en nl id en en nl en en en en en af af af af af af af af af es nl nl af af af nl nl af nl af de af af nl af af nl af af af nl af af af nl af af nl af pl af nl af af af af af af af af af en en en en en
Die Evangelie van HABAKUK ...en ander epiese fokops
As ‘n ‘vriend’ kan ons Habakuk nie bestempel nie, altans ek kan nie. Ek sien hom eerder as ‘n soort vreemde komeet wat ongereeld dog gereeld deur my dag beweeg sonder enige vaste roete, tyd of rede. Ander mense sou hom dalk as eksentriek beskrywe, maar, ek aanvaar hy is gewoon ‘n man geboetseer uit die stof van sy moerige stamvaders en die wilde klimaat van ‘n land met die grondwerk van ‘n oerwȇreld maar die siel van ‘n moedswillige en ongetemde tiener.
Hy vertel my annerdag weer dat hy by niemand anders op die dorp kuier nie, en homself liefs op sy plaas en ook op sy eenkant-erfie iewers op die dorp met sy eie dinge doenig hou. Heuning en kruie. Sulke goed. En altyd een of ander nuwe uitwaanse skiem. Onlangs wou hy my betrek by ‘n blink idee om “natuurlike en vonkelende fonteinwater” te bottel en te verkoop – als met ‘n ou sodamasjien wat hy by ‘n veiling opgetel het. Ek is nie aldag seker of ek geëerd of erg bekommerd moet wees dat Habakuk my as ‘n vriend beskou nie.
En, soos alle mense wat ‘n mens ken, is daar by Habakuk ook maar twee in een: die goeie, gewillige en dierbare siel, en dan ook die donker, bedonnerde bliksem wat sy wil op ander wil afdwing. Ek laat laasgenoemde nie naby my toe nie, lankal nie meer nie, en mense wat my kwalik neem omdat ek hulle flink kortwiek as hulle my probeer speel, my probeer ore aansit, met my kop probeer smokkel of my as ‘n middel tot ‘n doel probeer kierang, nee, hulle verdwyn op eie stoom en gaan sit en spoeg gif elders op die dorp. Ook dit sal vir ditself sorg. Maar, vir Habakuk het ek nog nooit probeer afsit of wegwys nie, al het ek sy donkerkant ook al in volle storm ervaar. En sy jakkalsvonkel.
Ja, sy onedele het my self mos ook al ‘n lelike streep getrek, en daarvoor sou ek hom nog terugkry. Ek het net nooit kon raai dit dit gister al sou wees nie.
Ewentwel, waarom dit sou wees dat getroude manne met my oor hul vrougoed kom praat, as’t ware kom raad vra, wel, dit sal ek sekerlik nooit weet nie. Miskien is dit omdat ek lief is vir vrouens en ek hul gevaarlike bedrading op ‘n manier verstaan, of bloot net aanvaar. Sekerlik omdat ek in ‘n huis met ma en drie susters en al hulle vriendinne en verwikkeldinge grootgeword het. Dalk is dit omdat my skoolkyste en girlies nog steeds deel van my lewe is, hulle hartsake met my deel, hoe ook al, ek weet nie. I just love them. En soos enigeen wat graag wil glo dat sy gedagtes en woorde vir iemand vir ‘n wyle waarde dra, luister ek graag na ander manne se ‘vrouekwale’ en soms, saans, om ‘n kuiervuur, meld wynwoorde hulself by my aan wat skynbaar vir die kopknikkende luisteraar iets beteken.
Gister kom Habakuk toe by my aan met ‘n soort mismoedigheid wat nie net deur die ondraaglike hitte lamgevlam kon word nie. Die oukȇrel skud sy kop nog voor hy groet en haal half beteuterd ‘n bos tuinvars kruie tevoorskyn en O Jere die geure daarvan pluk aan ‘n mens se binneste. Jemels. Hy sien my dank nie eens raak nie, so beswaard is hy.
In die kombuis vat ek die ketel en Habakuk kreun bedremmeld op die kitaarstoel neer, haal sy hoed af en beduie daarmee nee, geen koffie nie. Water. Ys. Baie.
“Ou Janneman,” sug hy na ‘n diep teug vonkelwater. “Vandag moet jy ‘n man in nood mooi jelp. Kyk, laat ek sommer met die hoed in die huis inval, die ding staan so: Sanetta, my skoolmeisie van iewers in die vorige millenium, veertig-vyftig jaar terug, sy het my mos laat weet sy kom hierdeur Kaap toe, en nou wil sy opsluit kom kuier. Glo iets oor haar testament. Maar, my vrou is mos nie een vir kuier nie. Veral nie met ou girlfriends van my nie. Nou, ek wil nie een van die twee in die gesig vat nie, maar ek wil darem ook graag weer vir Sanetta sien, want ons was baie lief vir mekaar. Ek dink ek was maar haar enigste en groot liefde.”
