en en en en en en af nl nl nl nl en af nl de nl af nl nl af af af af af nl af af af af af nl nl nl af en en en en en en en en en en af nl af af af nl nl nl af nl nl af nl nl af af af af nl af nl af af af af af af af af af en af af nl af af af af af af af fr tr af nl af af af af af nl de nl af af nl af af af af en de nl af af af af af af af nl af af af nds af af af af af af af fr de af af af af af af af af af af af af af af nl nl nl af af af af af af nl nl af af nl af af nl nl af af af af af nl af af af af nl nl af af af nl af nl nl nl nds af nl af af af nl fr nl af af af af af af af af af af af en en en en en
Biography Ebooks: Free ebook sample of "Ek Onthou - Boek 1" by Andri Nieuwoudt (powered by Smashwords)
Excerpt for Ek Onthou - Boek 1 by Andri Nieuwoudt, available in its entirety at Smashwords
Geset in Times New Roman 12pt
Hierdie boek mag nie sonder skriftelike verlof van die uitgewer gereproduseer of in enige vorm of langs enige elektroniese of meganiese weg weergegee word nie, hetsy deur fotokopiëring, plaat bandopname, mikrofilm of enige ander stelsel van inligtingsbewaring.
Die wisselwerking tussen wat jy dink jy bereik het en dit wat jy eintlik maar is, word alleen beheer deurdat jy kan terugstaan van die hier en nou en eintlik maar staatmaak op waar jy vandaan kom.
Hierdie lewenslynboek is in ‘n sin ‘n ode aan my gesin en hul gesinne deurdat ek bevoorreg is om hierdie lewe te kon lei: alles eintlik maar genade. Dis ook ‘n herdenking aan die wat deur my handelinge, medies of andersins, benadeel is. Miskien het ek tog iemand kon positief beïnvloed deur sekere van die dade ook.
Wat begin het in die stofstrate van Alexanderbaai, ‘n klein myndorpie aan die weskus van Suid Afrika, wat orals drade wat as lewenservaring beskou kan word, opgetel het in Suid Afrika en later in die res van die wêreld, sal hier weergegee word.
Dis egter maar nie veel anders as jou eie verhaal nie. Dis miskien nie ‘n besondere lewe nie, maar dit is myne en kon joune ook gewees het: dit is wat dit groot maak.
Ek nooi u uit om die pad saam met my te loop wat ek geloop het: ek belowe jou ek sal jou nie verveel nie, want ek was anders, en die andersgeit is my normaal.
Om te onthou is om dinge wat vergeet geraak het weer te laat lewe- is dit van enige nut?
Die onthou wat uit die dieptes van die emosionele wegbêre plekke kom het gewoonlik 'n stimulus nodig om wakker te word uit die slaap- die drome word weer werklikheid voor die geestes oog en oortref gou die werklikheid want dis omhul deur 'n waas van heerlikheid.
Die waas verdof dit in die verlede tot 'n vaagheid wat selfs met ietwat van 'n goue raam ook deelmaak van die onthou. Wat sal die onthou wees as jy nog steeds in die werklikheid sit?- daarom is die onthou veral lekker vir diegene wat nie meer daar is nie: jy sit weg van dit wat jy wil onthou -veral as dit met konkrete werklike aardse goed te doen het: onthou van 'n afstand maak die beeld tog mooier.
Jy voel die warmte dorheid van die Oostewind teen die Weskus met minder felheid- die Suidewind stof raak jou nie, en net die sleepmis van die Weskus sit op jou vel, tong en in jou oë. Dis dan wat die gevoel van emosionele onthou inskiet en als mooi maak, selfs die dorheid en stof begin deel raak van die emosionele wentelbaan.
En jy onthou als-ook die pyn en goedheid en hartseer en blydskap en ....pik 'n traan weg.
En jy dink en wil terug na was, maar wil ook nie.
The Land of Lost Content
Into my heart an air that kills
From yon far country blows:
What are those blue remembered hills?
What spires, what farms are those?
That is the land of lost content,
I see it shining plain,
The happy highways where I went
Die gediggie laat die verlange na dit wat was, voor die gees roep. Dit wat was, sal nie weer wees nie en bly maar net `n herinnering aan vervloë dae. Vergesigte na die dae van weleer.
Van toepassing op ons wat nie meer terug kan gaan na waar ons vandaan gekom het nie, omdat dit nie meer is soos ons dit agter gelaat het nie. Maar tog leef dit voort in ons en om ons en iewers, vér weg, in die onthou.
Ons is `n murasie omdat ons `n verlede het. Die dak, mure en vloer mag verslete voorkom vir dié wat jou verhaal nie ken nie, maar jyself sien dit nie raak nie. Miskien voel mens die krake meer as wat dit vir jou sigbaar is.
Tog is die feit dat jy dit voel, `n herkenning van lewe. Ek sal liewers `n murasie wil wees as wat ek ongeskonde voorkom vir ander, maar van binne verrot is.
Ook sal óns vergeet word deur die wat nog moet kom, al voel jy vandag groot.
Ek hou daarvan om ‘n taal te praat wat losrol van my tong af, uit my kop uit na my vingers en van hier na die klawers van die sleutelbord voor my en van hier op die skerm. Daar is geen groter plesier as om daardie gewaarwording te kan voed nie en uit te leef nie: al lees niemand wat hier neergesit word nie, het ek die plesier daarvan beleef en geniet- selfs vir die wat dit nie gedoen het nie!
Ek hoop tog ander gaan dus die plesier van net sit en lees, die plesier van uit eie onthou gestimuleer te word en die plesier van Afrikaans soos ek hom ken uit eie bron te ervaar. Om egter die taal te laat leef is daar ‘n soort van massa nodig waaroor gepraat moet word en hiervoor het ek myself gekies, want wie ken jouself beter as jyself? Uiteraard gaan daar ander figure ook in moet kom in my verhaal en die het geleef, leef nog en is ook laat leef al is dit net versinsels hier en daar.
Die weergawe van onthou hier is direk van wat uitkom vanuit die hoof: daar is nie feite navorsing gedoen nie. Die rede is dat dit wat weergegee word alreeds gesif is deur tyd en ervaring sodat die deel wat uitkom ‘n weerspieëling is van wat die mens, ek, gevorm het. Selektiwiteit van ervarings onthou is wat selektiwiteit van persoons ontwikkeling gee, en dis wat ek in myself wil nagaan.
Ek kom van Namakwaland, of sal ons dit nou netjies stel: ek het waarskynlik deur `n geboorte-ongeluk in `n klein dorpie met die naam van Alexanderbaai, as 5de geboorteling uit myse ma gepeul.
In dié streek en omgewing was daar in my kinder- en jong dae nie veel meer as die ongerepte natuur, halfwoestyn, `n paar mynhope en funksionele geboue nie, nog minder iets wat gebeur het. Ons moes ons self vermaak en weens die afstande tussen mense, is daar maar aan mekaar stories vertel en oorvertel. Omdat ons nou nie veel gehad het wat gebeur het nie, en ook omdat ons mekaar maar min kon bekyk het, is die kuns ontwikkel om uit niks uit `n storie te maak.
Die manier wat jy na ander gekyk het, het ook die vermoë laat ontwikkel dat jy dinge raaksien wat ander nie raaksien nie. Ook het ons die neiging gehad om die beeld van wat ons dan só sien, met letters en woorde lewe te gee sodat ander dan beter deur onse oë kan kyk. Omdat ons maar min kans gekry het om mens te sien en derhalwe min geleentheid gehad het om die woordbeeld-skildery aan ander oor te dra, het ons met elke sien- en kuierslag, dit aangeleer om baie te praat en bietjie by te lieg. Sommer net so ter illustrasie en om kleur en geur te verskaf. Onwetend is die platvorm geskep om jare later `n ryk nostalgie te laat herleef.
