af en en en af en en en en de en en af da en en pt en en af nl af af af nl nl af af nl nl af af af nl af af af af af af af en en en en nl nl en nl nl en nl nl en nl af en af en en af en en de en en nl nl en de nl en nl nl en af af en nl en en nl en en nl nl en en en en af af en af af en nl nl en nl en en af af en af af en en en en en en en af af en af nl en af af en nl nl en af en en nl nl en af af en nl nl en nl nl en vi af en af af en af af en af nl en nl en en af af en af nl en af af en af af en af af en af af en nl nl en nl nl en en af en af af en af af en nl en en af en en af af en en en en af af en nl af en af af en af af en nl af en nl af en nl af en af nl en nl nl en af af en nl af en af af en af af en en af en nl en en af af en nl af en af af en af af en af en en af af en af af en af af en nl af en af af en af en en nl nl en nl nl en en en en af af en af af en af nl en af nl en af af en nl af en nl af en nl af en af af en lt nl en af af en en af en af af en af af en af af en en fr en en en en en en
DIE TERREIN VAN DIE EMPIRIESE OPVOEDKUNDE. - PDF
2 115 Die term opvoedkundige sielkunde is volgens James E. Russell (1) gemunt met die aanstelling van Edward L. Thorndike in Teachers College aan die begin van hierdie eeu, en met reg praat Hullfish (2) van hom a s... the master, the dean, of educational psychologists. Dis waar dat Thorndike geweldig baie bygedra het tot die ontginning en uitbouing van hierdie wetenskap, maar wat ewe waar is, is dat die opvoedkundige sielkunde lank voor sy tyd al beoefen is: Rousseau, Herbart, William James, G. Stanley Hall is almal geregtig op die benaming opvoedkundig sielkundige. Lank voor die twintigste ecu was daar al talle opvoedkundiges en sielkundiges wat hulle op een of ander wyse met opvoedkundig-sielkundige sake bcsig gehou het, alhoewel die wetenskap wat vandag algemeen so gcnoem word, ecrs in die twintigste eeu sy beslag gekry het. Om te kom tot die beoordeling van die terrein van ons wetenskap, is dit noodsaaklik om kortliks op die historiese ontwikkeling daarvan te let. Die geskiedenis van die opvoedkundige sielkunde bestaan eintlik uit die geskiedenis van twee afsonderlike studie-gebiede, nl. die eksperimentele opvoedkunde en die eintlike opvoedkundige sielkunde (3), wat mettertyd feitlik heeltemal in mekaar gevloei het. Teen die einde van die 19e eeu (4) wat ook as die geboortetyd van die eksperimentele opvoedkunde beskou kan word het hierdie wetenskap twee belangrike gebiede ingesluit, nl. die pedalogie (die wetenskap van die kind) en die pedagogie (die wetenskap van die opvoeding). Die werk van Meumann en Lay in Duitsland is spoedig in ander lande nagevolg, veral in Amerika onder leiding van G. Stanley Hall. Die ontwikkeling was snel en die een na die ander vraagstuk i.v.m. die opvoeding is empiries bestudeer. Voor 1900 het daar publikasies oor die volgende onderwerpe verskyn: Vermoeidhefd op skool, deur die Russiese geleerde Sikorsky (1879); skrif op skool, deur Lay (tussen 1890 en 1900); die leerplan, deur Ebbinghaus (1895); voorstellings van skoolkinders, deur Binet (1806); die fisiese kenmerke van die kind, deur McKeen Cattell (1) Percival M. Sym onds: A new M e anin g for E d u cational Psychology u it The Jo u rn a l of E ducational Psychology, Vol. 30, No. 1, Januarie (2) H. G ordon H ullfish: Aspects of T horndike s Psychology in their R elation to E d ucational Theory and Practice. The O hio State U niversity Press C olum bus, Pag. 15. (3) J. Chr. Coetzee:,.Inle id ing to t die Algem ene E m piriese Opvoedkunde. Pro Ecclesia D rukkery, Stellenbosch, Pag. 4. (4) Fr. S. R om bouts: Nieuwe B anen in Psychologie en Pedagogiek. D ru kkery van het R.K. Jongensweeshuis, T ilburg Pag. 248 volgende. O ok J. Chr. Coetzee, op. cit., pag. 4 volgende.
3 116 (tusscn 1890 en 1900). Na 1900 ontwikkel hierdie wetenskap vinnig en die een na die ander vraagstuk van die opvoeding is tot die terrein toegevoeg. Op talle vername plekke van geleerdheid is daar instellings of institute vir die eksperinientele bestudering van opvoedkundige vraagstukke opgerig. Ook talle tydskrifte het ontstaan om hierdie bevindinge te publiseer, soos Die Experimentelle Pádagogik, The Journal of Experimental Pedagogy vandag bekend as The British Journal of Educational Psychology. The Review of Educational Research. Oorspronklik was die ineeste beoefenaars van die eksperinientele opvoedkunde sielkundiges, dog spoedig van 1906 af toe Rudolf Schulze, n onderwyser, met n eksperi- mcntele laboratorium begin het het pedagoge hierdie terrein betrek. Die opvoedkundige sielkunde is betreklik resent maar dit het tog n taamlike lang voorgeskiedenis (5). Drie duidelike stadia is in hierdie ontwikkeling aan te dui: a) toe wysgerige beskouirige oor die sielelewe van die kind gegee is, soos deur Plato, Aristoteles, Locke, Rousseau, Froebel, Spencer, e.a.,; b) n sielkundige waarin die sielkundige kennis op die bestudering en opvoeding van die kind toegepas is, soos deur James, Lloyd Morgan, Munsterberg, Sully, e.a.; c) die opvoedkundige wanneer die opvoeder self die kind en sy opvoeding sielkundig besien. Met hierdie laaste stadium staan ons aan die begin van die 20e eeu. Opvoedkundiges en sielkundiges werk nou albei op hierdie terrein. Van nou af verskyn daar n byna onoorsienbare literatuur oor die kind op alle leeftye: die suigeling, peuter, kleuter, laerskoolkind, adolessent, afwykende kinders: agterlike, moeilike, swaksinnige, misdadige. Nog belangriker is die werke wat tans begin verskyn oor allerlei opvoedkundige vraagstukke van n sielkundige aard, bv. die sielkunde en opvoedkunde van lees (Huey, Meumann, Colvin, Freeman), handskrif (Freeman), middelbare skoolvakke (Judd, Huey, Qearborn), die leerproses (Thorndike, Courtis, Ayres), van die onderwyser (Doring, Van Kuyck). In 1904 verskyn die belangrike samevattende werk van E. L. Thorndike: Educational Psychology. Vandag word wetenskaplike ondersoeke van die kant van die cksperi- mentele opvoedkunde en die opvoedkundige sielkunde twee terreine wat heeltenial vervloei het as ons let op die ooreenkoms van die onderwerpe wat bestudeer word teen so n tempo onderneem en gepubliseer dat Gates, et al met reg die opherking maak dat geen enkele persoon n outoriteit op al die gebiede van die opvoedkundige sielkunde kan wees (5) J C hr. Coetzee, op. cit., png. 8 volgende. O ok F ra n k N. Freem an: The R e latio n of 'Educational Psychology to E ducational Sociology. uit The Jo u rn al of E ducational Sociology, Vol. 3, No. 10, Ju n ie 1930.
4 117 nie (6). Daaroni dat dit meer en meer die gebruik word om gesamentlik opvoedkundige sielkundes saam te stel. (7) Daar word gepubliseer op die terrein van administrasie, metodes van meting, onderwysmetodes, skooloingewing, leerplaninhoud, die aard van die verstand, die besondere aard van die kind, ens. ens. Maar hiennee staan ons dan midde in die vraagstuk aangaande die terrein van die opvoedkundige sielkunde. Ons stel dan nou ondersoek in na die terrein waarop hierdie wetenskap hom tans beweeg. B. Dit is vooraf noodsaaklik om op te merk dat hierdie wetenskap baie beoefenaars het wat hulle nie kwel oor beskouinge oor die terrein van liulle wetenskap nie. Hulle stel handboeke op en sluit in of laat weg sonder enige regverdiging van hulle kant. Verskillende wetenskaplikes in Amerika het dan vergelykende studies oor handboeke in die opvoed- J<undige sielkunde gemaak en tot die gevolgtrekking gekom dat daar n groot spraakverwarring oor die inhoud van hierdie vak is. In 1925 het O.B. Douglas (8) al n vergelykende studie gemaak aangaande handboeke wat deur verskillende inrigtings vir onderwysersopleiding in die V.S.A. gebruik word. Omdat hy n taamlike mate van eenstemmigheid in handboeke wat gebrujk word, gevind het, kom hy tot die slotsom dat This has probably led to a more uniform content in those books of recent publication. In 1927 voer Worcester (9) n soortgelyke ondersoek uit waarin hy hierdie stelling van Douglas weerlê omdat hy nie kan saamgaan met die opvatting dat omdat n klompie handboeke taamlik algemeen gebruik word, hulle inhoud grootliks ooreen moet kom nie. Hy vergelyk dan twee van die werke wat Douglas noem, nl. die van Gates: Psychology for Students of Education en die van Starch: Educational Psychology en vind die volgende: Gates wy 12% van sy teks aan die ontvangende, verbindende en re- agerende mcganismes en 4% aan n beskrywing van die bewussynspro- sesse. Starch gee geen aandag aan hierdie onderwerpc nie. (6) Gates, Jersild, M cc onnell and C h allm an : E ducational Psychology. N.Y., M acm illan Co., Pag. vi. (7) n A nder voorbecld is Peterson, M arzolf en Bayley: E ducational Psychology, (8) O. B. Douglas, artikel in The Jo u rn a l of E d ucational Psychology, Vol. 16, September 1925, pp n Soortgelyke artikel het verskyn van die hand van F. P. O B rien in,.e ducational A dm inistratio n and Supervision," Vol. II, Sctpember 1925, pp onder die titel..e m ploying Student Criticism in Revising Courses in E ducation. (9) A. W orcester: artikel in The Jo u rn a l of E ducational Psychology, Vol. 18, No. 1, Jan u arie 1927, pp
