en en en en nl nl af nl de nl nl af af nl nl af nl nl en en nl nl af nl af af af nl nl en af en af af en af af nl nl nl nl gom af af en af af en af nl en af af nl af nl af nl nl nl nl af af af af nl af af nl af nl af af af af af nl af nl af af en nl af nl nl af af pl af af af af af af en nl af nl af nl nl af nl en en en en af en af af af nl af af nl af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af
THE INFLUENCE OF THE SOUTH AFRICAN SCHOOLS ACT (1996) ON DISCIPLINE IN INTERMEDIATE SCHOOLS IN THE NAMAQUA DISTRICT OF THE NORTHERN CAPE PROVINCE - PDF
Prosesse wat gevolg word om sake op te volg op distriksvlak. Processes used to follow up on cases at district level
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus rd Rondte lb Langbeen alsalleen Agterste lus
REËLS VIR DIE BENOEMING, VERKIESING, AANWYSING EN AANSTELLING VAN RAADSLEDE
EXTRAORDINARY BUITENGEWOON PROVINCIAL GAZETTE PROVINSIALE KOERANT
SAOU. Posbus Hadisonpark 8306 E-pos: Faks Augustus 2015 No: 20 van 2015
Die netto waarde van die onderneming en die rekeningkundige vergelyking *
IN DIE ARBEIDSHOF VAN SUID AFRIKA (GEHOU TE KAAPSTAD)
PROPERTY VALUATION ACT WET OP EIENDOMSWAARDASIE
-1- HOOFSTUK 1 INLEIDENDE ORIËNTERING
1. FUNKSIES EN STRUKTUUR VAN DIE KANTOOR VAN DIE PENSIOENFONDSBEREGTER
SHAREMAX GESINDIKEERDE MAATSKAPPYE OPGEDATEERDE KOMMUNIKASIE
In Groenewald v Van der Merwe (1) (1917 AD ), Innes CJ described delivery with the long hand as follows:
UNIVERSITEIT VAN PRETORIA BELEID OOR ONBILLIKE DISKRIMINASIE OP GROND VAN RAS
ADJUNKHOOF. Titel: Adjunkhoof (Skool) Doel van die pos: staan om die skool te bestuur, en om. Verseker die effektiewe implementering van. leierskap.
MODULE 2 ALLE RISIKO S. Toepaslike Eenheidstandaarde
KANTOOR VAN DIE MUNISIPALE BESTUURDER BERGRIVIER MUNISIPALITEIT POSBUS 60 PIKETBERG 7320
DEUR RETHA MARTJIE DU TOIT TER VERVULLING VAN DIE VEREISTES VIR DIE GRAAD MAGISTER EDUCATIONIS
HOOFSTUK3 DIE PROSES VAN AMALGAMERING VAN SKOLE EN DIE BESTUUR DAARVAN
Laerskool Olifansvallei LSO Kwartaal 1 - ASSESSERINGSPROGRAM
HOOFSTUK 5 GEVOLGTREKKINGS EN AANBEVELINGS
PROVINCIAL GAZETTE EXTRAORDINARY, 23 APRIL LOCAL AUTHORITY NOTICE PLAASLIKE BESTUURSKENNISGEWING LOCAL AUTHORITY NOTICE 106 GREATER TZANEE
Die impak van bedingingsraadooreenkomste op kleinsakeondernemings binne die ingenieursbedryf
AIDS HEIRINE Prevention is the cure. We oil hawm he power to preftvent klldc EXTRAORDINARY BUITENGEWONE NORTHERN CAPE PROVINCE
Die Beheer en Bestuur van Skoolkoshuise 1. INLEIDING
HOOFSTUK 1. ALGEMENE ORleNTERING
ALTERATION, SUSPENSION, REMOVAL OF RESTRICTIONS
36/85 200/84. N v H GERT JEREMIAS DANIEL VOLSCHENK DIE PRESIDENT VAN DIE SUID-AFRIKAANSE GENEESKUNDIGE EN TANDHEELKUNDIGE RAAD, NO
Eerste pogings tot definiering van klimaat en kultuur vanuit die algemene organisasieteorie het nie 'n onderskeid getref tussen die begrippe
OFFICIAL GAZETTE. AG.Goewermentskennisgewing. AG. Government Notice VAN SUIDWES-AFRIKA UITGAWE OP GESAG EXTRAORDINARY OF SOUTH WEST AFRICA
Vonnisbespreking: Sosiale regte en private pligte huisvesting op plase Daniels v Scribante BCLR 949 (KH)
Nienakoming van die voorgeskrewe prosedures na indiening van n direksiebesluit om met ondernemingsredding te begin: Is
DIE BEOEFENING VAN n BEDRYF MET SPESIFIEKE VERWYSING NA DIE TOESTAAN VAN LENINGS DEUR HOUERMAATSKAPPYE AAN FILIALE OF GEASSOSIEERDES
C"k)o.-,t/1'l I /4-/ 1Cf17
GEMEENREGTELIKE DETERMINANTE WAT 'N ROJ, SPEEL H\' DIE SAMESTELLING VAN 'N MODEL VIR ONDERWYSERPROFESSIONALITEIT
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (TRAKSVAALSE PROVINSIALE AFDELING)
ENVIRONMENTAL IMPACT ASSESSMENT (EIA): 12/12/20/944 ESKOM: PROPOSED NUCLEAR POWER STATION AND ASSOCIATED INFRASTRUCTURE
Kritieke elemente in die opleiding van onderwysers in Opvoeding vir Vrede binne die konteks van uitkomsgebaseerde onderwys
Grondwetlike waardes en sosio-ekonomiese regte met verwysing na die reg op sosiale sekerheid *
SIZA takes the sting out of auditing
GRAAD 11 NOVEMBER 2013 INLIGTINGSTEGNOLOGIE V1
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus alleenlik
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA IN THE HIGH COURT OF SOUTH AFRICA
DIE FUNKSIONELE BEMAGTIGING VAN DIE OPVOEDER VAN VOLWASSENES IN DIE WES-KAAP
Die dissiplinedilemma in post-apartheid Suid-Afrikaanse hoërskole: n kwalitatiewe ontleding
Posbus 282 Ou Stellenboschweg Somerset-Wes 7129 Tel: (021) E-pos: TOELATINGSBELEID
'N LEERDER MET FETALE ALKOHOL SINDROOM IN HOOFSTROOMONDERWYS: DIE ROL VAN DIE OPVOEDKUNDIGE SIELKUNDIGE
Departement Christen Spiritualiteit, Kerkgeskiedenis en Sendingwetenskap, Universiteit van Suid-Afrika (Unisa), Pretoria
MEMORANDUM BEROEPSPESIFIEKE BEDELING (BSB) VIR TERAPEUTE IN DIE ONDERWYS, BERADERS EN SIELKUNDIGES WAT IN DIE OPENBARE ONDERWYS IN DIENS IS
SEKONDȆRE SKOLE SE HANTERING VAN LEERDERS WAT DWELMS MISBRUIK MICHELLE N. ADENDORFF
n Ondersoek na die rol van erkenning van deugde van leerders in die vestiging van n demokratiese, multikulturele
Regverdiging van ontslag van n werknemer skuldig aan seksuele teistering. deur. Anika Pretorius LLB
Bestuur van Verandering. Hoofstuk2 HOOFSTUK2 BESTUUR VAN VERANDERING 2.1 INLEIDING
HOOFSTUK 5 EMPIRIESE BEVINDINGE. So ver terug as 1984 is epilepsie deur die Wêreld- gesondheidsorganisasie
L YFSTRAF AS F ASET VAN DIE SKOOLHOOF SE BEHEERSINGSBEVOEGDHEID IN SEKONDERE SKOLE
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA. (APPèLAFDELING)
'N HISTORIES-OPVOEDKUNDIGE ANALISE VAN IDEOLOGIEË, WAARDES EN NORME SEDERT DIE RENAISSANCE-HUMANISME
HOOFSTUK 1: INLEIDENDE ORIËNTASIE
Grondwetlike waardes, openbare administrasie en die reg op toegang tot omgewingsinligting
MENSLlKE HULPBRONBESTUUR BINNE DIE VERANDERDE SUID AFRIKAANSE PLAASLlKE OWERHEIDSBESTEL. deur. Hugo Brand
DIE OPLEIDING VAN BEDRYFSIELKUNDIGES AAN DIE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE W. BOTHA DEPARTEMENT BEDRYFSIELKUNDE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE
KULTUUREIE-ONDERWYS: 'N ONDERWYSREGTELIKE PERSPEKTIEF
KONSEPSTATUUT VAN UNIVERSITEIT STELLENBOSCH
Die Laerskool Middelburg en n ander v Die Departementshoof: Mpumalanga se Departement van Onderwys en andere [2002] JOL (T)
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week DB Tracker USA (DBXUS) 17 Januarie 2014
33 J.N. Visser. daar was onderbrekings gewees, wat hy tee gedrink het, en
Die invloed van diversiteit op die funksionering van skoolbeheerliggame in die Laingsburg Onderwysstreek
Die ontwikkeling van kritiese denke deur die gebruik van drama as onderrigmetode binne die vak Lewensoriëntering. deur Amori Stols
FASILITERING VAN LEER IN KOMMUNIKATIEWE T 2 -AFRIKAANST AALONDERRIG
IN DIE HOOGSTE HOF VAN
HOOFSTUK 4 NAVORSINGSONTWERP EN NAVORSINGSVERLOOP 4.1 INLEIDING
DIE OPVOEDER AS LEERMEDIATOR EN DIE HAALBAARHEID VAN DIE NODIGE KOMPETENSIES SOOS OMSKRYF IN DIE NORME EN STANDAARDE VIR OPVOEDERS
HOOFSTUK 1 INLEIDING TOT DIE NAVORSINGSPROSES. Epilepsie is een van die verskynsels wat oor die eeue saam met die mens
NOTULE VAN DIE ALGEMENE JAARVERGADERING OP DIE PLAAS 8 Augustus 2009 om 11h00
ONDERSOEK NA DIE DAARSTELLING VAN BELEID VIR DIE ORGANISERING VAN SPORT~ EN REKREASIEDIENSTE VAN DIE SUIDELIKE PRETORIA METROPOLITAANSE SUBSTRUKTUUR
Rut: n Liefdes Verhaal
BROODBOOMVERENIGING VAN SUID-AFRIKA CYCAD SOCIETY OF SOUTH AFRICA 1. NAAM 1. NAME
HOOFSTUK 2. 'n Struktuuranalise van die skool word getnaak aan die hand van die
DEURLOPENDE FORMATIEWE ASSESSERING IN SKRIFTELIKE STELWERK IN GRAAD 5: N AKSIENAVORSINGSPROJEK
Social Work/Maatskaplike Werk Vol 52 No 2; Issue 8
deur HENDRIK PETRUS LODEWYK MATTHEUS voorgele luidens die vereistes vir die graad DOCTOR EDUCATIONIS in die vak VERGELYKENDE OPVOEDKUNDE aan die
IN DIE Hoë HOF VAN SUID-AFRIKA (NOORD-KAAPSE AFDELING, KIMBERLEY)
n Vergelyking van die oorgrens-insolvensiewetgewing van Suid-Afrika met die van die Verenigde State van Amerika
ORDONNANSIE ORDINANCE. Goewermentskennisgewing. Government Notice. BUITENGEWONE OFFISIELE KOERANT VAN SUIDWES-AFRIKA.
