af af en en nl nl nl af af af af af nl af gom nl nl nl af af de af af af af nl nl af sl de af af af nl af nl en af af af nl af af nl en af af en nl af en nl nl en nl nl nl nl nl af nl nl af en af nl nl af nl af af nl af nl af nl en af nl nl pl nl af nl nl af af af af af af nl de af af af nl en af af af af af en en af af en af nl en af af af nl af nl af af af af af af af af af af af af af af af af nl nl af
'N LEERDER MET FETALE ALKOHOL SINDROOM IN HOOFSTROOMONDERWYS: DIE ROL VAN DIE OPVOEDKUNDIGE SIELKUNDIGE - PDF
-1- HOOFSTUK 1 INLEIDENDE ORIËNTERING
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus rd Rondte lb Langbeen alsalleen Agterste lus
Prosesse wat gevolg word om sake op te volg op distriksvlak. Processes used to follow up on cases at district level
Die netto waarde van die onderneming en die rekeningkundige vergelyking *
REËLS VIR DIE BENOEMING, VERKIESING, AANWYSING EN AANSTELLING VAN RAADSLEDE
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week DB Tracker USA (DBXUS) 17 Januarie 2014
ADJUNKHOOF. Titel: Adjunkhoof (Skool) Doel van die pos: staan om die skool te bestuur, en om. Verseker die effektiewe implementering van. leierskap.
KURRIKULUMDIFFERENSIASIE IN DIE VAK WISKUNDE GRAAD R VIR LEERDERS MET ERGE INTELLEKTUELE GESTREMDHEID IN INKLUSIEWE WES-KAAPSE SPESIALE SKOLE
HOOFSTUK 5 GEVOLGTREKKINGS EN AANBEVELINGS
Kritieke elemente in die opleiding van onderwysers in Opvoeding vir Vrede binne die konteks van uitkomsgebaseerde onderwys
HOOFSTUK 4 NAVORSINGSONTWERP EN NAVORSINGSVERLOOP 4.1 INLEIDING
n Ondersoek na die rol van erkenning van deugde van leerders in die vestiging van n demokratiese, multikulturele
'N HISTORIES-OPVOEDKUNDIGE ANALISE VAN IDEOLOGIEË, WAARDES EN NORME SEDERT DIE RENAISSANCE-HUMANISME
N ONDERSOEK NA DIE IMPLEMENTERING VAN LEERDERONDERSTEUNING IN LANDELIKE LAERSKOLE
HOOFSTUK ALGEMENE INLEIDING EN UITEENSETTING VAN DIE STUDIE INLEIDING MOTIVERING VIR KEUSE VAN ONDERWERP...8
MEMORANDUM BEROEPSPESIFIEKE BEDELING (BSB) VIR TERAPEUTE IN DIE ONDERWYS, BERADERS EN SIELKUNDIGES WAT IN DIE OPENBARE ONDERWYS IN DIENS IS
Eerste pogings tot definiering van klimaat en kultuur vanuit die algemene organisasieteorie het nie 'n onderskeid getref tussen die begrippe
Die invloed van diversiteit op die funksionering van skoolbeheerliggame in die Laingsburg Onderwysstreek
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus alleenlik
IN DIE ARBEIDSHOF VAN SUID AFRIKA (GEHOU TE KAAPSTAD)
Spraakoudiometrie in Suid-Afrika: Ideale Kriteria teenoor Kliniese Praktyk
MARIANNE VAN DER HOVEN
HOOFSTUK 5 EMPIRIESE BEVINDINGE. So ver terug as 1984 is epilepsie deur die Wêreld- gesondheidsorganisasie
DIE FUNKSIONELE BEMAGTIGING VAN DIE OPVOEDER VAN VOLWASSENES IN DIE WES-KAAP
DIE ORGANISASIE-VAARDIGHEDE VAN DIE LEERDER MET SPESIFIEKE LEERGESTREMDHEID IN DIE SEKONDÊRE SKOOLFASE LORRAINE DOREEN DU TOIT
DIADIESE GESTALTSPELTERAPIE TEN EINDE N I-THOU VERHOUDING TUSSEN DIE OUER EN ADOLESSENT TE BEVORDER. deur CATHARINA ELIZABETH RABBETS
DIE ONTWIKKELING VAN ALTERN A TIEWE KONSTRUIKSIES IN 'N TERAPEUTIESE GESPREK: 'N GEVALLESTUDIE. deur ALETTA MARIA VOGES
DIE OPLEIDING VAN BEDRYFSIELKUNDIGES AAN DIE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE W. BOTHA DEPARTEMENT BEDRYFSIELKUNDE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE
SIZA takes the sting out of auditing
Die ontwikkeling van kritiese denke deur die gebruik van drama as onderrigmetode binne die vak Lewensoriëntering. deur Amori Stols
Die leerondersteuningonderwyser se persepsie rakende die benutting van spelterapie vir grondslagfase-leerders met besondere onderwysbehoeftes
HOOFSTUK 1 INLEIDING TOT DIE NAVORSINGSPROSES. Epilepsie is een van die verskynsels wat oor die eeue saam met die mens
Laerskool Olifansvallei LSO Kwartaal 1 - ASSESSERINGSPROGRAM
Departement Bos- en Houtkunde. Akademiese programme vir Magisterprogramme
DIE OPVOEDER AS LEERMEDIATOR EN DIE HAALBAARHEID VAN DIE NODIGE KOMPETENSIES SOOS OMSKRYF IN DIE NORME EN STANDAARDE VIR OPVOEDERS
INHOUDSOPGAWE VERKLARING...5 DANKBETUIGING...6 OPSOMMING...7 SUMMARY...8 HOOFSTUK INLEIDING EN AGTERGROND VAN MY VERHAAL...9
PROVINCIAL GAZETTE EXTRAORDINARY, 23 APRIL LOCAL AUTHORITY NOTICE PLAASLIKE BESTUURSKENNISGEWING LOCAL AUTHORITY NOTICE 106 GREATER TZANEE
Die impak van bedingingsraadooreenkomste op kleinsakeondernemings binne die ingenieursbedryf
HOOFSTUK 2 DIE FENOMEEN LEERGESTREMDHEID
In Groenewald v Van der Merwe (1) (1917 AD ), Innes CJ described delivery with the long hand as follows:
Provincial Gazette Provinsiale Koerant
ABRAHAM STEFHANUS VANDER MERWE H.O.D., BA., B.Ed.
