sv en sv en en en en sv en en en en en en en en en en en en en en nl en nl et af nl af de nl nl nl af en nl en nl nl nl de nl af de en fy fr af af de nl de nl en nl de nl en af en en af af af af af af af af af af nl af af af af af af en en en
"One of the rarest animals in fynbos, the Cape Platanna Xenopus gilli
is confined to a scattering of black water lakelets in the South Western Cape"
Liz Mc Mahon, from A Fynbos Year
Author of about 70 books, mostly for children (animal stories based on zoological facts), some serious books for adults and children:one a semi-autobiographical romance (under "Dr.X"), the others based on the Bible
First woman in South Africa to achieve a Doctorate in Science
Excerpt: a short piece of prose from Haai waar was jy? (1949)
Louise Latsky was born on 22 October 1901 in Carnarvon, as the second child of the Rev. Christoffel Hermanus Engelbertus Latsky and Mrs Johanna Maria Latsky (née Sterrenberg) When she was about five, her family moved to Stellenbosch, where her father was minister of the newly-established Dutch Reformed Mission Church, in Bird Street (now the Baptist church building).
During 1932 she lectured in Zoology at the Potchefstroom University, but increasingly poor health brought her academic career to an end, and she returned to Stellenbosch, where she cared for her parents and aunt until their old age, and started making a name for herself with children's books that taught real facts about animals in a playful way. Her books were always hand-written , on blocks of writing paper (writing pads). From about 1943 until 1950 or 1951 she acted as children's science editor for the Nasionale Pers and collaborated in the publication of the Kennis vir Almal series, to which she also contributed nine titles.
She never married, but had many local friends, who visited her regularly, and she corresponded with others throughout the country. Lulu Latsky, beside being very devout, had a great talent for people and seemed instinctively to understand children, although she never had any of her own. Conversations with her always left one feeling good about oneself. She had the knack of concentrating her interest upon her interlocutor as if the other person in a conversation was the most important person in the world. She was much loved by the people around her , also those who helped her in her increasingly feeble physical state, and would thank the woman who brought her her lunch or tea as if it was an exceptional service and to her it was. Although she could pour out her small energy on others, she was always amazed and touched when anyone did anything for her.
She had been a very pretty young girl, and retained an interest in clothing and looking nice even when she became a total invalid.
In the fifties, after the death of her father, she, her mother and elder brother, SJ Latsky, who was also an invalid, moved to Sea Point, and later, after the deaths of the other two, she moved to Tamboerskloof, to be near one of her younger brothers, Peter Latsky, to whom she had always been very close.
He and his wife cared for her until the end, and Lulu Latsky died in Tamboerskloof, Cape Town, on 8 November 1980, about an hour after a last long telephone conversation with her brother.
(these are only a representative sample of the more than 70 she wrote between 1938 and 1960
NP = Kaapstad, Nasionale Pers, AP = Johannesburg, Afrikaanse Pers
Children's books about animals:
Familie van Flerrie. Kaapstad, Maskew Miller
Almal wat leef, haal asem. Kaapstad, Maskew Miller
Dierevreugde en diereverdriet, AP
Mevrou Hen die wêreld in, AP
1938: Natuurlike rytuie, NP
1941: Bere gaan te kere, NP
Sosiale lewe in die natuur. Vol no 6, Kennis vir almal, NP, 1944
Ouersorg. Vol no 17, Kennis vir almal, NP, 1944
Penman se kleinspan, NP, 1945
Oëverblindery. Vol no 36, Kennis vir almal, NP, 1945
Diknek en Dikoog, NP, 1946
Oupa Bewer, NP, 1947
Koning Gorilla hou vergadering (of Mammalia), NP, 1947
Lelik in die knyp, NP, 1947
Die wêreld is honger. Vol no 49, Kennis vir almal, NP, 1948
Kleinbaas Eina, NP, 1948
Haai, waar was jy? , AP, 1949
Liefde in Pikkewynland, NP, 1949
Huise en paleise. Vol no 70, Kennis vir almal, NP, 1950
Oorlog in die diereryk. Vol no 72, Kennis vir almal, NP, 1950
"Skaam jou, Pietjie!", AP, 1951
Die tannie dros weg, AP, 1951
Liefde in Volstruisland, AP, 1951
Die diere hou konsert, AP, 1953
Soveel diere soveel dinge. Pretoria, Van Schaik, 1960
Vrede en vreugde op aarde. Kaapstad & Pretoria, NG Kerk Uitgewers.
Swerwelinge. Stellenbosch (Oudtshoorn & Johannesburg), CSV Boekhandel
Held van God. Kaapstad & Pretoria, NG Kerk Uitgewers.
