af en en en af en en en en de en en nl da en en pt en en af af en en af af af nl nl nl nl nl af nl af af af af af af af af nl nl af af nl af af af af af af nl af en en nl nl en af en en nl nl en af en en nl nl en nl nl en nl en en en en en de nl en nl nl en nl nl en af af en af af en af af en af af en nl nl en af af en de af en sl af en nl af en nl af en af af en af af en nl af en en en en af af en af af en af af en nl af en af af en nl en en af af en de af en nl nl en af af en af af en af af en af af en af af en af af en af af en af af en nl nl en nl nl en nl af en nl en en nl af en en af en af af en nl af en af af en af nl en af en en af af en nl en en pl pl en nl nl en nl nl en af af en af af en af en en af af en nl en en nl af en af af en nl af en af af en af af en af af en nl nl en af af en af af en af af en af en en nl nl en af en en af af en nl af en nl af en nl nl en af af en en en en af en en en en en nl nl en nl af en nl af en nl af en nl af en nl nl en af af en af af en af en en nl af en af af en af af en af af en nl nl en nl af en en en
DIE FENOMENOLOGIESE BELEWENIS VAN DISSOSIATIEWE IDENTITEITSVERSTEURING. deur. Ester van Wyk VERHANDELING - PDF
2 DANKBETUIGINGS My innige dank en waardering aan die volgende persone wat tree vir tree daar was op die reis en sonder wie die voltooiing van hierdie studie nie moontlik sou wees. Mnr P Basson, my studieleier, vir die besonderse manier waarop hy my gelei het, gemotiveer en ondersteun het. Graag wil ek hom bedank vir die voortdurende uitdaging wat aan my gestel is om wyer en verder te dink, en vir die persoonlike groei wat hieruit voortgespruit het. Dr I vd Merwe, my mede-studieleier, vir die leiding wat sy aan my gegee het gedurende hierdie studietydperk. Ek wil haar bedank vir die geduld, bystand en puik akademiese leiding ter voltooiing van hierdie studiestuk. Die voorsitter van ASDIRA (African Society for the Study of Dissociative Identities and Ritual Abuse) dankie vir u hulp en bystand vir die verkryging van deelnemers. Vir die deelnemers, dankie vir hulle bereidwilligheid om aan die studie deel te neem, en vir n leer ervaring van onskatbare waarde. My ouers vir onvoorwaardelike liefde en ondersteuning. Vir my pa, Ben, vir deernis, empatie, wysheid en geloof in my. Ek sal dit vir altyd koester! Vir my ma, Margaret, vir al die liefde, begrip, toewyding en ondersteuning. Ek waardeer julle! n Spesiale woord van dank aan my Hemelse Vader wat my hiertoe in staat gestel het.
3 SUMMARY In this study an attempt was made to investigate the phenomenological experience of Dissociative Identity Disorder (DID). Due to the controversial nature of DID, there is very little literature available about the experiences of DID. In this study participants were asked to describe their experiences of DID. Phenomenological research procedures were used. Interviews were conducted with four participants, who were asked to describe their experiences of DID. The participants related their experience of DID and how it affected their lives to the researcher. The participants experiences were analysed within the framework of existential phenomenology. The interviews were analysed using thematic analysis. The main themes that arose were the following: establishment of an existential baseline, where participants compared and contrasted their lives pre- and post integration; and idiosyncratic life experiences before, during and after treatment. The main themes were then divided into sub themes that related specifically to the idiosyncratic life experiences. The sub themes that were identified are: memory loss that occurs due to the experience of time lapses. Time lapses are caused by switching between alter personalities; due to laps of time and memory loss the participants daily existence prior to integration caused them to experience feelings of being overwhelmed which lead the participants to try to avoid interaction with other people and situations. The avoidance of interaction with others caused the participants to feel alienated from the environment and themselves. During therapy participants learnt to identify their alter personalities. These alter personalities could be divided into two groups namely alter personalities that made the participants life easier (these personalities helped them with their daily functions) and alter personalities that hinder participants (these personalities caused problems and chaos). Central to dealing with DID was the use of a variety of coping mechanisms, which were highly individualistic and enabled participants to cope prior to integration.
4 This research also indicated that individuals diagnosed with DID have a need for their experiences be heard and unconditionally understood. This research has important implications for society at large and specifically for those within the profession of psychology. The value of this research lies primarily in its ability to facilitate an in-depth understanding and insight into the experiences of people with DID. The strength of the study lies in the use of a phenomenological framework, as it provides access to a rich, broad and deep description of the subjective experience of DID. While the qualitative research paradigm yields fundamental insight into the subjective experiences of the meaning making of DID, it cannot quantify these experiences or establish correlations or causality. These limitations may be circumvented through the use of both qualitative and quantitative methods in future research. This research has fulfilled its objective of obtaining an in-depth description of the experience of DID. The rich descriptions of this phenomenon serve to demonstrate the complexities, individuality and uniqueness of the experience of DID.
5 INHOUDSOPGAWE Hoofstuk 1 Oriëntasie, Motivering en Doelwitte 1.1 Oriëntasie Motivering vir die studie Die doelwitte van die studie Moontlike waarde van die studie Oorsig oor die studie 3 Hoofstuk 2 Dissosiatiewe Identiteitsversteuring 2.1 Inleiding Definisie van DIV Etiologie Epidemiologie Geslag Kultuur Etniese en sosio-ekonomiese status Ouderdom Diagnosering van DIV Belangrike aspekte om in ag te neem by die DIV-diagnose Alterpersoonlikhede Dimensies van onderskeid Alterpersoonlikhede en egostate Tipes alterpersoonlikhede Die gasheerpersoonlikheid (host) Kinderpersoonlikhede Vervolgingspersoonlikhede Selfmoordpersoonlikhede Beskermings en helperpersoonlikhede 24 i
6 Die Interne Selfhelperpersoonlikheid Geheue nasporingspersoonlikheid Teenoorgestelde- geslagspersoonlikhede Promiskueuse persoonlikhede Administreerders en Obsessief-Kompulsiewepersoonlikhede Dwelmmisbruik persoonlikhede Outistiese en gestremdepersoonlikhede Persoonlikhede met spesifieke talente of vaardighede Anestetiese of analgetiesepersoonlikhede Nabootsers en swendelaarspersoonlikhede Demone en geeste Die oorspronklikepersoonlikheid Dissosiatiewe versteurings wat verband hou met DIV Hipnotieseerbaarheidsvermoë en DIV Drome Trans en DIV Psigogenetiese geheueverlies, Fuga en DIV Oorvleulings van ander versteurings en DIV Skisofrenie Persoonlikheidsversteurings Affektiewe Versteurings Behandeling Kontroversiële aspekte rondom DIV Samevatting 42 ii
7 HOOFSTUK 3 Fenomenologie as navorsingsmetode en die toepassing daarvan op individue se belewenis van DIV 3.1. Inleiding Navorsingsparadigmas wat gebruik word in sosiale en menswetenskappe Definisie van metodologie Die kwalitatiewe navorsingsparadigma Die Fenomenologiese navorsingsmetode Die geskiedkundige veroop van Fenomenologie Sleutel konsepte van eksistensiële fenomenolgie Om-te-wees (Wese;Being;Dasein) Die wêreld Om-te-wees-in-die-wêreld (Lebenswelt) Intensionaliteit Ontologiese angs en skuld Om-ingegooi-te-wees-in-die-wêreld (Throwness) Metodologiese veronderstellings van Fenomenologie Fenomenologiese reduksie Die verbeeldingryke variasie Geldigheid volgens die fenomenologiese metode Die keuse van fenomenologie as navorsingsmetode vir die bestudering van die ervaringe van DIV Samevatting 66 HOOFSTUK 4 Navorsingsontwerp 4.1 Inleiding Doel van die studie Algemene doelwit van die studie 69 iii
8 4.2.2 Spesifieke doelwitte van die studie Die navorsingsprosedure Insameling van inligting Die deelnemers Seleksie van deelnemers vir fenomenologiese navorsing Voorvereistes vir deelname aan die studie Verkryging van deelnemers Die fenomenologiese onderhoud Oop-einde onderhoude Tussen-hakkies-plaas (Bracketing) Etiese oorwegings om in ag te neem tydens n fenomenologiese onderhoud Transkribering van die onderhoude Data analise Sistematiese stappe van data-analise toegepas in hierdie studie 79 Stap 1: Intuïtiewe en holistiese begrip van data 80 Stap 2: Die gebruik van eksistensiële basislyn 80 Stap 3: Beskrywing van saaamgestelde profiel: Eerste-orde-profiel 81 Stap 4: Ontstaan van die tweede-orde-profiel 81 Stap 5: Sintese van getransformeerde NBE 82 Stap 6: Transformasie van individuele ervarings na algemene ervarings Transformasies Sintese Die hermeneutiese kringloop Geldigheid en betroubaarheid van fenomenologiese navorsing Samevatting 85 iv
