is is is is is is sv en es hbs_lat it is is is id is is is sv is es is en es sv is is is nl is is is is nn is sk is is en is is is is is id is is de is is is is is sv is is is is is is is ceb is en is is en en is is is is is is is en is en is is is is sk is is nn is is lt is is is is is is is is is is is is pt is is is ceb sl en hbs_lat is is is is is cs is is is da is is is is is is is is en ceb is is is id is is is is nn is sk is is en is is is is is is en tr is id es is is is ceb is is is is is is fi is is is is is is is is pl is sl is ast is gl et is en de is is cs is hbs_lat sl is is is is id is is de is is pl is is hu is is is ceb is is is is is is nb is is vi is is cs pl is is is is kw is is is is is is is is is is is is is is is is is nb is is is is is is sk cs is is is is hu is nb is is is is is lt is is is pt de en is hbs_lat cs en is is ceb is is is is is is is is is is is is is is is is is is is fi is is hu en is de is vi ceb is is en is is is is is is is is lt is en is sv pl fr nn hbs_lat is is is is is vi vi is is is is is is is is is pt hu is is hbs_lat is is is is is is is is is is hbs_lat is is fi is is lt is fr is en is is ceb fr is cs ca eu de en en en sl sl lt is fr lv is de de lv en is fr eo is is fr eo sv pl fr eo pl is fr eo hbs_lat et fr eo is is en de nb is es ceb pt nb gv lt
Surtarbrandsgil var friðlýst sem náttúruvætti árið 1975. Tilgangur friðlýsingarinnar er að vernda steingerðar leifar gróðurs sem er að finna í millilögum, einkum surtabrandi og leirlögum. Þetta eru leifar gróðurs sem klæddu landið á tertíer-tímabilinu.
Sýning Umhverfisstofnunar um náttúruvættið Surtarbrandsgil í gamla prestsbústaðnum á Brjánslæk er opin daglega á sumrin frá kl 10:00 – 14:00. Sýningin er öllum opin án endurgjalds. Í tengslum við opnunartíma sýningar er boðið upp á göngur í fylgd landvarðar í gilið eftir því sem hér segir:
Þriðjudaga, miðvikudaga, fimmtudaga, laugardaga og sunnudaga kl. 13:00
Athugið að uppganga í gilið er óheimil nema í fylgd landvarðar. Frekari upplýsingar eru veittar í síma 822-4080  eða 822-4081.
Auglýsing um náttúruvætti í Surtarbrandsgili
Surtabrandsgil er í landi Brjánslækjar á Barðarströnd innan landamerkja Vesturbyggðar. Náttúruvættið afmarkast fyrir mynni gilsins að austan og að hábrún þess að sunnan, vestan og norðan.
Stærð náttúruvættisins er 272 ha.
Í Surtabrandsgili eru leifar tegundaríkustu skóga, sem fundist hafa í jarðlögum hér á landi, í um það bil 12 milljóna ára gömlum setlögum. Plöntuleifarnar, laufblöð, aldin, fræ og frjókorn, hafa sest til í frekar grunnu stöðuvatni og grafist þar í botnsetið. Væntanlega hafa plönturnar vaxið meðfram vatns- og árbökkum í daladrögum þar sem grunnvatn stóð frekar hátt. Í vatninu var mikið af kísilþörungum sem féllu til botns og mynduðu ljósleita skán á öllum stærri flötum, einkum laufblöðum. Því eru flögur úr gilinu ljósar af kísilþörungum á annarri hlið, en dökkar á hinni.
Flestar þær trjátegundir sem mynduðu skóga landsins fyrir 12 milljónum ára eru útdauðar og skyldustu núlifandi tegundir þrífast á suðlægari breiddargráðum í tempruðum og heittempruðum lauf- og barrskógum. Meðal barrtrjáa má nefna þin, furu, greni, japansrauðvið, og vatnafuru. Af lauftrjám er meðal annars búið að bera kennsl á agnbeyki, anganvið, álm, birki, elri, fjórmiðju, hesli, hlyn, magnólíu, platanvið, lyngrós, sætblöðku, topp, túlípantré, valhnotu, víði, vænghnotu, þyrni og ösp.
Surtarbrandur er myndaður úr plöntuleifum sem hafa kolast og pressast saman undan fargi hraunlaga, enda finnst hann nær alltaf á milli fornra hraunlaga. Jarðlögin eru frá síðari hluta nýlífsaldar, einkum míósen-tíma og eru yngri en 16-15 milljón ára. Setlög eru víða milli hraunlaga bæði vestanlands og austan. Rauð, frekar fínkornótt setlög eru frekar algeng, en þau eru talin forn jarðvegur, enda má víða sjá í þeim gömul gjóskulög. Gráleit sand- og völubergslög eru einnig algeng og eru þau að mestu leyti ár- og vatnaset.
Myndin sýnir einfalt jarðlagasnið af lögum í Surtarbrandsgili. Setlög með heillegum lífveruleifum, laufblöðum, aldinum og fræjum, eru að mestu úr siltsteini en steingervingar eru einnig í sandsteinslögum í gilinu. Jarðlagaeiningarnar þrjár sem geyma plöntusteingervinga eru auðkenndar með laufblöðum.
