is en en en en en tr en en en da en de en de en de en de en de en en en tr en it en es en es en fr en fr en fr en it en it en hu en nl en nl en is en pl en pt en pt en sq en hbs_lat en fi en sv en tr en is en cs en ru en fy en en is pt is is is en es nl sk it nl sv nl pl is is is es en hbs_lat en ceb is en en en en en is en en en is is is is is is is is is is en is nb nb en is is is is de is cs is es ru es nb is en es es en en is de is en cs la es is is es is is id de is eo et ceb is is nn is is is nb is is is en en en fr fr fr fr en fr en fr fr is en en is nb nb is de is pt cs la tr is is es is is is is id de eo et ceb is nn is is is is en en en is is en en en en fr fr fr fr en en fr en fr fr fr fr fr en en fr de de fr en it fr fr en it en en en en en en en en en is en en en fr fr fr fr en fr en es is hbs_lat is is is hbs_lat et en de hbs_lat is en hbs_lat gl is is is is da en en sv is en de is is en en is es hbs_lat en is et is is hbs_lat fi fi is is fi is is is en en da en ca it it hbs_lat en en en en en es fr fr en en pt de en it it en hbs_lat es en en en ceb hu cs et en jv is nb it es en en sv is tt da la sv en vi en hu ro en ca it sv is en en hbs_lat nl de sv en en ja nl kn en en en en ca es eo nl it it en en en fr en en hbs_lat en ca en en en en en fr hbs_lat hbs_lat en en nl en hbs_lat en en en hbs_lat en en is fr is hbs_lat en hbs_lat cs en en hbs_lat en en en fr hbs_lat is de it pt en en la fr eo en war nb pl en fr en bn fr it sl cy cs ceb cs nb en es is cs is is en is is en en it en en eo es en is is is en nb en en is hu is en en ja de is en is en en en en pt en en en en is en en en en en en en en en en en fr is is is sv es tr en is is is en is is is is en en is is is is en is en en en en en en de de en is is war en es et is en lt fr fr en en en fr en en nb is cs is is en en en en en is ceb en en en en en en en en en en en en is is en en fr en en en gl is is ca en is is en is en fi is cs is sv is is is en en en en is ceb hbs_lat is is en en es en en cs uz en en sv en en is en en fi is en en fr en en gl is is is is en de is is et en es is en en en en is en en en en en is en en hu en en hbs_lat is is en en en is is is is es is is is is is en en fr en hbs_lat en en en en en en is is cs cs is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is id is en en is is id is en is is da is is cs hu fr en en ca pt en en fr pt ast en en de es hu en is en en pt is de gn zh is en fr en en it hu is is en is is en is is en is is en is cs en is is is en is is en is is is is is en en is
ALMA finnur þrjár ungar plánetur í kringum nýfædda stjörnu | ESO Ísland
By continuing to use this website, you are giving consent to our use of cookies.
For more information on how ESO uses data and how you can disable cookies, please view our privacy policy.
ESO, Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli
Prof. H. van der Laan
Public Visits to the ALMA OSF
Large JPG Zip File (1.9 GB)
Original TIF Zip File (32.9 GB)
Notkun á myndum og myndskeiðum ESO
Subtitles and translations for ESO videos
Usage of ESO Videos and Images
Fríar pantanir fyrir kennara og fjölmiðla
Swiss 1.2-metre Leonhard Euler Telescope
TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope–South
Télescope à Action Rapide pour les Objets Transitoires
ESO 1,52 metra sjónaukinn
Boller and Chivens Spectrograph
ESO 1 metra sjónaukinn
ESO 0,5 metra sjónaukinn
MarLy 1 metra sjónaukinn
Hollenski 0,9 metra sjónaukinn
Bochum 0,61 metra sjónaukinn
Danski 0,5 metra sjónaukinn
Grand Prisme Objectif sjónaukinn
Svissneski 0,4 metra sjónaukinn
Merseille 0,36 metra sjónaukinn
Gluggi út í alheiminn
Tíu helstu uppgötvanir ESO
Black Hole at the Centre of our Galaxy
Open House Day 2018
Open House Day 2017
Open House Day 2016
Long Night of Science 2015
Open House Day 2014