9 HOOFSTUK 5 Intra-individuele analise en bespreking van A se ervaring van DIV 5.1 Inleiding Die navorser se indrukke van A Transkripsie van A se onderhoud Analise van A se ervaring van DIV en bespreking van sentrale temas A se eksistensiële basislyn Idiosinkratiese lewenservaringe van A voor behandeling Geheueverlies en tydspronge Gevoel van oorweldiging Vermyding van situasies Emosionele reaksies en gevoelens wat A voor haar diagnose van DIV beleef het Frustrasie en irritasies Gevoelens van woede en aggressie Lewenservaringe van A tydens haar diagnose en behandeling vir DIV Onsekerheid Tipes Alterpersoonlikhede deur A ervaar Alterpersoonlikhede wat A se lewe vergemaklik het Alter persoonlikhede wat A se lewe bemoeilik het Emosionele reaksies en gevoelens wat A tydens haar diagnose en behandeling vir DIV beleef het Frustrasie Gevoelens van magteloosheid en moedeloosheid Gevoel dat ander mense haar veroordeel Hanteringsmeganismes gebruik deur A 103 v
10 Humor Geloof A se belewenis van haar lewenswêreld na haar behandeling vir DIV Tydbestuur en Verantwoordelikheidsin Stabiele gemoedstoestand Samevatting 105 HOOFSTUK 6 Intra-individuele analise en bespreking van B se ervaring van DIV 6.1 Inleiding Die navorser se indrukke van B Transkripsie van B se onderhoud Analise van B se ervaring van DIV en bespreking van sentrale temas B se eksistensiële basislyn Idiosinkratiese Lewenservaringe van B voor behandeling Geheueverlies Vermyding van mense Lewenservaringe van B tydens haar diagnose en behandeling vir DIV Kompleksiteit van diagnose Vermyding van mense Tipes Alterpersoonlikhede deur B ervaar B se belewenis van haar lewenswêreld na haar behandeling van DIV Samevatting 121 HOOFSTUK 7 Intra-individuele analise en bespreking van C se ervaring van DIV 7.1 Inleiding 123 vi
11 7.2 Die navorser se indrukke van C Transkripsie van C se onderhoud Analise van C se ervaring van DIV en bespreking van sentrale temas C se eksistensiële basislyn Idiosinkratiese lewenservaringe van C voor behandeling Frustrasie en woede Belewenis van chaos Magteloosheid en moedeloosheid Verhouding met mense in C se lewenswêreld Verhouding met medewerkers Verhouding met ander familielede Verwerping Gevoelens van alleenheid Vermyding van sosiale situasies Lewenservaringe van C tydens haar diagnose en behandeling vir DIV Vrees en angs Geïnteresseerdheid in behandeling Tipes Alterpersoonlikhede deru C ervaar Algemene verwysing na Alterpersoonlikhede Alterpersoonlikede wat C se lewe vergemaklik het Alterpersoonlikhede wat C se lewe bemoeilik het C se belewenis van haar lewenswêreld na haar behandeling vir DIV Verhouding met vriende in C se lewenswêreld Verhouding met haar man Veranderinge in C se lewenswêreld na haar behandeling vir DIV Gevoel dat ander mense C veroordeel Hanteringsmeganismes gebruik deur C gebruik Geloof 148 vii
12 Die gebruik van metafore om haar belewenis van DIV te omskryf Samevatting 149 HOOFSTUK 8 Intra-individuele analise en bespreking van D se ervaring van DIV 8.1 Inleiding Die navorser se indrukke van D Transkripsie van D se onderhoud Analise van D se ervaring van DIV en bespreking van sentrale temas D se eksistensiële basislyn Idiosinkratiese lewenservaringe van D voor behandeling Frusterende soektog na hulp na die insig dat iets verkeerd is Geheueverlies Problematiese verhoudings met mense in D se lewenswêreld Gevoelens van magteloosheid en moedeloosheid Lewenservaringe van D tydens haar diagnose en behandeling vir DIV Onsekerheid oor diagnose Aanvaarding van diagnose: n proses Gevoelens van oorweldiging tydens behandeling Bewuswording van alterpersoonlikhede Verhoudings met mense in D se lewenswêreld tydens behandeling D se belewenis van haar lewenswêreld na haar behandeling vir DIV Begrip vir eie optrede Lewe begin sin maak Aanpassing na behandeling Ondersteuning en begrip deur mense in D se lewenswêreld Samevatting 168 viii
13 HOOFSTUK 9 Inter-individuele bespreking en integrasie van bevindinge 9.1 Inleiding Eksistensiële basislyn Idiosinkratiese lewenservaringe van die deelnemers voor hul behandeling Tydspronge Gevoelens van oorweldiging Vermyding van situasies en mense Lewenservaringe van deelnemers tydens hul diagnose en behandeling vir DIV Vervreemding van omgewing en self Alterpersoonlikhede deur die deelnemers ervaar Alterpersoonlikhede wat deelnemers se lewe vergemaklik het Alterpersoonlikhede wat deelnemers se 174 lewe bemoeilik het Deelnemers se belewenis van hul lewenswêrelde na hulle behandeling vir DIV Hanteringsmeganismes DIV binne die fenomenologiese perspektief Die ervaring van om-te-wees-in-die-wêreld vir DIV-individue Intensionaliteit Fenomenologiese refleksie Ontologiese angs en skuld Om-gegooi-te-wees-in-die-wêreld (Trownness) Samevatting 180 ix
14 HOOFSTUK 10 Evaluasie Aanbeveling en Slot 10.1 Oorsig van die fenomenologiese ervaringe van DIV Uitkomste van DIV Opleiding Ondersteuning Evaluering van die studie Sterk punte van hierdie studie Terkortkominge van die studie Implikasies van bevindinge van hierdie studie Sosiale en professionele implikasies Aanbeveling vir toekomstige navorsing Samevatting 191 Figure: Figuur 2.1 Etiologie van DIV 9 Figuur 2.2 Voorstelling van bewustheid van alterpersoonlikhede 20 Tabelle: Tabel 3.1 Verskille tussen kwantitatiewe en kwalitatiewe navorsing 49 Aanhangsel A 193 Aanhangsel B 195 Bronnelys 196 x
16 Meervoudige Persoonlikheidsversteuring na Dissosiatiewe Identiteitversteuring (DIV). Meervoudige Persoonlikheid blyk egter steeds n gewilde benaming te wees wat deur baie mense gebruik word. 1.2 Motivering vir die studie Aangetekende gevalle van DIV, het aansienlik toegeneem sedert 1970 (Coons, 1994). Sedert 1980, toe Meervoudige Persoonlikheidsversteuring die eerste keer opgeneem is in die DSM-III, tot en met 1994 toe die naam verander is na DIV, is ongeveer 6000 gevalle van die versteuring opgeteken (Ross, 1997). Kluft (1999) en Ross (1997) toon dat tussen drie tot ses persent psigiatriese pasiënte en vyf tot agt persent van ander pasiënte gediagnoseer word met DIV. As gevolg van die heersende kontroversie rondom DIV in die sielkundige- en psigiatriese gemeenskappe (Costello, 2001), sal n beskrywende studie potensiële waarde inhou, veral vir die Suid-Afrikaanse konteks. Die beoogde studie sal beskrywende, leersame inligting verskaf oor DIV, wat van waarde kan wees vir individue of gesinslede van individue wat gediagnoseer is met DIV. Voorts kan die studie ook n belangrike bydra maak ten opsigte van n groter begrip vir klinici wat met die versteuring werk. 1.3 Die doelwitte van die studie Die doel van hierdie studie is om gedetailleerde inligtingting te verkry oor die sielkundige, fisiese, sosiale en spirituele aspekte van n persoon met DIV. Om die belewenis van DIV voledig te ondersoek, word gebruik gemaak van n fenomenologiese ondersoek. Fenomenologie is n beskrywende navorsingsmetdode, wat gebruik maak van direkte beskrywings van die belewenis van gebeurtenisse soos wat dit ervaar word deur individue. Die inligting wat benodig word om die aard van DIV te beskryf, sal verkry word met behulp van onderhoude met persone wat DIV gehad het. 2
17 Hierdie studie probeer dus om DIV te beskryf soos wat deelnemers dit beleef. Sodoende kan algemene temas wat na vore kom uit die deelnemers se beskrywings van DIV geïdentifiseer word, ten einde n beter begrip vir die belewenis van DIV te fasiliteer. 1.4 Moontlike waarde van die studie In die lig van al die kontroversie rondom DIV en die beperkte hoeveelheid kwalitatiewe navorsing (veral in Suid-Afrika), word die hoop uitgespreek dat hierdie studie groter begrip sal verskaf ten opsigte van die belewenis van DIV. Die fenomenologiese beskrywing van DIV, kan waardevolle inligting verskaf aan sielkundiges, terapeute en maatskaplikewerkers wat werk met DIV-individue. Voorts kan die navorsing ook van waarde wees vir persone wat pas gediagnoseer is met DIV, of wat besig is met behandeling vir DIV, aangesien die bevindinge hulle in staat sal stel om hul ervarings te vergelyk met die van ander. 1.5 Oorsig oor die Studie Hierdie studie begin met Hoofstuk 1 wat n algemene inleiding en oriëntasie bied. Dit verwys ook na die doelwitte en motivering vir die studie. Hoofstuk 2 fokus op die literatuur en kontroversies wat verband hou met DIV. Hoofstuk 3 kyk na fenomenologie en die toepassing daarvan op individue se belewenis van DIV. Dit verduidelik ook waarom n kwalitatiewe in plaas van kwantitatiewe benadering vir hierdie studie gebruik word. Verder bespreek hierdie hoofstuk ook die geskiedkundige verloop van fenomenologie, sowel as sleutelkonsepte en metodologiese veronderstellings van eksistensiële fenomenologie. Hierdie hoofstuk sluit af met n bespreking van geldigheid volgens die fenomenologiese metode. Hoofstuk 4 kyk na die navorsingsontwerp van hierdie studie; dit sluit in die metode van verkryging van inligting, seleksie van deelnemers, interpretasie van onderhoude en geldigheid en betroubaarheid van die studie. In Hoofstukke 5 8 is die onderskeie transkripsies en analises van die onderhoude van Deelnemers A-D. Hoofstuk 9 intergreer die deelnemers se ervaringe (soos wat dit uit die 3
18 intra-persoonlike analise na vore gekom het). Dit interpreteer en kontektualiseer die bevindinge in terme van n fenomenologiese raamwerk. Laastens bied Hoofstuk 10 n evaluasie van hierdie studie aan, en verskaf moontlikhede vir toekomstige navorsing ten opsigte van DIV. 4
