af af en en nl nl nl nl af nl nl de af de nl af af af nl nl af en af nl af en en en af en nl af nl nl nl nl en af vi fr af de af en nl af nl az nl af af en de en en af af af af nl af af nl nl nl nl af af en af nl af nl nl nl en af af af af nl nl lt af ceb nl af af en en de pt nl en af af nl en nl nl nl nl af en en af af af en af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af af en en en af af af af af af af af af
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus rd Rondte lb Langbeen alsalleen Agterste lus
Prosesse wat gevolg word om sake op te volg op distriksvlak. Processes used to follow up on cases at district level
Laerskool Olifansvallei LSO Kwartaal 1 - ASSESSERINGSPROGRAM
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week DB Tracker USA (DBXUS) 17 Januarie 2014
Uit Moerdijk se pen Man en Media
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus alleenlik
Direkte en indirekte rede *
33 J.N. Visser. daar was onderbrekings gewees, wat hy tee gedrink het, en
Die netto waarde van die onderneming en die rekeningkundige vergelyking *
Kolossense. die nuwe ou volkome onvolmaakte jy. leiersgids vir. inspirasie. Edi Bajema
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (TRAKSVAALSE PROVINSIALE AFDELING)
ks Kettingsteek dlb Dubbelslaglangbeen vhk Voorste hekkie gs Glipsteek drieslb Drieslaglangbeen ah Agterste hekkie
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Aspen Holdings. 9 Mei 2014
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Steinhoff International Holdings Ltd. 11 Julie 2014
INHOUDSOPGAWE. Inleiding... 7 DEEL EEN: SEISOENE IN ONS LEWE
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Vodacom Group Ltd. 14 Februarie 2014
"FASCINATION WOOD" Welcome to the 8 th WOOD CONFERENCE PROGRAM. holzbau. Thursday, 15 th February 2018 at CTICC, Cape Town
Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education
GRAAD 11 NOVEMBER 2013 INLIGTINGSTEGNOLOGIE V1
In Groenewald v Van der Merwe (1) (1917 AD ), Innes CJ described delivery with the long hand as follows:
OEFENVRAESTEL VRAESTEL 2 WISKUNDE GELETTERDHEID GRAAD 10
MODULE 2 ALLE RISIKO S. Toepaslike Eenheidstandaarde
EXTRAORDINARY BUITENGEWOON PROVINCIAL GAZETTE PROVINSIALE KOERANT
SIZA takes the sting out of auditing
3024. hulle praat van n persoon wat so onlangs heengegaan het, meer klem te le op die goeie nie? -- Dit is inderdaad so
moenie stres nie! moenie stress book.indd 1 08/04/ :22
APOCRYPHA VAN DIE KING JAMES BYBEL 1611 GEBED van AZARIAH & amp; LIED van die drie Jode. Gebed van Azariah en die lied van die drie Jode
Dagsê al die belangstellendes in die geskiedenis van ou Pretoria,
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Distell Groep Beperk. 13 September 2013
PROVINCIAL GAZETTE EXTRAORDINARY, 23 APRIL LOCAL AUTHORITY NOTICE PLAASLIKE BESTUURSKENNISGEWING LOCAL AUTHORITY NOTICE 106 GREATER TZANEE
Dialoog en paragrawe *
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Nestlé. 11 Oktober 2013
Hoe om krag te spaar
Beloftes maak skuld NUUSBRIEF (2014/09)
VGGSA Ierse Stamvaders Vrystaat Aangebied deur Johan J POTTAS Bloemfontein
IN DIE ARBEIDSHOF VAN SUID AFRIKA (GEHOU TE KAAPSTAD)
Die Laaste Oordeel 1 50 (Sien ook die Voortsetting in ) Emanuel Swedenborg Arcana Coelestia Geheime van die hemele
ARTKAT Studio Johanna Prinsloo
Dagsê al die belangstellendes in die geskiedenis van ou Pretoria,
JAN BOTES / JB MUSIC PORTEFUELJE PROFILE SANGER
Knowing from the start that this is what you re after, is always a great way to begin.
REËLS VIR DIE BENOEMING, VERKIESING, AANWYSING EN AANSTELLING VAN RAADSLEDE
Faan: Totsiens, Dominee!, en dankie vir n besielende gesprek! Ek sal daarvan werk maak om ou Bart weer in die oggenddiens te kry!
Week in oorsig Aandeel van die week Zeder Investments ltd. 19 April 2013
HOOFSTUK 3 INTER-DISSIPLINÊRE GESPREK EN INTERPRETASIE VAN IMMIGRASIE-NARRATIEWE
SHAREMAX GESINDIKEERDE MAATSKAPPYE OPGEDATEERDE KOMMUNIKASIE
KANTOOR VAN DIE MUNISIPALE BESTUURDER BERGRIVIER MUNISIPALITEIT POSBUS 60 PIKETBERG 7320
Huweliks Seremonies Vir Uitverkorenes
MODULE 4 Outeursreg EENHEID 1
SUBNUUS. In hierdie uitgawe: Ellen s visit to the USA. Ons neem afskeid van Amanda en Susanne. Nuwe studenteassistente. en Bronverskaffing
GEREFORMEERDE KERK RANDBURG NOVEMBER 2016 VOLUME 18
NG Kempton-Kruin. Kwartaalblad. Augustus 2016 Oktober 2016
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Combined Motor Holdings Ltd. 4 April 2014
Gemeenteblad van die Nederduitse Gereformeerde Kerk Lynnwood. Waarheen roep die Here vir Lynnwood?
ŉ Persoonlike waardering van Hennie Aucamp as mentor
BYLAAG A LYS VAN SUID-AFRIKAANSE PRIVAATSKOLE WAT DIE CAMBRIDGE KURRIKULUM VOLG CIE CENTRES IN SOUTH AFRICA
Groeteboodskap by geleentheid van die amptelike afskeid van proff. Annette Combrink en Daan van Wyk. 10 November Mnr.