Omdat ons selde die invloede van buitetaal-ontwikkelinge ervaar het, het `n paar dinge gebeur. Een daarvan was dat ons nie heeltemal die uitspraak van die Hollanders afgeleer het nie. Soms het die uitspraak bietjie verwater geraak onner mekaar en het ons `n ding begin ontwikkel wat ”streekuitspraak” deur ordentlike, grênd mense genoem word.
As mens dus om een of ander rede met buite mense te doen gekry het, het dié oopmond gestaan en luister as `n Namakwalander begin praat om sy kop-beeld uit te druk van hoe hy nou dinge sien. `n Kenmerkende streektaal gemaak in Namakwaland, uniek, eenvoudig, ryk en treffend, maar tog onbeskaamd, eerlik.
In Alexanderbaai was daar in die begin jare maar min vroue. Aanvanklik was dit net `n manne-wêreld en het die “boontoe roep” woord en die “onner toe” verwys woord, (onthou manne dink oor die algemeen meer onner toe as boontoe), deel van jou taalgebruik geraak. Ook om die rede sal alles in Namakwalands as “hy” gesê word, selfs as van een van die anner geslag gepraat word. Iets interessant, want as jy na die stamtaal, Nederlands kyk, word die verwysings-dinge baie `n “haar”, maar nie as dit persone betref nie. Dit net terloops.
Ek wil nou hier afdwaal van my nie-verhaal verhaal: In my later jare hier in Nederland, het ek weer met die Nederlander se onnertoe woord gebruik te doen gekry en hulle aanvaarding dat daar wel `n onnerdeel aan die mens is en nie net bo die belt dele nie. Hulle sal byvoorbeeld verwys na die ding wat die ordentlike mens moeite het om te noem en naam te gee. Hulle noem vir hom moeiteloos op die naam. Dis nou daardie oortollige deel wat nié in mens se bloed in is na die etery nie, sonder om dit net in sogenaamde ordentlike geselskap te noem, naamlik “poep”, en dit is die vastestof, nie die wind nie. So sal hulle ook van “windjies” of selfs “skyt” praat vir wat die meer ordentlike mense as poep dink as hulle van windjies dink. Ook is die algemene gebruikswoord vir snobs “om bekakt te zijn”. Die Belge sal die “poep” woord weer vir iets heel anders gebruik. Wag, ek dwaal nou só af dat die moontlike ordentlike leser hier wil wil opgooi, want sy “ordentlikheid” dwing hom weer weg van onner af.
My punt is dat ons Namakwalanders sekere gewoontes aangeleer het vanuit ons leefwêreld, wat vir buitestaanders soms afstootlik is, of selfs amusant, afhangend van hoe jy nou met boontoe roep en die onner toe woord, dink / leef en omgaan. In hierdie boek sal ek op “suiwer” Namakwalands bly en `n hol `n hol noem. Aanvaar dit nou al en jou lees gaan lekker wees, neem aanstoot, nou ja, wel, tatta!
As die Namakwalander `n verhaal vertel, vertel hy hom soos hy hom sien en in die taal of woordeskat wat hy ken, ook in kleurryke beskrywings soos geen ander hom dit kan nadoen nie. Veral in die uitspraak van woorde wat jy ook nêrens anders gaan hoor nie. Die manier van praat, of ons uitspraak, maak dit egter moeilik om `n ernstige verhaal te probeer vertel, want die mense lag waar dit nie snaaks is nie en kom ook nie altyd agter waaroor die verhaal nou konsuis gaan nie.
Dit is alles dinge wat ek as mens mee moes omgaan toe my pa my daai dag met my nuwe back paddle fiets, nuwe koffer, nuwe en eerste langbroek, nuwe en eerste paar eie skoene voor Huis Marais in Stellenbosch afgelaai het vanuit die bak van sy bakkie.
Op dié punt begin daar `n storie wat later vertel sal word.
Ek wil terug gaan op my spore na waar my bloed sy oorsprong gehad het. Dis maar hoe ons almal hier gekom het en is nie `n unieke verhaal. Onse mense het nie “gegroot trek” Transvaal toe nie. Hulle het redelik vroeg na aankoms in die Kaap koers gekry teen die Weskus op. Weet nie waarheen nie, en weet ook nie waarom nie. Terugkykend kan mens net herken daar moes ‘n genetiese dryfkrag gewees het.
Daar is baie Nieuwoudts so teen die Weskus op. Sit jou vinger op Kaapstad daar onder aan Afrika en as jy die N7 kry, neem dit dan op die landkaart na bo, uit die Boland uit, oor die Resseberge anderkant Piketberg en jy sal Clanwilliam en Citrusdal sien. Bietjie binneland toe, is die Cederberge. Dit was die eerste staanplek van die Nieuwoudt voorvaders. Die wat kon lees, het hier agtergebly en bossies begin meng met water en dit Rooibostee genoem. Die ander is met die toekomstige N7, nog verder noorde toe. By vandag se Vanrhynsdorp, het daar waarskynlik stamgenote verder binneland toe getrek en die dorp, Nieuwoudtville gestig. Volgens my wil nie veel Nieuwoudts daar wees nie, want vandag is hier nie veel Nieuwoudts te kry nie. Die meeste het nog verder Noord gegaan vanaf Vanrhynsdorp, deur die Knersvlakte en op Nuwerus uitmekaar gespat en in alle rigtings gegaan en plase probeer opbou. Mens vind nou nog spore van hulle daar in grafte op plase of in huisies waar hulle nog bestaan probeer maak, op niks. My voorsate kom vanuit die deel wat net na die binneland is van Nuwerus, in Kliprand se wêreld. My oupa het waarskynlik hier met klippe wou boer, want die plaas se naam was Klipfontein.
Ek wil net by die Namakwalander bly. Hy sal sy storie vanuit twee posisies wil vertel. Die een is met die een voet so dwars agter hom uitgeskop, op dié been sal hy sy gewig laat rus. Die ander voet sal hy in negentig grade vooruit skop en met dié vaste rus van sy onderlyf, sal hy dan sy verhaal met sy pyp in die hand staan en vertel, met so nou dan `n onderstreep van hoe waar sy verhaal is, met “voor Gods” tussenin. Dié is boontoe verwys en nie boontoe roep nie, en ek as Namakwalander sal dit nie afstootlik of aanstootlik vind nie. Hierdie observasies wat hy dan uitdra, is om meer beskrywend te wees en dit is gewoonlik raak en gevul met lewenswysheid wat nét hy raak sien en die toehoorder mag verbygaan. Die ander posisie waarvandaan hy sy verhaal vertel, is om op sy hurke te sit, gewoonlik met sy hande voor hom uitgestrek na die vuurtjie wat daar brand. Die toehoorders sit óók so en sê elke nou en dan “ja” of “ja, reg gesê” as hulle heeltemal saamstem met onse man se storie.
Hierdie boek gaan oor die onthou van my en enkele ander. Wanneer jy hier lees, moet jy in jou geestesoog die Namakwalanders, wat ons in murg en been is, só sien soos ons dit vertel.