19 HOOFSTUK 2 DISSOSIATIEWE IDENTITEITVERSTEURING DIV interesseer baie navorsers, weens die kompleksiteit daarvan (Kaplan, 1994). Daar is nie eenstemmigheid tussen praktisyne rakende die oorsake en ervaring van DIV nie (Tousignant, 2002). Sommige praktisyne is van mening dat DIV n unieke sielkundige versteuring is met duidelike simptome en oorsake (Kluft, 1993), terwyl ander van mening is dat die diagnosering van DIV grootliks afhanklik is van n persoon se verwysingsraamwerk en kulturele milieue (Spanos & Burgess, 1994). DIV word verder gekenmerk as n kontroversiële versteuring (Kaplan, 1994). Hierdie studie poog om beskrywende leersame inligting te verskaf oor DIV. Hierdie hoofsuk fokus op, die definiëring van DIV, etiologie, epidemiologie, diagnosering, alterpersoonlikhede, ander verbandhoudende versteurings, behandeling en kontroversies. 2.1 Inleiding Hi. My name is may, so many am I. I am a lady, but yet I am a man. I am an adult, yet i am a child. I am meek, yet I am bold. I have many talents and speak in many voices, yet I am one. I have many in my family, big and small, yet I have none. (Anon) Hierdie gedig is geskryf deur n persoon met DIV en som die belewenis daarvan op. Daar word al eeue lank gedebatteer oor die oorsake, simptome en ervaringe van sielkundige versteurings (Ngcuka, 1996), en die mens se siening van siektes het n lang voorgeskiedenis (Mc Hugh, 1999). Die primitiewe mens het byvoorbeeld alle siektes en vorme van gedrag animisties verkaar, met ander woorde, toegeskryf aan die inwerking van voorvaardelike geeste, die son, maan, bose geeste, ensovoorts. 5
20 Die bestudering van vlakke van bewussyn, sowel as meervoudigheid daarvan word gesien regdeur die sielkunde (Tousignant, 2002). Studies oor die bewussyn het al baie verander sedert Frued se studies oor histerie, Jung se idees oor die funksionering van die psige en Hilgard se teorie van die verskuilde waarnemer (Mc Hugh, 1999). Sielkunde kan gedefinieer word as die studie van gedrag en ervaring (Frude, 1998). Psigiese siektes word beskryf as n toestand waarin n persoon se waarneming en belewenis van haar wêreld belemmer is, en die gevolge wat dit vir die persoon inhou (Barlow & Durand, 1997). Psigopatologie is die bestudering van psigiese siektes (Frude, 1998). Om die domein van psigopatologie te verstaan word gebruik gemaak van n standaard sielkunde klasifikasiesisteem, naamlik Diagnostiese en Statistiese Handleiding van Psigiese Siektes (DSM). Die DSM is n multi-aksis sisteem wat help met die diagnosering van psigiese siektes, aangesien dit n effektiewe manier verskaf vir die identifisering van n reeks kliniese toestande. Die DSM identifiseer kliniese toestande soos volg: AS I kliniese versteurings, AS II persoonlikheidsversteurings en verstandelike gestremdheid, AS III algemene mediese toestande, AS IV psigososiale en omgewingsprobleme, AS V globale assessering van funksionering. DIV word beskryf onder AS I (American Psychiatric Association, 1994). Daar is nuwe belangstelling oor die patologiese rol van dissosiasie in n verskeidenheid sielkundige versteurings (Kaplan, 1994). Volgens Putnam (1989) is daar twee beginsels wat gebruik kan word om patologiese dissosiasie te verduidelik. Die eerste is dat n individu wat dissosiasie beleef n alternatiewe sin van identiteit ervaar. Hierdie tipe dissosiasie van persoonlike identiteit kan verskeie vorme aanneem, byvoorbeeld: algehele amnesie van selfverwysende inligting soos naam, geslag en ouderdom. Die tweede tipe dissosiasie verwys na versteuring van die individu se herinneringe van gebeurtenisse wat voorgekom het tydens n tydperk van dissosiasie. Hierdie tipe dissosiasie wissel van totale amnesie tot droomagtige herroeping van gebeure. DIV word dikwels in die literatuur verduidelik as die rol van dissosiasie (Tousignant, 2002), en dit blyk of die rol van dissosiasie as verdedigingsmeganisme tot wanaangepaste gedrag n 6
21 groot rol speel in die begrip van DIV (Ngcuka, 1996). Die volgende gedeelte kyk na die definisie van DIV. 2.2 Definisie van DIV Aanvaarbare geestesgesondheid is wanneer n individu n unitêre sin het van haarself as n enkele individu met n enkele persoonlikheid wat gemanifisteer word in verskeie situasies (Ross, 1997). Kaplan (1994) voer aan dat die sleutelkonsep van DIV n individu se verlies van die unitêre staat van bewustheid is. DIV kan dus beskryf word as die gefragmenteerde sin van identiteit van die individu (Barlow & Durand, 1997). Die hoeveelheid identiteite wat binne die individue voorkom, hetsy drie, vier of selfs n honderd, is nie belangrik nie. Die kerneinskap van die versteuring is dat sekere aspekte van n persoon se identiteit gedissosieerd is. DIV sluit n skielike en tydelike verandering in bewussyn, identiteit en gedrag van n individu in (Dallm & Manderion, 1997). DIV laat n individu wat nie oorweldigende stres kan hanteer nie, toe om beheer te word deur n alternatiewe persoonlikheid wat die stres kan hanteer (Mc Allister, 2000). Nadat daar gekyk is na die definisie van DIV, gaan die volgende gedeelte kyk na die etiologie van hierdie versteuring. 2.3 Etiologie Etiologie verwys na die bestudering van die oorsake van sielkundige versteurings (Brick, 2003). Verkeerdelike diagnosering van individue met DIV lei tot verwarring in die verduideliking van die etiologie (Putnam, 1997). n Voorbeeld hiervan is dat Bleuer (wat die diagnose van skisofrenie bekendgestel het in 1908) DIV ingesluit het in die beskrywing van skisofrenie. Verder het n verskeidenheid studies in die 1990 s (Putnam, 1997, Bliss, 1990, Kluft, 1999) getoon dat DIV-individue dikwels eers gediagnoseer was met skisofrenie. 7
22 Die primêre oorsaak van DIV is onduidelik (Cassey, 2001), aangesien daar verskeie omstredighede is wat met die etiologie van DIV gepaard gaan. Aan die een kant veronderstel sommige praktisyne (Putnam, 1997 & Kluft, 1999) dat DIV ontwikkel as gevolg van erge traumatiese ervaringe tydens kinderjare. Aan die ander kant is daar praktisyne (Mc Hugh, 1999; Spanos & Burgess, 1994) wat stel dat die traumatiese ervaringe waarna individue met DIV verwys, n fiktiewe beeld is en dat DIV met ander woorde nie n versteuring is nie. Merck (1998) stel dat die etiologie van DIV afhanklik is van die interaksie tussen verskeie faktore. Hierdie faktore sluit in oorweldigende spanning, traumatiese lewensgebeurtenisse, dissosiatiewe kapasiteit (dit sluit in die individu se vermoë om gedagtes, persepsie of identiteite te skei van die bewuste ervaringe), onderbreking in die individu se ontwikkeling van verdedigingsmeganismes en n tekort aan versorging en simpatie tydens ontwikkeling (Merck, 1998 & Kaplan, 1994). Om die interaksie tussen bogenoemde die fatore (wat DIV tot gevolg het) te verduidelik, word gebruik gemaak van die volgende figuur: 8
23 PREDISPOSISIONELE FAKTORE INDIVIDUEEL GESINSDINAMIKA Stresvolle Omstandighede Familie krisis Kroniese Stres Vermoë om te dissosieer Stresvolle omgewing Gebeure wat lei tot Spoedige ontwikkeling Gebeure wat lei tot splitsing TRAUMATIESE GEBEURE Lewenslange Gebeure (Mishandeling) Splitsing Omskakelings Proses Dissosiatiewe episode Dissosiatiewe Versteuring Dissosiatiewe Identiteits Versteuring Figuur 2.1. Etiologie van DIV Uit figuur 2.1 is dit duidelik dat twee predisposisionele faktore teenwoordig moet wees vir die ontwikkeling van DIV (Kaplan, 1994). Die faktore is: 1) Individueel - dit verwys na n ingebore biologiese kapasiteit om te dissosieeer (wat gewoonlik aangedui word 9
24 deur n individu se hipnotiseerbaarheidsvermoë). 2) Gesinsdinamika - wat herhaaldelike blootstelling aan n stresvolle omgewing verteenwoordig. Die stresvolle omgewing, in figuur 2.1, waarin n individu homself bevind sluit in traumatiese lewensgebeure, seksueel of fisiese mishandeling, blootstelling aan geweld (oorloë of gesinsgeweld), vroë verlies (dood van n ouer), ernstige siekte (individu gaan vir verskeie operasies en ervaar oorweldigende stres) gereelde verhuising of kulturele uitsluiting (Merck, 1998 & Cassey, 2001). Verder blyk traumatiese gebeurtenisse, figuur 2.1, n primêre oorsaak van DIV te wees (Kaplan, 1994). Daar word gestel dat 85 95% van persone met DIV n geskiedenis het van traumatiese gebeure, soos byvoorbeeld mishandeling (Cassey, 2001). Die gebeurtenisse wat lei tot spoedige ontwikkeling van DIV in figuur 2.1 verwys na spesifieke oorweldigende traumatiese gebeure (byvoorbeeld die dood van n ouer of erge mishandeling). Indien hierdie gebeure nie bekend is aan die persoon nie, lei dit tot n spesifieke dissosiatiewe episode (Kluft, 1993). Met ander woorde n persoon gebruik dissosiasie as n respons tot die trauma, wanneer die persoon haarself dissosieer van n spesifieke traumatiese gebeurtenis. So glo die persoon dan dat die gebeurtenis met iemand anders gebeur het (Barlow & Durand, 1997). Die gebeure kan egter ook lei tot splitsing van die identiteit: wanneer n persoon haarself dissosieer van n spesifieke traumatiese gebeurtenis laat dit haar toe om n mate van integriteit te handhaaf in n situasie waar verdedigingsmeganismes kan faal (Reed, 2000). Die gebeure kan verder ook, as daar reeds n alternatiewe identiteit is, lei tot die omskakeling na n ander identiteit. Dit is die teenwoordigheid van alteridentiteite wat n belangrike kenmerk is van DIV (Kluft, 1993). Verder word DIV gekenmerk aan n persoon se geneigdheid om te dissosieer van die negatiewe effekte van n traumatiese gebeurtenis. Lewenslange gebeure wat verband hou met die ontwikkeling van DIV in figuur 2.1 sluit interaktiewe gedrag wat geassosieer word met mishandeling in (Reed, 2000). Volgens Ross (1997) word die ontwikkeling van DIV gekoppel aan n persoon se onvermoë om 10
