is en en en en en tr en en en da en de en de en de en de en de en en en tr en it en es en es en fr en fr en fr en it en it en hu en nl en nl en is en pl en pt en pt en sq en hbs_lat en fi en sv en tr en is en cs en ru en fy en en is pt is is is en es nl sk it nl sv nl pl is is is es en hbs_lat en ceb is en en en en en is en en en is is is is is is is is is is en is nb nb en is is is de is cs is es ru es nb is en es es en en is de is en cs la es is is es is is id de is eo et ceb is is nn is is is nb is is is en en en en fr fr fr fr en fr en fr fr is en en is nb nb is de is pt cs la tr is is es is is is is id de eo et ceb is nn is is is is en en en is is en en en en en fr fr fr fr en en fr en fr fr fr fr fr en en fr de de fr en it fr fr en it en en en en en en en en en is en en en en fr fr fr fr en fr en es is hbs_lat is is is hbs_lat et en de hbs_lat is en hbs_lat gl is is is is da en en sv is en de is is en en is es hbs_lat en is et is is hbs_lat fi fi is is fi is is is en en da en ca it it hbs_lat en en en en en es fr fr en en pt de en it it en hbs_lat es en en en ceb hu cs et en jv is nb it es en en sv is tt da la sv en vi en en hu ro en ca it sv is en en hbs_lat nl de sv en en ja nl kn en en en en ca es eo nl it it en en en fr en en hbs_lat en ca en en en en en fr hbs_lat hbs_lat en en nl en hbs_lat en en en hbs_lat en en is fr is hbs_lat en hbs_lat cs en en hbs_lat en en en fr hbs_lat is de it pt en en la fr eo en war nb pl en fr en bn fr it sl cy cs ceb cs nb en es is en en it en en eo es en nb en en en is is is en nb en en is hu is en en ja de is en is en en en en pt en en en en is en en en en en en en en en en en fr is is is sv es tr en is is is en is is is is en en is is is is en is en en en en en en de de en is is war en es et is en lt fr fr en en en fr en en nb is cs is is en en en en en is ceb en en en en en en en en en en en en is is en en fr en en en gl is is ca en is is en is en fi is cs is sv is is is en en en en is ceb hbs_lat is en en es en en cs uz en en sv en en is en en fi is en en fr en en gl is is is is en de is is et en es is en en en en is en en en en en is en en hu en en hbs_lat is is en en en is en is is is es is is is is is en en fr en hbs_lat en en en en en en is is is is is is is is is is is is is is is is is is id is is en is id is sq is is da is is cs hu de en en pt de fr en de ca pt en en de ca ca hu en is en en pt is es gn fr is fr en en en eo it en is is en is pms en is is en is is en is is is en is is en is is is is is en en is
Byggingarsaga stórborgar í geimnum skoðuð | ESO Ísland
By continuing to use this website, you are giving consent to our use of cookies.
For more information on how ESO uses data and how you can disable cookies, please view our privacy policy.
