is is is is is en es hbs_lat it is is is is id is is is is is de is is is is is is is is ceb is is is is is ca is be en tr en hu sk is is is is is cs ast is pt pl hu is is en en en fr is tr yue mk en en eu eu en en eu eu en en en en en en ca is is en is is is en hu is is en en ru vi es fr en tr tr da da da en zh tr en en en en eu en ko en en en en en en ar en de en is is is is cs is is is is is pt is cs pt pt is is en is is en en en en en en en en en is is pt is is is ceb sl en hbs_lat is is is is is cs is is is da is is is is is is is is en ceb is is is id is is is is nn is sk is is en is is is is is is en tr is id es is is is ceb is is is is is is fi is is is is is is is is pl is sl is ast is gl et is en de is is cs is hbs_lat sl is is is is id is is de is is pl is is hu is is is ceb is is is is is is nb is is vi is is cs pl is is is is kw is is is is is is is is is is is is is is is is is nb is is is is is is sk cs is is is is hu is nb is is is is is lt is is is pt de en is hbs_lat cs en is is ceb is is is is is is is is is is is is is is is is is is is fi is is hu en is de is vi ceb is is en is is is is is is is is lt is en is sv pl fr nn hbs_lat is is is is is vi vi is is is is is is is is is pt hu is is hbs_lat is is is is is is is is is is hbs_lat is is fi is is lt is fr is en is is ceb fr is cs ca eu de en en en sl sl lt is fr lv is de de lv en is fr eo is is fr eo sv pl fr eo pl is fr eo hbs_lat et fr eo is is en de nb is es ceb pt nb gv lt
Losun mengandi efna á Íslandi
Á hverju ári skilar Umhverfisstofnun skýrslu um losun loftmengunarefna á Íslandi frá árinu 1990 til samnings Sameinuðu þjóðanna um loftmengun sem berst langar leiðir milli landa (The United Nations Convention on Long-range Transboundary Air Pollution (LRTAP Convention)). Samningurinn öðlaðist gildi 1983 og hefur verið undirritaður af 51 ríki, þar á meðal Íslandi.
Ísland hefur undirritað samninginn sjálfan og báðar Árósar-bókanirnar, um þungmálma og þrávirk lífræn efni (Persistent Organic Pollutants-POPs). Ísland hefur aðeins staðfest bókunina um þrávirku lífrænu efnin og er því sérstaklega fjallað um þrávirk lífræn efni (POPs) í bókhaldi Íslands um loftmengunarefni. Upplýsingar um losun annarra loftmengunarefna er ábótavant, en í þeim tilfellum sem upplýsingar liggja fyrir er gert grein fyrir þeim í bókhaldi Íslands.
Losun þrávirkra lífrænna efna (POPs)
Undir Árósar-bókunina falla 16 þrávirk lífrænna efni og er notkun á hluta þeirra bönnuð, en aðildaríkin skulu halda ítarlegt bókhald um losun þeirra efna er falla undir bókunina og draga úr og með tímanum hætta notkun á eftirfarandi þrávirkum lífrænum efnum:
PAH4 – Fjölhringja arómatísk vetniskolefni
Ísland skilar upplýsingum um losun á öllum ofangreindum efnum í samræmi við Árósar-bókunina, nema PCBs. PCBs er nýjasta viðbótin í Árósar-bókunina og vinnur Umhverfisstofnun að því að taka saman tölur um losun á PCBs á Íslandi.
Losun annarra loftmengunarefna og óbeinna gróðurhúsalofttegunda
Þó svo að Ísland hafi aðeins staðfest Árósar-bókunina er gögnum um eftirfarandi efni, þar sem upplýsingar um losun liggja fyrir, einnig skilað:
NMVOC - Rokgjörn, lífræn efnasambönd
Losun Íslands á þrávirkum lífrænum efnum 1990 – 2016
Á tímabilinu 1990 til 2016 hefur dregið verulega úr losun Íslands á díoxíni (-92%) og PAH4 (-82%). Losun HCB efna hefur þó aukist verulega á sama tíma.
Frá árinu 1990 til 2016 dróg verulega úr losun á díoxíni/fúrani eða um 92%. Heildarlosun 1990 var 12,7 g I-TEQ en 1,0 g I – TEQ árið 2016. Stærsta uppspretta díoxíns/fúrans á Íslandi á ári 2016 voru fiskveiðar. Áður fyrr var stærsta díoxín/fúran uppsprettan sorpbrennslur, en það hef dregið verulega úr losun frá þeim frá árinu 1990. Ástæðan fyrir því að heildarlosun hefur dregist saman er fyrst og fremst að mörgum opnum og eldri sorpbrennslum hefur verið lokað og reglur um sorpbrennslu frá árinu 2003 voru hertar.
Mynd: Losun díoxíns/fúrans (g I-TEQ) á Íslandi 1990-2016.
PAH4 – Fjölhringja arómatísk kolvetni
Losun á PAH4 dróst saman um 82% frá 1990 til ársins 2016, eða frá um 530 kg árið 1990 til um 90 kg árið 2016. Stærstu uppsprettur PAH4 efna á Íslandi á ári 2016 voru iðnaðarferlar, sorpbrennsla, eldsvoðar og vegasamgöngur. Samdráttur í losun PAH4 á Íslandi frá 1990 má að mestu rekja til fækkun sorpbrennslustöðva en stærstur hluti PAH4 losunar árið 1990 var frá opinni brennslu á sorpi.
Mynd: Losun PAH4 (kg) á Íslandi 1990-2016.
