af tr es en af ru de it en en hbs_lat de af af af af en af en nds af af nds en et en fr en af de en af af af en af af af nl en nl af af af af af af en en af af af af af af af af af af en nl nl en nl nl en nl nl en en en es en en en nl af af nb af fr hu de en en da af nl af nl af af nl af af af sk af nl nl af de tr fr hbs_lat af af af nb en en af nl en nl nl nl nl it nl lb nl nl nl nl nl de nl pl de nl de nl nl tk nl ro af nl tr de nl af en nl af af it af nl en fy fy nl tr es en af ru de it en en hbs_lat en en en en en nl
~ 'n Kollektiewe weblog vir die Afrikaanse digkuns ~
Bernard Odendaal. “Arktiese swael” – T.T. Cloete
In wese is die poësie van T.T. Cloete ’n verwoording van – en lofprysing op – die wyse waarop God hom in die grootse samehang van die geweldige verskeidenheid skeppingsdinge openbaar. Die dikwels paradoksale samehang van die kosmos toon verder die almag en liefdevolle sorg van die Skepper op so ’n wyse dat dit die digter met verwondering en deemoed, maar ook met lewensvreugde vul.
Dit is nie net die dinge van die alledaagse ervaring wat die vingermerke van God — of die “aanwesigheid van die afwesigheid”, soos die afdeling in die bundel Idiolek (1986) heet waaruit die gedig “Arktiese swael” geneem is — verklap nie. Ook dit wat deur byvoorbeeld die wetenskap blootgelê word, is God-openbarend. Op hierdie wyse verkry selfs biologiese feite in ’n gedig soos die onderstaande ’n religieuse beteknis (Visagie, 1988: 105).
Vleis en been. Vere. ’n Gewig
van 125 gram. Die span
van sy vlerke nege en sewentig
33. Swart ogies. Die instink
die son en sterre se lig
in die diep hemele, plus
in homself gene en hormone
die geringe liggaampie se dryflus
oor kontinente, oseane, deur siklone,
deur die seisoene se draai geaktiveer,
deur arktika en antarktika georiënteer,
fyn gevoelig vir die aarde se magnetiese veld
kan hy dwarsdeur dag en nag feilloos navigeer.
sien hy per jaar meer daglig
as enige ander wese, die uithaler
klein vlieër. Ryk saamgestel
is die doen van God in die mikrostraler.
Sy aërodinamiese spel in die nietige voël
speel hy reeds ’n ewigheid van pool tot pool.
Gilliard (1965: 174-175) verskaf die volgende inligting in verband met die arktiese swael: “It is famous for spending more time in daylight than any other living creature. It breeds during the arctic summer when continuous daylight prevails, and it visits the antarctic to winter, arriving there in time to enjoy the long days and then the continuous daylight of the antarctic midsummer. Among the records confirming its remarkable migrations is that of a nestling that was banded in Labrador and recovered in Natal, southeastern Africa, some 11 000 miles away, less than three months after it had learned to fly. In both the arctic and the antarctic, it feeds in the frigid waters between ice floes. It is circumpolar in distribution. Although most of its long-distance flying is over unmarked seas, it somehow manages to return and breed with regularity in large colonies on remote bits of land.”
Die biologiese feite aangaande die arktiese swael word op elliptiese wyse in die eerste sewe versreëls van strofe 1 aangebied. ’n Saaklike, eksak-wetenskaplike styl word nageboots – byna soos wanneer nugtere gegewens op ’n datakaart aangestip word. Hierdeur word die gewoonheid en amperse nietigheid van dié klein trekvoël beklemtoon.
Een woord val egter nie in die patroon van die ‘koue’, feitelike terminologie in hierdie gedeelte nie: “teosofie”. Volgens die HAT is die woord afgelei en saamgestel uit die Griekse woorde theos + sophia (= god + wysheid), en slaan dit op die “[m]istieke leer omtrent die wese van die bestaande wat gedeeltelik op Boeddhistiese opvattings berus”. Nie net kennis aangaande die wese van die geskapene word aangedui nie, rnaar ook kennis aangaande die wese van God self. “Die instink / se teosofiese dink” (versreëls 5-6) is dus ’n mededeling dat die swael se instink nie net kennis aangaande die skepping van God bevat nie, maar ook kennis aangaande God self.
