af af en en nl en af nl nl de nl af af nl nl nl en nl af nl af af nl nl af nl af af af af nl nl af nl af nl af en nl nl en af af af af af nl af af nl af en af nl af af nl af en af nl af af af af nl en de af af af af nl af af af fr af af tl af en nl af en af nl af af nl af af af nl en af af af nl vi en en nl af en en af af af en en af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af
deur HENRIETTE FOWLER voorgele ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die graad MAGISTER LEGUM in die Departement Straf- en Strafprosesreg - PDF
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus rd Rondte lb Langbeen alsalleen Agterste lus
In Groenewald v Van der Merwe (1) (1917 AD ), Innes CJ described delivery with the long hand as follows:
IN DIE ARBEIDSHOF VAN SUID AFRIKA (GEHOU TE KAAPSTAD)
Prosesse wat gevolg word om sake op te volg op distriksvlak. Processes used to follow up on cases at district level
EXTRAORDINARY BUITENGEWOON PROVINCIAL GAZETTE PROVINSIALE KOERANT
Die netto waarde van die onderneming en die rekeningkundige vergelyking *
REËLS VIR DIE BENOEMING, VERKIESING, AANWYSING EN AANSTELLING VAN RAADSLEDE
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus alleenlik
Nienakoming van die voorgeskrewe prosedures na indiening van n direksiebesluit om met ondernemingsredding te begin: Is
PROVINCIAL GAZETTE EXTRAORDINARY, 23 APRIL LOCAL AUTHORITY NOTICE PLAASLIKE BESTUURSKENNISGEWING LOCAL AUTHORITY NOTICE 106 GREATER TZANEE
Die verkryging van getuienis deur middel van gedwonge chirurgie
Vonnisbespreking: Sosiale regte en private pligte huisvesting op plase Daniels v Scribante BCLR 949 (KH)
33 J.N. Visser. daar was onderbrekings gewees, wat hy tee gedrink het, en
IN DIE HOOGSTE HOF VAN
PROPERTY VALUATION ACT WET OP EIENDOMSWAARDASIE
MODULE 2 ALLE RISIKO S. Toepaslike Eenheidstandaarde
Grondwetlike waardes en sosio-ekonomiese regte met verwysing na die reg op sosiale sekerheid *
OFFICIAL GAZETTE. AG.Goewermentskennisgewing. AG. Government Notice VAN SUIDWES-AFRIKA UITGAWE OP GESAG EXTRAORDINARY OF SOUTH WEST AFRICA
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week DB Tracker USA (DBXUS) 17 Januarie 2014
deur voorgele ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die graad aan die
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (TRAKSVAALSE PROVINSIALE AFDELING)
IN DIE Hoë HOF VAN SUID-AFRIKA (NOORD-KAAPSE AFDELING, KIMBERLEY)
HOOGSTE HOF VAN APPEL In die saak tussen: DIE KOMMISSARIS VAN BINNELANDSE INKOMSTE Appellant en W J VAN DER HEEVER Respondent Coram: Smalberger,
IN DIE HOOGSTE HOF VAN APPèL VAN SUID-AFRIKA
Hierdie is n aansoek om die volgende regshulp:
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (TRANSVAAL PROVINSIALE AFDELlNG) Saakno.: 21769/02 Datum gelewer: 13/6/05 UITSPRAAK
UNIVERSITEIT VAN PRETORIA BELEID OOR ONBILLIKE DISKRIMINASIE OP GROND VAN RAS
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA. (Noord Kaapse Afdeling KOMMISSARIS: SUID AFRIKAANSE INKOMSTEDIENS U I T S P R A A K
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA IN THE HIGH COURT OF SOUTH AFRICA
INHOUDSOPGAWE. Inleiding... 7 DEEL EEN: SEISOENE IN ONS LEWE
ks Kettingsteek dlb Dubbelslaglangbeen vhk Voorste hekkie gs Glipsteek drieslb Drieslaglangbeen ah Agterste hekkie
ROLLOMATIC ENGINEERING (EDMS) BPK Respondent. CORAM: BOTHA, HEFER, VIVIER, VAN DEN HEEVER ARR et HOWIE Wn AR.
DIE REG OP REGSVERTEENWOORDIGING TYDENS ADMINISTRATIEWE VERRIGTINGE
waai? Dr Japie Coetzee 'n Praktiserende Prokureur, Notaris en Aktevervaardiger Coetzees Ingelyf Parys
DIE HOOGSTE HOF VAN APPÈL VAN SUID-AFRIKA
REDES VIR BEVEL IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA. Coram : MAJIEDT R. Saaknommer: 86/08 Datum Verhoor: Datum Gelewer:
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA (KAAP DIE GOEIE HOOP PROVINSIALE AFDELING) BREDASDORP MUNISIPALITEIT BONTEBOK KALKWERKE (EDMS) BPK
DIE BEOEFENING VAN n BEDRYF MET SPESIFIEKE VERWYSING NA DIE TOESTAAN VAN LENINGS DEUR HOUERMAATSKAPPYE AAN FILIALE OF GEASSOSIEERDES
POST-KONSTITUSIONELE REGSPRAAK OOR DIE
Deliktuele eise in die geval van konstruktiewe ontslag
SHAREMAX GESINDIKEERDE MAATSKAPPYE OPGEDATEERDE KOMMUNIKASIE
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA [KAAP DIE GOEIE HOOP PROVINSIALE AFDELING]
ALTERATION, SUSPENSION, REMOVAL OF RESTRICTIONS
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA. (APPèLAFDELING)
delik aangespreek vir betaling van skadevergoeding op grond
GEMEENREGTELIKE DETERMINANTE WAT 'N ROJ, SPEEL H\' DIE SAMESTELLING VAN 'N MODEL VIR ONDERWYSERPROFESSIONALITEIT
36/85 200/84. N v H GERT JEREMIAS DANIEL VOLSCHENK DIE PRESIDENT VAN DIE SUID-AFRIKAANSE GENEESKUNDIGE EN TANDHEELKUNDIGE RAAD, NO
Eerste Respondent DIE RING VAN ROODEPOORT, Tweede Respondent DIE NEDERDUITSE GEREFORMEERDE KERK
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA BUZZARD ELECTRICAL(PTY)LIMITED. AMCAM INVESTMENTS (PTY) LIMITED Tweede Respondent
IMPLIKASIES VAN ARTIKEL 3(3)(d) VAN DIE BOEDELBELASTINGWET VIR BOEDELBEPLANNING
Saak nr 350/82 MC. - en - SANTAM VERSEKERINGSMAATSKAPPY BEPERK
1. FUNKSIES EN STRUKTUUR VAN DIE KANTOOR VAN DIE PENSIOENFONDSBEREGTER
n Vergelyking van die oorgrens-insolvensiewetgewing van Suid-Afrika met die van die Verenigde State van Amerika
KANTOOR VAN DIE MUNISIPALE BESTUURDER BERGRIVIER MUNISIPALITEIT POSBUS 60 PIKETBERG 7320
Die impak van bedingingsraadooreenkomste op kleinsakeondernemings binne die ingenieursbedryf
JOHAN GEORG STRYDOM Appellant DIE STAATSPRESIDENT VAN DIE. ELEKTRISITEITSVOORSIENINGSKOMMISSIE Tweede Respondent
SIZA takes the sting out of auditing
Saak No: 423/96. In die saak tussen: DIE ONGEVALLEKOMMISSARIS. Hefer, Smalberger, Schutz, Plewman ARR et Melunsky Wnd AR. VERHOOR: 18 September 1998
IN DIE NOORD GAUTENG HOë HOF, PRETORIA (REPUBLIEK VAN SUID-AFRIKA) REINETTE DEE SOUSA JARDIM...Eerste Applikant
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (ORANJE-VRYSTAATSE PROVINSIALE AFDELING)
Handtekening as vereiste vir die geldigheid van n kontrak
VRYSTAATSE HOË HOF, BLOEMFONTEIN REPUBLIEK VAN SUID-AFRIKA
Uit Moerdijk se pen Man en Media
REPORTABLE DELIVERED: 8 MAY 2009 /BH IN DIE HOë HOF VAN SUID-AFRIKA (NOORD GAUTENG HOë HOF, PRETORIA)
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA APPELAFDELING
In uitvoering van n ooreenkoms bereik by die Reël 37 samespreking is. aan die begin van hierdie verhoor beveel dat die quantum van eiser se
MALHERBE RP et HATTINGH R
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA (GAUTENG AFDELING, PRETORIA)
'N ETIES-HISTORIESE BESKOUING VAN DIE ROL VAN GENL C.R. DE WET IN DIE ANGLO- BOEREOORLOG
GRAAD 11 NOVEMBER 2013 INLIGTINGSTEGNOLOGIE V1
ENVIRONMENTAL IMPACT ASSESSMENT (EIA): 12/12/20/944 ESKOM: PROPOSED NUCLEAR POWER STATION AND ASSOCIATED INFRASTRUCTURE
Laerskool Olifansvallei LSO Kwartaal 1 - ASSESSERINGSPROGRAM
Grondwetlike waardes, openbare administrasie en die reg op toegang tot omgewingsinligting
Reproduced by Sabinet Online in terms of Government Printer s Copyright Authority No dated 02 February $taatsftoerant
3024. hulle praat van n persoon wat so onlangs heengegaan het, meer klem te le op die goeie nie? -- Dit is inderdaad so
Die toepassing van die sub judice-reel in die. Afrikaanse dagblad Beeld.