5 118 Starch wy 40% van sy teks aan die sielkunde van die skoolvakke en aan toetse in daardie vakke soos lees, skryf, ens. Gates gee geen aandag hieraan nie. Gates beskou, op die voetspoor van Thorndike, die instinkte as besonder belangrik. Starch wy wel n hoofstuk hieraan maar dis eintlik niks anders as n aanduiding van die ondoeltreffendheid van opvoedkundige instellings wat op instink gebaseer is nie. Starch wy 14% van sy teks aan oordrag van oefening. 4% hieraan. Gates wy Samevattend kom ons tot die slotsom dat Gates en Starch se werke vir minder as 33% ooreenstem. Ander werke wat deur Douglas in hierdie verband genoem word, is die van Strong:..Introductory Psychology for Teachers wat hoofsaaklik n laboratoriuin-handboek is en dus ver van Gates en Starch afwyk; die van Pyle: The Psychology of Learning, en die van Seashore:.introduction to Psychology. Die van Pyle stem vir 50% ooreen met die van Gates, 40% met die van Starch en 40% met die van Strong. Seashore se werk wat glad nie eens voorgee om n opvoedkundige sielkunde te wees nie, word tog deur baie inrigtings vir die vak gebruik. Worcester konkludeer dan...one would be somewhat put to it to discover five texts on supposedly the same subject which vary more than do these. By n verdere vergelyking van ander handboeke vind hy die afwykings niks geringer nie. Ook by n vergelyking van die kursusse van tien kolleges en universiteite kon hy nie groter eenstcmmiglieid ontdek nie. Op grond van sy ondersoekinge aangaande kursusse en handboeke kom hy dan tot die gevolgtrekking dat opvoedkundig sielkundiges. in no way agree as to what material the course shall include. The present condition of the course, taken at large, seems almost chaotic, and a vigorous attack upon the problem by educational psychologists appears inperative. In 1941 het Blair (10) ondersoek ingestel na die woordeskat van n aantal werke oor die opvoedkundige sielkunde. Hy het werke wat tussen 1937 en 1940 verskyn het, geneem van die volgende skrywers: Commins, Douglas en Holland, Garth, Griffith, Judd, La Rue, Mursell, en Sandiford almal bekende opvoedkundig sielkundiges. Onder andere het hy n lys van die vyftien meesgebruikte psigologiese terme van elkeen van die skrywers gemaak en die resultaat was: The only term that was common to all eight lists was the word.psychology. (10) G lenn M. B la ir: The V ocabulary o f E d ucatio n a l Psychology u it The Jo u rn al of E d ucation al Psychology, Vol. 32, M ei 1941, pp
6 119 In 1948 het Leonard D. Nelson (11) n student van Blair, n vergelykende studie gemaak van 13 handboeke in opvoedkundige sielkunde wat tussen 1940 en 1946 verskyn ht. Die doel met hierdie studie was om vas te stel watter persentasie van elke boek gewy was aan elk van 26 verskillende onderwerpe. Sy resultaat toon groot variasie by die verskillende skrywers aangaande die ruimte wat aan elk van die verskillende onderwerpe van die opvoedkundige sielkunde gewy word. Bv. Starch wy byna die helftc van sy bladsye aan die psigologie van die skoolvakke terwyl vier ander geen ruimte daaraan gee nie. Party van die handboeke, bv. Bruce en Freeman, het die besondere psigologie van die kind en die adolessent breedvoerig behandel, terwyl ander, soos Stroud, dit letterlik geignoreer het. Onderwerpe wat feitlik algemeen geïgnoreer word, is statistiek, die sielkundeskole, ontwikkeling van indiwidualiteit en selfskepping en die besondere sielkunde van volwassene-onderwys. Hierdie vcrskille is baie groot wanneer sulke eng terreine geneem word, maar wanneer daar breër kategorieë geneem word, is daar groter ooreenkoms, soos bv. byna almal het aandag geskenk aan groei en ontwikkeling, die leerproses, persoonlikheidsaanpassing en waardering (evaluation). In het mev. Doris Mellon ^\2) vyf handboeke wat in 1948 verskyn het, ontleed. Die bevinding hier was dieselfde uiteenlopendheid van onderwerpe wat behandel is. (13) In 1947 het Dael Wolfle (14) n studie gemaak van die mate waartoe opvoedkundig sielkundige handboeke (die van Gates, Pressey en Robinson) oorcenstem in inhoud met handboeke in algemene sielkunde, kindersielkunde, sosiale sielkuflde en toegepaste sielkunde. Sy resultaat was wat ons sou verw ag:...that educational psychology textbooks contain much the same subject-matter as that found in other psychology courses. Hy kom dan tot n baie sarkastiese opnierking oor die opstelling van handboeke in opvoedkundige en kindersielkunde: If you wish to write an educational psychology text, start with a good average introductory text. (11) H ierdie resultate is gepubliseer in G. M. B la ir se..e ducational Psychology, its D evelopm ent and Present Status. B ureau of Research and Science, College of Education, U niversity of Illinois, Urbana, 1948, pp (12) Behandel in n a rtik e l van G lenn M. B la ir: The C ontent of E ducational Psychology u it The Jo u rn a l o f E d ucational Psychology, Vol. 40, No. 5, M ci (13) Noel B. C uff het net so m in eenstem m igheid by professore w at die vak doseer, gevind. W h a t should be included in E d ucational Psychology uit The Jo u rn a l of E ducational Psychology, Vol. 26, No. 6, September (14) Ook aangehaal deur G lenn M. B la ir in die artikel in 1949 gepubliseer. W olfle se bevindinge het verskyn in..a m erican Psychologist, Vol. 2. O ktober 1947.
7 120 Remove the chapters which deal with the nervous system and sense organs and write three new chapters to use up the space. These three new chapters will have such titles as Learning in the Schoolroom, Measuring Student Progress, and Social Psychology of the Schoolroom. W hile you are collecting royalties on your text in educational psychology you will want to write a child psychology text. The rules are easy to follow. Start again with the good average elementary text that provided the basis for your successful text in educational psychology. Again remove the pages on sensation and the nervous system, but leave in those on perception. Take out the little bit of statistics that the introductory text contained. Take out, too, the parts on memory and mental hygiene, and cut down the treatment of motivation. Then rewrite two chapters, and write two new ones. Uit al die bostaande ondersoekinge kan ons tot die slotsom kom a) dat die inhoud van die verskillende opvoedkundige sielkunde-handboeke aanmerklik van mekaar verskil, en b) dat opvoedkundige siel- kunde-handboeke baie ooreenkom met ander kursusse in sielkunde, veral in algemene en kindersielkunde. Alhoewel daar groot variasie in die inhoud van die handboeke oor die opvoedkundige sielkunde is, val die hoofnadruk by almal op die vier groot terreine, nl. groei en ontwikkeling, die leerproses, aanpassing, en waardering. W at die ooreenkoms tussen opvoedkundige sielkunde-handboeke enersyds en algemene sielkunde en kindersielkunde-handboeke andersyds betref, meen Blair dat dit onvermydelik is omdat educational psychology must draw heavily from these areas. Hy meen dat dit die taak van die opvoedkundig sielkundige is 0111 aan te dui hoedat die teoretiese sielkunde kan bydra tot die oplossing van praktiese opvoedkundige probleme. Dit is n taak wat nie deur die algemene sielkundige en ook nie deur die praktiese opvoeder gedoen kan word nie. Tensy dit deur die opvoedkundig sielkundige gedoen word, sal dit waarskynlik ongedaan bly. Helderheid oor die bcsónderhede van die inhoud van die opvoedkundige sielkunde bestaan daar blykbaar nie. Hieroor sê Gates, et al (15) Writers of textbooks and teachers of college courses in educational psychology sometimes become a bit impatient with the uncertain boundaries of educational psychology and want to call a meeting to define the field. Such an enterprise could be of only temporary value if, indeed, it did not do more harm than good." En tog moet ons noukeurig op hierdie sank ingaan en probeer vasstel hoe die groot rigtings van ontwikkeling t.o.v. die opvoedkundige sielkunde besig is om te heweeg. (15) Gates, ct al. op. cit. Pag. 7.
8 121 C. Met die oprigting van The Journal of Educational Psychology in 1910 is daar in die..editorial al baie duidelik gestel dat hierdie blad ten doel het 0111 veel wyer uit te werk as die gebruiklike terreine van die handboeke in opvoedkundige sielkunde, nl. die sielkunde van sensasie, instink, aandag, gewoonte, geheue, die tegniek en ekonomie van leer, die konsepsuele proses, ens., en om ook die volgende terreine in te sluit: die probleme van psigiese ontwikkeling, nl. erflikheid, die adolessensie en kinderstudie; die bcstudering van indiwiduele verskille, van vertraagde en vroegrype ontwikkeling, die sielkunde van die spesiale klas, die aard van verstandelike aanleg, die meting van verstandsvermoë, die sielkunde van verstandstoetse, die korrelasie van verstandsvermoë, die sielkunde van spesiale metodes in die verskillende skoolvakke, die belangrike probleme van geesteshigiëne; al hierdie vraagstukke of hulle nou al vanuit die eksperimentele, die statistiese of die literêre kant behandel word, is onderwerpe van belang vir n tydskrif wat die opvoedkundige sielkunde wil dien. Hierdie tydskrif sluit aan by Meumann se Zeitschrift fiir Experimentelle Pádagogik in Duitsland wat ook hierdie terreine bestudeer maar net onder n ander naam wat volgens Rombouts (16) ewe goed ook PMdagogische Psychologie kon geheet het. Nieteenstaande hierdie breedopgesette terrein wat in 1910 reeds voorgehou is, kan Worcester (17) so laat as 1925 nog opmerk dat vir party opvoedkundig sielkundiges opvoedkundige sielkunde niks anders is nie as n algemene sielkunde with an educational squint ; vir ander is dit niks anders as n beskrywing van die leerproses nie; vir nog ander n opsomming van die feite in die hele breë veld van die algemene sielkunde en die kindersielkunde wat n opvoedkundige inslag het. Dit was lank die mode om die pionier Cattell aan te haal, nl. dat opvoedkundige sielkunde is wat opvoedkundig sielkundiges doen. En die vraag wat opvoedkundig sielkundiges doen, het meesal onbeantwoord gebly. Teen 1920 was die terrein van hierdie vertakking van die opvoedkunde volgens Jones (18) duidelik begrens: aan die oostekant deur Thorndike en aan die westekant deur Judd. In die kragtige geskrifte van Judd en in Thorndike se drie volumes was daar met een woord n fees van wysheid oor die aangebore aard of instinkte, die leerproses, indiwiduele verskille en ver- moeidheid. (16) Rom bouts op. cit. Pag (17) D ean A. W orcester:,.teachers Problem s and Courses in E ducational Psychology, in,,e ducational A d m inistratio n and Supervision including Teacher T raining, Vol. II, No. 8, November (18) H arold E. Jones: The E d ucational Psychology of Persons," uit The Jo u rn a l of E d ucational Psychology," Vol. 37, No. 9, Desember 1946.