Hy snik skielik ‘n oerspelonk in sy longe oop.
Ek vonkel die glase weer vol water en knerts ‘n skyf suurlemoen by. ‘n Paar van die kruieblare ook. En ek dink. Nee, dis ‘n moeilike een dié. Maar, tog, ‘n onlangse lessie skiet my te binne, soos ‘n ruim dog bose insig, en ek draai om en vertel, met deernis en met fluisterende begrip:
“Habakuk, daar is net een manier om hiermee te werk. Glo my. Die vrouegoed is ‘n rare soort ongoddelikheid en om twee van dieselles bymekaar te hark, en daar te hou vir langer as ‘n glas wyn, o jeer, dis moeilikheid soek. Maar, daar is maniere. Eintlik net een. Een. Luister mooi.”
Habakuk kyk my aan soos ‘n kind wat sy eerste poppespel sien.
“Jy moet jou dinge só reël,” vertel ek hoogs vertroulik voort, “dat jy die vrouens albei eers vooraf deeglik op mekaar voorberei. Apart. Ontlont enige spanning of konfrontasie deur dit vooraf netjies weg te vee. En dit doen jy só:
“Kry vir jou ‘n botteltjie of twee regte laventel-olie, bestel dit deur die apteek se donkie wat daagliks Kaap toe loop vir alles of ry Ceres toe en koop dit daar, maar KRY dit. Nou moet jy dinge so bewimpel dat jy albei vroue op verskillende plekke ontmoet en hulle dan met die welriekende goëlmiddel besprinkel, vryf dit oor hul borste in, dit terwyl jy hulle, een op ‘n slag, weg van mekaar, van mekaar vertel. Vertel ‘n mooi balans van alle dinge om elkeen meer méns te maak. En so, wanneer hulle mekaar dan sien, sal hulle dieselfde ruik en mekaar ook nie aanval nie omdat hulle makgemaak is.”
Habakuk kyk my nou aan of ek die gebruikte onderbroeke van die Zuma-harem aan hom probeer verkoop.
“Maar, die GROOT ding is dit,” vertel ek geesdriftig voort:
“Jy moet sorg dat elkeen boonop presies dieselfde rok dra. En weet jy wat? Pep Stores het hoeka nou al hulle somer-uitverkoping en die hitte lȇ nog voor! So, daar is pragtige polkakolrokke in speelse somerkleure, lig om ‘n bries te verwelkom, oop om die skouers om die halslyn te beklemtoon en nousluitend om die middel sodat die rok mooi kan blomstaan as die wind wil skandes maak. Dit sal perfek wees vir jou plan en jy kry boonop nou twee van die rokke vir die prys van een! Daar het jy dit.”
Habakuk kýk my. Die woorde sink in, waarheen weet ek nie want ek was besig om nog vonkelwater op ons ys los te bruis.
Toe ek omkyk, staan hy hoed in die hand, en sy oge vonkel, soos dié van ‘n jakkals wat sy sjarmante dans wil dans.
Nou word ek opsluit as getuie saamgesleep na die polisiekantoor om ‘n klag van rusverstoring te gaan lȇ en dis vir my moeilik. Dis swaar omdat ek skaars herstel van ‘n vlamkoorsgriep, en dis pynlik omdat ek nie by ander se strydgoed betrokke wil raak nie. ‘n Mens gee baie prys as jy alleen woon, maar een van vele voordele is dat jy net met jou eie probleme opgeskeep kan sit en nie met ander se manewales moet saamleef nie.
Habakuk sleep my al protesterende saam na polisiekantoor as getuie oor rusverstoring. Ek skuld hom, sȇ hy. Ek skuld hom. En dis waar. Ek skuld hom. So, ek wandel skoorvoetend saam.
Dis sy vrou Lea. Sy en haar dinge. Manewales. Ek moet terstond nou als kom beaam, al het ek Lea skaars drie keer in my lewe gewaar.
Voor die konstabelerie is Derrico die straatklong besig om 'n bakkie te was. Hy hurk met sy rug na ons toe, hy snik, hy huil, maar ek skadu stil verby want, wat dit ook al is waaroor hy treur, ek sal vir die verdriet en die horreur om dit aan te luister moet betaal. Nee. Nie vandag nie.
Habakuk neem die polisiestasie oor en swaai sy arms en hy snik van veronregting soos hy vertel: Hy kan dit nie meer vat nie. Hy wil ‘n saak van ernstige rusverstoring kom maak: Sy vrou klink soos ou wasmasjien wat skommel vol nat skroplappe en bakstene as sy eet. Haar tande kners, haar tong klap, sy slurp en suig lug deur haar neus en ore as sy sluk, haar kakebeen kraak as sy hap, die slape bult in en uit en haar kopbeen knars as sy byt al is dit net ‘n piesang. Die probleem begin inkom met beskuit. Peanuts en popcorn is 'n fokken kern-oorlog. Habakuk kan dit nie meer vat nie.
