en en en en en en en en en en en fy af en af af af en af af af af af nl en en en en pl en en en en fr en en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr en en en en en en en en en en en en en en en en
GAUTENG KHOI & SAN COUNCIL WEBSITE
History of Khoi & San
1. WIE IS ONS RÊRIG?
Voordat ons kyk na die geloof van ons voorouers, moet ons eers seker maak dat ons almal weet wie en wat ons waarlik is.
Derduisende jare gelede was alle mense op aarde almal jagters en versamelaars. Sa beteken ‘om te versamel’ en met –n is San die meervoud. San is die Khoe woord vir ‘versamelaars’. Dit word as Saan uitgespreek of S~n.
In Suid-Afrika het ons 22 000 verskillende soorte eetbare veldgroentes en –vrugte (soos uintjies).Dit was die verantwoordelikheid van die vroue en dogters om hierdie veldkos te versamel. Maar die manne, wie se plig dit was om te jag in die veld, het soms ook veldkos saamgebring huis-toe. Ons almal moes maar
help om die pot aan die kook te hou!
As mense wat Afrikaans praat, is ons geneig om hierdie woordjie uit te spreek as “koe”, in plaas van “koi”. Die “kh” vooraan is ‘n sagte g-klank (soos in “gooi”). Dis in Namibië waar die spelling van Khoi tot Khoe gevorder het, en ons aanvaar dit so as die korrekte een. // Hierdie teken word gebruik vir die
klikklank in die hoek van die mond, soos ‘n mens vir ‘n perd sal maak om hom aan die loop te kry / Soos die klank wat ‘n mens sou maak om te sê: ‘siestog’
! Hard soos wat ‘n kurkprop klink wat uitspring ‡ Soos wat ‘n baba maak met sy tong net agter die tande, maar maak die mond dan wyd oop
0 ‘n Suigklank – soos ‘n soen-geluid (kom nie in hierdie boek voor nie). Sommiges meen dat voor die “kh” eintlik ‘n klikklank was omdat daar destyds nog nie simbole was vir klik- of suigklanke nie. Hulle meen dat dit moet klink soos byvoorbeeld ‡Khomani. (As jy nog nie weet hoe om die verskillende klikklanke uit te spreek nie, oefen nou eers ‘n bietjie, anders gaan jy
vorentoe sukkel.) Persoonlik verkies ek die sagte g-klank vir die kh, omdat ek so geleer was deur my leermeesters, mnr. Pedro Dausab, oorspronklik van Keetmanshoop, en me. Roxanne Saal van Kuboes. Dus spreek ons Khoe uit as ‘n sagte “goi”. Wat beteken hierdie woordjie? Khoe is ‘n baie ou Nama-woord vir ‘persoon’ of ‘mens’. Uit hierdie wonderlike woordjie kom sommer baie ander: So is khoes ‘n vrou, khoeb ‘n man; en -na is die algemene meervoudsvorm vir ‘mense’. Jan van Riebeeck het mos namens die Hollandse Oos-Indiese Kompanjie (HOIK of VOC) in 1652 na die Kaap gekom om daar vir hulle ‘n halfwegstasie (verversingspos) te stig – op hul roete na die Ooste toe, veral Indië met sy heerlike speserye. ‘n Jaar daarna – nadat hy goed geluister het na ons mense – skrywe hy in sy dagboek van die Quena (Khwena). Khoekhoe beteken jy’s ‘n ménse-mens – wat verwys na die eienskap van medemenslikheid. Khoekhoen is die meervoud. Ons is ménsemense;
liefhebbende mense – soos wat dr. William Langeveldt in sy boek van 1999, Aluta Continua- Ons stryd duur voort, tereg sê. Om vriendelik te wees, is khoesi, en vriendskap of die huwelik is khoesigagus. Daarom speel khoe-/namxa-sib (mede-deelsaamheid of naasteliefde) so ‘n belangrike rol in die Khoe-San se geloofslewe.