UITSPRAAK IN DIE HOOGGEREGSHOFVANSUID-AFRIKA. Land- en Landboubankvan Suid-Afrika. versus. 1 ste Verweerder. StephenJames GroenewaldtN.O.
Mandala Madness Deel 2
ORDONNANSIE ORDINANCE. Goewermentskennisgewing. Government Notice. BUITENGEWONE OFFISIELE KOERANT VAN SUIDWES-AFRIKA.
WATERLISENSIERING EN WATERPRYSBELEID IN DIE NUWE WATERWET GERHARDUS FRANCOIS JOUBERT
IN DIE HOOGGEBEGSHOF VAN SUID-AFRIKA. (APPèLAFDELING) CORBETT, HR, E M GROSSKOPF, VIVIER, KUMLEBEN et EKSTEEN
ARTIKEL 2(3) VAN DIE WET OP TESTAMENTE: PRAKTIESE PROBLEEM BY LITIGASIE *
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA IN THE HIGH COURT OF SOUTH AFRICA (GAUTENG DIVISION, PRETORIA)
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (Noord-Kaapse Afdeling) DUBBEL RING TRADING 172 (EIENDOMS) BPK Appellant UITSPRAAK
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA APPeLAFDELING
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (ORANJE VRYSTAATSE PROVINSIALE AFDELING) 1ste Verweerder. GA HATTINGH, R et CJ MUSI, R
Eiseres spreek die verweerder aan vir betaling van skadevergoeding ten. aansien van beserings wat sy opgedoen het toe sy op 11 Augustus 2000
2 No GOVERNMENT GAZETTE, 15 DECEMBER 2017 Contents / Inhoud Legal Notices / Wetlike Kennisgewings SALES IN EXECUTION AND OTHER PUBLIC SALES GER
SPLUMA QUESTIONS AND ANSWERS
Provincial Gazette Extraordinary Buitengewone Provinsiale Koerant
Skripsie ter gedeeltelike voldoening aan die vereistes vir die graad Magister Legum aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoer Onderwys
DIE ARRESTASIEBEVOEGDHEID VAN DIE PRIVATE PERSOON (INGEVOLGE aa 42 EN 49 VAN DIE STRAFPROSESWET 51 VAN 1977) MET SPESIALE VERWYSING NA DIE OEWERBEWONER EN MARTINUS 1990 (2) SASV 568 (A) EN ANDER VERWANTE SAKE deur HENRIETTE FOWLER voorgele ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die graad MAGISTER LEGUM in die Departement Straf- en Strafprosesreg aan die UNIVERSITEIT VAN SUID-AFRIKA STUDIELEIER: PROF J P SWANEPOEL JANUA'.RIE 1996
DIE ARRESTASIEBEVOEGDHEID VAN DIE PRIVATE PERSOON (INGEVOLGE aa 42 en 49 VAN DIE STRAFPROSESWET 51 VAN 1977), MET SPESIALE VERWYSING NA DIE OEWERBEWONER EN MARTINUS 1990(2) SASV 568 (A) EN ANDER VERWANTE SAKE
-1- Die arrestasiebevoeqdheid van die private oersoon (ingevolge aa 42 en 49 van die Strafprosesregwet 51 van 1977) met spesiale verwysinq na die oewerbewoner en Martinus 1990 (2) SASV 568 (A) en ander verwante sake. Opsomming Die private persoon het sekere bevoegdhede betreffende die arrestasie en die gebruik van geweld tydens arrestasie van lede van die publiek wat misdade pleeg/gepleeg het. Hierdie bevoegdheid spruit uit sowel die gemenereg as die wettereg. Kragtens die Suid-Afrikaanse Strafproseswet word hierdie bevoegdhede gereel deur aa 42 en 49. Oewerbewoners as eienaars van grand is geregtig op die onverstoorde gebruik en genot van hulle eiendom. Daarteenoor is kanovaarders ook daarop geregtig om op openbare ri vi ere vir wedvaarte te oefen. Di t is egter belangrik om vas te stel of die portage van kano's op die oewer insidenteel is tot die reg om op die rivier te vaar. Ewewig moet bewerkstellig word tussen die botsende belange. Die Waterwet 54 van 1956 behoort gewysig en vereenvoudig te word, aangesien Suid-Afrika nie slegs op die Romeins Hollandse reg kan staatmaak nie - ons waterprobleme staan direk teenoor die van die Nederlande.
-2- The powers of Arrest of the Private Person (in terms of ss 42 and 49 of the Criminal Procedure Act 51 of 1977), with special reference to riparian owners and Martinus 1990 (2) SACR 568 (A) and other related cases. Synopsis The private person has certain powers regarding the arrest and the use of force to effect the arrest of members of the public who have committed/are committing offences. These powers are derived from either common law or statutory law. In terms of the South African Criminal Procedure Act these powers are regulated by ss 42 and 49. Riparian owners are entitled to the undisturbed use and enjoyment of their property. On the other hand, canoeists are also entitled to practise on public rivers. It is important, however, to ascertain whether portage of canoes on the river bank is incidental to the right of canoeing on the river. A balance should be struck between these conflicting interests. The Water Act 54 of 1956 should be amended and simplified, since South Africa cannot rely on Roman Dutch law alone - our water problems are the complete opposite of those in the Netherlands.
-3- KEY TERMS arrest breach of peace canoeing felony force injury misdemeanour navigability perennial (stream) portage private person private property private rivers riparian owners trespass Water Act
-4- INHOUDSOPGAWE 1. Inleiding: probleemstelling en wyse van benadering................................. 5 2. Die posisie van die private arresteerder:... 11 2. 1 Algemeen................................... 11 2.2 Die arrestasiebevoegdhede van die private persoon in die Suid-Afrikaanse Strafprosesreg............................. 1 2 2.3 Private arrestasie onder die gemenereg: Engeland en die VSA... 19 2.4 Private arrestasie in die VSA (statuter)... 25 2.5 Die posisie van die private arresteerder in Kanada.................................. 38 3. Die reg van teenwoordigheid op oewergrond/ rivierwater... 39 3.1 Res publicae (riviere) en die effek daarvan op die regte van die oewereienaar... 41 3.2 Die posisie in die Romeinse Reg en die Romeins-Hollandse reg en die toepassing daarvan in Suid-Afrika... 47 4. Regsvergelyking - die posisie in Engeland, die VSA, Australie en die Nederlande met verwysing na die Butgereit-sake... 56 5. Die Appelhof se bevinding in Butgereit v Transvaal Canoe Union... 60 6. Die posisie van private arresteerders soortgelyk aan die in Martinus na hierdie beslissings... 61 7. Die afloop van die Krokodilwater-sage... 64 8. Gevolgtrekking............................. 7 2 9. Slot... 76 Bladsy
-5- DIE ARRESTASIEBEVOEGDHEID VAN DIE PRIVATE PERSOON (INGEVOLGE aa 42 en 49 VAN DIE STRAFPROSESWET) MET SPESIALE VERWYSING NA DIE OEWERBEWONER EN MARTINUS 1990(2) SASV 568 (A) EN ANDER VERWANTE SAKE. 1 "For a man's house is his castle, et domus sua cuiaue est tutissimum refugum" - Lord Edward Coke (1552-1634) (Third Institute, cap. 73.) 1. INLEIDING: PROBLEEMSTELLING EN WYSE VAN BENADERING Die private eiendomsbegrip, nl. die gedagte dat sake in alleenreg aan private individue kan behoort, le vandag die meeste Wes terse regstelsels ten grondslag: 'n kapitalistiese stelsel is daarsonder ondenkbaar, ten spyte van die feit dat universele erkenning van betreklik onlangse oorsprong is. 2 Wat die Engelse reg betref, is dit opvallend dat dit nie die absolute eiendomsreg soos bv. die van die Romeinse Reg behels nie. Behalwe in die geval van grond het die common law geen aksie geken wat met die Romeinse vindicatio ooreenstem nie. In Suid-Afrika waar eiendomsreg vol le regsbeheer oor 'n saak inhou, is dit die mees uitgebreide van alle saaklike 2 (a) (b) (c) (d) Transvaal Canoe Union and Another v Butgerei t and Another, 1986(4) SA 207 (T) Butqerei t and Another v Transvaal Canoe Union and Another, 1988 (1) SA 759 (A) Transvaal Canoe Union and Another v Garbett and Another, 1992 (2) SA 525 (T) Transvaal Canoe Union and Another v Garbett and Another, 1993 (4) SA 829 (A) Eers gedurende die 15de eeu kon die Romeinse begrip van private eiendom daarin slaag om die Germaanse begrip van gemeenskapsei endom geheel en al te verdring.