9 122 Thorndike se opvoedkundige sielkunde is egter aangevul en gewysig deur twee nuwe bewegings wat byna gelyktydig in 1926 op hierdie terrein na vore getree het, nl. a) die artikel van Goodwin Watson in The Journal of Educational Psychology van Desember 1926 waarin hy aantoon dat belangrike onderwerpe verwaarloos is, o.a. die wat handel oor persoonlikheid, aanpassing, emosie, geesteshigiëne en probleme i.v.ni. voorskoolse onderrig, wat alnial vir onderwysers belangriker sal wees om hulle leerlinge as indiwidue te verstaan as kennis van hoe kinders gei'soleerde stukkies leerstof baasraak; en b) die Gestalt-bewcging wat omtrent hierdie tyd die S.A. binnegedring het. In 1930 stel Hoekstra (19) nog... de paedagogische psychologic tracht de gegevens, die de psychologic bied, vruchtbaar te maken voor het werk der opvoeding, en in 1928 sê Sandiford (20) (wat hy in 1938 in sy fo u n d a tio n s of Educational Psychology nog hou): For educational psychology... is nothing more nor less than the application of psychological principles to the problems of the classroom. Die New American Accosiation for Aplied Psychology (21) is n professionele vereniging van opvoedkundig sielkundiges van wie verwag word om toepassings van die sielkunde op opvoedkundige probleme te maak. Uit die bostaande aanhalings blyk dit dat hierdie skrywers die terrein van die opvoedkundige sielkunde beperk tot wat in die algemene sielkunde van toepassing op die opvoedkunde is, n vereniging van die terrein wat nie in ooreenstemming is met wat daar in hulle handboeke aangebied word nie. Op hierdie stadium moet ons ons na die besonderhede van die terrein van die opvoedkundige sielkunde wend. Ons gee dan kortliks in breë trekke wat in n paar lande wat op hierdie terrein gepresteer het, aangebied word. Omdat die V.S.A. op hierdie gebied meer gepresteer het as die res van die wêreld saam, kom hy eerste aan die beurt. Die komitee vir die afdeling opvoedkundige sielkunde van die..american Psychological Association is tans besig met die bestudering van hierdie vak en volgens Anderson (22) This Committee of the A.P.A. has agreed that educational psychology takes its meaning from educa- (19) T. H oekstra: Paedagogischc Psychologic. Kok, Kam pen, Pag. 54. (20) Peter Sandiford:..Educational Psychology. Longm ans, Green &Co., N.Y Pag. 1. (21) Percival M. Sym onds: A new M e aning for E d u cational Psychology, uit,,the Jo u rn al of Educational Psychology, Vol. 30, No. 1, Janim rie Pag. 34. (22) G. Lester Anderson:..E ducational Psychology and Teacher E d u catio n, uit The Jo u rn a l of E d ucatio n a l Psychology, Vol. 40, No. 5, M ei Pp
11 Opvoedkundige sielkunde as toegepaste tegniek: a) Studente-kursusse, d.i. (i) leiding en raadpleging, (ii) prosedures vir studente in sekondêre en hoër onderwys, (iii) praktiese werk in studentewerk. b) Geesteshigiëne. c) Psigoterapie, d.i. psigo-opvoedkundige kliniekwerk. d) Remediate prosedures in verskillende skoolvakke. 5. Die integrasie van die bostaande inhoud: a) Algeniene opvoedkundige sielkunde. b) Die kind in die skool. Dit is opnierklik dat Anderson geen plek inruini vir sosiale sielkunde of opvoedkundige sosiologie nie. Hy beweer egter dat dit implisiet ingesluit is in meeste van die genoemde onderwerpe, en vervolg dan... a social educational psychology has not yet emerged which has integrity as a course or series of courses. (23) Volgens hom is daar wel kursusse in opvoedkundige sosiologie en sosiale filosofie vir opvoedkunde maar wat sielkundig ingeskakel is, is daar nie. Hy stel dan die saak omvattend sonder om eng op die sielkundige sy daarvan te let: An educational psychologist is essentially a scientist studying the persons whom society deems educable and wants educated. He discovers and verifies the best procedures that society s agents, its teachers, through its schools and other educative agencies, may utilize to educate these persons most effectively. Educational psychology becomes the verified body of information, principles, and generalizations, the methods of investigation employed, and the technics of application that have been discovered and verified by the educational psychologists. (24) n Bietjie n lang aanhaling, maar tog o.i. noodsaaklik juis om aan te toon dat alhoewel daar in die moderne wêreld van die opvoedkundige sielkunde in Amerika veel wyer as die terrein van die algeniene sielkunde van opvoedkundige aard gevaar word, nogtans die ou benaming gebruik word. Hoofsaaklik het ons dus hier te doen met sielkundige sake, maar daar kom ook nog by die fisiologiese, biologiese, sosiologiese, higiëniese om kort te gaan met die empiriese vraagstukke van die opvoeding. Keer ons nou tot n stain- en geesverwante land aan Amerika, nl. Engeland, dan moet ons begin deur op te merk dat waar die Amerikaners aanvanklik op die terrein van die opvoedkundige sielkunde eklekties opgetree het en van verskillende Europese lande geleen het, ook van Engeland, daar het hulle spoedig die Engelse oortref, en het lg. as (23) Anderson, op cit. Pag (24) Anderson, op. cit. Pp
12 125 gevolg van die prestasies van eg., meer en meer bewus geword van die Amerikaanse denke, alhoewel die Engelse steeds bewus was van groot verskille; hulle was suspisieus oor die questionnaire, krities teenoor Thorndike se atomisme, agterdogtig teen Child Study, en bo alles, ongemaklik oor die praktiese implikasies waarheen dit gelyk het asof die Amerikaanse werk lei. (25). Navorsing op die terrein van opvoedkundige sielkunde het langsaam gevorder in Engeland, volgens Schonell (26) deels as gevolg van die Britse konservatisme en deels as gevolg van tradisie. (27) Hy sit dan die terrein van die opvoedkundige sielkunde vanuit die standpunt van die Engelse beoefenaars van hierdie wetenskap soos volg uiteen: 1. Kennis aangaande indiwiduele verskille by kinders. 2. Die belangrikheid van emosionele faktore in alle aspekte van die skoollewe, en veral in alle aspekte van die leerproses. 3. Die basiese behoeftes van kinders op verskillende leeftye en die belangrikheid van kennis van sulke behoeftes en geestelike karaktertrekke in die opvoeding van a) jong kinders, b) leerlinge van juniorskoolleeftyd, en c) adolessente. 4. Die aard van algemene intelligensie-en die toepassing van intelligensietoetsing op verskillende skoolprobleme. 5. Die aard en graad van spesifieke neiging (aanleg), faktoranalise en die analise van variasie. 6. Kennis aangaande die probleme van domheid en agterlikheid: a) algcmcne agterlikheid, en b) spesifieke onvermoë. 7. Die samestelling, gebruik en toepassing van prestasietoetse. 8. Die samestelling en toepassing van diagnostieke toetse om spesifieke gebreke te diagnoseer en te help in die keuse van geskikte remediale materiaal. 9. Die vorm en gebruike van skool-rekordkaarte. 10. Kennis van die waarde van onderrigmetodes en -tegnieke vir die beskouing van basiese vaardighede. 11. Kennis van toets- en eksamentegniek. (25) Vgl. R. L. A rcher:..e ducational Psychology, A m erican and B ritish: Some points of com parison, uit The B ritish Jo u rn a l of Educational Psychology, Vol. II, P art II, (26) Fred. J. Schonell: The D evelopm ent of E ducational Research in G reat B rita in, u it The Briti.sh Jou rn a l of E d ucational Psychology, Vol. 17, P art I II, November (27) Fred. J. Schonell:,,'Educational Psychology: Its C ontributions and Future Developm ent, P a rt I, u it The New E ra in H om e and School, Vol. 27, No. 6, Jun ie 1946.
13 Kennis van die veroorsaking en behandeling van wanaangepaste kinders, gedragsprobleme, mindere delinkwenthede en hulle verhouding tot domheid en agterlikheid. Schonell vaar dus ook buite die terrein van die sielkundige sake en sluit onderwerpe van sosiologiese, fisiologiese, biologiese, higiëniese aard in. Hy stel dan ook uitdruklik. in die main it is a scientific study of the practical problems which face teacher, parent and administrator in the education of children. (28) M.a.w. dit gaan om die feitlikhede i.v.m. die opvoeding, om die ervaringsfeite, om die empiriese aspek van die opvoedkunde. En tog plaas. hy die opvoedkundige sielkunde onder die algemene sielkunde as n tak daarvan. Skenk ons nou die aandag aan die geboortcland van die novorsing van opvoedkundige probleme, dan kom ons dadelik in aanraking met Meumann, saam met Lay die vader van die eksperinientele opvoedkunde. Hy gee die terrein in die volgende breë trekke: (29) 1. Die ondersoek na die geestelike en liggaamlike ontwikkeling van die groeiende mens gedurende die skooljare. 2. Bestudering van elk van die geestelike funksies of vermoëns van die kind afsonderlik, bv. sintuiglike waarneming, voorstelling, geheue, denke, ens. 3. Die bestudering van die kinderlike indiwidualiteit. 4. Die ondersoek van die indiwiduele aanlegsverskille of die wetenskaplike begaafdheidsleer. Hierdie vier afdelings lê op suiwer sielkundige terrein en nie soseer op pedagogiese terrein nie. In die volgende afdelings kom hy op suiwer opvoedkundige gebied: 5. Die houding van die leerling in die leerproses: a) geestelik-liggaamlike arbeid, b) geesteshigiëne van die skoolwerk, en c) die verband tussen die leerling en die skoolbedryf. 6. Die didaktiek of metodiek die leerproses in die afsonderlike vakke. 7. Die onderwyser. Hierdie gebied kan ons kort so saamvat: 1) Kinderkunde, 2) die arbeid van die leerling, 3) die psigologie van die skoolvakke, en 4) die psigologie van die onderwyser en sy skoolwerksaamhede. Meumann noem hierdie wetenskap..experimentelle Padagogik met die subtitel und ihre psychologischen Grundlagen, maar in der waar- (28) Schonell, op. cit. (29) O p pag. 253 volgende sit Robouts op. cit. die resultaat van twee werke van E. M eum ann uiteen, nl.: Vorlesungen zur E in fiih ru n g in die experimentelle P ad agogik und ihre psychologische G ru n d lagen, en Abrisz der experimentellen P adagogik. E ngelm ann, Leipzig.
14 127 heid verhef hy hierdie onderhoof tot n baie belangrike saak, want in sy werk beskou hy die eksperimentele opvoedkunde as identiek met pedagogiese toepassings van die eksperimentele sielkunde soos Lay dit stel in die voorwoord van sy Experimentelle Pádagogik. (30) Dit plaas hom dan onmiddellik op dieselfde basis as die vorige twee skrywers, nl. dat die opvoedkundige sielkunde of eksperimentele opvoedkunde n onderdeel van die algemene sielkunde is. Uit die inhoud self wat Meumann aanbied, is dit egter duidelik dat ook hy, net soos die vorige twee skrywers, ver buite die terrein van die algemene sielkunde gaan. By hierdie indeling van Meumann, wat ook deur Rombouts aanvaar word, sluit ons vicrde wetenskaplike, nl. prof. J. Chr. Coetzee, hom aan en publiseer die eerste en enigste werk oor die opvoedkundige sielkunde in Afrikaans (31). Hy gee die volgende vier hoofindelings: 1) Die ontwikkeling van die kind; 2) die werksaamhede van die skoolkind; 3) die kind nie as indiwidu nie, maar as groep of klas; 4) die onderwyser. Maar Coetzee noem hierdie werk van hom nie opvoedkundige sielkunde of eksperimentele opvoedkunde nie, dog empiriese opvoedkunde, en tereg ook want hy, met al die voriges saam, gee veel meer as slegs sielkundige sake met n opvoedkundige inslag. Uit die bepaling van die terrein van hierdie vertakking van die wetenskap opvoedkunde deur hierdie vier skrywers blyk dit dat daar groot ooreenkoms by hulle is al gebruik hulle dan ook verskillende benaminge vir hierdie vak, nl. opvoedkundige sielkunde, eksperimentele opvoedkunde en empiriese opvoedkunde. Almal sluit meer in as opvoedkundige sake van n sielkundige aard. Daarby is ook gevoeg opvoedkundige sake van n sosiologiese, fisiologiese, biologiese, higiëniese en volgens Rombouts selfs van n teologiese, etiese en logiese aard (32). Die term opvoedkundige sielkunde is dus te beperk vir hierdie terrein, en die term eksperimentele opvoedkunde ongewens omdat hierdie wetenskap ook van ander metodes as die eksperiment gebruik maak by die versameling van sy gegewens. Die benaming empiriese opvoedkunde lyk die aan- neemlikste omdat ons wetenskap hom besighou met die feite van die opvoeding wat uit die ervaring verkry word in die regulasies vir die P.U. noem ons dié vertakking van die opvoedkunde dan ook so. Die waarskynlike rede waarom daar nog krampagtig aan die benaming op- (30) W. A. Lay: Experim ental Pedagogy. Vertaal deur W eil en Schwartz. Prentice H all, N.Y. 1936, Pag. V. (31) J. Chr. Coetzee, op. cit. (32) Rom bouts, op. cit. Pag Vgl. ook W illia m A. Kelly: EducationaJ Psychology. The Bruce P ublishing Company, New-York Pag. 8.
15 128 voedkundige sielkunde vasgehou word, is te vind in die oorsprong en geskiedenis van hierdie wetenskap, nl. dat dit uit die algemene sielkunde voortgekom het, want al noem baie beoefenaars dit nog op daardie naam, beoefen hulle n veel breër terrein. Dis n jong wetenskap en voordat tot n vaste vorm gekom word, vind daar veel skommelinge plaas, selfs spot soos by Wolfle oor handboeksamestelling. Tradisie is n ander faktor wat naamsverandering sterk bcïnvloed. Afgesien van die feit dat die Empiriese Opvoedkunde sy terrein selfstandig wil bestudeer, is dit uit die aard van die saak ten nouste verbonde met ander vakwetenskappe, soos telkens hierbo aangetoon uit die inhoud van die vak soos deur verskillende skrywers gestel. Voordat ons dan tot n samevatting oor die terrein van ons wetenskap kom, is ons dit aan ons self verskuldig 0111 nadcr op hierdie verband in te gaan. Om ekonomiese redes, wat die tyd betref, sal ons egter slegs op die verband met die algemene en kindersielkunde en die sosiologie ingaan die twee terreine wat die sterkste invloed op die empiriese opvoedkunde uitoefen. Ons begin met dié tussen die emp. opv. en die algemene en kindersielkunde. D. 1. Die selfstandigheid van die empiriese opvoedkunde, los van die algemene en kindersielkunde, word nie eens deur die meerderheid van die opvoedkundig sielkundiges erken nie. In die voorgaande bladsye het ons telkens op uitsprake uitgekom wat die empiriese opvoedkunde onder die vlerk van daardie wetenskap inskakel. Langeveld stel hom ook op hierdie standpunt dat dit blote toepassing van die sielkunde op die opvoedkunde is, en dan vervolg hy: Met die bescheiden plaats en die ver- heven dienstbaarheid kan de paedagogische psychologic tcvreden zijn. (33) Dat daar n nou verband tussen die sielkunde en die empiriese opvoedkunde bestaan, het ons reeds opgemerk, maar dat lg. slegs eg. se bevindinge toepas, kan ons nie toegee nie. Ons stem saam met Anderson (34) as hy sê...it may be useful to affirm that educational psychology is more than the application of psychology per se to the educative process ; en met Gates:..Educational psychology is, however, not confined to the verification of application of psychological principles to education. It has built up in several areas programs of study of psychological educational problems which general psychology does not deal with in any comprehensive way. As Meumann, soos ons gesien het, die eksperi- mentele opvoedkunde onder die eksperimentele sielkunde inskakel, verse! 33) M. J. Langeveld:,,Beknopte In le id in g tot de Paedagogische Psychologie van de Middelbare-schoolleeftijd. J. B. W olters, Groningen, Pag. 5. (34) Anderson, op. cit.