Ek hou my sedig eenkant en kyk by die venster uit totdat ek geroep word om ‘n verklaring af te lȇ of myneed te pleeg.
Die poeliesman kug luid en ek kyk terug.
Agter die lessenaar sit hy, ‘n nuwe gesiggie op die dorp. Skoon en vars soos ‘n nuwe besem. Sersant Athenaspappadoulesbos, só sȇ die naambord op die tafel.
Die jong sersant se kuif lyk inderdaad soos kortgeknipte jongbesem en hy sit laag agter die lessenaar sodat net sy kop steek uitsteek bo stapels lȇers, papierwerk en pakkies SaveMore Lemon Creams.
Ek sug. Jongelied is hy. Geen sweem van melkbaard eers nie en hy kyk stip na Habakuk met groot, ronde seuns-ogies. Rooi appelwange. ‘n Snor sweet op sy bo-lip. Duidelik ‘n Griekse pa maar ma van een of ander boere-orde.
“Ek wil in die naam van Thuli Madonsela vra dat julle my vrou Lea opsluit net om haar tot haar sinne te dwing,” dreun Habakuk nou weer voort. “Net vir ‘n maand. Asseblief. Geen mens in enige gastehuis op ons dorp kan eet, slaap of gesels as Lea binne ‘n radius van vyf kilometer ‘n pak tjips oopmaak nie. Asseblief, sersant.
"Ek sweer op die voortbestaan van alle Afrikaanse dansmusiek dat ek die waarheid praat. Geen my ‘n enige polygraph-test. Toets my bloed. Bel die Kerk. Vra vir Jan. Ek sal enigiets doen, maar red ons en red ons dorp van my vrou Lea, asseblief. Net vir ‘n maand. Dit sal ons genoeg kans gee om die internasionale media byeen te bring en ‘n wȇreldwye Orde Tot Besinning Oor Vroulike Wangedrag uit te roep.”
Sersant Athenaspappadoulesbos knip vir die eerste keer sy uil-oë. En toe weer. Doodse stilte. Habakuk hyg opgewonde in afwagting op Die Beskermingsmag se reaksie op sy kritieke versoek.
Teen die muur in die aanklagkantoor is bloedkolle, vuilstrepe, ‘n foto van Mandela, ‘n sokkerplakkaat of ses en ‘n Lucky Star Pilchards Chilli Tomato-almanak. Op ‘n tafeltjie beswyk ‘n triestige stillewe van plastiekkleed met skinkbord, ketel en pakkies Oxtail Cup-A-Soup. Rooibos. Ricoffy. Rama.
Skielik staan Habakuk nader en praat al sagter af na die sersant. Hy besef skynbaar dat ‘n meer gehandskoende pleidooi tot die jongman sal spreek, ‘n bietjie meer lyding en sagverskuilde verdriet kan dalk die jong skermheer se hart versag en gepaste perspektief en medelye meebring:
“Weet jy waarom ons as daadwerklike gemeenskap my onstomme vrou tot haar sinne moet bring?” vra Habakuk fluisterend. “Dis omdat sy ‘n voorbeeld van gemaak moet word. ‘n Voorbeeld vir alle vroue. Vroue wat hul plek en vroulike maniere SO lelik byster geraak het, ‘n man kan nie meer saam met die spesie gesien word sonder om jou hartpille te moet saamdra nie. Die fokken goed het vieslik onvroulik geword. Luid. Banaal. Uitdagend en aspris. Ons kinders vandag is verward want die pa’s is te sag en die ma’s te mannetjiesagtig. Hulle maak en breek nes hulle wil en fokweet só kan dit nie meer aangaan nie. Stem jy nie saam nie Sersant Antennasbospoepol?”
Dan staan die jong sersant op en ‘n enorme peerlyf rys agter die tafel vol papierwerk vorendag. ‘n Reus van ‘n mens met skommelende boerpampoenborste vol talle skitterende medaljes, medaljes vir die Gatpaartie Vastrap, Hermanus Hengelklub, Black Label Netbal Ope, John Deer Trekkerdiens, Smirrnoff Snoekerkampioenskappe, Litnet-Lettierȇre Biblioteekdiens en vele meer. ‘n Swart pistool blink slangwart op haar heup en ‘n ysige stilte smoor die grys vertrek.
