nl nb id en nl en it en af en en fr nb af sv de nl nl nl nl nl af af af af af af af af nl nl nl af nl af af af af af pl nl pl af af nl af nl af af af nl af en
F7. Gedeelde Lyding - Dr Danie
Teken in om ‘n netwerkbesigheid te bedryf
Log in to run a network business
F7. Die krag van gedeelde lyding
In die winter van 2008 het Solidariteit Helpende Hand ‘n verslag oor wit armoede bekend gestel. Hierdie verslag het nie net die stilte oor wit armoede verbreek nie, maar die skeefgetrekte persepsie van mnr. Mbeki se tweenasie-ideologie – dat die een wit en ryk is en die ander swart en arm is – reggestel. Op grondvlak het Solidariteit Helpende Hand die afgelope jaar die groterwordende nood in gemeenskappe bevestig met verskeie praktiese voorbeelde:
Sedert Mei 2008 toe die witarmoede-verslag bekendgestel is, het die 38 informele nedersettings en skuiling van die wit gemeenskap in Pretoria amper verdubbel tot 77 in 2009.
Waar dit voorheen slegs nodig was on 2-3 keer per week lewensmiddele te versprei, word daar nou, weens groterwordende kosnood, 2-3 keer per dag gery na skuilings, informele nedersettings en ouetehuise.
Die behoefte aan skooltassies, wat aan behoeftige graad 1-leerders in Afrikaanse skole uitgedeel is, het verdriedubbel.
Talle Afrikaanse ouers verkoop hul kinders se speelgoed op straat om kos te kan koop.
Duisende Afrikaansse kleuters is afhanklik van voedingskemas by hulle kleuterskole. In die meeste gevalle is dit die enigste bord kos wat die kleuter kry.
Die lewensomstandighede in skuilings en informele nedersettings versleg daagliks, terwyl die vlak van moraliteit van arm gemeenskappe vinnig afneem. Kinders word blootgestel aan seksuele vergrype, misdade en prostitusie, en daar is geen maatskaplike of selfs statutêre net om dit te ondervang nie.
Die huidige armoedevraagstuk het egter ook ‘n dieper dimensie. Uit dié boek het dit duidelik geword dat lyding onlosmaaklik verweef is met die Suid-afrikaanse geskiedenis. Die foto’s in die publikasie het die lyding ná die Anglo-Boereoorlog, die lyding te midde van die dertigerjare se armoedevraagskuk, en die eietydse lyding op ‘n treffende wyse uitgebeeld. Soms vertel ‘n foto meer van swaarkry en seerkry, as ‘n duisend woorde. Hierdie foto’s vertel die verhaal van mense wat op een of ander wyse deur die lyding van armoede geraak is. Hierdie mense is ook diep beïnvloed deur verskillende ideologieë wat hulle teëgekom het in hul soeke na oplossings vir armoede. Die Suid-Afrikaanse geskiedenis in die 20ste eeu kan tipeer word as’n magstryd tussen drie groot ideologieë, naamlik Britse imperialisme, Afrikanernasionalisme en Afrika-nasionalisme. Die uiteinde van die driehoekstryd tussen die ideologieë was ‘n gepolariseerde, ideologies gedrewe samelewings waar individue en gemeenskappe in ‘n denkraam werk van “ons” teenoor “hulle” vasgevang was.
‘n Stryd om mag, tesame met groot idees, vrees, onderdrukking, asook ‘n beskerming van eie belange ten koste van ander gemeenskappe, was die kenmerke van die Suid-Afrikaanse samelewing in die 20ste eeu. Dit het ook die gesamentlike soeke na oplossings vir die armoedevraagstuk nadelig beënvloed. Die Afrikaner het wel daarin geslaag om twee keer in een eeu met ‘n innerlike geestelike en kulturele krag onder onvriendelike regerings die houvas van ‘n vernietigende armoedesirkel te breek, maar het daarin misluk om hierdie suksesse na ander gemeenskappe oor te dra.