Ek sluit af met so `n observasie-storie waar ek eendag op die stoep staan en kyk het hoe my een oupa en sy handlanger loop en aalwynblare afsny, wat uit sy natuurlike rotstuin, in die paadjies inhang. Agter hom aan kom die een handlanger met sy kruiwa sodat oupa die blare so al sny-sny, oor sy skouer kan gooi. Hoe dit nou kon gebeur het, weet die handlanger self nie; hy het dan saam met oubaas grootgeword en die twee is maats van kleins af, maar, ongelukke gebeur. Toe oupa weer een keer regop kom na so `n afbuk-snyslag, kom handlanger bietjie te vinnig met die kruiwa nader en slaan oupa in die waai van sy bene met die voorrand van die kruiwa. Oupa se gat-val in die afgesnyde doring-omringde aalwynblare, sy opvlie en sy praat, was een, “maar jou donner, wat gaan met jou aan, hou jy jou nou spuls of wat? Kan jy nie sien wat jy doen nie, jy sal mos vandag dood gedonner word!” Elke keer wat oupa asem skep, sê handlanger, want hy weet hy het drooggemaak, “reg gesê baas, reg gesê.”
Dis my wêreld daai, dís waar ek vandaan kom, dis uit dít uit wat ek myself só moes aanpas dat die mense nie meer lag die oomblik wanneer ek my mond oopmaak nie. Dit is hoekom dit nou weer vir my moeilik is om hier in die Nederlandse Zeeland weer Zeeuws te leer praat, want dis dié uitspraak wat ek gaan afleer het toe ek die ontwikkelingswêreld ná wat anders is, moes deur maak.
Hierdie wat nou gaan volg, gaan oor my, maar nie slegs oor my nie. Sien dit as die lewensdraad wat gevolg word deur `n Namakwalander en hoe hy dit rondom hom ervaar het. Die draad se een punt begin in `n dorpie met stofstrate by die mond van die Oranjerivier en loop wye draaie deur Suid-Afrika en Suidwes-Afrika, met as petrol die verkryging van wysheid en mens-ontwikkeling. Na 5 dekades gaan die draad oor die water in die rigting van waar die meeste van sy genes vandaan kom: Nederland. Hier sal die ander punt van hierdie lewensloop-draad eindig met hopenlik nog genoeg op die rol vir verder vorentoe.
Net dit: die boek gaan oor “onthou” wat in Namakwalandse taal “Oproep” behoort te wees- jy onthou nie, jy roep die verlede op.
Die boustene van hierdie onthou-verhaal, is die verhaaltjies van hoe ons onse wêreld en die wêreld buite die dampkring van ons wêreld sien en ervaar het. Die sement tussen die stene, is die lewensdraadjie van hoe en waar ek was en nog steeds is.
Dit is ‘n triologie van boeke- die skryfstyl is subtiel anders tussen die drie. Waar die eerste boek die rou bousteen vorm van die mens in my, sal die tweede en derde boeke meer die poging tot andersheid in die vreemde wêreld weergee.
Hierdie verhaal gaan oor 7 dekades in die lewe van een persoon, maar ook in die lewe van Suid-Afrika en uit Suid-Afrika geborenes en hoe hulle versprei het oor die aardbol. Daar gaan spronge gegee word en daar gaan kronologiese vervolg dekades op `n ry gesit word.
Met die omblaai van hierdie boek, gaan in hierdie hoofstuk die gordyn gelig word van die toekoms voordat teruggekeer word na die lewensverloop van die skrywer om antwoorde te soek van waarom die tafereel in die toekoms sou wag.
Ons het hier in Nederland 'n brilmaker met die naam "Hans Anders" en uiteraard adverteer hy "gaan naar Hans Anders, want hij is anders". Dit sê soveel.
Ek is ook maar "anders"- in ons huis was ek gewoonlik die anderste outjie, op skool ook maar -soos Nataniël gesê het die stil outjie wat daar agter in die klas sit, hier rond beur die anderste outjie nog anderkant toe omdat dit anders moet vir ander, want dit kan nie anders nie.
Om anders te wees, is moeilik en 'n lewenstaak: jy is altyd aan die droom, self aan die verander om ander weer ook te probeer verander na ander tipe gedagtes-nie om hulle te oortuig van jou nadersgeit nie, maar om hulle te wys daar is 'n ander kant ook -miskien is daar 'n paar wat saam anders wil wees, net om jou weer te laat besef nou is ons eenders en moet jy weer iets anders uitdink om anders te wees met ander en hulle weer van vooraf die anderkant ook te laat sien -en so gaan dit al in die rondte: dis 'n fyn draad tussen anders wees en die té anders wees- want dan word jy deur ander verwerp as té veel anders.
In kort sê my vrou dat ek nie stroomop swem nie- die stroom loop die verkeerde kant toe!
My groot held is Steve Jobs: hy het gesê " think different" of dan in ons taal: "dink anders" - per slot van sake sou die wêreld helemaal anders gewees het as hy nie anders gedink het nie.
Haar bevel aan my toe ek op die draai van hierdie eeu na Nederland toe gekom het: “Gaan, maar moenie nederland probeer verander nie!” Soos later gesien sal word probeer ek tog die wêreld verander!
Die grens van die gemaksone is altyd daar anderkant en daar kan ons dit verskuif- moet nooit ophou nie. Dink buite die boks.
Hierdie verhaal begin dus by die begin wat die omgewing en die invloede daarvan op hierdie anderste outjie wil uitpluis saam met die leser om juis te bepaal wat is so anders.
Die Basis word gelê
Dit is nou so dat elkeen sy eie storie het, en dat elk sal dink dat sy storie nie net uniek is, maar ook vir ander mag boeiend wees: ek dink nie so nie.
My storie is myne en ek weet dit is maar tekenend van soveel ander s’n: miskien nie op elke fase en faset van my eie lewe nie, maar hier en daar kan sekere elemente deur ander as hul eie herken word. Dit sal een van my doele wees om hier van my eie geheime te openbaar: miskien sal dit mense laat lees, en self laat sit en dink oor wat was in hul lewens.
Ook miskien sal dit die sestiger- en sewentiger- en tagtiger- en negentiger jare van Suid-Afrika soos dit beleef en gesien is deur my oë, neerpen. Dit sal ook miskien die lewe van die swerwer wat ons, die Afrikaner en Suid-Afrikaner, geword het in die groot wêreld daarbuite vanaf die begin van die een-en-twintigste eeu in perspektief bring.
Wat nie miskien is nie, is dat hier die taal van Afrikaans ‘n ereplek kry buite die invloede van die Suid-Afrika wat ontwikkel het na die draai van die eeu- en dit deur ‘n prater van die taal en nie soseer ‘n student van die taal nie. Die liefde vir Afrikaans en die liefde vir Afrikaans wees sonder om die dorings van Afrikaner wees te dra, sal miskien uitkom. So ook die manier waarop die taal gebruik word sal verskil van die gemengde ding wat as ‘n “kommunikasietaal” in die Suid-Afrika van vandag gepraat word. Die voortbestaan van Afrikaans as taal word al hoe meer die funksie van diegene wat hulle verspreid buite die grense van die Nuwe Suid Afrika bevind: maar die boek is nie gekleur met politieke korrekthede nie en laat denke ‘n vrye gang gaan.
Ek -en ek is seker die oorgrote gros wat hier lees- is bevoorreg gewees om ons taalmelk in die vorm van Afrikaans te kon kry. Die taal self sal waarskynlik met ons, in ons leeftyd altans, minder dominant wees in die groter beeld van die woordewêreld van kommunikasie waarin ons leef, maar solank daar asem is sal dit tog soos water in 'n droogte vloei in klein kanaaltjies tot dit hier en daar stroompies word.
In 'n dam soos wat ons dit as kind gehad het sal dit seker nie beland nie, miskien in poeletjies hier en daar.
Kom ons hou die aarde nat.