Sterker as die Dood. Stellenbosch , CSV Boekhandel, 1945
Die man van Nasaret. Kaapstad & Pretoria, SA Bybelvereniging, 1949
Die Martelgang. Bloemfontein (As "Dr. X" - about a young woman who gives up the love of her life because she has tuberculosis), NP
Excerpt: a short piece of prose from Haai waar was jy? (1949):
... Dassie en die muisvroutjie lag nie meer nie. Daar in die dam is die padda 'n nuwe man. Hulle het nader gekom en sit nou vlak voor hom voor die water; Dassie bo-op 'n ronde klip en Ma-muis skuins onder. Hulle oë bly op Platanna want dié is soos 'n vis in die water. Op en af en heen en weer skiet hy deur die dam. Om dan weer 'n paar ratse swaaie en draaie te maak. Jy sou nooit sê dis dieselfde kêrel wat op land nie eens ordentlik reg-op kon sit nie.
Ja-nee, dis waar,, jy is 'n ou windmaker in die water, lag Dassie goedig. Kom terug jong, kom nader, ek kan nie mooi sien nie, jy is al so ver.
Skaars was haar woorde koud of die paddaman spring agteruit, vinnig en rats.
Goeiste Platanna, maar kyk hoe maak jy my skrik. Ek het nooit geweet 'n padda kan so behendig agteruiit in die water spring nie.
Platanna lê nou op die rand van die dammetjie en skud soos hy lag. Moet jou nie verbeel dat al die paddas hierdie kuns ken nie. Weet jy, sover bekend is ons platannas die enigste soort wat hierdie kuns ken. Al sukkel ek so oor die land kan ek selfs op droë grond ook so agteruit spring. Nie net in die water nie.
Die padda-kêrel skiet soos 'n blits verby die neus van Ma-muis en dit agteruit. Die muisvroutjie koes weg, sy is lam geskrik, maar Dassie wat die affêre van die hoogte af goed beskou het, lag tog te lekker.
Platanna het iets gewaar, iets wat roer, 'n lekker happie. Sy mond lus en sy maag praat en hy sien nie meer vir Dassie of Ma-muis eens raak nie.
Uit skiet sy hand. Hy pak die klein skepseltjjie wat daar in die modder lê en kriewel met geweld beet en hou die wurm aan weerskante vas. Hy het mos nie verniet die twee oulike handjies met die vier vurkagtige vingers aan elke hand gekry nie. 'n Paar stote met die vingers en die wurm is nie meer nie, hy het binne die mond van die padda verdwyn.
Goeie genugtig Platanna, sê Dassie. Het ek nie geweet jy is 'n padda nie, sou ek werklik gedink het jy is 'n soort mens. Jy eet dan byna soos hulle, met hande en vingers.
Dassie skuiwe ongemaklik rond. Sy hou nie van mense nie, hulle is wreed en geniepsig. Nooit sal die mens tog 'n kans laat verbygaan om hulle arme dassies te vervolg en dood te maak nie. En dit omdat mense al hulle, wat dassies is, se plantkos in die veld aan die ou skape en bokke wil gee....
Weet jy man, ek het nooit geweet julle paddas eet so nie, lok Dassie uit om verder te hoor.
Julle paddas! Verbeel jou! skree Rana, een van die gewone ou grys paddas uit. Hy wip lugtig agter 'n blaar om. Nes of ons paddas almal so laf is om so te eet. Moet asseblief nie vir ons almal onder een kam met daardie stuitige ou platanna skeer nie....
Weet julle hoekom Platanna so eet? Omdat hy nie 'n tong het nie. Daar is nog net twee nader soorte paddas in die hele wêreld behalwe Platanna wat ook nie 'n tong het nie. Die meeste van ons ander paddas is almal met 'n mooi werklustige tong uitgerus. Dis 'n lang klewerige tong. Julle moet net sien hoe vinnig ons dit kan uitskiet en kos daarmee kan vang....
Dis nou weer te sê, lag Dassie. Jy, Platanna sonder 'n tong en ek sonder 'n stert.
Piep, piep, piep. Die oë van muisie fonkel van pure ondeundheid. Wat praat jy Dassie! Ou Platanna sit sonder altwee, tong en stert. En ek die muis het albei. Ek klop julle altwee.
Tosiens vriende, skree Muis-vroutjie en daar trek sy die veld in. Sy kan nie nog langer gesels nie, haar kleinspan wag by die huis.
Jammer Platanna kan dit nie regkry om vuis te maak nie, hy voel daarna...
Text by Jo-Marie Claassen, a niece of Lulu Latsky
www.StellenboschWriters.com © Rosemarie Breuer