25 gehegtheidsbande te vorm tydens kinderjare. Die kind word byvoorbeeld mishandel en beland in n tweestryd tussen biologiese en sielkundige invloede. Aan die een kant moet die kind geheg raak aan die ouer vir fisiese oorlewing en aan die ander kant, is die ouer die een wat die kind mishandel. Die kind beskik nie oor die vermoë om mishandeling te voorspel, te stop of te vermy nie en val dan terug in dissosiasie (Ross, 1997 & Putnam, 1997). Die dissosiasievermoë van die kind help hom om gehegtheidsisteme te laat funksioneer en sodoende te verseker dat hy (as biologiese organisme) oorleef (Reed, 2000). Die kind kan dus met elke traumatiese gebeurtenis dissosieer, en die herinneringe van elke traumatiese gebeurtenis afsonderlik berg. Soos wat die mishandeling of traumatiese gebeure voortduur ontwikkel die kind afsonderlike herinneringe wat gekoppel word aan die emosies wat ervaar word, en begin hierdie herinneringe n lewensgeskiedenis van hul eie. Die persoon se sin van identiteit verdeel in verskeie identiteite wat spesifieke emosies en herinneringe koppel aan spesifieke gebeure (Ross, 1997). Die verskeie identiteite wat ontwikkel idealiseer die traumatiese gebeure. Die alternatiewe identiteite wat geskep word om die traumatiese gebeure te hanteer, en herinneringe te berg, help die persoon om interne identiteite te ontwikkel wat altyd beskikbaar is vir beskerming en gehegtheid (Reed, 2000). Met ander woorde die identiteite help n persoon om die trauma te oorleef wat andersins nie moontlik sou wees nie. Uit figuur 2.1 is dit duidelik dat lewenslange traumatiese gebeure, kan lei tot omskakeling van identiteite, na n identiteit wat die traumatiese gebeurtenis kan hanteer. Daar bestaan baie spekulasie oor die etiologie van DIV. Die gegewens in die literatuur (Putnam, 1997, Kluft, 1993 & Cassey, 2001) is gebasseer op retropektiewe gevallestudies of korrelasies (navorsing is gedoen met persone wat reeds behandeling ondergaan het vir DIV) eerder as prospektiewe eksaminering (navorsing wat gedoen word op persone wat slegs n diagnose het van DIV en nog behandeling moet ondergaan) van persone. Daar kan nie met duidelikheid gestel word wat die volledige etiologie van DIV is nie. Figuur 2.1 poog egter om n verduideliking te verskaf van die interaksie van verskeie 11
26 faktore wat kan lei tot die ontwikkeling van DIV. Volgens die DSM-IV het DIV te doen met die versteuring van n persoon se identiteit (American Psychiatric Association, 1994). Ten spyte van die bespiegeling oor DIV is daar gekyk na verskeie fatore wat n rol kan speel in die ontwikkeling van DIV. Dit help met die begrip van die versteuring om sodoende n verduideliking te kan gee oor die epidemiologie. 2.4 Epidemiologie Epidemiologie vewys na die bestudering van voorkoms en verspreiding van n sielkundige versteuring (Brick, 2003). Uit die literatuur wil dit voorkom of daar verskille bestaan ten opsigte van die epidemiologie van DIV. Daar is n tweespalt in die sielkundige gemeenskap, waar een groepe meen dat DIV oorgediagnoseer word en die ander groep meen dat daar n onderdiagnose van DIV is. Kluft (1993) betoog byvoorbeeld dat DIV skaars is terwyl Putnam (1997) meen dat DIV ondergediagnoseer is. Volgens onlangse opnames wil dit vookom of DIV aangetref word in 0.5 2% van die algemene psigiatriese populasie (Cassey, 2001). Die toenemende voorkoms van DIV kan toegeskryf word aan n groter bewustheid van die versteuring in die sielkundige gemeenskap (American Psychiatric Association, 1994). Kaplan (1994) dui aan dat DIV algemeen vookom by eerste graadse biologiese families van persone met DIV. Dit wil dus vookom of daar n genetiese predisposisie bestaan vir DIV. Dit blyk dat meeste persone wat gediagnoseer word met DIV vrouens is, wat die vraag laat ontstaan oor sosio-kulturele invloede in hierdie tipe versteuring (Mc Allister, 2000). Die belangrikste epidemiologiese faktore van DIV sluit in: geslag, kultuur, etniese en sosio-ekonomiese status en ouderdom. Hierdie faktore gaan vervolgens in groter detail bespreek word. 12
27 2.4.1 Geslag DIV word algemeen aangetref in n verskeidenheid van kontekste (Brick, 2003). Die vrou-tot-man verhouding vir die voorkoms van DIV is 5:1. Vroulike persone met DIV is verder ook geneig om meer alterpersoonlikhede te toon as mans, vrouens toon n gemiddeld van vyftien of meer terwyl mans n gemiddeld van agt of meer alterpersoonlikhede toon (American Psychiatric Association, 1994). Daar is verskeie hipoteses oor die redes waarom die versteuring meer algemeen voorkom onder vroue. Die mees algemene verklaring is dat mans met DIV meer geneig is om hul aggressiewe gevoelens te openbaar in aggressiewe gedrag, terwyl vrouens se aggressiewe gevoelens dikwels geinhibeer word (Ngcuka, 1996). Met ander woorde mans met DIV beland dus meer dikwels in die tronk, terwyl vrouens meer geneig is om te manifisteer met psigopatologie (Putnam, 1997). n Diagnose van DIV gee aan individue n rede om dade te pleeg wat andersins nie aanvaar sou word deur die samelewing nie (Richmond, 2003). Die vrouens wat gediagnoseer word met DIV is gewoonlik wel opgevoede vrouens met n hoë beroepstatus ten tye van diagnose (Cassey, 2001) Sekere kulturele faktore beïnvloed dikwels vrouens om meer uitdrukking te gee aan hul emosies, en van daar die verhoogde diagnose van DIV onder vroue Kultuur Kulturele faktore blyk n groot rol te speel in die epidemiologie van DIV. Alhoewel daar n tekort is aan sistematiese studies, blyk dit of DIV voorkom in n verskeidenheid van kulture regoor die wêreld (Barlow & Durand, 1997). Coons (1994) stel dat DIV algemeen in 21 lande voorkom, met hoër diagnose in die VSA en Brittanje. Hoër diagnose in sekere lande word toegeskryf aan die groter bewustheid van die versteuring in daardie lande (Cassey, 2001 & American Psychiatric Association, 1994). 13
28 Dit wil voorkom of DIV meer algemeen voorkom in Westerse kulture, wat individualisme en self-identiteit beklemtoon, eerder as in nie-westerse kollektiewe kulture wat groepsidentiteit beklemtoon (Tousignant, 2002). Variante van DIV manifisteer dikwels in nie-westerse kulture en hoe groter die bewustheid van individualisme en onafhankliheid word in die kulture, hoe groter blyk die vatbaarheid vir DIV (Ngcuka, 1996), aangesien daar meer druk op n persoon geplaas word om lewensstressors self te hanteeer. Individue in verskillende kulture gebruik almal DIV as n poging om hul geestesgesondheid te behou, en dit kan dan lei tot n mate van kranksinnigheid (Brick, 2003). Die kultuur waaraan n individu behoort kan dus die voorkoms van DIV beïnvloed Etniese en sosio- ekonomiese status Uit die literatuur wil dit blyk dat DIV voorkom in alle etniese en sosio ekonomiese groepe. Dit blyk n debaterende aspek oor die epidemiologie van DIV te wees (Cassey, 2001). DIV kom egter minder algemeen voor in etniese en sosio-ekonomiese kontekse met n rigiede stuktuur, wat streng beheer uitoefen oor die aktiwiteite van die inividue (Brick, 2003). Alternatiewe vlakke van bewussyn, soos wat gemanifisteer word met DIV pas goed in hierdie etniese en sosio-ekonomiese kontekste se verwysingsraamwerk. Omdat dit gesien word as n hulpmiddel vir die individue sonder dat die sosiale orde van die struktuur versteur word (Ngcuka, 1996). In minder rigiede etniese en sosio-ekonomiese kontekste, bespreek inidividue hul ervarings met mekaar, wat sal lei daartoe dat die individu bewus gemaak word daarvan indien haar gedrag die sosiale orde van die struktuur versteur (Tousignant, 2002). Dit wil sê dat die etniese groepe wat met mekaar praat oor hul traumatiese ervarings n laer kans het om DIV te ontwikkel. 14
29 2.4.4 Ouderdom Ouderdom is n ander faktor wat in ag geneem moet word in die beskrywing van die epedimiologie van DIV. Verskeie literatuur (Kluft, 1993; Putnam, 1997; Barlow & Durand, 1997) stel dat DIV blyk om pre-dominant n versteuring van die kinderjare te wees. Dit is waarskynlik weens die feit dat 97-98% van die gediagnoseerde volwassenes, traumatiese gebeure in hul kinderjare rapporteer (Merck, 1998). Tydens erge traumatiese ervaringe in die kinderjare, word dissosiasie gebruik as verdedigings- en hanteringsmeganisme (Kluft, 1993, Reed, 2000). Hierdie gedissosieerde aspekte van die individu ontwikkel in n alter-identiteit wat homself manifisteer in volwassenheid, wannneer die individu stresvolle situasies moet hanteer (Mc Hugh, 1999). Individue wat gediagnoseer word met DIV, blyk om in hul dertigerjare te wees, met n geskiedenis van dissosiasiesimptome vyf tot tien jaar voor diagnose (Cassey, 2001). In pre-adolessente moet die diagnose van DIV sorgvuldig gedoen word, aangesien die manifistasie van dissosiasies minder onderskei kan word as in volwassenheid. Sover is gekyk na die definisie, etiologie en epidemiologie van DIV. Die volgende gedeelte kyk na die diagnosering van DIV. 2.5 Diagnosering van DIV DIV word maklik verkeerd gediagnoseer weens die feit dat die simptome van die versteuring verband hou met ander meer bekende sielkundige verteurings (Mc Allister, 2000). Die simptome van DIV sluit in erge hoofpyne, gemoedswisselinge, tydsverliese, terugflitse, ouditiewe hallusinasies en alternatiewe vlakke van bewyssyn. Hierdie simptome stem ooreen met ander versteurings se simptome en kan dus lei tot die diagnose van Skitosfrenie, Gemoedsversteurings en Angsversteurings (Wing, 1997). 15