Rubriek vir skeppende werk
Nienakoming van die voorgeskrewe prosedures na indiening van n direksiebesluit om met ondernemingsredding te begin: Is
OFFICIAL GAZETTE. AG.Goewermentskennisgewing. AG. Government Notice VAN SUIDWES-AFRIKA UITGAWE OP GESAG EXTRAORDINARY OF SOUTH WEST AFRICA
Vraag en aanbod * Siyavula Uploaders. 1 EKONOMIESE EN BESTUURSWETENSKAPPE 2 Graad 7 3 EKONOMIESE BEGINSELS 4 Module 2 5 VRAAG EN AANBOD
Brandmure, rookverklikkers, brandblussers, nooduitgange is almal kwessies. Wat doen die administrasie hieroor? Prof Russel Botman (Rektor en
1. FUNKSIES EN STRUKTUUR VAN DIE KANTOOR VAN DIE PENSIOENFONDSBEREGTER
2016 SACAI-WINTERSKOOL GESKIEDENIS NOTAS
DIE AKTEUR EN SY ROL IN SY GEMEENSKAP
HOOGSTE HOF VAN APPEL In die saak tussen: DIE KOMMISSARIS VAN BINNELANDSE INKOMSTE Appellant en W J VAN DER HEEVER Respondent Coram: Smalberger,
Jesus Alleen Liefdesdiens Jesus Alone Love Service
G. J. du Preez
n Narratiewe alternatief op die konsep van afhanklikheidsidentiteit: n Pastorale perspektief THEUNIS CHRISTIAAN ACKERMANN PHILOSOPHIAE DOCTOR (PhD)
Dinsdag 6 Maart saam met die ATKV BY VANJAAR SE US WOORDFEES! Jaargang 4 Uitgawe 2
DIE ONTWIKKELING VAN ALTERN A TIEWE KONSTRUIKSIES IN 'N TERAPEUTIESE GESPREK: 'N GEVALLESTUDIE. deur ALETTA MARIA VOGES
!"#2. Is dit prakties om eerlik te wees? OOK: INTERNETBEDROG IS JY IN GEVAAR? BLADSY 10 JANUARIE 2012
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA IN THE HIGH COURT OF SOUTH AFRICA
Dagsê al die belangstellendes in die geskiedenis van ou Pretoria,
Praat reg oor God F E B R U A R I E N E D G E R E F G E M E E N T E C O N S T A N T I A
HOOFSTUK 5 GEVOLGTREKKINGS EN AANBEVELINGS
BASIC ASSESSMENT REPORT CABRIERE ESTATE, ERF 217 RAWSONVILLE REF: E12/2/3/1-B2/ /06 APPENDIX E: PUBLIC PARTICIPATION PROCESS
Tonga die olifant - 01 *
Stede en bedienswaardighede *
THE LAST STRETCH Kwartaal 4 Uitgawe 1 Oktober 2018
SPLUMA QUESTIONS AND ANSWERS
NOTULE VAN DIE ALGEMENE JAARVERGADERING OP DIE PLAAS 8 Augustus 2009 om 11h00
D E U R J O H A N G E Y S E R. Op die pad van hoop
Ekonomiese en Bestuurswetenskappe Graad 7. By: Siyavula Uploaders
Onze Jan Amptelike skoolkoerant van die leerders van Hoërskool Jan van Riebeeck
Inhoud/Contents 1. Redakteursbrief... 3 2. Taal van pyn en vreugde... 9 3. Hulle kleur hul eie prentjies in... 17 4. Die MOEITE WERD... 22 5. Andrew Murray 100 jaar Later... 30 6. 83-jarige wewenaar bereik hoë piek... 32 7. The Queen s two presidential admirers... 34 8. Viniel vlieg nou van die rakke af... 37 9. Fluisteringe van die wolf... 41 10. Verlore vasteland onder Mauritius gekry... 49 11. My slimfoon slaan toe haar eie koers in... 51 12. Woensdae rol wiele in Porterville... 54 13. Jaco Jacobs behaal sonderlinge prestasie... 56 14. Danksy Ella (79) is daar by Brandfort g n laatslaperboer... 58 15. Agter tralies vir diefstal toe besteel man glo tronk... 61 16. HUISHULPE... 63 17. Skêr 18 jaar lank in man se maag... 65 18. As jy nie vlerke het nie, moet jy n huis hê... 67 19. US-mikrobioloog ontwikkel probiotika vir winkelrakke... 70 20. 5 vrae aan Antoinette Pienaar... 71 21. Vader van Pac-Man op 91 jaar oorlede... 75 22. Die BlackBerry en die baas se vergaderings... 77
23. East Germans taught Trump about walls... 80 24. Daar was destyds glo haaie in die Karoo... 83 25. Hmmm, uhm... he-he-he... 85 26. Lego blaas nou lewe in sy boublokkies... 93 27. Ses goue reëls... 95 28. Meer stilte is wat die wêreld nou nodig het... 101 29. Reuse-ysberg sal gou wegbreek... 103 30. Op die rug van populisme... 107 31. Toe swaai ek vir die trein uit... 110 32. Om te VLIEG... 111 33. Vra Hom Uit... 115 34. Advokaat loop sy rieme styf in hof... 120 35. Om te goeder trou geld aan vriende te leen ai tog!... 125 36. Bly GESOND... 127 37. Raad met goor reuke in jou huis... 129 38. Kyk hie! Die vjêrfdromme isj dan vol whisjkie!... 133 39. Gholfbane kry wind van voor in China... 136 40. Rassie moet twee keer dink... 137 41. Lekker gesous... 140 42. Kookboek ding oorsee mee... 144 43. TE KOOP... 146 44. Dolverlief op malskommels... 147 45. SUPERRUGBY-PROGRAM 2017... 152
DIE PIONIER Jaargang 84, No 01 Volume 84, Nr 01 Datum 28/02/2017 Date REDAKSIE Rig asseblief alle korrespondensie aan: Please direct all correspondence to: Die Redakteur The Editor Die Pionier Die Pionier Posbus 994 P.O. Box 994 WORCESTER WORCESTER 6849 6849 Tel.: (023) 342 6313 Faks/Fax: (023) 342 0335 E-Pos/E-Mail: info@pioneerprinters.org.za Die redaksie onderskryf nie noodwendig die menings wat in die artikels en briewe in Die Pionier uitgespreek word nie, en 1
behou hom die reg voor om sodanige stof te verkort en redaksioneel te versorg. The editorial staff does not necessarily endorse the opinions expressed in the articles and letters in Die Pionier, and reserves the right to abbreviate and edit such articles. Hierdie publikasie is moontlik gemaak deur 'n ruim subsidie van die L W Hiemstra Trust en Marie Luttig Trust. This publication is made possible by a generous subsidy of the L W Hiemstra Trust and Marie Luttig Trust. 2
1. Redakteursbrief 22 Februarie 2017 Geagte lesers Ek wil baie graag begin deur die Matrieks van 2016 by Pionierskool geluk te wens met hul 100% slaagsyfer asook al die onderwysers vir hul volgehoue harde werk bedank! Tawana Mutasa het uitstekend gevaar met onderskeidings in Engels Huistaal, Afrikaans Addisionele Eerste Taal, Besigheidstudies en Geskiedenis. Donderdag, 12 Januarie 2017 het hy n sertifikaat vir Uitnemendheid ten spyte van leerhindernisse van Minister Debbie Schäfer ontvang. Verder is daar ook n berig oor Sarel van der Westhuizen, Tomley van Vuuren, Ricardo Gatyana en Tayla Kuilders se volgehoue deursettingsvermoëns om ongeag vele struikelblokke tog sukses te behaal. Dit maak ons trots om sulke suksesverhale te lees! Afrikaans is een van ons 11 landstale (12 indien ons binnekort Gebare Taal ook as amptelike landstaal erken) wat vir n groot groep van ons bevolking n huistaal, leeftaal, gevoelstaal en droomtaal is. Ongelukkig dra dit swaar aan sy bagasie van die apartheidsverlede en gepaardgaande hartseer. Tog bly dit n taal vir ons mense wat na aan ons harte lê en dit dra so baie 3
kultuurskatte in ons Afrikaanse letterkunde. Dit sal n wonderlike dag wees wanneer Afrikaans suiwer n taal van Afrika word vry van sy ongelukkige verlede en deur alle Afrikaners omarm word. Madiba se woorde aan Franklin Sonn Jy is wat jy is en soos wat jy is, word jy gesien! is wyse woorde wat deur baie ter harte geneem kan word. President Donald Trump en President Jacob Zuma kan gerus hierna luister. Dit is natuurlik ook van toepassing op vele ander kwessies soos ons raskwessie, taalkwessie en die wêreldwye populisme wat nou posvat. Populistiese en opportunistiese politiek is n fenomeen wat wêreldwyd in die VSA, Europa en Afrika insluitend Suid-Afrika geweldig toeneem en ons politieke landskap weereens begin domineer. Adolf Hitler, van Nazi-Duitsland, het so die Duitse bevolking verlei en oorwin met tragiese gevolge vir ons wêreldgeskiedenis. Ons almal moet beslis daarteen waak dat die geskiedenis homself weer herhaal nie! Dit is interessante leesstof om al ons politici sedert 1910 se verskillende style in optredes en dialoogtegnieke te vergelyk en ook die van die Amerikaanse presidente. Antoinette Pienaar is n gerekende kenner van kruie-medisyne en boererate. Hierdie volkskennis vorm natuurlik die basis waaruit die mediese wetenskap en medisyne ontwikkel het. 4