DIE BESTUUR VAN DIE GEïNTEGREERDE GEHALTEBESTUURSTELSEL
PERSPEKTIEWE OOR EFFEKTIWITEIT VIR POLISIERING: POLISIE-EENHEDE IN LOUIS TRICHARDT
Anna Hugo. LitNet Akademies, Jaargang 12, Nommer 3, Desember 2015 ISSN
Uit Moerdijk se pen Man en Media
KURRIKULUMDIFFERENSIASIE IN DIE VAK WISKUNDE GRAAD R VIR LEERDERS MET ERGE INTELLEKTUELE GESTREMDHEID IN INKLUSIEWE WES-KAAPSE SPESIALE SKOLE
INHOUDSOPGAWE. Inleiding... 7 DEEL EEN: SEISOENE IN ONS LEWE
IMPLIKASIES VAN ARTIKEL 3(3)(d) VAN DIE BOEDELBELASTINGWET VIR BOEDELBEPLANNING
HOËRSKOOL BRACKENFELL AANSOEK TOT TOELATING
'N MODEL VIR ONDERWYSERPROFESSIONALITEIT
FINANSIËLE STATE 28 FEBRUARIE BGR De Villiers Ing Ing., Reg Nr. 2001/003908/21
THE INFLUENCE OF THE SOUTH AFRICAN SCHOOLS ACT (1996) ON DISCIPLINE IN INTERMEDIATE SCHOOLS IN THE NAMAQUA DISTRICT OF THE NORTHERN CAPE PROVINCE by LUKAS GEORGE HOORN submitted in partial fulfilment of the requirements for the degree MAGISTER EDUCATIONIS in the subject EDUCATIONAL MANAGEMENT at the UNIVERSITY OF SOUTH AFRICA SUPERVISOR: PROF WF SÖHNGE JUNE 2006
SUMMARY The aim of this study on a small scale is to gather information about the problem of discipline as manifested in Intermediate Schools in the Namaqua District of the Northern Cape Province. The attention is focused on: legislation in connection with discipline in schools; types of problems; factors that cause problems; measures to cope and prevent disciplinary problems. The study of literature provides understanding and knowledge that serves as background to the qualitative study by way of which a contextual understanding is developed of the experience of discipline and specific problems by a selected group of principals of Intermediate Schools in the Namaqua District of the Northern Cape Province. In conclusion proposals are made aimed at the improvement of a complex situation. Key terms Discipline Learner Educator School Human dignity Corporal punishment Educational Management Qualitative research Disciplinary problems Disciplinary measures
DIE INVLOED VAN DIE SA SKOLEWET (1996) OP DISSIPLINE IN INTERMEDIÊRE SKOLE IN DIE NAMAKWA DISTRIK VAN DIE NOORD-KAAPPROVINSIE deur LUKAS GEORGE HOORN voorgelê ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir graad MAGISTER EDUCATIONIS in die vak ONDERWYSBESTUUR aan die UNIVERSITEIT VAN SUID-AFRIKA STUDIELEIER: PROF WF SÖHNGE JUNIE 2006 OPSOMMING
ii Die doel van hierdie studie van beperkte omvang is om inligting in te samel oor die probleem van dissipline soos dit manifesteer in Intermediêre Skole in die Namakwa Distrik van die Noord-Kaap Provinsie. Die aandag word toegespits op: wetgewing met betrekking tot dissipline in skole; soorte van probleme; faktore wat aanleiding gee tot probleme; maatreëls wat gebruik word om dissiplinêre probleme te hanteer en te voorkom. Deur literatuurstudie word begrip en kennis verkry wat as agtergrond dien vir die kwalitatiewe ondersoek waardeur `n kontekstuele begrip verkry word van die ervaring van dissipline en probleme deur n geselekteerde groep skoolhoofde van Intermediêre Skole in die Namakwa Distrik van die Noord-Kaapprovinsie. Ten slotte word voorstelle gemaak met die oog op die verbetering van n komplekse situasie. Sleutelwoorde Dissipline Onderwysbestuur Kwalitatiewe navorsing Dissiplinêre probleme Dissiplinêre maatreëls Lyfstraf Leerder Opvoeder Skool Menswaardigheid SUMMARY The aim of this study on a small scale is to gather information about the problem of discipline as manifested in Intermediate Schools in the Namaqua District of the Northern Cape Province. The attention is focused on: legislation in connection with discipline in schools; types of problems; factors that cause problems; measures to cope and prevent disciplinary problems. The study of literature provides understanding and knowledge that serves as background to the qualitative study by way of which a contextual understanding is developed of the experience of discipline and specific problems by a selected group of principals of Intermediate Schools in the Namaqua District of the Northern Cape Province. In conclusion proposals are made aimed at the improvement of a complex situation. Key terms Discipline Learner Educator School Human dignity Corporal punishment Educational Management Qualitative research Disciplinary problems Disciplinary measures
iii BEDANKINGS Hiermee my opregte dank en waardering teenoor die volgende persone wat deel gehad het in die sukses van hierdie studie: Prof WF Söhnge, vir sy ondersteuning en professionele leiding. My familie vir hul geduld, aanmoediging en ondersteuning. My vriende vir hul ondersteuning en gebede. Die Departement van Onderwys van die Noord-Kaapprovinsie vir toestemming om die kwalitatiewe navorsing te kon onderneem. Die Distriksdirekteur (mnr. I. Januarie) en Kringbestuurder (mnr. S. Brandt) vir hul ondersteuning. Mnr. J. Fortuin, die burgermeester van Hantam Munisipaliteit en skoolhoof van die Hantam Sekondêre Skool, vir sy ondersteuning. Mnr. W. Pohlman van die Nico Bekker Intermediêre Skool vir sy ondersteuning. Al die deelnemers met onderhoude gevoer is vir hulle tyd en bereidwilligheid om aan die studie deel te neem. Aan God al die lof en eer!
