af es en af ru de it en en hbs_lat de af af af af af af af af af nl en af en nl af nl nl nl af af af nl en nds en af af nl af af af af af af fr en nl af nds af nl af en nl nl en en af nds nl af en af en en en af af af af af af af af af nl en fr en af en en en en en nl af en fa en en en en pl en de af fr af nl en af en nds nl en af en nl en af en af en nl nl af af en af en af nds af en af af af nl en en en vls en af nds en af en en en nl pl en af af nl nds en af af en en af pl en af en en en en en en af nds af et af en nl nl nl en nl nds en af de nds en nl en nl en nl en nl nl af af en en af af en af en nl af de en nl en en en es af en en nl fr en nl nl af lb nl nl nl af nl en fr da nl af af en af af nl nl nl nl nl af en lb fr af nl en af nl nl nl en en de sk af en nl nl nl nl it nl af nl nl nl nl nl de nl pl de fr nl nl nl tk nl ro af nl tr de nl af en nl af af it af nl fr nl fy en nl es en af ru de it en en hbs_lat en en en en en nl
~ 'n Kollektiewe weblog vir die Afrikaanse digkuns ~
Een van die mooiste poësiebundels in Afrikaans is Innie skylte vannie Jirre – (Griekwapsalms en ander gedigte) deur Hans du Plessis. ’n Mens hoor so dikwels van hoe Afrikaners nóg nie genoeg “getransformeer” het nie, nog rassisties is, ensovoorts, maar hoe dikwels kyk ons na die morele prestasies van ons letterkunde wat onteenseglik wel daar is? En daar is baie, baie, baie.
In die stilligheid transformeer die erkenning uit eie midde van wat Afrikaans is radikaal, en voortdurend, weg van “Slegs standaard-Afrikaans” na Afrikaans in sy vele gedaantes, en dit gebeur nou al oor ’n lang ruk. Boonop gebeur dit organies, wat beteken dat dit standhoudende transformasie is, nie die soort vlagswaaiende, stertswaaiende quick-fix trans-vir-maatjies van meeste regeringsinisiatiewe nie.
Weet die ANC-regering hiervan? Waarskynlik nié. Hy lees nie Afrikaans nie, die grootste literêre taal in Suid-Afrika en die grootste inheemse literêre taal in Afrika. Want anders sou hy ook weet dat “rekonstruksie” binne Afrikaanse verband beter vaar as in meeste sfere in Suid-Afrika, veral daardie sfere onder regeringsbestuur wat meer lyk na swere.
Net verlede jaar het Anton F. Prinsloo se Annerlike Afrikaans verskyn, ’n inventaris van Afrikaanse streekstaal. Die pragtigste verbeeldingse staan in hierdie boek opgeverf.
Du Plessis se Griekwa-psalms is ’n kragtoer wat nooit ophou om te vermaak en te verkwik nie. Die boek het derduisende eksemplare verkoop, so verstaan ek. Die verse is ’n herskrywing van gedeeltes uit die Bybel: Habakuk, Psalms, Die Spreuke van Salomo, en nog meer. Maar dit is nie slegs vertalings nie, dit is transponerings na die idiome en kultuur van die Griekwa-Afrikaanses. Veral moet sulke transponerings die toonaarde van ervaring binne die ontvangertaal in ag neem, en dis nie maklik nie. Daar is dalk sommige soorte reaksies op ervarings wat jy in die Bybel kry, of onder wit Afrikaanse mense, wat ander soorte reaksies gaan ontlok onder die Griekwas weens die feit dat reaksies op soortgelyke gebeure  kultuurgebonde is, en sal verskil.
Du Plessis se transponerings inkorporeer die fonetiese aspek baie sterk, want dis belangrik dat die leser hierdie Griekwa-uitspraak kan “hoor”.
As mens dink watter register van vertaling ter sprake is by so ’n transponering, verskil dit nie veel van wat betrek word in enige sogenaamde “oorspronklike” kreatiewe produk. Die oorspronklike digter transponeer tog ook sy of haar “ervaring” na “woorde”? En daar is aan die ander kant, vele sogenaamde “oorspronklike” produkte wat net blote naskrywings is van bestaande en maklik toeganklike ervaringsmodusse. Met ander woorde: “oorspronklike” gedigte is soms minder oorspronklik as sommige “vertalings” …
Só klink een vers uit De Plessis se Griekwa-psalms:
Jirre, stier tog nou U se wolklikheit,
en goi U se drippelse op onse koppe yt.
Gjee onse weidingse meerderder gras
en hou ons tog oener U se vlerkense vas.
Keer die beerlou* van onse lyfte af weg
en draai tog net onse lewe bietjie reg:
lattie hyl ons nie innie nagte so matlik slattie,
ennie trane ons nie oppie mirrag skierlik vattie.