Surtarbrands er víða getið í ferðabókum og Íslandslýsingum frá því fyrr á öldum. Hann var talsvert notaður til heimabrúks þótt hann væri ekki sérlega gott eldsneyti. Hann logaði illa enda frekar steinefnaríkur. Vinnsla á honum jókst mikið í heimsstyrjöldinni fyrri þegar verulegs kolaskorts tók að gæta. Hún gekk þó misjafnlega og einna best á Skarði á Skarðsströnd og á Tjörnesi, en þar voru tvær námur þegar best lét.
Teikningin er byggð á mynd sem birt var í ritgerð Walter L. Friedrich, 1966.
Náttúrvættið er í landi Brjánslækjar vestan friðlandsins í Vatnsfirði. Um hálftíma gangur er að gilinu eftir merktum stíg.
Steingerðar plöntuleifar  eru  ekki endurnýjanlegar;  það sem er tekið í burtu er ekki afturkræft og hætta er á hruni úr gilinu. Fólki er óheimil för um gilið nema með samþyki ábúenda eða í fylgd landvarðar.
Skipulagðar gönguferðir eru í gilið yfir sumartímann í fylgd landvarðar á svæðinu.
Nánari upplýsingar í síma 591 2000.
Svæðið er á appelsínugula listanum
Auglýsing nr. 103/1975 í Stjórnartíðindum B.
Svæðið er dýrmætt vegna setlagabrota sem þar finnast með steingervingum úr surtarbrandslögum og er vitnisburður um gróðurfar og loftslagsaðstæður sem ríkja ekki lengur hér á landi. Svæðið er mikilvægt fyrir rannsóknir, en aldursgreiningar á blágrýtishraunlögunum í Surtarbrandsgili gefa til kynna að aldur þeirra liggi á bilinu frá 9,1 – 11,9 milljónum ára. Náttúruupplifun og menningarminjar gera svæðið sérstakt. Samkvæmt auglýsingu er bannað að fara í gilið nema með leyfi landeiganda.
Landvörður hefur haft aukið eftirlit með svæðinu seinustu sumur og hafa verið skipulagðar ferðir í gilið í fylgd landvarðar. Nokkur skilti hafa verið sett upp á svæðinu með upplýsingum og fræðslu til ferðamanna og settir hafa verið upp sýningarkassar með sýnishornum af surtarbrandi sem dregur úr álagi á gilið sjálft. Að auki hafa verið sett upp hlið til varnar því að ferðamenn fari ekki í gilið án leyfis. Göngustígur í gilið hefur verið bættur. Villandi upplýsingar í erlendum ferðahandbókum um að leyfilegt sé að fjarlægja steingervinga úr gilinu hafa verið fjarlægðar. Bílastæði við Flakkara hafa verið afmörkuð og stækkuð.
Svæðið hefur takmarkaða innviði til að taka á móti miklum fjölda ferðamanna. Setlögin eru viðkvæm fyrir raski og er skaðinn óafturkræfur. Landvarsla er ekki nægjanleg á svæðinu.
Mikið rask hefur verið í Surtarbrandsgili bæði af völdum manna og af náttúrulegum ástæðum. Halda þarf áfram að hafa eftirlit með svæðinu og koma í veg fyrir að fólk taki steingervinga.
Berginu slútir víða fram og er hrunhætta til staðar
Vinna þarf stjórnunar- og verndaráætlun.
Tekist hefur að mestu að koma í veg fyrir að fólk fari án leyfis í gilið og taki þaðan steingervinga. Endurnýja þarf friðlýsingarskilmála fyrir náttúruvættið.
Auka þarf eftirlit enn frekar með svæðinu en sérfræðingur Umhverfisstofnunar á Patreksfirði fer með umsjón með því. Náttúruupplifun, jarðminjar gera svæðið mjög áhugavert.
Umhverfisstofnun og ábúendur á Brjánslæk hafa gert samning um opnun sýningar í tengslum við náttúruvættið. Stefnt er á opnun hennar sumarið 2016.
Gert er ráð fyrir að svæðið fari af appelsínugulum lista þegar öllum aðgerðum er lokið, þ.e. gerð stjórnunar- og verndaráætluna, opnun sýningar á Brjánslæk og aukið við landvörslu.
Veita þarf ákveðnum friðlýstum svæðum á Íslandi sérstaka athygli og aðhlynningu.
Hvað get ég gert?
Ágangur álfta og gæsa
Hvað get ég gert?
Flug á friðlýstum svæðum
Leyfi á friðlýstum svæðum
Losun mengandi efna á Íslandi
Mengun hafs og stranda
Góð ráð um efnavörur
Skýrslur um meðhöndlaðan úrgang
Græn skref í ríkisrekstri
Svið náttúru, hafs og vatns
Svið friðlýsinga og starfsleyfa
Svið efna, eftirlits og veiðistjórnunar
Svið þjónustu og fjármála
Svið loftslagsmaála og græns samfélags
Þjónustugáttin - Mínar síður
Opið virka daga 8:30-16:00
Símatími virka daga 9:00-15:30
Byggir á LiSA CMS. Advania - LiSA, Sharepoint, Veflausnir og Vefumsjónarkerfi