30 Die kerneienskap van DIV is nie die hoeveelheid identeite binne n inidvidu nie, maar die gedissosieerdheid van n individu se identiteit. Daarom is die naam in die DSM-IV verander van Meervoudige persoonlikheidsversteuring na DIV (Barlow & Durand, 1997). Die naamverandering toon aan dat DIV n konroversiële versteuring is (Tousignant, 2002) Die diagnostiese kriteria vir die diagnosering van DIV soos voorgestel in die diagnostiese en Statistiese Handleiding vir Geestesversteurings (DSM) IV 1994 is soos volg: Die individu toon die teenwoordigheid van twee of meer onderskeie identiteite of persoonlikheidstoestande, elk met hul eie relatiewe volgehoue patroon van waarneming wat verband hou met denke oor self en omgewing. Ten minste 2 van die identiteite of persoonlikheidstoestande neem herhaaldelik beheer oor van die individu se gedrag. Die individu toon n onvermoë om belangrike persoonlike inligting (naam, ouderdom en geslag) te herroep. Hierdie onvermoë is te uitgebreid om te verduidelik te word deur algemene vergeetagtigheid. Die veranderinge in identiteit of persoonlikheid is nie weens die direkte effekte van psigososiale middels nie. (Byvoorbeeld breinfloutes of chaotiese gedrag gedurende alkohol-intoksikasie). Die veranderinge in identiteit of persoonlikheid kan ook nie toegeskryf word aan n algemene mediese toestand nie (Byvoorbeeld komplekse parentale breinfloutes). In kinders hou die simptome nie verband met verbeeldingsmaats of fantasie spel nie. n Diagnose van DIV kan gemaak word, wanneer die terapeut waarneem dat die inidvidu onderskeie en defnitiewe verskillende persoonlikhede het wat aan bogenoemde DSM-IV kriteria voldoen. 16
32 tyd. Die beklemtoning van individualisme en onafhanklikheid deur verskeie gemeenskappe, kan individue wat n predisposisie het vir dissosiasie meer vatbaar maak vir die ontwikkeling van DIV (Ngcuka, 1996). Hierdie gedeelte het gekyk na die diagnosering van DIV en belangrike aspekte wat in ag geneem moet word vir die diagnose van DIV. Die volgende gedeelte kyk na die kerneienskap van DIV naamlik Alterpersoonlikhede. 2.6 Alterpersoonlikhede Die kerneienskap van DIV is die teenwoordigheid van alterpersoonlikhede wat beheer oor die individu se gedrag uitoefen (Reed, 2000). Dit is belangrik om te weet dat n alterpersoonlikheid nie n ander aparte persoon is nie. Kluft (1993) definieer alterpersoonlikhede as verskillende entiteite binnde dieselfde persoon, elk met n geformuleerde sin van self, unieke karaktertrekke en konstante patroon van gedrag en gevoel in respons tot n gegewe stimuli. Elke alterpersoonlikheid het n reeks funksies, n reeks emosionele response en n betekenisvolle geskiedenis. Alterpersoonlikhede word verder gekonseptualiseer as hoogs diskrete status van bewustheid wat georganiseer is rondom n spesifieke effek, alters besit ook hul eie sin van gedrag en afhanklike herinneringe (Putnam, 1989). Alterpersoonlikhede kan dus onafhanklik van mekaar funksioneer. Dit is belangrik om in ag te neem omdat die meeste praktisyns wat ten gunste is van DIV (Kluft, 1993, Putnam, 1989), n individu lei om te glo dat sy DIV het deur stelling te maak soos : Ek wil praat met die deel van jou... (Spanos & Burgess, in Ngcuka 1994). Alterpersoonlikhede kan onderskei word van mekaar deurdat elke persoonlikheid dieselfde sal reageer in verskillende situasies (Murry, 1994). Die verskeie 18
33 alterpersoonlikhede word ook gekarakteriseer deur die verskillende rolle wat hulle vervul (Ngcuka, 1996). In die volgende afdeling gaan gekyk word na die dimensies van onderskeid van die verskillende alters, wat verder ondersoek sal word wanneer gekyk word na die verskillende tipes alterpersoonlikhede Dimensies van onderskeid Elke alter is kompleks en ten volle geïntegreer met sy eie gedragspatroon, gedagtes en verhoudinge, en bepaal volgens dié eienskappe die aksies van die individu (Murry, 1994). Gapings in gedagtegang kom algemeen voor omdat die alters nie kontak het met mekaar nie (Reed, 2000). Daar is verskeie patrone van alterpersoonlikhede wat gekompliseerd raak, soos wat die persoonlikhede vermeerder. Verhoudings tussen DIV alterpersoonlikhede kan beskryf word as wedersyds bewus van mekaar, wedersyds onbewus van mekaar en eenrigting geheueverlies deurdat sommige alters onbewus is van ander alters (Schacter, 1995), soos voorgestel in figuur
34 Alter A Alter B Wedersyds Bewus Onbewus Persoon (Bewussyn) Onbewus Alter C Wedersyds Bewus Alter D Figuur 2.2. Voorstelling van bewustheid van alterpersoonlikhede In die mees eenvoudige geval van DIV kan twee identiteite mekaar afwissel, elk met geheueverlies oor die denke en aksies van die ander (Murry, 1994). Putnam (1989) beweer dat DIV-individue bewus en onbewus kan wees van die alternatiewe persoonlikhede (figuur 2.2). Die dominante persoonlikheid kan onbewus wees van die bestaan van ander persoonlikhede, maar kan wel bewus wees daarvan dat iets verkeerd is. (Reed, 2000). Kluft (1999) argumenteer dat alterpersoonlikhede dimensies van onderskeid het, wat beteken dat verskillende alters konstant sal optree regoor verskeie situasies, afhangende van hoe hulle hulself waarneem. Gevalle van DIV kan persoonlikhede insluit wat polêre teenoorgesteldes van mekaar is, byvoorbeeld: een persoonlikheid is pligsgetrou en die ander persoonlikheid rebels (Murry, 1994). Afhangend van die alterpersoonlikheid wat in beheer is, is daar gewoonlik waarneembare verskille in die individu se emosies (sommige alters kan byvoorbeeld met intense 20
35 aggressie manifesteer teenoor terapeut, terwyl ander verdraagsaam is). Die gedrag van n persoon met DIV kan ook wissel, afhangende van die situasie. Die opsigtelike verskil (tussen die alters) is kenmerkend, omdat elke alter ander alters as verskillend waarneem word, wat impliseer dat verskillende karaktertrekke verband sal hou met die verskillende alters (Ngcuka, 1996). Verder is die wisseling van een alterpersoonlikheid na n ander alterpersoonlikheid is skielik en selfs dramaties (Reed, 2000). Die verskillende alters kan verskil in geslag, ouderdom, kleredrag en maniere (Coons, 1994). Alters kan ook verskil in stokperdjies, waardes, oortuigings, spraakpatrone en handskrif (Putnam, 1989). Alters kan selfs met verskillende hande skryf, verskillende allergieë toon en medikasie verskillend gebruik. Die oorspronklike en ander alterpersoonlikhede is egter almal bewus van tydverlies (Murry, 1994). Dit blyk as of alterpersoonlikhede verskillende vlakke van bewussyn het rakende die ander alterpersoonlikhede en die geskiedenis van die individu as n geheel (Ngcuka, 1996). Sommige alters erken die bestaan van die sisteem van persoonlikhede en hul funksie(s) daarin, terwyl ander die bestaan van enige andere alters heftig ontken. Putnam (1989) noem dat alter persoonlikhede elk n spesiale funksie of taak verrig om te verseker dat die individu as geheel funksioneer. Hierdie funksies kan intern of ekstern wees. Tot dusver is sekere dimensies van onderskeid ten opsigte van alterpersoonlikhede bespreek. Voordat daar gefokus kan word op die spesifieke tipes alterpersoonlikhede wat geidentifiseer kan word, is dit belangrik om te onderskei tussen alterpersoonlikhede en egostate Alterpersoonlikhede en egostate Mc Allister (2000) noem dat geen persoon n enkele of saamgestelde persoonlikheid besit nie. Byvoorbeeld: die wetenskaplike wat in n labrotorium werk is n ander persoon as 21
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus rd Rondte lb Langbeen alsalleen Agterste lus
Mandala Madness Kopiereg: Helen Shrimpton, 2015. Alle regte voorbehou. Deur: Helen at www.crystalsanlbrokset.com US terme word deurgaans gebruik. Deel 6 Afkortings st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen
Die netto waarde van die onderneming en die rekeningkundige vergelyking *
Prosesse wat gevolg word om sake op te volg op distriksvlak. Processes used to follow up on cases at district level
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week DB Tracker USA (DBXUS) 17 Januarie 2014
PSG Menlyn Building B Ground Level; 261 Lois Avenue, Newlands, Pretoria Tel: +27 (12) 368 1778 Fax: +27 (12) 368 1770 MENLYN Week in oorsig Aandeel van die week DB Tracker USA (DBXUS) 17 Januarie 2014
HOOFSTUK 5 GEVOLGTREKKINGS EN AANBEVELINGS
HOOFSTUK 5 GEVOLGTREKKINGS EN AANBEVELINGS 5.1 INLEIDING Met die navorsing is daar ondersoek ingestel na die effek van Gestaltspelterapie op die selfbeeld van die leergestremde leerder. In Hoofstuk 1 is
Rut: n Liefdes Verhaal
Bybel vir Kinders bied aan Rut: n Liefdes Verhaal Geskryf deur: Edward Hughes Ge-illustreer: Janie Forest Aangepas deur: Lyn Doerksen Vertaal deur: Yvonne Kriel Vervaardig deur: Bible for Children www.m1914.org
MODULE 2 ALLE RISIKO S. Toepaslike Eenheidstandaarde
MODULE ALLE RISIKO S Toepaslike Eenheidstandaarde 10011 Apply knowledge of personal all risk insurance 10118 Underwrite a standard risk in short term personal insurance 1011 Apply technical knowledge and
In Groenewald v Van der Merwe (1) (1917 AD ), Innes CJ described delivery with the long hand as follows:
ANSWERS ANTWOORDE: STUDY UNIT / STUDIE EENHEID 5 Question 4 pg 136 / Vraag 4 bl 137 S can only succeed with the rei vindicatio if he can prove that X and Y in fact transferred ownership to him by means
BenguFarm Bestelvorm Advanced Livestock Management Software Voorletters & Van of Besigheidsnaam: Posadres: Poskode: BTW no: Taalkeuse: BenguFarm Kliënt Nommer (indien bestaande BenguFarm kliënt): BPU Stamboek
Laerskool Olifansvallei LSO Kwartaal 1 - ASSESSERINGSPROGRAM
Laerskool Olifansvallei LSO Kwartaal 1 - ASSESSERINGSPROGRAM Privaatsak X2, Citrusdal, 7340 E-pos: citrushs@mweb.co.za Tel: (022) 921 2100 Faks: (022) 921 3931 Liewe Ouer of Voog Sien asseblief onderaan