iv INHOUDSOPGAWE Bladsynommer HOOFSTUK 1 ORIËNTERING 1.1 INLEIDING 1 1.2 DIE ROL VAN DISSIPLINE IN SUID-AFRIKA VOOR 1994 2 1.3 DIE ROL VAN DISSIPLINE IN SUID-AFRIKA NA 1994 2 1.4 ONDERWYSBESTUUR 4 1.5 PROBLEEMSTELLING 5 1.6 NAVORSINGSMETODES 5 1.6.1 Literatuurstudie 5 1.6.2 Kwalitatiewe studie 6 1.7 DEFINISIE VAN KONSEPTE 6 1.7.1 Leerder 6 1.7.2 Opvoeder 7 1.7.3 Wangedrag 7 1.7.4 Menswaardigheid 7 1.7.5 Dissipline 7 1.7.6 Lyfstraf 8 1.7.7 Skool 8 1.8 NAVORSINGSPROGRAM 9 1.9 GEVOLGTREKKING 9 HOOFSTUK 2 WETGEWING WAT VERBAND HOU MET DISSIPLINE 2.1 INLEIDING 10 2.2 WETGEWING VAN TOEPASSING OP DISSIPLINE 10 2.2.1 Die Grondwet van Suid-Afrika 10 2.2.2 Die Wet op Nasionale Onderwysbeleid 11 2.2.3 Die Suid-Afrikaanse Skolewet 12 2.2.4 Die Wet op die Afskaffing van Lyfstraf 12 2.2.5 Gedragskode 13
2.2.6 Professionele etiese kode vir opvoeders 13 2.2.7 Opsomming 14 2.3 VERANTWOORDELIKE ROLSPELERS 14 2.3.1 Die Minister van Onderwys 15 2.3.2 Die Lid van die Uitvoerende Raad 15 2.3.3 Die Departementshoof 16 2.3.4 Die Beheerliggaam 16 2.3.5 Die Skoolhoof 17 2.3.6 Die Opvoeder 18 2.3.7 Die Ouer 20 2.3.8 Die Leerder 21 2.3.9 Opsomming 22 2.4 DIE HANTERING VAN WANGEDRAG 22 2.4.1 Vlakke van wangedrag 23 2.4.1.1 Vlak 1 Wangedrag binne die klaskamer 23 2.4.1.2 Vlak 2 Wangdrag buite die klaskamer 23 2.4.1.3 Vlak 3 Ernstige wangedrag 24 2.4.1.4 Vlak 4 Baie ernstige wangedrag 24 2.4.1.5 Vlak 5 Kriminele oortredings 25 2.4.2 Die dissiplinêre verhoor 25 2.4.3 Skorsing en uitsetting 26 2.4.3.1 Skorsing 26 2.4.3.2 Uitsetting 26 2.4.4 Opsomming 26 2.5 GEVOLGTREKKING 27 v WANGEDRAG VAN LEERDERS HOOFSTUK 3 3.1 INLEIDING 28 3.2 OORSAKE VAN WANGEDRAG 28 3.2.1 Die fisiologiese omgewing 28 3.2.1.1 Siekte 29 3.2.1.2 Voeding 29 3.2.1.3 Neurologiese funksionering 29 3.2.1.4 Temperament 29 3.2.1.5 Genetiese abnormaliteit 29 3.2.1.6 Fisiese gestremdheid 30 3.2.1.7 Dwelms en medikasie 30 3.2.2 Die fisiese omgewing 30 3.2.2.1 Huis 30
3.2.2.2 Skool 31 3.2.2.3 Gemeenskap 32 3.2.3 Die psigososiale omgewing 32 3.2.3.1 Interpersoonlike vlak 33 3.2.3.2 Intrapersoonlike vlak 33 3.3 TIPES VAN WANGEDRAG 34 3.3.1 Hiperaktiwiteit 35 3.3.2 Onoplettendheid 35 3.3.3 Gedragsafwyking 36 3.3.4 Impulsiwiteit 37 3.4 OPSOMMING EN GEVOLGTREKKINGS 37 vi NAVORSINGSONTWERP HOOFSTUK 4 4.1 INLEIDING 40 4.2 NAVORSINGSDOEL 40 4.3 NAVORSINGSONTWERP 40 4.4 NAVORSINGSBENADERING 41 4.5 ETIESE BEGINSELS 41 4.5.1 Respek 41 4.5.2 Aanvaarding en begrip 42 4.5.3 Vertroulikheid 42 4.5.4 Integriteit 42 4.5.5 Individualisering 42 4.6 MAATREËLS OM BETROUBAARHEID TE VERSEKER 43 4.6.1 Betroubaarheid 43 4.6.2 Toepasbaarheid 43 4.6.3 Konsekwentheid 44 4.6.4 Neutraliteit 44 4.7 DATA-INSAMELING 44 4.7.1 Deelnemers 44 4.7.2 Die navorser as instrument 45 4.7.3 Navorsingsmetodes 45 4.7.3.1 Onderhoud 45 4.7.3.2 Onderhoudskedule 45
vii 4.7.3.3 Onderhoudproses 46 4.8 DATA-ANALISE 47 4.9 OPSOMMING 48 HOOFSTUK 5 BEVINDINGS VAN EMPIRIESE STUDIE 5.1 INLEIDING 49 5.2 PROBLEME EN WANGEDRAG 49 5.2.1 Aard van probleme en soorte wangedrag 49 5.2.1.1 Algemene wangedrag 49 5.2.1.2 Ernstige wangedrag 50 5.2.1.3 Baie ernstige wangedrag 50 5.2.1.4 Kriminele oortredings 51 5.2.2 Oorsake van wangedrag 51 5.2.2.1 Fisiologiese omgewingsfaktore 52 5.2.2.2 Fisiese omgewingsfaktore 53 5.2.2.3 Psigososiale omgewingsfaktore 56 5.2.3 Maatreëls om wangedrag te hanteer 62 5.2.3.1 Wangedrag: klasreëls 62 5.2.3.2 Wangedrag: gedragskode/skoolreëls 62 5.2.3.3 Ernstige wangedrag 62 5.2.3.4 Baie ernstige wangedrag 63 5.2.3.5 Kriminele oortreding 63 5.2.4 Wetgewing wat verband hou met dissipline 63 5.2.4.1 Klasreëls 63 5.2.4.2 Gedragskode 63 5.2.4.3 Dissiplinêre verhoor 64 5.2.4.4 Opleiding van skoolhoofde 64 5.2.5 Verantwoordelikhede van rolspelers 64 5.2.5.1 Die leerder 64 5.2.5.2 Die ouer 64 5.2.5.3 Die opvoeder 64 5.2.5.4 Die skoolhoof 65 5.2.5.5 Die beheerliggaam 65 5.2.5.6 Die Onderwysdepartement 65 5.3 OPSOMMING 66 HOOFSTUK 6
viii SAMEVATTING, GEVOLGTREKKING EN AANBEVELINGS 6.1 SAMEVATTING 67 6.1.1 Inleiding 67 6.1.2 Samevatting van die studie 67 6.2 GEVOLGTREKKINGS 69 6.2.1 Inleiding 69 6.2.2 Vlakke en soorte van wangedrag 70 6.2.2.1 Algemene wangedrag 70 6.2.2.2 Ernstige wangedrag 70 6.2.2.3 Baie ernstige wangedrag 71 6.2.2.4 Kriminele oortredings 71 6.2.3 Oorsake van wangedrag 72 6.2.3.1 Fisiologiese ongewingsfaktore 72 6.2.3.2 Fisiese omgewingsfaktore 72 6.2.3.3 Psigososiale omgewingsfaktore 72 6.2.4 Maatreëls om wangedrag te hanteer 73 6.2.4.1 Verbreking van klasreëls 73 6.2.4.2 Verbreking van skoolreëls 74 6.2.4.3 Ernstige wangedrag 74 6.2.4.4 Baie ernstige wangedrag 74 6.2.4.5 Kriminele oortredings 74 6.2.4.6 Algemene opmerking 75 6.2.5 Verantwoordelike rolspelers 75 6.2.5.1 Die leerder 75 6.2.5.2 Die ouer 75 6.2.5.3 Die opvoeder 76 6.2.5.4 Die skoolhoof 76 6.2.5.5 Die beheerliggaam 77 6.2.5.6 Die Departementshoof 77 6.3 AANBEVELINGS 77 6.3.1 Aanbevelings vir die verbetering van dissipline 77 6.3.1.1 Gedragskode 77 6.3.1.2 Klaskamerdissipline 78 6.3.2 Maatreëls om wangedrag te hanteer 78 6.3.3 Oorsake van wangedrag 79 6.3.3.1 Fisiologiese omgewingsfaktore 79 6.3.3.2 Fisiese omgewingsfaktore 80 6.3.3.3 Psigososiale omgewingsfaktore 80 6.3.4 Die funksies van verskillende rolspelers 81 6.4 AANBEVELINGS VIR VERDERE NAVORSING 82 6.4.1 Gedragskode 82 6.4.2 Administrasie en bestuur van dissipline 82 6.4.3 Hantering van strafmaatreëls 82
6.5 SLOTOPMERKING 83 BRONNELYS 84 BYVOEGSELS 87 Byvoegsel A: Onderhoudskedule 87 Byvoegsel B: Transkripsie - Onderhoud 2 88 ix
1 HOOFSTUK 1 ORIËNTERING 1.1_ INLEIDING Demokratisering in Suid-Afrika sedert die einde van die vorige dekade betrek alle terreine en instellings in die samelewing. Onderwys is een van die belangrikste terreine waarop verandering plaasvind. Die onderwyssituasie in Suid-Afrika kan as voorbeeld dien van `n verandering wat so ingrypend van aard is dat dit gelyk gestel kan word aan `n paradigmaskuif (Department of Education 2000:44). Volgens Odendal, Schoonees, Swanepoel, Du Toit en Booysen (1991:820) verwys `n paradigma na `n patroon of model of `n basiese denkwyse wat `n ingrypende invloed op menslike denke en aksies uitoefen. Dit beteken dus dat die paradigmaskuif die onderwyssituasie nie net beïnvloed nie, maar ten diepste verander met betrekking tot n nuwe demokratiese onderwysbeleid. Die gewysigde onderwysbedeling mond uit in die implementering van nuwe beleid en programme en dit het n ander skool- en klaskamerpraktyk tot stand gebring. n Nuwe beleid oor dissipline is geformuleer wat ewe-eens ingrypende verandering in die benadering tot en hantering van praktyksake tot gevolg het. Die nuwe beleid en implementering van dissipline in die klaskamer veroorsaak probleme vir alle belanghebbendes, dit wil sê opvoeders, ouers en leerders. Die toestand wat geskep is, vorm die agtergrond waarteen die navorser se belangstelling vir hierdie studie geprikkel is. In die onderhawige studie van beperkte omvang word met Barnhart en Thorndike (1977:262) saamgestem wat dissipline beskryf as `n situasie waarin orde en gehoorsaamheid uitgeoefen word. In die skoolopset beteken dit dat indien `n leerder aan die klas- of skoolreëls gehoorsaam is, ordelikheid in die klas of skool bestaan. Dit beteken dat goeie dissipline in die skool heers en dat leerders hulle nie wangedra nie. Teen hierdie agtergrond word daar eers kortliks aan die situasie voordat die nuwe beleid tot stand gekom het, aandag gegee. 1.2 DIE ROL VAN DISSIPLINE IN SUID-AFRIKA VOOR 1994 Die handhawing van dissipline gaan met strafmaatreëls gepaard, want `n oortreding moet