-6- regte. 3 In beginsel verleen eiendomsreg dus onbeperkte beheer, alhoewel die privaatreg (byvoorbeeld burereg) en die publiekreg (byvoorbeeld onteiening) sekere beperkings plaas op die gebruiks- en genotsbevoegdhede van die eienaar van iets soos 'n grondstuk. Die publiekregtelike beperkings le sekere beperkings op wat die gemeenskap as geheel ten goede kom; hulle is meestal in wetgewing vervat. Dit is so dat die moderne sosiologiese benadering tot die reg 'n voorskrif impliseer dat eiendomsreg, soos alle regte, uitgeoefen moet word met behoorlike inagneming van die regte van ander en bowenal met inagneming van die belange van die gemeenskap as geheel. Selfs eiendomsreg is dus, soos hierbo genoem, nooit absoluut of onbeperk nie. Di t bly nogtans 'n baie sterk reg, soos ui tgelig in Ex parte Minister van Justisie: in re S v Van Wyk 4 waarin beslis is dat 'n beroep op noodweer geregverdig is wanneer 'n persoon gedood word met die doel om eiendom te beskerm, mits die omstandighede dit redelikerwys noodsaak. In 'n kapitalistiese stelsel is dit 'n noodsaaklike vereiste dat die private persoon in sy hoedanigheid as eienaar /regmatige okkupeerder I gemagtigde oppasser beslis die bevoegdheid moet he om 'n oortreder te arresteer. Die Strafproseswet 51 van 1977 verleen kragtens aa 42 en 42(3) 3 4 Vergelyk die Romeinse dominium of proprietas. 1967 (1) SA 488 (A).
-7- wel hierdie bevoegdheid. Die oortreder wat selfs 'n minder ernstige misdryf - insluitende betreding - pleeg, kan in hegtenis geneem word deur die private persoon. 5 Kragtens die Betredingswet 6 van 1959 is persone wat grond sander die verlof van die eienaar of wettige okkupeerder betree, strafregtelik aanspreeklik indien hulle nie 'n wettige rede vir hulle teenwoordigheid het nie. In R v Jacob Jakwane 6 is beslis dat 'n wettige rede wel bestaan waar die beskuldigde besig was met "innocent pursuits and having no reason to anticipate objection on the part of the owner or occupier" - (my beklemtoning). Lede van die publiek wat gebruik maak van openbare riviere vir kanovaart of ander tipes ontspanning en dan ten tye van hierdie bedrywighede die rivier verlaat en hulle op die aanliggende oewergrond tuismaak sander die toestemming of die begeerte van die eienaar van die grond, maak hulle skuldig aan betreding en oorskry hulle bevoegdhede ontleen aan die reg van teenwoordigheid op openbare riviere. Dit bring ons by die probleem in die saak van.s y Martinus 7. Die hof bevind dat die beskuldigde nie die reg het om kanovaarders wat Sondae sy rus verstoor en besoedeling en ander skade aan die natuurlewe veroorsaak, 5 6 7 Suid-Afrika is een van die min lande waar betreding 'n misdaad is en nie net 'n siviele oortreding (delik) nie. 1944 OPD 139, p. 143 1990 (2) SASV 568 (A)
-8- te arresteer nie, aangesien hulle die reg het om op 'n openbare rivier te vaar, aangrensend aan die oewergrond wat die private eiendom is van 'n aantal oewerbewoners. Dit is my respekvolle submissie dat die hof se beslissing onaanvaarbaar is. Die kanovaarders het inderdaad privaatgrond betree en a 42 (3) verleen kragtens sy besitsreg ingevolge sakeregtelike beginsels aan Martinus/die oewerbewoner die reg van arrestasie. Dat die kanovaarders vir plesier- of oefenri tte van 'n openbare ri vier gebruik kan maak, lewer geen probleem op nie. Om egter die rivier te verlaat en die oewergrond te betree en daar piekniek te hou, die neste van broeiende voels te versteur en selfs gebruikte kano's agter te laat, val nie in die kader van Jacob Jakwane (voetnoot 5) se "innocent pursuits and having no reason to anticipate objection on the part of the owner or occupier" nie. Die beskuldigde en die ander oewerbewoners het inderdaad beswaar gemaak deur middel van onder andere kennisgewingborde. Solank die kanovaarders op die water bly, is daar nie sprake van botsende belange nie. Wanneer hulle egter die openbare rivier verlaat en privaatgrond betree, kan hulle hulle myns insiens nie meer beroep op die reg van teenwoordigheid op 'n openbare plek nie. Die allerbelangrike vraag ontstaan nou: as hulle die rivier noodgedwonge moet verlaat omdat dit plek-plek nie bevaarbaar is nie, kan die rivier dan nog as 'n openbare ri vier beskou word met die gepaardgaande bevoegdhede wat di t verleen aan lede van die publiek?
-9- Hierdie probleem word aan die hand van 'n aantal provinsiale en Appelhofuitsprake (voetnoot 1) bespreek. Die portage (voetnoot 127) van kano's op rivieroewers word aangespreek. 'n Openbare rivier moet na my mening sy vrag end-uit op die water kan dra, want dis waar die kanovaarders hoort, nie met tussenposes op die grond van private oewerbewoners nie. Sodra hulle die rivier verlaat, oortree hulle op private grond wel wetende dat hulle daar onwelkome besoekers is wat boonop skade aanrig, en die oewerbewoner (die private persoon dus) behoort die reg te he om hulle te arresteer met die doel om hulle voor die hof te bring. Ingevolge die Appelafdeling se beslissing in Martinus 8 het die private vervolger nie die reg om sodanige betreders te arresteer nie, net omdat hulle regmatig op die ri vier mag wees. Di t klop nie. 'n Motor is wat ui t die straat uitdraai en in my oprit kom stilhou, het nie die reg om daar sy piekniekmandjie uit te haal, en na sy maal die papierborde en plastiekomhulsels neer te gooi en te vertrek nie. Waarom kan die kanovaarder dan op dieselfde wyse optree? Di t is my respekvolle submissie dat di t nie aanvaarbaar is nie en ek sal in hierdie bespreking motiveer waarom ek van mening is dat die hof die klem op die verkeerde aspek laat val het en sodoende tot 'n onbillike gevolgtrekking gekom het. 8 1990 (2) SASV 568 (A) Butgereit-sake (voetnoot 1). en vroeer oak die
-10- Daar is ook leemtes in die Waterwet 54 van 1956, veral wat betref voorsiening vir ontspanning, en dit behoort reggestel te word. Die regte van die rivieroewereienaar was vasgevang in 'n maalkolk van onreg en ontkenning as gevolg van hierdie leemtes. Die Appelafdeling moes die gemenereg op regskeppende wyse aanpas tot nuwe reg. Di t het die oewereienaar nadelig getref, waarna die Appelafdeling die regte weer baseer op die Romeinse Reg-posisie. Die vaskleef aan die bevaarbaarheidsvereiste het net onsekerheid laat ontstaan. Ui t die aard van die saak is die trefwydte van hierdie bespreking multi-dissipliner, aangesien die beginsel van die arrestasiebevoegdheid van die private persoon vierkantig rus op die reg van gewraakte daad te pleeg die gearresteerde om die al dan nie: die strafprosesregtelike arrestasiebevoegdheid van die private persoon is in hierdie bespreking onlosmaaklik verbonde aan die privaatregtelike bevoegdheid van dieselfde private persoon om die eiendomsreg op sy grand ongesteurd te geniet en te benut. Daar sal gevolglik eers gekyk word na die publiekregtelike of strafregtelike aspekte (arrestasie en die private persoon) en vervolgens na die privaatregtelike of sakeregtelike aspekte (die baie sterk gevestigde eiendomsreg wat volle beskerming teen inbreukmaking verdien.) Daar word in hierdie bespreking op vergelykende basis gekyk
-11- na die regstelsels van Engel and, Kanada en die VSA. Di t plaas die Suid-Afrikaanse situasie in perspektief en dui veral aan dat daar in Engeland en die VSA veel meer klem gele word op die regte van die oewereienaar as wat die Appelhof in Martinus (voetnoot 1) wou erken. 2. DIE POSISIE VAN DIE PRIVATE ARRESTEERDER: 2. 1 Algemeen In primitiewe samelewings, met ander woorde voor die opkoms van die moderne staat, het individue wat gegrief gevoel het eierigting gebruik teen iemand wat hulle skade aangedoen het of andersins inbreuk gemaak het op hulle regte soos dit reeds in daardie vroee tye ui tgekristalliseer het. Met verloop van tyd het die moontlikheid van deliktuele eise ontwikkel en nog later is die straf funksie volkome deur die staat oorgeneem, sodat eierigting nie meer toegepas kon word deur die individu of die private persoon nie. Nogtans is die private persoon nie geheel en al deur die regs proses ui tgeskakel nie, soos duidelik blyk ui t die moontlikheid dat private vervolgings deur gegriefde persone ingestel kan word waar die prokureur-generaal weier om te vervolg, 9 of die fei t dat leke op die regbank kan plek 9 Vgl. Maqmoed v Janse van Rensburq (1993) 7 SASV 67 (A) - die "Trojaanse Perd"-saak waarin 'n privaatregtelike vervolging kragtens a 7 van die Strafproseswet ingestel is nadat die polisie tydens 'n oproer vanuit 'n bedekte vragmotor op die skare geskiet het en 'n aantal mense, waaronder die kind van die privaatvervolger, dodelik verwond is.
