoudings op die voorgrond is. Maree en Bester (2000) stel ŉ postmoderne voorligtingsmodel voor waarin die fokus verskuif vanaf die primêre gebruik van diagnostiese instrumente na die inagneming van sosiale en historiese faktore wat verband hou met die beroepsuitdagings waarmee individue gekonfronteer word. Die kliënt word as ŉ aktiewe vennoot in die beroepsvoorligtingsproses beskou. Tydens hierdie geleentheid word sy/haar subjektiewe ervaring gebruik om betekenis aan bogenoemde proses te gee. Die behoeftes van kliënte geniet voorkeur met die uitsluitlike doel om hulle te bemagtig om self besluite oor hul toekoms te kan neem. Die basis van hierdie model berus op die narratiewe benadering deurdat die kliënt sy/haar eie (ideale) lewensverhaal skep. 1.4.2 Narratiewe benadering en konstruksie Die konsepte postmodern, narratief en konstruksie hou nou verband met mekaar. In die narratiewe benadering word die kliënt as beide outeur en hoofkarakter van sy/haar eie beroepsverhaal beskou (Christensen & Johnston, 4
2003). Postmoderne perspektiewe fokus dus op die kliënt se subjektiewe loopbaan (sy/haar lewensverhaal), ŉ proses waartydens beide objektiewe en subjektiewe betekenisse in ag geneem word. Die individu se loopbaan word as verhale beskou, aan die hand waarvan sentrale lewenstemas gesamentlik deur die fasiliteerder en die kliënt geïdentifiseer en ontleed kan word. Fasiliteerders word dus as mede-outeurs beskou, aangesien hulle kliënte bystaan om hul loopbane as verhale te beskryf en hulle help om temas en spanningsmomente in die storielyn te identifiseer, terwyl vaardighede ontwikkel word om die volgende hoofstuk in die verhaal te skryf (Maree & Beck, 2004). Eloff (2002) verduidelik hoe narratiewe terapie as ŉ alternatief vir probleemgeoriënteerde metodes kan dien. Die kliënt word as die ekspert in narratiewe terapie beskou en unieke uitkomste word gesoek wat sogenaamde tekorte (deficits) op ŉ alternatiewe wyse kan verduidelik. Ek fokus vervolgens op die verheldering van enkele begrippe waarna in hierdie studie verwys word. 1.5 VERHELDERING VAN BEGRIPPE 1.5.1 Prestasiemotivering Prestasiemotivering blyk, op teoretiese sowel as empiriese vlak, ŉ konstruk te wees waarin verskeie verbandhoudende dimensies vervat word. Navorsers is voortdurend besig om ondersoek in te stel na die komplekse wyses waarop verwagtinge van akademiese prestasie, oortuigings oor die aard van vermoë, attribusies vir taaksukses of mislukking, en emosionele reaksies tot sukses of mislukking ŉ rol in ŉ persoon se akademiese betrokkenheid en prestasie speel (Dweck & Leggett, 1988; Graham & Barker, 1990; Kaplan, 1994; Stipek, 1993; Weiner, 1992 in Lapadat, 2000). 5
Prestasiegemotiveerde individue stel uitdagende doelwitte vir hulself, aanvaar persoonlike verantwoordelikheid vir doelwitbereiking, toon uithouvermoë in die nastreef van hul doelwitte, neem berekende risiko s om hul doelwitte te bereik en is aktief besig om inligting afkomstig van terugvoer te versamel en doelgerig te gebruik. Mislukking word dus as ŉ interne toestand beskou wat verander kan word (Slavin, 1991). ŉ Werksdefinisie vir prestasiemotivering sal in Hoofstuk 2 geformuleer word. 1.5.2 Adolessent Volgens Plug, Louw, Gouws en Meyer (1991) is ŉ adolessent in ŉ ontwikkelingsfase wat strek van puberteit tot volwassenheid. Die tydperk sluit onsekerheid en verwardheid in, aangesien die persoon nog nie ŉ volwassene is nie, maar ook nie meer ŉ kind nie. Die belangrikste ontwikkelingstaak in hierdie fase is die vorming van ŉ self-identiteit, waar die persoon hom- of haarself afvra: Wie is ek? Die beantwoording van hierdie vraag gee aan adolessente ŉ gevoel van beheer, wat hulle in staat stel om hul lewens te rig (Maree & Fernandes, 2003). Vir die doel van hierdie studie word adolessent gedefinieer as ŉ individu tussen die ouderdom van 12 en 21 jaar. 1.5.3 Tradisioneel benadeelde leerder Bogenoemde dui op ŉ leerder uit ŉ voorheen benadeelde Suid-Afrikaanse gemeenskap. Hierdie gemeenskappe is voor 1994 dikwels op grond van ras, byvoorbeeld velkleur en etnisiteit, aan diskriminerende praktyke blootgestel. Laasgenoemde sluit onder meer die volgende in: aparte woongebiede, skole en publieke fasiliteite, asook ŉ arbeid- en onderwyssisteem wat deur rassisme gekenmerk is. 6