DIE BENUTTING VAN ONDERRIGTEGNIEKE IN MAATSKAPLIKEWERKSUPERVISIE AAN VOORGRAADSE STUDENTE
EXTRAORDINARY BUITENGEWOON PROVINCIAL GAZETTE PROVINSIALE KOERANT
Anna Hugo. LitNet Akademies, Jaargang 12, Nommer 3, Desember 2015 ISSN
Die rol van omgewingsopvoedingsaktiwiteite in die uitklaring van omgewingswaardes by graad 6 leerders
SHAREMAX GESINDIKEERDE MAATSKAPPYE OPGEDATEERDE KOMMUNIKASIE
Die taal- en leesbevoegdheid van graad drie leerlinge in taal-diverse skole
OOP, GEMENGDE EN BETROKKE LEER AAN DIE UNIVERSITEIT VAN DIE VRYSTAAT
TOEGANKLIKHEID DEUR UNIVERSITEIT STELLENBOSCH SE MEERTALIGE AANBOD
KANTOOR VAN DIE MUNISIPALE BESTUURDER BERGRIVIER MUNISIPALITEIT POSBUS 60 PIKETBERG 7320
Departement Christen Spiritualiteit, Kerkgeskiedenis en Sendingwetenskap, Universiteit van Suid-Afrika (Unisa), Pretoria
INHOUDSOPGAWE. Inleiding... 7 DEEL EEN: SEISOENE IN ONS LEWE
Die uitlewing van talente en sterkpunte as manifestasie van onderwyserveerkragtigheid. deur. Alma Schoeman
THE INFLUENCE OF THE SOUTH AFRICAN SCHOOLS ACT (1996) ON DISCIPLINE IN INTERMEDIATE SCHOOLS IN THE NAMAQUA DISTRICT OF THE NORTHERN CAPE PROVINCE
GRAAD 11 NOVEMBER 2013 INLIGTINGSTEGNOLOGIE V1
MODULE 2 ALLE RISIKO S. Toepaslike Eenheidstandaarde
Narratief en perspektief in Sleuteloog. deur Hella Haasse
Grondwetlike waardes en sosio-ekonomiese regte met verwysing na die reg op sosiale sekerheid *
SAOU. Posbus Hadisonpark 8306 E-pos: Faks Augustus 2015 No: 20 van 2015
DIE BYDRAE VAN PSIGODINAMIESE GROEPINTERVENSIES TOT ORGANISASIE- ONTWIKKELING. deur DIEDERIK JOACHIM GELDENHUYS. voorgelê luidens die vereistes
BEWUSWORDING BY DIE ADOLESSENTE DWELMAFHANKLIKE TYDENS DIE TERAPEUTIESE PROSES: N GESTALTBENADERING
Uit Moerdijk se pen Man en Media
DIE FASILITERENDE ROL VAN DIE SKOOLBESTUUR IN VERBAND MET DIE TOETREDE VAN IMMIGRANTE KINDERS TOT SKOLE
GRAAD 12-PUNTE AS VOORSPELLER VAN SUKSES IN WISKUNDE BY N UNIVERSITEIT VAN TEGNOLOGIE
Die bydrae van n haalbare gasvryheids- en ontmoetingsetiek in die etiese versorging van gesondheidsorgwerkers
ks Kettingsteek dlb Dubbelslaglangbeen vhk Voorste hekkie gs Glipsteek drieslb Drieslaglangbeen ah Agterste hekkie
ENVIRONMENTAL IMPACT ASSESSMENT (EIA): 12/12/20/944 ESKOM: PROPOSED NUCLEAR POWER STATION AND ASSOCIATED INFRASTRUCTURE
GESTALT-GROEPTERAPIE MET VROËE ADOLESSENTE NA DIE DOOD VAN N OUER EN DIE BENUTTINGSWAARDE VAN SCRAPBOOKING AS HULPMIDDEL. deur TARIEN HAMMAN
Professionele sosialisering in n privaathospitaal: n verpleegkundige perspektief N TALJAARD
Nienakoming van die voorgeskrewe prosedures na indiening van n direksiebesluit om met ondernemingsredding te begin: Is
Social Work/Maatskaplike Werk Vol 52 No 2; Issue 8
N ONDERSOEK NA DIE GEBRUIK VAN GESELEKTEERDE INISIATIEFAKTIWITEITE IN DIVERSE JEUGGROEPE. deur CHARL YATES
MENSLlKE HULPBRONBESTUUR BINNE DIE VERANDERDE SUID AFRIKAANSE PLAASLlKE OWERHEIDSBESTEL. deur. Hugo Brand
FASILITERING VAN LEER IN KOMMUNIKATIEWE T 2 -AFRIKAANST AALONDERRIG
LIDMAATSKAP AANSOEK MEMBERSHIP APPLICATION
'N VERGEL YKENDE STUDIE VAN ENKELE ASPEKTE VAN DIE ONDERWYSSTELSELS VAN SUID-AFRIKA EN SUID-KOREA. deur ANNA MARYNA METSELAAR
HOOFSTUK 1. ALGEMENE ORleNTERING
Week in oorsig Aandeel van die week Zeder Investments ltd. 19 April 2013
DIE VERBAND TUSSEN DIFFERENSIERING AS ONDERWYSBEVOEGDHEID EN DIE INTEGRERING VAN ONDERWYSMEDIA IN LESAANBIEDING ARNOLD MEYER VERHANDELING
DEURLOPENDE FORMATIEWE ASSESSERING IN SKRIFTELIKE STELWERK IN GRAAD 5: N AKSIENAVORSINGSPROJEK
HOOFSTUK 4 Bestuursmodelle, met spesifieke verwysing na die bedryf- en besigheidsaspekte van oop afstandsleer
HOOFSTUK 5: BEVINDINGS EN BESPREKING
N GESTALTPERSPEKTIEF OP DIE BELEWING VAN WELSTAND BY LAERSKOOLONDERWYSERS: VERKENNENDE STUDIE. deur ILZE DU PLESSIS
BENUTTING VAN SANDSPEL IN DIE EKSPLORERING VAN DIE LEEFWÊRELD VAN ADOLESSENTE VOLGENS DIE GESTALTBENADERING IN MAATSKAPLIKE WERK
HOOFSTUK 2. 'n Struktuuranalise van die skool word getnaak aan die hand van die
Regsrekeningkunde-opleiding van prokureurs in Suid-Afrika: Enkele empiriese bevindings
Be gees terde werknemers as boublok vir n gesonde samelewing Spirited employees as building block for a healthy society
DIE VOORSPELLING VAN AKADEMIESE SUKSES BINNE KONTEKS VAN 'N ALTERNATIEWE UNIVERSITEITSTOELATINGSBELEID
DIE VERANDERDE ROL VAN DIE SKOOLHOOF IN DIE STAATSONDERSTEUNDE (MODELC-) SKOOL IN DIE RSA. deur JOHANNES PETRUS ROSSOUW
ONDERSOEK NA DIE DAARSTELLING VAN BELEID VIR DIE ORGANISERING VAN SPORT~ EN REKREASIEDIENSTE VAN DIE SUIDELIKE PRETORIA METROPOLITAANSE SUBSTRUKTUUR
SAOU Suid-Afrikaanse Onderwysersunie South African Teachers Union
DIE EFFEK VAN LEIERSKAP OP VERANDERING IN 'N NIE WINSGEWENDE ORGANISASIE ALETTA MAGRIETHA VILJOEN MAGISTER DIACONIOLOGIAE (MAATSKAPLIKE WERK-RIGTING)
'N LEERDER MET FETALE ALKOHOL SINDROOM IN HOOFSTROOMONDERWYS: DIE ROL VAN DIE OPVOEDKUNDIGE SIELKUNDIGE GERT VISAGIE Tesis ingelewer ter gedeeltelike voldoening aan die vereistes van die graad van MAGISTER EDUCATIONIS (OPVOEDKUNDIGE SIELKUNDE) (MEd Psig) aan die STELLENBOSCH UNIVERSITEIT STUDIELEIER: Professor D. Daniels MEDE-STUDIELEIER: Mev. M. Perold APRIL 2006
VERKLARING Ek, die ondergetekende, verklaar hiermee dat die werk in hierdie tesis my eie, oorspronklike werk is, en dat dit nie in geheel of gedeeltelik, voorgelê is vir 'n graad aan enige ander universiteit nie....... Gert Visagie Datum
ABSTRACT The research in this qualitative study focuses on the role of the Educational Psychologist in facilitating inclusion of a learner with Fetal Alcohol Syndrome (FAS). The international movement towards inclusive education, with emphasis on the inclusion of all learners irrespective of their special needs in mainstream schools, gained momentum in the South African context with the announcement of Education White Paper 6, Special Needs Education: Building an Inclusive Education and Training system. More learners with FAS are accommodated in mainstream schools and research has indicated that most cases of FAS in the world prevailed in the Western Cape. FAS is one of the leading causes of mental retardation and the challenges which the inclusion of learners with FAS pose to those who have to facilitate inclusive education, has urged this study. The study seeks to explore the role of the Educational Psychologist in the process of facilitating inclusion of a learner with FAS. An eco-systemic approach underpins the study. A single learner with FAS within the context of the family and education system was chosen by means of purposive sampling as the focus of a qualitative, case study. The eco-systemic approach makes it possible to explore special needs in terms of intrinsic factors (within the learner) and extrinsic factors (within the system) in order to address the needs of the system. Semistructured interviews were held with respondents from different levels of the eco-system in which the learner functions. A review of personal records and field notes were used to gather information related to the education and learning process. The data were analysed using aspects of content analyses. Four themes emerged: support to the learner, support to the school, support to the parents and support to the school community. The findings indicated that the inclusion of learners with FAS predicts a change and an expansion in the role of the educational psychologist. Early identification, early intervention and a multi-functional team approach seem to improve the long-term prognoses of learners with FAS. The facilitation of inclusive education for learners with FAS poses a challenge to the educational psychologist to render individual support, but also to provide support in a holistic systemic manner, focusing on those who work and live with the individual learners. The learning, behaviour and developmental barriers which learners with FAS may experience were highlighted with the hope to guide those who work with these learners. Several positive and negative factors were indicated and recommendations were made.