Hierdie is suiwer poësie van ’n hoë orde. En dit hoef nie terug te staan vir enige iets in standaard-Afrikaans nie.
Maar nou moet mens jouself ook voortdurend onder die loep neem. (Dis nie net die regering wat rassisties is nie.) Soms is van ons beste, mees menslike reaksies eintlik rassisties. Dis vreeslik om dit te sê, maar dit is waar.
Toe ek nou die aand die Griekwa-psalms aan ’n gewaardeerde vriendin voorlees, was haar reaksie: “Ag, my moeder, dis kostelik!”. Dit het my laat dink aan Nederlanders wat praat van standaard-Afrikaans as “een leuke kinder taalje”.
Sy het haar in die Griekwa-taal verkneukel, nes Nederlanders in Afrikaans, maar wat gaan skuil in daardie waarderende opmerking van haar? Dit sê: “Watter pragtige kindermensies is die Griekwas nie!”
Nee, die Griekwa-psalms is poësie in volle, volwasse en eie reg. Net soos die Griekwa-kultuur.
Die volgende stap is dat ons die historiese geheuens van die “ander Afrikaanse” mense sal konsulteer om oplossings te vind vir ons huidige politieke probleme, want politieke projeksie is aan die rokspante van historiese ervaring vasgebind. Watter ander moontlikhede skuil daar nie in die ander Afrikaners nie? Dis nie moeilik om te sien dat die blanke Afrikaner se historiese geheue (en daarmee saam die omskrywing van die toekomsprojeksies wat hy in staat is om te vind) sterk ingegee is deur die Boereoorlog. Dus: guerillastryd, sabotasie, verassingsaanvalle, die tipering van opposisie as per definsie vyandig, eerder selfmoord as oorgawe, ensomeer.
Hoe het daardie Afrikaners, wie se historiese geheue byvoorbeeld omskryf word deur eeue se onderwerping aan slawerny, histories met die omringende werklikheid onderhandel? Hulle nasate is steeds in ons midde, dit beteken hulle het oorleef, en hulle praat Afrikaans! Sal dit nie goed wees as ons bietjie gaan navorsing doen in die ander Afrikaners se histories geheuens nie? Daar skuil dalk oplossings van ’n verbeeldingsgehalte wat wit (middelklas) Afrikaanse verbeelding ver agterlaat. Dalk skuil ons enigste toekoms juis daar. Laat ons dit in gedagte hou voor ons hulle soos kinders benader.
Dit bring my by verse wat geskryf is deur die township-digter, Yabadaka Shamah. Hy het die titelgedig geskryf van die versamelbundel My ousie is ’n blom (saamgestel deur myself). Dis ’n bundel “eiesoortige gedigte”, waarin ek juis iets te kenne wou gee van die uiteenlopendheid van die eietydse Afrikaanse digkuns (wat histories maar bra homogeen is). Die samesteller André Brink het in sy Groot Verseboek (2008) ’n besonder afwesige luister verleen aan hierdie uitinge. Dit terwyl sommige middelklasmymerings soms voorkom waarvoor liefs geen boom afgekap moes gewees het nie.
Só lui Yabadaka Shamah se gedig “My ousie” (ousie hier beteken meisie, of beminde)
OO!, sy is so PRAGTIG, MOOI,
dáár is ’n duur geskenk
van die Hemel af, ja daar ons
my ousie het ’n goeie verstaan
luister, haar stem is soet,
van ver af dit klank musiek
my ore kry heuning soet kos
as ons gesels, OO!, my ousie maak
my voël soos ’n koning
rêrig my ousie is ’n blom en
ek sal haar elke môre en naand met
’n haart vol van liefde naat maak
(dankie vir die liefde,
asb. bly net bietjie by my)
Daar is oorgenoeg spanlyne in hierdie gedig om dit as gedig te kan eien.
Maar ek vra myself: Is hierdie bloot geradbraakte Afrikaans, geskryf deur ’n Sotho-spreker wat daarvan hou om in Afrikaans te skryf eerder as in sy eerste taal? Of is die geradbraaktheid gelyk aan die legitieme wordende taalstruktuur van ’n alternatiewe Afrikaans? Het die geradbraaktheid ’n wyer sanksie, weens maatskaplike taalkreolisering? Of is dit net ’n indiwidu hierdie wat nie die taal behoorlik magtig is nie?
My antwoord sal wees: beide. Hier is geradbraakte taalkreolisering wat reeds maatskaplike struktuur geword het binne hierdie gemeenskap (soos byvoorbeeld “my ousie het ‘n goeie verstaan”). Maar daar is ook die indiwidu se persoonlike taal-onbeholpenheid: “van ver af dit klank musiek”. Helaas, in beide voorbeelde so pas genoem is ’n skeppende gees te bespeur.