1.6 DEFINIËRING VAN DIE ALGEMENE PROBLEEMSTELLING 1.6.1 Die navorsingsprobleem: Agtergrond Prestasiemotivering as motiveringsveranderlike is die onderwerp van talle studies waar gefokus word op die impak van hierdie verskynsel op leer en akademiese prestasie (Atkinson & Feather, 1966; Dweck & Elliott, 1983; Lumsden, 1994). Swart studente (veral mans) se gebrek aan motivering om akademies te presteer en beroepe van hoë aansien na te streef, het die afgelope dekade baie aandag in die literatuur geniet (Murphree in Meyer & Braxton, 2002). Lapadat (2000) se navorsing toon byvoorbeeld aan dat ŉ persoon se prestasiemotivering ŉ refleksie is van die interaksie tussen die individu en sy/haar groter omgewing gekonstrueer en gedekonstrueer binne die konteks van gedeelde ervaring. Ek maak die aanname dat die postmoderne benadering tot beroepsfasilitering sielkundiges/fasiliteerders potensieel beter in staat sal stel om die totale persoon binne sy/haar unieke konteks te ondersoek en te verstaan. Multimetode-navorsing maak (myns insiens) dit vir die navorser moontlik om inligting met betrekking tot individuele betekenisgewing aan die hand van ŉ verskeidenheid data-insamelingsmetodes in te win, ten einde die geldigheid van bevindinge te verhoog. Sodoende kan doelstelling en aksies met betrekking tot die tradisioneel benadeelde adolessent se unieke loopbaanbehoeftes meer toepaslik gestruktureer word. 1.6.2 Algemene probleemstelling Die algemene probleemstelling van die studie kan as volg geformuleer word: 7
Op watter moontlike wyses kan postmoderne beroepsfasilitering aangewend word om die prestasiemotivering van ŉ tradisioneel benadeelde adolessent te verhoog? 1.6.3 Formulering van sekondêre navorsingsvrae Om die primêre navorsingsvraag ten volle te verken, moet die volgende sekondêre navorsingsvrae aangespreek word: Hoe sien die prestasieverwagting van ŉ tradisioneel benadeelde adolessent daaruit? Op welke moontlike wyses kan die postmoderne benadering tot beroepsfasilitering by ŉ tradisioneel benadeelde adolessent aangewend word? Wat is die moontlike impak van postmoderne beroepsfasilitering op ŉ tradisioneel benadeelde adolessent se prestasiemotivering? Wat is die moontlike bydrae van my studie tot die uitbreiding van teorie op die terrein van prestasiemotivering, met spesifieke verwysing na wyses waarop tradisioneel benadeelde leerders se vlak van prestasiemotivering geoptimaliseer kan word? Watter bydrae lewer my studie tot die studieveld van Opvoedkundige Sielkunde? 1.7 VERWAGTE UITKOMSTE VAN DIE STUDIE Die verwagte uitkoms van die navorsing is om die impak van postmoderne beroepsfasilitering op die prestasiemotivering van ŉ tradisioneel benadeelde adolessent (in hierdie geval, ŉ graad 11-leerder) te ondersoek. Met inagname van ŉ tradisioneel benadeelde adolessent se vlak van prestasiemotivering, kan die studie moontlik ŉ invloed op die implementering van beroepsfasilitering by ander tradisioneel benadeelde adolessente uitoefen. 8