OPSOMMING Hierdie kwalitatiewe studie fokus op die rol van die Opvoedkundige Sielkundige in die fasilitering van inklusiewe onderwys aan 'n leerder met Fetale Alkohol Sindroom (FAS). Die internasionale beweging na inklusiewe onderwys, wat die insluiting van alle leerders, ongeag hulle spesiale behoeftes, by hoofstroomskole onderskryf, het ook in Suid-Afrika neerslag gevind met die uitreiking van die Onderwys Witskrif 6, Special Needs Education: Building an Inclusive Education and Training System. Meer leerders met FAS word by hoofstroomskole ingesluit en navorsing het getoon dat die voorkomssyfer van FAS in die Wes-Kaap die hoogste ter wêreld is. Die feit dat FAS tans een van die vernaamste oorsake van verstandelike gestremdheid is, en die uitdagings wat die insluiting van leerders met FAS aan diegene wat inklusiewe onderwys moet fasiliteer bied, het hierdie navorsingsondersoek genoop. Die doel van hierdie studie is om 'n in diepte ondersoek te doen na die rol van die Opvoedkundige Sielkundige in die fasilitering van inklusiewe onderwys aan 'n leerder met FAS. 'n Ekosistemiese benadering het die teoretiese raamwerk van die studie gevorm. 'n Enkele leerder met FAS is binne die konteks van sy familie en die onderwyssisteem, met behulp van doelgerigte steekproefneming, gekies om die fokus van die kwalitatiewe gevallestudie te vorm. Die ekosistemiese benadering maak dit moontlik om spesiale behoeftes ten opsigte van faktore wat primêr by die leerder (intrinsiek) voorkom, sowel as faktore wat in die sisteem (ekstrinsiek) voorkom, te ondersoek en te verseker dat die behoeftes van die sisteem aangespreek word. Semi-gestruktureerde onderhoude is gevoer met respondente uit die verskillende vlakke van die ekosisteem waarbinne die leerder funksioneer. 'n Oorsig van persoonlike rekords en verslae asook veldnotas is gebruik om inligting oor die leerder, die onderrig en die leerposes te bekom. Inhouds-analise is gebruik om die data te analiseer. Vier temas het uit die data na vore gekom, naamlik: ondersteuning aan die leerder, ondersteuning aan die skool, ondersteuning aan die ouers en ondersteuning aan die skoolgemeenskap. Die bevindinge dui daarop dat die insluiting van 'n leerder met FAS 'n roluitbreiding en 'n veranderende rol vir die Opvoedkundige Sielkunde in die vooruitsig stel. Vroeë identifikasie, vroeë intervensie en 'n multi-funksionele spanbenadering kan die langtermyn prognose van leerders met FAS verbeter. Die rol wat die Opvoedkundige Sielkundige op die verskillende vlakke van die ekosisteem kan speel, ten einde inklusiewe onderwys aan 'n leerder met FAS te fasiliteer, lê opgesluit in die mate waarin geïndividualiseerde, maar tog ook holisties omvattende ondersteuning aan diegene wat met hierdie leerders werk, gelewer kan word. Uit die bevindinge het suksesvolle en minder suksesvolle aspekte duidelik geword. Dit het daartoe bygedra dat die leer-, gedrag- en ontwikkelingshindernisse, sowel as die sterkpunte van die leerder met FAS, duidelik geword het en wenke vir toekomstige gebruik verbesonder kon word. Op grond van die bevindinge en aan die hand van literatuur is aanbevelings gemaak.
Opgedra aan my moeder, wyle Katriena Hendriena Visagie
FAS Serenity Prayer God, Grant me the serenity to accept the diagnoses I cannot change, the courage to change doctors and IEP's when I can, and the wisdom to know the difference between FAS and FAE!
DANKBETUIGINGS Hiermee betuig ek my opregte dank en waardering teenoor: God, die Vader, sonder Wie niks moontlik is nie. Aan Hom wat my gekies het om hierdie bydrae tot die opvoedkundige sielkunde te lewer. Professor Doria Daniels, vir haar doelgerigte leiding, positiewe kommentaar, wetenskaplike insig, entoesiasme, asook haar persoonlike belangstelling en aansporing wat die voltooiing van hierdie werkstuk 'n verrykende ervaring gemaak het. Mevrou M. Perold, ook 'n opvoedkundige sielkundige, wat as mede-studieleier opgetree het, vir haar geloof in my en haar wetenskaplikheid, insiggewende gesprekke, ondersteuning en aansporing. My susters, Cecilia en Barbara, my broers Raymond-Charles en Lofdy, my tante, Pienie-Maria Korkie en my neefs Leon en Rocco Given vir hulle liefde, geloof in my en volgehoue ondersteuning. Die deelnemers en verskillende respondente met wie die onderhoude gevoer was en dit vir my moontlik gemaak het om hul onderskeie leefwêrelde te betree om insigte te genereer. Mevrou Connie Park vir haar hulp met die finale afronding en tegniese versorging. SOLI DEO GLORIA
INHOUDSOPGAWE HOOFSTUK EEN KONTEKS EN RASIONAAL VAN DIE STUDIE... 1 1.1 INLEIDING... 1 1.2 AGTERGROND TOT DIE STUDIE... 2 1.3 RASIONAAL EN PERSOONLIKE MOTIVERING VIR DIE STUDIE... 4 1.4 PROBLEEMSTELLING... 4 1.5 DOEL VAN STUDIE... 5 1.6 DIE NAVORSINGSONTWERP... 5 1.7 METODE VAN DATA-KOLLEKSIE... 6 1.8 BEGRIPSVERKENNING EN OMSKRYWING... 7 1.8.1 Fetale Alkohol Sindroom (FAS)... 7 1.8.2 Inklusiewe onderwys... 7 1.8.3 Hoofstroom-plasing... 8 1.8.4 Spesiale behoeftes... 8 1.8.5 Onderwysondersteuningsdienste... 9 1.8.6 Opvoedkundige Sielkunde... 9 1.8.7 Opvoedkundige Sielkundige... 9 1.9 DIE STRUKTUUR EN DIE VERLOOP VAN DIE STUDIE... 10 1.10 SAMEVATTING... 10 HOOFSTUK TWEE LITERATUUROORSIG... 11 2.1 INLEIDING... 11 2.2 DIE EKOSISTEMIESE BENADERING AS TEORETIESE RAAMWERK... 11
2.3 DIE BEWEGING NA INKLUSIEWE ONDERWYS... 13 2.4 DIE VERANDERENDE ROL VAN DIE OPVOEDKUNDIGE SIELKUNDIGE... 18 2.5 MEDEWERKENDE KONSULTASIE AS EKOSISTEMIESE BENADERING TOT GEHEELSKOOLONTWIKKELING... 20 2.6 DIE LEERDER MET FETALE ALKOHOL SINDROOM... 24 2.6.1 Identifisering... 24 2.6.2 Kognitiewe Funksionering... 26 2.6.3 Ander hindernisse tot leer en ontwikkeling... 27 2.7 KENMERKE EN MANIFESTASIES VAN FAS IN DIE VERSKILLENDE ONTWIKKELINGSFASES... 29 2.7.1 Die pasgebore baba (0 - twee jaar)... 29 2.7.2 Die kleuter (twee - vier jaar)... 29 2.7.3 Voorskool/Pre-Primêre skool (vier - ses jaar)... 30 2.7.4 Primêre skoolfase (ses - twaalf jaar)... 30 2.7.5 Die Hoërskoolfase (Adolessensie: twaalf - agtien jaar)... 31 2.8 SAMEVATTING... 32 HOOFSTUK DRIE DIE NAVORSINGSONTWERP EN METODOLOGIE... 33 3.1 INLEIDING... 33 3.2 NAVORSINGSONTWERP... 33 3.3 NAVORSINGSMETODOLOGIE... 35 3.3.1 Seleksie prosedures / Identifisering van die eenheid van studie... 36 3.3.2 Die rol van die navorser... 37 3.3.3 Metodes van data-insameling en data-analisering... 38 3.3.4 Data-analise... 42 3.4 VERTROUENSWAARDIGHEID... 45 3.5 ETIESE OORWEGINGS... 46
3.6 SAMEVATTING... 47 HOOFSTUK VIER UITVOERING, VERLOOP EN BEVINDINGE VAN DIE STUDIE... 48 4.1 INLEIDING... 48 4.2 IMPLEMENTERING VAN DIE STUDIE... 48 4.3 DIE PROSES VAN DATA-INSAMELING... 49 4.3.1 Data-bronne... 49 4.3.2 Voorstelling van Arrie... 50 4.3.2.1 Agtergrondsinligting... 50 4.3.2.2 Arrie se huidige profiel... 51 4.4 IDENTIFISERING VAN TEMAS... 52 4.5 BESPREKING VAN DIE TEMAS... 55 4.5.1 Ondersteuning aan die leerder... 55 4.5.1.1 Assessering van die leerder... 55 4.5.1.2 Terapeutiese ondersteuning... 57 4.5.1.3 Leerondersteuning aan die leerder... 58 4.5.1.4 Psigo-farmakologiese ondersteuning... 59 4.5.2 Ondersteuning aan die ouers... 59 4.5.2.1 Emosionele ondersteuning aan die ouers... 60 4.5.2.2 Ouerleiding... 60 4.5.2.3 Skakeling en medewerking met ouers ten einde ondersteuning te verseker... 61 4.5.3 Ondersteuning aan en via die skool... 61 4.5.3.1 Opleiding aan onderwysers... 62 4.5.3.2 Konsultasie, skakeling, medewerking en kollaborasie... 63 4.5.3.3 Geheelskoolontwikkeling... 65 4.5.4 Ondersteuning aan en via die skoolgemeenskap... 68
4.5.4.1 Inligtingsessies aan ouers en senior leerders... 68 4.5.4.2 Samewerking, kollaborasie en konsultasie met ander rolspelers in die gemeenskap... 69 4.6 BESPREKING VAN BYKOMENDE ONDERWERPE UIT DATA-ANALISE... 70 4.6.1 Faktore wat die insluiting vergemaklik het... 70 4.6.2 Faktore wat die insluiting bemoeilik het... 71 4.7 SAMEVATTING... 72 HOOFSTUK VYF GEVOLGTREKKINGS, AANBEVELINGS, VOORDELE EN BEPERKINGS... 73 5.1 INTERPRETASIE EN GEVOLGTREKKINGS... 73 5.1.1 Inleiding... 73 5.1.2 Medewerkende konsultasie... 73 5.1.3 Die rolle van die medewerkende konsultant... 74 5.2 AANBEVELINGS EN IMPLIKASIES... 77 5.3 REFLEKSIE MET BETREKKING TOT DIE DOEL VAN DIE STUDIE... 80 5.4 VOORDELE VAN DIE STUDIE... 81 5.5 DIE BEPERKINGS VAN DIE STUDIE... 81 5.6 SAMEVATTING... 82 BIBLIOGRAFIE... 83 BYLAAG A... 95 BYLAAG B... 96 BYLAAG C... 97 BYLAAG D... 98 BYLAAG E... 99 BYLAAG F... 100 BYLAAG G... 101