Frá 1990 til 2016 dróst losun á HCB örlítið saman, eða um 3%. Stærstu uppsprettur HCB á Íslandi á ári 2016 voru sorpbrennsla og fiskiveiðar. Losun frá sorpbrennslum með orkunýtingu er gefin upp undir „orku“. Losun HCB hefur aðeins verið metin frá fáum uppsprettum og skal því taka niðurstöðunum með fyrirvara.
Losun Íslands á öðrum loftmengunarefnum og óbeinna gróðurhúsaloftegunda á árunum 1990 – 2016
SO2 (SOX) – Brennisteinsdíoxíð
Árið 2016 var losun SO2 á Íslandi 49,9 kt. sem er 134% aukning miðað við árið 1990. Megin uppspretta SO2 á Íslandi er losun brennisteinsvetnis (H2S) sem losnar þegar jarðhiti er unninn úr jörðinni og hluti H2S oxast yfir í SO2. Brennisteinslosunin frá jarðvarmaorkuframleiðslu hefur minnkað talsvert á síðustu árum, eftir að Sulfix verkefnið fór í gang við Hellisheiðavirkjun. Einnig losa iðnaðarferlar talsvert magn af SO2.
NO2 (NOX) – Köfnunarefnisdíoxíð
Stærstu uppsprettur NO2 losunar á Íslandi eru fiskiskiveiðar og vegasamgöngur. Frá árinu 1990 hefur dregið úr losun á NOx um 21%. Við bruna í bæði bílvélum og í brennslustöðvum, myndast köfnunarefnismónoxíð (NO) þegar köfnunarefni og súrefni hvarfast saman við hátt hitastig. Í andrúmsloftinu oxast svo köfnunarefnismónoxíð smám saman yfir í köfnunarefnisdíoxíð (NO2).
NMVOC - Rokgjörn, lífræn efnasambönd
Losun Íslands á rokgjörnum lífrænum efnasamböndum (NMVOC) hefur dregist saman um 48% frá 1990. Megin uppsprettur NMVOC á Íslandi eru vegasamgöngur, leysiefnanotkun og landbúnaður. Frá árinu 1990 hefur dregið verulega úr losun NMVOC frá samgöngum.
NH3, CO, Svifryk (PM) og sót(BC)
Nánari upplýsingar um losun loftmengunarefna, eins og NH3, CO, svifryk og sót á Íslandi á árunum 1990-2016 má nálgast í nýjustu skýrslu um losun mengandi efna á Íslandi sem falla undir LRTAP samninginn (Informative Inventory Report 2018).
Ísland er aðili að samningnum um loftmengun sem berst langar leiðir milli landa (C-LRTAP). Hann var samþykktur í Genf 1979 og tók gildi 1983. 51 ríki eru aðilar að samningnum og á grunni þessa samnings hafa verið gerðar bókanir sem hver um sig tekur á ákveðnum efnaflokkum.
Helstu bókanirnar eru þessar:
Helsinki-bókunin um brennistein (1985)
Sofia-bókunin um köfnunarefnisoxíð (1988)
Genfar-bókunin um rokgjörn lífræn efni (1991)
Oslóar-bókunin um brennistein (1994)
Árósa-bókunin um þungmálma (1998)
Árósa-bókunin um þrávirk lífræn efni (1998)
Gautaborgar-bókunin um að draga úr súrnun, ofauðgun og ósoni við jörðu (1999)
Ísland hefur undirritað samninginn sjálfann og báðar Árósa-bókanirnar þ.e. bókunina um þungmálma og bókunina um þrávirk lífræn efni. Hins vegar hefur Ísland aðeins staðfest aðra bókunina, þá sem fjallar um þrávirk lífræn efni. Aðildarríki skulu draga úr losun þeirra loftmengunarefna sem tiltekin eru í bókununum eða hætta notkun þeirra. Aðildarríki skulu árlega gera skýrslu um losun þessara efna. Hér að neðan má sjá skýrslur Íslands á ensku. Þó Ísland hafi aðeins staðfest eina bókun, um losun þrávirkra lífærænna efna, eru í skýrslunni upplýsingar um losun annara efna ef þær upplýsingar liggja á annað borð fyrir.
Skýrslur á ensku um losun mengandi efna á Íslandi sem falla undir LRTAP samninginn.
Information Inventory Report 2017
Informative Inventory Report 2016
Informative Inventory Report 2015
Informative Inventory Report 2014
Informative Inventory Report 2013
Informative Inventory Report 2012
Informative Inventory Report 2010
Informative Inventory Report 2009
Informative Inventory Report 2008
Veita þarf ákveðnum friðlýstum svæðum á Íslandi sérstaka athygli og aðhlynningu.
Hvað get ég gert?
Ágangur álfta og gæsa
Hvað get ég gert?
Flug á friðlýstum svæðum
Leyfi á friðlýstum svæðum
Losun mengandi efna á Íslandi
Mengun hafs og stranda
Góð ráð um efnavörur
Skýrslur um meðhöndlaðan úrgang
Græn skref í ríkisrekstri
Svið náttúru, hafs og vatns
Svið friðlýsinga og starfsleyfa
Svið efna, eftirlits og veiðistjórnunar
Svið þjónustu og fjármála
Svið loftslagsmaála og græns samfélags
Þjónustugáttin - Mínar síður
Opið virka daga 8:30-16:00
Símatími virka daga 9:00-15:30
Byggir á LiSA CMS. Advania - LiSA, Sharepoint, Veflausnir og Vefumsjónarkerfi