1.8 MOTIVERING VIR DIE STUDIE Tydens my studiejare (onder meer in Opvoedkundige Sielkunde), is ek aan ŉ groot verskeidenheid beroepsfasiliteringsteorieë bekendgestel. Ek het die meeste aanklank gevind by die postmoderne benadering tot beroepsfasilitering, aangesien laasgenoemde (myns insiens) ŉ haalbare alternatief tot die uitsluitlike gebruik van psigometriese toetse bied. Terselfdertyd word meer voorsiening vir Suid-Afrika se unieke populasie gemaak, aangesien meer ruimte vir kreatiwiteit en buigsaamheid in beroepsfasilitering gelaat word. My persoonlike ervaring met postmoderne beroepsfasilitering is dat die kliënt se selfkennis op ŉ unieke wyse deur hierdie benadering verryk kan word. Die kliënt word die geleentheid gegun om persoonlike bates wat hom/haar in die verlede in staat gestel het om hindernisse te oorbrug, te identifiseer. Postmoderne beroepsfasilitering kan dus bydra tot ŉ sterker sin van persoonlike beheer. Aangesien tradisioneel benadeelde adolessente dikwels potensieel oor lae prestasiemotivering beskik (Maree & Braxton, 2002), wil ek graag vasstel of die postmoderne benadering tot beroepsfasilitering ŉ bydrae kan lewer tot hierdie adolessente se motivering om hulle loopbaanideale te verken en uit te leef. Ek koester die hoop dat hierdie studie ŉ betekenisvolle teoretiese bydrae tot die bestaande kennisbesit van beroepsielkunde binne die vakgebied van Opvoedkundige Sielkunde kan lewer. Op hierdie wyse is beroepsfasiliteerders potensieel beter toegerus om die tradisioneel benadeelde adolessent se unieke motiveringsdinamika te verstaan, ten einde effektiewe beroepsfasilitering aan hierdie groepe te bied. 1.9 VOORSIENE BEPERKINGE Ek antisipeer die volgende beperkinge ten opsigte van my studie: 9
Die mate waartoe veralgemening na aanleiding van een gevalstudie kan plaasvind. Die moontlikheid dat die deelnemer wat gekies word vir die studie, nie vir die duur van die navorsing betrokke mag wees nie. Vanweë kulturele en geslagsverskille tussen my en die deelnemer, bestaan die moontlikheid van kommunikasieprobleme en/of die misinterpretasie van situasies tydens die navorsingsproses. Verandering in tellings wat op die prestasiemotiveringstoets voor en na afloop van narratiewe beroepsfasilitering behaal word, mag in ŉ mate toegeskryf word aan faktore buite my beheer. 1.10 MY NAVORSINGSKONTEKS Die beskrywing van ŉ navorser se denkraamwerk dien as teoretiese verwysingsraamwerk waarvolgens die data wat tydens die navorsingsproses gegenereer is, geïnterpreteer en geregverdig kan word (McCracken, 1988). Op hierdie wyse is die leser beter daartoe in staat om die navorsing teen die agtergrond van die navorser se sosiale, emosionele en teoretiese betrokkenheid te lees en te verstaan (Denzin & Lincoln, 2000). Ek verduidelik vervolgens my navorsingskonteks aan die hand van Hitchcock en Hughes (in Cohen, Manion, & Morrison, 2000) en McMillan en Schumacher (2001) se analogieë. Laasgenoemde voorsien die volgende paradigmatiese lense waardeur die navorsing beskou kan word. My ontologie is gebaseer op die siening dat sosiale realiteit die produk van menslike, individuele bewustheid is. Hierdie realiteit is dus nie iets tasbaar wat ontdek kan word nie en kennis word deur die individu se bewussyn geskep. Ek handhaaf dus ŉ anti-positivistiese posisie. 10
Wat my epistemologie betref, handhaaf ek die sienswyse dat kennis persoonlik, subjektief en uniek van aard is. Individue se aksies word deur hulself geïnisieer en hulle behoort dus self verantwoordelikheid vir hierdie aksies te aanvaar. Hierdie paradigmatiese lense impliseer dat my navorsingsfokus op die individu sal wees. Ek sal poog om individuele gedrag te verstaan en te verklaar. ŉ Ideografiese benadering word hierdeur geïmpliseer. Die metodologie ter sprake is duidelik interpretivisties, naturalisties en interaktief van aard en die studie gaan daarom vanuit ŉ KWALITATIEWE-kwantitatiewe (KWAL-kwan¹) ondersoekmodus, aan die hand van ŉ gevalstudie, onderneem word. Die navorsingsontwerp word vervolgens bespreek. 1.11 NAVORSINGSONTWERP Bless en Higson-Smith (1995:46) definieer ŉ navorsingsontwerp soos volg: The plan of how to proceed in determining the nature of the relationship between variables. 1.11.1 Gevalstudie as navorsingsontwerp Vir die doel van die studie gaan ek van ŉ longitudinale, interpretiewe gevalstudie as navorsingsontwerp gebruik maak. ¹ KWALITATIEF-kwantitatief dui in die onderhawige studie daarop dat die navorsing primêr vanuit ŉ kwalitatiewe ondersoekmodus onderneem gaan word, maar dat ŉ kwantitatiewe komponent ook teenwoordig gaan wees. Die kwantitatiewe deel van die studie verwys bloot na die resultate van psigometriese toetse wat afgeneem gaan word. 11
