da fi is is is is es is nl is is is is sv is br en da en en en en is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is nl en es is en is en sv is es is is is fi en is is is ca is hu is is is is is is fi en en en en en en
font size decrease font size increase font size
Í þessu stutta erindi ætla ég að fjalla um menntun nuddara á Íslandi og hvernig í framhaldi af því starfskenningar þeirra þróast.
Sú námsleið sem býðst fólki sem vill nema nudd hér á landi er að skrá sig á nuddbraut Fjölbrautarskólans við Ármúla. Í vel rúmlega áratug hefur fagfélag nuddara, FÍHN, verið í samstarfi við Fjölbrautarskólann við Ármúla varðandi menntun heilsunuddara á Íslandi. Er það samstarf þannig að bóklegt nám fer fram í FÁ en verklegt nám hefur Nuddskóli fagfélagsins, sem kallast Nuddskóli Íslands séð um. Hefur þetta samstarf verið farsælt en stefnt er að því innan mjög fárra ára að allt námið flytjist til FÁ, eða þegar ný álma Heilsuskólans verður risin og tekin í notkun. Nú á dögum aðhalds í framkvæmdum hins opinbera veit enginn hvenær af því verður.
Það má gróflega skipta þeim námsgreinum sem nuddarar þurfa að taka í 3 flokka.
Fyrst er reiknað með að nuddnemar taki almennar greinar, s.s. íslensku, ensku, stærðfræði ofl. Þessar greinar eru ekkert frekar undirbúningur undir nuddnám heldur en eitthvað annað. Þetta eru fög sem bæta almennan menntagrunn fólks og eykur starfshæfni þess. Margir sem eru að skrá sig í nám eftir langan tíma fá eitthvað af þessum fögum metin, enda reka mörg fyrirtæki öfluga endurmenntun fyrir starfsfólk sitt.
Í öðru lagi eru kenndar sérgreinar á nuddbraut. Þessar námsgreinar eru margar þær sömu og er krafist í öðru heilbrigðisnámi á framhaldskólastigi t.d. í sjúkraliðanámi. Þessum greinum er ætlað að fræða fólk um starfsemi líkamans. Þar má m.a. telja vöðvafræði, lífeðlisfræði, heilbrigðisfræði og sjúkdómafræði. Þetta er síðan undirbúningur undir þá verklegu kennslu sem kemur í kjölfarið.
Í þriðja lagi eru svo verklegar greinar þar sem handbrögð nuddsins eru kennd. Það má segja að við leggjum áherslu á tvær meginlínur í verknámi við Nuddskóla Íslands. Hefðbundið klassískt nudd sem síðan fær ýmsar áherslur svo sem íþróttanudd, heildrænt nudd, eða sogæðanudd. Síðan höfum við braut þar sem kynntar eru meðhöndlunaraðferðir sem byggja á punktum eða orkubrautum. Þar byrjum við á svæðanuddi sem síðan þróast áfram í Shiatzu og kineselogíu.
Að þessu námi loknu verða nuddnemar síðan að skila 968 tímum þar sem þeir starfa við nudd. Algengt er að það sé í formi starfsemi á nuddstofu í einn eða fleiri vetur.
Að því loknu útskrifast nemar sem heilsunuddarar frá FÁ.
Nú stendur yfir endurskoðun á námskrá nuddbrautar FÁ. Við höfum starfað eftir núgildandi námskrá í 14 ár og hefur þótt takast vel. Starfshópur hefur verið skipaður og hugmyndir reyfaðar innan þess hóps.
Þegar vinna við námskrá hefst erum við að reyna að svara spurningum um hvaða kröfur starfið gerir. Hver eru markmiðin með náminu? Hvaða þekkingu á fólkið sem fer í námið að hafa að því loknu og hvaða leiðir viljum við fara að því marki?
Með því að setja menntun markmið er hugmyndafræðileg stefna námskrár sett fram. Hvert sækjum við markmið? Hvaðan kemur hugmyndafræðin sem mótar hugmyndir okkar um námskrá og hvað á að kenna? Við þurfum jafnframt að svara þeirri spurningu hvað sé gild þekking í nuddi. Þar gætir oft ólíkra viðhorfa.