ESO, Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli
Prof. H. van der Laan
Public Visits to the ALMA OSF
Large JPG Zip File (1.9 GB)
Original TIF Zip File (32.9 GB)
Notkun á myndum og myndskeiðum ESO
Subtitles and translations for ESO videos
Usage of ESO Videos and Images
Fríar pantanir fyrir kennara og fjölmiðla
Swiss 1.2-metre Leonhard Euler Telescope
TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope–South
Télescope à Action Rapide pour les Objets Transitoires
ESO 1 metra Schmidt-sjónaukinn
ESO 1,52 metra sjónaukinn
Boller and Chivens Spectrograph
ESO 1 metra sjónaukinn
ESO 0,5 metra sjónaukinn
MarLy 1 metra sjónaukinn
Hollenski 0,9 metra sjónaukinn
Bochum 0,61 metra sjónaukinn
Danski 0,5 metra sjónaukinn
Grand Prisme Objectif sjónaukinn
Svissneski 0,4 metra sjónaukinn
Merseille 0,36 metra sjónaukinn
HIRES (Phase A completed)
MOSAIC (Phase A completed)
Companies working on the ELT
Tíu helstu uppgötvanir ESO
Black Hole at the Centre of our Galaxy
Open House Day 2018
Open House Day 2017
Open House Day 2016
Long Night of Science 2015
Open House Day 2014
Café & Kosmos í München
Open House Day 2013
Registration, Fees and Payment
ESO í 50 ár
Hápunktar í 50 ár
Europe to the Stars
50 years of ESO in Chile
Alþjóðlegt ár stjörnufræðinnar 2009
IMAX® Þrívíddarmyndin Hidden Universe
Open House Day 2011
Open House Day 2009 (German)
Long Night of Science 2007
Open House Day 2006
List of Prize Winners
ESO í 40 ár (1962 - 2002)
EuroScience Open Forum (ESOF)
Total Solar Eclipse 2019
The Comet McNaught 2007
Deep Impact - 04.07.2005
The Venus Transit - 08.11.2004
The Leonids - 17.11.1999
Solar Eclipse at ESO HQ - 11.08.1999
The Leonids - 11.1998
Mars Pathfinder - 1997
Comet Hyakutake - 1997
SL-9 and Jupiter - 1994
Comet Hale Bopp - 1994
Málstofur um miðlun stjarnvísinda
ESO Astronomy Camp 2017
ESO Astronomy Camp 2016
ESO Astronomy Camp 2015
ESO Astronomy Camp 2014
Catch a Star 2013
Catch a Star 2011
Catch a Star 2008
Catch a Star 2007
Catch a Star 2005
Catch a Star 2004
Catch a Star 2003
Catch a Star 2002
Life in the Universe
ESO Science Outreach Network
ESO Outreach Partner Organization
Skráningaform fyrir Outreach Newsletter
Taking the First Picture of a Black Hole
Upplýsingar um miðlun stjarnvísinda
European Astronomy Journalism Prize
Technology Developed by Industries
Novel technologies by ESO
Working with the ELT
Umferð og bílastæði hjá ESO
Local Staff Members (Spanish / English)
How to use this site
Byggingarsaga stórborgar í geimnum skoðuð
APEX finnur falin stjörnumyndunarsvæði í frumþyrpingu
Stjörnufræðingar notuðu nýverið APEX sjónaukann til að rannsaka risavaxna vetrarbrautaþyrpingu sem sést á myndunarstigum sínum snemma í sögu alheimsins. Mælingarnar sýna að stór hluti stjörnumyndunar í þyrpingunni er ekki aðeins falinn á bak við ryk, heldur er hún líka á óvæntu stöðum. Þetta er í fyrsta sinn sem stjörnufræðingum hefur tekist að finna öll stjörnumyndunarsvæði í fyrirbæri af þessu tagi.
Vetrarbrautaþyrpingar eru stærstu fyrirbærin í alheiminum sem þyngdarkrafturinn bindur saman en margt er enn á huldu um myndun þeirra. Í tuttugu ár hafa sjónaukar ESO og ýmsir aðrir [1] verið notaðir til að rannsaka Köngulóarvefsþokuna (formlega þekkt sem MRC 1138-262 [2]) og nágrenni hennar en hún er álitin eitt besta dæmið um frumþyrpingu í mótun fyrir meira en tíu milljörðum ára.
Helmut Dannerbauer (Vínarháskóla í Austurríki) og hópur hans grunaði sterklega að saga þyrpingarinnar væri fjarri því fullsögð. Hópurinn vildi kanna dökku hlið stjörnumyndunar og finna út hve mikill hluti stjörnumyndunar í Köngulóarþyrpingunni væri hulin sjónum okkar vegna ryks.
Stjörnufræðingarnir notuðu LABOCA myndavélina á APEX sjónaukanum í Chile til að gera 40 klukkustunda langar mælingar á Köngulóarvefsþyrpingunni á millímetrasviðinu — bylgjulengdum ljóss sem eru nógu langar til að unnt sé að sjá í gegnum mestan hluta af rykskýjunum þykku. LABOCA hefur vítt sjónsvið og hentar því vel rannsóknir sem þessa.