1.11.2 Steekproefneming Die navorsingsdeelnemer in my studie gaan uit ŉ hoërskoolpopulasie gekies word en ŉ nie-waarskynlikheidsteekproeftrekking (doelgerigtesteekproefneming) sal toegepas word. 1.11.3 Data-insameling Met inagname van die doel van die studie, bevestig navorsing deur Maree en Beck (2004) dat daar ŉ duidelike behoefte bestaan om beide objektiewe en subjektiewe benaderinge tydens beroepsfasilitering te benut, aangesien objektiewe sowel as subjektiewe data noodsaaklik is om ŉ goed-ingeligte beroepsbesluit te kan neem. Die navorsingsontwerp, navorsingsmetodologie, data-insamelingstrategieë en die data-analiseringstrategieë sal volledig in hoofstuk 3 bespreek word. 1.12 NAVORSINGSGESITUEERDHEID Die navorsing gaan by die Hoërskool Fichardtpark in Bloemfontein² plaasvind, aangesien dit vir my en die deelnemer albei gerieflik is. Hierdie aspek dra ook by tot die volhoubaarheid en stabiliteit van terapeutiese intervensie. 1.13 ROL VAN DIE NAVORSER Die kwalitatiewe navorser word deel van die situasie en fenomeen wat bestudeer word. Ek gaan ŉ interaktiewe rol in die navorsing aanneem en aantekeninge ² Die skool is ingelig rakende die navorsingsproses en die hoof het toestemming verleen dat die skool se naam vermeld mag word. 12
van my observasies en interaksies met die deelnemer maak (McMillan & Schumacher, 1997). Sien hoofstuk 3, p. 53-54 vir ŉ volledige uiteensetting van my rol tydens die navorsing. 1.14 ETIESE OORWEGINGS Etiese maatreëls is van kardinale belang wanneer navorsing uitgevoer word. McMillan en Schumacher (2001) identifiseer die volgende etiese maatreëls waarvan die navorser bewus moet wees en waaraan ek sal voldoen: Ek sal toestemming van die deelnemer, sy ouers, die betrokke onderwysdepartement en distrikskantoor, asook sy skool verkry om by die navorsingsprojek betrokke te wees (Sien bylaag A). Ek sal eerlik wees met die deelnemer. Ek sal die deelnemer so ver moontlik teen fisiese en/of geestelike ongemak en gevaar beskerm. Ek sal alle persoonlike inligting van die deelnemer vertroulik hanteer. Ek sal alle moontlike maatreëls tref om die misinterpretasie van data te minimaliseer. Ek sal die navorsingsresultate aan die deelnemer en sy ouers bekend maak en verduidelik. 1.15 OPSOMMING EN HOOFSTUKVERDELING HOOFSTUK 1 Hoofstuk 1 behels ŉ inleidende oriëntering van die studie, konseptualisering en begripsverheldering, die probleemstelling, verwagte uitkomste, motivering vir die studie, voorsiene beperkinge, die navorsingskonteks, -ontwerp en -metodologie, die navorsingsgesitueerdheid, my rol in die navorsing, etiese oorwegings en ŉ uiteensetting van die hoofstukke. 13
HOOFSTUK 2 Hoofstuk 2 voorsien ŉ literatuurstudie oor narratiewe beroepsfasilitering, asook die prestasiemotivering van tradisioneel benadeelde adolessente. HOOFSTUK 3 Die beoogde navorsingsproses word breedvoerig in hierdie hoofstuk beskryf, insluitende die navorsingsontwerp- en metodologie wat in die studie gebruik gaan word. HOOFSTUK 4 Hoofstuk 4 sal ŉ beskrywing, asook ŉ analise van die resultate voorsien. Hierdie hoofstuk sal die impak van narratiewe beroepsfasilitering op die prestasiemotivering van die tradisioneel benadeelde adolessent evalueer. HOOFSTUK 5 In Hoofstuk 5 word die studie kortliks saamgevat, bespreek en enkele aanbevelings word gemaak. 14