LYS VAN TABELLE EN FIGURE Tabel 2.3: Verskillende inklusies... 16 Tabel 2.3.1: Indikators/Aanduiders om die intensiteit van die ondersteuning te bepaal... 17 Tabel 4: Temas en kategorie... 54 Figuur 3.1 Inhouds-Analise... 43
Opvoedkundige Sielkundiges word deur die beleid van inklusiewe onderwys genoop om te besin oor hulle rol en funksie. Die fasilitering van inklusiewe onderwys aan leerders met Fetale Alkohol Sindroom (FAS), bied uitdagings wat appèl rig tot 'n veranderende rol vir die Opvoedkundige Sielkundige (OPS). Navorsing het getoon dat FAS een van die vernaamste oorsake van verstandelike gestremdheid is (Williams & Howard, 1994:86; Harpur, 2001:24-25). Leerders met spesiale onderwysbehoeftes moet toegang hê tot hoofstroomskole wat hulle moet akkommodeer binne 'n kindgesentreerde opvoedingsbenadering wat in hul behoeftes kan voorsien (UNESCO, 1994:viii). Die beskikbaarheid van die nodige ondersteuning om toegang te fasiliteer en leer te bevorder vorm 'n sentrale deel van 'n inklusiewe onderwyssisteem (Department of Education, 2002; Department of Education, 2001; Department of Education, 2000; Department of Education, 1997; Department of Education, 1996). Die Opvoedkundige Sielkundige wat deel vorm van die distrik-ondersteuningspan, het 'n belangrike rol te speel in die implementering van inklusiewe onderwys. Die rol van die Opvoedkundige Sielkundige ten opsigte van die fasilitering van toegang tot inklusiewe onderwys met die fokus op optimale leer en ontwikkeling van leerders met Fetale Alkohol Sindroom word ook in die beleid geïmpliseer (Department of Education, 2001:17-18). Hoe hierdie ondersteuning en fasilitering van toegang in die praktyk gestalte gaan vind, laat vele vrae ontstaan, soos onder andere, wat die rolle en take is wat die Opvoedkundige Sielkundige moet vervul om toegang tot inklusiewe onderwys, waartydens optimale leer plaasvind, te fasiliteer. Die uitdagings wat die fasilitering van inklusiewe onderwys aan 'n leerder met Fetale Alkohol Sindroom aan die Opvoedkundige Sielkundige as lid van die distrikhttp://scholar.sun.ac.za/ 1 HOOFSTUK EEN KONTEKS EN RASIONAAL VAN DIE STUDIE 1.1 INLEIDING
2 ondersteuningspan stel, het my genoop om hierdie navorsingstudie te loods. Hierdie navorsing wil nie net erkenning aan die kompleksiteit van elke individuele leerder gee nie, maar wil ook die rol van die Opvoedkundige Sielkundige in die fasilitering van inklusiewe onderwys aan 'n leerder met FAS ondersoek. Die verandering van 'n parallelle na 'n eenheidsisteem maak spesiale onderwysvoorsiening 'n kwessie vir hoofstroomonderwys, met implikasies vir alle fasette van onderwysvoorsiening. 1.2 AGTERGROND TOT DIE STUDIE Die insluiting van alle leerders by hoofstroomskole, ongeag hulle spesiale onderwysbehoeftes, is 'n internasionale beweging wat momentum gekry het by die wêreldkongres in Jomtiem, Thailand in Maart 1990. Die besonderse klem op inklusiewe onderwys, was vervat in die tema van die kongres, naamlik Education for all: meeting the basic learning needs (Engelbrecht, Green, Naicker & Engelbrecht, 1999:14). Die Jomtien kongres is gevolg deur die wêreldkongres in Salamanca, Spanje, in Julie 1994. Die mosie bekend as die Salamanca Statement on Principles and Practice in Special Needs Education (UNESCO, 1994), wat deur die kongres aanvaar is, was die impetus vir die internasionale (wêreldwye) beweging na inklusiewe onderwys. Die beginsels wat in die Salamanca verklaring vervat is, het besonderse betrekking op hierdie navorsingsondersoek. Die fokus op die basiese regte van die mens, insluitend diegene met gestremdhede, het nie net internasionaal momentum gekry nie, maar het ook in Suid-Afrika met die daarstelling van 'n demokratiese bedeling, posgevat (Naicker, 1999:14; R.S.A. Wet 108 van 1996). Suid-Afrika het ontwikkel van 'n land met 'n geskiedenis van ongeregtighede en die ontkenning van menseregte geskoei op die ideologie van segregasie en separatisme, tot 'n land met sterk beginsels ten opsigte van menseregte, wat in die konstitusie verskans word. Die ontwikkeling van 'n demokratiese bedeling in Suid-Afrika het gepaard gegaan met die fokus op gelyke menseregte, sosiale geregtigheid en omvattende transformasie in alle sfere van die samelewing, spesifiek ook in die onderwys. Suid-Afrika se onderwysstelsel, het soos baie ander Westerse lande, voorsiening gemaak vir aparte of afsonderlike spesiale skole vir leerders met spesiale onderwysbehoeftes. Hierdie model van onderwysvoorsiening was gegrond in die
3 mediese diskoers wat gestremdheid koppel aan intrinsieke tekorte, gebreke en onvermoë (Meijer, Pijl & Hegarty, 1994:xi). Die mediese model veronderstel dat leerders, as gevolg van neurologiese tekorte, nie in die hoofstroomskool vordering kan maak nie (Robinson & Stalker, 1998:13; Lomofsky & Lazarus, 2001:305). Spesiale skole was geklassifiseer volgens spesifieke gestremdheid en leerders met gestremdhede en ander spesiale onderwysbehoeftes was uitgesluit van hoofstroomskole, asook van volle deelname aan die sosiale en ekonomiese lewe van hul gemeenskappe (Naicker, 1999:14). In sommige gevalle is leerders met spesiale onderwysbehoeftes wel tot hoofstroomonderwys toegelaat, maar sonder die nodige leerondersteuning en psigo-sosiale ondersteuning (Lomofsky & Lazarus, 2001:305-306). Die doel van tradisionele spesiale onderwys was om tekorte van leerders met gestremdhede buite die hoofstroomonderwys aan te spreek. Hoofstroomonderwysers het leerders na kundiges soos opvoedkundige sielkundiges, medici en terapeute verwys wat dan diagnoses en voorskrifte geformuleer, of alternatiewe plasing voorgestel het (Muthukrishna & Schoeman, 2000:324, 328; Lomofsky & Lazarus, 2001:305). In Suid-Afrika het die beweging na inklusiewe onderwys onder die vaandel van geregtigheid en met die fokus op transformasie in die onderwys, momentum gekry in die verslag van die National Education Policy Investigation (N.E.P.I, 1992; Donald, 1996:76). Die beleidsdokumente wat gevolg het, soos die Suid-Afrikaanse Skole Wet (1996), asook die verslae van die National Commission on Special Needs in Education and Training en die National Committee for Education Support Services (NCSNET, NCESS, 1997), het die beweging na inklusiewe onderwys ondersteun. Die beweging na 'n enkele inklusiewe onderwyssisteem wat die reg van alle landsburgers erken en die insluiting van leerders wat hindernisse tot leer en ontwikkeling ervaar, by hoofstoomonderwys bepleit, het gekulmineer in die uitreiking van die Education White Paper 6, Special Needs Education: Building an Inclusive Education and Training System (Department of Education, 2001). Die koördinering van inklusiewe onderwys in veral die landelike gebiede waar groot afstande ter sprake kom is een van die kwessies waarmee die distrikondersteuningspan (Opvoedkundige Sielkundige) dikwels gekonfronteer word. Om soveel as moontlik van die leerders wat hindernisse tot leer en ontwikkeling ervaar in