Ten spyte van al die hedendaagse wonderlike tegnologie begin ons tog terug te hunker na die goeie dinge van die verlede. Kyk nou na die herlewing van die ou viniel langspeelplate met sy warm analoog klanke versus die kliniese perfekte digitale klank tegnologie van CD s. Maar ai, dan sal my ou Lego boublokkies nou sowaar met rekenaartegnologie lewe kry sodat dit geprogrammeer kan word om te beweeg en klanke te maak! Dit is nou iets wat ek destyds baie graag sou wou hê, maar die kinders van my tyd en vroeër het nie tekort geskiet aan n wonderlike verbeelding wanneer hulle gespeel het nie. Dink maar aan ons klei-osse, Dinki-karretjies, lappoppe en eenvoudige speelgoed. Vandag is dit alles elektronika en tegnologie wat die kind van vandag se verbeeldingswêreld weinig oorlaat om vanself te droom. Die uitvinder van die ou arkade-speletjie, Pac-Man, is onlangs op 91 jaar oorlede. Kan julle glo dat die ongelooflike BlackBerry slimfoon nou al uit die oude doos is en in 2016 n stille dood gesterf het! Hierdie uitgawes het ook vele wenke, rate en aanbevelings oor huishulpe se vergoeding, die grootmaak van kinders (wat altyd n uitdaging bly), gesondheidswenke, hoe om reuke in jou huis hok te slaan. Daar is sowaar ook raad en wenke aan die vroulike geslag oor hoe om die droom man in haar lewe te vind en die hof te maak. Niemand kan sê dat Die Pionier nie aan almal se behoeftes probeer voldoen nie! 5
Twee sportbrokkies handel oor al China se gholfbane en die sensitiewe en netelige kwessie vir al ons rugby-entoesiaste wie moet by Allister Coetzee oorneem as hoofafrigter van ons mank Spingbokspan? Rassie Erasmus of Johan Ackermann of moet Allister nog n kans kry? Veiligheidshalwe bly ek maar uit hierdie debat Ter afsluiting het ons n interessante geskiedenis oor die rol van kos in die val van die Romeinse Ryk en die geskiedenis van souse. Ek persoonlik is n sterk voorstander van lekker souse by my maaltye. Ons tradisionele Kaapse geregte vind wêreldwyd aanklank en dit is nou saamgestel in n baie suksesvolle kookboek Kook saam Kaaps. Dan as n heerlike toegif aan al die soettande onder ons lesers Melkskommels en al die nuutste giere en resepte daarom. Die blote gedagte daaraan kan sommige van ons in n diabetiese koma laat verval!!! Die laaste artikel is beslis nie vir al die gesondheidsbewustes onder ons bedoel nie. TOTSIENS Op 28 Februarie 2017 gaan n groot man ons verlaat na 14 jaar van liefdesdiens aan Kaleidoskoop SA (voorheen Instituut vir Blindes) wanneer Mnr Freddie Botha finaal die tuig by ons neerlê. Mnr Botha is werklik n geliefde persoon onder ons mense en inwoners hy het diep spore getrap in menige van 6
ons lewens en n besonderse verskil in ons lewens gemaak. Hy was soos n vader, vriend, berader, trooster, leidsman en geloofsleier vir ons gemeenskap in goeie en slegte tye. Jy kon altyd op hom staatmaak om na jou te luister en te help waar hy kon. In my persoonlike lewe het hy ook n besondere rol gespeel deurdat hy my na Kaleidoskoop gebring het en deure vir my oopgemaak het toe ek geen hoop vir my eie toekoms gesien het nie. Nou as doofblinde het ek n wonderlike werk en toekoms by Kaleidoskoop. Dit is n wonderwerk as n mens kyk hoeveel doofblindes, blindes en siggestremdes daar buite sonder n heenkome of werk sit. Ek wil hiermee die volgende gedig aan Mnr Botha opdra en ons almal salueer jou daarmee. Ons gaan almal vir jou mis en wil jou en jou eggenote n vreugdevolle en geseënde tyd van aftrede en welverdiende rus toewens! Tyd vir Aftrede ~ Allen Bredell n Nuwe blaai slaan om n Nuwe hoofstuk begin In die boek van jou lewe Die hoofstuk van aftrede 7
Dis tyd om te groet Vir vriend en kollega Jou tyd om n geseënde loopbaan Vaarwel toe te roep vir altyd Om jou aftree tydperk binne te gaan In die groot genade van God n Tyd van vreugde Beskermend altyd in God s liefde Blydskap en trane het jy gedeel met baie Meer blydskap as trane Deur die lang getelde jare Saam met kollegas en vriende Vir altyd mooi gevorm, die talle herinneringe n God s seëning was jy vir almal Ja, so oud en jonk en sommer almal Dis hartseer om te groet vir altyd Maar vandag sal die laaste woord Hier bymekaar in ons harte Neergelê word om vir altyd In liefde gekoester te word 8
Gaan jou aftrede binne met God Met n lied in jou hart 'n Vreugde in jou siel Mooi loop en seën aan al ons lesers tot volgende keer. Dr Johan Pretorius Redakteur Die Pionier Back to top 2. Taal van pyn en vreugde (Die Burger, 27 Januarie 2017) Murray La Vita Afrikaans is so deel van Suid-Afrika soos rooibostee, maar dit is n taal wat gaan sukkel, sê dr. Franklin Sonn. Afrikaans is so gekoppel aan die gruwels van die verlede dat enige weerstand teen optrede teen (die marginalisering van) Afrikaans amper gesien word as pogings om dit (die verlede) weer in die lewe te roep. Ek neem myself as n voorbeeld: Ons het Engels begin praat in die huis. Ek wou nie my kinders blootstel nie. Ek het gedink: Gee my kinders n break. 9
Maar nou praat ons weer Afrikaans. Ons is besig met n proses om Afrikaans te bevry van die gruwels van die verlede, van (Jeff) Benzien van die security police, van al dáái. Ek weet nie hoe lank dit gaan duur nie. Die opkomende bruin Afrikaanse skrywers en digters, hulle skryf nou oor die lyding, nè? Maar die oomblik as hulle oor die triomfe begin praat, sal ons weer regkom. So op die lange duur voel ek veilig oor Afrikaans, maar op die korte duur gaan dit moeilik wees. Want die instellings sterf, nè. Ek vat nou hier by die kerk, ek is n Christen en nou gaan ek soms kerk toe, daar is verskríklike smart dominees daar, mense soos die moderator, Nelis (Janse van Rensburg), dis n plesier om onder hulle preke te sit, máár dis ou mense! Dan vra ek vir hulle: Nou, waar s die kinders dan? Dan sê hulle die kinders is by die charismatiese kerke. Die charismatiese kerke is Engels, of hoe? Die onderhoud met Sonn vind plaas teen die agtergrond van die boek Ons kom van vêr: Bydraes oor bruin Afrikaanssprekendes se rol in die struggle deur middel van Afrikaans (Naledi). Oor Sonn, wat die voorwoord geskryf het, sê die redakteurs van die boek: Sy betrokkenheid by sy mense en die liefde wat hulle vir hom koester, kom duidelik na vore in hierdie boek as 10
verskeie skrywers verwys na sy rol in die bruin mense se struggle teen apartheid in Afrikaans. Die 77-jarige Sonn sit op n rusbank in die ruim sitkamer van die huis in Welgemoed, n noordelike voorstad van Kaapstad, wat hy met sy vrou, Joan, deel. Die vertrek is vol Suid- Afrikaanse kunswerke (onder meer van ou meesters soos Gregoire Boonzaier) en antieke meubels en Delft-porselein. Klassieke musiek speel op die agtergrond. Sonn is n man wat diep spore in die Suid-Afrikaanse gemeenskap getrap het, onder andere as struggle-leier, vakbondman, skoolhoof en rektor van die Skiereilandse Technikon. Daar is onder bruin mense n chroniese selfbewustheid wat baie begryplik ontstaan het by ons almal, ook by my, by die wyse waarop die argitektuur van die rasse-ideologie neerslag gevind het en hoe hy benadelend gewerk het op die groep waarvan Adam Small skryf; en lóúter benadelend, érg benadelend, waaroor ons nog nie eers gepraat en gedink het nie. Dink aan die benadeling van die rasseregistrasiewet, nè, wat die bruin mense op n negatiewe manier definieer het in die wet. Die ergste was die Ontugwet, artikel 16 van die Ontugwet: Kyk, jy is bruin van kleur, so jy s uit misdaad gebore. Ék is uit 11