-12- inneem in die rol van assessore of (soos in byvoorbeeld die VSA of Brittanje) van jurielede. Ook in Suid-Afrika is die aktiewe rol wat die private per soon by tye in die regstelsel speel, nie onbekend of geheel en al op die agtergrond nie. Michael Osborne se in 'n artikel 1 O: "Most of us know that the law allows us, in certain circumstances, to make what is commonly known as a 'citizen's arrest', but few would be able to say in precisely what circumstances the law will grace such an arrest with its blessing. At a time when rising crime rates, and the stretching of policy resources, are inducing many citizens to resort to self-help and private security companies, the question is of more than academic interest." 2.2 Die arrestasiebevoegdhede van die private persoon in die Suid-Afrikaanse strafprosesreg A 42 ( 1 ) van die Strafproseswet 51 van 1977 handel oor die inhegtenisneming deur private persone sonder 'n lasbrief. (Lasbriewe word nie ingevolge die Strafproseswet aan private persone verleen nie). A 42 (1) bepaal: "'n Private persoon kan iemand sonder lasbrief in hegtenis neem (a) wat 'n Bylae I bedoelde misdryf in sy teenwoordigheid pleeg of poog te pleeg of wat hy redelikerwys verdink dat hy so 'n misdryf gepleeg het." Die misdryf in Bylae I wat tersaaklik is, lui soos volg: "Inbraak by of betreding van 'n perseel, hetsy ingevolge die gemene reg of 'n statutere bepaling, met die opset om 'n misdryf te pleeg" (my beklemtoning). Die blote betreding van die perseel sal dus ingevolge a 42 (1) (a) nie aan die vereiste voldoen nie; dit moet hiervolgens betreding wees met die opset om 'n misdryf te 10 (1987) 16 Businessman's Law 195-197: In the name of the Law.
-13- pleeg. In die lig van hierdie subartikel kan dus voorlopig nog net van die oortreders op die perseel, die kanovaarders, gese word dat hulle wel 'n oorlas veroorsaak het en hoogs onwelkome besoekers was, maar daar kan nie beweer word dat hulle die opset gehad het om 'n MISDRYF te pleeg nie, tensy die feit dat hulle hulle bevoegdhede ten aansien van iemand anders se grand aanmatig en so inbreuk maak op sy regte, as 'n "misdryf" beskou kan word - ek sou dit liewer 'n delik of 'n onregmatige daad noem. Hoe dit ook al sy, dis nie die tipe gedrag wat as voorbeeldig bestempel kan word en aangemoedig behoort te word nie. Vervolgens lui a 42 (3) egter: "Die eienaar, wettige okkupant of persoon in beheer van eiendom waarop of met betrekking waartoe daar gevind word dat iemand 'n misdryf pleeg, en iemand deur bedoelde eienaar, okkupant of persoon in beheer daartoe gemagtig, kan so iemand sander 'n lasbrief in hegtenis neem." Die beskuldigde in Martinus (voetnoot 1) was wel nie die eienaar van die grand nie (di t was in die naam van sy toekomstige vrou Lauralee Butgereit geregistreer) maar hy was nogtans die wettige okkupeerder en die persoon in beheer van die eiendom, aangesien hy deur die eienares gemagtig is om namens haar die betreders van die grand af weg te hou. Dit is betekenisvol dat die gesag nie beperk is tot Bylae I misdrywe nie. Dit vul dus eintlik subartikel (1) (a) aan waar 'n misdaad ter sprake is wat NIE onder Bylae I val nie. Dit wil gevolglik voorkom asof a 42 (3) wel in die beskuldigde se geval die nodige magtiging tot arrestasie verskaf indien die kanovaarders aan betreding
-14- skuldig was, want soos reeds hierbo genoem in voetnoot 5 kan persone wat grond sonder die verlof van die eienaar/wettige okkupeerder betree, gearresteer word indien hulle nie 'n wettige rede vir hulle teenwoordigheid het nie. Myns insiens het hulle nie 'n wettige rede gehad om die oewergrond te betree nie, ten spyte van die feit dat hulle wel regmatig op die openbare rivier gevaar het. Duidelikheidshalwe is dit van pas om hier aan te dui dat, ten tyde van die Martinus-verhoor, daar juis 'n ander verwante saak op appel was, nl. Butgereit and Another v Transvaal Canoe Union and Another 11 waarin die beskuldigde in Martinus ( voetnoot '1 ) se vrou die applikant was ten opsigte van verwante betredingsaangeleenthede deur die kanovaarders van die Transvaal Canoe Union. In hierdie geval het die hof a guo beslis 12 dat die kanovaarders die reg gehad het om op die openbare rivier te wees. Dit is deur die Appelhof bevestig. Dit is inderdaad, met respek, die geval. Die respondent het as private arresteerder staatgemaak op a 42 (3) van die Strafproseswet op grond van die feit dat die kanovaarders aan betreding skuldig was. Dit is van belang om hier te noem dat, volgens die titelakte van die grond, die eiendom tot in die middel van 11 12 1988 (1) SA 759 (A). Transvaal Canoe Union and Another v Butqerei t and Another, 1986 (4) SA 207 (T).
-15- die rivier loop, 13 soos oak die grand van ene Barnard aan die oorkant van die rivier. Almal wat rivier-af vaar en die oewer betree, oortree oenskynlik op oewergrond, want dan is hulle nie meer regmatig op die openbare rivier nie. Op die noodlottige dag van die verwonding van ene dr.monteith deur die beskuldigde het daar nag geen betreding van oewergrond plaasgevind nie. Die oewerbewoners (ender andere Barnard en Meiring) het voor die skietvoorval regsadvies ingewin, met die voorsi tter van die Transvaalse Kano-vereniging gaan praat, self 'n aantal wette bestudeer, insluitende die Waterwet 54 van 1956 en die Strafproseswet 51 van 1977, veral aa 42 en 49 (1); oak die Readers' Digest se Family Guide to the Law in South Africa(!) en 'n aantal hofsake. Die oplaaiende spanning tussen die kanovaarders en die oewerbewoners het uitgeloop op 'n aantal insidente, van die rig van 'n vuurwapen tot die uiteindelike afvuur van 'n rubberkoeel wat dr. Monteith op die bepaalde dag 'n ernstige gesigswond toegedien het. Die beskuldigde het bona fide aanvaar en vas geglo ( dus subjektief) dat hy die reg gehad het om die oortreders te arresteer en dat hy die beskerming geniet van a 49 (1) van die Strafproseswet, indien hy enigiemand sou beseer in die arrestasieproses. Die hof het aanvaar dat die beskuldigde bona fide was; die toets is egter nie subjektief nie, maar 13 a 31 bis 6 (a) van die Opmetingswet 9 van 1927.