Namakwaland van die sestigs was Afrikaans met Nama as parallelle taal soms- vermenging tussen die twee het plaasgevind na beide kante toe. Engels was egter deur byna niemand gepraat nie, of soms nie eens verstaan nie.
Len Guestyn vertel die volgende:
“Die vlie wat n vlooi geword het.
'n Vrou van Muisvlak vat een Saterdag maar kind hospitaal toe met n pyn in die oor die arme kind huil verskriklik. Die dokter op roep is Engels sprekend, maar hy kan darem so slegweg Afrikaans praat. Hy loer met sy tool in die kind se oor rond en sê. “O, it’s a flea!” Hy haal hom toe uit met n tang en sit die vlooi wat hy doodgedruk het met die tang op die piering neer en die verpleegster bekyk die vlooi en sê. “Dis nie’ n vlie nie dis n vlooi!” “
My grootword was in 'n lekker taal isolasie wêreld en ander tale is slegs deur vreemdelinge gepraat. Die voorreg om in Stellenbosch te kon studeer in hierdie tongnatmaak taal was geweldig: ons handboeke was in net een taal, ons lesse was net in hierdie taal- selfs die wat die annertaal gepraat- ek wil amper sê verstaan het, want ek self het maar moeite gehad met die landsvreemde taal- het net in Afrikaans les gekry en as hulle dit nie wou nie moes hulle koers na die Engelse universiteite toe. Min het dit gedoen want die taal omgewing het saam met die leef omgewing van stabiliteit- polities en anders- gegaan. Soos die een Engelsman wat van Oos London gekom het- sy pa was 'n GP daar: “My pa het ons hierheen gestuur om maniere te kom leer.”
Een van die dinge wat 'n mens se onthou deurmekaar maak, is om te probeer vasstel wanneer jou onthou begin het: ek het stukkies onthou met groot gate tussen in: waarskynlik het veel van die onthou dele te doen met wat my ma veral vertel het wat met my gebeur het kleintyd.
Ek kan onthou van die eerste stop langs pad op 'n brug in die Boesmanland iewers heen saam met ma en pa. Ons het eiers geëet, en skaapboud gesny - of was dit skaapnek?- en dan is die onthou ook weer weg.
Dan is daar die skool toe gaan soggens in Upington waar dit baie koud was in die winter- ons het bus gery en terwyl ons gewag het op die bus het ons vuur gemaak en klippe warm gemaak in die vuur en dan koerantpapier om die klippe gedraai om die hande warm te hou- ook onthou ek van daai koue kaalvoetdae, die skurwe, oop gebarste vel op die bokant van my voete wat met Camphor cream ingevryf word saans- die gebarste vel met bloed wat uitkom is iewers ook vas in die kop in. Die ry saans op een fiets met twee broers in die donker om boks te gaan oefen, kan ek ook helder vassit- ek voorop op die "handles" met Ouboet wat trap en Kleinman wat op die dwarsbalk sit. Die vroeë onthoue sluit ook frases in van by ouma en oupa Meyer gaan kuier in Alheit naby Kakamas: dit was lekkerte onthou met Oupa wat skoene maak by die hoenderhok en ek wat daar ronddwaal en sy goed deur die hoenderdraad gooi om die hoenders nader te roep, en oupa wat met 'n "Dries jou strontgat" berispe. Ook sluit daai onthou die ander families in- oom Gawie wat met ma se oudste suster getroud was- hy was weer oupa Nieuwoudt se broer: 'n soort van dubbele familie met wie ons veel kontak gehad het- en die rounders spelery met Hansie wat altyd kerm as hy verloor- hy het later predikant geword in Reitz en is aan een of ander kanker vroeg dood: sy een seun ook Gideon Gabriel soos my pa en sy pa, is een of ander belangrike bankier in London deesdae. My pa het gesê Hansie sal ‘n goeie predikant uitmaak, want hy sal die mense uit hulle se sondes uitkerm.
Die onthou in Upington was almal voor standerd drie: die kop computer is redelik vol van daai dae wat erge armoede dae ingesluit het- 8 kinders wat saam-saam moes slaap, en pa wat hard moes swoeg aan sy droom van eie garage wil hê, maar met die boere wat ewige droogtes gehad het nie en kon hy nie skulde laat betaal nie.
Die werklike onthou het aaneenlopend begin word toe ons na Alexanderbaai teruggetrek het toe die dinge helemaal onhoudbaar finansieel geword het.
Dit was die begin van my Namakwaland onthoue.
Gister, of was dit eergister, het ek so ietsie weer gestimuleerd onthou en in woorde probeer neersit rondom een van die karakters wat ek in my jeug uit die Baai geken het. Die storie van oom Koffiemeulspook kom later, maar ‘n paar verhaallyne kom deur die onthou toe bymekaar van my geboortedorpie.
Ek was gelukkig om in 'n dorpie wat geïsoleerd was van die buite wêreld, in 'n byna "ons-hulle" omgewing, my verstand en later basiese lewenservaringe te kon opdoen, vandaar beman na buite kon gaan en verder groei vanuit daai wortels en 'n poging daardeur kon aanwend om my eie potensiaal te probeer verwesenlik: met faal hier en daar, en soms wel tog iets van suksesse. Die wortels het my laat groei en die wortels het ek altyd voor gesorg om staande te bly.
In ons dorpie was daar karakters: die karakters word onthou deur mense met vingers wat jeuk om dit neer te sit in letters en woorde en sinne.
Uiteraard is die Baai een van die plekke waar byna almal een of ander band -familie of vriendskap- met mekaar het. As die karakter wat onthou word beskryf word -nie altyd soos hy was nie maar eerder soos hy deur die oë, en selfs die kinder-oë wat nou groot geword het, onthou-beskryf word. Die korrel is ook nie altyd so skerp ingestel om net met die waarheid langs te loop nie: my punt is maak dit saak?
As ek deur iemand nog as mens onthou word na 50 jaar gelede se kontak, en goed genoeg beskou word om beskryf te word hoe ek vir ander gelyk het sal ek nogal belangrik voel- onthou dit maak rêrig nie saak of dit nou lyk of daar modder aan my karakter vasgekleef het nie- ek word tog onthou! My kontak met my medemens het 'n nalatenskap gelewer.
Deon Mostert se beskrywing van wat hy beleef het gaan, net soos ek ook maar soms probeer doen, om die humor van die situasie daar te sit. Ook gaan dit hier om die lewe van toe in beeld te bring vir ander wat nie daar was nie.
Ook is dit omdat mens net so bietjie wil terugkyk, onthou en miskien waardeer: die skrywer voel beter, die leser kan maak wat hy wil met dit wat hy lees.
My pa is in 1988 dood- afgetree in Durbanville , lê daar onder die rooi kluite van die Kaap- ver weg van waar hy sy lewensloop geloop het. As iemand verbyloop en sy naam sien op die waarskynlik omgevalle grafsteen, en onthou maar dis mos Rooigiel wat hier lê! En dan in sy onthou gedagtes brokkies kontak van hom kan weergee- of dit nou stukkies is waar hy positiewe of negatiewe invloede gehad het: dis vir my wonderlik as hy tog spore getrap het wat onthou waardig was!
Met die gesindheid wil ek graag lesers hier vra om dit wat uit die onthou kanale van skrywers kom van die karaktervolle mense van toe, te sien en lees. Ons wil niemand veroordeel of benadeel nie: ons wil net ons eie onthou lekker kan sit en onthou.
Onthou as een in die Baai 'n bynaam gekry het wat aan hom bly kleef het en dit na soveel jare opgediep word gaan dit omdat hy iets getref het as mens. So is die bynaam van byvoorbeeld Hennie Muishond van geen belang dat hy na 'n muishond vernoem is- inteendeel die Hennie Muishond mens het die naam so beïnvloed dat sy kinders dit met trots gedra het omdat hy 'n goeie mens was.