4 die hoofstroomklas te plaas, is die ideaal aan die een kant van die kontinuum, maar aan die ander kant van die kontinuum word daar erkenning gegee aan die feit dat 'n klein persentasie leerders, wat intensiewe ondersteuning benodig, steeds in spesiale skole onderrig sal word (Department of Education, 2002:19). Die samestelling van 'n profiel wat die beste en suksesvolle plasing van leerders met Fetale Alkohol Sindroom kan voorspel, asook die bepaling van die vlakke van ondersteuning ten einde die holistiese ontwikkeling van hierdie leerders te verseker, is 'n uitdaging aan diegene wat inklusiewe onderwys moet fasiliteer. Dit het verreikende implikasies vir Opvoedkundige Sielkundiges, opvoeders, ouers en ander rolspelers wat betrokke is by die assessering, beplanning en ondersteuning aan die hele spektrum van onderwysinstellings. 1.3 RASIONAAL EN PERSOONLIKE MOTIVERING VIR DIE STUDIE Navorsing het aan die lig gebring dat 48 uit elke 1000 kinders in die Wes-Kaap met FAS gediagnoseer is (Glasser, 2002:26; Baleta, 1998:295). Dit is drie keer hoër as die voorkomsyfer in geïndustrialiseerde lande, waar die syfer 1,33 per 1000 geboortes is (Baleta, 1998:295). Die implikasies wat dit vir ouers, opvoeders en onderwyskundiges inhou, het my aangespoor om die rol van die Opvoedkundige Sielkundige in die fasilitering van inklusiewe onderwys aan 'n leerder met FAS te ondersoek. Die studie is my persoonlike, politieke en akademiese bydrae om te verseker dat die stemme van persone betrokke by inklusiewe onderwys aan leerders met FAS gehoor word en dat hul sienings ten opsigte van die rol van die Opvoedkundige Sielkundige geboekstaaf word. 1.4 PROBLEEMSTELLING Die fenomeen FAS is 'n toestand wat nie slegs deur een waarneembare eienskap gekenmerk word nie, maar deur 'n komplekse stel eienskappe (Shelton & Cook, 1993:45). Weiner en Morse (1994:68-69) wys verder ook op die diversiteit in die populasie van leerders met FAS. Die meeste kinders met FAS toon minder ernstige tot ernstige gedragsprobleme en kognitiewe hindernisse (Weiner & Morse, 1994:68-69; Streissguth, 1997:3). Dit is hierdie groot heterogeniteit wat by leerders met FAS
5 bestaan, wat nog groter uitdagings stel aan diegene wat inklusiewe onderwys moet fasiliteer. Benewens intrinsieke faktore is daar ook sistemiese faktore wat op 'n komplekse wyse kan bydra tot die leerhindernisse wat leerders met FAS mag ervaar. Die navorsingsvraag word as volg gestel: Wat is die rol van die Opvoedkundige Sielkundige in die fasilitering van inklusiewe onderwys aan 'n leerder met FAS? 1.5 DOEL VAN STUDIE Die doel van hierdie studie is om by wyse van 'n kwalitatiewe ondersoek die implikasies van inklusiewe onderwys aan 'n leerder met FAS te verken. Die primêre doel van die navorsing is om ondersoek te doen na die rol van van die Opvoedkundige Sielkundige in die fasilitering van inklusiewe onderwys aan 'n leerder met FAS. Die verkennende ondersoek sal 'n gevallestudie van 'n leerder met FAS in 'n hoofstroomklas wees. Die belewenisse en ervarings van die leerder met FAS, ouers, opvoeders, die leerondersteuningsopvoeder ook genoem die opvoeder vir spesiale behoeftes, asook ander rolspelers soos die mediese praktisyn, sal ondersoek word ten einde die rol van die Opvoedkundige Sielkundige ryker en meer omvattend te beskryf. Die moontlikheid tot beter begrip omtrent onderwys vir leerders met spesiale behoeftes, die optimalisering van bestaande ondersteuningsdienste en die samewerking tussen belanghebbendes sal ook ondersoek word. 1.6 DIE NAVORSINGSONTWERP Die navorsingstudie is 'n poging om die implikasies van inklusiewe onderwys aan 'n leerder met FAS en die rol van die Opvoedkundige Sielkundige te ondersoek. 'n Kwalitatiewe ontwerp word as die gepaste navorsingsontwerp vir hierdie studie beskou. In teenstelling met kwantitatiewe navorsing waar die navorsingsontwerp, onder andere die formulering van die hipotese, die metingsprosedure en bepaling van die steekproef reeds voor die die data-kolleksie plaasvind, word die navorsingsontwerp en die elemente van die ontwerp deur die loop van die studie uitgewerk. Ruben en Ruben (1995:42-43) verduidelik dit as volg: You cannot plan the entire design for a qualitative project in advance, because the design changes as you learn from the interviewing.
6 Vanuit die ontologie van die interpretatiewe paradigma word realiteite as meervoudig beskou, waar elke respondent sy of haar subjektiewe ervaring gebruik om betekenis te skep binne sy of haar unieke konteks (Neuman, 2000:69-70). Die kwalitatiewe navorsingsmetode is spesifiek gekies, omdat dit die ekosistemiese benadering wat die wisselwerking tussen dele om die geheel te vorm verduidelik, komplementeer (Merriam, 1998:6). Die navorsingsondersoek sal by wyse van 'n gevallestudie gedoen word. Merriam (1991:xiv) definieer 'n kwalitatiewe gevallestudie as:... a qualitative case study is an intensive, holistic description and analysis of a bounded phenomenon such as a program, an institution, a person, a process or a social unit. Die fenomeen onderwys aan 'n leerder met FAS is die fokus van hierdie studie. Die gevallestudie word ook as 'n geïntegreerde sisteem gesien (Merriam, 1998:28), en die insluiting van die leerder met FAS by die proses inklusiewe onderwys sal as fokus van die studie dien. 'n Veertienjarige seun, wat op grond van etiese oorwegings A (Arrie) genoem sal word en wat in 'n hoofstroomklas in die Suid-Kaap omgewing geplaas is, vorm die kern van hierdie ondersoek. 1.7 METODE VAN DATA-KOLLEKSIE 'n Deeglike literatuuroorsig sal die teoretiese raamwerk vir die studie verskaf. Die data sal ingesamel word by wyse van onderhoudsvoering, waarneming, sowel as artefakte soos persoonlike rekords en verslae. Die literatuuroorsig vorm 'n belangrike komponent van die ondersoek. Die studie van die literatuur is onder andere om verklarende konsepte te voorsien wat essensieel is vir die formulering van die navorsingsprobleem en dien as verwysingsraamwerk waarbinne data ingesamel, geprosesseer en geïnterpreteer gaan word (Mouton, 2002:86-87). Semi-gestruktureerde onderhoude sal gevoer word. Belangrike dokumente soos mediese rekords en verslae, geïndividualiseerde onderrigplanne en die vorderingsverslae van die leerder met FAS sal bestudeer word, ten einde beter insig in die geval onder bespreking te verkry. 'n Periode van een week sal bestee word aan waarneming in die klassituasie. Data-insameling en die verwerking van die data
7 sal gelyktydig plaasvind, maar sal ook 'n deurlopende proses vorm (Merriam, 1988:151; Mertens, 1998:348). Die analise en verwerking van data sal in drie fases plaasvind, naamlik, die redusering en vereenvoudiging van die data, die voorstel daarvan en die gevolgtrekkings wat dan gemaak sal word en getoets sal word aan die hand van relevante literatuur. 1.8 BEGRIPSVERKENNING EN OMSKRYWING Konsepte en definisies relevant tot die studie word vervlogens omskryf. Ander relevante begrippe sal in die toepaslike hoofstukke omskryf word. 1.8.1 Fetale Alkohol Sindroom (FAS) FAS word gekenmerk deur afwykings in die sentrale senuweestelsel (brein), afwykings ten opsigte van die skedel en die gesig, asook vertraagde prenatale en postnatale groei (Kleinfeld & Wescott, 1993:25; Connor & Streissguth, 1996:170-171). Fetale Alkohol Sindroom word veroorsaak deur prenatale blootstelling aan alkohol. FAS bestaan uit 'n multisisteem abnormaliteite en word veroorsaak deur inname van alkohol tydens swangerskap (Phelps, 1995:200). Die teratogeniese (dit wat abnormaliteite en afwykings gedurende ontwikkeling veroorsaak) uitwerking van alkohol op die menslike fetus, word nie meer betwyfel nie en FAS is die belangrikste teratogeniese toestand tans bekend (Naidoo, 2003:v; Bower, 1991:244; Shelton & Cook, 1993:45). 1.8.2 Inklusiewe onderwys Inklusie verwys na die volle deelname van alle mense, ongeag hulle verskille in die daaglikse aktiwiteite by die skool, by die werk, by die huis en in hul gemeenskappe (Department of Education, 1997:53). Vir die doelwit van hierdie studie, word inklusiewe onderwys gedefinieer as: 'n Onderwysbenadering, wat bevorderlik is vir die volle persoonlike, akademiese en professionele ontwikkeling van alle leerders, ongeag ras, klas, geslag, gestremdhede, geloof, leerstyle en taal in 'n atmosfeer van wedersydse aanvaarding en respek. Inklusiewe onderwys veronderstel respek vir die regte van alle leerders en stel hulle in staat om ten volle deel te neem aan 'n demokratiese gemeenskap (Hall, 1998:15).