-16- die objektiewe standaard van die redelike man, 14 of wat enige normale/gewone persoon onder die omstandighede sou geglo het. Die hof beslis dat hy NIE die reg gehad het om te arresteer nie en selfs al het hy dit gehad, het hy meer geweld gebruik as wat nodig was. Hy moes die moontlikheid vooraf ondersoek het dat 'n rubberkoeel meer skade kan aanrig as 'n blote kneusing, ten spyte van die verkoopsman se versekering. Steyn AR se in Martinus (supra) op p. 578: "With his knowledge of shotguns appellant should have entertained reservations as to the reliability of information to the effect that bullets would do no more than bruise when fired at the almost point blank range of 16 feet". 15 Steyn AR het bygevoeg dat die beskuldigde homself gelukkig kon ag dat die rubberkoeel nie vir dr. Monteith gedood het nie, en ook dat die beskuldigde in die howe a guo die mate van sukses behaal het wat hy wel behaal het. Dit bring ons by a 49 (1) van die Strafproseswet waarop die beskuldigde voorts staatgemaak het vir beskerming, sou dit vir horn nodig wees om tydens sy arrestasiepoging geweld te gebruik. A 49 ( 1 ) verleen beskerming aan die gemagtigde arresteerder om die geweld wat redelikerwys noodsaaklik is te gebruik wanneer die persoon wat hy wil arresteer, horn teen die poging verset en nie sander geweld in hegtenis 14 15 Dit behoort te lees man/vrou, om grondwetlik korrek te wees! In die lig van die gelykheid van geslagte behoort dit na die redelike persoon-toets verander te word. C R Snyman (Strafreq) praat lank reeds van die redelike mens, vgl. p. 219 (3de uitgawe, 1992) Vgl. ook R v Van Heerden 1958 (3) SA 150 (T). = ongeveer 5 meter.
-17- geneem kan word nie of vlug wanneer dit duidelik is dat 'n poging aangewend word om horn in hegtenis te neem en hy horn verset en vlug. A 49 (2) lui: Waar die betrokke persoon in hegtenis geneem staan te word weens 'n Bylae I bedoelde misdryf of in hegtenis geneem staan te word op grond daarvan dat hy redelikerwys verdink word so 'n misdryf te gepleeg het, en die persoon wat ingevolge hierdie Wet gemagtig is om horn in hegtenis te neem of om met sy inhegtenisneming behulpsaam te wees, horn nie op 'n ander wyse in hegtenis kan neem of kan verhinder om te vlug as deur horn te dood nie, word die doding geag straffelose doodslag te wees. Die hof het bevind dat, al het die beskuldigde die reg gehad om dr. Monteith te arresteer (wat hy op grond van Butgereit (supra) nie gehad het nie) en "(even if he) was justified in arresting the complainant, he, under the circumstances, went beyond the scope of s 49 (1) of the Act by using force in excess of what would reasonably be necessary to overcome resistance or prevent the complainant from fleeing... 111 6 Nie een van die twee artikels van die Strafproseswet waarop Martinus horn beroep het (42 en 49) kon horn dus die beskerming bied waarop hy gehoop het nie. Die een saak wat Martinus by sy "navorsing" ( vergelyk p. 1 5 hierbo) ten opsigte van sy arrestasiebevoegdhede moes ingesluit het, nl. Wiesner v Molomo, 17 het hy ongelukkig nie geraadpleeg nie. Dan sou hy geweet het dat die private persoon nie ligtelik 'n vuurwapen kan gebruik nie. Die omstandighede was in sekere opsigte soortgelyk aan die in Martinus se saak. Die beskuldigde (Wiesner, 'n private persoon,) het 'n man wat op sy eiendom oortree het, agternagesit en drie waarskuwingskote geskiet, waarvan die laaste die 16 17 Soos aangehaal in S v Martinus 1990 (2) SASV 568 (A) op 575 1983 (3) SA 151 (A)
-18- agtervolgde in die rug getref het. Die Hof het bevind dat Wiesner nalatig was: alhoewel hy nie op die agtervolgde aangele het nie, was hy bewus van die gevaarlike aard van die wapen wat hy dikwels gehanteer het, en op 'n tydstip toe hy uitasem was, het hy die wapen afgevuur op 'n terrein waar daar borne, drade, hekke en rommel was wat 'n koeel kon deflekteer: as redelike mens behoort die verweerder te voorsien het dat 'n opslagkoeel die eiser kon tref. Die omstandighede van elke saak moet baie sorgvuldig betrag word om te bepaal of aan die vereistes vir vrywaring voldoen is, byvoorbeeld in Mazeka v Minister of Justice 18 en R v Metelerkamp. 19 Die beskuldigde in Martinus (voetnoot 1) se nalatigheid was daarin gelee dat hy juis nie die gevaarlikheid van die rubberkoeels nagegaan het nie, maar, soos die beskuldigde in Wiesner (voetnoot 17), moes hy ook kon voorsien het dat hy wel mag misskiet: ook die moontlikheid dat selfs 'n opslagkoeel die kanovaarders ernstig kon beseer, moes hy nie uit die oog verloor het nie. Hy het dus wel meer as die nodige geweld gebruik, maar dit is punt Z. Punt A is dat die geweldsituasie nooit moes ontstaan het nie, deurdat die betreders nie vrye teuels tot inbreukmaking op sy regte as eienaar van privaatgrond moes gehad het nie. 18 19 1956 (1) SA 312 (A) p. 315A - 316C 1959 (4) SA (OK) p. 110E - F
-19-2.3 PRIVATE ARRESTASIE ONDER DIE GEMENEREG: ENGELAND EN DIE VSA Die Statute van Winchester van 1285 het die meeste Engelse praktyke in die strafreg en reels vir arrestasie geformuleer. Hierdie reels was baie eeue lank van krag. Hiervolgens was die rol van private persone in die strafreg belangrik. Dit was nie slegs die reg van enige persoon om oortreders te arresteer nie, daar het ook 'n positiewe plig op die landsburger gerus om alles te los sodra die "hue and cry" (die blaas van die haring en mondelinge geroep om hulpverlening) gehoor is, en "to join immediately in the pursuit. 1120 Di t was klaarblyklik ook die plig van die private persoon om iemand te arresteer wat 'n ernstige misdaad in sy teenwoordigheid gepleeg het. In die tyd van Dalton was die klem nog op die reg van die private persoon om te arresteer, en volgens horn kon 'n amptenaar van die koning sander 'n lasbrief arresteer "at any time when a private person could. 11 21 Selfs later was die enigste verskil tussen die bevoegdheid van 'n wetsbeampte en 'n private persoon om sender lasbrief te arresteer die feit dat eersgenoemde verskoon kon word as 'n ernstige misdaad (waarvoor gearresteer is) in der waarheid nie gepleeg is nie, terwyl die private persoon nie 20 21 Hall, J: Theft, Law and Society, 162 (2de uitgawe 1952) soos aangehaal deur M. C Bassiouni: Citizen's Arrest, p. 9. Bassiouni, MC: Op. cit., p. 9.
-20- verskoon is nie. Dit beteken dat laasgenoemde met omsigtigheid moes arresteer, soos ongetwyfeld ook onder die Suid-Afrikaanse regstelsel. Na Dal ton was daar, volgens Hale, 22 'n verdere onderskeid tussen arrestasies uitgevoer deur wetsbeamptes en private persone, naamlik wat betref die graad van vermoede aangaande die skuld van die gearresteerde. Die private persoon moes staatmaak op eie verworwe kennis terwyl 'n wetsbeampte ook nog bykomend kon staatmaak op inligting wat hy van ander verkry het. Gedurende die 17de eeu het Engeland gewemel van diefvangers aangesien groot somme geld uitgeloof is sowel as 'n aanbod van amnestie gemaak is as beloning om struikrowers aan te keer. Uit die aard van die saak was dit nie baie suksesvol nie, aangesien die meeste arresteerders self misdadigers was. Gedurende die 18de eeu het privaatbefondste organisasies soos die "Bow Street Runners" ontstaan. Hulle doel was "watch and ward". 23 Di t het goed gefunksioneer, maar die trefwydte was te gering om op die gemeenskap as 'n geheel impak te he - teen die einde van daardie eeu is die stelsel algemeen as ondoeltreffend beskou in 'n verstedelikte bevolking. Lee gee in sy History of Police in England 24 die voorbeeld van gewilde "vermaak" waar 22 23 24 Bassiouni, M.C: Op cit., p. 10. Die tydperk ter sprake is die einde van die 16de eeu. Ibid., p. 10. Aangehaal deur Bassiouni, M C: Ibid.