Die beste voorbeeld is “’n haart vol van liefde naat maak”. In die geval van “haart” lyk dit of die digter se spelling, sowel as sy oor, “haard” (kaggel, soos in “huis en haard”) verwar met “hart”. In die geval van “naat maak”, bedoel hy oënskynlik “natmaak”, maar nie sonder spesmaas nie.
Dit is duidelik dat ondanks die taalverwarring, hier die oor en die vindingrykheid van ’n digtende gees te bespeur is. Die seksuele konnotasie in “naat” is trefseker, so ook die dubbelbetekenis in die klankspel van “haart”.
En dan is daar deurgaans bedrewe klankspel, hoofsaaklik vokaalryme. Wat beeldbeheer betref, kyk hierna: my ousie maak/ my voël soos ’n koning/
rêrig my ousie is ’n blom …/.  “Voël” verwys beide na penis sowel as ’n regte voël wat ’n blom besoek vir nektar. Die dubbelsinnigheid, en sekure plasing van “voël” ten opsigte van “blom” trek die reëls baie slim saam. Die konnotasie van nektar is reeds vooruit gesuggereer in “heuning soet kos” (reël 9). Dieselfde aanvoeling vir die gespanne reël is af te lees uit die mooi slotkoeplet.
Dis ’n gespanne en musikale uiting wat mens meermale kan lees sonder om dit uit te put. Daar is nie ’n enkele fasiele, geykte of nageskrewe moment in hierdie skamele uiting nie.
Nou ja, sommiges sal steeds redeneer dis nie ’n uitgemaakte saak dat alles wat hierdie outeur voortbring poësie is nie. Ek twyfel self. Maar dat in hierdie “naïewe” uitinge  ’n onnabootsbaarheid in sit, ’n vreemdsoortige eie stempel, is nie te betwyfel nie. Kyk maar na sy vreemde manier om twee titels aan sommige gedigte te gee, en nié sonder effek nie. Ook die gebruik van hoofletters (wat spruit uit karige skoolopvoeding).
Oordeel maar self uit die verse hier onder.
EK VRA VIR DIE TUINWERK, ASSEBLIEF.
EK KAN NIE HELP NIE.”
O ASSEBLIEF, MY BAAS,
EK IS BAIE HONGER EN
EK HET TWEE KINDERS EN ’N VROU,
ALMAL VAN HULLE KYK NA MY
OM IETS TE KRY.
“MAAR JY WEET MOS DIE I.D.
SONDER ’N ID., NEE VERGEET,
HOE SAL EK JOU DAN KEN?
NEE, EK IS BAIE JAMMER
JY MOET EERS DIE I.D. KRY.
DAN KAN ONS PRAAT,
EK WIL IETS SKRYF
MAAR DIT GEBEUR NIE
DIE LEWE IN KAAPSTAD
IS BAIE STIL EN VREESLIK
DIE HOND WAAR EK BLY
SY HAAT MY NET
WANT EK IS ’N SWART MAN
SY WIL MY BYT
IS OOK BANG VIR MY
AS EK MAAR NADER KOM
“WAT SOEK HIERDIE TWEE HIER?
DIE IS MOS ’N WIT BAR.”
“EI, JAH-MAN, HIERDIE PLEK
IS VOL VAN DIE WIT WOLF.”
ONS SAL HULLE SLAAN MET AL KAIDA,
ONS KOM VAN DIE ANC
ONS HET NET GEDINK ONS KAN
’N PAAR KOELDRANKE KRY.
JY SIEN MOS ONS SAKKE BULT
SO ONS MOET AL HIERDIE MBOWENI*
JY KEN HOE WERK KORRUPSIE,
*beteken “geld” in die townships, dikwels onwettige geld (vernoem na die voormalige president van die Suid-Afrikaanse Reserwebank, Tito Mboweni).
APARTHEID WAS WIT OP SWART.
SO, AS EK NOU SKRYF MET ’N SWART PEN
OP ’N WIT PAPIER
WAT NOEM JY DIT?
IS DÍT MESKIEN VRYHEID?
JALOERS IS SWART OP SWART,
MAAR WAT IS DIT?
EK HOOR NOU SWART EN SWART
EN WIT EN SWART
O EK HOU MOS SO VAN
IS EK DAN NIE VRY NIE?