16 129 Lay (35) hom sterk daarteen deur daarop te wys dat die besondere instclling van die psigoloog sodanig is dat dit dit selfs a priori onwaarskynlik maak dat sy bevindinge regstreeks deur die onderwyser sou gebruik kan word. Algemene sielkundiges en kindersielkundiges bied geweldig veel vir die empiriese opvoedkunde, soveel dat die Russiese geleerde Rubinshtein (36) selfs so ver gaan om te beweer dat die sielkunde sy grootste toepassing in die opvoedkunde het, egter nie gesien in die sin asof die sielkunde produsecr en die opvoedkunde toepas nie. Uit die volgende redenasie van hom blyk dit duidelik dat hy dit hier het om wat ons die work van die empirics opvoedkundige sou nocm (37): To study children in the course of rearing and teaching them, and all the while to rear and to teach them in the course of studying them such alone is the road toward that knowledge of the psychology of children which is the most rewarding. Vir die kind is daar niks natuurliker as om te ontwikkel, te groei en te word wat hy is binne die werklike proses van die opvoeding nie. Daar moet dus n volkome eenheid tussen die opvoedingsproses en die sielkundige kennis van die kind wees. Die kind ontwikkel die terrein van die sielkunde soos hy grootgemaak en opgevoed word die terrein van die opvoedkunde; dit is nie dat die kind ontwikkel en dat hy grootgemaak en dat hy opgevoed word nie. Dit beteken dat die grootmaak en opvoed van die kind ingesluit moet word in die proses van sy ontwikkeling en dat dit nie van buite af as n superstruktuur op hom afgedruk moet word nie. Die kind se ontwikkeling staan dus nie buite sy opvoeding nie. Die probleem van die opvoeding of grootmaking van die kind bestaan nie in die aanpassing van die pedagogiese proses by die kind se aard asof hierdie aard onafhanklik van die pedagogiese proses is nie; ook bestaan dit nie in die aanpassing van sy aard by die kind se omgewing asof hierdie omgewing onafhanklik van die persoon is nie. Dit bestaan eerder in die vorming van sy ontwikkeling gelyktydig met die beïnvloeding van sy rypwording. Die kind se eie persoonlike psigiese eienskappe, sy vermoëns en sy karaktertrekke sowel as die indiwiduele verskille in ontwikkeling en verinoë van die psigiese prosesse word nie slegs na vore gebring nie, maar word ook gevorm in die loop van die kind se eie persoonlike aktiwiteit. Dit is die kind se aktiewe intellektuele lewe wat grootliks sy intellek vorm, ook sy eie innerlike kragte wat in hulle aktiwiteit grootliks sy karakter opbou. So moet ons dan die verband (35) A angehaal deur Rombouts, op. cit. Pag (36) S. L. R u b in shtein :..Psychological Science and E d u cation" u it,,the H arvard E ducational Review, Vol. 18, No. 3, Somer Vertaal deur I. D. London. (37) R ubinshtein, op. cit.
17 130 tussen die empiriese opvoedkunde en die sielkunde sien: die empirics opvoedkundige moet pedagoog en psigoloog wees om sy objek van studie reg te kan benader. 2. Die saak aangaande die verhouding van die empiriese opvoedkunde tot die sosiologie of opvoedkundige sosiologie is grootliks dieselfde as wat ons so pas by die sielkunde opgemerk het. Anderson, reeds vroeër aangehaal, beweer dat daar geen selfstandige sosiale opvoedkundige sielkunde bestaan nie, en dat meeste sosiologiese sake van opvoedkundige belang reeds inbegryp is in die opvoedkundige sielkunde. Waarskynlik het hy tot hierdie gevolgtrekking gekom omdat sosioloë self die verwantskap tussen opvoedkundige sosiologie en opvoedkundige sielkunde baie nou denk. Volgens Angell (38) is dit sells futiel om n grens tussen die twee te trek omdat dieselfde probleme vir hulle oplossing die bydrae van beide sosiologie en sielkunde nodig het; die een benader slegs die probleme vanuit n ander hoek as die ander. Of soos Ellwood (39) dit stel: Just as the learning process in its individual aspects is the central problem of educational psychology, so the learning process in its social aspect is the central problem of educational sociology. Payne (40) beweer selfs dat die toepassing van die sosiologie op die opvoeding as n korrektief moet dien vir die oorbenadrukking van die waarde van indiwiduele verskynsels. Daar is dus wcl n duidelike verskil tussen hierdie twee vakke. Talle opvoedkundige sosioloë verbind die opvoedkundige sosiologie vecl nouer met die algemene sosiologie as die groot meerderheid opvoedkundig sielkundiges die opvoedkundige sielkunde met die algemene sielkunde. Die opvoedkundige sosiologie word deur sommige beoefenaars selfs die hart van die algemene sosiologie genoem, en die hoop word deur Ellwood (41) uitgespreek dat die publiek sal besef dat die hooftoepassing van die sosiologie nie in sosiale werk in die gewone sin van die woord lê nie, maar in die opvoeding. Hieruit kan ons minstens aflei dat daar n besonder noue verband tussen die sosiologie en die opvoeding is. In die eerste uitgawe van The Journal of Educational Sociology in 1927 stel E. George Payne in sy..editorial Announcement die belangrikheid van die opvoedkundige sosiologie vir die opvoedkunde breedvoerig. (38) R obert Cooley A ngell:,.science, Sociology, and E d u catio n, u it The Jo u rn al of Educational Sociology, Vol. 1, No. 7, M aart (39) Charles A. E llw o od:: W h a t is E d ucational Sociology, uit,,the Jo u rn a l of E ducational Sociology, Vol. ], No. 1, Pag. 27. (40) E. George Payne:..Editorial A nnouncem ent van,,the Jo u rn al of E d u cational Sociology, Vol. 1, No. 1, (41) Ellw ood, op. cit.
18 131 Hy beskou dit saam met sielkunde as fundamenteel vir die hele opvoedingsproses. Die sosiologie is essensieel vir die bepaling van n opvoedkundige politiek, vir die doeltreffende bepaling van die leerstof, vir die formulering van onderrigmetodes, klasorganisasie, die meting van die resultate van die onderwys; in fact, there is no phase of educational practice that can be properly conceived without the application of the principles of sociology. (42) By nader ondersoek van die terrein van die opvoedkundige sosiologie blyk dit dan ook duidelik dat hierdie wetenskap sy penne op die hele terrein van die opvoedkunde inslaan. Ek noem hier 'n aantal onderwerpe wat deur Herrington (43) in 1948 in die kursusse van opvoedkundige inrigtings aangetref is: 1. Opvoeding en die gesin. 2. Interkulturele opvoeding. 3. Demokrasie en opvoeding. 4. Vrye tyd, ontspanning en opvoeding. 5. Gesondheid en opvoeding. 6. Misdaad, delinkwentheid en opvoeding. 7. Sosiale funksies van die skool. 8. Beroepsneigings en hulle opvoedkundige implikasies. 9. Karakteropvoeding. 10. Sosiologie en die kurrikulum. 11. Jeugprobleme en opvoeding. 12. Burgerskap en opvoeding. Twee dekades gelede was hierdie sake nog grootliks op filosofiese wyse benader, maar sedert daardie tyd is daar meer na die empiriese feite van die opvoeding in hierdie verband gesoek. Op hierdie terrein word dus vandag net soos in die opvoedkundige sielkunde empiriese navorsing gedoen. Maar om hierdie werk te kan doen, moet die beoefenaar meer as sosioloog wees; hy moet ook, en veral, opvoedkundige wees. Dit is nie sosiologie wat hier bestudeer word nie, maar opvoedkunde, en net soos ons by die opvoedkundige sielkunde opgemerk het, stel ons hier ook weer dat dit gaan om die feite van die opvoedkunde en die sosiologiese sake verbonde aan die opvoeding kan nie los van die opvoeding gedink word nie omdat die twee in die nouste verband in die skool voorkom: sosiologiese vraagstukke beïnvloed die opvoeding, maar net so bei'nvloed die opvoeding weer die sosiologiese sake wat daarmee in verband staan. (42) Payne, op. cit. (43) George Squires H errington:,,an Analysis of Courses in E ducational Sociology w ith proposed changes, uit The Jo u rn al of Educational Sociology, Vol. 22, No. 4, Des
19 132 Alhoewel die opvoedkunde vcel van die sosiologie kan cn ook inderdaad ontvang, kan ons log nie hierdie werk aan die sosiologie opdra nie. Dit is nie die werk van die sosioloog nie maar van die opvoedkundige, meer bepaald die empiries opvoedkundige. Opvoedkundige sosiologie is dus net soos opvoedkundige sielkunde niks meer as n deel van die empiriese opvoedkunde nie. W at die verband tussen die fisiologie, biolofcie en higiëne en die empiriese opvoedkunde betref, kan ons slegs opmerk dat dieselfde beginsel hier as by die vorige twee vakwetenskappe geld. E. Om dan nou weer terug te keer tot die terrein van die empiriese opvoedkunde en so tot n samevattende gevolgtrekking tc geraak: Ons het reeds daarop gewys dat dit in die terreinsbepaling van verskillende outoriieite op die gebied van ons wetenskap gaan om sielkundige, sosiologiese, fisiologiese, biologiese, en higiëniese sake van n opvoedkundige aard. Moet ons dan nou hiervan aflei dat die empiriese opvoedkunde eklekties van aard is? Word daar deur hierdie wetenskap stukkies van ander wetenskappe bymekaar geraap 0111 so n eie terrein op te bou? In n sin is dit die geval, soos dit min of meer die geval in alle wetenskappe is. Maar hierdie wetenskap het ook sy eie sentrale objek van studie wat die kern daarvan uitmaak, nl. die kind in die opvoedingsproses. En alles wat in verband staan met die feite deur ervaring aangaande die kind in hierdie proses opgedoen, behoort tot die terrein van die empiriese opvoedkunde of dit nou al sielkundig, sosiaal, fisiologies, biologies, religieus, eties, esteties, logies, higiënies van aard is. Die empiries opvoedkundige gaan nie by daardie wetenskappe gegewens bymekaar maak nie, maar hy gaan self as opvoedkundige daardie verskynsels by sy objek van studie bestudeer. W ant soos Schonell (44) tereg opmerk ontwikkel die kinderlike persoonlikheid onder die inwerking van intellektuele, temperamentele, fisiese en sosiale magte, ens., maar hierdie invloede staan elk in die nouste verband met die kind self in hulle werking. Dit is sake wat ten nouste verweef is met die opvoeding van die kind en daarom kan die vakmanne van daardie wetenskappe nooit dieselfde kyk vanuit hulle vakwetenskappe op die kind hê as die opvoeder nie. Dit wil egter nie sê dat die empiries opvoedkundige nie van die bevindinge van daardie vakwetenskappe gebruik kan maak nie; dit kan hy wel, en dit moet hy ook want daar is al baie belangrike feite deur kliniese, kulturele, sosiale, biologiese, biogra- fiese en antropologiese studies geopenbaar, (45) maar hy gaan nie bloot (44) Schonell, op. cit. (45) W illia m F. Bruce:,,How a Psychological approach to H u m a n Values Clarifies E ducational Objectives, uit Thc Jo u rn al of E ducational Psychology, Vol. 39, No. 3, M aart 1948.