Café & Kosmos í München
Open House Day 2013
Registration, Fees and Payment
ESO í 50 ár
Hápunktar í 50 ár
Europe to the Stars
50 years of ESO in Chile
Alþjóðlegt ár stjörnufræðinnar 2009
IMAX® Þrívíddarmyndin Hidden Universe
Open House Day 2011
Open House Day 2009 (German)
Long Night of Science 2007
Open House Day 2006
List of Prize Winners
ESO í 40 ár (1962 - 2002)
EuroScience Open Forum (ESOF)
Total Solar Eclipse 2019
The Comet McNaught 2007
Deep Impact - 04.07.2005
The Venus Transit - 08.11.2004
The Leonids - 17.11.1999
Solar Eclipse at ESO HQ - 11.08.1999
The Leonids - 11.1998
Mars Pathfinder - 1997
Comet Hyakutake - 1997
SL-9 and Jupiter - 1994
Comet Hale Bopp - 1994
Málstofur um miðlun stjarnvísinda
ESO Astronomy Camp 2017
ESO Astronomy Camp 2016
ESO Astronomy Camp 2015
ESO Astronomy Camp 2014
Catch a Star 2013
Catch a Star 2011
Catch a Star 2008
Catch a Star 2007
Catch a Star 2005
Catch a Star 2004
Catch a Star 2003
Catch a Star 2002
Life in the Universe
ESO Science Outreach Network
ESO Outreach Partner Organization
Skráningaform fyrir Outreach Newsletter
Taking the First Picture of a Black Hole
Upplýsingar um miðlun stjarnvísinda
European Astronomy Journalism Prize
Technology Developed by Industries
Novel technologies by ESO
Umferð og bílastæði hjá ESO
Local Staff Members (Spanish / English)
How to use this site
ALMA finnur þrjár ungar plánetur í kringum nýfædda stjörnu
Ný tækni leiðir í ljós nokkrar af yngstu plánetum Vetrarbrautarinnar
Tveir sjálfstæðir hópar stjörnufræðinga sem notuðu ALMA hafa fundið sterkar vísbendingar um þrjár ungar plánetur í kringum stjörnuna HD 163296. Með hjálp nýrrar leitartækni komu stjörnufræðingarnir auga á þrjár „fyrirstöður“ í gas- og rykskífunni í kringum stjörnuna ungu. Það eru sterkustu vísbendingarnar til þessa um nýmyndaðar plánetur. Litið er á þetta sem fyrstu pláneturnar sem finnast með ALMA sjónaukanum.
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) hefur breytt skilningi okkar á frumsólkerfisskífum — gas- og rykfylltum plánetuverksmiðjum sem umlykja nýjar stjörnur. Hringar og geilar í skífunum veita okkur vísbendingar um frumplánetur innan þeirra [1] en önnur fyrirbæri gætu líka skýrt myndanirnar.
Nú hefur tveimur hópum stjörnufræðinga tekist að staðfesta nýmyndaðar plánetur á sveimi um um unga stjörnu með hjálp nýrrar leitaraðferðar sem gengur út á að mæla óvenjuleg mynstur í gasstreyminu í skífum af þessu tagi [2].
„Að mæla gasflæði í frumsólkerfisskífu gefur okkur miklu meiri vissu um að pléntur leynast í kringum stjörnuna ungu,“ sagði Christophe Pinte við Monash háskóla í Ástralíu og aðalhöfundur einnar af tveimur greinum. „Tæknin lofar góðu um skilning okkar á myndun sólkerfa.“
Bæði teymi gerðu mælingar með ALMA á HD 163296, ungri stjörnu í um 300 ljósára fjarlægð frá Jörðinni í stjörnumerkinu Bogmanninum [3]. Stjarnan er um tvöfalt massameiri en sólin en aðeins fjögurra milljón ára gömul — þúsund sinnum yngri en sólin.
„Við leituðum að litlum staðbundnum hreyfingum á gasinu í skífunni í kringum stjörnuna. Þessi nýja aðferð gæti afhjúpað einhverjar yngstu plánetur Vetrarbrautarinar, þökk sé greinigæðum ALMA,“ sagði Richard Teague, stjörnufræðingur við Michigan háskóla og aðalhöfundur annarrar greinarinnar.
Í stað þess að beina sjónum að rykinu í skífunni, sem gert var í eldri mælingum ALMA, rannsökuðu stjörnufræðingarnir kolmónoxíðgas (CO) í skífunni. Kolmónoxíðsameindir gefa frá sér mjög ákveðna geislun með millímetrabylgjulengd sem ALMA getur mælt. Litlar breytingar á bylgjulengd ljóssins af völdum Doppler-hrifa sýnir hvernig gasið er að hreyfast til í skífunni.
Hópur Teagues fann tvær plánetur í um það bil 12 milljarða og 21 milljarða kílómetra fjarlægð frá stjörnunni. Hópur Pintes fann þriðju plánetuna síðan í nálega 39 milljarða kílómetra frá stjörnunni [4].