misdaad gebore, want artikel 16 het seksuele omgang tussen wit en swart n misdaad gemaak, uit daardie omgang kom n bruin kind. Dis pynlik om nou daaroor te praat, maar daai pyndrempel kan ons nie oor nie. Nou vat ons dit nog n bietjie verder. Ek kry die gedagte die jong mense moet daaruit loskom loskom uit onse eie persoonlike pyn van struggle om te wéés, die wees wat altyd negatief en eintlik onwéttig was sodat ons n regte gesprek oor Afrikaans kan hou, want ons definieer nog altyd Afrikaans as die taal van ons pyn. Afrikaans is amper die semen van ons bestaan; ons is ín die taal en ín die kultuur gebore... uit n pa wat ons nie wil hê nie, wat ons fisiek onteien het, nie net per definisie nie, hy het ons fisiek onteien. Hy het gesê: Gaan wég van my woonbuurt! Gaan net weg uit my omgewing, ek wil jou nie sién nie. Hy het ons ook onterf in daai taal! Nou is hierdie gewaarwordinge so intens dat mense dit vermy. Ek lees nou wat die nuwe bruin ouens skrywe en hulle worstel hiermee. Hulle kom net tot by daai punt waar hulle sê wat hulle nie is nie. Dis moeilik om te sê wat hulle ís. As jy Afrikaans verwerp, dan verwerp jy iets van jouself, sê hy. 12
Die problematiek daarvan is dat as jy Afrikaans handhaaf, dan sluit jy swart mense uit, want Afrikaans is nie altyd verwelkomend nie. So dit bring vir my as n ou man nou tot die gedagte dat die onus om daaraan te ontkom sodat ons in die toekoms n regverdige en n insluitende nierassige samelewing kan word, lyk vir my berus by die bruin mense omdat ons deur hierdie smart gekom het. n Wit of n swart kind hoef nie deur hierdie goed te worstel nie hy ís net en hy wórd net. En hy gaan net aan. Swart kinders worstel nie met hierdie botsing van die politiek en die kultuur nie. Nelson Mandela het dikwels met hom Afrikaans gepraat. Dan vra ek: Hoekom praat jy met my Afrikaans? Hy sê: Ek hou van Afrikaans en dis lekker om saam met iemand te wees wat dit is. Ek dink ons het nog nie ten volle vir Madiba gehoor nie. Ons interpreteer hom nog binne die stryd om oorwinning; ons interpreteer hom nog de binne die konteks van wat ons verwérf het nie. Madiba was president toe my moeder sterf. Toe bel hy my uit Pretoria en sê hy wil net jammer sê oor my ma en hy kom 13
begrafnis toe. Toe kom hy spesiaal afgevlieg vir n bruin vrou van Landsdowne se begrafnis. En hy sê ook vir my: Ek wil asseblief iets sê. Toe hou hy n 20 minuut lange toespraak in Afrikaans. Een Saterdag bel hy my en sê hy is alleen, ek moet opkom na Genadendal (sy ampswoning in Kaapstad). Ons het die hele middag daar rondgedwaal in die tuine en toe het hy gaan sit. Toe sê ek: Ek gaan jou vandag vastrek. Vandag gaan ek jou vastrek, Madiba. Ek vra: Wat maak jý met hierdie identiteitskwessies? Léér my nou, asseblief. Ek vra nou as n kind: Wat maak ons met die identiteitskwessies? Toe vra hy ek moet nou spesifiek wees, toe sê ek vir hom: byvoorbeeld die problematiek van bruin wees. Toe práát ek daaroor. Toe sê hy: Onthou net, in dié lewe is dit nie so belangrik wie jy sê jy is nie, dis wie ánder sê jy is. Ek sien jou op n bepaalde manier, jy s my seun, ek voel baie na aan jou, daarom moet ek altyd met jou gesprek soek en het ek uit die tronk uit ook vir jou geskryf. Maar ek sien jou op n bepaalde manier. Toe los ek dit nét daar, want dit was vir my baie wesenlik. Jy is wat jy is en soos wat jy is, word jy gesien! En dit het my baie gehelp. 14
Mandela het Sonn in 1994 as ambassadeur in Amerika aangestel. Wat is sy indruk van die huidige stand van sake met Donald Trump as nuwe president van daardie land? Ek dink ons as vry en oopdenkende, liberale demokratiese mense gaan n swaar tyd beleef, want die reaksionêres oral gaan moed kry en vir Suid-Afrika sal dit in n mate n terugslag wees. Dit gaan n ontwaking tot gevolg hê van die hele kwessie van die eie en van éksklusiwiteit eerder as ínklusiwiteit. Ek dink dis ook n bedreiging vir die ekonomie, want Amerika, as hy insulêr word, dan doen hy net goed vir Amerika. Amerika stel nie belang in die buiteland nie, nè. Baie van die hulpprogramme wat ons kry, is Amerikaans, ook beurse en die geleenthede om te studeer. As ons die goedgesindheid van Amerika verbeur, gaan ons dit vóél. Dit is nou n tydperk van isolasie, insulasie en America only daardie jingoïsme. Dis amper dieselfde ding as dié van Malan en Verwoerd: Suid-Afrika vir óns... en dit klink sleg, nè. In sy tyd as ambassadeur in die VSA was hy gemoeid met die skep van die Afrika-handelsbeleid. Dit was n groot prestasie om handelsverligting te kry, veral vir Kenia met sy tekstiele en vir Suid-Afrika, om grense oop te 15
maak en handelsversperrings uit die weg te ruim. Maar Trump gaan dit ook nou herroep, die handels voorkeure. Dit is vir Sonn belangrik om nie as iemand geteken te word wat n voorstander van coloured nationalism is nie. Wat my deur my lewe gedryf het, is om met die mense met wie ek n kulturele aanvoeling het, n verhouding op te bou. Almal praat van n nasie bou, maar jy kan nie n nasie bou en dan opsetlik, soos Malema, mense wil uitstoot nie. Jy moet mense inbring. Ons moet nie na Afrikaners kyk as die boere van apartheid nie, maar as Suid-Afrikaners wat byvoorbeeld teen Britse imperialisme geveg het. Die Afrikaanssprekende gemeenskap, waarin ek nou uit vrye keuse woon, dis almal boere dié (hy wys na buite), hulle smag na Afrikaanse leierskap. As daar n week verbygaan wat mense dit nie vir my sê nie, dan is dit nou baie. Die verwarring is nie nou net meer by coloureds nie, dis nou by die wit Afrikaanssprekendes ook. En hulle is vry en oop vir n bruin leier wat hom byvoorbeeld bemoei met vrae soos of Afrikaans n Afrikataal is en het Afrikaans oorlewingsmoontlikhede? 16
Óns kan ons daaroor uitspreek, maar die oomblik as die wit man dit sê dan word daar gesê: Jy wil nou weer skerms opslaan. Later sê hy: Ons gaan deur verandering en ons vergeet dat ons n baie jong demokrasie is. Niks is seker in Suid-Afrika nie. Behalwe die wete dat dit gaan regkom. Back to top 3. Hulle kleur hul eie prentjies in PIONIERSKOOL SE UITBLINKERS (Die Burger, 5 Januarie 2017) MATRIEK 2016 Anika Marais Juffrou! Sarel van der Westhuizen (21) kom skree-skree by die gang van die Pionierskool vir siggestremdes in Worcester afgestap. Juffrou! Ek is klaar met skool! Ek is klaar met skool! Hy gooi sy kop agteroor, knyp sy oë toe en lag kliphard. En Juffrou? Juffrou, ek het my skoolloopbaan met n formidabele skryfstuk afgesluit. As ek dit nou maar self mag sê. 17
Sarel het einde verlede jaar op n braille-tikmasjien die derde vraestel vir Afrikaans eerste addisionele taal geskryf. 'n Deel daarvan was n opstel oor diamantsmokkelaars. Manne! Manne! Vanaand is dié aand! Sarel bewe eintlik van opgewondenheid soos wat Tomley van Vuuren (21) en Ricardo Gatyana (21) uit die eksamenlokaal na die voorportaal van die skool gestap kom. Vanaand gaan ons groot! Tayla Kuilders (18), wat aan Ricardo se arm vashou, giggel. Ja, ek hoor jou, Tayla! is Sarel se antwoord. Maar vanaand is n manne-aand. Ons gaan n bietjie hier in die dorp rondloop en n ou ietsie drink. Kom ons sê maar n Coke in aanhalingstekens. Dié matriekklas het meer as genoeg rede gehad om einde verlede jaar vir n aand lank Worcester op horings te neem. Benewens die feit dat hulle al vier heeltemal blind of swaksiende is, was daar boonop nog n hele paar struikelblokke wat tussen hulle en hul matrieksertifikaat gestaan het. Tomley moes gr. 5 én gr. 10 herhaal. 18
