is en en en en en tr en en en da en de en de en de en de en de en en en tr en it en es en es en fr en fr en fr en it en it en hu en nl en nl en is en pl en pt en pt en sq en hbs_lat en fi en sv en tr en is en cs en ru en fy en en is pt is is is en es nl sk it nl sv nl pl is is is es en hbs_lat en ceb is en en en en en is en en en is is is is is is is is is is en is nb nb en is is is de is cs is es ru es nb is en es es en en is de is en cs la es is is es is is id de is eo et ceb is is nn is is is nb is is is en en en en fr fr fr fr en fr en fr fr is en en is nb nb is de is pt cs la tr is is es is is is is id de eo et ceb is nn is is is is en en en is is en en en en en fr fr fr fr en en fr en fr fr fr fr fr en en fr de de fr en it fr fr en it en en en en en en en en en is en en en en fr fr fr fr en fr en es is hbs_lat is is is hbs_lat et en de hbs_lat is en hbs_lat gl is is is is da en en sv is en de is is en en is es hbs_lat en is et is is hbs_lat fi fi is is fi is is is en en da en ca it it hbs_lat en en en en en es fr fr en en pt de en it it en hbs_lat es en en en ceb hu cs et en jv is nb it es en en sv is tt da la sv en vi en en hu ro en ca it sv is en en hbs_lat nl de sv en en ja nl kn en en en en ca es eo nl it it en en en fr en en hbs_lat en ca en en en en en fr hbs_lat hbs_lat en en nl en hbs_lat en en en hbs_lat en en is fr is hbs_lat en hbs_lat cs en en hbs_lat en en en fr hbs_lat is de it pt en en la fr eo en war nb pl en fr en bn fr it sl cy cs ceb cs nb en es is en en it en en eo es en nb en en en is is is en nb en en is hu is en en ja de is en is en en en en pt en en en en is en en en en en en en en en en en fr is is is sv es tr en is is is en is is is is en en is is is is en is en en en en en en de de en is is war en es et is en lt fr fr en en en fr en en nb is cs is is en en en en en is ceb en en en en en en en en en en en en is is en en fr en en en gl is is ca en is is en is en fi is cs is sv is is is en en en en is ceb hbs_lat is en en es en en cs uz en en sv en en is en en fi is en en fr en en gl is is is is en de is is et en es is en en en en is en en en en en is en en hu en en hbs_lat is is en en en is en is is is es is is is is is en en fr en hbs_lat en en en en en en is is is is is is is is is is is is is is is is is is is en is is id is en is id is en is da en fr ca hu fr fr fr es hu de en hu en en de ca ca hu en is en en pt is en gn en is fr en en en en it la is is en is is en is is is en is is is is is en en is
Aragrúi reikistjarna í vetrarbrautinni okkar | ESO Ísland
By continuing to use this website, you are giving consent to our use of cookies.
For more information on how ESO uses data and how you can disable cookies, please view our privacy policy.
ESO, Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli
Prof. H. van der Laan
Public Visits to the ALMA OSF
Large JPG Zip File (1.9 GB)
Original TIF Zip File (32.9 GB)
Notkun á myndum og myndskeiðum ESO
Subtitles and translations for ESO videos
Usage of ESO Videos and Images
Fríar pantanir fyrir kennara og fjölmiðla
Swiss 1.2-metre Leonhard Euler Telescope
TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope–South
Télescope à Action Rapide pour les Objets Transitoires
ESO 1 metra Schmidt-sjónaukinn
ESO 1,52 metra sjónaukinn
Boller and Chivens Spectrograph
ESO 1 metra sjónaukinn
ESO 0,5 metra sjónaukinn
MarLy 1 metra sjónaukinn
Hollenski 0,9 metra sjónaukinn
Bochum 0,61 metra sjónaukinn
Danski 0,5 metra sjónaukinn
Grand Prisme Objectif sjónaukinn
Svissneski 0,4 metra sjónaukinn
Merseille 0,36 metra sjónaukinn
HIRES (Phase A completed)
MOSAIC (Phase A completed)
Companies working on the ELT
Tíu helstu uppgötvanir ESO
Black Hole at the Centre of our Galaxy
Open House Day 2018
Open House Day 2017
Open House Day 2016
Long Night of Science 2015