2 hanteer word. Strafmaatreëls soos strafklasse, uitskryfwerk, mondelingse waarskuwings, onderhoude met ouers, skorsing en uitsetting is gebruik. Lyfstraf was n algemene strafmetode wat voor 1994 deur wetgewing goedgekeur was. Volgens Nkosi (2001:29) is lyfstraf aan leerders wat `n klas- of skoolreël oortree het, toegedien. Dit was dus nie wetlik verkeerd indien `n leerder lyfstraf ontvang het nie en dit moes ook in `n strafregister aangeteken word. In Suid-Afrika is lyfstraf met dissipline geassosieer. Die algemene persepsie in die skool was dat leerders meer gedissiplineerd was indien hulle op dié manier gestraf is, want die opvoeder het geglo dat die leerder in die toekoms gehoorsaam sal wees en dat daar gevolglik orde in die klaskamer sal wees. Hierdie strafmetode wat deur die opvoeder of die skoolhoof toegepas is, was vernederend, onmenslik en wreed. Die hoeveelheid houe wat die leerder ontvang het, het van die opvoeder of die skoolhoof afgehang. Dit het dikwels voor die ander leerders plaasgevind. Die opvoeder wou ook aan die leerder wys dat sekere optredes afgekeur word of nie in die klaskamer geduld word nie. Volgens Morrell (2001:142) is lyfstraf voor 1994 deur die opvoeder gebruik om die oorheersende posisie in die klaskamer te behou. Sodoende is die magsposisie van die opvoeder of die skoolhoof in die klaskamer en in die skool verstewig. 1.3 DIE ROL VAN DISSIPLINE IN SUID-AFRIKA NA 1994 Die Suid-Afrikaanse Skolewet (Wet 84 van 1996) het `n paradigmaskuif van opvoeders en ander belanghebbendes verlang ten opsigte van die hantering van dissipline in skole. Lyfstraf in Suid- Afrika is amptelik deur die Suid-Afrikaanse Skolewet verbied. Alle opvoeders, die skoolhoof, die beheerliggaam, ouers en ander belanghebbendes moes `n verandering in denke en praktyk ondergaan oor hoe dissipline beskou moet word en wangedrag in die klaskamer en die skool hanteer kan word. Hulle moes dus van lyfstraf wegbeweeg na `n meer menslike benadering van straf. Volgens artikel 20(1) van die Suid-Afrikaanse Skolewet (1966b:12) is van beheerliggame vereis dat `n skoolgebaseerde gedragskode vir die hantering van dissipline opgestel moet word in samewerking met al die betrokkenes wat by die skool en die gemeenskap se behoeftes pas. Die regering het aan ouers seggenskap gegee in die oplossing van dissiplinêre probleme in skole. Hierdeur moes die ouers medeverantwoordelikheid vir die sukses of mislukking van die dissipline by `n skool aanvaar. Op hierdie wyse het die regering gepoog om die afskaffing van lyfstraf deur ander maatreëls te ondervang.
3 Volgens Morrell (2001:143) het van die opvoeders in private gesprekke erken dat hulle nog steeds lyfstraf as `n dissiplinêre maatreël in die klaskamer gebruik indien `n leerder die skoolreël oortree. Hiervolgens gebruik opvoeders lyfstraf om die volgende redes: mislukking van alternatiewe strafmaatreëls wat deur die skool geïdentifiseer is, opstandigheid van leerders, opvoeders wat nog glo aan `n outoritêre onderrig- en bestuurstyl, en groot klasse. Om die reeds genoemde alternatiewe strafmaatreëls in die klaskamersituasie te implementeer, neem meer tyd van die opvoeder in beslag. In die klaskamer moet die opvoeder die leerder wat by wangedrag betrokke was, die geleentheid gee om te verduidelik waarom hy/sy die klasreël oortree het. Om na die leerder se kant van die saak te luister kan waardevolle onderrigtyd in beslag neem. Aan die ander kant kan die leerder opstandig as hy/sy nie die geleentheid kry om te verduidelik nie. Baie druk word op opvoeders geplaas deur die inwerkingstelling van dié dissiplinêre maatreëls. Volgens `n studie deur Rossouw (2003:423) berig leerders dat daar `n afname in die dissipline in skole is. Volgens Wolhuter en Oosthuizen (2003:450) sluit wangedrag van leerders die volgende tipes in: ontwrigtende gedrag, ongehoorsaamheid, gebrek aan stiptelikheid, afwesigheid sonder rede en uittartende gedrag teen opvoeders. Cerff (1998:10) beweer dat die dissipline in skole verswak het met die afskaffing van lyfstraf. Daarom bepleit hy die herskepping, stimulering en die uitbouing van dissipline. Opvoeders sal hiervolgens alles moet doen om te verseker dat die dissipline in skole uitgebou word. Volgens Dzivhani (2000:5) moet onderwysbeleid en onderwyswetgewing hulle rol speel, maar sonder die verbintenis van opvoeders sal dit moeilik wees om enige beleid of wet te implementeer. Opvoeders moet deur skoolhoofde gemotiveer word om beleid in openbare skole te implementeer en hulle moet gewys word op die voor- en nadele van dié betrokke beleid of wet. Die suksesvolle implementering van die gedragskode vir leerders hang af van hoe die opvoeder, die skoolhoof en die beheerliggaam verbind is om die beleid of wet te implementeer. Die mites en irrasionele vooroordele wat die praktyk van lyfstraf in Suid-Afrika omring het, verlang baie meer as wetgewing om dit af te breek. Die probleem van dissipline manifesteer binne die konteks van onderwysbestuur. Om hierdie
4 rede word enkele opmerkinge hieroor gemaak. 1.4 ONDERWYSBESTUUR Onderwysbestuur is `n aksie wat georiënteerd en doelgerig is. Steyn (Dekker & Lemmer 1996:361) verwys na n definisie van Stace waarvolgens onderwysbestuur dié aksie is waardeur hulpbronne effektief aangewend word en en dit verbind die organisasie met sy omgewing. Volgens Steyn (Dekker & Lemmer 1996:361) verwys onderwysbestuur ook na `n spesifieke tipe werk in die onderwys. Dit sluit gereelde take of aksies in wat uitgevoer word deur `n persoon of iemand in `n posisie van mag in `n spesifieke veld of `n gebied van regulasie, om te verseker dat formatiewe onderwys plaasvind. Dit is nie slegs beperk tot die skoolhoof of die skoolsituasie nie. Onderwysbestuur manifesteer op alle vlakke van die onderwyshiërargie, beide in die klaskamer en buite die skool. Dit beteken dat die skoolhoof nie die enigste persoon is wat bestuurstake uitvoer nie, maar dat die onderwyser binne die klaskamer en die leiers buite die skool ook by onderwysbestuur betrokke is. In die skool vind onderwysbestuur in die breë in die kantoor van die skoolhoof plaas. Hier word beplan om menslike, finansiële en fisiese hulpbronne te gebruik en hoe om suksesvolle onderrig en leer te laat plaasvind. Afhangende van hulle spesifieke verantwoordelikhede en take, pas opvoeders op n kleiner skaal onderwysbestuur in hulle klasse toe. Die bestuur van dissipline in onderwys vind omvattend in die kantoor van die skoolhoof plaas aan die hand van die aanvaarde onderwys- en skoolbeleid. Die skoolhoof sorg dat die dissiplinêre beleid van die skool korrek deur die opvoeder toegepas word. Verder word die dissipline in `n skool deur die opvoeder in die klaskamer bestuur. Die opvoeder en die skoolhoof is in `n posisie van mag by die skool. In albei gevalle is dit daarop gemik om te verseker dat onderrig en leer plaasvind. Indien dissipline nie bestuur word nie, kan dit die effektiewe funksionering van die skool nadelig beïnvloed. Dit kan ook negatief op die skoolomgewing inwerk. 1.5 PROBLEEMSTELLING Dit is duidelik dat die implementering van die nuwe Suid-Afrikaanse Skolewet probleme met dissipline in skole veroorsaak. Na aanleiding van die situasie wil die navorser sy aandag in