8 Inklusiewe onderwys veronderstel ook die voorsiening van die nodige ondersteuning om deelname moontlik te maak of te vergemaklik as die verkryging van toegang tot deelname moeilik is (Department of Education, 2002:18-19; Department of Education, 1999:9). Die sienings ten opsigte van inklusiewe onderwys wissel van die ononderhandelbare plasing in die hoofstroom, deur die voorstanders van volle inklusie (Dyson, 2001:1-12) tot die siening wat leerkontekste, bronne en ondersteuning op 'n kontinuum volgens behoefte plaas (Department of Education, 2002:18-19). 1.8.3 Hoofstroom-plasing Hoofstroom-plasing is volgens Mittler (2000:10) 'n onderwysbenadering wat voortgespruit het uit die beginsels van normalisasie en integrasie en waardeur daar vir die leerder met spesiale behoeftes binne die hoofstroom van onderwys voorsiening gemaak word. Brucker (1994:581) voer ook aan dat hoofstroming beteken dat die leerder die geleentheid om in die klas te bly, moet verdien deur by te bly met die opdragte wat die onderwyser aan die leerder gee, met die steun van 'n hulponderwyser (Salend, 1994:11-12; Mittler, 2000:10). 1.8.4 Spesiale behoeftes Spesiale behoeftes, verwys na behoeftes of prioriteite ten opsigte van die individuele persoon (leerderbehoeftes), asook ten opsigte van die onderwyssisteem (onderwysbehoeftes) wat aangespreek behoort te word, ten einde die sisteem in staat te stel om te reageer op verskille (diversiteit) in die leerderpopulasie (Department of Education, 1997:v). Die Onderwys Witskrif 6 (Department of Eduaction, 2001:7) verwys na spesiale behoeftes as hindernisse tot leer en ontwikkeling en gevolglik word die terme afwisselend gebruik, aangesien laasgenoende nog nie algemene gebruik in Suid-Afrika is nie. Die faktore wat toegang tot die voorsiening van onderwys bemoeilik, word gesien as hindernisse tot leer en ontwikkeling (Department of Education, 2002:17).
9 1.8.5 Onderwysondersteuningsdienste Onderwysondersteuningsdienste verwys na alle menslike en ander bronne, wat die ontwikkeling en ondersteuning van die onderwyssisteem bevorder en wat reageer op behoeftes van alle leerders (Department of Education, 1997:7, 148). Hierdie ondersteuning en hulpverlening word gebied deur: professionele personeel, byvoorbeeld opvoedkundige sielkundiges, ander sielkundiges, maatskaplike werkers, terapeute en ander; lede van die leergemeenskap, byvoorbeeld leerders, ouers, en onderwysers; ander gemeenskapsbronne, byvoorbeeld gemeenskapswerkers, welsynswerkers, beraders en ander; en ondersteunende apparate en toerusting, soos braille-toestelle en spesiale rekenaartoerusting. 1.8.6 Opvoedkundige Sielkunde Vir die doel van hierdie studie word volstaan by die definisie van die Suid-Afrikaanse Geneeskundige en Tandheelkundige Raad (1993) soos aangepas deur Van der Ryst (1995:112): Opvoedkundige Sielkunde is die wetenskap van die mens se psigiese lewe soos wat dit veral gemanifesteer word in die kind en jeugdige se ontwikkeling en volwassewording binne die opvoedingskonteks van die gesin, skool en sosiale aktiwiteite soos die portuurgroep. Die Opvoedkundige Sielkunde fokus op die persoonsontwikkeling en opvoeding, sowel as strategieë, sielkundige benaderings, metodes, tegnieke en prosedures wat hierdie doel kan dien. Met die begrip "opvoeding" word daar verwys na die oordrag van kennis en die verwerwing van inhoude (byvoorbeeld norme, waardes en vakinhoude) wat hoër vlak van aktualisering (met volwasse gedrag as kriterium) moontlik maak. 1.8.7 Opvoedkundige Sielkundige Die Opvoedkundige Sielkundige is 'n professioneel kundige en vaardige persoon wat toegerus is om:
10 voorkomende begeleiding ten opsigte van die ontwikkelende persoon in opvoedings- en onderwyskontekste te behartig; verryking van ontwikkeling by wyse van opvoedkundige sielkundige ondersteuningsprogramme te bewerkstellig; intervensie waar te neem veral ten opsigte van die kind en die jeugdige wat met aspekte van persoonlike ontwikkeling probleme ervaar of openbaar met die oog op die neutralisering van sodanige probleme (Botha in Swart, 1994:12). 1.9 DIE STRUKTUUR EN DIE VERLOOP VAN DIE STUDIE Teen die agtergrond van die voorafgaande uiteensetting, word die struktuur en die verloop van die studie vervolgens kortliks verduidelik. In Hoofstuk Een is die agtergrond, konteks, navorsingsprobleem, doel, rasionaal, relevante terminologie, die teoretiese begronding en die navorsingsmetodolgie verduidelik. In Hoofstuk Twee word die rol van die Opvoedkundige Sielkundige in die fasilitering van inklusiewe onderwys aan die hand van relevante literatuur bespreek. Die spesiale behoeftes en hindernisse tot leer en ontwikkeling wat leerders met FAS mag ervaar, word dan vanuit 'n ekosistemiese perspektief verduidelik terwyl die rol van die Opvoedkundige Sielkundige ten opsigte van die fasilitering van leer en ontwikkeling op alle vlakke van die onderwyssisteem ondersoek word. In Hoofstuk Drie word die navorsingsontwerp en die navorsingsmetodes begrond en uiteengesit. In Hoofstuk Vier word die verwerkte data beskryf, voorgestel, geanaliseer en bespreek. In Hoofstuk Vyf word die bevindinge bespreek en teen die teoretiese agtergrond geïnterpreteer. Gevolgtrekkings en aanbevelings word gemaak en die implikasies wat inklusiewe onderwys aan 'n leerder met FAS vir die Opvoedkundige Sielkundige inhou, word verduidelik. 1.10 SAMEVATTING In hierdie hoofstuk is die fokus, motivering, konteks en die rasionaal van die studie verduidelik deur middel van 'n bespreking van die teoretiese agtergrond, asook die fisiese en sosiale konteks van die studie. Die navorsingsprobleem is geformuleer, waaruit die doel van die studie afgelei is. Daaropvolgend is die navorsingsontwerp verduidelik, waarna data-insamelings en data-verwerkingsmetodes kortliks bespreek is. Om die hoofstuk af te sluit en enige onduidelikheid uit te klaar, is belangrike konsepte verklaar en 'n oorsig oor die struktuur en verloop van die navorsing verskaf.
11 HOOFSTUK TWEE LITERATUUROORSIG 2.1 INLEIDING In hierdie hoofstuk word die rol van die Opvoedkundige Sielkundige (OPS) ten opsigte van die fasilitering van inklusiewe onderwys aan leerders met spesiale behoeftes en hindernisse tot leer en ontwikkeling, aan die hand van 'n literatuuroorsig, en spesifiek binne die ekosistemiese raamwerk bespreek. Melding word gemaak van die leerder met Fetale Alkohol Sindroom (FAS), aangesien die leerder met hindernisse tot leer en ontwikkeling in hierdie studie 'n leerder met FAS is. 2.2 DIE EKOSISTEMIESE BENADERING AS TEORETIESE RAAMWERK Die ekosistemiese benadering staan in kontras met die tradisionele mediese model wat spesiale behoeftes hoofsaaklik in terme van tekortkominge, gebreke en agterstande vertolk (Lomofsky & Lazarus, 2001:305). Die ekosistemiese benadering fokus op die interafhanklikheid van en die wisselwerking tussen die individu en sy omgewing (Donald, Lazarus & Lolwana, 2002:46-47). Die sosiale konteks wat al die sisteme en subsisteme insluit beïnvloed die mens, maar die individu tree ook in interaksie met sy sosiale konteks. Donald, et al. (2002:42) beskryf dit as " people are seen as shaped by - and as active shapers of their social context". Om menslike gedrag en ontwikkeling te verstaan (werksterrein van die Opvoedkundige Sielkunde), om te verstaan hoe die mens as persoon ontwikkel, word verbind met die sosiale kragte, sosiale magte en die verhoudings wat hy met sy omgewing vorm (Donald, et al., 2002:42). Die verhoudings waarin die kind (leerder) staan sluit onder andere in, die gesin (familie), die skool, portuurgroep, die plaaslike gemeenskap en die groter sosiale omgewing (Engelbrecht, et al., 1999:4-5).