Na die lang verduideliking wil ek net dit nou hier duidelik stel: ek, en ander gaan weer in die boek onthou. As daar nasate van my onthou gevolge is wat ver familie is van die onthoude , of naby familie, of oud vriendskapsbande het met die onthoude- ek onthou soos ek onthou: en ek beskryf vanuit my beeld in my kop.
En ek sal dit sonder sensor sit en onthou.
Wat is dit wat onthou dan so besonders maak?
As ek begin om in my kop in rond te krap vir dinge om te onthou- veral onthou van daai tyd toe ek nog jongerig was, dan begin man dink aan die verskillende fases wat jy beleef het en die onthou kom so druppeltjiesrig op sy gemak terug.
Ek kan onthou van die mense wat gepraat het soos wat die Zeeuwe hier in Zeeland rondom my nou praat- ook kan ek onthou dat ek ook die manier van praat gehad het- en afgeleer het, want die grênd mense in die Kaap het vir my gelag. Nes hulle skeef gekyk het na my kaalvoete en kortbroek.
Ook onthou ek van die later jare se Engels leer pratery en onthou van die Engels leerdery in Hoërskool Namakwaland- eers was daar niemand wat dit wou gee aan ons nie- mens kan dit verstaan- en later die koms van Meneer Firmani. Een van daai manne wat jy so bang was voor- hy het nooit geslaan nie, sy kyk was genoeg- dat mens maar geleer het aan die is and are en die the en this en those en die th mooi vanuit die bobek netjies gesê het.
Uit die verroeste onthou-kanale kom dinge na bo wat so bietjie vergeet was- die laerskool dae eers op Upington- dit was koudkry dae- en later Alexanderbaai: hier was veel te onthou en veral van die lekker speel en boomklim. Dan die hoërskool dae wat gewissel het van maar alleenwees dae en dan natuurlik die nuwe dinge wat uitgekom het van oë wat skielik anders kyk na meisiekinners en saam daarmee die verlange van nie weet hoe nie maar tog te probeer om te hoe. Van kyk wat gelei het tot moed bymekaarskraap- so alleen-alleen net jy en jou eie geheim- en dan die hand telefoontjie en gesukkel en dan benoude vra en antwoord kry- en dan die groei in die onbekendes in van neem en deel, ens.
Die buitestaander in die omgewing het deel van die omgewing geword en vanuit die gemaksone weer in die onbekende naskoolse lewe in- net om te besef die gemaksone het grense en dié moet geskuif word, selfs tot in jou oudag in en waar die onthou van vorige gemaksones nie meer so duidelik te onthou is nie. Net om ongemaklik te raak oor wat is, wat was, en wat is wat nie was nie, en net gedroom is oor.
Ons kan maar net onthou wat ons wil: dis die lekkerte van onthou.
En vergeet wat ons wil- ook 'n lekkerte van voorreg.
Om hierdie boek te kan volg en verstaan moet die leser twee dinge oor die skrywer en sy helperskrywers verstaan: ons is anders. Die andersgeit het veel redes voor, maar eintlik sit ons so bietjie verwyderd van die res van die boorlinge van Suid Afrika. Die Namakwalander het geen kleur klassifikasie nodig nie: as jy met hom praat herken jy hom dadelik. Hy is reguit en eerlik. Hy sal aan jou presies sy kopbeeld verduidelik, en moenie die man/vrou kwaad maak nie. Daar kan boeke geskryf word om die mens te verduidelik en te definieer en ook om te probeer uitlê wat hom nou so anders maak. Dis egter so dat as jy net vir ‘n kort tyd in die streek gewoon het, word jy ook so. Mens sal nooit die Namakwalander uit sy bloed uit kry nie. Hierdie boek gaan as draad so ‘n persoon -ekself- volg vanaf die geboorteplek deur universiteit deur ‘n loopbaan as arts, weer terug na die Universiteit en daarna as spesialis, eers in die Kaap-omgewing en daarna in die wye wêreld in waar hy sy ervaring eers verder ontwikkel het in Nederland (sonder om binne die boks te bly) en vandaar op verhoë en in operasiekamers in Engeland, Skotland, Rusland, Turkye, België, Ukraine, Indië en Turkye. Hierdie weg kon net gevolg word omdat Namakwaland, en meer spesifiek ‘n klein myndorpie, Alexanderbaai, in sy bloed was: daarom sal heelwat gewy word aan die invloede wat geheers het in die jare sestig as sy vorms-omgewing.
Die boustene van hierdie boek is verhale en beeldskeppings met die sement wat dit vashou van die reis wat onderneem is van stofstrate van Alexanderbaai tot die Rooiplein in Moskou.
Die Namakwalander sal vir jou ‘n beeld skep in sy storie wat jy nêrens kan kry nie: luister bietjie na Rudolph Nelson se storie:
“Ware storie. Daar was jaaaaare terug ‘n oom in Springbok, hy het altyd maar altyd ‘n das gedra. Hy het egter maar erg "gevat" en het graag by die Springbok hotel en Masonic hotel gekuier. Sy roete huis toe was die straat daar langs Springbok kafee verby. So het die ou een aand ook weer erg "gevat" en toe hy huis toe loop (slinger) toe vang die vars naglug hom. Hier by die hoofstraat voor Oom Jopie hulle, toe is die ou al op sy knieë en kruip hy toe verder. Toe hy in die middel van die pad kom, toe steek hy vas. Hy het alles probeer maar vorentoe kon hy nie. Agtertoe ja, maar vorentoe not ‘n dem. Die karre moes uitswaai vir hom en later het iemand darem gestop om die oom te help. Die persoon sien toe wat die oom se probleem is, elke keer as hy vorentoe begin kruip dan beland die das onder sy knie en dan steek hy vas.”
Die Namakwalander sal uit niks ‘n storie maak, al moet hy so bietjie lieg vir kleur en geur. Vir die wat nie die streektaal ken nie: “gevat” beteken “lekker gedrink”.
Nie dat ek sal sê Gert Dikjan van Niekerk lieg nie- hy is altans ‘n advokaat- as hy die volgende verhaal vertel:
“Die lang storie oor die Bowesdorp se witblitsstokers-vereniging en bemoerde vroue
In die begin Veertiger jare het Bowesdorp ‘n ernstige droogte beleef. Dit was só droog dat die kraalbosse begin vrek het en die kloof se paddas per korrespondensiekursus uit die Landbouweekblad moes leer swem, vertel hierdie oom baie ernstig die aand in Groenrivier langs die see terwyl die kreef onder ‘n streepsak aan’t kook is. Tog was dit goeie tye, ons was nie te bekommerd oor ons koöperasielenings nie aangesien dié toe nog aan die opkomende Nasionale Party behoort het en die ons Ossewa Brandwag manne almal goedgesind was en die oorlog ook in swang was in die Noorde. Die droogte het gemaak laat ons almal maar probeer het om ons kostes te sny. Geld was hoeka skaars na afloop van die depressie en nadat meeste van ons, ons geldelike posisies bekyk het, het ons met n skok besef dat ons onse begroting veral op drankgebruik onmenslik sal moes sny. Bo en behalwe nou en ten spyte van wat ons vrou-mense nou sal vererger, was ons werklik nie suiplappe nie maar ‘n goeie dop het nog nooit skade gedoen nie. Dan ook met die kwaliteit van ons arbeid daardie jare, en die lappie wingerd en vrugte soos perskes en turksvye en lemoene wat so mooi welig en fluks anderkant die ou NG kerkie gegroei het, was dit noodsaaklik om elke aand na jy die Sappe se nuus oor die draadloos moes aanhoor eers ‘n dop of twee te drink om jou in so n mate te laat bedaar, dat jy nie n direkte bydrae tot die onrusbarende Tweede Wêreld oorlog moes maak nie.