HOOFSTUK 2 ENKELE EPISTEMOLOGIESE VERTREKPUNTE RAKENDE TRADISIONEEL BENADEELDE 3 ADOLESSENTE SE PRESTASIEMOTIVERING 2.1 INLEIDING In hierdie hoofstuk word daar gefokus op die konteks waarbinne die motiveringsoortuiginge van die tradisioneel benadeelde adolessent ontwikkel. Die totstandkoming van die postmodernistiese benadering tot beroepsfasilitering sal teen die agtergrond en vereistes van ŉ post-industriële samelewing bespreek word. Die toepaslikheid van postmoderne beroepsfasilitering tot die tradisioneel benadeelde adolessent se unieke motiverings- en loopbaanontwikkelingsdinamiek sal deurgaans aandag geniet. 2.2 KONTEKS VAN MENSLIKE ONTWIKKELING 2.2.1 Sosiaal-kognitiewe benadering tot motivering Die konsep motivering kan vanuit verskillende benaderings verken word. In hierdie studie word motivering vanuit ŉ sosiaal-kognitiewe raamwerk beskou, aangesien al die aspekte van menswees kognitief, affektief en konatief by hierdie benadering ingesluit word (Zimmerman, 1989). Volgens Zimmerman (1989) word ŉ leerder binne die sosiaal-kognitiewe paradigma as ŉ denkende en gevoelsmatige wese beskou, wat in interaksie met ander en sy/haar omgewing is. Die leerder word deur uitkomsverwagtinge en die persepsie van selfdoeltreffendheid gemotiveer om selfregulerend op te tree. 3 Die terme "benadeeldheid" en "swart bevolkingsgroep" word in hierdie studie, sowel as in die literatuur wat ek geraadpleeg het, afwisselend gebruik. 15
Volgens Bandura se sosiaal-kognitiewe teorie sal persone min aansporing hê om op te tree of te volhard wanneer hulle met ongunstige omstandighede gekonfronteer word, tensy hulle glo dat gewenste uitkomste deur hul eie aksies meegebring kan word. Persone se persepsies van hul self-effektiwiteit speel dus ŉ sentrale rol in hul psigososiale aanpassing (Bandura, 2001). Die moontlikheid dat persepsies van vermoëns (in teenstelling met vermoëns op sigself) belangrik is, en dat die oortuiging van ŉ persoon dat hy/sy oor sterk vermoëns beskik, ŉ positiewe verband met volharding en motivering toon, word deur verskeie navorsers ondersteun (Osche, 2003). Lent en Brown (in Ritchie, Flouri & Buchanan, 2005) se navorsing demonstreer hoe self-effektiwiteitsverwagtinge deur die mate en gehalte van kontekstuele ondersteuning en persoonlike insette beïnvloed word. In die lig hiervan blyk dit dat die mate en gehalte van kontekstuele ondersteuning en persoonlike insette ŉ sentrale rol ten aansien van beroepskeuse speel, aangesien navorsing aantoon dat self-effektiwiteitsverwagtinge weer ŉ invloed op ŉ persoon se beroepsbelangstelling en loopbaandoelwitte uitoefen (Ritchie, et al., 2005). Die sosiaal-kognitiewe benadering word toenemend deur navorsers met kontemporêre denkwyses aangaande prestasiemotivering geïmplementeer, ten einde die verskille tussen mense se strewe na prestasie te probeer verklaar (Elliot & Church, 1997). Die sosiaal-kognitiewe beroepsteorie kan dus as ŉ potensieel invloedryke teorie in die beskrywing van loopbaanontwikkeling beskou word (Isaacson & Brown in Buchanan, Bennett, Smith, Smith, Ritchie & Vitali, 2004). Volgens de Bruin (1999) is die sosiaal-kognitiewe benadering ŉ bruikbare model om die beroepsverwante gedrag van die Suid-Afrikaanse jeug te verstaan en te verander, aangesien die sosio-kulturele konteks waarin leer plaasvind, in ag geneem word. Die impak van kontekstuele faktore op tradisioneel benadeelde gemeenskappe word vervolgens ondersoek. 16
2.2.2 Die invloed van tradisionele benadeeldheid op motiverings- oortuiginge Volgens Cook, Heppner en O Brien (2002) word toekomssukses grootliks deur persone se persepsies, sowel as die realiteit van opvoedkundige geleenthede in die makrosisteem, beïnvloed. Sosio-ekonomiese benadeeldheid kan beskou word as een van die grootste risiko-faktore waardeur positiewe motiveringsoortuiginge en doelwitstelling ondermyn word, en hierdie patroon van klasongelykheid manifesteer baie eenders in die meeste geïndustrialiseerde lande (Sewell & Shah, 1968; Shavitt & Muller in Schoon, 2003). Volgens Woolfolk (in De Lange, 1997) het swak sosio-ekonomiese omstandighede ŉ negatiewe invloed op leerders se gevoel van selfwaarde. Leerders uit lae sosio-ekonomiese omgewings handhaaf dikwels negatiewe verwagtings ten opsigte van hul toekomssukses. Hierdie