Ricardo woon sonder sy ma in Worcester, saam met sy broers en suster, en moes óók gr. 10 herhaal. Sarel het in gr. 9 die pad byster geraak en op die onwettige manier begin kuier. En Guillain Barré-sindroom is op 16-jarige ouderdom by Tayla gediagnoseer. En ondanks die rehabilitasie wat sy vir bykans n jaar ondergaan het, het sy gematrikuleer sonder om n jaar te herhaal. Ek het nie gedink ek gaan dit maak nie. Sy raak tranerig. Maar ek het dit reggekry. Ek het dit reggekry. Ek is opgewonde. Ek is net te opgewonde. Elkeen van hulle het voor n uitdaging te staan gekom waar hulle maklik sou kon sê: Dis nou genoeg. Maar tog het hulle besluit: Ek gáán deurdruk tot matriek. Ek het gr. 5 herhaal omdat ek baie uit die skool was vir operasies op my oë, vertel Tomley. Maar toe raak ek lui. Ek wou nie huiswerk doen nie. En in gr. 10 het ek nie eens meer probeer nie. Ek het hom sommer ordentlik gedruip. 19
Maar binne n paar jaar het Tomley sy lewe omgekeer. Hy het in n akteur ontpop wat onder meer al by die Universiteit Stellenbosch se Woordfees opgetree het, en is boonop as hoofseun van die skool gekies. Ricardo se wêreld het ineengestort toe sy rapport aan die einde van gr. 10 kom en dit lees: Druip. Ek het dit nie verwag nie, want ek het my alles ingesit. Ricardo sit vorentoe met sy hande gekruis op die tafel. Dit was baie moeilik om te aanvaar. Ek kon tóé tou opgegooi het, want ek sou alles weer moes oordoen en saam met jonger kinders in die klas sit. Maar ek het weer teruggekom en besluit: Miskien was ek net nog nie reg om aan te beweeg nie. Vir Sarel het die draaipunt gekom toe sy pa hom een dag in gr. 10 uit Brakpan gebel het. Toe ek rekenaartoepassings-tegnologie [RTT] nie deurkom nie, het ek net besluit te hel met alles. Te hel met die hele besigheid. Ek het alles net gelos my akademie, my vriende. Die jong man wat die heeltyd lag, raak skielik ernstig. My pa het gebel en net een ding vir my gesê: Dis jy wat jou eie prentjie in die lewe inkleur. En toe het alles verander. 20
Die volgende jaar het Sarel tydens die Pionierskool se jaarlikse Pioneer Rally saam met die oud-springbok Toks van der Linde in die motor gery. Ons is albei mal oor golden oldies. Jy weet, musiek van die 60 s, 70 s en 80 s. Ons het so gesels dat ek vir lang tye vergeet het om te navigeer! En toe ek weer sien, sit Toks voet in die hoek! Ons het 160 km/h gery en gesing. Só gesing dat hy nie n stem gehad het toe ons by die casino aankom nie. En hy moes daai aand die seremoniemeester wees! Hy lag weer. Hy het my gisteraand gebel en gesê ek moet hom laat weet as ek my laaste vraestel geskryf het. Ek gaan hom sommer nou bel en sê: Oom Tokka! Dis ek, Sarel, oom Tokka! Ek is klaar en vanaand gaan ons groot gaan! Matriekuitslae in Die Burger Die uitslae van Wes-Kaapse skole verskyn môre in Die Burger saam met n bylae met onderhoude met uitsonderlike matrikulante. Die departement van basiese onderwys se beleid vereis dat die uitslae wat môre in Die Burger verskyn, nie onder matrikulante se name gepubliseer word nie, maar net onder hul eksamennommers. 21
Dié besluit is geneem in n poging om kandidate wat nie geslaag het nie se identiteit te beskerm. Die matriekuitslae wat môre in Die Burger gepubliseer word, is deur die departement van basiese onderwys verskaf. Hoewel alles moontlik gedoen is om te verseker dat die uitslae korrek is, is dit moontlik dat foute kon deurglip. Die uitslae wat by skole bekend gemaak word, moet steeds as die finale uitslae beskou word. Vir enige verdere navrae oor die uitslae, bel die departement van basiese onderwys by 0800 202 933. Back to top 4. Die MOEITE WERD (Rooi Rose, Februarie 2017) Deur JACQUELINE LEUVENNINK Dis die begin van n sonderlinge liefdesverhaal toe die netjiese, gladgeskeerde young Mister Murray op n Kaapse winterdag in 1855 in Groenpunt deur die hek met sy groot wit pilare ry en voor n elegante gewelhuis met n rietdak stilhou. Saam met Andrew is sy oom en doktor Philip van die Londense Sendinggenootskap. Hulle kom besoek die Rutherfoord-familie, deel van die créme de la créme van Kaapse sosiale kringe. 22
Toe die aanvallige jong dogter van die huis inkom om tee uit n silwerteepot in fraai porseleinkoppies te skink, helder die wintersdag vir die geleerde jong man op. Die 19-jarige Emma steek haar hand na hom toe uit, iets wat n ietwat oorblufte Murray laat reageer met n opregte: I am extremely privileged to meet you, Miss Rutherfoord... Emma is n jong vrou met n ondersoekende gees, die produk van n tipies Victoriaanse opvoeding vir die hoër stand. Haar ma en later goewernantes en leermeesters het haar geskool, sy speel klavier, teken, borduur, het n goeie kennis van Shakespeare, Bunyan en John Donne en praat n vingerhoedjie vol Duits en Frans. Trou is in hierdie stadium nie hoog op haar lys nie; sy voel sterk daaroor dat die lewe uit meer as rose borduur, bestaan. Met haar liefde vir die buitelug en die veldblomme teen die berg se hange kom daar 'n effens meer ongetemde sy na vore wanneer sy na hartelus perdry en bergklim. Bo-op Tafelberg wil sy net nog en nog sien. Bedaar, kind, sê die grootmense. Jy sal jou ooreis... Die Rutherfoords se landgoed strek van die see tot by Seinheuwel. Howson Rutherfoord is n bedrewe sakeman, politikus en filantroop, n ingeligte man wat The Commercial Advertiser; The Illustrated London News en die Cape Argus 23
lees. Hy geniet intelligente gesprekvoering en hulle ontvang dikwels belangrike besoekers. Toe die gesin ná n jaar in Londen na Kaapstad terugkeer, is Howson verkies tot lid van die wetgewende vergadering (Hoërhuis) van die Kaapse parlement wat vir die eerste keer in 1854 vergader het. Geloof is die stil middelpunt van die Rutherfoord-gesinslewe. Hul deur staan oop vir sendelinge van alle denominasies. Hulle is dus bewus van die skrander seun van n Skotse sendelingpredikant uit die Karoo. Andrew besef onmiddellik Emma is die kans van n leeftyd. In die week wat hy op vervoer na die noorde moet wag, lê hy daagliks besoek af in Groenpunt. Mr Rutherfoord is meer as ingenome. What an extraordinary talented young man this young Murray is. Die tyd is min en Andrew n man wat nie gras onder sy voete laat groei nie. Skaars drie dae nadat hy haar die eerste keer gesien het, kry Emma n brief van hom waarin hy haar vra om te trou. Hoewel my werk in Bloemfontein bevredigend en uitdagend is, is ek soms baie alleen en verlang ek na iemand wat vir my n lewenslange metgesel kan wees; a companion which I believe the Lord will grant me in due time. 24
Hy gaan voort om te sê hy het dadelik aangetrokke tot haar gevoel, een van daardie vreemde misteries van die lewe. Dit gaan vir my baie swaar wees om binne n paar dae weer van jou afskeid te neem. Jy is geseën met spesiale talente wat myne kan aanvul en my lewe sal verryk. Andrew is slaggereed om die bal aan die rol te sit en this serious matter of great consequence for both of us met haar pa te bespreek. Maar hy misgis hom met Emma. Dit klink soos iets uit n Jane Austen-roman. Hy laat haar hart ook vinniger klop maar die vurige jong intellektueel se oorhaastigheid skok haar verfynde siel. Die huweliksaansoek is volgens haar heeltemal te halsoorkop en sy reken hy laat dit soos n saketransaksie klink. Sy het darem gedink hy het beter aanvoeling as om nie eens tyd te maak vir n hofmakery waartydens hulle mekaar beter kan leer ken nie. Dit laat haar ewe impulsief besluit om summier alle kontak met hom te verbreek. Haar brief aan hom is koue water op die vuur. It seemed to me that there could be no mutual sympathy and no clear knowledge of character necessary for so close, so holy a relationship. Voor sy vertrek kom Andrew groet. Hy erken teenoor haar pa dat haar reaksie geregverdig was en dat hy onder druk gevoel 25