Saam met die droogte en die oorlog was suiker skaars soos hoendertanne en enige ambisie vir ‘n wyntjie was daarmee heen gewees, veral met die vrou wie soos engel Gabriël oor die spens gewaak het waar die suiker gebêre was en vir wie enige vorm van alkohol met die ewige verderf vergeleke was.
Die doplose situasie was uiters kommerwekkend en aardig op die droë tong en daar tussen die Stone’s, die Vannewers, Vanniekerke en Roux’s en ander in die kontrei het die manne besef laat hier vinnig plan sal moes gemaak word, want g’n mens kan so droëbek deur die lewe gaan nie, kwaai vrouens of te not.
So beland daar ‘n klein Hanekam van Rotnaarskoker, wie vanaf Suidwes se kant af weer huis se kant toe gekom het saam met ‘n klein van Jaarsveld op Bowesdorp met ‘n paar bottels deurskynende blinkwater wat hul witblits roep en ontaard die Vanjaarsvelder, of te wel Patrys soos die manne hom geroep het, in ‘n wafferse kenner van witblits stook met ‘n resep wat hy agterop ‘n pakkie 30 Cavalla in Kamanjab in Suidwes afgeskryf het. Planne vir ‘n ketel het hy afgeteken van ‘n ordentlike ketel wat by een van Vioolsdrif se Beetse op die erf staan en verniel het.
Net daar is plan gemaak laat die Bowesdorp stokersvereniging van die grond moet kom en die boere soos van ouds, moet in uiterste geheimhouding saamstaan om hierdie dorstigheid ordentlik aan te spreek sodat die bestaan van gesonde witblits in die jare wat kom verseker kan word.
Nou julle moet verstaan laat drank nie die vrouens se maat en of Dominee se gunsteling was nie en gesamentlik was die twee erg gedugte teenstanders, veel erger vyande as die Engelse in die Boereoorlog gewees het en om natuurlik ‘n man wie gesuip is se bek toe te hou was ook ‘n ander kopkrap storie gewees.
Die hele operasies is dus met militêre presisie beplan so tussen die manne met klein Hanekam as organiseerder.
Sekere belangrike punte was voor die hand liggend, naamlik:
(1) Die vrouens moes op geen manier hoegenaamd kennis dra nie want dan is als na sy moer voordat dit begin het.
(2) Die polisie op Kamieskroon moes aan ons kant wees.
(3) Die landdros en staatsaanklaer, net vir ingeval die polisie hardegat trek en alhoewel op Springbok moes ons ook goedgesind wees.
(4) Die Dominee moes oortuig word dat ons optrede nie té sondig was nie en binne die norme van die NG kerk se morele grense sal val vir ingeval die vrouens sou uitvind.
Eerstens was ons deeglik bewus van die feit dat ons die vrouens as gedugte vyande moes beskou wie nie sou skroom om ons met stokery en al die kortste pad tronk en hel toe tegelykertyd sou stuur nie.
Tweedens die sersant en die konstabel van Kamieskroon was nie ‘n probleem nie, want albei het ook maar gevat en op hul poelies pay was hul drank-begroting gewoonlik binne twee dae verlaag van Mellow Wood na vaaljapie en so vyf dae daarna tot weer payday was dit suip wat jy kry en bly stil. Ons het diplomaties onderneem om hulle vir die res van die maand met die nodige voggies te voorsien mits hul ‘n blinde oog sal gooi wat dus nie te moeilik was nie.
Derdens was die staatsaanklaer op Springbok ons goedgesind en het onderneem om in ruil van n bottel ‘n maand van ons produk die nodige beskerming te verleen en sommer ook die Landdros te oortuig van die opregtheid van ons projek veral die medisinale waarde in ‘n tyd waar alle kommoditeite al hoe meer onbekombaar geword het.
Laastens was die dominee al wat oorgebly het en was hy nou bitter moeilik om te oortuig van ons edele intensies. Nadat oom Hoppiedaai, wie die oudste onder ons was en darem al ouderling manel gedra het, hom daarop gewys het dat verantwoordelike drankgebruik al by Noag in Bybelse tyd begin het, het hy besluit om ons te laat begaan op voorwaarde dat ons so af en toe n slagskaap, ‘n mandjie tamaties vergesel van twee bottels van ons edele vog by hom sou aflaai sou daar ‘n nagmaalsnood van soorte dalk mag ontstaan en laastens dat mevrou dominee onder geen, maar geen, omstandighede van ons ooreenkoms moes uitvind nie so ook nie die gemeente en die sinode nie.
Nadat voldoende aandag aan die voorgemelde gegee was het ons met ‘n prysenswaardige spoed weggespring en by Geffen se winkel op Kamieskroon het ons die ou Jood oortuig om te onderneem om in ruil vir van ons produk, die yeast en suiker solank op appro te voorsien. Op die tuisfront het drie van die boere se ou geysers heel toevallig op een dag opgepak en die moes vervang word.
Die drie ou koper geysers, tesame met koperpyp, roomkanne en ander toebehore is onder groot geheimhouding dieper die kloof ingeneem en onder ‘n taaibosskerm weggesteek. Lemoene en perskes en druiwe en turksvye het sommer daar vanaf Bowesdorp se eie boorde gekom.
Toe als bymekaar was en reg was vir die operasie het die klein Hanekam almal opgeroep na die taaibosskerm en is daar is ernstig aan die werk gespring en onder sy wakende oog begin stook vir ‘n vale hel en was die manne fluks en oorywerig.
Teen vieruur die eerste middag was drie stookketels in volle swang elkeen met sy eie geur en die manne was hoog vrolik van proe en die lewe so swaai swaai ‘n lied.
Ons formule was eenvoudig, 8 pond hetsy druiwe lemoene, turksvye (geskil) of perskes, 3 pond suiker 10 pakkies yeast en 20 gellings water. Na so n mengsel goed en klaar gegis het kon ons 5 bottels Witblits daarvan verwag het.
Die klaar produk is agter die lusernbale in een van die Genisse se skuur versteek want sy vrou is vrek bang vir slange en het nie naby die skuur gekom nie. Ons eindproduk was vreesaanjaend sterk en die hel homself gewees. Met so ‘n gelling witblits kon jy enige dag ‘n rocket maan toe gepos het.
Omdat dit in die oorlogstyd was en die manne nie te veel vrae wou beantwoord vir die vroumense nie, het ons die korporaal by die Kommando op Kamieskroon oortuig om vals oproepinstruksies te voorsien aan al die manne wat in was op die ding. Die vrouens is in kennis gestel dat hul mans, skielik almal patriotiese volkshelde van formaat, voortaan elke Saterdagaand by die kommando HK moes aanmeld om landelike beveiligings-aksies te bespreek en dalk ‘n moontlike inval van Hitler in persoon sal moet afweer.
Ons het dus weekliks die kans gehad om ons produk in rus en vrede te geniet en beter kon dit nie gaan. Die wat tot stilswye gebottel moes word, is gebottel en die geheimhouding was uitstekend.
Ongelukkig as alles te goed gaan dan kom die probleme mos ook saam en ‘n dronk bek was hoeka nog nooit ‘n stil bek en na ‘n rukkie toe was die gort behoorlik gaar onder die vroumense.