OORLOG BEGIN HEEL EERSTE
IN DIE GESIN EN DAN BREI DIT UIT
NA DIE GEMEENSKAP EN DIE NASIE
TOT IN DIE WÊRELD
DIE GEREEDSKAP VAN OORLOG WORD GESMEE
IN DIE ONMIDDELLIKE FAMILIE
MENS KAN SÊ DIE OORLOG GIS HÍÉR
IN DIE MENSE WAT STERF
IS AL DIE GESNEUWELDES
Share this: Versindaba Vriende
Tags: Hans du Plessis, Innie skylte vannie Jirre, My ousie is 'n blom
Wednesday, January 20th, 2010 | Uncategorized.
Both comments and pings are currently closed.
Een Kommentaar op “Ander Afrikaanse wêrelde”
January 23rd, 2010 at 11:15 pm
Sjoe, ‘n baie lekker teks – wat mens lekker laat dink – aan lekker en ernstige dinge!
Onlangse bydraes op Versindaba
Wicus Luwes. As die hoed jou pas
Resensie: Donkerwerk (Nini Bennett)
Nuwe publikasie: Jan, Piet, Koos en Jacob (Loftus Marais)
Louis Leipoldt – Vertaling in Duits
Nuwe publikasie: op weg na kû (Breyten Breytenbach)
Onderhoud met Nini Bennett (Donkerwerk)
Breyten Breytenbach – vertaling in Engels
Carina van der Walt. Jeroen Bosch en sy Liefies (2)
carina: Ek gaan in kleremakersit en sê: “Namasaté Breyten!”...
carina: Nini, baie dankie vir ‘n roerende gedig oor jou ma. Ek neem die...
Waldemar Gouws: Baie dankie vir die losbrand, André.
André Krüger: Die bundel is nou beskikbaar by Protea Boekwinkel in...
Waldemar Gouws: Beste Breyten Baie dankie vir hierdie uitlê! Met groot...
Breyten Breytenbach: Beste Waldemar, Ek het gevoel dis onbetaamlik vir my om...
Waldemar Gouws: Louis,verskyn “kû” se gestalte net op papier en...
Waldemar Gouws: Die spesiale 55 jaar sedert “die maer man” in...
Charl-Pierre Naude: Maggies, wat spreek uit jou kommentaar, Louis, is die...
Louis Esterhuizen: Ek kan eenvoudig nie ophou lees aan hierdie kragtige...
Nuwe publikasie: op weg na kû (Breyten Breytenbach)
Ronelda Kamfer - vertaling in Engels
Wicus Luwes. As die hoed jou pas
Nuwe publikasie: Jan, Piet, Koos en Jacob (Loftus Marais)
Gedigte: Afrikaans en Nederlandstalige
Bert Bevers. Terugwerkende kracht
Bert Bevers. Doorlopende beweging
Luuk Gruwez. Im Abendrot
Toepaslike kommentare word verwelkom. Enige onwelvoeglike of beledigende kommentare & bydraes sal sonder kennisgewing verwyder word. Kommentare sal ook op versoek van die skrywer verwyder word.- Red.
Digstring: Yskas (Bibi Slippers)
Onderhoud met Nini Bennett (Donkerwerk)
Onderhoud met Marlise Joubert (Grondwater)
Resensie: Donkerwerk (Nini Bennett)
Resensie: grondwater (Marlise Joubert)
Resensie: Tussen toeval en willekeur (Kobus Lombard)
Resensie: Afrikaans poems with English translations. (Samestellers: van Coller, van Vuuren & Viljoen)
Bert Bevers. Terugwerkende kracht
Bert Bevers. Doorlopende beweging
Versindaba kennisgewings via e-pos
Geen FaceBook om aan te sluit by Versindba Vriende nie? Teken nou hier in met jou e-pos en ontvang gereeld kennisgewings van alle nuwe inhoud wat verskyn op hierdie webtuiste.
Carina van der Walt. Jeroen Bosch en sy Liefies (2)
Carina van der Walt. Vadermoord?
BLOGLAAIE: Alle vorige bydraes, blogs en indekse hier
BLOGLAAIE: Alle vorige bydraes, blogs en indekse hier Select Category Amanda Lourens Andries Bezuidenhout Artikels, essays, e.a. Binneblik Blogs Brieweboks Buiteblik De Waal Venter Digstring Fotobeeld Gedigte Gisela Ullyatt Indekse Kompetisies Louis Esterhuizen Marlies Taljard Nini Bennett Nuuswekker Nuwe Stemme Onderhoude Philip de Vos René Bohnen Resensies Uncategorized Vertalings Wicus Luwes Wisselkaarten
Bronnelys: Afrikaanse poësie vanaf 1900-1978. (1)
Indeks: Lyste, bibliografieë, digbundels
Die beeldgedig in Afrikaans
Volg ons op FACEBOOK by
Entries (RSS) and Comments (RSS) | M.Joubert, Webmeester, Stellenbosch & Whitetiger Network Solutions
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.
Hierdie webwerf gebruik koekies: Vind meer uitGoed so