het van sy gemeente wat dringend op sy terugkeer wag. Dis n erg bekaf vryer wat die lang reis terug na sy pioniersbestaan aanpak. Emma se familie maak intussen geen geheim daarvan dat hul simpatie meer by die jong predikant lê as by haar nie. Haar suster Mary is so ontstig dat sy amper n week lank nie met Emma praat nie. Andrew vermy voorlopig die Kaap en woon nie eens die volgende sinodesitting by nie. Maar hy gee darem ook nie heeltemal moed op nie. Emma kry hom ook nie uit haar kop of hart nie. Toe hy met haar begin korrespondeer, reageer sy aan die begin steeds effens kil. Maar die man wat in hul latere huwelik van 48 jaar 250 boeke sou publiseer, weet hoe om te skryf. Emma leer ken hom oor n tydperk van n jaar in hul briefwisseling en sy gedagtes en verlangens staan haar aan. Toe hy weer vra, sê sy ja sonder dat sy hom intussen weer gesien het. Daar word vertel dat die jong predikant die reis van Bloemfontein na Kaapstad, wat destyds gewoonlik drie weke geduur het, binne 13 dae afgelê het. Hulle trou op 2 Julie 1856 in die Dutch Reformed Church in Wynberg, Emma n prentjie in wit moeselien en kant, Andrew in strikdas en manel. Daar is skaars tyd om n bruidsuitset bymekaar te kry voor hulle noorde toe vertrek. Die jong 26
bruidegom voldoen met groot sorg en moeite aan sy vrou se versoek dat haar klavier moet saam op die wittebroodsreis, n groot kampeer-avontuur vir die jonggetroudes. Die klavier raak haar naelstring met die lewe wat sy agterlaat. Sy skryf: Dear Mama, what a joy it is, playing the piano. Most of the time I play for my Andrew. Dit raak n gewoonte dat sy vir hom sing en lees as hulle lang afstande in die kapkar aflê om mense op afgeleë plekke te gaan besoek. Eenvoudige, goedhartige boeremense oorlaai hulle met groente, eiers, hoenders en eende, selfs n skaap. Dit ontroer haar. En sy geniet die konstante verandering in die landskap en veral die kosbare alleentyd met haar man wanneer hulle reis. Emma se nuwe bestaan is ver verwyder van haar jongmeisiedrome om haar in n gesofistikeerde Londen te gaan vestig. By geleentheid mis sy wel sekere dinge. Liewe Mamma, kan jy dalk vir my skoene aanstuur? Ek het tog so n swak vir Franse leerstewels. Maar haar liefde vir die hardwerkende, begeesterde man met die oop, eerlike gesig oorbrug al die aanpassings in n oorwegend waterlose stad met sy losse versameling van sowat 45 grasdakhuise wat langs die Bloemspruit gestrooi lê. Dear Mama, I certainly never knew before I could be so bound to anyone or love anyone so much 27
Sy is voortdurend besorg daaroor dat Andrew se gesondheid n knou kan kry weens sy veelvuldige pligte. Waar sy kan, vergesel sy hom op sy togte omdat sy weet hy kan dan nie heeltemal so hard werk nie omdat hy haar in ag moet neem. Haar eie atletiese, fikse liggaam is n groot bate. Sy het elf kinders in die wêreld gebring. Andrew Murray word in 1871 na Wellington beroep waar Emma hom tot met haar dood in 1905 bystaan. Hul reis saam kan vergelyk word met haar beskrywing van n klim tot bo-op Tafelberg: so wild, so free, so majestic, so worth the trouble and fatigue rr *Inligting kom uit die briewe van Emma Rutherfoord/Murray in In Mid-Victorian Cape, Letters from Miss Rutherfoord, saamgestel deur Joyce Murray (Emma se kleindogter) en in 1954 in Kaapstad deur A.A. Balkema uitgegee. DIE SKOTSE MURRAYS Die standbeeld van die sittende figuur van die dinamiese predikant, mistikus en skrywer Andrew Murray voor die Moederkerk in Kerkstraat, Wellington, is n bekende gesig. n Rugbesering het hom in sy latere lewe genoodsaak om dikwels 28
te sit en preek. Op 9 Mei, sy verjaardag, word steeds elke jaar kranse gelê by sy graf, n klipgooi van die standbeeld af. Murray se predikant-pa, ook Andrew, het as jong man uit Skotland na Suid-Afrika gekom. Andrew jnr. word op Graaff- Reinet groot tot hy as tienjarige Skotland toe gaan om daar skool te gaan. Ná sy teologiese studie in Holland word hy in 1848 as predikant in Den Haag georden. Met sy terugkeer na Suid-Afrika kry hy opdrag van die NG Kerk om die Afrikaners in die binneland te gaan bedien en n versoenende rol te speel tussen die Kaapse regering en die Boere in die gebied tussen die Oranje- en Vaalrivier. In die elf jaar van sy bediening in Bloemfontein was hy onder meer die stigter van Grey Kollege. Emma speel waarskynlik n belangrike rol in sy ywer om ook beter opvoedingsgeleenthede vir jong vroue te help skep. Hy stig later in sy bediening op Wellington die Seminary for Girls. Back to top 29
5. Andrew Murray 100 jaar Later (NG Kerk Weskaap, Facebook) Dr Andrew Murray, oudleraar van die Groote Kerk gemeente is vanjaar presies 'n 100 jaar gelede op 18 Januarie 1917 oorlede. Ons dink terug aan sy invloed en nalatenskap. Sy standbeeld staan voor die Groote Kerk aan die Adderleystraat kant. In 1917 net na Andrew se afsterwe verwys DE KERKBODE na hom as... ontegenzeggelijk gelijk de grootste figuur in Onze Kerk geweest en die Kaapse dagblad THE ARGUS gaan verder deur te sê dat : Though the majority may never have set eyes upon dr. Murray in person, the influence of his devotional books has touched every corner of the globe; few names in this region of Christian literature being more familiar. n Man met 'n roeping en 'n passie: om te preek, stigter van skole en opleidingsentra vir dogters, sendingyweraar, herlewingsgesinde, boekskrywer (hy het in sy lewe sowat 20 000 gedrukte bladsye geskryf!), Godvresende geestelike vader van vele. Andrew Murray was sekerlik een van die heel grootste Onderwys Hervormers in SA se geskiedenis. Hy was sy tyd in 1872 ver vooruit deur die twee geleerde dames, drr. Bliss en 30
Ferguson, na Suid-Afrika te bring om onderwys aan dogters op Wellington te gee. Deur hulle hierheen te bring het hy die beginsel geskep om geleerde persone in te koop, n beginsel wat spoedig deur ander inrigtings in Suid-Afrika gevolg is. Die belangrikste doel van die skool was om dogters en hulle belange eerste te stel. Gesamentlik het hulle die Seminarium ontwikkel as n plek waar dogters Christelike en praktiese onderrig ontvang wat by die beste inrigtings in wêreld kon kersvashou. Hierdie verbintenis het verseker dat Hoër Onderwys vir dogters die eerste keer in SA beskikbaar was. Vroue het n besondere rol in die lewe en denke van Andrew Murray gespeel. As man uit die Victoriaanse tydperk was hy sy eie tyd ver vooruit. Wat in gedagte gehou moet word is dat die optrede van Andrew in die veelbewoë Victoriaanse tydperk plaasgevind het. Die posisie van vroue is as onderdanig beskou en hulle moes sekere reëls nakom wat deur die samelewing as aanvaarbaar beskou is. By die inwyding van die Vrouemonument in 1913 het die volgende gebeurtenis afgespeel wat Andrew se posisie binne die Afrikanerdom van toe, pragtige illustreer het: In die brandende middaghitte het die menigte ure lank na n eindelose reeks uitgerekte toesprake geluister. Tydens die geleentheid het generaal Christiaan de Wet n sambreel oor Andrew gehou 31
om hom teen die hitte te beskerm. Toe Andrew hom bedank, sou De Wet gesê het: n Mens sou kon betaal het om dit te mag gedoen het daar was heelwat mense wat dit ook graag wou doen. Bron: Dr Jurie Joubert Groote Kerk gemeente Back to top 6. 83-jarige wewenaar bereik hoë piek (Die Burger, 28 Januarie 2017) Christiaan du Plessis n 83-jarige man van Kaapstad het gisteroggend die eerste piek van Kilimandjaro, Stellapunt, in Tanzanië bereik nadat sy vrou verlede jaar aan kanker dood is. Peter Grant het ses dae, pleks van die gewoonlike vyf dae, geneem om die piek te bereik. Stellapunt toring 5 685 m bo seespieël uit en is nie ver van Uhuru, die berg se hoogste kruin, af nie. Volgens Grant se suster, Pamela Delport (80), het sy nie verwag dat haar broer die bokant van die berg sou bereik nie. 32
