de nl af en tr en nl en de nl nl en af fr fr af en nl nl en en en en en en af af de de de de de de de de de it nl nl nl nl fr en da da en en ceb su en de de nl nl fr nl af nl de nl fr nl hsb fi nl fy de af af fr nl en de af en en en ru en en en nl de af af af nl af af af it af af af af af af af af en en fi en en en en en af en en en en en en en en en nl en en en en en
Ons bewaar vir die nageslag
Meyerfoto’s verkry van At Coetzee
Dries Herbst se huismuseum
Erfenisdag 2012: Alberton-tuiste vir bejaardes
Erfenisdag 2014: ou begraafplase
Ou akkerboom, Vyfde Laan (ouer as 100 jaar)
Klik op skakel om die dokument oop te maak.
Die Anglo-Boereoorlog het die boere van die twee republieke op hul knieë gedwing en baie moes hul toevlug tot die myne neem. Tog was daar talle wat verkies het om te boer, al was dit op ’n kleiner skaal.
Die Witwatersrandse Landbouvereniging is op die been gebring met die doel om die boerderybedryf ’n hupstoot te gee omdat die Witwatersrand afhanklik van landbouprodukte sou wees.
In 1903 het generaal Alberts en ’n groep vriende ’n sindikaat gestig en ’n deel van die plaas Elandslaagte van die pionier, Jan Meyer, gekoop. Die grond was goed gekies – vrugbaar vir boerdery naby die jong “dorp” Germiston asook Johannesburg.
Die Alberts-sindikaat het die grond in erwe van 100 vt.x100 vt. (30.48 x30.48 m = ongeveer 930 vk m)verdeel en dit op die vrypagstelsel relatief goedkoop vir die tyd, ₤120, verkoop, afbetaalbaar teen ₤4 per maand. Later is erwe op klipperige areas nog veel goedkoper verkoop.
Volgens oorlewering het hierdie nuwe “dorpie” sy naam te danke aan die feit dat pionier Jan Meyer van Prins Albert van die Kaap gekom het en generaal Alberts die skema geïnisieer het. Dié eer het die twee families saamgesnoer: Alberton.
Een van die grootste probleem was skoon drinkwater. Hoewel die Natalspruit waterryk was, was hy van vleigrond omring. Afgesien daarvan het mynontginningstowwe ook die water besoedel.
Die Alberts-sindikaat het korte mette met die probleem gemaak deur ’n boorgat te sink. Hoewel bekend as “die goewermentsput”, het die goewerment niks daarmee te doen gehad nie. Gratis water is aan die inwoners voorsien en die stelsel is ook opgeknap met meganiese pompe sodat daar nie meer verlore emmers onder in die put bly lê het nie! Hierdie water was vir huishoudelike gebruik – wasgoed is in die spruit, ongeveer waar Alberton City tans is, gedoen. Die rotsagtigheid het vir goeie wasklippe gesorg en daar was genoeg plat klippe om die klere uit te bleik!
Alberton: sanitasie (circa 1916)
Verlede keer het ons belowe om vandag ’n bietjie oor sanitasie in Alberton se beginjare te gesels.
Die beskikbaarheid van skoon drinkwater en sanitasie loop hand aan hand.
In 1908 is ’n Gesondheidskomitee gestig wat onder meer moes toesien dat die verwydering van afval op ’n gereelde basis moes plaasvind en hulle het van die diens van ’n private kontrakteur gebruik gemaak.
Desjare was die toppunt van luuksheid om nie desnoods jou eie afvalputtoilet uit te grawe nie, veral as jou erf, soos die meeste erwe in die vroeë Alberton, aan die klipperige kwartsietkoppie geleë was.
Die moderne toilet was ’n diskrete (maar kenmerkende!) klein hout-en-sink-huisie met ’n gerieflike muur-tot-muur houtsitplek wat ’n gepaste opening vir gemaklik sit gehad het. Bietjie laer (en buite sig) was ’n slopemmer staangemaak.
Die emmer het vinnig vol geraak en van die “afval” moes verwyder word. Hierdie huistoilette was almal aan die agterkant van die huise in ’n smal stegie geleë wat die hele lengte van die blok huise gestrek het. Dit het dan die roete van die nagkar gevorm wat by elke huis getrou gestop het.
’n Plaaslike interpreneur het ’n lening van ₤80 aangegaan om so ’n nagkar van die stadsraad van Germiston te koop en het met ’n “sesmuil”-perdekrag dié takie onderneem. Op hierdie wyse het hy twee sjielings en ses pennies (’n halfkroon) by elke huishouding verdien.
Maar – helaas – in 1915 het die Gesondheidskomitee die taak oorgeneem (soos wat dit maar met “vooruitgang” gaan) en toe moes die inwoners ’n hele sewe sjielings betaal om hul vullis en ander “afval” te laat verwyder. ’n Bittere ongelukkigheid het toe geheers oor hierdie ongeoorloofde hoë prys! Maar nou ja, dit was die wet van Transvaal…
Leave a Reply Cancel reply
You must be logged in to post a comment.
Daan Grobler on Bestuur
Daan Grobler on Willem Prinsloo-landboumuseum
Daan Grobler on Welkom
Daan Grobler on Welkom
Mr WordPress on Welkom
Archives Select Month October 2013
Teken in /teken uit
Proudly powered by WordPress