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus alleenlik
Kopiereg: Helen Shrimpton, 2015. Alle regte voorbehou. Deur: Helen at www.crystalsandcrochet.com US terme word deurgaans gebruik. Deel 11 Afkortings st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste
BEKENDMAKING VAN MIVNIGS-STATUS: 'N GEVALLESTUDIE
BEKENDMAKING VAN MIVNIGS-STATUS: 'N GEVALLESTUDIE deur PAUL1 RICHARDS BA (MW) (PU vir CHO) Manuskrip voorgele ter gedeeltelike nakoming van die vereistes vir die graad MAGISTER ARTIUM (MAATSKAPLIKE WERK)
HOOFSTUK ALGEMENE INLEIDING EN UITEENSETTING VAN DIE STUDIE INLEIDING MOTIVERING VIR KEUSE VAN ONDERWERP...8
HOOFSTUK 1...7 ALGEMENE INLEIDING EN UITEENSETTING VAN DIE STUDIE...7 1.1 INLEIDING...7 1.2 MOTIVERING VIR KEUSE VAN ONDERWERP...8 1.3 FORMULERING VAN DIE NAVORSINGSPROBLEEM...9 1.4 DOEL VAN DIE STUDIE...10
DIE ONTWIKKELING VAN ALTERN A TIEWE KONSTRUIKSIES IN 'N TERAPEUTIESE GESPREK: 'N GEVALLESTUDIE. deur ALETTA MARIA VOGES
DIE ONTWIKKELING VAN ALTERN A TIEWE KONSTRUIKSIES IN 'N TERAPEUTIESE GESPREK: 'N GEVALLESTUDIE deur ALETTA MARIA VOGES voorgele ter gedeeltelike vervuuing van die vereistes vir die graad MAGISTER ARTIDM
HOOFSTUK 5 EMPIRIESE BEVINDINGE. So ver terug as 1984 is epilepsie deur die Wêreld- gesondheidsorganisasie
HOOFSTUK 5 EMPIRIESE BEVINDINGE 1. INLEIDING So ver terug as 1984 is epilepsie deur die Wêreld- gesondheidsorganisasie verklaar as n verskynsel wat kan manifesteer in n verskeidenheid aanvalle, wat grootliks
INHOUDSOPGAWE. Inleiding... 7 DEEL EEN: SEISOENE IN ONS LEWE
INHOUDSOPGAWE Inleiding... 7 DEEL EEN: SEISOENE IN ONS LEWE Seisoene is belangrik vir groei... 15 Wat van die mens?... 17 Lente... 20 Somer... 23 Herfs... 28 Winter... 42 Gevolgtrekking... 68 DEEL TWEE:
IN DIE ARBEIDSHOF VAN SUID AFRIKA (GEHOU TE KAAPSTAD)
SAAKNOMMER: C 185/99 IN DIE ARBEIDSHOF VAN SUID AFRIKA (GEHOU TE KAAPSTAD) In die saak tussen: IMATU APPLIKANT EN KOMMISSIE VIR VERSOENING, BEMIDDELING EN ARBITRASIE RESPONDENTE U I T S P R A A K BASSON,
MARIANNE VAN DER HOVEN
N HANTERINGSRIGLYN VIR BERADERS WAT MET ADOLESSENTE IN N MULTIKULTURELE OMGEWING WERK: N GESTALT TERAPEUTIESEBENADERING deur MARIANNE VAN DER HOVEN Voorgelê ter vervulling van n deel van die vereistes
Spraakoudiometrie in Suid-Afrika: Ideale Kriteria teenoor Kliniese Praktyk
Spraakoudiometrie in Suid-Afrika: Ideale Kriteria teenoor Kliniese Praktyk Rozelle Roets Voorgelê ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die graad M.Kommunikasiepatologie in die Fakulteit Geesteswetenskappe,
HOOFSTUK 4 NAVORSINGSONTWERP EN NAVORSINGSVERLOOP 4.1 INLEIDING
HOOFSTUK 4 NAVORSINGSONTWERP EN NAVORSINGSVERLOOP 4.1 INLEIDING In hierdie hoofstuk sal die navorsingsontwerp en navorsingsverloop in meer besonderhede bespreek word. Elke individu het n paradigma, n sekere
HOOFSTUK 5: BEVINDINGS EN BESPREKING
HOOFSTUK 5: BEVINDINGS EN BESPREKING 5. 1 INLEIDING In hierdie hoofstuk word die toepassing bespreek van die Ericksoniaanse benadering tot sandspelterapie vir deelnemers wat depressie as ontwikkelingsteurnis
GESTALT-GROEPTERAPIE MET VROËE ADOLESSENTE NA DIE DOOD VAN N OUER EN DIE BENUTTINGSWAARDE VAN SCRAPBOOKING AS HULPMIDDEL. deur TARIEN HAMMAN
GESTALT-GROEPTERAPIE MET VROËE ADOLESSENTE NA DIE DOOD VAN N OUER EN DIE BENUTTINGSWAARDE VAN SCRAPBOOKING AS HULPMIDDEL deur TARIEN HAMMAN Voorgelê ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die
HOOFSTUK 5 DIE BELANG VAN GESKIEDENIS 5.1 PROBLEEMSTELLING Subprobleem 4
HOOFSTUK 5 DIE BELANG VAN GESKIEDENIS 5.1 PROBLEEMSTELLING 5.1.1 Subprobleem 4 Die vierde subprobleem is om die teone en metodiek van Geskiedenis te ondersoek wat aanleiding tot 'n kursusinhoud gee. 5.1.2
DIADIESE GESTALTSPELTERAPIE TEN EINDE N I-THOU VERHOUDING TUSSEN DIE OUER EN ADOLESSENT TE BEVORDER. deur CATHARINA ELIZABETH RABBETS
DIADIESE GESTALTSPELTERAPIE TEN EINDE N I-THOU VERHOUDING TUSSEN DIE OUER EN ADOLESSENT TE BEVORDER deur CATHARINA ELIZABETH RABBETS Voorgelê ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die graad
SIZA takes the sting out of auditing
SIZA takes the sting out of auditing INTRO: The fruit industry s ethical trade programme, the Sustainability Initiative of South Africa (SIZA), not only allows fruit growers to remedy weaknesses in their
3024. hulle praat van n persoon wat so onlangs heengegaan het, meer klem te le op die goeie nie? -- Dit is inderdaad so
3024. --- Ek sou aanvaar dat dit n invloed het Edelagbare. Is daar nie *11 menslike geneigdheid by mense om wanneer hulle praat van n persoon wat so onlangs heengegaan het, meer klem te le op die goeie
n Narratiewe alternatief op die konsep van afhanklikheidsidentiteit: n Pastorale perspektief THEUNIS CHRISTIAAN ACKERMANN PHILOSOPHIAE DOCTOR (PhD)
n Narratiewe alternatief op die konsep van afhanklikheidsidentiteit: n Pastorale perspektief deur THEUNIS CHRISTIAAN ACKERMANN vir die graad PHILOSOPHIAE DOCTOR (PhD) DEPARTEMENT PRAKTIESE TEOLOGIE (Pastorale
Kolossense. die nuwe ou volkome onvolmaakte jy. leiersgids vir. inspirasie. Edi Bajema
inspirasie leiersgids vir Kolossense die nuwe ou volkome onvolmaakte jy Edi Bajema Oorspronklik uitgegee deur Faith Alive Christian Resources. Kopiereg 2010 Faith Alive Christian Resources. Kalamazolaan
Narratief en perspektief in Sleuteloog. deur Hella Haasse
Narratief en perspektief in Sleuteloog deur Hella Haasse Lana Bakkes Tesis ingelewer ter gedeeltelike voldoening aan die vereistes vir die graad van Magister in die Lettere en Wysbegeerte aan die Universiteit
33 J.N. Visser. daar was onderbrekings gewees, wat hy tee gedrink het, en
2010 33 J.N. Visser. daar was onderbrekings gewees, wat hy tee gedrink het, en waar hy geset het en koeldrank gedrink het, en gerook het. Ek sien. GEEN VERDERE VRAE DEUR PROF SMITH ADV HAASBRCEK ROEP:
HOOFSTUK 1: INLEIDENDE ORIËNTASIE
HOOFSTUK 1: INLEIDENDE ORIËNTASIE You embark on your career because you want to help your students realize their potential academically, personally and socially. Above all you want to make a difference
AFDELING A HANDLEIDING VIR WERKOPDRAGTE Die oorhoofse tema van die werkopdrag is Tradisie. Hierdie onderwerp het al in die verlede en sal heel waarskynlik ook in die toekoms tot vele debatte aanleiding
Studentenommer: Ek verklaar hiermee dat:
Studentenommer: 3267-722-7 Ek verklaar hiermee dat: Die waarde van die relasieteorie in terapie met n getraumatiseerde my eie werk is en dat ek alle bronne wat ek gebruik of aangehaal het deur middel van
Mandala Madness Deel 2
Mandala Madness Deel 2 Hierdie week gaan julle almal verander word in mooi sterretjies, so laat jou kreatiwiteit glinster en blink. Moenie vergeet om jou werk met ons te deel nie, sommer op facebook waar
Kritieke elemente in die opleiding van onderwysers in Opvoeding vir Vrede binne die konteks van uitkomsgebaseerde onderwys
South African Journal of Education Copyright 2002 EASA Vol 22(3) 162 169 Kritieke elemente in die opleiding van onderwysers in Opvoeding vir Vrede binne die konteks van uitkomsgebaseerde onderwys A.E.
STANDAARDISERING VAN N GESTRUKTUREERDE OBJEKTIEWE TEMATIESE APPERSEPSIE-TOETS. deur CORNELIA MAGRIETHA PEEK
STANDAARDISERING VAN N GESTRUKTUREERDE OBJEKTIEWE TEMATIESE APPERSEPSIE-TOETS deur CORNELIA MAGRIETHA PEEK voorgelê luidens die vereistes vir die graad MAGISTER EDUCATIONIS - MET SPESIALISERING IN VOORLIGTING
DIE SELFKONSEP VAN STUDENTE WAT HAKKEL: 'N VERKENNENDE ONDERSOEK
DIE SELFKONSEP VAN STUDENTE WAT HAKKEL: 'N VERKENNENDE ONDERSOEK Karlien Louw Tesis ingelewer ter gedeeltelike voldoening aan die vereiste vir die graad van Magister in Opvoedkundige Sielkunde aan die
Eerste pogings tot definiering van klimaat en kultuur vanuit die algemene organisasieteorie het nie 'n onderskeid getref tussen die begrippe
HOOFSTUK 1 1. ORieNTERING 1. 1. INLEIDING In hierdie hoofstuk word gekyk na die probleem wat aanleiding tot die navorsing gegee het. Daarna word die doel met die navorsing en die metodes wat gebruik is
HOOFSTUK 4 KWALITATIEWE DATA-ANALISE
HOOFSTUK 4 KWALITATIEWE DATA-ANALISE 4.1 Inleiding Hoofstuk vier bespreek die kwalitatiewe navorsingsdata aan die hand van die onderhoude wat gevoer is met verskeie respondente. Die empiries-fenomenologiese
N GESTALTPERSPEKTIEF OP DIE BELEWING VAN WELSTAND BY LAERSKOOLONDERWYSERS: VERKENNENDE STUDIE. deur ILZE DU PLESSIS
N GESTALTPERSPEKTIEF OP DIE BELEWING VAN WELSTAND BY LAERSKOOLONDERWYSERS: VERKENNENDE STUDIE deur ILZE DU PLESSIS Voorgelê ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die graad MAGISTER DIACONIOLOGIAE
HOOFSTUK 1 INLEIDING TOT DIE NAVORSINGSPROSES. Epilepsie is een van die verskynsels wat oor die eeue saam met die mens
HOOFSTUK 1 INLEIDING TOT DIE NAVORSINGSPROSES 1. INLEIDING Epilepsie is een van die verskynsels wat oor die eeue saam met die mens gekom het. Navorsing in die laat sewentiger- en vroeë tagtigerjare het
BEWUSWORDING BY DIE ADOLESSENTE DWELMAFHANKLIKE TYDENS DIE TERAPEUTIESE PROSES: N GESTALTBENADERING
BEWUSWORDING BY DIE ADOLESSENTE DWELMAFHANKLIKE TYDENS DIE TERAPEUTIESE PROSES: N GESTALTBENADERING deur CAREL PETRUS JOOSTE MOUTON Voorgelê ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die graad
INHOUDSOPGAWE VERKLARING...5 DANKBETUIGING...6 OPSOMMING...7 SUMMARY...8 HOOFSTUK INLEIDING EN AGTERGROND VAN MY VERHAAL...9
INHOUDSOPGAWE VERKLARING...5 DANKBETUIGING...6 OPSOMMING...7 SUMMARY...8 HOOFSTUK 1...9 INLEIDING EN AGTERGROND VAN MY VERHAAL...9 1.1 INLEIDING...9 1.2 MY VERBINTENIS MET MEERVOUDIG- GESTREMDE MENSE...