Ek weet nie waar hy sy gene vandaan kry nie, want hy het nie eens veel kans gekry om te oefen nie. Dit is asemrowend dat hy dit tot daar gemaak het, sê sy. Grant se vrou, Colleen, sou hom verlede jaar saam op die tog na Tanzanië vergesel het, maar die egpaar se planne is kortgeknip toe kanker by haar gediagnoseer is. Sy is in Augustus dood. Volgens Mariska Griffin, eienaar van explore Plus Travel & Tours, wat Grant se klimtog gereël het, was dit vir Grant n emosionele staptog. Dit is n merkwaardige prestasie. Dit gebeur gereeld dat bergklimmers wat veel jonger as Grant is dit nie tot by Stellapunt kan maak nie, sê Griffin. Volgens haar sou n toergids Grant gister by die berg af vergesel het. Hulle gaan waarskynlik stadig loop en daarom sal hy eers Saterdagmiddag (vanmiddag) op gelyke grond wees. Volgens Delport is sy onseker hoe hulle haar broer, wat môreaand terug in Kaapstad aanland, se prestasie gaan vier. 33
Ek vermoed hy gaan baie plannetjies hê wanneer hy terugkeer. Die adrenalien gaan waarskynlik nog n hele ruk in sy liggaam wees, het sy gesê. Back to top 7. The Queen s two presidential admirers Idi Amin trumped by Donald (Die Burger, 5 February 2017) PS John Scott I bet Donald Trump is as thrilled at the idea of meeting the Queen (Elizabeth of England, that is) as Idi Amin was all those years ago. And that the queen is just as unthrilled at the prospect as she was when she dined with Uganda s dictator in 1971. A year later he gushed in an interview with the Daily Telegraph's Chris Munnion: Tell the queen I love her. Munnion never had the opportunity to pass on these felicitations. Amin had already invited her to the 10th anniversary of Uganda s independence, and she had replied she was most disappointed that her commitments prevented her acceptance of his invitation, signing herself off as your good friend. 34
But that was as far as she ever reciprocated his affection. By then he had decided to expel Uganda s 80 000-strong Asian population, and the British Foreign Office was nervous that any appearance of a snub on her part might might lead to victimisation of other UK nationals still in his country. In 1977, when his reign of terror had become public knowledge, the queen was so nervous that he might turn up at her Silver Jubilee service of thanksgiving in St Paul s Cathedral during the Commonwealth heads of government meeting that she confided to Lord Mountbatten she would use the ceremonial Pearl Sword to hit him over the head. Naturally she will refrain from doing any such thing if and when she meets her latest presidential admirer. But nor will she watch him play golf at Balmoral in Scotland, which he was hoping she would find time to do. Trump is very proud of his Scottish ancestry, though has yet to proclaim himself King of Scotland, one of the titles Amin conferred on himself. He may make the Scots an offer they can t refuse. His desire to impress the queen with his golf swing was matched by Amin s pride in his swimming ability. The Ugandan once challenged the BBC s Africa correspondent to a swimming race in the hotel pool (the correspondent made sure he lost). 35
Unlike Idi, who landed Britain with all the Asians he turned into refugees, Donald s planned mass expulsions won t affect the queen s kingdom. But there are other similarities. Amin said things that I wouldn t be a bit surprised to hear Trump say. For instance: There is freedom of speech, but I cannot guarantee freedom after speech. And: Sometimes people mistake the way I talk for what I am thinking. And: I consider myself the most powerful figure in the world. Trump to a T. In fact, 40 years ago Idi Amin could have taken them straight out of Trump s mouth. Amin also said: I propose getting rid of conventional armaments and replacing them with reasonably-priced hydrogen bombs that will be equally distributed throughout the world. Would Trump say such a thing? He may already have said it, with a beady eye on that little red button. What about two more of Amin s pronouncements: You can t run faster than a bullet. And: I have to keep law and order, and it means I have to kill my enemies before they kill me. Or at least fire them, as Trump fired the acting attorney general for not defending his orders to ban Muslim immigrants. 36
But he will have only nice things to say to the queen, who will in turn try not to say anything at all in case her sweet nothings are tweeted to the world. Back to top 8. Viniel vlieg nou van die rakke af Kliniese klank van digitale musiek verruil vir warmte van analoog (Die Burger, 11 Januarie 2017) Daar is deesdae baie mense wat met groot spyt rondloop oor die plateversamelings wat hulle verkoop of weggegee het toe CD s die musiekmark begin oorneem het. Wêreldwyd raak plate al hoe gewilder. Madeleine Barnard berig. In Brittanje het die verkope van vinielplate in 2016 die beste syfers in 25 jaar getoon met meer as 3,2 miljoen plate wat verlede jaar verkoop is n styging van 53% in vergelyking met die vorige jaar en die hoogste sedert 1991. Verlede jaar was ook die eerste jaar dat die waarde van vinielverkope hoër was as dié van digitale aflaaimusiek. Pieter de Wit, CD-aankoper vir Musica in Suid-Afrika, het ook net goeie nuus oor plaaslike vinielverkope. Syfers van plateverkope het voortdurend gestyg sedert Musica weer in 2013 viniel bekend gestel het viniel het dubbelsyfergroei 37
getoon in 2016. Verkope oor die Kerstyd was baie goed baie mense koop weer plate as geskenke. Musica hou tans 70% van die vinielmark in Suid-Afrika en bied tans n verskeidenheid van plate in 65 winkels in Suid-Afrika en Namibië aan. Stephen Segerman is die eienaar van Mabu Vinyl in Kaapstad. Hierdie winkel, wat in 2001 deur die vinielliefhebber Jacques Vosloo in Kloofstraat begin is, het gehelp om viniel deur die maer jare aan die lewe te hou. Mabu verkoop ook CD s, video s, boeke en DVD s, maar dit bly in hart en siel n platewinkel. Segerman sê dat sy klante n mengsel van ouer nostalgie-versamelaars, house-platejoggies en hiphop-liefhebbers is en nou ook jonger musiekliefhebbers wat die USB-draaitafels koop sodat hulle na plate kan luister sonder om n hele hoëtroustelsel te koop. Segerman reken daar is verskeie redes vir die groeiende gewildheid van viniel. Ek dink dat veral jong musiekliefhebbers moontlik moeg raak vir ipods met n mengsel van musiek. Hulle wil sit en luister na n hele plaat, met die snitte in die korrekte volgorde soos die kunstenaar dit bedoel het. Hulle soek ook die ligte atmosferiese kraak en suis van n plaat. En hulle wil opstaan en die plaat omdraai ná 20 minute. François van Coke gaan eersdaags n 7 -kortspeler uitreik met twee snitte van sy tweede soloalbum, Hierdie is die lewe, 38
daarop. Dit word op 2 Februarie uitgereik. n Vollengteplaat vir hierdie album sal ook uitgereik word. Van Coke het ook so gemaak met sy eerste soloalbum, Francois van Coke. Van Coke is gaande oor die medium en het al plate versamel voordat dit weer mode was. Party mense hou steeds van n fisieke formaat, want die digitale formaat is so maklik en vinnig verteerbaar. Dit is lekker om n album op te sit en deur te luister. Dit is net soveel makliker om te skip as jy musiek digitaal luister. Ek hou ook van die grootte. Die omslag van n album lyk net soveel beter in die groot formaat. Hyself het n groot versameling. Ek het ou plate van The Beatles, Beach Boys, Led Zeppelin, Black Sabbath, CCR, Bruce Springsteen, Thin Lizzy, Stones, ensovoorts. Dan het ek ook nuwe plate wat ek die laaste paar jare gekry het van The Strokes, Queens of the Stone Age, Jack White, en so meer. Deon Maas, skrywer van Melk die heilige koeie, besit nie meer 'n CD-speler nie, behalwe in sy motor. Hy het n diverse versameling plaaslike musiek van Nico Carstens, Die Briels, Ihashi Elimhlophe, Bobby Hendricks, Jack Parow en Fokofpolisiekar en internasionale musiek van ondergrondse hiphop, dub reggae, Thai en Surinaamse funk tot vandag se Peaches, Tool, The Swans en KilKil. 39
