is is is sv is es es en is en is is is is is is is is is is is is en is is is is is hbs_lat is en is is is is is is is is is is is is is is is eo is is en is is is is is is is is is is is is is is en sl hu is is is is is is en is en is ca is is is is is en is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is en pt is sk en is pt is is pt is pt is sk fr is is is is en is is fr is is is fr is is is is sk is pt is is sk fr is is is is is en is sk is is sk fr is is is is is en is sk is la sk fr is is is is sk en is sk is hbs_lat sk fr is is is is sk en is sk is hbs_lat sk fr is is is is sk en is sk is hbs_lat sk fr is is is fr is is is is is en pt is is is sk fr is is en en en is is is is is
febrúar 2003 – Þörf – Vani – Líðan
Það er greinilega ekkert grín að rannsaka viðtengingarhátt og hvort Kristján hefur gert það á öðrum stað, með enn fleiri orðum og bollaleggingum veit ég ekki – líklega þó ekki samkvæmt heimildaskránni. Þessa grein kallar KÁ erindi (en líka grein) en það er alveg klárlega víst að ég hefði ekki haft gáfur til að skilja helminginn af því sem höfundur sagði í hlustun. Nóg átti ég með lesmálið. Ekki það að erindið sé á tyrfnu máli – öðru nær en það er farið býsna vítt yfir.
Greinin sem gæti verið mun ítarlegri og með lengri útskýringum og þær oftar endurteknar og útskýrðar með fleiri afbrigðum og dæmum, er mjög áhugaverð og í henni eru afbragðs pælingar um viðfangsefnið. Hún er tyrfin þótti mér – þó ég hefði allnokkuð hugsað um fyrirbæri og krafðist þess að vera lesin nokkrum sinnum.
Kristján kemst þó að þeirri sömu niðurstöðu og ég hafði komist að þegar ég var að nýta mér heimildir í lokaritgerðinni, þ.e. að viðtengingarháttur sé viðhafður þegar þarf að sýna að það sem í aukasetningunni er kemur ekki frá þeim sem talar (eða skrifar í mínu tilviki) og ekki endilega hans skoðun.
Það að takast á við íslenskuna í skrifum finnst mér afskaplega skemmtilegt og því varð ég svolítið glöð þegar þessi leikfimi hófst í ritgerðarsmíðinni. Mér fannst svo gaman að því hve eitt og sama orðið getur breytt blæ og jafnvel merkingu setningarinnar bara með því að taka hana úr framsöguhætti og yfir í viðtengingarhátt.
Kristján segir í lokin að víst hefði mátt gera lengra mál um viðfangsefni greinarinnar og að e.t.v. sé vonlaust mál að finna hið eina merkingareinkenni viðtengingarháttarins. Engu að síður tekst honum ágætlega að færa rök fyrir niðurstöðu sinni.
Greinin er í sjálfu sér ekki löng og niðurstaðan nokkuð ljós – því læt ég hér staðar numið í umfjöllun minni – sem vísast gæti verið lengri.
E.t.v. er ég farin að sveiflast fullmikið endanna á milli í lengd á bloggi – hef reyndar frekar haft orð á mér í umfjöllun fræðileg málefni að vera með heldur knappan stíl en er kemur að sjálfri mér á ég á hætt að verða full langorð hugsa ég.
Blogg er líklega augu sálarinnar á netinu – það má að ýmsu komast með lestri þess um þann sem skrifar,
vonandi eigið þið eftir að njóta sunnudagsins lesendur góðir og annarra þeirra daga er í kjölfar hans koma,
Áður en lesturinn hefst um viðtengingarhátt
Ég hlakka svolítið til að hefja lesturinn eftir hann Kristján einkum vegna þess að ég og viðtengingarhátturinn háðum svo skemmtilegan bardaga saman er lokaritgerðin mín var samnin, rituð og gerð fyrir tæpu ári síðan.
Þar sem ég er ekki sérlega akkúrat manneskja þá hafði nú gerð hennar vafist fyrir mér árum saman – eins og ýmislegt annað í Kennó, sérstaklega uxu mér tilvitnanir beinar og óbeinar í augum.