In ‘n fase waarin die Afrikaner weer eens in die wurggreep van armoede staan, is die kernvraag nie net of ons hierdie keer weer daarin gaan slaag om die armoedesirkel te deurbreek nie, maar of die Afrikaner dit as deel van ‘n groter Suid-Afrikaanse oplossing gaan regkry?
Armoede ken immers geen velkleur nie en honger raak alle arm gemeenskappe in Suid Afrika – ook die wit gemeenskap. In dié opsig het die volksromantiese “ons-teen-hulle”-denkraamwerk by die Afrikaner nou plek gemaak vir die insig dat die nood en lyding van die breë Suid-Afrikaanse samelewing nie meer net “hulle” lyding is nie, maar ook “ons” lyding geword het. Die 20ste eeu se ideologiese stryd om mag het vir die gewone landsburger verdiep tot ‘n daaglikse oorlewingstryd om brood en veiligheid.
Die nuwe bewuswording van gedeelde lyding het die potensiaal om ‘n nuwe waarde-denkraamwerk te vorm en sosiale kohesie te bewerkstellig.
Dit is op die lange duur nie demokrasie, die Grondwet, die Handves van Menseregte, of die soeke na vryheid wat aan ‘n land se identiteit en samehorigheid vorm gee nie, maar wel gedeelde lyding en ‘n gedeelde waarde-oordeel oor hierdie swaarkry.
Gedeelde lyding en ‘n gedeelde waarde-oordeel maak mense vry van “ons-teen-hulle”-ideologieë.
Gedeelde lyding bring begrip omdat “ons” en “hulle” dieselfde pyn beleef.
Gedeelde lyding bring mense uit nood bymekaar om eerlik en prakties te praat oor kwessies wat almal raak.
Gedeelde lyding vra nuwe vrae wat mense dwing om nuut te dink oor “ons” kulturele erfenis en geestelike waardesisteme.
Meneer Zuma, ons huidige Staatspresident, het twee keer in 2008 ‘n wit informele nedersetting by Bethlehem besoek. Die tweede besoek gedurende Julie 2008 was histories – vir die eerste keer in die geskiedenis het 1 300 arm wit Afrikaners saamgetrek vir ‘n geleentheid waar daar nie “oor” hulle gepraat is nie, maar “met” hulle. Tweedens was dit die eerste keer dat die ANC-leierskap in so ‘n groot mate werklik uitgereik het na arm Afrikaners. Mnr Zuma het gesê dat hy “geskok” is oor die toestande in wit plakkerskampe en dat die probleme daar nie verskil van dié in swart en bruin plakkerskampe nie. Die optrede van mnr Zuma het, meer as enigiets anders, beklemtoon dat die probleem van wit armoede deel van die groter Suid-Afrikaanse armoedevraagstuk is. Sy optrede het ook ‘n positiewe rimpeleffek gehad: leiers oor die breë politieke spektrum het kennis geneem van die probleem. Die Umsobomvu Youth Fund het ‘n onafhanklike ondersoek onder die wit jeug geloods. Die verslag het aanbeveel dat die Regering die definisie van voorheen benadeelde mense moet uitbrei om die wit jeug tussen 18 en 35, met ‘n inkomste van R500-R3 000 per maand, in te sluit. Volgens dié ondersoek is die arm wit jeug beslis een van die mees gemarginaliseerde groepe in Suid-Afrika.
Nuwe gesprek is nodig
Meneer Zuma se uitreik na die wit armes het enersyds ‘n politieke ruimte geskep vir die bewusmaking van die wit armoedeprobleem, en anersyds ‘n klimaat vir ‘n nuwe “ons-ons”-denkraamwerk waar minstens opnuut oor die volgende onderliggende probleme gepraat kan word:
Weens die ongebalanseerde en onoordeelkundige toepassing van regstellende aksie het werkloosheid in die wit gemeenskap met 150% toegeneem, met 3 miljoen Afrikaners wat onder die broodlyn leef. Anders as die oorspronklike bedoeling van die Wet, word daar volgens velkleur gediskrimineer terwyl mense met noodsaaklike vaardighede werkloos is.