Open House Day 2014
Café & Kosmos í München
Open House Day 2013
Registration, Fees and Payment
ESO í 50 ár
Hápunktar í 50 ár
Europe to the Stars
50 years of ESO in Chile
Alþjóðlegt ár stjörnufræðinnar 2009
IMAX® Þrívíddarmyndin Hidden Universe
Open House Day 2011
Open House Day 2009 (German)
Long Night of Science 2007
Open House Day 2006
List of Prize Winners
ESO í 40 ár (1962 - 2002)
EuroScience Open Forum (ESOF)
Total Solar Eclipse 2019
The Comet McNaught 2007
Deep Impact - 04.07.2005
The Venus Transit - 08.11.2004
The Leonids - 17.11.1999
Solar Eclipse at ESO HQ - 11.08.1999
The Leonids - 11.1998
Mars Pathfinder - 1997
Comet Hyakutake - 1997
SL-9 and Jupiter - 1994
Comet Hale Bopp - 1994
Málstofur um miðlun stjarnvísinda
ESO Astronomy Camp 2017
ESO Astronomy Camp 2016
ESO Astronomy Camp 2015
ESO Astronomy Camp 2014
Catch a Star 2013
Catch a Star 2011
Catch a Star 2008
Catch a Star 2007
Catch a Star 2005
Catch a Star 2004
Catch a Star 2003
Catch a Star 2002
Life in the Universe
ESO Science Outreach Network
ESO Outreach Partner Organization
Skráningaform fyrir Outreach Newsletter
Taking the First Picture of a Black Hole
Upplýsingar um miðlun stjarnvísinda
European Astronomy Journalism Prize
Technology Developed by Industries
Novel technologies by ESO
Working with the ELT
Umferð og bílastæði hjá ESO
Local Staff Members (Spanish / English)
How to use this site
Aragrúi reikistjarna í vetrarbrautinni okkar
Reikistjörnur á braut um aðrar stjörnur reglan frekar en undantekning
Alþjóðlegt teymi vísindamanna, þar á meðal þriggja stjörnufræðinga frá European Southern Observatory (ESO), hefur notað svonefnd örlinsuhrif til að meta fjölda reikistjarna í vetrarbrautinni okkar. Eftir að hafa skoðað milljónir stjarna í vetrarbrautinni yfir sex ára tímabil hafa stjörnufræðingarnir ályktað sem svo að reikistjörnur á braut um aðrar stjörnur sé regla frekar en undantekning. Niðurstöðurnar verða birtar í tímaritinu Nature sem kemur út 12. janúar 2012.
Undanfarin 16 ár hafa stjörnufræðingar staðfest tilvist meira en 700 fjarreikistjarna [1] og byrjað að skoða litróf (eso1002) og lofthjúpa (eso1047) þeirra. Þótt rannsóknir á eiginleikum fjarreikistjarna séu mikilvægar er einni grundvallarspurningu samt ósvarað: Hve algengar eru reikistjörnur í vetrarbrautinni okkar?
Flestar reikistjörnur sem komið hafa í leitirnar hingað til, hafa annað hvort fundist út frá þeim þyngdaráhrifum sem reikistjarna hefur á móðurstjörnuna eða þegar reikistjarna gengur fyrir móðurstjörnuna og dregur örlítið úr birtu hennar tímabundið. Með báðum þessum aðferðum er auðveldara að finna mjög massamiklar reikistjörnur og þær sem eru nálægt sínum stjörnum og því ljóst að margar reikistjörnur fara framhjá mönnum.
Alþjóðlegur hópur stjörnufræðinga hefur leitað að fjarreikistjörnum með harla ólíkri aðferð, svokölluðum örlinsuhrifum sem nota má til að leita að reikistjörnum með breitt massabil og sem eru lengra frá sínum móðurstjörnum.
„Í sex ár höfum við leitað að merkjum um fjarreikistjörnur við mælingar á örlinsuhrifum“ útskýrir Arnaud Cassan (Institut d’Astrophysique de Paris), aðalhöfundur greinarinnar í Nature. „Gögnin segja okkur að reikistjörnur séu mun algengari en stjörnur í vetrarbrautinni, þótt ótrúlegt megi virðast. Við komumst líka að því að léttari reikistjörnur eins og risajarðir eða kaldir vatnsrisar á borð við Neptúnus, hljóta að vera algengari en þær sem þyngri eru.“
Stjörnufræðingarnir notuðu mælingar frá PLANET [2] og OGLE [3] hópunum við rannsóknina. Örlinsuhrif verða þegar þyngdarkraftur stjörnu og ef til vill reikistjörnu hennar líka, magnar upp ljós frá fjarlægri stjörnu í bakgrunni eins og náttúruleg linsa. Ef linsustjarnan hefur reikistjörnu getur reikistjarnan gert vart við sig með því að magna enn frekar birtu bakgrunnsstjörnunnar.