5 hierdie studie van beperkte omvang toespits op die probleem van dissipline in vyf van die ses Intermediêre Skole in die Namakwa Distrik van die Noord-Kaap Provinsie. Die skoolhoof van die sesde skool was nie beskikbaar vir die ondersoek nie. In besonder word gefokus op die aard omvang moontlike oplossings implementering van moontlike oplossings van en vir die navorsingsprobleem in Intermediêre Skole in die Namakwa Distrik. Die doel is dus om inligting wat waardevol kan wees vir besinning oor dissiplinêre probleme en die hantering van wangedrag in die spesifieke skoolkonteks, te versamel en om moontlike oplossings te bied. 1.6 NAVORSINGSMETODES 1.6.1 Literatuurstudie Volgens McMillan en Schumacher (1993:112) is `n literatuurstudie die kritiese analise van die status van kennis op `n gevestigde gedefinieerde onderwysonderwerp. Dit sluit verskeie bronne, naamlik, professionele joernale, verslae, monograwe en verhandelings in. Die bronne word bestudeer om inligting, dit wil sê, teorieë, standpunte, menings, ensovoorts, oor die navorsingsprobleem te versamel en te verwerk. Om `n teoretiese agtergrond van die onderwerp te verkry, moet `n studie van bestaande literatuur oor die onderwerp gemaak word. Die bronne wat in die studie gebruik word, sluit joernale, artikels, koerantberigte en boeke van internasionale en plaaslike skrywers in. `n Literatuurstudie van onderwyswetgewing en ander amptelike dokumente wat verband hou met die onderwerp, word ook gedoen. 1.6.2 Kwalitatiewe studie De Vos, Schurink en Strydom (in De Vos et al. 1998:15) parafraseer die verduideliking van Mouton en Marais (1990:155-156) dat kwalitatiewe navorsing are those approaches in which
the procedures are not as strictly formalised, while the scope is more likely to be undefined and a more philosophical mode of operation is adopted. 6 Hierdie breë omskrywing vorm die raamwerk waarbinne die navorser werk deur die probleem wat geïdentifiseer is te analiseer, te verduidelik en te interpreteer met die oog op aanbevelings vir die hantering van dissipline binne die gegewe konteks. Kwalitatiewe navorsing kan met klein steekproewe gedoen word (Wolhuter & Oosthuizen 2003:448). In hierdie studie doen die navorser `n studie van beperkte omvang deur slegs die vyf genoemde skole en spesifiek die vyf skoolhoofde te betrek om sodoende vas te stel wat die aard, omvang en moontlike oplossings van die navorsingsprobleem in Intermediêre skole in die Namakwa Distrik is. 1.7 DEFINISIE VAN KONSEPTE 1.7.1 Leerder Volgens die Suid-Afrikaanse Skolewet verwys `n leerder na enige persoon wat onderrig ontvang of wat veronderstel is om onderrig te ontvang. In hierdie studie verwys `n leerder na n kind wat onderrig ontvang in `n intermediêre skool. 1.7.2 Opvoeder Volgens die Nasionale Onderwysbeleid (Wet 27 van 1996) is `n opvoeder `n persoon wat onderrig, leer en opleiding aan persone verskaf of wat help met die verskaffing van onderwysdienste, onderwyshulpdienste of onderwysondersteuningsdienste by `n inrigting. In hierdie studie verwys opvoeder na `n persoon wat onderrig aan leerders in `n intermediêre skool verskaf. 1.7.3 Wangedrag Volgens Odendal et al. (1991:1340) verwys wangedrag na slegte gedrag. In die onderhawige studie verwys wangedrag na slegte of swak gedrag van die leerder in die klaskamer of op die skoolterrein.
7 1.7.4 Menswaardigheid Volgens Van Rensburg en Landman (1998:120) verwys menswaardigheid na die agting wat kinders vir hulleself asook vir hulle medemense toon. In hierdie studie verwys menswaardigheid na die agting wat opvoeders vir leerders het. 1.7.5 Dissipline Barnhart en Thorndike (1977:262) definieer dissipline as `n geoefende posisie van orde en gehoorsaamheid, orde wat gehandhaaf word deur ander leerders, deur gehoorsaamheid en deur die aksie van onder beheer bring. Treffry en Gilmour (2001:211) verwys na dissipline as `n manier om streng reëls teenoor ander persone toe te pas en ook as die vermoë om hulle te gedra en om in `n ordelike omgewing te werk. Van Rensburg en Landman (1998:38) verwys na dissipline as orde, regering en die handhawing van orde, sodat die aktiwiteit of werk glad kan verloop en kan vorder om sodoende `n bepaalde doel te bereik. Op innerlike vlak kan dit ook na die innerlike gedragshoudinge en geestelike gesteldheid van die leerders verwys. In hierdie studie word dissipline toegespits op klas- of skoolreëls wat in skole bestaan en wat konsekwent deur die skoolhoof en die opvoeder toegepas word. 1.7.6 Lyfstraf Volgens Evans en Richardson (1995:33) word lyfstraf gedefinieer as `n situasie waarin die volgende persone en faktore teenwoordig is: iemand in `n gesagsposisie wat `n leerder daarvan beskuldig dat hy/sy `n reël oortree het, verduideliking wat van die leerder verwag word, skuldigbevinding, en laastens fisiese kontak en pyn wat deur die leerder ervaar word. Volgens Paintal (1999:36) kan lyfstraf gedefinieer word as `n pynvolle, doelbewuste aksie wat as vorm van straf deur `n persoon in `n gesagsposisie toegepas word. In hierdie studie verwys lyfstraf na `n aksie wat deur `n opvoeder of skoolhoof met `n rottang
8 toegedien word en wat pyn by die leerder veroorsaak nadat `n leerder oortree het. 1.7.7 Skool Volgens die Wet op Indiensneming van Opvoeders (Wet 76 van 1998) is `n skool `n opvoedkundige inrigting waar onderrig en opleiding, insluitende pre-primêre onderwys, plaasvind wat deur `n provinsiale onderwysdepartement ingestel, gehandhaaf, bestuur en beheer of gesubsidieer word. In hierdie studie verwys `n skool na `n Intermediêre skool wat van Graad R tot Graad 9 strek, waar leerders onderrig ontvang en leer. 1.8 NAVORSINGSPROGRAM Die verloop van die navorsingsprogram begin in Hoofstuk 1 met n kort oriëntering oor die agtergrond van die probleem. Aangesien dissipline in skole deur wetgewing bepaal en gereël word, volg in Hoofstuk 2 n kursoriese oorsig oor toepaslike wetgewing. In Hoofstuk 3 word aandag gegee aan die saak van wangedrag by leerders met verwysing na oorsake en tipes. Hoofstuk 4 bevat n verduideliking oor die navorsingsontwerp en dit word in Hoofstuk 5 opgevolg met die bevindings van die ondersoek. Hoofstuk 6 sluit die studie af met gevolgtrekkings en aanbevelings met verwysing na die probleemstelling. 1.9 GEVOLGTREKKING Lyfstraf is in die vorige dekades gebruik om dissipline in skole te handhaaf. Dit is deur destydse wetgewing ondersteun. Ouers en opvoeders het aan dié manier van die handhawing van dissipline gewoond geraak. Die oogmerk van die regering was nie dat lyfstraf die enigste manier van straf moes wees nie, maar dat ander strafmaatreëls ook gebruik moes word. In die huidige dekade word opvoeders deur wetgewing verplig om alternatiewe strafmaatreëls te gebruik aangesien opvoeders nou deur wetgewing verbied word om lyfstraf as strafmetode te gebruik. In die volgende hoofstuk word wetgewing wat verband hou met dissipline in die Suid-Afrikaanse Grondwet (Wet 108 van 1996), die Suid-Afrikaanse Skolewet (Wet 84 van 1996) en ander wetgewing oorsigtelik aan die orde gestel.