Þegar samning verksins hófst varð mér snemma ljóst að viðtengingarháttur er hrein snilld – þó ég hafi áður haft þá megin reglu í lífinu að nota hann sem minnst. En þegar maður skrifar heimildarritgerði og hefur óbeint eftir þá er hann betri en enginn. Hann gerir bæði stílinn og textann auðskiljanlegri. –Ef einhver skilur hvað ég er að fara þá á hann heiður skilinn eða á hann heiður skilið?
En nú ætla ég að lesa greinina áður en ég dembi mér í bridge-ið á eftir,
Höskuldur fer ítarlega í gerð tilvísunarsetninga í íslensku og fleiri málum og þar er niðurstaða hans sú – eins og annarra á undan honum – að tilvísunarsetningar koma á eftir því orði sem tilvísunarsetningin vísar til – og að tilvísunarsetningar séu tengdar með fornöfnum eða óbeygjanlegum smáorðum (bls. 65). Hann rekur síðan og gerir grein fyrir orðum sem tengja saman tilvísunarsetningar í íslensku og fer síðan að fjalla um vandræðaorðin sem og er.
Líkt og í öðrum tungumálum sem eiga sér sömu orðin, hafa menn löngum sagt þau vera tilvísunarfornöfn og kosið að líta fram hjá þeirri hegðan þeirra að beygjast ekki. Sumir hafa reyndar kosið að kalla sem og er tilvísunarorð og sloppið þannig við þann óþægilega sannleika að orðin haggast ekki þó reynt sé að beygja þau.
Stundum hefur verið reynt að kalla þau annað hvort samtengingu eða fornöfn en margir hallast að því að betra sé að láta orð tilheyra einum flokki ein tveimur. Þó svo að málvísindamenn um víða veröld hallist að því að flokka sambærileg orð í öðrum tungumálum – smáorð hjálpar það lítt enda margir lækir sem renna í það fljót.
Höskuldur færir fyrir því sannfærandi rök að sem sé í raun tilvísunartenging en ekki tilvísunarfornafn.
1. Þau beygjast ekki (slíkt á þó við um nokkur fallorð sem þó eiga heima í þeim flokki)
2. Þau geta ekki staðið í forsetningarliðum eins og fallorð
3. Sem og er geta ekki verið hiðstæð – þ.e. þau geta ekki staðið með fallorðum – eins og önnur fallorð geta
4. Þau standa fremst í setningum og líklegt er að samanburðartengingin sem hafi smám saman verið farið að nota sem tilvísunartengingu sem er mun eðlilegra en hún hafi verið notuð sem tilvísunarfornafn.
5. Sem tekur með sér –að- líkt og aðrar tengingar en fornöfn gera ekki
6. Sem og er yrðu að geta vísað til næstum hvers sem er ef nota ætti merkilegalega skilgreiningu en það gera fornöfn ekki – þau vísa í eitthvað ákveðið orð.
Grein Höskuldar er svolítið eins og stærðfræðiformúla aflestrar. Hún er rökföst – ef þetta þá þetta og varla að finnist glufur í röksemdafærslunni – enda ég sammála manninum, hvers virði það nú er ;-).
Engu að síður hefur Höskuldur skemmtilegan stíl í þessu rakaregni sínu og því fannst mér gaman að lesa skrifin rétt eins og mér finnast kennslubækur hans góðar aflestrar.
Ég er hins vegar fegin að ég er ekki íslenskufræðingur að atvinnu, mikið held ég maður þurfi að vera gáfaður 😉
Bestu kveðjur og beint í næstu grein,
P.s: Það er reyndar ekki nein tilviljun að ég las greinina yfir aftur nú í morgunsárið og skrifaði punktana þá – ég er held ég komin á þann aldur að svona formúlulestur leggist best í mig þá!
Höskuldur Þráinsson hefur verið afkastamikill í skrifum sínum undanfarin ár og kennslubækur hans að ógleymdri handbókinni hans hafa nokkuð komið við sögu í minni kennslu og námi. Ég þekki nokkuð vel til skoðana hans og finnst þær flestar afskaplega gáfulegar.