beskouing kan aanleiding gee tot die verwerwing van ŉ wanaangepaste attribusiestyl, asook aangeleerde hulpeloosheid. Benadeelde leerders kan voel dat hulle nie beheer oor hul eie leerhandeling het nie en hul kan daarom dikwels die sisteem of eksterne faktore vir hul ontoereikende leerresultate blameer (Van den Berg & Naicker, 1996). Graham (in Berry & Asamen, 1989) sê in hierdie verband: Far too many minority children perform poorly in school, not because they lack basic intellectual capacities or specific learning skills but because they have low expectancies [and] feel hopeless. Behalwe vir die psigo-sosiale risiko's wat met tradisionele benadeeldheid gepaardgaan, kan ander omgewingsbeperkinge ook voorkom. Persone uit ŉ meer gegoede agtergrond het byvoorbeeld dikwels groter toegang tot opvoedkundige geleenthede, finansiële hulpbronne, rolmodelle, loopbaankennis en informele of familie-verwante netwerke (Schoon, 2003). 17
Verskeie navorsers bevestig dat adolessente van werkersklasgesinne ook potensieel minder geneig is as hul meer bevoorregte portuur om voortgesette onderrig ná verpligte skoolverlatingsouderdom te ontvang, of om ŉ professionele loopbaan na te streef (Schoon, 2003). Uit voorgenoemde blyk dit dat sosio-ekonomiese benadeeldheid dus nie bevorderlik is vir die skoolprestasie en sukseservaringe wat ŉ leerder volgens sy/haar vermoënstruktuur kan bereik nie (Kriegler & Farman, 1996). Ten einde die prestasie van tradisioneel benadeelde persone te verhoog, moet hierdie individue ondersteun word in die ontwikkeling van meer positiewe selfpersepsies, verwagtinge en selfvertroue. Volgens Osche (2003) kan persoonlike motiveringsoortuiginge deur positiewe persepsies beïnvloed word en persone aanspoor om harder te werk om hul kanse op sukses te verbeter. 2.2.3 Die tradisioneel benadeelde leerder in Suid-Afrika Die apartheidsbeleid vóór 1994 in Suid-Afrika het tot rasseskeiding en diskriminasie gelei. Swart Suid-Afrikaners is by uitstek geaffekteer, aangesien hulle onder meer blootgestel is aan aparte woongebiede, skole en publieke fasiliteite, asook ŉ arbeid- en onderwyssisteem wat deur rassisme gekenmerk is. Opvoedkundige begrotings, die struktuur van opvoedkundige burokrasie, die samestelling van personeel en leerders in skole, die kurrikulum wat gevolg is, asook die kulturele etos wat in ŉ betrokke skool gevolg is, is deur die apartheidsisteem beïnvloed (Carrim, 1998). Onderwys was dus nie net apart nie, dit was ongelyk met die wit leerders wat bevoordeel is en die swart leerders wat aan die kortste ent getrek het. Dit het baie swart leerders negatief beïnvloed, onder andere wat hul interne lokus van kontrole betref, soos De Lange (1997:88) in hierdie verband opmerk: In Suid-Afrika is die intimidasie en portuurgroepdruk veral geweldig sterk om leerders te leer dat hulle nie beheer het oor dinge wat met hulle gebeur nie; hulle plaas die skuld vir hul mislukkings op ŉ ander persoon of 18
koppel dit aan bepaalde omstandighede, soos die apartheidsbeleid of diskriminasie. Die oortuiging dat persoonlike insette ŉ verskil aan huidige en toekomstige vooruitsigte sal maak, speel ŉ belangrike rol in ŉ persoon se opvoedkundige ervaringe (Buchanan et al., 2004). Dit is daarom belangrik dat leerders ondersteun moet word om eienaarskap vir hul eie leerhandeling te aanvaar in ŉ poging om hulle te ondersteun om hul toekomspotensiaal optimaal te verwesenlik. Die konteks van die tradisioneel benadeelde adolessent in Suid- Afrika blyk egter nie altyd die ontwikkeling van positiewe motivering- en loopbaanverwagtinge te ondersteun nie. Vervolgens word ŉ bespreking van prestasiemotivering gebied. 2.3. PRESTASIEMOTIVERING 2.3.1 Enkele definisies van die begrip "prestasiemotivering" Huitt (2001) bied ŉ samevatting van die bestaande definisies in die literatuur aangaande motivering. Laasgenoemde word beskou as: ŉ Interne toestand of kondisie waardeur gedrag geaktiveer en die rigting van gedrag bepaal word; Die behoefte of begeerte waardeur doelwitgeoriënteerde gedrag gerig word; Die invloed van behoeftes of begeertes op die intensiteit en rigting van die gedrag. Franken (in Huitt, 2001) identifiseer ŉ addisionele komponent: Die opwekking, rigting en volharding van gedrag. 19