Aan die einde van die eerste strofe kom daar egter ’n wending in die beskrywing van die arktiese swael. Die woordjie “Dan”, gevolg deur die dubbelpunt, dui die wending opvallend aan. Teenoor die enkelvoudige, elliptiese konstruksies van die voorafgaande gedeelte is die res van die gedig opgebou uit verwikkelde, veelvuldig saamgestelde sinskonstruksies van verskillende lengtes. Dit val saam met die “onrus” en “dryflus” van die migrerende swael waarvan daar in die res van die gedig sprake is, en is eintlik tekenend (ikonies) daarvan.
Eweneens tekenend of weerspieëlend van die genoemde “onrus” en die “aërodinamiese spel” (versreël 24) is die klankmatige strukturering van die gedig, en die benutting van enjambemente en die swewende sesuur. Gaan wat die klank betref die fyn herhaling van die g/ch– en v/f-klanke in onderskeidelik strofes 2 en 3 na, asook die rustelose eindrympatroon waar onder meer kruisryme en paarryrne mekaar onvoorspelbaar afwissel.
In teenstelling met wat in die eerste strofe aangaande die voël benadruk is, word die uniekheid van die arktiese swael in die res van die gedig beklemtoon, veral sy uitsonderlike vlieg- en navigeervermoëns. Woordeskat uit die biologiese en aardkundige vakwetenskappe word in die tweede en derde strofes ingespan orn hierdie unieke vermoëns te beskryf: “gene”, “hormone”, “siklone”, “arktika en antarktika”, ensovoorts. (Kyk ook Visagie, 1988: 106, hieroor.) Dit is die arktiese swael se instinktiewe, in sy gene en hormone vasgevange ‘kennis’ van die hemelliggame se bewegings, van seisoenale veranderings en van die magnetiese veld tussen die aarde se pole wat hom in staat stel om groot afstande af te lê en nogtans “fyn gevoelig […] dwarsdeur dag en nag feilloos [te] navigeer” (versreëls 17-18).
Sy vliegvermoë (hy is ’n “uithaler klein vlieër”) stel horn in staat om van pool tot pool te migreer om sodoende die byna ononderbroke ligdae van die arktiese en antarktiese somers te geniet. Daarom “sien hy per jaar meer daglig / as enige ander wese” (versreëls 20-21). Die paradoksale samestelling “sneeuvuur” (versreël 19) slaan op die verblindend heldere, deur die sneeu en ys weerkaatste lig van die poolstreke. In die laaste vier versreëls verskuif die fokus weg van die swael, en val dit op die wonderbaarlik komplekse “doen van God” soos dit deur die klein arktiese swael se gedrag geopenbaar word (Visagie, 1988: 106).
Die nuutskepping “mikrostraler” benoem nie net die kleinheid van die swael nie, maar is deur sy analogiese verband met die bekende makrostraler ’n aanduiding van hoe die fyn en ryke skeppingsvermoë van God die van die mens vooraf- en te bowe gaan.
Die fokusverskuiwing in die laaste vier reëls is egter voorberei deur die woord “teosofiese” in die eerste strofe – moontlik ook reeds deur die uitdrukking “in die diep hemele” in die tweede strofe. In die lig hiervan kry die uitdrukking “(o)p sneeuvuur gerig” (versreël 19) ’n diepere betekenis. Op grond van die tradisionele religieuse konnotasies van die lig-simboliek moet dit óók gelees word as ’n gerigtheid op God. (Die woord “sneeuvuur” vang dan ook iets vas van die dikwels paradoksale aard van die skepping en van God, asook van die wyse waarop God byvoorbeeld sy grootsheid in ’n “nietige voël” openbaar.) Die arktiese swael word dus – deur middel van die simboliek – voorgestel as ’n geseënde wese wat meer in die goddelike teenwoordigheid verkeer as enige ander skepsel. (Nie verniet dat dié swael se wetenskaplike naam Sterna paradisaea is nie.)
Luidens die twee slotreëls word die skepping van die arktiese swael gesien as ’n manifestasie van die speelsheid van die Skepper. Die migrasie van die swael van pool tot pool is van die skeppingsdae af (“reeds ’n ewigheid”) ’n konkrete uitdrukking van God se “aërodinamiese spel”. (Aërodinamika is volgens die HAT die “leer van die beweging van gasse in die lug”.)
’n Taalkunswerk wat dus eweseer deur vormgewing as deur woordbetekenisse kommunikeer, en verwondering oor en vreugde aan sowel die skepping as die skeppingsdaad uitstraal.
Cloete, T.T. 1986. Idiolek. Kaapstad: Tafelberg.
Gilliard, E.T. 1965. Living Birds of the World. London: Hamish Hamilton.
Odendal, F.F., Schoonees, P.C., Swanepoel, C.J., Du Toit, S.J. & Booysen, C.M. 1981. Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. Tweede uitgawe, tweede druk. Johannesburg & Kaapstad: Perskor.