-21- kwajongens die wagte in hul eie waghuisies vaskeer deur die oor hulle om te keer as hulle sit en dut. Die vroee gemeneregstelsel wat opgebou is rondom die betrokkenheid van die private persoon kon algaande nie meer die nuwe probleme van 'n digbevolkte stedelike gemeenskap die hoof bied nie en moes noodwendig plek maak vir die koms van professionele wetstoepassing. Sedertdien het die rol van die private persoon gekrimp en dit lyk onwaarskynlik of elke Engelsman maklik weer, in die woorde van Thomas Smith, "a sergeant to take the thiefe" sal wees. 25 Gedurende die 18de eeu het die gemenereg presieser reels ontwikkel ten opsigte van die arrestasiebevoegdheid van wetstoepassers sowel as private persone. Dit is hierdie aspek van die gemenereg wat stewig gevestig geraak het in Engeland en wat deur die VSA geabsorbeer is toe die Engelse gemenereg as voedingsbron gedien het vir die verskillende state van die VSA. So kon 'n magistraat ten aanskoue van die pleging van 'n ernstige misdaad of rusverstoring self die oortreder arresteer of 'n wetsbeampte of private persoon aanse om dit te doen. Net so kon ook 'n wetsbeampte 'n private persoon versoek om te arresteer. 'n Private persoon het ook die reg gehad om uit eie 25 Bassiouni, M C: Op. cit., p. 11, ui t Smith T: The Commonwealth of England (1589).
-22- inisiatief te arresteer (wat veral van belang is in hierdie bespreking), maar histories het daar slegs 'n plig op hom/haar gerus om te arresteer as die misdryf in sy/haar teenwoordigheid gepleeg is. In die afwesigheid van 'n gesaghebbende mandaat om te arresteer was die private persoon se pogings om te arresteer suiwer vrywillig en QQ eie risiko. Dit moet egter onderskei word van sy/haar plig om hulp te verleen waar deur 'n wetstoepasser daartoe versoek. Hierdie onderskeiding het bly voortbestaan in die hedendaagse Anglo-Amerikaanse regstelsels. Gevolglik kon 'n private persoon op eie gesag 'n regmatige en geldige arrestasie uitvoer as iemand 'n misdryf in sy/haar teenwoordigheid begaan het of as daar redelike gronde was om te vermoed dat 'n ernstige misdaad deur iemand gepleeg is of word, alhoewel nie in die teenwoordigheid van die private persoon nie. Blackstone het s6 hierna verwys: 26 "Any private person, who is present when any felony is committed, is bound by law to arrest the felon, on pain of fine or imprisonment, if he escapes through the negligence of the bystanders. And they may break open doors in following such felon, and if they kill him, provided he cannot otherwise be taken, it is justifiable. If they are killed in endeavouring to make such arrest, it is murder. Upon probable suspicion, a private person may arrest a felon or a person suspected of felony. But he is not justified in breaking open doors to do it; and if either party kill the other in the attempt, it is manslaughter. Such arrest upon suspicion is barely permitted, and not enjoined by the law." Hierdie verklaring druk die gemeneregbeleid aangaande arrestasie deur die private persoon uit: hy het 'n plig 26 Blackstone, W: Commentaries on the Law of England, p. 872.
-23- gehad om in sekere omstandighede op te tree en in ander gevalle is 'n privilegie aan horn verleen. In die gemenereg was daar verskillende reels van toepassing vir private persone en wetsbeamptes ten opsigte van die bevoegdheid om sander 'n lasbrief te arresteer. Die onderskeid was veral van belang waar die arrestasie gebaseer is op 'n vermoede dat 'n ernstige misdaad gepleeg is of word. 'n Vredesbeampte en 'n private persoon kon arresteer ongeag die feit of die misdaad in sy/haar teenwoordigheid gepleeg is of nie, mi ts hy I sy redelike gronde gehad het om te glo dat die gearresteerde 'n misdaad gepleeg het of besig was om te pleeg. Ook as 'n minder ernstige misdaad gepleeg word, kon die private persoon arresteer, maar slegs as die misdryf neerkom op rusverstoring en in sy/haar teenwoordigheid gepleeg word, terwyl 'n vredesbeampte op redelike gronde kon arresteer sander dat die misdryf in sy/haar teenwoordigheid gepleeg is. Hierdie onderskeid het ook in die een of ander vorm in die kontemporere Anglo-Amerikaanse reg behoue gebly. Die private persoon word beskou as "teenwoordig" wanneer dit vir horn sintuiglik waarneembaar is deur sig of gehoor en nie net bloot waar hy fisies in die onmiddellike omgewing is waar die misdaad gepleeg word nie. 27 Met watter gronde die private arresteerder ook al opgetree 27 Corpus Juris Secundum, pp. 22 en 26.
-24- het, is di t op eie risiko gedoen. 'n Fout kon hom/haar strafregtelike sowel as sivielregtelike aanspreeklikheid op die hals haal. Hoewel die gemenereg dus die private persoon se bevoegdheid om die reg af te dwing, erken het, is hierdie bevoegdheid opgeweeg teen die gevaar van bemoeisieke inmengers wat hulself laat geld ten koste van ander private persone. Hierdie konflik is opgelos deur die bevoegdheid om te arresteer deur sekere beperkinge te kwalifiseer. Met verloop van tyd het dit weer gelei tot 'n tweesydige beleid met 'n inherente inkonsekwentheid wat uitgeloop het op die statutere erkenning van die private arresteerder se gekwalifiseerde reg om te arresteer. 'n Arrestasie deur 'n private persoon is net so bindend en geldig as die deur 'n vredesbeampte, mits dit gebaseer is op die gesag van die gemenereg of die wettereg. Hierdie basiese gemeneregreels is aanvaar deur die meeste state in die VSA, met min of geen wysiging. 28 Die geskiedenis van die burgerlike arrestasie in die VSA het egter ongelyk ontwikkel aangesien die reg horn byna uitsluitlik bemoei met die optrede van wetsbeamptes en die staat, terwyl arrestasie deur private persone op die agtergrond geskuif is. Dit laat 'n groot gaping tussen die twee soorte arresteerders wat 'n identiese rol vervul, al is hulle rolle in die sosiale bestel heel verskillend. 28 Bassiouni, MC: Op. cit., p. 13.
-25-2.4 PRIVATE ARRESTASIE IN DIE VSA (STATUTER) 2.4.1 Inleidend moet aangestip word wat in die VSA bedoel word met die twee begrippe "felony" en "misdemeanour". Eersgenoemde is (in elk geval in Noord-Carolina) "a crime which is or may be punishable by either death or imprisonment in the State's prison. Any other crime is a misdemeanor. 11 29 Dit lyk dus of 'n mens in Suid-Afrikaanse terminologie rofweg kan praat van "felony" as 'n ernstige misdaad of selfs 'n Bylae I misdaad (Duits - das Verbrechen), terwyl 'n "misdemeanour" 'n minder ernstige misdryf is (Duits - das Vergehen), of dan wangedrag. 2.4.2 Teen 1976 het een-en-dertig state wetgewing gehad wat arrestasie deur die private persoon dek en hiervan het twaalf byna identiese bepalings gehad. Wat al die wette gemeen het, is die reg om wettig te arresteer waar die private persoon op eie inisiatief optree. 30 Die meerderheid van hierdie state erken arrestasie vir 'n "felony" (in gevalle waar die misdaad inderdaad gepleeg is of waar daar redelike gronde bestaan om te glo dat die gearresteerde wel die misdaad gepleeg het) en vir enige ander "public offence" in sy/haar teenwoordigheid gepleeg. Die woorde "public offence" kan net vervang word met die woord "crime", soos dit in Alaska gebruik word, as die statutere definisie van 29 30 Bassiouni, MC: Op.cit., p. 21. Ibid., p. 15.