10 HOOFSTUK 2 WETGEWING WAT VERBAND HOU MET DISSIPLINE 2.1 INLEIDING In hierdie hoofstuk word die wetgewing wat handel oor dissipline in skole in Suid-Afrika kursories aangedui en, waar nodig, toegelig. Dit sluit in die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika (Wet 108 van 1996), die Wet op Nasionale Onderwysbeleid (Wet 27 van 1996), die Suid-Afrikaanse Skolewet (Wet 84 van 1996), die Wet op die Afskaffing van Lyfstraf (Wet 33 van 1997), die Wet op die Indiensneming van Opvoeders (Wet 76 van 1998) en die Wet op die Suid-Afrikaanse Raad vir Opvoeders (Wet 31 van 2000). Die verantwoordelikhede van die verskillende rolspelers ten opsigte van dissipline van die leerders geniet aandag en ook hoe wangedrag in skole hanteer behoort te word. 2.2 WETGEWING VAN TOEPASSING OP DISSIPLINE Die paradigmaskuif wat in Hoofstuk 1 aangedui is, hou regstreeks verband met die instelling van die nuwe Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika wat n nuwe bestel van demokratisering en menseregte ingevoer het. Dit bied die vertrekpunt vir n nuwe perspektief op dissipline binne n demokratiese raamwerk in teenstelling met die situasie voor 1994. 2.2.1 Die Grondwet van Suid-Afrika Artikel 10 van die Grondwet van Suid-Afrika (Wet 108 van 1996) oor menswaardigheid lui soos volg: Elkeen het ingebore waardigheid en die reg dat daardie waardigheid gerespekteer en beskerm word. (1996c:8). Die nuwe wetgewing plaas die konsep menswaardigheid sentraal. Toegepas op die terrein van onderwys beteken dit in besonder dat die regte van alle rolspelers, dit wil sê, die skoolhoof, die
11 opvoeder en die leerder se menswaardigheid in die skool dus gerespekteer, gewaarborg en beskerm moet word. Die leerder moet in die klaskamer menswaardig behandel word deur die medeleerders en opvoeders. Die opvoeder het ook `n reg op menswaardige behandeling, deur die leerders en die skoolhoof. Artikel 12 van die Grondwet handel oor die vryheid en sekerheid van die persoon. Artikel 12 (1) (d) en (e) bepaal: (1) Elkeen het die reg op vryheid en sekerheid van die persoon, waarby inbegrepe is die reg om - (d) op geen wyse gemartel te word nie; en (e) nie op n wrede, onmenslike of vernederende wyse behandel of gestraf te word nie. (1996c:8). Dit beteken dus dat `n leerder menslik behandel moet word. Lyfstraf wat in die verlede toegedien was aan n leerder, het aan geweld gegrens, asook aan elemente van wreedheid en vernedering. Die lyfstraf wat in die verlede toegedien is deur die opvoeder voor die ander leerders, het tot vernedering van die leerder gelei. 2.2.2 Die Wet op Nasionale Onderwysbeleid Volgens die Wet op Nasionale Onderwysbeleid (Wet 27 van 1996) is die Minister van Onderwys verantwoordelik vir die bepaling van onderwysbeleid in die algemeen. Artikel 3 (1) bepaal: Die Minister bepaal nasionale onderwysbeleid ooreenkomstig die bepalings van die Grondwet en hierdie Wet. (1996a:7). Met verwysing na dissipline word ook beheer deur die minister oor dissipline bepaal in Artikel 4 (n) die beheer en tug van studente by onderwysinrigtings: Met dien verstande dat niemand lyfstraf mag toedien nie, of n student by enige onderwysinrigting aan sielkundige of liggaamlike mishandeling mag onderwerp nie. (1996a:7).
12 2.2.3 Die Suid-Afrikaanse Skolewet Artikel 10 van die Suid-Afrikaanse Skolewet (Wet 84 van 1996) plaas n verbod op lyfstraf: 10 (1) Geen persoon mag by n skool lyfstraf aan `n leerder toedien nie. (2) Enige persoon wat subartikel (1) oortree, is skuldig aan `n misdryf en by skuldigbevinding strafbaar met `n vonnis wat vir aanranding opgelê kan word. (1996b:8). Die artikel verbied lyfstraf wetlik in skole in Suid-Afrika en dit mag dus glad nie as strafwyse deur `n skoolhoof of opvoeder gebruik word nie. `n Skoolhoof of opvoeder mag dus nie `n ouer vra om lyfstraf by `n skool aan `n leerder toe te dien nie. `n Ouer of voog mag ook nie aan `n skoolhoof of opvoeder toestemming gee om lyfstraf aan sy/haar kind toe te dien nie. 2.2.4 Die Wet op die Afskaffing van Lyfstraf Lyfstraf is ook toegedien vir oortredings buite skoolverband. Ingevolge Artikel 1 (1997:5) van die Wet op die Afskaffing van Lyfstraf (Wet 33 van 1997) word die mag van n hof in Suid-Afrika, insluitende n hof van tradisionele leiers, herroep. In die verlede het die hof die polisie gemagtig om lyfstraf op sekere jeugoortreders te gebruik. Die aantal houe, wat die jeugoortreder moes ontvang is voorgeskryf deur die hof. Die vorm van lyfstraf was wreed, onmenslik en vernederend, veral deur die wyse waarop dit toegedien was, want die jeugoortreder met n nakende sitvlak was vasgehou deur ander gevangenes. Dit is egter nodig om te besef dat die nuwe perspektief nie net na lyfstraf verwys nie, maar in die woorde van Squelch (2000:7) human rights have also impacted on other areas of discipline such as suspension, due process, conducting searches and detaining learners. Dissipline verwys na meer as net lyfstraf. Hierdie breër siening mond uit in die noodsaaklikheid van n gedragskode vir leerders binne die raamwerk van die nuwe wetgewing.
13 2.2.5 Gedragskode Die Suid-Afrikaanse Skolewet verduidelik in Artikel 8 eksplisiet wat met die gedragskode bedoel word en watter vereistes die verpligting stel aan die verantwoordelike rolspelers: Gedragskode 8 (1) Behoudens enige toepaslike provinsiale wet moet n beheerliggaam van n openbare skool n gedragskode vir leerders aanvaar ná oorleg met die leerders, ouers en opvoeders van die skool. (2) n Gedragskode beoog in subartikel (1) moet daarop gemik wees om n gedissiplineerde en doelgerigte skoolomgewing wat toegewy is aan die bevordering en instandhouding van die gehalte van die leerproses, te vestig. (3) Die Minister kan, ná oorlegpleging met die Raad van Onderwysministers, riglyne bepaal vir oorweging deur beheerliggame in die aanvaarding van n gedragskode vir leerders. (4) Geen bepaling van hierdie Wet stel n leerder vry van die verpligting om die gedragskode van die skool wat deur sodanige leerder begewoon word, na te kom nie. (5) n Gedragskode moet bepalings van n behoorlike regsproses bevat om die belange van die leerder en enige party wat by die dissiplinêre handeling betrokke is, te beskerm. (1996b:6-7). Die nuwe gedragskode plaas klem op n konsultasieproses waardeur alle betrokkenes by die gedragskode insette kan lewer. n Sodanige gedragskode behoort dan n belangrike bydrae te lewer tot n skoolgemeenskap waarbinne almal onderneem om n suksesvolle gemeenskap te vestig en dus die onderrig en leer te onderskraag. In die publikasie Guidelines for the Consideration of Governing Bodies in Adopting a Code of Conduct for Learners (RSA1998) (hierna verwys as Guidelines ) word in meer besonderhede verwys na spesifieke gevalle van dissiplinêre probleme en die verantwoordelikhede van die beheerliggaam en die skoolhoof.