Nudd er þekkt frá mörgum menningarsamfélögum í gegnum söguna og hefur haft mismunandi sess í lífi fólks. Gildi nudds hefur verið mismunandi metið.
Skriflegar heimildir um nudd eru til a.m.k. frá árinu 2000 f.kr, þar sem nudd var þáttur í menningu margra forna menningarsamfélaga. Þar á meðal voru kínverjar, egyptar, gikkir, hinduar, japanar og rómverjar. Víða var talið í þessum samfélögum að nudd hefði lækningagildi.
Kannski var frægasti einstaklingurinn í sögunni sem mælti með nuddi grikkinn Hippocrates sem var uppi á fjórðu öld fyrir Krists burð. Hann ráðlagði snarpar strokur á líkamann til þess að losa um stirðleika. Það er alveg í gildi ennþá í dag.
Celsus (25 fkr – 50 ekr) og Galen (129-199 e.kr) rituðu mikið um læknisfræðilegt og meðferðarlegt gildi nudds og tengdu það aðferðum eins og böðum og líkamsæfingum. Sú samtenging er aftur að ná hæðum í dag t.d. á Íslandi þar sem alls kyns baðstofur og líkamsræktarstöðvar bjóða upp á þessa þjónustu.
Þessi tenging nudds og lækningar hvarf nánast í vestrænum samfélögum eftir að grísk-rómversku samfélögin liðu undir lok. En nuddið lifði samt áfram í alþýðumenningu margra samfélaga sem risu á rústum hinna og hélst þannig í gegnum miðaldir. En tengingin við læknisfræði og vísindi var horfin.
Á fyrri hluta 19. aldar þróaði Svíinn Per Henrik Ling, sænska nuddið, sem við hér á Íslandi köllum nú klassískt nudd. Ling þessi var ekki læknisfræðimenntaður en hann aðlagaði þetta form sitt til meðhöndlunar ýmissa sjúkdóma eða læknisfræðilegra vandamála. Það olli síðan mikilli andstöðu meðal læknastéttarinnar í Svíþjóð á þeim tíma.
Hins vegar fékk Ling mikinn stuðning frá nuddþegum sínum sem sumir voru áhrifamenn í sænsku samfélagi og honum var að lokum gert kleyft að kenna aðferð sína sjúkraþjálfurum, sem aðlöguðu aðferðir hans sínum og kynntu öðrum sem starfa á sama vettvangi.
Skömmu síðar, í lok aldarinnar tókst Hollendingnum Johann Mezger að kynna nudd fyrir vísindasamfélaginu, þar sem hann þar sem hann lagði áherslu á að kynna það sem lækningaaðferð og eru þær hugmyndir ennþá við líði í dag, þó um þetta sé deilt.
Áhugi á nuddi og tengdum aðferðum hefur haldið áfram að vaxa og t.d. hafa rannsóknir í Bandaríkjunum sýnt að heimsóknir til nuddara jukust um 36% á árunum 1990-97. Bandaríska nuddsambandið (AMTA) hefur kynnt nudd sem aðferð til að örva hringrás vökva í líkamanum, sem leið til slökunar sem eykur tilfinningu fyrir vellíðan og minnkar sársauka og kvíða.
Í skýrslu nefndar sem Jón Kristjánsson heilbrigðisráðherra skipaði árið 2002 segir að niðurstöður kannana hafi sýnt að fólk leitar í síauknum mæli að leiðum utan hins hefðbundna heilbrigðiskerfis til að bæta líðan sína og efla andlegt heilbrigði. Niðurstöðurnar sýna einnig að almennt nýtir fólk sér ekki heilsutengda þjónustu græðara í stað þjónustu heilbrigðiskerfisins heldur fremur sem viðbót við það sem heilbrigðiskerfið hefur upp á að bjóða. (http://www.althingi.is/altext/131/s/0731.html, sótt 22.3.2006).
Þannig að heilbrigðisstarfsfólk stendur einfaldlega frammi fyrir því að rannsóknir sýna að allt að helmingur sjúklinga þeirra leita annarra leiða en þeir hafa upp á að bjóða til þess að bæta heilsu sína eða vinna bug á sjúkdómum. Það má segja að það hafi orðið ákveðinn umsnúningur þar sem í stað þess að hafna alfarið tilvist nuddara og annarra græðara og gera þá tortryggilega þá hafi verið lögð aukin áhersla yfirvalda á að tryggja gæði og ábyrgð græðara og öryggi þeirra sem eftir þjónustunni leita með því að setja lög um starfsemina (lög um græðara sem tóku gildi 25. maí 2005).