20 133 oorneem van hulle en toepas nie omdat daardie wetenskappe hulle nie bekommer oor die hoe van sake nie dog slegs oor die wat, en dit kan die bevindinge wesenlik beïnvloed. In ons wetenskap gaan dit dus nie om die. vakwetenskappe sielkunde, sosiologie, fisiologie, biologie, higiëne nie maar om die opvoeding, en waar daar op die terrein van hierdie wetenskappe gekom word, word hulle beoefen alleen in soverre hulle i.v.m. die opvoeding staan. Daardie verskynsels is dan o.i. nie meer in die eerste pick van bclang vir die bepaalde vakwetenskap nie omdat hulle onder in- vloed van die opvoedingsproses bepaalde skakeringe aanneem. Daar is reeds talle beoefenaars wat hierdie wetenskap so beoefen, maar by meeste het dit nog nie tot bewustheid gekom nie. Die empiries opvoedkundige eksploiteer sy eie terrein, of dit nou al oor loop op die gebied van ander vakwetenskappe of nie. Volgens Bruce (46) is daar al soveel misnoeë in sommige Amerikaanse inrigtings met algemene sielkunde en opvoedkundige sielkunde as n vereiste vir onderwyseropleiding dat die benaminge eenvoudig geskrap is en in die plek daarvan gestel is Human growth and development of Child development, en hulle gaan lê dan slegs nadruk op die funksionele bestudering van ontwikkeling. Hiermee word dan getrag om weg te kom van_ die oorheersing van n ander vakwetenskap, hoofsaaklik die sielkunde. As terrein vir die empiriese opvoedkunde kan ons enige van die vier uiteensettinge hierbo gegee met kleinere wysiginge aanvaar omdat onge- vecr alles deur almal ingesluit word. anders te groepeer, soos volg bv.: Ons mag miskien vetkies 0111 dit 1. Grondslae van die empiriese opvoedkunde: a) Die empiriese opvoedkunde as wetenskap. b) Die metodes van ondersoek. c) Wetenskaplik-wysgerigc grondslae. 2. Die kind en die adolessent: a) Die normale kind en adolessent. b) Die abnormale kind en adolessent: :begaafde, talentvolle, agterlike, swaksinnige, delinkwente. c) Die kind en die adolessent in die skool. 3. Die leerproses. (46) W illia m F. Bruce:,,The Relations of E d ucational Psychology w ith General Psychology, u it The Jo u rn a l of E ducational Psychology," Vol. 40, No. 5, Mei 1949.
21 Opvoedkundige vraagstukke: a) Lcerplan: oordrag van oefening. b) Vakke. c) Meting en waardering. d) Geesteshigiëne: nadelige invloede by leer. e) Sosiologiese vraagstukke. f) Die klas. g) Die onderwyser. h) Administrasie. W at egter van groot belang is, is lioe hierdie inhoud behandel word: of dit vanuit die standpunt van die algemene sielkundige en opvoedkundige sosiologie, en dus met die hoofnadruk op die algemene sielkunde, en of dit vanuit die standpunt van die opvoedkundige met die hoofklem op die opvoedkundige aspek behandel word. Uit ons hele betoog moet ons tot die slotsom kom dat die tweede alternatief die juiste weg vir die empiriese opvoedkunde is. En so wil ons dan ook die empiriese opvoedkunde aan die P.U.K. vir C.H.O. en ons toekomstige P.U. beoefen. Ons wil hierdie onderdeel van die wctenskap van die opvoeding verder ook slegs beskou as n onderdeel en dit geensins verhef tot die opvoedkunde nie; ons wil dit ook nie eens sien as die belangrikste onderdeel van die opvoedkunde nie, dog slegs as middel 0111 die eintlike taak van die opvoeder te dien. Hooggeagte Here Raadslede van die P.U.K. vir C.H.O., Graag wil ek aan u my dank betuig vir die vertroue in my gestel 0111 my tot hierdie verantwoordelike werk te roep. Ek ag dit n besondere eer wat my te beurt geval het, en daarby kom dan venselfsprekend grote verantwoordelikheid en n besondere rentmeesterskap. Alhoewel dit in hierdie voordrag nie gegaan het 0111 die grondslag van die empiriese opvoedkunde nie ek het dit met opset nie gekies nie omdat daar op hierdie gebied duidelikheid is wat ons rigting betref pas dit tog 0111 n enkele opmerking te maak oor ons houding teenoor die gegewens van die empiriese opvoedkunde; inderdaad is ek dit aan u verskuldig by hierdie geleentheid. Op hierdie terrein is die weg aangedui deur ons groot Nederlandse wetenskaplikes en geloofsgenote, o.a. Bavinck, Geesink, Waterink, Langeveld, Hoekstra en deur ons eie pioniers van die P.U.K. wat die Afrikaanse gedagte op die gebied geformuleer het, en in hierdie verband wil ek graag noem die proff. J. Chr. Coetzee en H. G. Stoker. Hierdie baanbrekers het ons standpunt so duidelik geformuleer dat ek met n belydenis kan volstaan. Ons beskouinge oor die oorsprong, wese en bestemming van die mens is bepalend vir die wyse van beoefening van
22 135 die empiriese opvoedkunde, en in hierdie verband wil ek dan bely die grondslag waarop u hierdie inrigting sedert sy ontstaan geplaas het, die grondslag van die Gereformeerde Geloofsbelydenis. Die mens is geen dier soos die moderne empiriese opvoedkunde dit wil nie en op grond van hulle beskouing maak hulle dan ook gebruik van die gegewens van die dieresielkunde by die bestudering van die kind, en verlaag so die opvoeding tot n blote aanpassingsproses maar die mens is wesensverskillend van al die ander skepsele volgens die Heilige Skrif, die standpunt waarop hierdie inrigting staan, en wat die opvoeding op n veel hoër niveau plaas. Van ons as inrigting vir Christelike Hoër Onderwys sal in die toekoms, met die aanvaarding van die lioer status as selfstandige universiteit, nog meer geëis word op die terrein van die opvoedkunde, veral in die praktiese toepassing van wat in die teoreticse duidelik gestel is en dit beskou ek as een van die belangrikste funksies van die departement Empiriese Opvoedkunde in ons inrigting; die toekomstige P.U. het n taak op hierdie gebied wat ons aller beste kragte eis in n wêreld wat besonder skeptics teenoor die Christelike beoefening van die wetenskap staan; en hierin hoop ek dat ek u nie sal teleurstel nie. Hooggeleerde Rektor, Here Professore, Dames en Here Lektore, Ook aan u wil ek my dank betuig dat u my bevordering by die Raad aanbevcel het. Vir meer as vyf jaar het ek reeds die eer gehad 0111 op beskeie wyse met u saam te werk, en van u het ek niks anders as kollegiale trou ontvang nie. Ek ag dit n besondere voorreg om onder u, hooggeleerde prof. Postma, te mag werk. U het met hierdie inrigting van die begin af saamgeleef en wat n skat van weldade uit die hand van die Here het u nie vergader nie! u geloof aan die saak van die Christelike wetenskap sal my my lewe lank by bly. W aar ek die voorreg gehad het 0111 onder etlikes van u te studeer, en dus u jongere is, het ek van u steeds, nou in n ander verhouding, die grootste agting ontvang. Ek wil u graag vcrseker van my voile lojaliteit in alle arbeid wat my hier aan ons inrigting regtens opgedra mag word. W aar die P.U.K. met u aller troue arbeid die agting van die hoogste raadsale van ons land afgedwing het, wil ek die hoop uitspreek dat ons eendragtiglik sal optrek tot groter diensbaarheid aan land, volk en kerk. Aan u, hooggeleerde prof. J. Chr. Coetzee, n besondere woord van dank: U het n weg vir my gebaan deur die skommelingsjare van die stu- dentejeug, en in die volwassenheid het u steeds vir my n voorganger gebly. volg. U het die lig vooruit gedra en ek is dankbaar dat ek daarin kon
24 Gates, Jersild, M cconnell and C hallm an, E ducational Psychology. N.Y., M acm illan Co., H errington, George Squires, A n Analysis of Courses in E ducational Sociology w ith proposed changes. The Jo u rn a l of E ducational Sociology. Vol. 22, No. 4, Des Hoekstra, T., Paedagogische Psychologie. Kok, Kam pen, H ullfish, H. Gordon, Aspects of T horndike s Psychology in their Relation to E ducational Theory and Practice. The O hio State U niv. Press Columbus Jones, H arold E., The E ducational Psychology of Persons. The Jo u rn a l of E d ucational Psychology. Vol. 37, No. 9_ Desember Kelly, W illia m A., E ducational Psychology. The Bruce P ublishing Com pany, New Y ork, Langeveld, M. J., Beknopte inleiding tot de Paedagogische Psychologie van de M iddelbareschoolleeftijd. J. B. W olters, G roningen Lay, W. A., Experim ental Pedagogy V ertaal deur W e il en Schwartz. Prentice H all, N.Y O 'Brien, F. P., Em ploying Student Criticism in Revising Courses in E d u cation. E ducational A d m inistratio n and Supervision. Vol. 11, September Payne, E. George, E d itorial Announcem ent. The Jo u rn a l of E ducational Sociology. Vol. 1, No. 1, Rom bouts, Fr. S._ Nieuw e B anen in Psychologie en Pedagogiek. D ru kkery van het R. K. Jongensweeshuis, Tilburg R ubinshtein, S. L., Psychological Science and E ducation. The H arvard E d ucational Review. Vol. 18, No. 3, Som er V ertaal deur I. D. London. 23. Sandiford, Peter, a) E ducational Psychology. Longm ans, Green & Co., N.Y b) F oundations of E ducational Psychology. Longm ans, Green & Co., N.Y Schonell, Fred. J., a) E ducational Psychology: Its C ontributions and F uture D evelopm ent P a rt I. The N ew E ra in H om e and School. Vol. 27, No. 6, b) The Developm ent o f E ducational Research in G reat B ritain. The B ritish Jo u rn al of Educational Psychology. Vol. 17, P a rt I I I Nov Symonds, Percival M., A New M eaning for E d u cational Psychology. The Jo u rn al of 'Educational Psychology. Vol. 30, No. 1, Jan u arie T horndike: E ducational Psychology. (Briefer Course). 27. Wolfle, Dael, A rtikel in Am erican Psychologist. Vol. 2, Oktober W orcester, D ean A. a) Teachers Problem s and Courses in E ducational Psychology. E ducational A dm inistration and Supervision including Teacher T raining. Vol. 11, No. 8, November b) A rtik el in The Jo u rn a l of E d ucatio n a l Psychology. Vol. 18, No. 1, Jan u arie 1927.