Ég er hins vegar eins og ég sagði fyrr í bloggi ekki sérstaklega mikil reglumanneskja og verða alltaf pínu rugluð þegar langar útskýringar koma á reglum íslenskunnar. Tala nú ekki um þegar margar skammstafanir koma saman í einni setningu 😉 – reyndar nokkuð sem hjálpar mér að skilja hvernig blessuðum börnunum líður á köflum í þeirra námi.
En hvað um það – Höskuldur fjallar um SEM í grein sinni – Tilvísunarfornöfn og ég er mikil áhugamanneskja um sem. Ég flýg því yfir lesmálið og röksemdafærslur Höskuldar sem flestar eru mér kunnuglegar úr fyrra grúski mínu.
Þegar íslenskir málfræðingar fóru af stað að kortleggja íslenskuna var eðlilegt að þeir styddust við það tungumál sem í mestum metum á akademískum vettvangi – og það tungumál sem þeir höfðu lært – Latínuna. Það hefur síðan komið á daginn að þessi aðferð er ekkert sérstaklega sanngjörn gagnvart íslenskunni og margt í ,,gömlu” málfærðinni sem passar ekkert sérlega vel við og verkar undarlega á menn nú til dags.
Þegar nemendur hefja sína orðflokkagreiningu – strax í 4. bekk og halda svo áfram því –stagli-liggur mér við að segja, allt fram í 10. bekk, þá beita kennarar og námsefnishöfundar gjarnan þeirri aðferð að kenna nemendum merkingarlegan mun á orðflokkunum. Mér sjálfri fannst það ágætt að læra þá svoleiðis en fannst þó undantekningarnar, slaufurnar og ,,en-in” fullmörg á köflum. Enn er ég þeirrar skoðunar. Tökum t.d. bara einfalda skilgreiningu á nafnorðum – þau eru heiti á einhverju – og þá halda börnin náttúrulega að hér séu á ferðinni sérnöfn og langar útskýringar hefjast á því að ……
Ekki eru sagnorðin betri – þau segja frá því hvað einhver er eða var að gera, eða hvernig ástand einhvers er– og í flokkuninni fer óðum að slæðast með lýsingarorð og allt er komið í vitleysu fyrr en varði. Maður þarf ekki að vera búinn að kenna lengi til þess að sannreyna þetta. Merkingarleg atriði hjálpa þó til á tíðum við að læra blessaða orðflokkagreininguna og skipta vissulega máli.
Til er miklu skynsamlegri leið og að henni víkur Höskuldur í sinni grein. Hver og einn Íslendingur er sérfræðingur í málinu og notar sitt mál sem slíkur. Nemendur kunna heilmikið í íslensku – og ég bendi þeim gjarnan á að þeir kunni þetta allt saman – þeir þurfi bara að ganga með merkibyssu á allt heila klabbið og merkja það.
Við getum fundið orðflokka með því að skoða stöðu þeirra í setningu og myndanfræðileg atriði og orðmyndun.
Það eru einmitt þessi atriði sem hjálpa nemendum hve mest að nálgast þá vitneskju sem býr innra með þeim. Þ.e. nafnorð bæta við sig greini – lýsingarorð bæta við sig endingum og stigbreytast og sagnorðin eru á ákveðnum stað – oftast ekki fjarri nafnorðinu eða persónufornafninu – sem ég vel að merkja kenni svona jöfnum höndum þar sem þau fara snemma að þurfa að þekkja þau í sínu enskunámi.
Rétt eins og Höskuldur bendir á í sinni grein hafa merkingarleg einkenni misst vægi sitt frá því sem áður var en engu að síður eru þau á tíðum eitt af því sem orð í ákveðnum orðflokki eiga sameiginlegt og heiti þeirra eru venjulega dregin af því.
Enn er ég of langorð – en þessir þættir sem að ofan eru nefndir hafa skipt mig miklu máli í kennslu og áreiðanlega börnin í námi,
meira síðar um grein Höskuldar – Tilvísunarfornöfn?
Nægar eru nú syndir mínar til að ávinna mér alls konar ávirðingar kennara þó ég láti ekki bláan lit (þó ekki bláa hönd) koma mér í koll.