Visagie, J.A.G. 1988. Fasette van T.T. Cloete se digkuns – ‘die bruin van die aarde en die blou van die hemel’. Klasgids 23(2), Mel:99-111.
Bernard Odendaal, Departement Afrikaans en Nederlands, Duits en Frans, Universiteit van die Vrystaat
Share this: Versindaba Vriende
Monday, January 25th, 2010 | Uncategorized.
Both comments and pings are currently closed.
Onlangse bydraes op Versindaba
De Waal Venter. Het jy ‘n maan
Nuwe publikasie. Die Val (Johannes van Eeden)
Nini Bennett. Vermiste mense
Nuwe publikasie in vertaling: Mens dier ding, Alfred Schaffer
Clinton V du Plessis. With or without you
Hilda Smits. vir hj
Maria Snyman: ‘n Baie mooi, en ‘n baie lekker gedig – dit...
Annora Eksteen: My maan is stil vanaand
De Waal Venter: Vertel ‘n bietjie meer van jou maan, Annora.
Annora Eksteen: Cool! Ek het een!
Isabella Niehaus: Dankie Louis vir die wegvoer na jou wunderkamer. Ek hoor...
Petre Prins: Wat ‘n heerlike leeservaring. Baie waardeer. Jou wonderkamer...
carina: Dis wonderlik om weer iets van jou te mag lees, Hilda!Dankie.
Nicky Coetzee: Louis, ek lees jou Novembermaand en kyk weer jou kosbare...
De Waal Venter: Dankie Marlise en Hilda vir die foto. Dit verdiep beslis die...
Marlise: De Waal Venter, intussen is ek gevra deur die digter om hj se...
Toepaslike kommentare word verwelkom. Enige onwelvoeglike of beledigende kommentare & bydraes sal sonder kennisgewing verwyder word. Kommentare sal ook op versoek van die skrywer verwyder word.- Red.
Marlies Taljaard.Beeld en teks 2: Thomas Baines – Johann Lodewyk Marais
De Waal Venter. Het jy 'n maan
Yves T'Sjoen. Glacéhandschoenen & originele rupsen
Woknakwyf! Waansin en die digter
Gedigte: Afrikaans en Nederlandstalige
De Waal Venter. Het jy 'n maan
Clinton V du Plessis. With or without you
Hilda Smits. vir hj
De Waal Venter. Gedigte oor sterflikheid en verganklikheid
De Waal Venter. Riglyne tot gebed
Digstring: Yskas (Bibi Slippers)
Onderhoud met Cas Vos (Vert. Dante Alighieri, Il Paradiso)
Onderhoud met Corlia Fourie. (Die goeie vrou en ander mites)
Resensie: Il Paradiso - Dante Alighieri (Vertaal deur Cas Vos)
Resensie: Die goeie vrou en ander mites (Corlia Fourie)
Resensie: Asof geen berge ooit hier gewoon het nie (Pieter Odendaal)
Resensie: Doodmenslik (W.L. van der Merwe)
Recensie: Het leven deugt. Althans op onderdelen (Anton Korteweg)
Job Degenaar. Twee gedichten
Versindaba kennisgewings via e-pos
Geen FaceBook om aan te sluit by Versindba Vriende nie? Teken nou hier in met jou e-pos en ontvang gereeld kennisgewings van alle nuwe inhoud wat verskyn op hierdie webtuiste.
Carina van der Walt. Jeroen Bosch. Hel en Verderf
Carina van der Walt. Bootjies
BLOGLAAIE: Alle vorige bydraes, blogs en indekse hier
BLOGLAAIE: Alle vorige bydraes, blogs en indekse hier Select Category Amanda Lourens Andries Bezuidenhout Artikels, essays, e.a. Binneblik Blogs Brieweboks Buiteblik De Waal Venter Digstring Fotobeeld Gedigte Gisela Ullyatt Indekse Kompetisies Louis Esterhuizen Marlies Taljard Nini Bennett Nuuswekker Nuwe Stemme Onderhoude Philip de Vos René Bohnen Resensies Uncategorized Vertalings Wicus Luwes Wisselkaarten
Bronnelys: Afrikaanse poësie vanaf 1900-1978. (1)
Indeks: Lyste, bibliografieë, digbundels
Die beeldgedig in Afrikaans
Entries (RSS) and Comments (RSS) | M.Joubert, Webmeester, Stellenbosch & Whitetiger Network Solutions
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.
Hierdie webwerf gebruik koekies: Vind meer uitGoed so