Volgens Bester (1999) kan prestasiemotivering beskou word as die behoefte van individue om die hoogste moontlike prestasie, met behulp van hul vaardighede- en vermoëstruktuur, te bereik. 2.3.1.1 ŉ Werksdefinisie vir "prestasiemotivering Volgens my kan voorgenoemde definisies van prestasiemotivering as volg geïntegreer word: Die begeerte om persoonlike sukses te ervaar, tesame met die aanwesigheid van doelgerigte gedrag om, afgesien van hindernisse, in die nastreef van persoonlike doelwitte te volhard. Vervolgens word die teoretiese grondslag van prestasiemotivering kortliks bespreek. 2.3.2 Teoretiese grondslag van die begrip "prestasiemotivering" Klassieke prestasiemotiveringskonstrukte sluit onder meer die volgende in: uitkomste-verwagting (Atkinson, 1964), self-effektiwiteit (Bandura, 1977), aangeleerde hulpeloosheid (Dweck, 1975), interne-eksterne lokus van kontrole (Stipek & Weisz, 1981), asook die attribusieteorie (Weiner, 1979). Die vernaamste konstrukte uit die prestasiemotiveringsliteratuur word vervolgens kortliks beskryf. 2.3.2.1 Klassieke motiveringskonstrukte Vanuit die klassieke raamwerk van prestasiemotivering word aktiwiteit in prestasiesituasies hoofsaaklik deur die verkryging van sukses, of die vermyding van mislukking gerig (McClelland, Atkinson, Clark & Lowell in Elliot & Church, 1997). 20
2.3.2.2 Attribusieteorie Weiner (1985) het voortgebou op die klassieke denkwyses deur die voorstelling van die attribusieteorie. Laasgenoemde hou verband met die wyse waarop mense kies om die oorsake van gedrag in hulle lewens te verklaar. Navorsing toon aan dat die objektiewe oorsaak vir die individu se sukses of mislukking minder van belang as die subjektiewe beoordeling van die oorsake is (De Lange, 1997). Volgens Seane (1998) het die attribusiestyl wat ŉ persoon handhaaf, ŉ betekenisvolle invloed op sy/haar toekomstige prestasie. 2.3.2.3 Self-effektiwiteitsverwagtinge Self-effektiwiteit dui op individuele bekwaamheidsoortuiginge wat deur ŉ persoon in die algemeen, of tot ŉ spesifieke domein, gehandhaaf word (Bandura, 1977). Bandura (1997:61) beskryf die verband tussen self-effektiwiteit en prestasie soos volg: The evidence is relatively consistent in showing that efficacy beliefs contribute significantly to level of motivation and performance. They predict not only the behavioural changes accompanying different environmental influences but also differences in behaviour between individuals receiving the same environmental influence, and even variation within the same individual in the tasks performed and those shunned or attempted but failed. Veral in die velde van Sielkunde en Opvoedkunde, blyk self-effektiwiteit ŉ meer konsekwente voorspeller van gedragsuitkomste as enige ander motiveringskonstruk te wees (Graham & Weiner in Berliner & Calfee, 1996). Self-effektiwiteit stel persone in staat om hul bestaande kognitiewe, gedrags- en sosiale vaardighede te integreer, toe te pas en, selfs in ongewensde omstandighede, daarmee te volhard (Buchanan et al., 2004). 21