14 2.2.6 Professionele etiese kode vir opvoeders Opvoeders is ook onderworpe aan n professionele etiese kode. In 1995 het die Suid- Afrikaanse Raad vir Opvoeders tot stand gekom en die Raad word gereguleer deur Wet 31 van 2000. In ooreenstemming met Artikel 5(c) van die Wet moet die Raad n gedragskode opstel: (c) with regard to professional ethics - (i) must compile, maintain and from time to time review a code of professional ethics for educators who are registered or provisionally registered with the council; (Juta s Education Law and Policy Handbook 1999: 4A-3) (hierna verwys as Handbook). Opvoeders besit dus riglyne wat konstitusionele regte van leerders erken in ooreenstemming met die voorafgaande wette. 2.2.7 Opsomming Die Grondwet van Suid-Afrika verskaf `n breë raamwerk waarbinne ander wette in Suid- Afrika opgestel moet word. Hierdie Grondwet plaas die klem op menseregte en menswaardigheid en dat persone nie op `n wrede en onmenslike wyse behandel moet word nie. Daarom word lyfstraf in Suid-Afrika in skole en ander gemeenskapsinstansies verbied deur die relevante wetgewing. Volgens die nuwe wette het lyfstraf `n kriminele oortreding geword in Suid-Afrika. Die bedoeling van n nuwe gedragskode en professionele etiese kode is om aan die nuwe raamwerk vir dissipline gestalte te gee sodat probleme voorkom en hanteer kan word binne die nuwe landsbestel. 2.3 VERANTWOORDELIKE ROLSPELERS Die Suid-Afrikaanse Skolewet van1996 spreek die verantwoordelikhede van verskeie rolspelers ten opsigte van dissipline in openbare skole aan. Die volgende rolspelers dra verskillende verantwoordelikhede ten opsigte van dissipline: die Minister van Onderwys,
15 die Lid van die Uitvoerende Komitee (LUR) belas met onderwys, Departementshoof, die beheerliggaam, die skoolhoof, die die opvoeder, die ouer en die leerder. Dit word kortliks aangedui. 2.3.1 Die Minister van Onderwys Dat die Minister van Onderwys n verantwoordelikheid vir dissipline het, is reeds genoem en dat dit moet uitbrei tot riglyne aan beheerliggame vir die opstel van gedragskodes vir skole. Riglyne wat neergelê word deur die Minister van Onderwys moet geskied in samewerking met die Lede van die Uitvoerende Rade van die nege provinsies. Die Minister van Onderwys is dus oorhoofs verantwoordelik vir dissipline in Suid-Afrikaanse skole. Die Minister verskaf dus `n breë raamwerk waarbinne die Lede van die Uitvoerende Rade van Onderwys en beheerliggame kan optree om dissipline in skole te beheer. 2.3.2 Die Lid van die Uitvoerende Raad n Lid van die Uitvoerende Raad (LUR) is verantwoordelik vir die onderwys in n provinsie. Dit behels ingevolge Artikel 9(3) en (4) van die Suid-Afrikaanse Skolewet dat die LUR by kennisgewing in die Provinsiale Koerant, die volgende bepaal om dissipline in skole te verseker: (3) (a) die gedrag van `n leerder by `n openbare skool wat as ernstige wangedrag beskou word; (b) dissiplinêre prosedures wat in sodanige gevalle gevolg moet word; (c) bepalings van `n behoorlike regsproses om die belange van die leerder en enige ander party wat by die dissiplinêre handelinge betrokke is, te beskerm. (4) n leerder of die ouer van n leerder wat uit `n openbare skool gesit is, kan teen die beslissing van die Departementshoof appèl aanteken by die Lid van die Uitvoerende Raad. (1996b:7-8). Die LUR is verantwoordelik om te bepaal wat is ernstige wangedrag vir leerders. Die LUR moet ook riglyne vir die opstel van die dissiplinêre prosedures daar stel, om te verseker dat `n leerder in `n skool `n
16 regverdige en billike dissiplinêre verhoor kry, indien hy/sy skuldig is aan `n ernstige oortreding. Die LUR moet ook `n beslissing maak in die geval, waar `n leerder of ouer nie tevrede is met die besluit van die Departementshoof nie. 2.3.3 Die Departementshoof Ingevolge Artikel 9 (2) en (5) van die Suid-Afrikaanse Skolewet het die Departementshoof die volgende verantwoordelikhede in verband met dissipline in openbare skole: 9 (2) Behoudens enige toepaslike provinsiale wet, mag `n leerder by`n openbare skool uit die skool gesit word slegs - (a) deur die Departementshoof; en (b) indien hy of sy ná n regverdige verhoor skuldig bevind is aan ernstige wangedrag. 9 (5) Indien `n leerder wat ingevolge artikel 3(1) aan verpligte skoolbywoning onderhewig is, uit `n openbare skool gesit word, moet die Departementshoof `n alternatiewe reëling tref vir sy/haar plasing in `n openbare skool. (1996b:7-8). Die Departementshoof is verantwoordelik vir skooluitsetting van leerders wat aan ernstige wangedrag skuldig is. Die beheerliggaam moet so `n aanbeveling aan die Departementshoof maak na n regverdige en billike dissiplinêre verhoor. Indien die uitgesette leerder skoolpligtig is, moet die Departementshoof die leerder in `n ander openbare skool sit. Dit beteken die leerder moet sy/haar gedrag by die ander skool verbeter. Dit impliseer dat `n leerder wat nie skoolpligtig is nie, nie verder mag skoolgaan nie indien hy/sy uit `n openbare skool gesit is deur die Departementshoof. 2.3.4 Die Beheerliggaam Die Suid-Afrikaanse Skolewet handel breedvoerig oor die magte en pligte van beheerliggame. Vir die doel van hierdie studie is die volgende artikels van belang. Artikel 8(1) lui: Behoudens enige toepaslike provinsiale wet moet n beheerliggaam van n openbare skool n gedragskode vir leerders aanvaar ná oorleg met die leerders, ouers en opvoeders van die skool. (1996b:6). Ingevolge Artikel 20 het die beheerliggame van openbare skole onder andere die volgende magte ten opsigte van dissipline: 20 (1) Behoudens hierdie Wet moet die beheerliggaam van n openbare skool- (a) die beste belange van die skool bevorder en poog om die ontwikkeling daarvan te verseker deur die voorsiening van onderwys van gehalte aan alle leerders in die skool;
17 (d) (e) `n gedragskode vir leerders by die skool aanvaar; die prinsipaal, opvoeders en ander personeel van die skool ondersteun in die verrigting van hulle professionele werksaamhede; (1996b:13). Die beheerliggaam moet `n gedragskode vir leerders opstel na konsultasie met al die genoemde rolspelers wat op een of ander wyse betrokke is by die saak van dissipline en wat dissiplinêre maatreëls moet ondersteun. Behalwe die skoolhoof is dit veral die opvoeder in die klaskamer wat die gedragskode gaan implementeer in die skool, en daarom is dit belangrik dat hulle by die opstel van die gedragskode betrek moet word. Ewe-eens is dit belangrik dat die leerders deelneem aan die proses, want hulle moet volgens die aanvaarde kode optree. Indien nodig behoort die skoolhoof en opvoeders dit proses en kode aan die leerders te verduidelik. Die ouers moet ook die gedragskode verstaan, ondersteun en weet hoe dit toegepas gaan word. Die ouers moet ook hul kinders aanmoedig om dit te ondersteun. Om sy taak na behore uit te voer is die Guidelines beskikbaar gestel aan beheerliggame en skole. 2.3.5 Die Skoolhoof In aansluiting by die Wet op die Indiensneming van Opvoeders (Wet 76 van 1998) is terme en voorwaardes vir indiensneming van opvoeders vervat in n Skedule. Met betrekking tot die pligte van n skoolhoof bepaal dit in Hoofstuk A, Paragraaf 4.2 onder andere dat die skoolhoof geag word: (i) General/administrative To be responsible for the professional management of a public school. To make regular inspections of the school to ensure that the school premises and equipment are being used properly and that good discipline is maintained. (v) Interaction with stakeholders To serve on the governing body of the school and render all necessary assistance to the governing body in the performance of their functions in terms of the SA Schools Act, 1996. (Handbook 1999: 3C-9;3C-10) Die skoolhoof is oorhoofs in beheer van die skool en dissipline Verder moet die hoof die beheerliggaam help met die opstel van die gedragskode vir leerders en sorg dat die gedragskode vir leerders konsekwent toegepas word, ook deur die opvoeder in die klaskamer. Die skoolhoof moet ook help dat die dissiplinêre verhoor regverdig en billik is en dat alle prosedures gevolg word. Die skoolhoof moet dus sorg dat die leerder aangekla word indien hy/sy hom/haar skuldig maak aan wangedrag. Hierdeur sal die skoolhoof verseker dat dissipline in die klaskamers en in die skool gehandhaaf word. Involge Artikel 7(5) van die Guidelines word ernstige wangedrag van die leerder deur die skoolhoof hanteer. Minder ernstige wangedrag word dus deur die opvoeder hanteer. Artikel 13(2) van die Guidelines wys daarop dat n oortreding deur n leerder wat tot skorsing of uitsetting uit die skool kan lei, voor die skoolhoof gebring moet word. Die skoolhoof moet getuies aanhoor en dan besluit watter optrede gevolg