„Þetta er meðal dýpstu mælinga sem gerðar hafa verið með APEX og reyndi ekki aðeins á tæknina til hins ítrasta, heldur líka þolmörk starfsfólksins sem vinnur við APEX í 5050 metra hæð yfir sjávarmáli,“ segir Carlos De Breuck (verkefnisstjóri APEX hjá ESO) og meðhöfundur greinar um rannsóknina).
Mælingar APEX sýndu um það bil fjórfalt fleiri stjörnumyndunarsvæði í Köngulóarvefnum en á svæðinu í kring á himninum. Með því að bera gögnin vandlega saman við aðrar mælingar á öðrum bylgjulengdum, gátu stjörnufræðingarnir staðfest að mörg þessara stjörnumyndunarsvæða voru í sömu fjarlægð og vetrarbrautaþyrpingin sjálf og hljóta því að vera hluti henni.
„Nýju mælingar APEX eru síðasta púslið sem vantaði til að útbúa fullgerða mynd af öllum íbúum þessarar risavöxnu stjörnuborgar. Vetrarbrautirnar eru að myndast og mjög rykugar, nokkurn veginn eins og byggingarsvæði á Jörðinni,“ útskýrir Helmut Dannerbauer.
Þegar stjörnufræðingarnir staðsettu nýfundu stjörnumyndunarsvæðin kom ýmislegt óvænt í ljós. Búist var við því að svæðin yrðu flest á stórum gas- og rykþráðum sem tengja vetrarbrautirnar saman en svo var ekki. Stjörnumyndunin reyndist mest á einu tilteknu svæði sem var ekki einu sinni í miðju Köngulóarþokunnar í frumþyrpingunni [3].
„Við settum okkur það markmið að finna földu stjörnumyndunarsvæðin í Köngulóarþyrpingunni — og tókst það — en við grófum upp aðra ráðgátu í leiðinni; svæðin voru ekki þar sem við áttum von á þeim! Þróun þessarar stórborgar er því ósamhverf,“ segir Helmut Dannerbauer.
Til að fylgja sögunni eftir er þörf á frekari rannsóknum og hentar ALMA fullkomlega til að stíga næstu skref og kanna ryksvæðin í meiri smáatriðum.
[1] Frá miðjum tíunda áratug 20. aldar hafa ýmsir sjónaukar ESO rannsakað svæðið ítarlega. Rauðvik (og þar af leiðandi fjarlægð) útvarpsvetrarbrautarinnar MRC 1138-262 (Köngulóarvefsþokunnar) var fyrst mæld frá La Silla. Fyrstu mælingar FORS tækisins á VLT leiddu í ljós að um frumþyrpingu var að ræða og eftir þær voru frekari athuganir gerðar með ISAAC, SINFONI, VIMOS og HAWK-I. Gögnin frá APEX-LABOCA bæta upp mælingar sjónauka ESO í sýnilegu og innrauðu ljósi. Stjörnufræðingarnir notuðu einnig 12 klukkustunda langa mælingu VLA til að staðfesta sömu lindir og LABOCA sá út frá ljósmyndum í sýnilegu ljósi.
[2] Köngulóarvefsþokan inniheldur risasvarthol og er öflug útvarpsbylgjulind sem varð til þess að stjörnufræðingar fundu hana til að byrja með.
[3] Þessar rykugu stjörnumyndunarhrinur eru taldar þróast í sporvöluþokur eins og þær sem við sjáum í nálægum vetrarbrautaþyrpingum í dag.
Þessi rannsókn er kynnt í greininni „An excess of dusty starbursts related to the Spiderweb galaxy“ eftir Dannerbauer, Kurk, De Breuck o.fl., sem birtist á vefnum í tímaritinu Astronomy & Astrophysics hinn 15. október 2014.
APEX er samstarfsverkefni Stofnunar Max Planck í útvarpsstjörnufræði (MPIfR) Onsala Space Observatory (OSO) og ESO, sem sér jafnframt um rekstur sjónaukans. ESO sér um smíði og rekstur ALMA fyrir hönd Evrópu.