st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste lus rd Rondte lb Langbeen alsalleen Agterste lus
Mandala Madness Kopiereg: Helen Shrimpton, 2015. Alle regte voorbehou. Deur: Helen at www.crystalsanlbrokset.com US terme word deurgaans gebruik. Deel 6 Afkortings st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen
Prosesse wat gevolg word om sake op te volg op distriksvlak. Processes used to follow up on cases at district level
Uit Moerdijk se pen Man en Media
MOERDIJK DIE MENS Agtergrond en familie geskiedenis Tweede Anglo Boere-oorlog Studiejare VROë LOOPBAAN Robertsons Deep Myn Johannesburg jare Kerkgeboue vir Suidafrika (1919) KERKGEBOUE VIR SUIDAFRIKA dit
Die netto waarde van die onderneming en die rekeningkundige vergelyking *
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week DB Tracker USA (DBXUS) 17 Januarie 2014
Direkte en indirekte rede *
Laerskool Olifansvallei LSO Kwartaal 1 - ASSESSERINGSPROGRAM
Laerskool Olifansvallei LSO Kwartaal 1 - ASSESSERINGSPROGRAM Privaatsak X2, Citrusdal, 7340 E-pos: citrushs@mweb.co.za Tel: (022) 921 2100 Faks: (022) 921 3931 Liewe Ouer of Voog Sien asseblief onderaan
BenguFarm Bestelvorm Advanced Livestock Management Software Voorletters & Van of Besigheidsnaam: Posadres: Poskode: BTW no: Taalkeuse: BenguFarm Kliënt Nommer (indien bestaande BenguFarm kliënt): BPU Stamboek
ks Kettingsteek dlb Dubbelslaglangbeen vhk Voorste hekkie gs Glipsteek drieslb Drieslaglangbeen ah Agterste hekkie
Kopiereg: Helen Shrimpton, 2015. Alle regte voorbehou. Deur: Helen at www.crystalsandcrochet.com US terme word deurgaans gebruik. Deel 16 Afkortings st, sts Steek, Steke hlb Halwe Langbeen vslalleen Voorste
IN DIE ARBEIDSHOF VAN SUID AFRIKA (GEHOU TE KAAPSTAD)
SAAKNOMMER: C 185/99 IN DIE ARBEIDSHOF VAN SUID AFRIKA (GEHOU TE KAAPSTAD) In die saak tussen: IMATU APPLIKANT EN KOMMISSIE VIR VERSOENING, BEMIDDELING EN ARBITRASIE RESPONDENTE U I T S P R A A K BASSON,
Provincial Gazette Provinsiale Koerant
The Province of Gauteng UNITY IN DIVERSITY Die Provinsie Van Gauteng Provincial Gazette Provinsiale Koerant EXTRAORDINARY BUITENGEWOON Selling price Verkoopprys: R2.50 Other countries Buitelands: R3.25
Provincial Gazette Provinsiale Koerant
The Province of Gauteng UNITY IN DIVERSITY Die Provinsie Van Gauteng Provincial Gazette Provinsiale Koerant EXTRAORDINARY BUITENGEWOON Selling price Verkoopprys: R2.50 Other countries Buitelands: R3.25
Rut: n Liefdes Verhaal
Bybel vir Kinders bied aan Rut: n Liefdes Verhaal Geskryf deur: Edward Hughes Ge-illustreer: Janie Forest Aangepas deur: Lyn Doerksen Vertaal deur: Yvonne Kriel Vervaardig deur: Bible for Children www.m1914.org
In Groenewald v Van der Merwe (1) (1917 AD ), Innes CJ described delivery with the long hand as follows:
ANSWERS ANTWOORDE: STUDY UNIT / STUDIE EENHEID 5 Question 4 pg 136 / Vraag 4 bl 137 S can only succeed with the rei vindicatio if he can prove that X and Y in fact transferred ownership to him by means
REËLS VIR DIE BENOEMING, VERKIESING, AANWYSING EN AANSTELLING VAN RAADSLEDE
REËLS VIR DIE BENOEMING, VERKIESING, AANWYSING EN AANSTELLING VAN RAADSLEDE Verwysingsnommer Verantwoordelike uitvoerende bestuurder Eienaar van beleid Verantwoordelike afdeling Status Goedgekeur deur
'N HISTORIES-OPVOEDKUNDIGE ANALISE VAN IDEOLOGIEË, WAARDES EN NORME SEDERT DIE RENAISSANCE-HUMANISME
vi 'N HISTORIES-OPVOEDKUNDIGE ANALISE VAN IDEOLOGIEË, WAARDES EN NORME SEDERT DIE RENAISSANCE-HUMANISME INHOUDSOPGAWE HOOFSTUK 1: ORIëNTERING 1.1 AANLEIDENDE GEDAGTES TOT DIE ONDERHAWIGE STUDIE 1 1.2 MOTIVERING
DIE OPLEIDING VAN BEDRYFSIELKUNDIGES AAN DIE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE W. BOTHA DEPARTEMENT BEDRYFSIELKUNDE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE
DIE OPLEIDING VAN BEDRYFSIELKUNDIGES AAN DIE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE W. BOTHA DEPARTEMENT BEDRYFSIELKUNDE UNIVERSITEIT VAN FORT HARE Die Departement Bedryfsielkunde aan die Universiteit van Fort Hare
EXTRAORDINARY BUITENGEWOON PROVINCIAL GAZETTE PROVINSIALE KOERANT
North West Noordwes EXTRAORDINARY BUITENGEWOON PROVINCIAL GAZETTE PROVINSIALE KOERANT Vol. 258 MAHIKENG, 21 AUGUST 2015 AUGUSTUS No. 7522 We oil Irawm he power to pment kiidc Prevention is the cure AIDS
33 J.N. Visser. daar was onderbrekings gewees, wat hy tee gedrink het, en
2010 33 J.N. Visser. daar was onderbrekings gewees, wat hy tee gedrink het, en waar hy geset het en koeldrank gedrink het, en gerook het. Ek sien. GEEN VERDERE VRAE DEUR PROF SMITH ADV HAASBRCEK ROEP:
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (TRAKSVAALSE PROVINSIALE AFDELING)
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (TRAKSVAALSE PROVINSIALE AFDELING) SAAKNOMMER: CC ^S2/S5 DELMAS 1987-06-18 DIE STAAT teen: PATRICK MABUYA BALEKA EN T 21 AXDER VOOR: SY EDELE REGTER VAN DIJKHORST ASSESSOR
"FASCINATION WOOD" Welcome to the 8 th WOOD CONFERENCE PROGRAM. holzbau. Thursday, 15 th February 2018 at CTICC, Cape Town
www.woodconference.co.za holzbau Thursday, 15 th February 2018 at CTICC, Cape Town Welcome to the 8 th WOOD CONFERENCE WOOD Conference the knowledge platform for architects, engineers, quantity surveyors
PROVINCIAL GAZETTE EXTRAORDINARY, 23 APRIL LOCAL AUTHORITY NOTICE PLAASLIKE BESTUURSKENNISGEWING LOCAL AUTHORITY NOTICE 106 GREATER TZANEE
2 1354 PROVINCIAL GAZETTE EXTRAORDINARY, 23 APRIL 2007 CONTENTS INHOUD Page Gazette LOCAL AUTHORITY NonCE PLAASLIKE BESTUURSKENNISGEWING 106 Town-planning and Townships Ordinance (15/1986): Greater Tzaneen
Eerste pogings tot definiering van klimaat en kultuur vanuit die algemene organisasieteorie het nie 'n onderskeid getref tussen die begrippe
HOOFSTUK 1 1. ORieNTERING 1. 1. INLEIDING In hierdie hoofstuk word gekyk na die probleem wat aanleiding tot die navorsing gegee het. Daarna word die doel met die navorsing en die metodes wat gebruik is
DIE PROSES VAN DISSIPELSKAP
DIE PROSES VAN DISSIPELSKAP ARNO MARIANNE CLAASSEN N VARS NUWE DENKE OOR GEMEENTEWEES! (DEEL 11) 2 KOPIEREG 2010 ARNO & MARIANNE CLAASSEN LIFEWISE CONSULTANTS UITGEGEE DEUR: LIFEWISE UITGEWERS ABSA, Takkode
HOOFSTUK 5 DIE BELANG VAN GESKIEDENIS 5.1 PROBLEEMSTELLING Subprobleem 4
HOOFSTUK 5 DIE BELANG VAN GESKIEDENIS 5.1 PROBLEEMSTELLING 5.1.1 Subprobleem 4 Die vierde subprobleem is om die teone en metodiek van Geskiedenis te ondersoek wat aanleiding tot 'n kursusinhoud gee. 5.1.2
INHOUDSOPGAWE. Inleiding... 7 DEEL EEN: SEISOENE IN ONS LEWE
INHOUDSOPGAWE Inleiding... 7 DEEL EEN: SEISOENE IN ONS LEWE Seisoene is belangrik vir groei... 15 Wat van die mens?... 17 Lente... 20 Somer... 23 Herfs... 28 Winter... 42 Gevolgtrekking... 68 DEEL TWEE:
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Aspen Holdings. 9 Mei 2014
PSG Menlyn Building B Ground Level; 261 Lois Avenue, Newlands, Pretoria Tel: +27 (12) 368 1778 Fax: +27 (12) 368 1770 MENLYN Week in oorsig Aandeel van die week Aspen Holdings 9 Mei 2014 Disclaimer: The
SHAREMAX GESINDIKEERDE MAATSKAPPYE OPGEDATEERDE KOMMUNIKASIE
SHAREMAX GESINDIKEERDE MAATSKAPPYE OPGEDATEERDE KOMMUNIKASIE 21 Julie 2011 Bykomend tot vorige kommunikasie, is die direksies van die Sharemax gesindikeerde maatskappye ( Maatskappye ) onder direktiewe
GRAAD 11 NOVEMBER 2013 INLIGTINGSTEGNOLOGIE V1
NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 11 NOVEMBER 2013 INLIGTINGSTEGNOLOGIE V1 PUNTE: 150 TYD: 3 uur Hierdie vraestel bestaan uit 9 bladsye. 2 INLIGTINGSTEGNOLOGIE V1 (NOVEMBER 2013) INSTRUKSIES EN INLIGTING
HOOFSTUK 5 GEVOLGTREKKINGS EN AANBEVELINGS
HOOFSTUK 5 GEVOLGTREKKINGS EN AANBEVELINGS 5.1 INLEIDING Met die navorsing is daar ondersoek ingestel na die effek van Gestaltspelterapie op die selfbeeld van die leergestremde leerder. In Hoofstuk 1 is
ACTA CLASSICA XXXVI {1993} 151-153 ISSN 0065-11.11 BOOK REVIEW BOEKBESPREKING ARISTOTELES POETIKA, VERTALING EN UITLEG VAN BETEKENIS deur E.L. de Kock en L. eilliers, Perskor, Johannesburg, 1991 Met hierdie
'"'?"/"" : " IK DIE HOOGGEREGSBOF VAX SUID-AFRIKA (TRASSVAALSE PRQVINSIALE ATDELIS'G) SAAKSOMMER: CC DELMAS 1987-04-29 DIE STAAT teen: PATRICK MABITA BALEKA EN 21 ANDER VOOR: SY EDELE REGTER VAN DIJKHORST
HOOFSTUK ll. DIE PLEK VAN HANDWERK IN DIE SKOOL.