Maatskaplike besteding het ongelukkig ‘n raskleur begin aanneem. In 2005 het die Gautenge Departement van Maatskaplike Ontwikkeling aangekondig dat subsidies aan welsynsorganisasies wat hulp aan wit armes verleen, uitgefaseer gaan word. Volgens die Departement sal organisasies wat onder wit armes werk, twee jaar tyd hê om in die gemeenskappe wat verteenwoordigend is (dus swart gemeenskappe) te werk. Die organisasies se personeel moet ook verteenwoordigend wees, dit wil sê swart. As hulle nie transformeer nie, sal hulle ná die eerste jaar net 75% van die gewone subsidie ontvang. Ná die tweede jaar sal dit tot 50% verminder word en daarna sal hulle geen subsidie ontvang nie. Alhoewel mnr. Zuma in die openbaar verklaar het dat so ‘n besluit ongrondwetlik is, is die beleid tot op datum nog nooit formeel teruggetrek ie. Dit lei tot frustrasies, nuwe rassisme, moedeloosheid, disintegrasie, disorganisasie en vervreemding van gemeenskappe, juis omdat die rasgedrewe “ons-teen hulle”-denkraamwerk die ontwikkeling van ‘n gemeenskaplike waardegrondslag teenwerk. Die gevolge is duidelik sigbaar: die bemagtiging van die elite wat hulself teen ‘n vinnige tempo verryk, die toenemende verarming van die meerderheid, en die marginalisering van minderheidsgroepe.
Die huidige maatskaplike benadering word beskryf as “opheffing-deur-toelaes”. In wese is dit niks anders as ‘n instandhoudingsmodel nie. Dit beteken dat die publiek uit jammerhartigheid kos, klere en ander lewensmiddele aan persone in nood skenk, maar dat daar vir oplossings staatgemaak word of die Regering. Vir die Regering is die oplossing eenvoudig – gee bloot meer geld deur middel van maatskaplike toelaes. Solank die feit ontken word dat die werklik weerlose groepe in die samelewing, soos kinders, enkelouers en bejaardes, wel maatskaplike en finansiële hulp nodig het, is die probleem met die maatskaplike beleid dat dit nie sosio-ekonomies volhoubaar is nie. In 1999 het slegs 2,5 miljoen mense toelaes ontvang, terwyl 12 miljoen mense in 2009 maatskaplike toelaes ontvang. Die manier waarop die Regering dit doen, is deur die subsidies aan ouetehuise, maatskaplike organisasies en kinderhuise tot op die been te sny, sodat daar meer kontant is om aan individue uit te deel. Die gevolg hiervan is dat gevestigde instansies wat reeds ‘n waardevolle maatskaplike diens aan die gemeenskap lewer, hul uitgawes al hoe meer moet sny en dienste aan die gemeenskap moet afskaal. In die gevalle word maatskaplike poste gevries en geen nuwe opheffingsprogramme geloods nie. Dié benadering skep ‘n gemaksone waar ‘n arm persoon alles ontvang – toelaes van die Regering, en kos, klere, meubels en verblyf van privaat individue. Die arm persoon het later geen behoefte meer om self verantwoordelikheid te neem vir sy omstandighede nie. Mettertyd ontwikkel ‘n verwagting om steeds meer en meer te kry. Hierdie verslawing aan maatskaplike toelaes en skenkings ontneem die arm persoon nie net van sy verantwoordelikheid om self oplossings vir sy situasie te soek nie, maar ook van die kreatiewe energie om dit te kan doen. Dié benadering maak van die arme ‘n bedelaar wat vir altyd ‘n gevangene van die armoedesirkel sal bly. Toelaes word in kontant aan arm persone betaal, maar sonder enige toesig oor of maatreëls vir die regte aanwending daarvan. ‘n Goeie voorbeeld van ‘n toelae wat baie misbruik word, is die Kindertoelae. As daar gekyk word na die hongersnood en sterftesyfer van kinders is dit duidelik dat baie min van die toelaes vir kinders se behoeftes aangewend word.