Á þær er sem sagt ekki bætandi og ég ætla rétt að vona að þetta útlit falli háæruverðugum kennara vel í geð…..
(skil ekki alveg hvernig henni dettur í hug að ég lesi ekki bloggið hennar – er búin að fara mjöööööög oft inn til að fá frekari fregnir af bauki hennar – er eiginlega orðin svona Þórunnar.blogspot – fan….)
Ástæða þessarar síðust breytingar (þ.e. á undan þessari) var sú að ég vildi reyna að lengja línurnar…..
Ég held nefnilega að ég skrifi alltof mikið og of mörg skjáskroll séu ekki til þess fallin að ég eignist svona blogspot aðdáanda eins og Þórunn Blöndal….
sem sagt búin að kippa þessu í liðinn
Ég er að lesa grein sem hefur spurningarmerki fyrir aftan – og það gleður mitt sinni. Er að hugsa um að ramma hana inn einhvers staðar – yfir fáu hef ég fjargviðrast meira um dagana í íslenskunni. Það bara er ekki nokkur skynsemi í þessu semi.
Ekki það – inná þetta hafa íslenskufræðingarnir í Kennó komið nokkrum sinnum á minni ægilöngu skólagöngu þar – en þó helst nú síðustu árin.
kveðja þangað til næst,
Þágufallið einn góðan ganginn
Það var með nokkurri mæðu sem ég hóf lestur greinarinnar hennar Ástu Svavarsdóttur um þágufallssýkina. Víða hefur verið tæpt á þeirri sótt í skrifum mínum og daglega stend ég frammi fyrir henni og veit svo sem ekki alveg hvort ég eigi að há þessa baráttu penselínslaus manneskjan.
Ekki minnkaði mæðan og þyngslin er ég uppgötvaði að gjarnan vantaði 2 bls. hér og þar, innan í greinina sem var ekki til þess að auðvelda fyrirframþreyttum huga mínum að renna í gegnum skrifin. Kannski hafði vikan í skólanum bara haft þessi áhrif, mörg vandamál sem koma upp og sigrarnir oft á tíðum smáir og fáséðir.
Eftir að hafa rennt í gegnum greinina sem mér fannst satt að segja ekki sérlega skemmtilegt (reyndar skammaði ég mig nokkrum sinnum í huganum fyrir að ætlast til þess að grein um þágufallssýki sé skemmtilegt – og hugsaði til þess sem ég segi nokkrum sinnum á ári við blessuð börnin að nám sé ekki skemmtunin ein) eru nokkur atriði sem standa uppúr:
1. Svo virðist sem þágufallíleitni manna sé hið eðlilegasta mál og e.t.v. ekkert til þess að amast við heldur eðlileg þróun máls.
2. Þágufallsíleitnin er ekki eins algeng og maður skyldi ætla og oftar en ekki tilkomin vegna mjög skynsamlegrar ómeðvitaðrar málvitundar.
3. Þágufallsíleitnin færir okkur heim sanninn um það að málið er bráðlifandi og sífellt að þróast.
4. Líklega er vonlaust að berjast á móti henni þar sem þær sagnir sem harðast er hamrað á að séu ópersónulegar eru þær sem algengast er að nota ,,vitlaust” – hver þekkir ekki – LANGA – HLAKKA?
Og nú sit ég hér og velti því fyrir mér hvort ég eigi að segja syni mínum einn góðan ganginn að hann hlakkar til þess og hins eða hann langi til þess að verða þetta eða hitt.
Niðurstöðu er að vænta í málinu en hún liggur ekki fyrir.
Ég veit heldur ekki hvort ég tjái mig meira um þessa grein – ég er í svolítilli fýlu út í hana – bæði er hún æði fræðileg og miklar vísanir í prófin sem lögð voru fyrir og því ekki sérlega vel til þess fallin að vekja með mér innblástur. Eins skemmir fyrir að hafa ekki nema svona eins og 80% af henni með höndum.
En greinin er góð í bland við annað – og verður áreiðanlega til þess að auka mér vit og víðsýni.
Bloggaðu hjá WordPress.com. eftir Automattic.