Teymin tvö beittu sömu tækni í leit að breytingum á gasflæðinu — og mæla mátti með hliðrun bylgjulengdarinnar frá útgeislun kolmónoxíðsins — sem benti til þess að gasið væri að víxlverka við efnismikið fyrirbæri [5].
Tæknin sem Teague beitti sýndi meðalbreytingarnar á gasflæðinu niður í nokkur prósent og leiddi í ljós áhrif nokkurra plánetna á hreyfingu gassins nær stjörnunni. Tæknin sem Pinte beitti og mælir gasflæðið með beinum hætti, hentar betur til að rannsska ytri hluta skífunnar. Hún gerði hópunum kleift að staðsetja betur þriðju plánetuna en meira frávik er í mælingunum eða rétt um 10%.
Í báðum tilviku mældu stjörnufræðingarnir fyrirstöður þar sem gasflæðið passaði ekki við umhverfið í kring — ekki ósvipað því hvernig steinar í á mynda svelgi. Með því að mæla nákvæmlega þessa hreyfingu sáust berlega áhrif plánetna sem eru álíka efnismiklar og Júpíter.
Nýja tæknin gerir stjörnufræðingum kleift að áætla með meiri nákvæmni massa frumplánetna og er ólíklegt að veiti falskar niðurstöður. „Við erum að færa ALMA í eldlínu plánetuleitar,“ sagði Ted Bergin, meðhöfundur annarrar greinarinnar, við Michigan háskóla.
Bæði teymi munu halda áfram að betrumbæta aðferðina og beita henni á aðrar skífur, þar sem vonir standa til að auka skilning á myndun lofthjúpa og hvaða frumefni og sameindir falla til plánetna þegar þær verða til.
[1] Þótt mörg þúsund fjarreikistjörnur hafi fundist undanfarna tvo áratugi er enn erfitt að greina frumplánetur og þar til nú hafa engin ótvíræð merki um þær fundist. Ekki er hægt að nota þá leitartækni sem notuð er í dag til að finna fjarreikistjörnur í fullmynduðum sólkerfum — eins og mælingar á vaggi stjarna eða dofnun ljóss vegna plánetu í þvergöngu — til að finna frumplánetur.
[2] Hreyfing gass í kringum stjörnu þar sem áhrifa plánetna nýtur ekki er mjög einföld og auðvelt að spá fyrir um hana (Keplersnúningur) því þá er nærri ómögulegt að breyta flæðinu bæði samfasa og staðbundið. Aðeins tiltölulega efnismikið fyrirbæri getur orsakað slíkar truflanir.
[3] Myndir ALMA af HD 163296 og öðrum svipuðum kerfum hafa leitt í ljós áhugaverðar geilar í frumsólkerfisskífum. Geilarnar gætu verið merki um frumplánetur sem plægja sig í gegnum gasið og rykið á sporbrautum þeirra og draga það líka til sín. Eldri rannsókn á þessari tilteknu skífu sýnir að geilarnar í rykinu og gasinu skarast sem bendir til þess að tvær plánetur hafi myndast þar.
Mælingarnar voru þó aðeins óbein sönnunargögn og því ekki hægt að nota til að áætla massa plánetnanna.
[4] Þetta samsvarar 80-faldri, 140-faldri og 250-faldri fjarlægðinni milli Jarðar og sólar.
[5] Tæknin svipar til þeirrar aðferðar sem notuð var til að finna Neptúnus á nítjándu öld. Í því tilviki mátti rekja truflanir á ferðalagi Úranusar um sólina til þyngdaráhrifa óþekkts hnattar, sem síðar fannst árið 1846 og reyndist áttunda pláneta sólkerfisins.
Skýrt er frá rannsóknunum í tveimur greinum sem birtust í sama heftir Astrophysical Journal. Fyrri greinin nefnist „Kinematic evidence for an embedded protoplanet in a circumstellar disc“, eftir C. Pinte o.fl. en hin „A Kinematic Detection of Two Unseen Jupiter Mass Embedded Protoplanets“, eftir R. Teague o.fl.
Í hópi Pintes eru: C. Pinte (Monash University, Clayton, Victoria, Australia; Univ. Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, France), D. J. Price (Monash University, Clayton, Victoria, Australia), F. Ménard (Univ. Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, France), G. Duchêne (University of California, Berkeley California, USA; Univ. Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, France), W.R.F. Dent (Joint ALMA Observatory, Santiago, Chile), T. Hill (Joint ALMA Observatory, Santiago, Chile), I. de Gregorio-Monsalvo (Joint ALMA Observatory, Santiago, Chile), A. Hales (Joint ALMA Observatory, Santiago, Chile; National Radio Astronomy Observatory, Charlottesville, Virginia, USA) and D. Mentiplay (Monash University, Clayton, Victoria, Australia).