178 HOOFSTUK ll. DIE PLEK VAN HANDWERK IN DIE SKOOL. A. INLEIDING: Gesien teen die bistoriese agtergrond en in die lig van die verklarende sielkundig-opvoedkundige feite, asook van die verbewe doelstellinge
DIE SELFBEELD VAN DIE SOSIOLOGIE - EN SOSIOLOË DEUR PROF DR J S OOSTHUIZEN
DIE SELFBEELD VAN DIE SOSIOLOGIE - EN SOSIOLOË DEUR PROF DR J S OOSTHUIZEN Hierdie publikasie en die publikasies wat agter in hierdie publikasie vermeld word, is verkrygbaar van: VAN SCHAIK'S BOEKHANDEL
Voor 1652 Vakhistorici se interpretasies van die vroeë Suid- Afrikaanse geskiedenis
Voor 1652 Vakhistorici se interpretasies Voor 1652 Vakhistorici se interpretasies van die vroeë Suid- Afrikaanse geskiedenis Pieter de Klerk Skool vir Basiese Wetenskappe Noordwes-Universiteit (Vaaldriehoekkampus)
MODULE 2 ALLE RISIKO S. Toepaslike Eenheidstandaarde
MODULE ALLE RISIKO S Toepaslike Eenheidstandaarde 10011 Apply knowledge of personal all risk insurance 10118 Underwrite a standard risk in short term personal insurance 1011 Apply technical knowledge and
HOOFSTUK 2. 'n Struktuuranalise van die skool word getnaak aan die hand van die
HOOFSTUK 2 2. FUNDERING VAN DIE SKOOL AS ORGANISASIE 2. 1. IN LEIDING In hierdie hoofstuk word aangetoon dat die skool 'n organisasie is. Alhoewel die invalshoek dus die organisasiewees van die skool is,
ONS CHRISTELIKE GELOOF EN DIE WETENSKAP
32 BYLAAG 1 (By punt 5.1 van Leerstellige en Aktuele Sake) ONS CHRISTELIKE GELOOF EN DIE WETENSKAP INLEIDING Ons het hier duidelik met twee sake te doen wat in verband met mekaar staan, of wat ons in verband
Kolossense. die nuwe ou volkome onvolmaakte jy. leiersgids vir. inspirasie. Edi Bajema
inspirasie leiersgids vir Kolossense die nuwe ou volkome onvolmaakte jy Edi Bajema Oorspronklik uitgegee deur Faith Alive Christian Resources. Kopiereg 2010 Faith Alive Christian Resources. Kalamazolaan
Die Laaste Oordeel 1 50 (Sien ook die Voortsetting in ) Emanuel Swedenborg Arcana Coelestia Geheime van die hemele
Die Laaste Oordeel 1 50 (Sien ook die Voortsetting in 51 100) Emanuel Swedenborg 1688 1772 Arcana Coelestia Geheime van die hemele Die Laaste Oordeel was Volbring Die Laaste Oordeel was Volbring. In die
Huweliks Seremonies Vir Uitverkorenes
Huweliks Seremonies Vir Uitverkorenes Die krag van tradisie is gevind in die emosies wat mense bind aan verskillende dade, simbole of praktyke. Tradisie wat oorgedra word van generasie tot generasie bring
3024. hulle praat van n persoon wat so onlangs heengegaan het, meer klem te le op die goeie nie? -- Dit is inderdaad so
3024. --- Ek sou aanvaar dat dit n invloed het Edelagbare. Is daar nie *11 menslike geneigdheid by mense om wanneer hulle praat van n persoon wat so onlangs heengegaan het, meer klem te le op die goeie
OFFICIAL GAZETTE. AG.Goewermentskennisgewing. AG. Government Notice VAN SUIDWES-AFRIKA UITGAWE OP GESAG EXTRAORDINARY OF SOUTH WEST AFRICA
PUBLISHED BY AUTHORITY OFFICIAL GAZETTE EXTRAORDINARY OF SOUTH WEST AFRICA BUITENGEWONE OFFISIELE KOERANT VAN SUIDWES-AFRIKA UITGAWE OP GESAG R0,30 Wednesday I November 1989 WINDHOEK Woensdag I November
DIE BEOEFENING VAN n BEDRYF MET SPESIFIEKE VERWYSING NA DIE TOESTAAN VAN LENINGS DEUR HOUERMAATSKAPPYE AAN FILIALE OF GEASSOSIEERDES
DIE BEOEFENING VAN n BEDRYF MET SPESIFIEKE VERWYSING NA DIE TOESTAAN VAN LENINGS DEUR HOUERMAATSKAPPYE AAN FILIALE OF GEASSOSIEERDES deur Suzanne Marais Tesis ingelewer ter gedeeltelike voldoening aan
Be gees terde werknemers as boublok vir n gesonde samelewing Spirited employees as building block for a healthy society
Navorsings- en oorsigartikels / Research and review articles (1): Voorwaardes vir n gesonde samelewing (gemeenskap) 525 Be gees terde werknemers as boublok vir n gesonde samelewing Spirited employees as
DIE VERBAND TUSSEN DIFFERENSIERING AS ONDERWYSBEVOEGDHEID EN DIE INTEGRERING VAN ONDERWYSMEDIA IN LESAANBIEDING ARNOLD MEYER VERHANDELING
.. DIE VERBAND TUSSEN DIFFERENSIERING AS ONDERWYSBEVOEGDHEID EN DIE INTEGRERING VAN ONDERWYSMEDIA IN LESAANBIEDING deur Jrn~NN ARNOLD MEYER VERHANDELING voorgele ter vervulling van die vereistes vir die
waai? Dr Japie Coetzee 'n Praktiserende Prokureur, Notaris en Aktevervaardiger Coetzees Ingelyf Parys
Die regte van trustbegunstigdes: waai? 'n Nuwe wind wat Dr Japie Coetzee 'n Praktiserende Prokureur, Notaris en Aktevervaardiger Coetzees Ingelyf Parys Inleiding Dit blyk steeds die algemene opvatting
-1- HOOFSTUK 1 INLEIDENDE ORIËNTERING
-1- HOOFSTUK 1 INLEIDENDE ORIËNTERING To create a classroom where all learners will thrive is a challenging task, but there is an island of opportunity in the sea of every difficulty. (Kruger & Adams,
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA (GAUTENG AFDELING, PRETORIA)
SAFLII Note: Certain personal/private details of parties or witnesses have been redacted from this document in compliance with the law and SAFLII Policy IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA (GAUTENG AFDELING,
ASPEKTE WAT DIE TOEPASBAARHEID VtU{ TOETSE VIR VERSKILLENDE KULTUUl~GlWEPE KAN BEl.NVLOED
HOOFSTUK 3 ASPEKTE WAT DIE TOEPASBAARHEID VtU{ TOETSE VIR VERSKILLENDE KULTUUl~GlWEPE KAN BEl.NVLOED 3.1 Inleiding In hoofstuk 2 is n agtergrondstudie gedoen en is die begrippe intelligensie, aanleg, prestasie
ALTERATION, SUSPENSION, REMOVAL OF RESTRICTIONS
TOWN PLANNING AND ENVIRONMENT DEPARTMENT ALTERATION, SUSPENSION, REMOVAL OF RESTRICTIONS Application for Alteration, Removal or Suspension of Restrictions in terms of Removal of Restrictions Act (No. 84
AGTERGROND, PERSOONLIKHEID EN EKONOMIESE DENKE.
AGTERGROND, PERSOONLIKHEID EN EKONOMIESE DENKE. Dit is die bedoeling om hier, in n baie kort bestek en slegs in hooftrekke, aan te toon dat die ekonomiese denke onafskeidbaar verbonde is aan die persoonlikheid
Regsrekeningkunde-opleiding van prokureurs in Suid-Afrika: Enkele empiriese bevindings
2001 Tydskrif vir Regswetenskap 26(2): 52-66 Kronieke / Chronicles Regsrekeningkunde-opleiding van prokureurs in Suid-Afrika: Enkele empiriese bevindings 1. Inleiding en probleemstelling Die vierjarige
Kritieke elemente in die opleiding van onderwysers in Opvoeding vir Vrede binne die konteks van uitkomsgebaseerde onderwys
South African Journal of Education Copyright 2002 EASA Vol 22(3) 162 169 Kritieke elemente in die opleiding van onderwysers in Opvoeding vir Vrede binne die konteks van uitkomsgebaseerde onderwys A.E.
MEMORANDUM BEROEPSPESIFIEKE BEDELING (BSB) VIR TERAPEUTE IN DIE ONDERWYS, BERADERS EN SIELKUNDIGES WAT IN DIE OPENBARE ONDERWYS IN DIENS IS
MEMORANDUM BEROEPSPESIFIEKE BEDELING (BSB) VIR TERAPEUTE IN DIE ONDERWYS, BERADERS EN SIELKUNDIGES WAT IN DIE OPENBARE ONDERWYS IN DIENS IS 1. DOEL VAN DIE MEMORANDUM Om (a) bepaalde aspekte van n konsep
HOOFSTUK 3 J.W. POSTMA
HOOFSTUK 3 J.W. POSTMA 3.1 LEWENSKETS 3.1. 1 INLEIDING Dit is noodsaaklik om eers 'n oorsig oor die lewe van J.W. Postma te kry voordat daar oorgegaan kan word tot 'n bespreking van die bydraes wat hy
Hierdie is n aansoek om die volgende regshulp:
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA (ORANJE VRYSTAATSE PROVINSIALE AFDELING) In die saak tussen: Saak Nr. 3714/2003 LAMBERT HENDRIK ROUX ERWEE N.O. CATHARINA MARIA SUSANNA ERWEE Eerste Applikant Tweede
Vyftig jaar diens aan die geesteswetenskappe
Navorsings- en oorsigartikels / Research and review articles 461 Vyftig jaar diens aan die geesteswetenskappe PIETER KAPP Navorsingsgenoot Departement Geskiedenis, Universiteit van die Vrystaat, Bloemfontein
n Besinning oor tegnologie in Publieke Administrasie
n Besinning oor tegnologie in Publieke Administrasie A reflection on technology in Public Administration L.C. VAN JAARSVELDT Departement van Publieke Administrasie en Bestuur, Universiteit van Suid-Afrika,
HOOGSTE HOF VAN APPEL In die saak tussen: DIE KOMMISSARIS VAN BINNELANDSE INKOMSTE Appellant en W J VAN DER HEEVER Respondent Coram: Smalberger,
HOOGSTE HOF VAN APPEL In die saak tussen: DIE KOMMISSARIS VAN BINNELANDSE INKOMSTE Appellant en W J VAN DER HEEVER Respondent Coram: Smalberger, Grosskopf, Nienaber, Plewman ARR en Farlam Wnd AR Verhoordatum:
DIE WESE EN DOEL VAN DIE UNIVERSITEIT EN VAN DIE P.U. VIR C.H.O. AS n BEPAALDE UNIVERSITEIT
6. HOOFSTUK DIE WESE EN DOEL VAN DIE UNIVERSITEIT EN VAN DIE P.U. VIR C.H.O. AS n BEPAALDE II UNIVERSITEIT 1. Ten einde die doeleindes en die nastrewing daarvan deur die verskillende departemente in perspektief
Nienakoming van die voorgeskrewe prosedures na indiening van n direksiebesluit om met ondernemingsredding te begin: Is
Nienakoming van die voorgeskrewe prosedures na indiening van n direksiebesluit om met ondernemingsredding te begin: Is Panamo Properties (Pty) Ltd v Nel die (regte) antwoord? Anneli Loubser Anneli Loubser,
DIE FUNKSIONELE BEMAGTIGING VAN DIE OPVOEDER VAN VOLWASSENES IN DIE WES-KAAP
DIE FUNKSIONELE BEMAGTIGING VAN DIE OPVOEDER VAN VOLWASSENES IN DIE WES-KAAP deur EDWARD HENRY JANSEN B.A. B.ED. Tesis ingelewer ter gedeeltelike voldoening aan die vereistes vir die graad van MAGISTER
HOOFSTUK ALGEMENE INLEIDING EN UITEENSETTING VAN DIE STUDIE INLEIDING MOTIVERING VIR KEUSE VAN ONDERWERP...8
HOOFSTUK 1...7 ALGEMENE INLEIDING EN UITEENSETTING VAN DIE STUDIE...7 1.1 INLEIDING...7 1.2 MOTIVERING VIR KEUSE VAN ONDERWERP...8 1.3 FORMULERING VAN DIE NAVORSINGSPROBLEEM...9 1.4 DOEL VAN DIE STUDIE...10
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA IN THE HIGH COURT OF SOUTH AFRICA
Verslagwaardig: Sirkuleer Aan Regters: Sirkuleer Aan Landdroste: JA / NEE JA / NEE JA / NEE IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA IN THE HIGH COURT OF SOUTH AFRICA (Noord Kaapse Afdeling / Northern Cape
Provincial Gazette Extraordinary Buitengewone Provinsiale Koerant
THE PROVINCE OF GAUTENG G A U T E N G PROVINCIAL GOVERNMENT UNITY IN DIVERSITY DIE PROVINSIE GAUTENG Provincial Gazette Extraordinary Buitengewone Provinsiale Koerant Vol. 21 PRETORIA, 12 FEBRUARY FEBRUARIE
1. FUNKSIES EN STRUKTUUR VAN DIE KANTOOR VAN DIE PENSIOENFONDSBEREGTER
1. FUNKSIES EN STRUKTUUR VAN DIE KANTOOR VAN DIE PENSIOENFONDSBEREGTER Die Kantoor van die Beregter vir Pensioenfondse is gestig met ingang vanaf 1 Januarie 1998 om ondersoek in te stel na en besluite
LIDMAATSKAP AANSOEK MEMBERSHIP APPLICATION
Member Number Reg. 2103/02 LIDMAATSKAP AANSOEK MEMBERSHIP APPLICATION 1. Ons is 'n geregistreerde Brandbeskermingsvereniging (BBV) vir die Groter Overberg-streek (Overberg Distriksmunisipaliteit area).