„PLANET samstarfið var sett á laggirnar til að fylgja eftir vænlegum örlinsuatburðum með neti sjónauka á suðurhveli jarðar, allt frá Ástralíu og Suður Afríku til Chile“ segir Jean-Philippe Beaulie (Institut d’Astrophysique de Paris), sem gegnir forystuhlutverki í PLANET samstarfinu. „Sjónaukar ESO lögðu heilmikið af mörkum til þessara rannsókna.“
Örlinsuhrif er mjög hentug aðferð við að finna fjarreikistjörnur sem ella fyndust aldrei með öðrum aðferðum. Þau eru hins vegar afar sjaldséð því uppröðun stjörnu í bakgrunni og linsustjörnu er tilviljun háð en án uppröðuninnar er útilokað að framkvæma mælingarnar. Og ef greina á reikistjörnu við slíkan atburð verður hún líka að vera heppilega staðsett á braut sinni um móðurstjörnuna miðað við okkur.
Þetta eru ástæður þess að mjög erfitt er að finna reikistjörnur með örlinsuhrifum. Í gögnum PLANET og OGLE verkefnanna, sem aflað var yfir sex ára tímabil og notuð voru við rannsóknina, fundust aðeins þrjár reikistjörnur: Ein risajörð [4] og reikistjörnur með svipaðan massa og Júpíter annars vegar og Neptúnus hins vegar. Þetta er býsna vel af sér vikið miðað við örlinsuaðferðina. Fyrst þrjár reikistjörnur fundust voru stjörnufræðingarnir annað hvort ótrúlega heppnir og duttu í lukkupottinn þótt líkurnar væru sáralitlar, eða ástæðan sé sú að í vetrarbrautinni okkar sé slíkur aragrúi reikistjarna að þetta var óhjákvæmilegt [5].
Næst báru stjörnufræðingarnir saman upplýsingarnar um reikistjörnurnar þrjár, sem fundust við nýju mælingarnar, og aðrar eldri mælingar sem skiluðu sjö öðrum uppgötvunum, við þann mikla fjölda mælinga sem engu skiluðu yfir sex ára tímabil. Síðastnefndu upplýsingarnar eru jafn mikilvægar eigi tölfræðileg greining að skila traustri niðurstöðu og eru auk þess miklu fleiri. Niðurstaðan var sú að ein af hverjum sex stjörnum sem rannsakaðar voru hafa að minnsta kosti eina reikistjörnu með sambærilegan massa og Júpíter, helmingur hefur reikistjörnur með svipaðan massa og Neptúnus og tveir þriðju stjarna hafa risajarðir. Mælingarnar voru næmar fyrir reikistjörnum sem eru milli 75 milljón til 1,5 milljarða km frá móðurstjörnunum (í sólkerfinu okkar inniheldur þetta fjarlægðarbil allar reikistjörnur frá Venusi til Satúrnusar) og frá fimm sinnum massameiri en jörðin upp í tíu sinnum massameiri en Júpíter.
Niðurstöðurnar benda því til þess að meðalfjöldi reikistjarna á braut um stjörnu sé meiri en ein. Reikistjörnur eru því regla frekar en undantekning.
„Eitt sinn héldum við að jörðin gæti verið einstök í vetrarbrautinni okkar. Nú virðist sem svo að það séu bókstaflega milljarðar reikistjarna álíka massamiklar og jörðin á braut um stjörnurnar í Vetrarbrautinni“ segir Daniel Kubas, meðhöfundur greinarinnar, að lokum.
[1] Keplerssjónaukinn hefur fundið mikinn fjölda „mögulegra fjarreikistjarna“ sem ekki eru taldar með í þessari tölu.
[2] Probing Lensing Anomalies NETwork. Meira en helmingur gagna frá PLANET verkefninu, sem notuð voru í þessari rannsókn, koma frá danska 1,54 metra sjónaukanum í La Silla stjörnustöð ESO.
[3] Optical Gravitational Lensing Experiment.
[4] Risajörð er reikistjarna sem er á bilinu tvisvar til tíu sinnum massameiri en jörðin. Hingað til hafa tólf reikistjörnur fundist með örlinsuaðferðinni.
[5] Stjörnufræðingarnir rannsökuðu milljónir stjarna í leit að örlinsuatburðum. Milli áranna 2002 til 2007 sáust aðeins 3.247 slíkir atburðir enda er sú heppilega uppröðun stjarna sem til þarf mjög ólíkleg. Tölfræðilegar niðurstöður voru leiddar út frá þeim örlinsuatburðum sem sáust og þeim sem sáust ekki úr hlutmengi 440 ljósferla.
Þessi rannsókn er kynnt í greininni „One or more bound planets per Milky Wat star from microlensing observations“ eftir A. Cassan et al., sem birtist í tímaritinu Nature þann 12. janúar.