Í rannsóknarhópnum eru H. Dannerbauer (University of Vienna, Austurríki), J. D. Kurk (Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik, Garching, Þýskalandi), C. De Breuck (ESO, Garching, Þýskalandi), D. Wylezalek (ESO, Garching, Þýskalandi), J. S. Santos (INAF–Osservatorio Astrofisico di Arcetri, Flórens, Ítalíu), Y. Koyama (National Astronomical Observatory of Japan, Tókýó, Japan [NAOJ]; Institute of Space Astronomical Science, Kanagawa, Japan), N. Seymour (CSIRO Astronomy and Space Science, Epping, Ástralíu), M. Tanaka (NAOJ; Kavli Institute for the Physics and Mathematics of the Universe, The University of Tokyo, Japan), N. Hatch (University of Nottingham, Bretlandi), B. Altieri (Herschel Science Centre, European Space Astronomy Centre, Villanueva de la Cañada, Spáni [HSC]), D. Coia (HSC), A. Galametz (INAF–Osservatorio di Roma, Italy), T. Kodama (NAOJ), G. Miley (Leiden Observatory, Hollandi), H. Röttgering (Leiden Observatory), M. Sanchez-Portal (HSC), I. Valtchanov (HSC), B. Venemans (Max-Planck Institut für Astronomie, Heidelberg, Þýskalandi) og B. Ziegler (University of Vienna).
ESO er fremsta fjölþjóðlega stjörnustöð Evrópu og lang öflugasta stjörnustöð heims. Hún nýtur stuðnings 15 landa: Austurríkis, Belgíu, Brasilíu, Tékklands, Danmörku, Finnlands, Frakklands, Þýskalands, Ítalíu, Hollands, Portúgals, Spánar, Svíþjóðar, Sviss og Bretlands. ESO heldur úti metnaðarfullum verkefnum sem miða að hönnun, smíði og starfsemi öflugra stjörnustöðva á jörðinni sem gera stjörnufræðingum kleift að gera mikilvægar uppgötvanir. ESO leikur líka lykilhlutverk í að efla og skipuleggja samstarf í stjarnvísindarannsóknum. ESO starfrækir þrjár stjörnuathugunarstöðvar í heimsflokki: La Silla, Paranal og Chajnantor. Á Paranalfjalli starfrækir ESO Very Large Telescope, fullkomnustu stjörnusjónauka heims sem notaðir eru til athugana á sýnilegu ljósi og tvo kortlagningarsjónauka. VISTA er stærsti kortlagningarsjónauki veraldar fyrir innrautt ljós og VLT Survey Telescope er stærsti sjónauki heims sem eingöngu er ætlað að kortleggja himinn í sýnilegu ljósi. ESO er þátttakandi í ALMA, byltingarkenndum útvarpssjónauka og stærsta stjarnvísindaverkefni heims. ESO hyggur einnig á smíði 39 metra risasjónauka, European Extremely Large Telescope eða E-ELT sem verður „stærsta auga jarðar“.
Aðrar fréttatilkynningar frá APEX
Sími: +43 1 4277 53826
ESO APEX Project Scientist
Garching bei München, Germany
Sími: +49 89 3200 6613
ESO, Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Sími: +49 89 3200 6655
Farsími: +49 151 1537 3591
Connect with ESO on social media
Þetta er þýðing á fréttatilkynningu ESO eso1431.
Usage of ESO Images, Videos, Web texts and Music
Are you a journalist? Subscribe to the ESO Media Newsletter in your language.
Early Universe : Galaxy : Grouping : Cluster
Artist's impression of a protocluster forming in the early Universe
texti aðeins á ensku
APEX view of the region around the Spiderweb galaxy
texti aðeins á ensku
The Spiderweb Galaxy and its surroundings (full ACS view)
texti aðeins á ensku
Wide-field image of the Spiderweb galaxy (ground-based image)
texti aðeins á ensku
Artist’s impression of a protocluster forming in the early Universe
texti aðeins á ensku
Artist’s impression of a protocluster forming in the early Universe (Fulldome)
texti aðeins á ensku
Segðu okkur þitt álit!
Subscribe to receive news from ESO in your language