'n KRITIESE ONDERSOEK NA DIE
C\~O \,-,10 ~'\b '~) 'n KRITIESE ONDERSOEK NA DIE INLIGTINGSVERWERKINGSBENADERING IN DIE KOGNITIEWE SIELKUNDE deur PIETER KRUGER voorgel~ luidens die vereistes vir die graad DOCTOR LITfERARUM ET PHILOSOPHIAE
AFDELING A HANDLEIDING VIR WERKOPDRAGTE Die oorhoofse tema van die werkopdrag is Tradisie. Hierdie onderwerp het al in die verlede en sal heel waarskynlik ook in die toekoms tot vele debatte aanleiding
IN DIE NOORD GAUTENG HOë HOF, PRETORIA (REPUBLIEK VAN SUID-AFRIKA) REINETTE DEE SOUSA JARDIM...Eerste Applikant
SAFLII Note: Certain personal/private details of parties or witnesses have been redacted from this document in compliance with the law and SAFLII Policy IN DIE NOORD GAUTENG HOë HOF, PRETORIA (REPUBLIEK
ROEPING & RIGLYNE OPVOEDING TOEKOMS TERMYNBLAD VAN DIE VERENIGING VIR CHRISTELIKE HOËR ONDERWYS ISSN Jaargang 64 Nr.
ROEPING TERMYNBLAD VAN DIE VERENIGING VIR CHRISTELIKE HOËR ONDERWYS & RIGLYNE ISSN 1029-8754 Jaargang 64 Nr. 2 Augustus 2016 OPVOEDING TOEKOMS Na watter mondings lei onderwys die kultuurstroom in SA? SO
APOCRYPHA VAN DIE KING JAMES BYBEL 1611 GEBED van AZARIAH & amp; LIED van die drie Jode. Gebed van Azariah en die lied van die drie Jode
APOCRYPHA VAN DIE KING JAMES BYBEL 1611 GEBED van AZARIAH & amp; LIED van die drie Jode www.scriptural-truth.com Gebed van Azariah en die lied van die drie Jode Die gebed van Azariah {1:1} en hulle loop
2016 SACAI-WINTERSKOOL GESKIEDENIS NOTAS
2016 SACAI-WINTERSKOOL GESKIEDENIS NOTAS Vraag-terminologie Ontleed Breek 'n probleem op in sy samestellende dele. Kyk in diepte by elke deel met behulp van stawende argumente en bewyse vir en teen, asook
ysterkoei moet sweet van Breytenbach Breytenbach.
Hoofstuk 1 INLEIDING In hierdie studie wil ek 'n omskrywing probeer gee van die "ek" in die gedig, met besondere verwysing na die ysterkoei moet sweet van Breytenbach Breytenbach. A.P. Grove se in 'n artikel
Poësie Performances: n Ondersoek na die moontlikhede vir poësie performance
Poësie Performances: n Ondersoek na die moontlikhede vir poësie performance deur Marí Borstlap Tesis ingelewer ter gedeeltelike voldoening aan die vereistes vir die graad MAGISTER IN DRAMA in die Fakulteit
MENLYN. Week in oorsig Aandeel van die week Nestlé. 11 Oktober 2013
PSG Menlyn Building B Ground Level; 261 Lois Avenue, Newlands, Pretoria Tel: +27 (12) 368 1778 Fax: +27 (12) 368 1770 MENLYN Week in oorsig Aandeel van die week Nestlé 11 Oktober 2013 Disclaimer: The opinions
Mandala Madness Deel 2
Mandala Madness Deel 2 Hierdie week gaan julle almal verander word in mooi sterretjies, so laat jou kreatiwiteit glinster en blink. Moenie vergeet om jou werk met ons te deel nie, sommer op facebook waar
n Ondersoek na die rol van erkenning van deugde van leerders in die vestiging van n demokratiese, multikulturele
n Ondersoek na die rol van erkenning van deugde van leerders in die vestiging van n demokratiese, multikulturele samelewing Mariana van Zyl Tesis ingelewer ter gedeeltelike voldoening aan die vereistes
SIZA takes the sting out of auditing
SIZA takes the sting out of auditing INTRO: The fruit industry s ethical trade programme, the Sustainability Initiative of South Africa (SIZA), not only allows fruit growers to remedy weaknesses in their
DIE OPVOEDER AS LEERMEDIATOR EN DIE HAALBAARHEID VAN DIE NODIGE KOMPETENSIES SOOS OMSKRYF IN DIE NORME EN STANDAARDE VIR OPVOEDERS
i DIE OPVOEDER AS LEERMEDIATOR EN DIE HAALBAARHEID VAN DIE NODIGE KOMPETENSIES SOOS OMSKRYF IN DIE NORME EN STANDAARDE VIR OPVOEDERS FRED FROLICKS Tesis ingelewer ter gedeeltelike voldoening aan die vereistes
N EIE SUID-AFRIK A AN SE REG
------ooo------ N EIE SUID-AFRIK A AN SE REG W anneer ons die eenvoudige vraag stel: wie is meerderjariges volgens die Suid-Afrikaanse reg, het ons met n algemene en n besondere probleem van regsvinding
DIE INVLOED VAN DIE SWEEDSE STELSEL VAN FORMELE OEFENINGE OP DIE ONTWIKKELING VAN LIGGAAMLIKE OPVOEDING IN SUID-AFRIKA. deur
DIE INVLOED VAN DIE SWEEDSE STELSEL VAN FORMELE OEFENINGE OP DIE ONTWIKKELING VAN LIGGAAMLIKE OPVOEDING IN SUID-AFRIKA. deur JOHANNES WILHELMUS WILLEMSE (B.A.(Ed.Phys)., H.O.D., HONNS. B.P.Ed.) Voorgele
Faan: Totsiens, Dominee!, en dankie vir n besielende gesprek! Ek sal daarvan werk maak om ou Bart weer in die oggenddiens te kry!
Stad sonder mure n Toneel deur Theo de Jager Faan Louw, suksesvolle ginekoloog Bart Kruger, voormalige Blou Bul-flank, in n rystoel In Bart se woonkamer, matig luuks. Faan stoot die voordeur toe. Faan:
OMGEWINGSGESKIEDENIS EN DIE UITDAGINGS VAN
a YUNIBESITI YA BOKONE-BOPHIRIMA ~ NORTH-WEST UNIVERSITY...,NOORDWES-UNIVERSITEIT WETENSKAPLIKE BYDRAES REEKS H: INOUGURELE REDE NR. 204 OMGEWINGSGESKIEDENIS EN DIE UITDAGINGS VAN NAVORSING OOR DIE GRENSE
Die H istoriese. Opvoedkunde= 1A Coetzer AE van Zyl
Die H istoriese Opvoedkunde= 1A Coetzer AE van Zyl MANUALIA DIDACTICA 4 UNISA 1989 T 3 Hierdie boek is ook beskikbaar onder die titelr History of Education.' a few contemporary educational issues. Die
Narratief en perspektief in Sleuteloog. deur Hella Haasse
Narratief en perspektief in Sleuteloog deur Hella Haasse Lana Bakkes Tesis ingelewer ter gedeeltelike voldoening aan die vereistes vir die graad van Magister in die Lettere en Wysbegeerte aan die Universiteit
MODULE 4 Outeursreg EENHEID 1
Leeruitkomste MODULE 4 Outeursreg EENHEID 1 Nadat u hierdie eenheid bestudeer het, behoort u in staat te wees om: die filosofie agter outeursreg te verstaan; die beskerming verleen deur internasionale
n Narratiewe alternatief op die konsep van afhanklikheidsidentiteit: n Pastorale perspektief THEUNIS CHRISTIAAN ACKERMANN PHILOSOPHIAE DOCTOR (PhD)
n Narratiewe alternatief op die konsep van afhanklikheidsidentiteit: n Pastorale perspektief deur THEUNIS CHRISTIAAN ACKERMANN vir die graad PHILOSOPHIAE DOCTOR (PhD) DEPARTEMENT PRAKTIESE TEOLOGIE (Pastorale
G. J. du Preez
G. J. du Preez 072 1876 076 1. Die plat Aarde As ons begin kyk na die filosowe en reisigers was daar redelik bakleiery tussen hulle oor n ronde aarde en n plat een. So 200 of wat jare voor YAHUSHA het
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA. (APPèLAFDELING)
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (APPèLAFDELING) In die saak tussen BLUE GRASS ESTATES (PTY) LIMITED EN 26 ANDER Appellante en DIE MINISTER VAN LANDBOU 1ste Respondent DIE SUIWELRAAD 2de Respondent
Anna Hugo. LitNet Akademies, Jaargang 12, Nommer 3, Desember 2015 ISSN
Wanneer jou kantoorgebou herbou word terwyl jy werk: n Studie oor die invloed van epistemologiese, politieke en nasionale veranderinge op onderwysersopleiding in afstandsonderrig Anna Hugo Anna Hugo, Departement
NUWE REEKS Nr 326 ISBN EKONOMIESE WETENSKAPSBEOEFENING: VEROUDERD IN 'N VERANDERENDE WERELD?
NUWE REEKS Nr 326 ISBN 1-86854-201-7 EKONOMIESE WETENSKAPSBEOEFENING: VEROUDERD IN 'N VERANDERENDE WERELD? EKONOMIESE WETENSKAPSBEOEFENING: VEROUDERD IN 'N VERANDERENDE WERELD? Prof Jan van Heerden is
HOOFSTUK 3 DIE OPKOMS VAN ONDERWYSTEGNOLOGIE EN DIE HUIDIGE STAND VAN SAKE IN DIE VERBANO IN 'N AANTAL OORSESE LANDE, RHODESIE EN DIE RSA
HOOFSTUK 3 DIE OPKOMS VAN ONDERWYSTEGNOLOGIE EN DIE HUIDIGE STAND VAN.. SAKE IN DIE VERBANO IN 'N AANTAL OORSESE LANDE, RHODESIE EN DIE RSA 1. WLEIDING Die geskiedenis van onderwystegnologie is 'n relatief
ŉ Model vir die gebruik van Bybelse narratiewe in die pastoraat aan kinders tussen die ouderdom van 6 en 13 jaar
ŉ Model vir die gebruik van Bybelse narratiewe in die pastoraat aan kinders tussen die ouderdom van 6 en 13 jaar Schalk W. Basson Proefskrif voorgelê vir die graad Philosophiae Doctor in Praktiese Teologie
P o s b u s 2 2, P O R T E R V I L L E, 6 8 1 0 T E L : 0 2 2 9 3 1 2 1 7 4 F A K S : 0 2 2 9 3 1 3 3 2 1 E P O S : s e k r e t a r e s s e @ p o r t e r h s. c o. z a HOëRSKOOL PORTERVILLE TROTS RESPEK
ENVIRONMENTAL IMPACT ASSESSMENT (EIA): 12/12/20/944 ESKOM: PROPOSED NUCLEAR POWER STATION AND ASSOCIATED INFRASTRUCTURE
150mm x 200mm ENVIRONMENTAL IMPACT ASSESSMENT (EIA): 12/12/20/944 ESKOM: PROPOSED NUCLEAR POWER STATION AND ASSOCIATED INFRASTRUCTURE AVAILABILITY OF DRAFT ENVIRONMENTAL IMPACT REPORT AND ASSOCIATED SPECIALIST
2019 © estatedocbox.com Privacy Policy | Terms of Service | Feedback
To make this website work, we log user data and share it with processors. To use this website, you must agree to our Privacy Policy, including cookie policy. I agree.