nl nl af tr nl af nl nl sk af nl nl nl af af af af af en cs en en de en en en en en en en
Medewerkers aan Literêre terme en teorieë
Aanbod om te help bywerk
Die leesproses is ŉ gesprek tussen die LESER en die literêre TEKS. Op grond van wat hy lees, ontstaan daar sekere vrae by die leser. Hierdie vrae word dikwels deur die literêre teks beantwoord. maar dit hoef nie die geval te wees nie. ŉ Mens kan bv. die volgende narratief hê: "Rooikappie het ŉ mandjie met eetgoed gepak en vir haar ouma gaan kuier." ŉ Vraag soos: "Watter kleur kouse het Rooikappie gedra?" kan by die leser opkom omdat daar van haar ander klere (rooi kappie) melding gemaak word: die teks self beantwoord egter nie die vraag nie. (Vgl. LESERTIPES.)
Die gesprek tussen die leser en die teks wissel in kompleksiteit van teks tot teks en van leser tot leser. Sommige tekste is makliker interpreteerbaar as ander en een leser kan ŉ bepaalde teks makliker interpreteer as ŉ ander leser om ŉ verskeidenheid redes. bv. omdat hy literêr geskool is. Hierdie verstaanbaarheid van die teks word die interpreteerbaarheidsgraad (legibility) van die teks genoem. Dit hang saam met die DEKODERING van die teks. Anders gestel: die interpreteerbaarheidsgraad van die literêre teks verwys na die wyse waarop die teks hom laat ontrafel.
Hoe meer vrae die leser moet vra om die teks te ontsyfer en hoe meer stukke inligting hy vanuit verskillende stadia van die verhaal byeen moet bring om die teks te interpreteer, hoe moeiliker in­terpreteerbaar is dit. Hoe minder vrae hy hoef te vra en hoe meer geredelik en gouer die teks antwoorde op die vrae verskaf, hoe makliker interpreteerbaar is dit. ŉ Teks wat kompleks is en nie so geredelik geïnterpreteer word nie. het ŉ laer interpreteer­baarheidsgraad. en andersom. Gerald Prince (1982: 134) vat dit soos volg saam: "The more work (per number of constituents) a text requires in order to be understood, the less legible it is."
Tekste met ŉ lae interpreteerbaarheidsgraad is bv. dubbelsinnige en meerduidige tekste: tekste wat baie vrae by die leser ontlok en dit baie later in die verhaal eers oplos; tekste waarin bv. IRONIE ŉ groot rol speel en die leser dus ŉ hele aantal vrae moet vra voordat hy vasgestel het wat presies agter die ironiese uiting skuil: elliptiese tekste (tekste wat nalaat om sekere inligting wat van belang is te verskaf); tekste wat irrelevante en onnodige in­ligting verskaf omdat die leser die inligting moet sif en probeer interpreteer: tekste waarvan verskillende interpretasies moontlik is omdat dit die teks komplekser maak; tekste met verskillende PERSPEKTIEWE en VERTELLERS omdat dit die leser konfronteer met meer inligting wat hy moet verwerk. Speurverhale is bv. tekste wat ŉ lae interpreteerbaarheidsgraad het omdat die teks baie vrae ontlok maar die antwoorde nie dadelik verskaf nie. SPROKIESVERHALE met hulle baie simbole het ook ŉ lae interpreteer­baarheidsgraad omdat die leser verskillende dinge met mekaar moet vereenselwig om die simbole te verklaar. ŉ Werk soos Eline Vere (Louis Couperus) het bv. ŉ hoër as Opwaaiende zomerjurken (Oek de Jong) met sy komplekse STRUKTUUR, omdat die leser in Eline Vere makliker antwoorde op sy vrae kry as in die geval van Oek de Jong se roman.
Die begrip leesbaarheid hang saam met die begrip interpreteer­baarheidsgraad. ŉ Teks met ŉ lae interpreteerbaarheidsgraad is gewoonlik die teks met die hoë leesbaarheid, juis omdat dit ŉ moeilike en stimulerende teks is. ŉ Teks wat die minimum vrae by die leser laat ontstaan en boonop feitlik onmiddellik ant­woorde daarop verskaf, kan ŉ leser gou verveel. So ŉ teks is daarom nie baie leesbaar nie. (Vgl. ook RESEPSIETEORIE.)
Prince. G. 1982. Narratology: The Form and Function of Narra­tive. Berlin: Mouton.
Copyright © 2013. All Rights Reserved.
Joomla template created with Artisteer.