Í hópi Teagues eru: Richard D. Teague (University of Michigan, Ann Arbor, Michigan, USA), Jaehan Bae (Department of Terrestrial Magnetism, Carnegie Institution for Science, Washington, DC, USA), Edwin A. Bergin (University of Michigan, Ann Arbor, Michigan, USA), Tilman Birnstiel (University Observatory, Ludwig-Maximilians-Universität München, Munich, Germany) and Daniel Foreman- Mackey (Center for Computational Astrophysics, Flatiron Institute, New York, USA).
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), alþjóðleg stjörnustöð, er samstarfsverkefni ESO, National Science Foundation (NSF) í Bandaríkjunum og National Institutes of Natural Sciences (NINS) í Japan, í samvinnu við Chile. ALMA er fjármögnuð af ESO fyrir hönd aðildarríkja þess, af NSF í samstarfi við National Research Council of Canada (NRC) og National Science Council of Taiwan (NSC) og NINS í samvinnu við Academia Sinica (AS) í Taívan og Korea Astronomy and Space Science Institute (KASI). ESO sér um smíði og rekstur ALMA fyrir hönd aðildarríkjanna en National Radio Astronomy Observatory (NRAO), sem lýtur stjórn Associated Universities, Inc. (AUI), fyrir hönd Norður Ameríku og National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) fyrir hönd austur Asíu. Samþætt stjórnun á smíði, prófun og rekstri ALMA er í umsjá Joint ALMA Observatory (JAO).
ESO er fremsta fjölþjóðlega stjörnustöð Evrópu og lang öflugasta stjörnustöð heims. Hún nýtur stuðnings 16 landa: Austurríkis, Belgíu, Tékklands, Danmörku, Finnlands, Frakklands, Þýskalands, Ítalíu, Hollands, Póllands, Portúgals, Spánar, Svíþjóðar, Sviss og Bretlands, auk gestaþjóðarinnar Chile. ESO heldur úti metnaðarfullum verkefnum sem miða að hönnun, smíði og starfsemi öflugra stjörnustöðva á jörðinni sem gera stjörnufræðingum kleift að gera mikilvægar uppgötvanir. ESO leikur líka lykilhlutverk í að efla og skipuleggja samstarf í stjarnvísindarannsóknum. ESO starfrækir þrjár stjörnuathugunarstöðvar í heimsflokki: La Silla, Paranal og Chajnantor. Á Paranalfjalli starfrækir ESO Very Large Telescope, fullkomnustu stjörnusjónauka heims sem notaðir eru til athugana á sýnilegu ljósi og tvo kortlagningarsjónauka. VISTA er stærsti kortlagningarsjónauki veraldar fyrir innrautt ljós og VLT Survey Telescope er stærsti sjónauki heims sem eingöngu er ætlað að kortleggja himinn í sýnilegu ljósi. ESO er stór þátttakandi í ALMA, stærsta stjarnvísindaverkefni heims. Á Cerro Armazones, skammt frá Paranal, er ESO að smíða 39 metra risasjónauka, Extremely Large Telescope eða ELT sem verður „stærsta auga jarðar“.
Grein Pinte o.fl í Astrophysical Journal Letters
Grein Teague o.fl í Astrophysical Journal Letters
Sími: +61 4 90 30 24 18
Ann Arbor, Michigan, USA
Sími: +1 734 764 3440
ESO Assistant Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Sími: +49 89 3200 6670
Connect with ESO on social media
Þetta er þýðing á fréttatilkynningu ESO eso1818.
Usage of ESO Images, Videos, Web texts and Music
Are you a journalist? Subscribe to the ESO Media Newsletter in your language.
Milky Way : Star : Circumstellar Material : Planetary System
Milky Way : Star : Circumstellar Material : Disk : Protoplanetary
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array
ALMA Discovers Trio of Infant Planets
texti aðeins á ensku
Planets in the making
texti aðeins á ensku
The young star HD 163296 in the constellation of Sagittarius
texti aðeins á ensku
Surroundings of the young star HD 163296
texti aðeins á ensku
ALMA Discovers Trio of Infant Planets
texti aðeins á ensku
ESOcast 164 Light: ALMA Discovers Trio of Infant Planets (4K UHD)
texti aðeins á ensku
Zooming in on the young star HD 163296
texti aðeins á ensku
Segðu okkur þitt álit!
Subscribe to receive news from ESO in your language