Auk þess hefur aukin krafa komið frá nemendum í hefðbundnum læknaskólum um kynningu á þessum aðferðum í sínu námi.
Ég hóf þessa kynningu með því að tala um menntun nuddara og ætla áður en ég lýk máli mínu aðeins að fjalla um starfskenningar nuddara.
Þegar nuddarinn er útskrifaður úr námi og hefur hafið störf hefur hann hlotið þekkingu sem í bland við lífsreynslu hans og lífssögu myndar brunn að farsælu starfi. Það má segja hann hafi mótað sér starfskenningu sem hann starfar eftir. Þessi starfskenning nuddarans mótar það sem hann gerir í sínu starfi, hvaða sjónarhorn hann hefur og ég tel að undirstaða þess að nuddarar eða aðrir meðferðaraðilar vaxi í starfi sé sú að þeir þekki eigin starfskenningar og geti rætt þær.
Starfskenning er eins og nafnið bendir kannski til persónuleg kenning fagaðila um starf sitt. Í þessari starfskenningu, sem er ekki alltaf mjög meðvituð, fléttast saman siðferðileg gildi, fræðilegt nám og reynslunám, það sem nuddari lærir í starfi með skjólstæðingum sínum eða við ígrundun og samræður við starfsfélaga.
Þegar ég hugsa um mín fyrstu ár við nuddborðið og í raun er það þannig ennþá, þá man ég að ég var hugfanginn yfir þeim töfrum sem gerðust í góðum meðferðartíma. Ég bara gerði það sem ég var þjálfaður til að gera og skjólstæðingar mínir lýstu oft ótrúlegum upplifunum. Þetta er ennþá það sem nærir mig mest við starfið – töfrarnir sem þessi vinna skapar.
Ég skal segja ykkur eina stutta sögu sem gefur hugmynd um hverrnig starfskenningar nuddara mótast. Hún fjallar um mann sem er meðferðaraðili í Suður-Afríku og af ástæðum sem eru ókunnar ákvað hann að vinna á skjaldböku.
Skjaldbakan dró sig saman inn í sína skel um leið og þessi tiltekni meðferðaraðili snerti hana og hann var ekki viss um hvað gera skyldi. Hann sneri skjaldbökunni við og hélt á henni, strauk skel hennar og jafnvel raulaði eitthvað fyrir hana. En hún vildi ekki koma út úr sinni skel.
Að lokum gafst hann upp og einfaldlega hélt á skjaldbökunni í höndunum.
Næstum um leið og hann gerði þetta, stakk skjaldbakan höfðinu út, síðan fótunum, gaf síðan frá sér andvarp og slakaði á, án þess að vinurinn gerði nokkuð annað en að halda um skelina.
Þessi maður er kennari núna og hann talar um þau áhrif sem þetta hafði á það sem hann gerir í sínu meðhöndlunarstarfi. Þetta var augnablik sem jók ástríðuna innra með honum, veitti honum nýja sýn og kveikti nýjan eld. Þetta var augnablik þar sem hann áttaði sig á því að með því að hætta að rembast við að koma einhverju í kring þá gerðist eitthvað.
Úr sufisma er þessi tilvitnun fengin:
Þú heldur að með því að skilja einn þá getir þú líka skilið tvo, af því að einn og einn eru tveir. En til þess að geta skilið tvo þá þarftu þú fyrst að skilja ,,og”.
Margir nuddarar og skjólstæðingar þeirra halda að magn skipti sköpum í meðferð. Meiri þrýstingur, lengri meðferðartími eða örari komur til nuddara. En það er ekki alltaf svo. Minna getur verið meira. Það er engin línulegur mælikvarði við græðingu. Það er ekki sjálfgefið að lengri meðferð skili meiri græðingu. Engin trygging fyrir því að þó að síðasti tími hafi verið frábær og skjólstæðingurinn hafi farið verkjalaus og ánægður út þá verði mogundagurinn verkjalaus einnig, hvað þá að næsti tími byggi á því og byrji þar sem hinn fyrri endaði.