Die eerste probleem was dat die kerk op Sondae kommerwekkend leeg geloop het wat die dominee met ‘n benoude frons op die gesig gelaat het, maar praat kon hy mos nou nie. Die ou rams wat Saterdagaande gekuier het was geensins in staat om Sondagoggend se diens by te woon nie. Witblits was nie jou speelmaatjie nie en was die babelaas genadeloos gewees, want die wat waag water drink was van vooraf gesuip gewees.
Die tweede rooi lig was dat die vrouens, alhoewel hulle ter wille van huislike vrede eers aanvaar het dat die mans effe geswael na so ‘n kastige kommando vergadering by die huis aangekom het, was hulle nou nie gedien met ‘n pletterdronk man wie die huis op sy knieë benader het -oorlog stress of te not.
Voeg daarby dat verskeie grensdrade, plaashekke en moterhuismure darem net te aaneenlopend moertoe gery was nadat verskeie Bachus aangedrewe helde hul bestuursvernuf oorskry het en was daar nie eintlik meer ‘n bakkie wat nié met ‘n brannewynvlek geseënd was nie.
Die laaste strooi was toe Oom Kooitjie met sy “two seater” antie Dina se hele kannie-doodheining platgery het en die buitebakoond terselfdertyd die ewigheid ingehelp het.
Laastens soos genoem, het die mans op Sondagoggende, nadat hulle hul verskriklike dors met water geles het van vooraf gesuip voorgekom het, soos wat Witblits se ding mos nou maar is, en het hulle in pleks van teen Sondagmiddag nou skielik eers teen Dinsdagoggend genoegsaam van hul kopstuipe herstel het om plaaswerk te hervat. Maandae was plat in die bed dae met al wat skeet is wat sy oorsprong by babelaas gehad het.
Nou al hierdie voorvalle het onvermydelik waarskuwings-klokkies by die vroumense, wat darem nou ook nie heeltemal so onnosel was, laat afgaan en het die spul daar met ‘n spioenasie-poging vorendag gekom wat die Amerikaanse FBI groen van jaloesie sou laat word.
Kommunikasie Springbok se kant toe en ook Kamieskroon se wyke in was maar met die plaastelefoon gedoen en ou Antie Stienie Oubotter van die sentrale was maar te gretig om haar inluister kennis met die res van die kappiekommando te deel. So was dit dan mos nou ook nie lank of een en een was bymekaar gesit en toe hulle eers agter die ware kap van die byl kom was die hel los en loods hulle spul mos nou hul eie moerse teenaanval siende dat hul verering vir die wordende oorlogshelde net daar gesneuwel het.
Wraak moes daar geneem word en die Geneefse konvensie en Hitler se moer.
Bloeddorstig soos wat net ‘n moerige vroumens kon wees, was daar van meet af geneuk daar waar dit die mans die hardste tref. Huweliksregte is dus nie net opgeskort maar summier uit die huis verban. Koue skouer se moer. Die spul vrouens het saamgestaan en ons soos die Zoeloes met Piet Retief ons totaal oorweldig.
Mens moet mos nooit vir ‘n vrou lieg nie want jy berou dit vir ewig en hierdie vroumense was goed de moer in en hulle het glad nie belang gestel om regverdig te veg nie.
Normale daaglikse knorrigheid het oorgegaan in totale moerigheid. Gekookte kos is met brood vervang, tonge het in wafferse bajonette verander en woorde was met skrapnel gelaai. Koffie was nie net onsmaaklik maar ons was te vrek bang om dit te drink want die gesigsuitdrukkings het daardie “hoop jy vrek hiervan” boodskap saam met die beker gedra. Dit was behoorlik nag in Bowesdorp gewees.
Om die erge skielike uitbreek van maagwerkings te vermy, kon nie een van ons dit waag om enigiets wat ons vrouens voorberei het te eet of te drink nie. Daar was nie een van die manne wie nié met ‘n briekstreep gelaat was nie.
Kosie Archer se vrou het hom maak glo dat hy besig was om ‘n nuwe soort sjokolade te eet wat effe bitter was oor die te kort aan suiker, wat toe ‘n slab brooklax was en hy het vir die volgende drie dae soos ‘n reier geskyt,” deur ‘n naald se oog teen die Oostewind in”, so het hy kreunend gesweer.
Dirkie Kotze se wederhelf het Jan Lap in sy drinkwater gemeng en hom laat glo dat dit is om die brakkerigheid uit te kry met dieselfde erge nagevolge. Twee dae en twee nagte op die put lavetree en ‘n hol wat aldus hom soos n Waterbok s’n gelyk het. Nee kyk, skyt het die manne geskyt.
Dan was daar ook ou oom Stone wie se vrou wragtig sy boertwak met loskruit gemeng het en toe hy pyp opsteek was sy hele baard en wenkbroue moertoe en sy Kaser pyp se steel ook daarmee heen. Al wat hy kon wys was ‘n waterblaas op sy neus se punt wat later in ‘n aardige roof ontaard het.
Doodsdreigemente en erge intimidasie was aan die orde van die dag. Toe oom Jannie van Niekerk vroegoggend moedeloos en gehawend by my aankom sonder sokkies en ‘n beskyte ferweelbroek, want die papier het spoorloos uit die kleinhuisie verdwyn, het ek besef dat ons hierdie veldslag gaan verloor.
Ek moes toe hoeka na oom Flippie Beukes sit luister wie sy droewige verhaal op ‘n emosionele wyse aan my oorgedra het. Hy het die vorige aand, nadat hy in die sinkbad gebad het soos normaalweg sy nagjurk en slaapkeps aangetrek. Hy het toe soos altyd sy aambeisalf aangewend daar waar hy moes. Hy het dadelik besef dat daar groot fout was. Sy fondament het verskriklik soos die pure hel begin brand. Hy sê dat dit gevoel het of iemand besig was om sy agterent met ‘n blouvlam by te kom. Hy het vertel dat hy al springende soos een wat sukkel om die askoek te trap tesame met onaardse krete wat die keffer laat huil het, die kombuis se sifdeur middeldeur gehardloop het om by die veekrip te kom om sy agterstewe te lawe. Hy sê dat hy nooit sou kon verwag dat sy dierbare ou vroutjie rissies sou rasper en met sy aambeisalf sou meng nie.
Om ‘n lang storie kort te maak, niemand sal ooit ‘n moerige vrou wen nie wie se geheue langer as ‘n olifant s’n is nie en het ons druipstert besluit om vir vrede te onderhandel.
Die dominee het vanselfsprekend opgetree as bemiddelaar en die vredesooreenkoms was maar moers eensydig.
Die ketels is platgeslaan, klein Hanekam en Patrys is vort Boland se kant toe, Witblits was verbied maar darem het die vrede uiteindelik weer op Bowesdorp sy regmatige plek kom in neem, al was dit dan nou samelopend met ‘n erge dorserigheid.”
Nou vat Len Guestyn weer oor:
“Een aand by n Mynwerkers Unie vergadering in die Baai vra oom Koos Jakkals van die bou-afdeling vir oom Kallie Kanaal Aap (hy kom van Upington) omdat hy so n mooi tuin het of hy nie vir hom wat Koos Jakkals is ‘n paar stiggies uit sy tuin wil gee sodat hy dit in sy aftreehuis se tuin op Vanrhynsdorp kan vestig nie.
Oom Kallie sê “enige tyd ek het Malvas en Brazilian Pepper.”
“ Nee!” skree oom Koos “ ek soek daai plante nie op my werf nie”.
Verbaas vra oom Kallie, nou hoekom dan nou nie? “Nee” verduidelik Oom Koos Jakkals “daai is simbole van armoede en hy Koos Van Wyk is nie arm nie”.