18 behoort te word. Indien die skoolhoof voldoende gronde vind vir verdere optrede, moet hy/sy dit na die beheerliggaam verwys. Dit is vanselfsprekend dat die skoolhoof verder ook onderworpe is aan die gedragskode vir opvoeders wat in die volgende paragraaf gestel word. 2.3.6 Die Opvoeder Wet 76 van 1998 op die Indiensneming van Opvoeders bepaal dat die opvoeder verantwoordelik is vir die klaskameraktiwiteite wat insluit: To plan, co-ordinate, control, administer, evaluate and report on learners academic progress. (Handbook 1999:3C-14). Dit sluit dus die hantering van dissipline in. Volgens Wet 31 van 2000 het die Suid-Afrikaanse Raad vir Opvoeders die volgende gedragskode vir opvoeders uitgevaardig wat onder andere behels: 3 An educator 3.1 respects the dignity, beliefs and constitutional rights of learners and in particular children, which includes the right to privacy and confidentiality; 3.4 exercises authority with compassion; 3.5 avoids any form of humiliation, and refrains from any form of child abuse, physical or psychological; 3.8 takes reasonable steps to ensure the safety of the learner; (Handbook 1999:4-9; 4-10). Die optrede van opvoeders moet met begrip vir die leerders wees gerig op hulle welsyn. Hulle mag dus nie aan vernedering blootgestel wees nie. Volgens die Alternatives to Corporal Punishment: the Learner Experience (DoE 2000:22) (hierna verwys as Alternatives ) word van die opvoeder verwag om, onder andere, soos volg op te tree teenoor leerders: Conduct themselves in a professional and responsible way. Not use abusive language or behave in an abusive way. Follow the rules, procedures and codes of conduct of the school, government and South African Council of Educators. Ensure regular communication with parents and encourage their participation in school affairs. Artikel 3(7) van die Guidelines wys daarop dat n opvoeder by n skool oor dieselfde
19 regte as n ouer beskik, om die leerder ingevolge die gedragskode te beheer en te dissiplineer. Artikel 7(5) van die Guidelines bepaal dat elke opvoeder te alle tye verantwoordelik vir die dissipline by die skool en skoolverwante aktiwiteite is. Hierdie artikels geld die tyd wat die leerder by die skool is asook gedurende onderrigtyd, `n skoolfunksie of skooluitstappie of skoolverwante aktiwiteite wat deur die leerder bygewoon word. Die opvoeder moet dus soos `n redelike ouer optree, in die klaskamer, op die skoolterrein en skoolverwante funksies of - uitstappies. Die skoolreëls is by alle geleenthede van die skool op die leerder van toepassing en daarom moet die opvoeder die reëls konsekwent op die leerder toepas. Opvoeders het dus hiervolgens volle bevoegdhede en verantwoordelikhede om die gedrag van leerders te korrigeer, wanneer sodanige korreksies by die skool in die klaskamer of by skoolverwante funksies nodig is. Dit is duidelik dat die optrede van die opvoeder aan professionele en verantwoordelikhede gebonde is wat beteken dat hy/sy aktief betrokke is by die opstel van n gedragskode vir die skool. Verder moet die opvoeder altyd beleef teenoor die leerder moet optree en nie swak of beledigende taal teenoor die leerder gebruik nie. Die gedragskode vir leerders moet gerespekteer en eerbiedig word as `n dokument wat gebruik word om leerders in die skool te dissiplineer. Die opvoeder moet ook met die ouer kommunikeer oor die wangedrag van die leerder in die klaskamer. 2.3.7 Die Ouer Die Suid-Afrikaanse Skolewet bepaal dat ouers verantwoordelik is dat leerders die skool besoek (Vgl. Handbook 1999:2A-5). Volgens Alternatives het ouers onder andere die volgende verantwoordelikhede ten opsigte van dissipline van hul kinders: Parents must make sure that: Their children go to school every day and are punctual. Their children follows the rules and codes of the school. (DoE 2000:22).
20 Die ouer dra die verantwoordelikheid vir die skoolbywoning van hul kinders. Verder moet die ouer die gedragskode vir leerders verstaan om te verseker dat die leerders daarvolgens optree en daarvolgens behandel word indien hy/sy `n skoolreël oortree.die ouer het ook die demokratiese reg om insette te lewer vir die opstel van n gedragskode vir die skool. Artikel 6 van die Guidelines (1998:22-23) verplig die ouer om verantwoordelikheid vir die gedrag van die leerder te aanvaar. Die ouer het ook die reg om regstappe te neem teen opvoeders, leerders of persone wat die grondwetlike regte van n leerder skend. Dit beteken die ouer moet veranwoordelikheid aanvaar vir die wangedrag van die leerder. Die ouers moet ook die skoolreëls aan hul kinders verduidelik, sorg dat hul die skoolreëls verstaan en dit gehoorsaam. Die ouer kan `n departementele- of `n kriminele klag maak teen `n opvoeder indien hy/sy bewyse het, dat enige regte van die kind geskend is. 2.3.8 Die Leerder Die Suid-Afrikaanse Skolewet bepaal met betrekking tot leerders en die gedragskode dat (4) Nothing contained in this Act exempts a learner from the obligation to comply with the code of conduct of the school attended by such learner. (Handbook 1999:2A-10) Die leerder is aan die gedragskode onderworpe, maar volgens Alternatives het `n leerder ook onder andere die volgende algemene regte: Every learner has the right: to be treated fairly and the responsibility to show respect to others to be taught in a safe and disciplined school environment and the responsibility to uphold school security and be co-operative to be treated with respect by the school community regardless of personal, cultural, racial, religious or other differences and the responsibility to be tolerant and considerate of others and their beliefs to security of oneself and one s possessions and the responsibility to respect others
21 personal safety and property and not damage or steal it to punctual and consistent lessons and the responsibility to attend them on time. (DoE 2000:21). Die opvoeder en skoolhoof moet `n leerder te alle tye regverdig behandel. Die leerder moet respek betoon teenoor die opvoeder en sy/haar mede-leerders. Die veiligheid van die medeleerders en die opvoeder moet verseker word, deur nie met gevaarlike wapens na die skool te kom nie. Dit is reeds genoem dat die Suid-Afrikaanse Skolewet ook die leerder as n rolspeler erken om betrokke te wees by die opstel van die gedragskode vir die skool. Dit beteken dat n leerder die basiese verantwoordelikheid het ten opsigte van dissipline om die gedragskode te ken en aan die verskillende reëls gehoor te gee. Dit word ook deur die Guidelines (1998:21) aangetoon. Elke leerder moet aan die begin van elke skooljaar voorsien word van `n afskrif van die skoolreëls. Verder moet die klasreëls ook op sigbare plek in die klas vertoon word, sodat leerder dit gereeld kan lees. Jonger leerders moet mondelings ingelig word oor die skoolreëls, want onkunde oor die gedragskode en reëls is nie `n aanvaarbare verskoning nie. Die feit dat die leerder betrokke is by die opstel van die gedragskode, `n kopie ontvang asook dat die opvoeder dit verduidelik indien nodig, behoort te beteken dat geen onkunde sal bestaan by `n leerder oor die gedragskode en sy verantwoordelikheid te opsigte daarvan. 2.3.9 Opsomming Die Minister van Onderwys en LUR van Onderwys moet verseker dat wetgewing in die Departement van Onderwys bestaan waarbinne die Departementshoof, die beheerliggaam, die skoolhoof en die opvoeders kan optree. Die opvoeder neem die wangedrag eerste waar in die klaskamer en bring dit dan onder die aandag van die skoolhoof. Die skoolhoof besluit of die klagte van ernstige wangedrag van die leerder gaan verwys word na die beheerliggaam. Die ouer moet insette maak oor die gedragskode vir leerders en toesien dat die leerder dit gehoorsaam. Die ouer moet ook dissiplinêre aksies teen die leerder ondersteun. Die leerder moet die
22 gedragskode vir leerders verstaan en dit gehoorsaam. 2.4 DIE HANTERING VAN WANGEDRAG Volgens Alternatives (2000:25-26) is daar vyf vlakke van wangedrag wat deur `n skool gebruik kan word om wangedrag binne `n skool te klassifiseer. Dit sluit die volgende in: Vlak 1: wangedrag binne die klaskamer, Vlak 2: wangedrag buite die klaskamer, Vlak 3: ernstige wangedrag, Vlak 4: baie ernstige wangedrag en Vlak 5: kriminele oortredings. 2.4.1 Vlakke van wangedrag 2.4.1.1 Vlak 1: Wangedrag binne die klaskamer Die oortredinge van leerders binne die vlak van die klaskamer met minder ernstige gevolge kan insluit die volgende: om laat te kom: om te dros van die klas: om nie tuiswerk te voltooi nie: om nie redelike opdragte van die skoolhoof of opvoeder uit te voer nie en om oneerlik te wees in die klas. Aangesien hierdie oortredings binne die klaskamer plaasvind is dit noodsaaklik dat dit binne die klaskamer opgelos moet word. Die strafmaatreëls op die vlak word deur opvoeder uitgevoer. Dit kan die volgende insluit: mondelingse waarskuwing; gemeenskapdiens bv. om die klas op te ruim of om punte te verloor wat alreeds opgebou is. 2.4.1.2 Vlak 2: Wangedrag buite die klaskamer Die oortredings van vlak 2 sluit die volgende in: indien `n leerder hom/haar herhaaldelik