Skjólstæðingar okkar eru í samspili við ótal aðstæður aðrar en að liggja á nuddbekknum. Þeir eiga fjölskyldur, vini, vinna sína vinnu, sofa í mis góðum rúmum, sitja í mis góðum stólum, stunda mis góða hreyfingu. Það er svo margt annað en nuddarinn sem hefur áhrif á líf þeirra og aðstæður.
Nuddarinn er bara peð í púslinu. Hann hefur vissulega áhrif en það er líka margt annað sem hefur áhrif.
Það er mjög misjafnt á hversu heilrænni sýn starfskenning nuddara byggist. Þeir eru sumir sem fyrst og fremst líta á líkamann og þau einkenni sem hann upplifir, sem það sem beri að taka mark á og þegar einkenni eins og höfuðverkur og vöðvabólga hafa hjaðnað þá sé meðferðinni lokið.
Margar óhefðbundar leiðir leggja áherslu á hjálpa einstaklingum á braut sjálfshjálpar, með því að leggja áherslu á marga þætti. Það er í grundvallaratriðum ólíkt hinu hefðbunda módeli í læknisfræði sem leggur megináherslu á að greina einkenni og meðhöndla þau burtséð hvað er að gerast í sálar eða tilfinningalífi manneskjunnar sem er til meðhöndlunar. Sumir leggja ofurháherslu á að losna við einkennin en ekki að finna út hvaðan þau koma. Það er auðvitað nokkur einföldun að setja þetta svona fram en er oft gert til þess að draga fram megináherslur.
Andstætt þessu deila margir sem fást við óhefðbundar lækningar þeirri hugmyndafræði að einkenni verkja, slens eða sjúkdóma séu vísbendingar um að einstaklingurinn sem er meira en bara líkami hans þjáist af einhvers konar ójafnvægi sem þarf að hjálpa honum til að leiðrétta. Einstaklingar eru flókið samspil líkama, tilfinninga, huga og sálar, sem eru mótaðir af genum í bland við félagslegt umhverfi, fjölskyldu, vinum og vinnuumhverfi. Allt þetta er samtengt og hefur áhrif á það sem við köllum heilsufar einstaklingsins.
Osteopatinn Dr. Rollin Becker sagði einu sinni í ávarpi til nemenda sinna:
,,Þið verðið að venjast þeirri tilhugsun að vandamálið sé ekki líkaminn. Gleymið líkamanum, það er aðeins farangur sem fólk kemur inn með og leggur á meðferðarborðið. Gleymið honum. Líkaminn er ekki málið, það er bara kvörtunardeildin. Það er bara sjáfsmyndin sem býr þar ... það er svo sem ekkert annað skjóða full af áhrifum sem eru að bregðast við því sem er að gerast" (Stillness of life :2000)
Viðfangsefnið okkar í nuddi er líkaminn en við þurfum að skyggnast víðara til að vinna með þá þætti sem hafa áhrif þar á svo sem hugsanir, tilfinningar og mataræði.
Í starfskenningu minni sé ég ský á þessu blaði. Án skýsins hefði ekki rignt og án regns hefði tréið ekki vaxið og án trés - ekkert blað. Skýið er nauðsynleg forsenda þess að blaðið sé til sem þessar línur eru prentaðar á sé til. Þar má líka sjá sólskinið, sögina sem sagaði tréið, jarðvegin og fleira.
Þetta leiðir hugann að glímu mannsins við tilvist sína. Hver erum við? Hvaðan komum við og hvert stefnir? Gíman við þessar spurningar eru ekki bara heimspekingum hugleiknar. Glíman endurspeglast í líkama nuddþega okkar.
Ég ætla að enda þetta erindi á ljóði eftir persneska skáldið Rumi sem setur þessa glímu í samhengi:
Hver horfir í gegn um augu mín? Hver er sál mín?
Í spurn uni ég mér ei hvíldar.
Ef ég gæti aðeins dreypt á einum sopa svars,
gæti ég losað um fjötrana.
Ég kom ekki hingað af sjálfsdáðum og get ekki farið þannig heldur.
Sá sem kom mér hingað, verður að skila mér aftur heim.
Þýðing mín á Rumi: 1995
Hver er sá og hvert er heim?
Best er að hafa samband við starfsmann með tölvupósti á
Log in to your account or