Toe die slag klap, kyk ek by die venster uit. Buite sien ek Derrico die Karwasman in die pad afdans, jillende, met sy swaaiende emmer. Hy skop hoog op soos ‘n trompoppieleidster, luidkeels sing hy vlegtende tussen die karre deur, oopbeklaggende, sy wange blink nat en sy lang silwer oorbel skitter swengelende teen sy keel. In sy verbeelding is hy skynbaar Lady Gaga.
Mens kan Habakuk nêrens heen saamneem nie, nee, veral nie na restaurante nie, want na twee glase wyn, met ander woorde na vyf minute, bulder sy pastoorstem almal tot skok meer as stilte.
Hy praat met kos in sy mond sodat almal gehipnotiseer na die spel en vleg van spoegdrade tussen sy lippe staar, en hy gluur vrouens so openlik aan dat hul openlike boesems heftig bloos, nie van voorspel tot liefkoos nie maar eerder tot skielike opspring en klappe uitdeel.
“Afrikaners is glad nie plesierig nie,” hef Habakuk sy prelude tot die middagmaal aan en sy baard beweeg op en af soos hy sy voorbrood kou. Die baard lyk soos ‘n velddiertjie wat iets bykom. Ons kyk. Hy keer die kelner voor: “Bring vir my polony saam met hierie brood,” beveel hy met sy wysvinger. Die kelner staan versteen, soos Lot se vrou, net meer elegant.
“Afrikaners gun mekaar niks en vir ander nog minder,” só gaan Habakuk onversteurd voort en ek kan sien die ouderlinge se dasse begin al witter teen hul rooi gesigte lyk, want dis ‘n byeenkoms om iemand in die Dorsveld-familie se boedel af te handel. Hier is vandag mense saam wat saam slegs begrafnisse deel en nie troues nie omdat hulle iets sal moet gee. Wat vandag te erwe is, weet ek nie, maar aan die opkoms te oordeel moet dit meer as ‘n varkhok wees, want hier is ook advokate en prokureurs wat vir alles glimlag wat beweeg. O hulle kopknik en beaam, hulle luister en verstaan.
Hoe ek in die samesyn beland het, was ook geheel en al teen my wense maar Habakuk bestuur mos net in Kerkstraat en op plaaspaaie en nêrens anders nie en vandag word daar geëet waar daar verre teerpaaie strek en dit in ‘n plek waar vrouens aansit wie se skoene deur boedels gefinansier word.
Lea, Habakuk se onverleidelike wederhelf, is nie hier nie want sy sal mense donner. Vrouens eerste.
Die spyskaart is in Frans, want ons is in Franschhoek en hier groei die pretensie so dik en duur dit word soos die distriksforel uitgevoer na Italië waar Dolce en Gabbana daarvan sonbrille maak net om dit weer in Franschhoek te kom verkwansel teen die pryse van begewelde plase. Vele van hierdie sonbrillerasies is tans hier aan tafel, binnenshuis, want die damask is so wit en die verdriet so groot die vrouens moet hul kykers verbloem. Ook om ander mooi dop te hou tydens die voorlees van Die Testament.
“Afrikaners dink die Here gaan hulle plase teen die regering se skelmgewere beskerm en hulle kruip agter hulle vrouens weg want dis die vrouens wat als agteraf bestuur met ‘n gekonkel, ‘n gesis en ‘n geskinder,” kondig die pastoor sy evangelie aan, en die stoele begin al meer rondskuiwe en met die kyke wat die vrouens gee, die drie sonder Dolce en Gabanna, daarmee kan ‘n mens deur bene saag en ‘n slaghuis oopmaak.
Van kaksoek het Habakuk onwetende ‘n sonderlinge kuns geskep.
Ek kyk na die spyskaart. Ek dink ek sal die forel bestel. Die Frans is verkeerd gespel. Die vis, van net hier skuinsagter die bult, kos R225-85 vir ‘n voorgereg. Dis die 85 sent wat onwelvoeglik aan my moer begin lek. Die gereg word op enorme borde bedien, aldus kan ek by die tafel langsaan sien, die pienk flentertjie forel bo-op ‘n anoreksiese aartappelkoekie, guitig met drie grassprietjies versier, en die res van die moerse bord bedruip met soussplertsies, veldblomme en fyn ysspirale van suurlemoenskille. Dit en die distrikswyne als teen die prys van goud, wierook en mirre.
Habakuk was reg, dink ek, om liewers polonie te bestel of dit sommer self vooraf by Shoprite of so te kry en in te smokkel. Ek luister nie meer nie. Ek is in serious denial. Ek staar na die spyskaart soos na ‘n dagvaarding. Soos na ‘n doemgeskrif van SARS. En o vaderland ek wag vir die oomblik dat Habakuk die spyskaart onder oge neem. O dierbare gemeente, sy kommentaar daarop gaan finaal die oordeel en oorgang tot aksie van die ganse dag bepaal.