DIE OPLEIDING VAN BEDRYFSIELKUNDIGES AAN DIE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE W. BOTHA DEPARTEMENT BEDRYFSIELKUNDE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE
DIE OPLEIDING VAN BEDRYFSIELKUNDIGES AAN DIE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE W. BOTHA DEPARTEMENT BEDRYFSIELKUNDE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE Die Departement Bedryfsielkunde aan die Universiteit van Fort Hare
Uit Moerdijk se pen Man en Media
MOERDIJK DIE MENS Agtergrond en familie geskiedenis Tweede Anglo Boere-oorlog Studiejare VROë LOOPBAAN Robertsons Deep Myn Johannesburg jare Kerkgeboue vir Suidafrika (1919) KERKGEBOUE VIR SUIDAFRIKA dit
Provincial Gazette Provinsiale Koerant
The Province of Gauteng UNITY IN DIVERSITY Die Provinsie Van Gauteng Provincial Gazette Provinsiale Koerant EXTRAORDINARY BUITENGEWOON Selling price Verkoopprys: R2.50 Other countries Buitelands: R3.25
DIE VERBAND TUSSEN PSIGOSOSIALE FAKTORE EN UITBRANDING BY ENTREPRENEURS
DIE VERBAND TUSSEN PSIGOSOSIALE FAKTORE EN UITBRANDING BY ENTREPRENEURS deur SUZANNE VENTER Verhandeling voorgelê ter voldoening aan die vereistes vir die graad MAGISTER SCIENTIAE (VOORLIGTINGSIELKUNDE)
Be gees terde werknemers as boublok vir n gesonde samelewing Spirited employees as building block for a healthy society
Navorsings- en oorsigartikels / Research and review articles (1): Voorwaardes vir n gesonde samelewing (gemeenskap) 525 Be gees terde werknemers as boublok vir n gesonde samelewing Spirited employees as
1. BEGRIPSOMSKRYWINGS EN ORIENTASIE
1. BEGRIPSOMSKRYWINGS EN ORIENTASIE Vroue het tot ongeveer 3000 v.c. aan die hoof van die huishouding gestaan. Hierdie matriargale sisteem is gekenmerk deur 'n egalit ~re sosiale stand waarbinne mans en
Die rol van omgewingsopvoedingsaktiwiteite in die uitklaring van omgewingswaardes by graad 6 leerders
Die rol van omgewingsopvoedingsaktiwiteite in die uitklaring van omgewingswaardes by graad 6 leerders Hendrina Maria Beytell BEd(Hons) Verhandeling voorgelê vir die graad Magister Educationis aan die Noordwes-Universiteit
Die uitlewing van talente en sterkpunte as manifestasie van onderwyserveerkragtigheid. deur. Alma Schoeman
Die uitlewing van talente en sterkpunte as manifestasie van onderwyserveerkragtigheid deur Alma Schoeman Indiening met die doel om te voldoen aan die vereistes vir die graad Magister Educationis in Kurrikulum
Departement Bos- en Houtkunde. Akademiese programme vir Magisterprogramme
Departement Bos- en Houtkunde Akademiese programme vir 2018 Magisterprogramme Navrae: Kontakbesonderhede: Departementshoof Departement Bos- en Houtkunde Universiteit van Stellenbosch Privaatsak X1 Matieland
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Steinhoff International Holdings Ltd. 11 Julie 2014
PSG Menlyn Building B Ground Level; 261 Lois Avenue, Newlands, Pretoria Tel: +27 (12) 368 1778 Fax: +27 (12) 368 1770 MENLYN Week in oorsig Aandeel van die week Steinhoff International Holdings Ltd 11
Poësie Performances: n Ondersoek na die moontlikhede vir poësie performance
Poësie Performances: n Ondersoek na die moontlikhede vir poësie performance deur Marí Borstlap Tesis ingelewer ter gedeeltelike voldoening aan die vereistes vir die graad MAGISTER IN DRAMA in die Fakulteit
Provincial Gazette Provinsiale Koerant
The Province of Gauteng UNITY IN DIVERSITY Die Provinsie Van Gauteng Provincial Gazette Provinsiale Koerant EXTRAORDINARY BUITENGEWOON Selling price Verkoopprys: R2.50 Other countries Buitelands: R3.25
Social Work/Maatskaplike Werk Vol 52 No 2; Issue 8
Social Work/Maatskaplike Werk Vol 52 No 2; Issue 8 http://socialwork.journals.ac.za/pub doi:http://dx.doi.org/10.15270/52-2-505 PRAKTYKOPLEIERS SE PERSEPSIES VAN MAATSKAPLIKEWERK-PRAKTYKOPLEIDING... Nadia
ks Kettingsteek dlb Dubbelslaglangbeen vhk Voorste hekkie gs Glipsteek drieslb Drieslaglangbeen ah Agterste hekkie
Kopiereg: Helen Shrimpton, 2015. Alle regte voorbehou. Deur: Helen at www.crystalsandcrochet.com US terme word deurgaans gebruik. Deel 16 Afkortings st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste
GRAAD 12-PUNTE AS VOORSPELLER VAN SUKSES IN WISKUNDE BY N UNIVERSITEIT VAN TEGNOLOGIE
GRAAD 12-PUNTE AS VOORSPELLER VAN SUKSES IN WISKUNDE BY N UNIVERSITEIT VAN TEGNOLOGIE ID MULDER BSc Hons (Wiskunde), BEd Studentenommer: 10996699 Verhandeling voorgelê vir die graad MAGISTER EDUCATIONIS
BENUTTING VAN SANDSPEL IN DIE EKSPLORERING VAN DIE LEEFWÊRELD VAN ADOLESSENTE VOLGENS DIE GESTALTBENADERING IN MAATSKAPLIKE WERK
BENUTTING VAN SANDSPEL IN DIE EKSPLORERING VAN DIE LEEFWÊRELD VAN ADOLESSENTE VOLGENS DIE GESTALTBENADERING IN MAATSKAPLIKE WERK Deur MARTHA FRANCINA ROTTIER November 2008 Benutting van Sandspel in die
COPING IN DIE SUID-AFRIKAANSE GEHEIME DIENS: 'N FORTIGENE-BENADERING
COPING IN DIE SUIDAFRIKAANSE GEHEIME DIENS: 'N FORTIGENEBENADERING Bernard Raubenheimer. Hons. B. Corn. Skripsie voorgele ter gedeeltelike nakoming van die vereistes vir die graad Magister Commercii in
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Distell Groep Beperk. 13 September 2013
PSG Menlyn Building B Ground Level; 261 Lois Avenue, Newlands, Pretoria Tel: +27 (12) 368 1778 Fax: +27 (12) 368 1770 MENLYN Week in oorsig Aandeel van die week Distell Groep Beperk 13 September 2013 Disclaimer:
'N FENOMENOLOGIESE STUDIE OOR OUER DAMES SE SUBJEKTIEWE ERVARING VAN EENSAAMHEID. Lizanle de Jager
'N FENOMENOLOGIESE STUDIE OOR OUER DAMES SE SUBJEKTIEWE ERVARING VAN EENSAAMHEID Lizanle de Jager Skripsie (artikelformaat) ingedien ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die graad Magister
-1- HOOFSTUK 1 INLEIDENDE ORIËNTERING
-1- HOOFSTUK 1 INLEIDENDE ORIËNTERING To create a classroom where all learners will thrive is a challenging task, but there is an island of opportunity in the sea of every difficulty. (Kruger & Adams,
LIDMAATSKAP AANSOEK MEMBERSHIP APPLICATION
Member Number Reg. 2103/02 LIDMAATSKAP AANSOEK MEMBERSHIP APPLICATION 1. Ons is 'n geregistreerde Brandbeskermingsvereniging (BBV) vir die Groter Overberg-streek (Overberg Distriksmunisipaliteit area).
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (TRAKSVAALSE PROVINSIALE AFDELING)
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (TRAKSVAALSE PROVINSIALE AFDELING) SAAKNOMMER: CC ^S2/S5 DELMAS 1987-06-18 DIE STAAT teen: PATRICK MABUYA BALEKA EN T 21 AXDER VOOR: SY EDELE REGTER VAN DIJKHORST ASSESSOR
ANNA MARIA SUSANNA VAN NIEKERK
OPVOEDKUNDIG-SIELKUNDIGE RIGLYNE VIR DIE TERAPEUTIESE HANTERING VAN DIE VERLIES- EN TREURPROSES deur ANNA MARIA SUSANNA VAN NIEKERK voorgelê ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die graad
N ONDERSOEK NA DIE ETIOLOGIESE FAKTORE VAN KINDERS WAT N FAMILIELID VERMOOR
N ONDERSOEK NA DIE ETIOLOGIESE FAKTORE VAN KINDERS WAT N FAMILIELID VERMOOR MELANIE CARMEN MOEN 2017 n Ondersoek na die etiologiese faktore van kinders wat n familielid vermoor deur Melanie Carmen Moen
REËLS VIR DIE BENOEMING, VERKIESING, AANWYSING EN AANSTELLING VAN RAADSLEDE
REËLS VIR DIE BENOEMING, VERKIESING, AANWYSING EN AANSTELLING VAN RAADSLEDE Verwysingsnommer Verantwoordelike uitvoerende bestuurder Eienaar van beleid Verantwoordelike afdeling Status Goedgekeur deur
GRAAD 11 NOVEMBER 2013 INLIGTINGSTEGNOLOGIE V1
NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 11 NOVEMBER 2013 INLIGTINGSTEGNOLOGIE V1 PUNTE: 150 TYD: 3 uur Hierdie vraestel bestaan uit 9 bladsye. 2 INLIGTINGSTEGNOLOGIE V1 (NOVEMBER 2013) INSTRUKSIES EN INLIGTING
n Ondersoek na die rol van erkenning van deugde van leerders in die vestiging van n demokratiese, multikulturele
n Ondersoek na die rol van erkenning van deugde van leerders in die vestiging van n demokratiese, multikulturele samelewing Mariana van Zyl Tesis ingelewer ter gedeeltelike voldoening aan die vereistes
DIE GEBRUIK VAN DIE ONTWIKKELINGSGEFASILITEERDE GROEPMODEL VIR EGSKEIDINGSGETRAUMATISEERDE ADOLESSENTE
DIE GEBRUIK VAN DIE ONTWIKKELINGSGEFASILITEERDE GROEPMODEL VIR EGSKEIDINGSGETRAUMATISEERDE ADOLESSENTE DIE GEBRUIK VAN HIPNOTERAPIE IN DIE HANTERING VAN DEPRESSIE EN ANGS BY ADOLESSENTE EN VOLWASSENES
n GESTALTSPELTERAPIE PROGRAM VIR BEWUSTE MULTISENSORIESE WAARNEMING
n GESTALTSPELTERAPIE PROGRAM VIR BEWUSTE MULTISENSORIESE WAARNEMING Deur FREDRIK HENDRIK VAN DER MERWE Voorgelê ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die graad MAGISTER DIACONIOLOGIAE (SPELTERAPIE
DIE BYDRAE VAN PSIGODINAMIESE GROEPINTERVENSIES TOT ORGANISASIE- ONTWIKKELING. deur DIEDERIK JOACHIM GELDENHUYS. voorgelê luidens die vereistes