-26- die woord "crime" die begrip "public offence" insluit. Oregon wat liefs na "crime" verwys as na "public offence", vereis dat die "crime" inderdaad gepleeg moes gewees het. Ander jurisdiksies, soos Illinois, onderskei tussen "misdemeanours" en "offences" 31 met die geaardheid van munisipale. regulasies of kwasikriminele oortredings, en laat geen private arrestasies hiervoor toe nie, al is dit in die teenwoordigheid van die private arresteerder gepleeg. 2.4.3 Wanneer die wetgewing en hofbeslissings van die vyftig state vergelyk word, toon di t 'n wesenlike eenvormigheid in die bevoegdheid van die private arresteerder, maar dit openbaar ook heelwat uiteenlopendheid in die toepassing daarvan. Die state volg verskillende benaderings. (a) Sommige state veroorloof private arrestasies sonder 'n lasbrief waar daar inderdaad 'n misdaad ("felony") gepleeg is deur die gearresteerde: Connecticut, Maine, Massachussetts, Missouri, Nieu- Meksiko, New York en Michigan het hierdie benadering. Net laasgenoemde twee het spesifieke wetgewing oor hierdie aangeleentheid, terwyl die ander vyf state sekere modifikasies van die gemenereg toepas. 32 Volgens die gemenereg moet die private persoon, soos 31 32 Hulle, trouens die hele VSA, gebruik die spelling "offense", vgl. Bassiouni, MC: Op. cit., p. 15. Bassiouni, MC: Ibid., p. 15
-27- die vredesbeampte, redelike gronde he vir sy vermoede dat die gearresteerde skuldig is aan die misdryf, ongeag die werklike skuld van die gearresteerde. Gevolglik beinvloed die werklike skuld of onskuld van die oortreder nie die geldigheid van die arrestasie nie, maar is slegs relevant wat betref die siviele of kriminele aanspreeklikheid van die arresteerder. Die Michigan en New York wetgewing vereis dat daar bewys moet word dat die gearresteerde inderdaad 'n "felony" begaan het. Indien bewys, hoef die arresteerder nie aan te toon dat hy/sy tydens die arrestasie rede gehad het om dit te weet nie. Indien dit nie bewys kan word nie, is die arresteerder blootgestel aan siviele en kriminele vervolging, ongeag die oenskynlike redelikheid van sy/haar optrede by arrestasie. Die sleutelvonnis in Michigan 33 bepaal dat 'n private persoon sonder 'n lasbrief mag arresteer as hy 'n vermoede het dat 'n "felony" gepleeg is, maar hy moet ter regverdiging kan aantoon dat die "felony" wel gepleeg is en dat enige redelike persoon sou vermoed het dat die gearresteerde di t gepleeg het. Hier is duidelike raakpunte met die Suid-Afrikaanse reg. ( b) State waar die wetgewing van toepassing op die private persoon en die vredesbeampte se arrestasiebevoegdheid ooreenstem: 33 Maliniemi v Garland, 92 Mich. 222, 52 N.W. 627 (1892)
-28- Hier word redelike gronde of waarskynlikheid dat die misdaad gepleeg is, vereis. In Alder v Commonwealth of Kentucky 34 is gese: "The rule that a private citizen has the right to make an arrest when he has reasonable grounds to believe that a felony has been committed is too well known to require citation of authority." Sedert 1963 vereis die toepaslike wetgewing egter dat "a private person may make an arrest when a felony has been committed, in fact, and he has reasonable grounds to believe that the person arrested has committed it."35 Die Kentucky-wetgewing meld nie "misdemeanours" nie - dit volg die gemenereg-benadering waarvolgens 'n arrestasie uitgevoer kan word vir die pleging van 'n "misdemeanour" wat neerkom op 'n "breach of peace" en wat in die arresteerder se teenwoordigheid gepleeg is. 36 Hierdie benadering wat onderskei tussen die reg van 'n private persoon en die plig van 'n vredesbeampte om te arresteer, kom daarop neer dat laasgenoemde hierdie plig het as daar 'n oortreding plaasvind, maar hy/sy word beperk deur grondwetlike vereistes ( veral die waarskynlikheid- en redelikheidsvereistes van die Vierde Amendament), terwyl die private persoon nie verplig of beperk word deur die Vierde Amendament wat slegs van toepassing is op die Staat en sy beamptes 34 35 36 277 Ky. 136, 125 S.W. 2nd. 986 (1939) Bassiouni, MC: Op. cit., p. 18 Ibid.
-29- nie, behalwe as die private persoon as agent van die staat optree. 37 Die private persoon moet egter rekening hou met moontlike siviele en kriminele aanspreeklikheid, wat 'n demper plaas op die optrede van die oorywerige private arresteerder. Dit bewerkstellig 'n balans tussen die voorreg van die private persoon om te arresteer en die beskerming van die res van die landsburgers teen onnodige inmenging en inbreuk op die persoonlike reg om vry te wees van ongeoorloofde inmenging. Die Suid-Af rikaanse posisie van die private arresteerder is hiermee vergelykbaar. (d) Wetgewing wat arrestasie magtig vir 'n "felony" wat inderdaad gepleeg is, terwyl die arresteerder redelike gronde het om te vermoed dat die gearresteerde die dader is: Arizona, Arkansas, Nebraska en Noord-Carolina is die leidende jurisdiksies wat hierdie reel toepas. In Arkansas is die 1911-saak Martin v State 38 nog die geldige presedent. Dit bepaal dat die private persoon (wat nie 'n wetsbeampte is nie) sander 'n lasbrief kan arresteer waar die misdaad ("felony") in sy teenwoordigheid gepleeg is en waar dit noodsaaklik is, om sodoende te verhoed dat die dader ontsnap. Ook in 37 38 Die Amerikaanse Grondwet is wesenlik ingestel op die beskerming van mense en hulle beveiliging teen die oorweldigende staatsgesag, gerugsteun deur die polisiemag. 97 Ark. 272, 733 S.W. 598 (7977).
-30- Nebraska word dieselfde beginsel toegepas. 39 Die arresteerder moet voorts redelike gronde he om te vermoed dat die gearresteerde die persoon is wat die "felony" gepleeg het. (e) Wetgewing waarvolgens 'n private persoon kan arresteer wanneer daar redelike gronde bestaan om te glo dat 'n "felony" qepleeq is, alhoewel NIE in die teenwoordigheid van die arresteerder nie. Vyf state volg hierdie benadering: Georgia, Illinois, Mississippi, Ohio en Suid-Carolina. 40 Hierdie wetgewing verwys egter na die pleging van "an offense". Dit word gedefinieer om die oortreding van staatswetgewing in te sluit, sowel as wetgewing van enige polities onderverdeelde staatsbestel, maar sluit oortredings van munisipale verordenings uit, wat 'n kwasi-kriminele aard het. Sedert 1890 geld die beginsel in Georgia dat 'n private persoon op grond van waarskynlikheid en redelikheid kan arresteer, bloot by die aanwesigheid van 'n vermoede; ook dat gearresteer kan word om 'n "felony" te voorkom. 2.4.4 Die geregtelike toets wat toegepas word op arrestasie deur 'n private persoon: Die howe van die state sowel as die federale howe gebruik die volgende toets om vas te stel of daar gronde bestaan vir 'n arrestasie: "Where an ordinary reasonable person of average 39 Kynner v Laubner, 3 Neb. Unof. 370, 91 NW 491 (1874). 40 Bassiouni, MC: Op. cit., p. 22.
-31- experience and in the like circumstances would have perceived the facts as has the arrestor and reached the same general conclusion. 1141 Hierdie standaard varieer egter van hof tot hof en saak tot saak, afhangende daarvan of die hof die objektiewe of subjektiewe benadering volg of 'n kombinasie van die twee. Met die objektiewe benadering sal die Hof die optrede van die arresteerder meet aan die van die gewone, redelike persoon in soortgelyke omstandighede, sender om ag te slaan op die persoonlike f aktore van die arresteerder, sy eienskappe en ondervinding. Met die subjektiewe benadering, daarenteen, sal die hof ui tslui tlik ag slaan op die arresteerder, sy/haar kennis, ondervinding, siening van die fei te en persoonlike faktore. By die kombinasie-benadering sal die hof persoonlike ondervinding in aanmerking neem tot die mate wat dit vir die gewone, redelike persoon onder dieselfde omstandighede beskikbaar was. By die finale ontleding sal die hof (jurie of regter) besluit oor die geldigheid van die arrestasie, die geloofwaardigheid van die getuies en die redelikheid van die situasie, in ooreenstemming met algemene persepsies en algemene, verwante mens like ondervinding. Hier te lande maak ons ook gebruik van die objektiewe 41 Bassiouni, MC: Op. cit, p. 38.