12 Om die parameters van assessering en intervensie (ondersteuning) te verbreed, is dit nodig om vanuit 'n ekosistemiese perspektief te kyk na die wisselwerking en interafhanklikheid van verskillende sisteme. Om die werking van 'n sisteem te verstaan, behels nie slegs begrip van die individuele elemente daarvan nie, maar ook van die patrone wat hulle verbind en hulle deel maak van die geheel (Keeney & Ross, 1992:vi). Die totaliteit is groter as die dele waaruit die sisteem bestaan. Die ekosistemiese benadering maak dit moontlik om hindernisse tot leer en ontwikkeling ten opsigte van faktore wat primêr by die leerder (intrinsiek) voorkom, sowel as faktore wat in die sisteem (ekstrinsiek) voorkom te ondersoek en te verseker dat die behoeftes van die sisteem aangespreek word. Probleme in die sisteem word op alle ekosistemiese vlakke identifiseer en aangespreek ten einde gesonde en effektiewe leeromgewings daar te stel (Du Toit, 1996:15). Teen hierdie agtergrond word die beweging na 'n inklusiewe onderwysbeleid sinvol. Die formulering van beleid op makrovlak, soos die Onderwys Witskrif 6 (Department of Education, 2001:6) vind binne 'n spesifieke konteks plaas, terwyl die implementering van inklusiewe onderwys soos verwoord in die beleid, op meso- en mikrovlak ook binne 'n spesifieke konteks plaasvind. Donald, et al. (2002:51-53), maak melding van vier verskillende vlakke waaruit 'n sisteem bestaan. Die mikrovlak verwys na die kind in daaglikse interaksie met sy gesin, skool en portuurgroep in verskillende rolle, aktiwiteite en verhoudings. Op die mesovlak is die gesin, skool, en die gemeenskap in interaksie met mekaar. Die eksovlak verwys na ander sisteme waarby die kind nie direk betrokke is nie, maar wat sy mikrosisteem kan beïnvloed of daardeur beïnvloed kan word, soos byvoorbeeld die skoolbeheerliggaam, plaaslike onderwys- en regeringsliggame asook gemeenskapsorganisasies. Op die makrovlak is daar die dominante sosiale strukture soos die onderwys departement, die regering wat beleid en wette maak, asook die waardes en oortuigings wat ander sisteme kan beïnvloed of daardeur beïnvloed word. Die ekosistemiese benadering fokus op 'n holistiese perspektief en maak dit moontlik om alle ervarings binne konteks te kan plaas. Die siening ten opsigte van die verwerwing van kennis en hoe leer plaasvind, het ook veranderinge ondergaan (Airasian & Walsh, 1997:444-449; Olson & Platt, 1996:9-10). Die siening dat kennis sosiaal gekonstrueer word en dat leer binne 'n
13 sosiale konteks plaasvind, word toenemend meer ondersteun (Donald, et al., 2002:100-101; Schwandt, 2000:196). Hierdie konstruktiwistiese siening van leer sluit aan by die ekosistemiese benadering, aangesien leer en die verwerwing van kennis ook binne konteks geplaas word. In hierdie studie word die rol van die Opvoedkundige Sielkundige, ten opsigte van die fasilitering van inklusiewe onderwys met spesifieke verwysing na die leerder, sy gesin, die skool en die skoolgemeenskap as deel van die ekosisteem waarin die onderrig en leer plaasvind, ondersoek. 2.3 DIE BEWEGING NA INKLUSIEWE ONDERWYS Vanuit die ekosistemiese benadering gegrond op die beginsels van kontekstuele analise en sintese is dit belangrik om die konteks te verstaan, alvorens die veranderinge in die onderwys en die beweging na inklusiewe onderwys verstaan kan word. Engelbrecht (1999:5) beskryf dit as volg: The dramatic developments in the wider social system, not only of the South-African society but of society in general, are the context in which the movements toward inclusive education has developed. Die huidige beweging na inklusiewe onderwys, met fokus op die terugplasing van leerders met spesiale behoeftes in die hoofstroom van die onderwys, het sy oorsprong in die normaliseringsbeginsel, met 'n sterk filosofiese karakter, wat deur die Skandinawiese lande in die sewentigerjare begin is (Burden, 1997:2-7; Engelbrecht, 1999:6-7). In die Suid-Afrikaanse konteks is die beginsels van inklusiewe onderwys op nasionale vlak aanvaar, met die aanstelling van die National Commission on Special Needs in Education and Training en die National Committee for Education Support Services (NCSNET / NCESS). Die NCSNET / NCESS is in 1996 deur die Departement van Nasionale Onderwys aangestel om spesiale behoeftes en ondersteuningsdienste te ondersoek en aanbevelings te maak (Lomofsky & Lazarus, 2001:310). Die voorgestelde beginsels deur die NCSNET / NCESS (Department of Education, 1997) lei kortliks as volg:
14 Aanvaarding van die beginsels en waardes soos wat dit in die Grondwet en in die Witskrif oor Onderwys en Opleiding vervat is. Menseregte en sosiale geregtigheid vir alle leerders Deelname en sosiale integrasie in die gemeenskap Gelykheid en herstel Gelyke toegang tot 'n enkele, inklusiewe onderwysstelsel Toegang tot die kurrikulum 'n Gemeenskaps-responsiewe onderwysstelsel Die aanbevelings is beïnvloed deur die internasionale diskoers ten opsigte van inklusiewe onderwys, soos verwoord in die Salamanca Verklaring (UNESCO, 1994:9). Die beleidsveranderinge op Suid-Afrikaanse bodem, soos verwoord in belangrike dokumente en wette, onder meer die Grondwet van Suid-Afrika (R.S.A., Wet 108 van 1996) en die Witskrif oor Onderwys en Opleiding (Department of National Education, 1995) het ook die aanbevelings beïnvloed. Die Salamanca Verklaring verwoord die internasionale beweging na inklusiewe onderwys in die volgende woorde: Ons, die afgevaardigdes van die wêreldkonferensie oor spesiale behoeftes in die onderwys, wat twee-en-negentig regerings en vyf-en-twintig internasionale organisasies verteenwoordig, bevestig hiermee ons verbondenheid tot onderwys vir almal, erken die belangrikheid en dringendheid daarvan om onderrig te verskaf aan kinders, jongelinge en volwassenes met spesiale onderwysbehoeftes, binne die gewone onderwysstelsel (UNESCO, 1994:9). Die Suid-Afrikaanse Grondwet bevestig dat elke persoon die reg sal hê op basiese onderwys en gelyke toegang tot onderwysinstellings (R.S.A. Wet 108 van 1996, Artikel 8). Die Suid-Afrikaanse Skole Wet stel dit duidelik dat toelatingsvereistes vir openbare skole nie op onbillike wyse sal diskrimineer op grond van ras, geslag, etiese- of sosiale oorsprong, seksuele oriëntasie, ouderdom, gestremdheid, godsdiens, geloof, kultuur of taal nie (Department of Education, 1997:6). Die Witskrif op Onderwys en Opleiding in Suid-Afrika beklemtoon die belangrikheid van opvoedkundige ondersteuningstelsels in die onderwys en opleidingstelsel wat
15 verbind is tot gelyke toegang, nie-diskiminasie en herstel (Department of Education, 1995:17). Die beweging na inklusiewe onderwys in die Suid-Afrikaanse konteks is in beleid vervat met die uitreiking van die Education White Paper 6, Special Needs Education: Building an Inclusive Education and Training System (Department of Education, 2001). Verskeie beleidsdokumente wat die implementering van inklusiewe onderwys ten doel het, het sedertdien die lig gesien. Die oorwegings vir die ontwikkeling van inklusiewe skole en inklusiewe onderwys is onder andere, etiese oorwegings wat voortgespruit het uit die wêreldwye tendens om die gelyke reg tot deelname van elke individu in die samelewing te aanvaar. Deur leerders met spesiale behoeftes in aparte, spesiale skole te onderrig, word hulle weerhou van gelyke onderwysgeleenthede en dieselfde lewenskwaliteit as ander in die gemeenskap (Naicker, 1999:13-14). Opvoedkundige oorwegings het ook stukrag aan die beweging na inklusiewe onderwys gegee. Die siening omtrent die aard van leerprobleme het geleidelik verander vanaf 'n siening dat die oorsake oorwegend binne die leerders geleë is, na 'n siening wat ook op die konteks begin fokus het. Ekstrinsieke faktore in die omgewing (konteks) wat onder andere sosio-ekonomiese belemmerings, onbuigsame kurrikula, ontoereikende onderrigmetodes asook onvoldoende ondersteuningsdienste insluit, is ook as moontlike verklaring vir leerprobleme begin aanvoer (Hegarty, 1994:126; Donald, et al., 2002:57-58; Hardman & Worthington, 2000:349-350). Daar bestaan verskillende sienings en vertolkings van inklusie en inklusiewe onderwys en dit is belangrik dat die Opvoedkundige Sielkundige daarvan moet kennis neem. Dyson (2001:1-12) verwys na verskeie soorte inklusies wat elkeen 'n eie siening huldig. Die verskillende soorte inklusies word in Tabel 2.3 uiteengesit.