DIE BYDRAE VAN PSIGODINAMIESE GROEPINTERVENSIES TOT ORGANISASIE- ONTWIKKELING deur DIEDERIK JOACHIM GELDENHUYS voorgelê luidens die vereistes vir die graad DOCTOR ADMINISTRATIONIS in die vak BEDRYF- EN
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Aspen Holdings. 9 Mei 2014
PSG Menlyn Building B Ground Level; 261 Lois Avenue, Newlands, Pretoria Tel: +27 (12) 368 1778 Fax: +27 (12) 368 1770 MENLYN Week in oorsig Aandeel van die week Aspen Holdings 9 Mei 2014 Disclaimer: The
DIE ONTWIKKELING VAN <N EKOSISTEMIESE PROGRAM TER FASILITERING VAN SELFREGULERING BY KORPORATIEWE WERKERS
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Vodacom Group Ltd. 14 Februarie 2014
PSG Menlyn Building B Ground Level; 261 Lois Avenue, Newlands, Pretoria Tel: +27 (12) 368 1778 Fax: +27 (12) 368 1770 MENLYN Week in oorsig Aandeel van die week Vodacom Group Ltd 14 Februarie 2014 Disclaimer:
HOOFSTUK 4 Bestuursmodelle, met spesifieke verwysing na die bedryf- en besigheidsaspekte van oop afstandsleer
HOOFSTUK 4 Bestuursmodelle, met spesifieke verwysing na die bedryf- en besigheidsaspekte van oop afstandsleer 4.1 Inleiding Die doel met hierdie hoofstuk is om vanuit die literatuur die aard van bestuursmodelle
DROOMONTLEDING: N OPVOEDKUNDIG-SIELKUNDIGE HULPMIDDEL VIR INSIG IN DIE EMOSIONELE PROBLEME VAN ADOLESSENTE. deur ANITA CATHERINA JONES
DROOMONTLEDING: N OPVOEDKUNDIG-SIELKUNDIGE HULPMIDDEL VIR INSIG IN DIE EMOSIONELE PROBLEME VAN ADOLESSENTE deur ANITA CATHERINA JONES voorgelê ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die graad
Nienakoming van die voorgeskrewe prosedures na indiening van n direksiebesluit om met ondernemingsredding te begin: Is
Nienakoming van die voorgeskrewe prosedures na indiening van n direksiebesluit om met ondernemingsredding te begin: Is Panamo Properties (Pty) Ltd v Nel die (regte) antwoord? Anneli Loubser Anneli Loubser,
SHAREMAX GESINDIKEERDE MAATSKAPPYE OPGEDATEERDE KOMMUNIKASIE
SHAREMAX GESINDIKEERDE MAATSKAPPYE OPGEDATEERDE KOMMUNIKASIE 21 Julie 2011 Bykomend tot vorige kommunikasie, is die direksies van die Sharemax gesindikeerde maatskappye ( Maatskappye ) onder direktiewe
DIE OPVOEDER AS LEERMEDIATOR EN DIE HAALBAARHEID VAN DIE NODIGE KOMPETENSIES SOOS OMSKRYF IN DIE NORME EN STANDAARDE VIR OPVOEDERS
i DIE OPVOEDER AS LEERMEDIATOR EN DIE HAALBAARHEID VAN DIE NODIGE KOMPETENSIES SOOS OMSKRYF IN DIE NORME EN STANDAARDE VIR OPVOEDERS FRED FROLICKS Tesis ingelewer ter gedeeltelike voldoening aan die vereistes
"FASCINATION WOOD" Welcome to the 8 th WOOD CONFERENCE PROGRAM. holzbau. Thursday, 15 th February 2018 at CTICC, Cape Town
www.woodconference.co.za holzbau Thursday, 15 th February 2018 at CTICC, Cape Town Welcome to the 8 th WOOD CONFERENCE WOOD Conference the knowledge platform for architects, engineers, quantity surveyors
Om as familie in Suid-Afrika te leef: Interkulturele Bybelstudie as transformatiewe krag in die samelewing. Jonker, Louis Universiteit Stellenbosch
Om as familie in Suid-Afrika te leef: Interkulturele Bybelstudie as transformatiewe krag in die samelewing Jonker, Louis Universiteit Stellenbosch ABSTRACT NGTT DEEL 55, NO 1, 2014 Living as a family in
PROVINCIAL GAZETTE EXTRAORDINARY, 23 APRIL LOCAL AUTHORITY NOTICE PLAASLIKE BESTUURSKENNISGEWING LOCAL AUTHORITY NOTICE 106 GREATER TZANEE
2 1354 PROVINCIAL GAZETTE EXTRAORDINARY, 23 APRIL 2007 CONTENTS INHOUD Page Gazette LOCAL AUTHORITY NonCE PLAASLIKE BESTUURSKENNISGEWING 106 Town-planning and Townships Ordinance (15/1986): Greater Tzaneen
INHOUD: Die SIZA Program 1 Monitering en Evaluasie 3 SIZA / GRASP Nakoming 1 Koolstofvoetspoor Werkswinkels 5 Die SIZA Platvorm 2
Nuus Volume 4, Uitgawe 5 Augustus 2016 INHOUD: Die SIZA Program 1 Monitering en Evaluasie 3 SIZA / GRASP Nakoming 1 Koolstofvoetspoor Werkswinkels 5 Die SIZA Platvorm 2 SIZA PROGRAM VORDER GOED SIZA lidmaatskap
NOTULE VAN DIE ALGEMENE JAARVERGADERING OP DIE PLAAS 8 Augustus 2009 om 11h00
NOTULE VAN DIE ALGEMENE JAARVERGADERING OP DIE PLAAS 8 Augustus 2009 om 11h00 1. Verwelkoming Die voorsitter open die vergadering om 11h00 deur alle aandeelhouers te verwelkom en rig n spesiale woord van
ŉ Ondersoek na entrepreneuriese oriëntering by geselekteerde openbare skole in Gauteng. J.H Malan
ŉ Ondersoek na entrepreneuriese oriëntering by geselekteerde openbare skole in Gauteng J.H Malan Skripsie voorgelê ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die Magister in Bedryfsadministrasie
STRESSIMPTOMATOLOGIE BY NOOOOIENSPERSONEEL MARINDA OOSTHUIZEN MAGISTER COMMERCII BEDRYFSIELKUNOE UNIVERSITEIT VAN SUIO-AFRIKA
STRESSIMPTOMATOLOGIE BY NOOOOIENSPERSONEEL deur MARINDA OOSTHUIZEN voorgele ter gedee1te1ike vervulling van die vereistes vir die graad MAGISTER COMMERCII in die vak BEDRYFSIELKUNOE aan die. UNIVERSITEIT
VERKLARING. Die ontwikkeling van n werksetiekvraelys gebaseer op n holistiese filosofiese model van etiese besluitneming,
VERKLARING Ek verklaar dat die proefskrif getiteld Die ontwikkeling van n werksetiekvraelys gebaseer op n holistiese filosofiese model van etiese besluitneming, wat hierby vir die kwalifikasie Doctor Philosophy
Die invloed van meerdere avontuur-gerigte ervaringsleerprogramme (AEL) op die retensie van indiwiduele gedragsveranderings: n Gevallestudie
Die invloed van meerdere avontuur-gerigte ervaringsleerprogramme (AEL) op die retensie van indiwiduele gedragsveranderings: n Gevallestudie Mnr. IS Coetzer 9806773-8 M.A. (Menslike Bewegingskunde) Januarie
n PROGRAM VIR DIE HUWELIKSONTWIKKELING VAN MIGRANTE EGPARE
n PROGRAM VIR DIE HUWELIKSONTWIKKELING VAN MIGRANTE EGPARE JAN ADRIAAN JACOBUS BOTHA Proefskrif ingelewer vir die graad Doktor in die Wysbegeerte aan die Universiteit van Stellenbosch Promotor: Prof. A.P.
Die verband tussen organisasiekultuur en werkstevredenheid onder die personeel van 'n vervaardigingsorganisasie.
b/31 957 7.b u.o.v.s. BIBLIOTEEK Die verband tussen organisasiekultuur en werkstevredenheid onder die personeel van 'n vervaardigingsorganisasie. Verhandeling voorgelê ter vervulling van die vereistes
Die bydrae van n haalbare gasvryheids- en ontmoetingsetiek in die etiese versorging van gesondheidsorgwerkers
Stellenbosch Theological Journal 2015, Vol 1, No 1, 217 233 DOI: http://dx.doi.org/10.17570/stj.2015.v1n1.a11 Online ISSN 2413-9467 Print ISSN 2413-9459 2015 Pieter de Waal Neethling Trust Die bydrae van
Onttrekking van Lewensondersteunende Behandeling
Die Verskynsel van Gesinne wat betrokke is by BG SluitnG ITlincJ oor Onttrekking van Lewensondersteunende Behandeling M. Oberholster M Cur (Psigiatriese Verpleegkunde) RAU & A Gmeiner D Cur (Psigiatriese
Die invloed van diversiteit op die funksionering van skoolbeheerliggame in die Laingsburg Onderwysstreek
Die invloed van diversiteit op die funksionering van skoolbeheerliggame in die Laingsburg Onderwysstreek Colin Raymond Pedro 21019843 Verhandeling voorgele vir die graad MEd in Onderwysbestuur aan die
N KWALITATIEWE ONDERSOEK NA HUWELIKSGEWELD TEENOOR WIT SUID-AFRIKAANSE MANS
N KWALITATIEWE ONDERSOEK NA HUWELIKSGEWELD TEENOOR WIT SUID-AFRIKAANSE MANS Etienne A. Rautenbach Tesis ingelewer vir die graad Doktor in Filosofie (Sosiologie) aan Die Universiteit van Stellenbosch Promotor:
ŉ Model vir die gebruik van Bybelse narratiewe in die pastoraat aan kinders tussen die ouderdom van 6 en 13 jaar
ŉ Model vir die gebruik van Bybelse narratiewe in die pastoraat aan kinders tussen die ouderdom van 6 en 13 jaar Schalk W. Basson Proefskrif voorgelê vir die graad Philosophiae Doctor in Praktiese Teologie
DIE BEOEFENING VAN n BEDRYF MET SPESIFIEKE VERWYSING NA DIE TOESTAAN VAN LENINGS DEUR HOUERMAATSKAPPYE AAN FILIALE OF GEASSOSIEERDES
DIE BEOEFENING VAN n BEDRYF MET SPESIFIEKE VERWYSING NA DIE TOESTAAN VAN LENINGS DEUR HOUERMAATSKAPPYE AAN FILIALE OF GEASSOSIEERDES deur Suzanne Marais Tesis ingelewer ter gedeeltelike voldoening aan
Regsrekeningkunde-opleiding van prokureurs in Suid-Afrika: Enkele empiriese bevindings
2001 Tydskrif vir Regswetenskap 26(2): 52-66 Kronieke / Chronicles Regsrekeningkunde-opleiding van prokureurs in Suid-Afrika: Enkele empiriese bevindings 1. Inleiding en probleemstelling Die vierjarige
2019 © estatedocbox.com Privacy Policy | Terms of Service | Feedback
To make this website work, we log user data and share it with processors. To use this website, you must agree to our Privacy Policy, including cookie policy. I agree.