Ons lewe in n craft-era en viniel pas daarby in. Analoog-klank is nou maar eenmaal warmer en het meer van n teenwoordigheid as digitaal. As jy my nie glo nie, luister na dieselfde liedjie op dieselfde stelsel, eers op viniel en dan op jou ipod. Plate gee jou fisieke kontak met die musiek en dwing jou om daarna te luister omdat jy dit so gereeld moet omdraai. En dit maak dat jy weet na wie jy luister. Die komponis en musiekregisseur Charl-Johan Lingenfelder vertel hoe hy n paar jaar gelede in Londen by n musiekwinkel ingestap het en oorstelp was om die nuutste musiek op viniel te sien. Hy het sedertdien al weer baie musiek in plaatvorm gekoop om sy reeds uitgebreide versameling aan te vul. Lingenfelder voel die digitale revolusie het musiek van sy waarde ontneem. Musiek is te maklik bekombaar, wat veroorsaak dat ons begin anders luister na musiek. Dit het weggooibaar geword. As jy 'n plaat koop, haal jy groot geld uit en die moeite wat gepaardgaan met die luister daarvan, maak dat ek groter waarde heg aan dit wat ek hoor. En op n praktiese vlak? Min mense weet dat CD s n beperkte leeftyd het. Viniel het n baie langer lewensduur as jy die plate en jou platespeler oppas. Mense is trots op hul plateversamelings en toerusting. 40
Dis soos boeke. Kuns. Estetiese besittings wat deel is van wie jy is en wat jy wil hê mense van jou moet weet. Back to top 9. Fluisteringe van die wolf (Die Burger, 3 Februarie 2017) Oop Kaarte Murray La Vita Die groot Afrikaanse skrywer Abraham de Vries praat aan die vooraand van sy 80ste verjaardag oor die Middeleeuse Klein-Karoo, die dood van skrywers en die moord op Afrikaans. Ons sit onder n prieel aan die agterkant van Braam en Hannie de Vries se huis in Kaapstad. Die hele Tafelberg is voor ons oë uitgestrek. n Voël is nou en dan hoorbaar tussen die druiweblare en die oorryp vrugte wat daar hang. Die onderhoud begin by sy geliefde Klein-Karoo, waar hy op Winkelplaas by Ladismith grootgeword het en steeds heen gaan om van die stres van die stad weg te kom. Mense vereenselwig hom veral met sy Klein-Karoo-stories. Maar ek het n héngse klomp ander geskryf... Mense vergeet partyslae jy gebruik jou klein vaderland, soos ou Con de Villiers sou gesê het; jy gebruik die stukkie van die land wat jy ken en 41
dan dra jy verhale soontoe, dis nie verhale wat jy noodwendig daaroor skryf nie, dis verhale wat jy soontoe neem omdat jy die wêreld ken, die mentaliteit van die mense ken. Wat vir my aan die Klein-Karoo interessant is, is nie noodwendig net die stories van die plek nie, maar hoe die plek verander het. Dit is óngelóóflik. Neem nou die Kersverhaal wat ek vir Die Burger geskryf het... Die klomp Kersverhale wat ek oor die jare geskryf het, is n soort petite histoire, n klein geskiedenis van die wêreld daar. In die jongste verhaal kom die mense byvoorbeeld die aand daar aan in die Klein-Karoo, of Kannaland-Karoo soos ek dit genoem het, en waar is hulle die aand tuis? In n klomp werkershuisies wat in oornaghuisies omgebou is. Dis amper half onopgemerkte goed, maar dit is tog n totále wêreld wat verander. Hy praat oor sy vriendskap met wyle Adam Small en die jongste video-portret wat hy oor hom gemaak het. Dis die eerste een. Die tweede een gaan Breyten (Breytenbach) wees, dink ek. Dit is vir kinders. Jy weet, die kinders gaan nie meer vandag skool toe met die algemene kennis wat ons gehad het nie. Daarom is sulke soort van goed belangrik vir hulle. Boonop ding jy mee met die televisie en die tipe van goed. As hulle nou kan sien hoe Adam self die gedigte 42
lees, dan raak dit vir hulle belangrik. Ons beplan eintlik om so n hele reeks te maak waar digters kortliks sê waaroor die gedig gaan en waarna hulle moet oplet en dan die gedig voorlees. Die digters en skrywers wat die afgelope paar jare gesterf het, kom ter sprake. Hulle kap in ons bos... Eers was dit Ronnie Belcher. En dis Adam, dis George (Weideman), dis André (Brink), Chrís (Barnard), Ina (Rousseau), Liesbet Eybers... Hénnie (Aucamp). Dit is n groot verlies vir die Afrikaanse letterkunde, sê hy. Dit is almal unieke stemme, dit is nie net sommer stories nie, dis veel meer wat daarmee saamgaan. Maar dis nie te sê dat daar nie ander bykom nie, want daar kom prágtige ander goed by. Ek wil nou nie oor dié soort van ding praat nie, maar... wat op die oomblik besig is om met Afrikaans te gebeur is een van die grootste tragedies wat hierdie land nog getref het. Mý boeke gaan vergete raak omdat dit nie in n ander taal geskryf is nie... Die Afrikaanse koerant, die Afrikaanse boekwêreld, die héle Afrikaanse wêreld, het n probleem. En hierdie probleem is verskríklik diepliggend en dit is die móórd wat ideologie pleeg op taal. 43
Baie min mense sien dit raak, maar wat in Stellenbosch aangaan en wat die ou Nasionale Party aan Afrikaans gedoen het, is presies dieselle. Dis álbei n keuse van n sekere manier van dink bo die waarde van taal as sodanig. Dis n keuse van ideologie, van n kamma grênd manier van dink en geen énkele begríp van wat taal in werklikheid is nie. Engels is nie net n taal nie, Engels is n woord vir magsmisbruik, sê hy. Jy kán nie n klein taal stel teenoor n wêreldtaal nie. As jy op n eiland aan die kus van Denemarke n universiteit stig met Deens en Duits as die twee tale, dan gaan daardie universiteit binne drie jaar Dúits wees. Oor die publikasie van sy eerste verhaal, het De Vries al gesê: Geen mens voel ooit weer so oor enige skryfwerk as met die publikasie van jou eerste verhaal nie. Ek het gevoel ek het vir iets vergoed, maar ek het nie geweet vir wat nie. Ek pols hom daaroor. My ma is dood met my geboorte, maar ek dink dit is... Kyk, die eerste twee stories wat gepubliseer is, Spioene en Bert die Jagter, het altwee te doen met kinders wat n houding inleem of wat iets doen in verband met die dood. Ek kan dit nie anders 44
sien nie. Jy weet... Daar s hópe stories wat ek ken wat ek nie skryf nie. En die vraag is, hoekom nie? Ék weet dit nie. Sodra dit raak aan n probleem, dán s ek geïnteresseerd, want dan weet ek die storie gaan vir my die waarheid vertel. Daar is tog iets magies aan storievertellery. Jy konfronteer iets deur daaroor te skryf, meen hy. Maar as jy dit bewustelik doen, dan gaat hy in sy glorie in. Ek weet wel presies waar ek Spioene gekry het en hoekom ek gedink het: blikskottel, hiér sit n storie! Vertel hierdie storie! Pa en n oom het gesit en gesels, en Pa het vertel van dié spioene in die Boereoorlog wat sý pa-hulle van vertel het. Nou dit is onmiddellik... dis die kinders wat vir die eerste keer skrik voordat die spioen doodgeskiet is. Ek onthou dit nóú nog, dan sê die een seuntjie vir die ander een: Môre speel ons weer kleilat. Met ander woorde, hulle wil nie nou verder met dié ding iets te doen hê nie. In Spitsberaad skryf Rob Antonissen as volg oor De Vries se eerste twee bundels: Onopdringerig, en op heel natuurlike wyse in die gebeure en in die ervaring van doodeenvoudige mense vermeng, was daar egter tog reeds, byna in verhaal na verhaal, iets besonders aanwesig; die besef van iets onvatbaar geheimsinnigs aan die gang onder die gang van die alledaagse 45