16 Tabel 2.3: Verskillende inklusies Soort inklusie Teikengroep Wat beteken dit om ingesluit te wees Implikasies vir skole Inklusie as plasing Leerders met spesiale behoeftes (leerders met gestremdhede) Gebaseer op menseregte Skole moet leerdere se regte erken, ondersteuning voorsien en die nodige aanpassings maak om toegang te verseker Inklusie as onderwys vir almal Groepe met min, swak of geen onderwysgeleent hede Verwelkomend en nie- diskriminerend Skole moet in staat wees om alle leerders van kwaliteit onderwys te voorsien Inklusie as deelname Alle leerders, veral dié wat in skole gemarginaliseer is Gebaseer op menseregte, die erkenning van diversiteit en kohesie Skole moet krities wees, huidige praktyke ondersoek om hindernisse tot leer te identifiseer en te verwyder Sosiale inklusie Groepe wat die risiko van sosiale uitsluiting deel 'n Kombinasie van regte, verantwoordelikhede, met aktiewe burgerskap en 'n mededingende ekonomie Skole moet strategieë hê om die prestasie van groepe wat akademies sukkel, te verhoog Onderwysbeleidmakers en persone in die praktyk wat 'n suksesvolle eiesoortige model van inklusiewe onderwys wil ontwikkel, moet duidelikheid hê oor watter soort inklusie hulle sou wou bevorder (Dyson, 2001:1-12). Die beweging na inklusiewe onderwys het die afgelope dekade gemengde welslae behaal en het diegene betrokke by die implementering daarvan, genoop om bestekopname te doen (Hardman & Worthington, 2000:349-350). Die beweging na volle (totale) inklusie aan die een kant van die kontinuum, word toenemend meer onder die soeklig geplaas deur die voorstaanders van versigtige en verantwoordelike inklusie aan die ander kant van die kontinuum. Die voorstaanders van verantwoordelike inklusie argumenteer dat 'n klein persentasie leerders met komplekse en intense behoeftes moeilik in die hoofstroomskole ingesluit kan word (Evans, & Lunt, 2002:1). Die literatuur oor inklusie van leerders met Fetale Alkohol Sindroom, benadruk 'n verantwoordelike of versigtige benadering tot inklusiewe onderwys (Davis, 1994:60, Timler & Olswang, 2001:48).
17 Daar bestaan wye konsensus dat skole nie sonder ondersteuning, die spesiale behoeftes van leerders kan aanspreek nie, en ook nie op hulle eie en in isolasie kan funksioneer om inklusiewe praktyke te ontwikkel nie (Rouse & Florian, 1996:76-77; Lipsky & Gartner, 1996:78). Die Opvoedkundige Sielkundige wat in die Suid- Afrikaanse konteks betrokke is by die ondersteuning aan skole ten einde inklusiewe onderwys te fasiliteer, behoort kennis te neem van die verskillende vlakke van ondersteuning soos verwoord in die nuutste Draft National Strategy on Screening, Identification, Assessment and Support (Department of Education, 2005:107). Hierdie dokument het voortgevloei uit die Onderwys Witskrif 6 (Department of Education, 2001) en word gesien as een van die belangrikste dokumente vir die praktiese implementering van inklusiewe onderwys in Suid-Afrika. Die vlakke van ondersteuning word in tabel 2.3.1 uiteengesit. Tabel 2.3.1: Indikators / Aanduiders om die intensiteit van die ondersteuning te bepaal Vlak 1 Vlak 2 Vlak 3 Vlak 4 Vlak 5 Volle deelname Gemodifiseerde volle deelname Deelname aan alle aspekte, met hulp en ondersteuning by sekere geleenthede Deelname slegs aan sommige aktiwiteite Beperkte deelname en slegs in beperkte fasette (areas) Geen addisionele leer-en onderrig ondersteuning benodig nie Benodig addisionele ondersteuning om leeruitkomste te maksimaliseer (verhoog) Benodig addisionele ondersteuning in 'n aantal areas om leeruitkomste te maksimaliseer Benodig addsionele gespesialiseerde ondersteuning in verskeie areas, insluitend deurlopende monitering om deelname te fasiliteer en leeruitkomste te maksimaliseer Benodig 'n gespesialiseerde leer-program of intense ondersteuning (hoë-vlak ondersteuning) Geen addisionele aanpassings benodig Aanpassings word beplan en bestuur op die betrokke graad en fase-vlak Aanpassings word beplan en bestuur in samewerking en met intervensie deur die institusionele ondersteuningspan (ILST)/Institutional Level Support Team Aanpassings word beplan en bestuur in samewerking en met die hulp van die Distrik-Gebaseerde Ondersteuningspan (DBST) District Based Support Team Aanpassing en deurlopende monitering word benodig in alle areas/fasette Vertaal en aangepas uit: Department Of Education (2005:107), National Strategy on Screening, Identification, Assessment and Support. Ondersteuning en intervensie se fokus verskuif volgens die Draft Guidelines for the Implementation of Inclusive Education vanaf kategorie van gestremdheid, na vlak van ondersteuning benodig (Department of Education, 2002:23). Dit impliseer 'n
18 herdefiniëring van die rolle van diegene betrokke by ondersteuning (Department of Education, 2005:13) en die Opvoedkundige Sielkundige is een van die rolspelers. 2.4 DIE VERANDERENDE ROL VAN DIE OPVOEDKUNDIGE SIELKUNDIGE Die terrein van die Opvoedkundige Sielkunde sluit onder andere verbandhoudende studieterreine soos die sielkunde, gemeenskapsielkunde, voorligtingsielkunde, die opvoedkunde, psigo-opvoedkunde, leer- en onwikkelingshindernisse (spesiale behoeftes), kurrikulumstudies, navorsingsmetodologie, psigodiagnostiek, psigopatologie asook psigoterapie in (Kirsten, 1994:12-13; Sharratt, 1995:214; Van Niekerk, 1986:33, 35-44). Intervensie en ondersteuning deur Opvoedkundige Sielkundiges word dikwels gekenmerk deur die gebruik van die mediese model met die fokus op tekorte en probleme, asook die ignorering of miskenning van sosiale kontekste (Eloff & Ebersöhn, 2001:152). Uit die literatuur is dit duidelik, dat 'n roluitbreiding en rolverandering van die Opvoedkundige Sielkundige ondersteun word (Barnard & Paulsen, 1997:3-5; Druker & De Jong, 1996:20; Department of Education, 1997:21; Sharratt, 1995:215). Die rolverbreding gaan gepaard met 'n klemverskuiwing na die ekosistemiese benadering (Donald, et al., 2002:51-53) en die oorweging van alternatiewe assesseringswyses (Burden, 2000:54). Vroeë Opvoedkundige Sielkundige intervensie is een van die areas binne die bestek van praktyk van die Opvoedkundige Sielkundige wat toenemend meer aandag begin geniet. Daarmee saam word daar tans erkening gegee aan die feit dat die sosiale en emosionele ontwikkeling van kinders net sulke belangrike aspekte van ontwikkeling is soos onder meer taal en kognitiewe ontwikkeling (Shonkhoff & Phillips, 2000:398). Die belangrikheid van vroeë intervensie word duidelik uit navorsing wat in Brittanje gedoen is, en wat die werk van die Opvoedkundige Sielkundige in drie fokusareas saamvat, naamlik, werk in die vroeë kinderjare, werk in skole en werk in multiagentskappe (Stoker, Gersch, Fox, Lown & Morris, 2001:87). Shonkoff en Meisels (2000:xvii) defineer vroeë intervensie as multi-dissiplinêre dienste, verskaf aan kinders van geboorte tot vyfjarige ouderdom, met die doel om:
19 Kindergesondheid en welsyn te bevorder, Enige moontlike bestaande vaardighede of kapasiteite te versterk, Ontwikkelingsagterstande te minimaliseer, Bestaande of moontlike tekorte te remidieer, Funksionele agteruitgang te voorkom en Aanpasbare ouerskap en gesinsfunksionering aan te moedig. In die Suid-Afrikaanse konteks word die voordele van vroeë identifikasie en intervensie ook erken en bestaande fasiliteite soos gemeenskapsgebaseerde klinieke word as geskik en gepas beskou, om die indentifikasie en intervensie te loods (Department of Education, 1997:107). Die voorsiening van vroeë ondersteuning- en intervensieprogramme is egter nie net die verantwoordelikheid van die Departement van Gesondheid nie, daarom word die kollaborasie tussen diensverskaffers en ouers as die hoeksteen van geïntegreerde vroeë intervensie programme gesien (Department of Education, 2005:30-31). Toegang tot hierdie vroeë identifikasie en intervensieprogramme moet deur die distrik-gebaseerde ondersteuningspanne gekoördineer en gemoniteer word (Department of Education, 2005:30-31). Die Opvoedkundige Sielkundige as lid van distrik-gebaseerde ondersteuningspan, het 'n rol te speel in vroeë identifikasie en intervensie en spesifiek ook ten opsigte van die leerder met Fetale Alkohol Sindroom (FAS). Phelps (1995:206) beskyf hierdie belangrike rol as volg: A thorough psycho-educational assessment resulting in an Individualised Educational Plan tailored to meet the multiple cognitive, academic and psychosocial needs of this population, is a crucial job for the school psychologist during grades K -12. Spesiale behoeftes en hindernisse tot leer en ontwikkeling moet identifiseer word, ten einde die gepaste ondersteuning en intervensie van stapel te stuur (Newmark, 2002:108). Assessering vir die doel van klassifikasie word slegs toegelaat wanneer addisionele bronne of ondersteuning in die vorm van opleiding, konsultasie, gespesialiseerde dienste, gespesialiseerde toerusting en materiaal, van buite die skool benodig word (Department of Education, 2005:13).