Die opheffing-deur-toelaes-benadering lok dalk op die korttermyn kiesers na die stembus, maar op die langtermyn is dit gedoem tot mislukking. Die situasie met maatskaplike dienslewering sal nog verder uitrafel, terwyl armoede onder alle gemeenskappe sal vermeerder.
Van bewusmaking tot opleiding
Goeie en volhoubare opleiding in skaart en kritiese vaardighede is die enigste langtermynmanier om die sirkel van armoede te stuit. Die alternatiewe benadering wat Solidariteit Helpende Hand ook voorstaan, kan beskryf word as die “opheffing-deur-opleiding-model”. As vertrekpunte geld die volgende:
Die benadering gaan van die standpunt uit dat daar ‘n dieper armoede as maatskaplike armoede is, naamlik ‘n geestelike en kulturele armoede. Laasgenoemde twee vorm ‘n persoon se identiteit en moet eers suksesvol aangespreek word, voordat ‘n hulpbehoewende hom/haar uit die armoedesirkel uit kan los dink.
Dié benadering kyk nie in die eerste plek na die Staat vir oplossings nie, maar is begrond deur die Bybelse beginsel dat elke persoon – ook die hulpbehoewende – ‘n roeping het. Persone wat reeds ‘n roepingsbesef het, moet gehelp word om die nodige opleiding te kry ten einde die roeping te kan uitleef. Ander persone moet deur opleiding gehelp word om hul lewensroeping te ontdek. Wanneer ‘n persoon sy roeping uitleef, neem ‘n persoon ook verantwoordelikheid vir sy omstandighede.
Hierdie benadering plaas dus – deur opleiding – die verantwoordelikheid terug in die hulpbehoewende se hande om self uit die slegte omstandighede op te staan en nie aan skenkings en maatskaplike toelaes verslaaf te raak nie. So word die hulpbehoewende teruggebring in die ekonomiese hoofstroom en kan hy/sy in sy/haar eie en sy/haar gesin se kosbehoeftes en lewensmiddele voorsien. Die uitleef van ‘n roeping deur vaardigheidsontwikkeling en werkskapping lê in die hart van die alternatiewe benadering.
Verantwoordelikheid beteken nie net dat die persoon in nood begelei moet word op die pad van selfstandigheid nie, maar dat daar selfstandige instellings in ‘n gemeenskap moet wees. Selfstandige instellings is nie afhanklik van die Staat nie, maar kan op eie bene staan. So word onafhanklike inisiatief behou en word ‘n instelling nie verslaaf aan die Staat se benadering en beleid nie. Selfstandige instellings kan met vrymoedigheid ‘n eie standpunt in die openbare debat inneem en kan met groter krag ‘n gemeenskap mobiliseer.
Dié benadering maak staat op die krag van ‘n gemeenskap om nood aan te spreek. ‘n Gemeenskapsgedrewe benadering wat op ontwikkelingshulp fokus, sorg dat die hulpbehoewende in ‘n lewende gemeenskap ingeskakel word waar armoede in sy geheel (kultureel, geestelik en maatkaplik) aandag geniet. So ‘n lewende gemeenskap het instellings soos skole, kerke en organisasies wat aan hulpbehoewendes ondersteuning kan bied en die persone op die pad van opheffing kan begelei.
In kort beklemtoon die alternatiewe benadering van opheffing-deur-opleiding nie net die waarde van ‘n gemeenskap wat self oplossings kan vind nie, maar skep dit ook ‘n intellektuele ruimte waarin minderheidsgroepe die “ons” positief kan herdefinieer aan die hand van kulturele en sosio-ekonomiese maatstawwe. Binne die “ons-ons”-denkraamwerk van gedeelde lyding kan daar gesprek plaasvind en eietydse oplossings gevind word. So word gedeelde lyding ‘n krag wat positief gebruik kan word om vir alle Suid-Afrikaners ‘n beter toekoms te skep.
Joomla Template created with Themler.