2.3.2.4 Doelteorie Bemeesteringsdoelwitte vorm deel van die doelteorie van Carol Dweck (Elliot & Church, 1997) en is ŉ uitvloeisel van die algemene kognitiewe revolusie in sielkunde. Volgens Lapadat (2000) handhaaf mense implisiete teorieë oor hul persoonseienskappe, byvoorbeeld hul vermoëns. ŉ Individu se spesifieke prestasiedoelwit skep ŉ raamwerk waarbinne hy/sy situasies sal interpreteer, ervaar en gevolglik sal optree. Daar word tussen twee tipes doelwit-oriëntasies onderskei: o ŉ Prestasiegedrewe doelwit-oriëntasie impliseer dat ŉ persoon se motivering deur die behoefte aan positiewe evaluasie en die vermyding van negatiewe evaluasie bepaal word. Hierdie oriëntasie is uitkomsgerig en mag tot hulpelose reaksies lei wanneer mislukking ervaar word. o ŉ Bemeesteringsgedrewe doelwit-oriëntasie dui op die ontwikkeling van persoonlike bekwaamheid en taakbemagtiging. Persone met hierdie oriëntasie sal geneig wees om, ten spyte van die moontlikheid van mislukking, met ŉ taak te volhard (Elliot & Church, 1997). 2.3.2.5 ŉ Kontemporêre blik op prestasiemotivering Volgens Bleuer en Walz (2002) bevestig onlangse studies die relevansie van die onderskeie klassieke konstrukte waarna verwys is vir die teorie en praktyk van beroepsvoorligting in die 21e eeu (Stipek, 2001; Wigfield & Eccles, 2001). Hiermee saam word doelwitstelling (Schunk, 2001) en sielkundige veerkragtigheid (Benard, 1995) in kontemporêre literatuur as faktore vermeld wat ŉ rol in die promovering van akademiese prestasie speel. Maehr en McInerney (in McInerney & Van Etten, 2004) lig twee belangrike voorspellers van leerders se prestasiemotivering in hul navorsing uit: 22
Hul waardes, oortuigings en doelwitte wat met ŉ positiewe selfbeskouing verband hou; Hul vlak van bemeesteringsmotivering. Laasgenoemde impliseer dat ŉ persoon, ten spyte van huidige hindernisse en teleurstellings, steeds op die verhoging van persoonlike bekwaamheid fokus en in die nastreef van sy/haar doelwitte sal volhard. 2.3.2.6 ŉ Geïntegreerde benadering tot prestasiemotivering Buiten die geloof in ŉ persoon se eie vermoëns en die begeerte om ŉ sekere uitkoms te bereik, word die vermoë om spesifieke strategieë uit te voer as ŉ integrale deel van mense se uiteindelike sukses in bepaalde velde geassosieer, byvoorbeeld in die geval van skrywers, atlete, musikante en studente (Zimmerman, 1998). Tuckmann (1999) stel ŉ drieledige model van prestasiemotivering voor, naamlik houding, dryfkrag en strategie. 1. Houdings of oortuigings wat mense oor hulself handhaaf, hul vermoëns en die faktore wat hul uitkomste verklaar: Bandura (in Tuckmann, 1999) voorsien uitgebreide bewyse en dokumentasie vir die idee dat self-effektiwiteit ŉ sleutel-element is in die mate waartoe mense merkwaardige uitkomste in hul lewens kan bewerkstellig. Bandura (1997) se navorsing dui tewens aan dat talle leerders met gelyke intellektuele vermoëns se skolastiese prestasie as ŉ funksie van hul self-effektiwiteitsvlak verskil. 23
2. Die dryfkrag of hunkering om ŉ sekere uitkoms te bereik, afhangend van die waarde wat daaraan geheg word: Verskeie navorsers beklemtoon die belangrikheid van dryfkrag as faktor in die motivering om te presteer (Tuckman, 1999). Maddux, Norton en Stoltenberg (1986) se navorsing bevestig dat uitkomste-verwagting ŉ beduidende invloed op gedrag uitoefen, veral in die geval van persone met ŉ hoë vlak van self-effektiwiteit. Die aansporingswaarde (incentive value) van die optrede word as ŉ potensiële bron van die motivering om aksie te neem, beskou. 3. Strategie of tegnieke wat ŉ persoon toepas om die uitkomste wat hy/sy idealiseer, te realiseer: Die rol wat strategie in prestasiemotivering speel (veral binne die raamwerk van selfregulerende leer) het veral in die laaste dekade aandag geniet. Die konsep "selfregulering" het ŉ betekenisvolle impak op die veld van motivering gehad, onder meer wat die verband tussen spesifieke strategieë en gedragsuitkomste betref (Tuckmann, 1999). Volgens Pintrich (1999) dui kognitiewe selfregulering onder meer op die volgende vaardighede: Die leerder se vermoë om aktief betrokke te wees in sy/haar eie leer, inlsuitend die analise van taakvereistes; Die beplanning en gebruik van hulpbronne om aan hierdie vereistes te voldoen; Die vermoë om progressie te monitor totdat die taak afgehandel is. Dweck (in Seth, 2004) meen dat, alhoewel sommige leerders gemotiveerd voorkom, kommer oor hul swak persoonlike prestasie tot die vermyding van 24