Í rannsóknarteyminu eru A. Cassan (Institut dʼAstrophysique de Paris í Frakklandi [IAP]; ESO), D. Kubas (IAP), J.-P. Beaulieu (IAP), M. Dominik (University of St Andrews í Bretlandi), K. Horne (University of St Andrews), J. Greenhill (University of Tasmania í Ástralíu), J. Wambsganss (Heidelberg University í Þýskalandi), J. Menzies (South African Astronomical Observatory), A. Williams (Perth Observatory í Ástralíu), U. G. Jørgensen (Niels Bohr Institute í Kaupmannahöfn í Danmörku), A. Udalski (Warsaw University Observatory í Póllandi), M. D. Albrow (University of Canterbury í Nýja Sjálandi), D. P. Bennett (University of Notre Dame í Notre Dame í Bandaríkjunum), V. Batista (IAP), S. Brillant (ESO), J. A. R. Caldwell (McDonald Observatory í Fort Davis í Bandaríkjunum), A. Cole (University of Tasmania), Ch. Coutures (IAP), K. Cook (Lawrence Livermore National Laboratory í Bandaríkjunum), S. Dieters (University of Tasmania), D. Dominis Prester (University of Rijeka í Króatíu), J. Donatowicz (Technical University of Vienna í Austurríki), P. Fouqué (Université de Toulouse í Frakklandi), K. Hill (University of Tasmania), N. Kains (ESO), S. Kane (NASA Exoplanet Science Institute, Caltech í Bandaríkjunum), J.-B. Marquette (IAP), K. R. Pollard (University of Canterbury í Nýja Sjálandi), K. C. Sahu (STScI í Baltimore í Bandaríkjunum), C. Vinter (Niels Bohr Institute), D. Warren (University of Tasmania), B. Watson (University of Tasmania), M. Zub (Heidelberg University), T. Sumi (Nagoya University í Japan), M. K. Szymański (Warsaw University Observatory), M. Kubiak (Warsaw University Observatory), R. Poleski (Warsaw University Observatory), I. Soszynski (Warsaw University Observatory), K. Ulaczyk (Warsaw University Observatory), G. Pietrzyński (Warsaw University Observatory), Ł. Wyrzykowski (Warsaw University Observatory).
Árið 2012 fagnar European Southern Observatory (ESO), stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli, fimmtíu ára afmæli sínu. ESO er fremsta fjölþjóðlega stjörnustöð Evrópu og ein öflugasta stjörnustöð heims. Hún nýtur stuðnings 15 landa: Austurríkis, Belgíu, Brasilíu, Tékklands, Danmörku, Finnlands, Frakklands, Þýskalands, Ítalíu, Hollands, Portúgals, Spánar, Svíþjóðar, Sviss og Bretlands. Með því að reisa og reka öflugustu stjörnuathugunarstöðvar heims leggur ESO grunninn að mikilvægum uppgötvunum stjörnufræðinga. Í Chile rekur ESO þrjár stjörnuathugunarstöðvar í heimsflokki: La Silla, Paranal og Chajnantor. Á Paranalfjalli starfrækir ESO Very Large Telescope, fullkomnustu stjörnusjónauka heims sem notaðir eru til athugana á sýnilegu ljósi og tvo kortlagningarsjónauka. VISTA er stærsti kortlagningarsjónauki veraldar fyrir innrautt ljós og VLT Survey Telescope er stærsti sjónauki heims sem eingöngu er ætlað að kortleggja himinn í sýnilegu ljósi. ESO er þátttakandi í ALMA, byltingarkenndum útvarpssjónauka og stærsta stjarnvísindaverkefni heims. ESO hyggur einnig á smíði 40 metra risasjónauka, European Extremely Large Telescope eða E-ELT sem verður „stærsta auga jarðar“.
Press release at STScI, Baltimore
Institut d'Astrophysique de Paris
Université Pierre et Marie Curie, Paris, France
Sími: +33 1 44 32 80 00
c/o European Southern Observatory
ESO, La Silla, Paranal, E-ELT & Survey Telescopes Press Officer
Garching bei München, Germany
Sími: +49 89 3200 6655
Farsími: +49 151 1537 3591
Connect with ESO on social media
Þetta er þýðing á fréttatilkynningu ESO eso1204.
Usage of ESO Images, Videos, Web texts and Music
Are you a journalist? Subscribe to the ESO Media Newsletter in your language.
Exoplanets, Gravitational Microlensing, Milky Way
Milky Way : Cosmology : Phenomenon : Lensing
Danish 1.54-metre telescope, MPG/ESO 2.2-metre telescope, Very Large Telescope
Planets everywhere (artist’s impression)
texti aðeins á ensku
The Milky Way over the Danish 1.54-metre telescope at La Silla
texti aðeins á ensku
texti aðeins á ensku
Segðu okkur þitt álit!
Subscribe to receive news from ESO in your language