Nou is almal die ene ore en ons staan nader want nou is oom Kolie Jakkals darem besig om fyn te brag. Hy kom toe uit met die volgende verduideliking: “Jy kan maar deur Namakwaland ry so tussen die plase en jy kan maar oplet waar daar n onbewoonde opstal is waarvan die mense uitgeboer het en dorp toe getrek het, op dié werf is daar peper bome en op die stoep is n tyre met “n Malva in.
So daai plante is simbole van armoede en hoort nie in Kolie Jakkals se tuin nie.”
Namakwaland van Onder en van Bo
Tekenend van my is die wortels van waar ek kom- en meer spesifiek die streek, Namakwaland. Die mens in die streek het ek nou al so vat-vat aan beskryf. Seker meer bekend aan die “gewone” mense, is die blomme van Namakwaland.
Hier net 'n klein geheimpie verklap -nou praat ek uit die huis uit- moenie 'n Namakwalander nooi nie: hy gaan kom. Hierdie element het ek in Nederland ook kom kry! Moet ook nie 'n Namakwalander glo as hy vertel die blomme is mooi nie- hulle lieg soms net om jou daar te kry. Hulle sal egter verskriklik gasvry wees.
Wat egter nie vir algemene buite-mens bekend is nie, is wat daar aangaan: dis waaroor ek so ietsie wil vertel.
Namakwaland is eintlik opgedeel in twee dele- deurgesny deur die Oranjerivier in 'n SA deel en 'n Namibië deel. Groot Namakwaland is in Namibië en Klein Namakwaland is die deel aan ons kant- dis waar ek vandaan kom. 90+% van die mense praat Afrikaans en sal dit bly doen, ongeag van die politiek van die dag: hulle is te hardkoppig om te verander. Die streek is droog, maar tóg sien mens byna jaarliks blomme paradyse. Dis omdat daar in die streek noord van Nuwerus tot so net bo Okiep, 'n gruislaag bo op klipplate is. Die bietjie water uit die lug kan nie wegdrein nie en dit voed die saadjies en dié groei oornag. Hou maar so maksimaal 3 weke en dan is dit weg, soos in skoonweg.
Ons het al lankal 'n teerpad wat deur die streek loop. Nie omdat ons belangrik is nie maar PW en sy mense het destyds nodig gehad dat daar 'n behoorlike pad is na die grens van destydse Suidwes-Afrika en Namakwaland was maar in die pad, so to speak! Die pad is die N7. Hy kom vanuit die Olifantsrivier daar naby Klawer rond en loop verby Vanrhynsdorp, gaan deur die Knersvlakte, verby Nuwerus, Bitterfontein (die treinspoor stop hier- ook 'n politiekery van daai tyd), dan by Garies verby na Kamieskroon, Mesklip en Springbok. Van hier verder noord verby Okiep en die afdraai na Nababeep (twee kopermyne) en dan by Steinkopf verby en die afdraai na Port Nolloth en Alexanderbaai. Van hier loop dit deur 'n maanlandskap van klipkoppies wat lyk of dit daar afgelaai is deur 'n groot tiplorrie na Vioolsdrif en Noordoewer waar dit oor die rivier gaan Namibië toe. Kom ons los hom daar.
Die N7 sny die streek in twee- see se kant is dit al hoe droër en is daar maar net gehuggies met mense wat stry met die natuur, jare al. Jy sal plekke soos Soebatsfontein, Grootmis, Bontekoe, Dikgat, Koingnaas en enkele myndorpies (diamante) kry. Teen die kus sal jy Hondeklipbaai, Port Nolloth en Alexanderbaai by die Oranje se mond vind. Geen kuspad is ooit gemaak nie. Na die binneland toe van die N7 is daar paar plekke, maar die woord plek beskryf miskien te veel wat daar is: dit het darem naam gekry so deur die jare.
Ons Namakwalanders beskou Namakwaland eintlik meer noord van die Knersvlakte as ons eie- so van Nuwerus af aan. Net noord van Nuwerus is daar- waarskynlik nog steeds 'n grondpad- wat opgaan rigting Boesmanland toe en dit gaan by my voorvaders se plekke verby: Kliprand. Hier's net klippers, en 'n paar Nieuwoudts. Van Kliprand gaan die pad op na Pofadder deur die Boesmanland.
By Vanrhynsdorp draai 'n teerpad na Calvinia af en gaan oor die berg na Nieuwoudtville en verder aan na die Hantam streek.
Namakwaland het nie riviere nie- of laat ek dit so stel: daar is riviere, maar dit het nie water in soos ander mense ‘n sloot die naam rivier sal gee nie. Toe ek so in standerd drie rond die meneer in die klas vra wat noem mens ‘n rivier met water in is ek snaaks aangekyk. Dit is ‘n geldige vraag in Namakwaland. Riviere soos ons dit geken het is sulke sandslote wat net met groot reëns water in het, en as dit alles weggespoel het en leeg geloop is, brand die son maar weer die sand droog. Net die Oranje op sy noorde grens het gedurig water in, alhoewel ons in September by Alexanderbaai oor die dun stroompie daar kon spring.
Die inwoners is nasate van die Namas en die hardekoppe wat uit die Kaap uit noord gegaan het, onafhanklik van 'n groot trek en so aan. Die Namas is redelik deur die Duitsers uitgeroei noord van die Oranje, en suid het ons voorsate redelik in vrede met hulle gewoon. In Steinkopf is 'n sendingstasie gewees- my vrou se oupagrootjie was hier 'n sendeling gewees voor die Duitsers ook hier weggejaag was- dit net terloops. Daar en in die seekant van die N7 is nog mense- die seekant van die N7 hier word die Richtersveld genoem en is maar dun besaai met mens en dier en bosse. Teen die rivier is daar nog nedersettings- ek kan Koeboes onthou- en wel nog myne (Rosh Pinah) wat diamante soek.
Koeboes of Kubus is teen die Oranjerivier en bereikbaar met ‘n grondpad -ons noem dit in Namakwaland ‘n sinkplaatpad- met ‘n permanente bevolking in die sestigerjare. Vrouens en kinders wie se manne en pa’s in die myne in Alexanderbaai gewerk het. Ek kan onthou hoe ek een keer so in my vyfde jaar as mediese student gedurende een vakansie saam met die dokter na die kliniek in Kubus gegaan het. Die kliniek was so ‘n opslaan kaiatjie. Die dokter se pa was ‘n tandarts en moes die dienste ook lewer as hy op besoek gaan. Kubus se skoolkinders het gewoonlik die dokterdag van die week gebruik om in ‘n ry voor die kliniek te staan en kla van tandpyn: wat ‘n man darem nie sal doen om uit die skool te kan bly in Kubus nie! Ons het die eerste een in die stoel en daar breek die tand af toe die dokter nie-tandarts die tand wat gewys is wou uittrek. Met ‘n gevasdruk- die dokter nie-tandarts het uiteraard ook nie sy pa se vaardighede van tand doodspuit geken nie- het die een, wat eintlik sonder tandpyn was, maar nou deeglik pyn voel, geskree, gestoei, gevloek as hy die vingers ‘n slag uit sy mond kon kry. Na die behandeling, of mishandeling eerder, en die tand-wortels uitgegrawe is, en ons mondverwonde martelaar uit strompel, was daar nie een kind meer insig voor die kaiakliniek se deur nie. Skoolgaan het veiliger en na ‘n minder pynlike plek gevoel om te wees.
Continue reading this ebook at Smashwords.
Purchase this book or download sample versions for your ebook reader.
(Pages 1-32 show above.)
Copyright © 2018 Smashwords, Inc. All rights reserved.
Home | About | How to List Your Books Here