-32- toets, dit wil Se of die optrede ter Sprake (byvoorbeeld van die private arresteerder) beantwoord aan die optrede van die redelike mens wat ook onder soortgelyke omstandighede soortgelyk sou opgetree het, soos hierbo genoem in voetnoot 41 Ek volstaan met verwysing na 'n paar hofsake waaruit blyk watter benadering die verskillende howe gevolg he~ in die toepassing van die redelike mens-toets. Dit is duidelik dat selfs so 'n objektiewe toets lei tot subjektiewe gevolgtrekkings en dit is van belang wanneer die arrestasiepoging van die private persoon beoordeel word. In State v Humguock 42 het 'n private speurder wat in opdrag van 'n prokureur met 'n ondersoek besig was, 'n persoon by 'n spoorwegdepot sonder 'n lasbrief gearresteer vir onwettige besit van verdowingsmiddels (morfine in 'n sak.) Die speurder het wenke ontvang dat die persoon die morf ine by horn het en het na die depot gegaan - die eerste wenk was van 'n onbetroubare en die tweede van 'n betroubare bron. Die hof bevind die speurder het redelike grond gehad om tydens die arrestasie te glo dat 'n "felony" in sy teenwoordigheid gepleeg is. 42 89 Mont. 503, 300 P. 220 (1931).
-33- In Poole v State (Fla) 43 het 'n beeswagter 'n persoon wat hy van die diefstal van 'n koei verdink het, gearresteer. Die beeswagter het die gearresteerde se vragmotor gevolg nadat 'n natuurbewaarder die gearresteerde naby die weiveld waar die koei gesteel is, gesien het. Die hof het aanvaar dat daar redelike gronde aanwesig was. In State v Harp (Wash.) 44 het die hof bevind dat 'n adjunk-balju wat horn buite sy jurisdiksie bevind het, 'n persoon in sy hoedanigheid as private persoon sonder lasbrief kon arresteer, aangesien by redelike gronde gehad het om te glo dat die gearresteerde skuldig was aan 'n "felony". Die arresteerder het die gearresteerde herken aan die beskrywing van die twee slagoffers wat deur horn aangerand, verkrag en gesodomiseer is. Onder die gemenereg-leerstuk van "fresh pursuit" (of hakkejag) is 'n vredesbeampte gemagtig om 'n verdagte misdadiger met of sonder lasbrief tot in 'n ander jurisdiksiegebied te volg en horn dan te arresteer. (Wetgewing kan ook hierdie magtiging verleen). 45 Die motivering is natuurlik dat desperate misdadigers anders ins regui t afsi t na 'n jurisdiksie-grens, wetende dat daar veiligheid wag aan 43 44 45 129 Fla. 841, 177 So. 195 (1937). 13 Wash. App. 239, 534 P 2nd 842 (1975). American Jurisprudence, vol. 5, p. 708.
-34- die ander kant. In Whitacher v Commonwealth (Kv) 46 het die hof beslis dat, waar die arresteerder 'n motor op sy perseel gesien het die dag dat by sy huis ingebreek is, hy die volgende dag voldoende rede gehad het om die insittende van daardie motor te arresteer waar hy dit in die nabyheid geparkeer gevind het. 47 In Kindred v Stitt 48 is 'n arrestasie gegrond op 'n blote vermoede deur die Hof veroordeel. Kort voor die arrestasie deur private persone was daar 'n aantal inbrake in die buurt. Die gearresteerde is pas voor die arrestasie in die geselskap van 'n paar van die buurt se ongure karakters gesien. Die gearresteerde se eie karakter was nie onberispelik nie. Die hof beskou hierdie feite as onvoldoende vir arrestasie deur 'n private persoon. Di t blyk duidelik ui t die bostaande sake hoe die maatstaf wat aangewend word van staat tot staat verskil. Nogtans stem die statutere bepalings tot 'n groot mate ooreen met die in Suid-Afrika wat betref 46 47 48 479 S.W. 2d 592 (App. Ct. Ky. 1972). Dis te betwyfel of die Suid-Afrikaanse howe redelike vermoede so wyd sal vertolk. 51 Ill. 401 (1869). die
-35- die toets van die redelike persoon. Voorts is di t duidelik uit voorafgaande dat die bevoegdheid van die private persoon om te arresteer, goed gevestig is, ten spyte van die feit dat die klem gedurende verskillende tydperke van die geskiedenis van die VSA verskuif het met n6u meer gewig aan die kant van die private arresteerder, dan weer meer aan die kant van die staat se wetstoepassers. Na die troebel en wettelose tye in die "Wilde" Weste is as beleid aanvaar dat bemoeisieke private persone ontmoedig moet word om as selfaangestelde wetstoepassers op te tree. Teen die middel-dertigerjare het die snelle verstedeliking weer eens die behoef te tot die betrokkenheid van die private arresteerder laat ontstaan, net om weer teen 1950 ontmoedig te word op grond van die vrees dat dit rassespanning sal veroorsaak en ernstiger sosiale probleme sal teweegbring. In die sestigerjare het die behoefte aan gemeenskapsbetrokkenheid weer eens dramaties toegeneem met die geweldige toename in misdaad. 'n Aantal statutere wysigings is regdeur die land gemaak, waardeur bykomende beperkings op die private arresteerder geplaas is. 49 vandag is hierdie rigting wat ingeslaan is, goed gevestig sodat die private persoon met 'n redelike vermoede dat 'n "felony" gepleeg is, kan arresteer, al is die misdaad nie in sy/haar teenwoordigheid gepleeg nie; hy/sy kan 49 Bassiouni, MC: Op. cit., p. 23.
-36- ook vir 'n "misdemeanour" arresteer wat wel binne sig of in sy/haar teenwoordigheid gepleeg is, uitsluitende 'n oortreding van 'n munisipale regulasie. Die interpretasie wat aan "redelike gronde" gegee word, stem baie ooreen met die vir die vredesbeampte wat, soos in Suid-Afrika, gebaseer is op dit wat die redelike persoon in soortgelyke omstandighede sou waargeneem het. Selfs die state wat hulle gemenereg= tradisies met die moderne ontwikkelinge wou versoen, kon dit doen. 2.4.5 Die gebruik van geweld by arrestasie deur 'n private persoon. Die private persoon mag enige mate van geweld gebruik om die gearresteerde te bedwing sodat hy / sy sonder verwyl voor die gereg gebring kan word. Die perke van die toegelate geweld rnoet egter ook beantwoord aan die standaarde van redelikheid, soos daargestel deur die optrede van die redelike persoon. Die gebruik van geweld in die uitvoering van 'n arrestasie deur die private persoon is "not a license but a limited privilege to be used sparingly by the arrestor 11 50 Dit stern baie ooreen met die vereistes by die gebruik van geweld, soos vervat in die SA Strafproseswet 51 van 1977, aa 49 (1) en 49 (2). Ook die beslissings in 50 Bassiouni, MC: Op. cit., p. SO.
-37- Commonwealth v Chermanski 51 en Surratt v Petrol, Inc. (Ind.) 52 toon ooreenstemming met genoemde Suid Afrikaanse bepalings, naamlik dat geweld wat sodanig is dat dit lei tot doodslag, slegs veroorloof is by "felonies" wat die lewe bedreig of baie ernstige liggaamlike leed kan veroorsaak, en nie net vir 'n "misdemeanour" nie. 2.4.6 Samevattend kan gese word dat die behoefte aan die "dienste" van die private arresteerder in die VSA en elders met verloop van tyd ontstaan het uit die behoefte om misdaad te bekamp, veral daar waar die staatsarm nie kan bykom nie, en nie soseer om die eie belange van die indi vi du te beskerm nie. Daar moet egter nie ui t die oog verloor word nie dat, soos genoem in Voetnoot 5, betreding in Suid-Afrika 'n misdaad is ingevolge die Betredingswet 6 van 1959, sodat die lyn ook hier deurgetrek kan word na die saak van S v Marti nus ( voetnoot i ). Daar bestaan 'n standpunt in die VSA dat eiendomsregte nie soveel op beskerming geregtig is nie en dat die toepassing van geweld deur "vreemdes" (private persone) met die doel om sodanige belange te beskerm nie aangemoedig behoort te word nie. Daar bestaan egter ook sterk argumente 51 52 430 Pa. 170, 242 A 2d 237 (1968). 312 N.E. 2d 487 (Sup. Ct. Ind. 1974).