is is is is is en es hbs_lat it is is is is id is is de is is is is pl is is hu is is is als is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is en is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is sk is sk en is is is sl is is pt is is is ceb sl en hbs_lat is is is is is cs is is is da is is is is is is is is en ceb is is is id is is is is nn is sk is is en is is is is is is en tr is id es is is is ceb is is is is is is fi is is is is is is is is pl is sl is ast is gl et is en de is is cs is hbs_lat sl is is is is id is is de is is pl is is hu is is is ceb is is is is is is nb is is vi is is cs pl is is is is kw is is is is is is is is is is is is is is is is is nb is is is is is is sk cs is is is is hu is nb is is is is is lt is is is pt de en is hbs_lat cs en is is ceb is is is is is is is is is is is is is is is is is is is fi is is hu en is de is vi ceb is is en is is is is is is is is lt is en is sv pl fr nn hbs_lat is is is is is vi vi is is is is is is is is is pt hu is is hbs_lat is is is is is is is is is is hbs_lat is is fi is is lt is fr is en is is ceb fr is cs ca eu de en en en sl sl lt is fr lv is de de lv en is fr eo is is fr eo sv pl fr eo pl is fr eo hbs_lat et fr eo is is en de nb is es ceb pt nb gv lt
Hávaði er nánast alls staðar í daglegu umhverfi okkar og uppspretturnar margar, bæði í vinnuumhverfinu og þar sem við verjum frítíma okkar, jafnt heima sem heiman.
Umferð á láði, legi og í lofti
Tæknibúnaður innan dyra sem utan
Byggingastarfsemi og ýmis konar framkvæmdir
Í þéttbýli er það aðallega hávaði frá umferð og nágrönnum sem angrar fólk, auk hvers kyns tækjabúnaðar í byggingum.
Hávaði er talinn eitt af stærstu heilbrigðisvandamálum nútímans. Þó hávaði sé ekki lífshættulegur getur hann haft mikil áhrif á heilsu okkar og lífsgæði. Hávaði getur valdið varanlegum heyrnarskaða og eyrnasuði, hann truflar svefn og hvíld, dregur úr málskilningi og námsgetu og veldur stressi. Áhrif hans fara eftir því af hvaða toga hávaðinn er, tíðnisvið hans og styrkleika, hvernig hann breytist með tímanum og á hvaða tíma sólarhringsins við heyrum hann.
Rannsóknir sýna að mikill hávaði hefur neikvæð áhrif á málþroska og náms- og lestrargetu barna. Börn eiga erfiðara með að greina talað mál út úr hávaða en fullorðnir. Fyrst við 13-15 ára aldur hafa þau náð sömu hæfni og fullorðnir hvað þetta varðar. Talið er að lestrarörðugleika hjá börnum megi oft tengja við hávaða í kennslustofum. Hávaðamælingar í skólum, leikskólum, íþróttahúsum og sundhöllum hér á landi sýna að þessir staðir uppfylla oft ekki kröfur um ómtíma auk þess sem meðaltal hljóðstigs þar er oft yfir hættumörkum (80-85 dB). Þetta er verulegt áhyggjuefni einkum vegna þess að heyrn barna er viðkvæmari en fullorðinna. Þá sýna niðurstöður mælinga á tónleikum að þar fer hávaði oft langt yfir hættumörk.
Reglur um hávaða og eftirlit
Í reglugerðum er að finna ákvæði um hávaða á vinnustöðum, hönnun húsa varðandi hljóðvist þeirra og um hávaðamörk utanhúss. Þá geta heilbrigðisnefndir gefið fyrirmæli vegna ónæðis af hávaða á skemmtistöðum, frá hljómflutningstækjum og öðrum tækjum á almannafæri.
Byggingarfulltrúar, heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga og Vinnueftirlit ríkisins hafa eftirlit með hljóðhönnun húsa, hávaða og mæla hljóðstig og ómtíma (ómtími er sá tími sem tekur hljóð að deyja út).
Reglugerð um hávaða í umhverfinu
Reglugerðir um hávaða á vinnustöðum
Hljóð er bylgjuhreyfing í lofti. Eðlisfræðilega er enginn munur á hávaða og hljóði, en frá sálrænu sjónarhorni er hljóð upplifun. Hávaði er skilgreindur sem óæskilegt eða skaðlegt hljóð.
Mælieining fyrir hljóð er desiBel (dB) sem er lógaritmískur skali, þannig að 3ja dB hækkun á hljóðstigi jafngildir tvöföldun á styrkleika þess. Til þess að taka tillit til breytilegrar næmni mannseyrans fyrir mismunandi tíðni hljóðs, er við mælingar beitt ákveðinni síu og er þá talað um dB(A). Venjulegt samtal getur verið um 60 dB. Fari hávaði yfir ákveðin mörk getur hann farið að valda heyrnarskemmdum. Hættumörk eru talin vera við 80-85 dB jafngildishljóðstig eða við styttri hljóðtoppa 120-130 dB.
Hættan eykst með auknum hljóðstyrk og lengd þess tíma sem dvalið er í hávaða.
Heyrnarskerðing er algengasta afleiðing hávaða og algengasti óafturkræfi vinnuskaðinn. Hávaði á tónleikum, diskótekum, akstursíþróttasvæðum, frá vélsögum, ferðaspilurum, leikföngum og flugeldum veldur oft heyrnarskaða.
Væg heyrnardeyfa hjá börnum og fullorðnum dregur verulega úr hæfni þeirra til þess að skilja mál og ná hátíðnihljóðum (6 – 8000 Hz), einkanlega þar sem hljómburður er lélegur. Margir óraddaðir samhljóðar hafa tíðnina 6 – 8000 Hz en talið er að 60% af getu okkar til að heyra rétt, og þar með skilja það sem sagt er, byggist á því að heyra samhljóða, en aðeins 5% byggi á getunni til þess að heyra sérhljóða.
Bandarískar rannsóknir hafa leitt í ljós að um 70% framhaldskólanema hafa greinst með forstigseinkenni af varanlegri heyrnardeyfu. Einnig fjölgar ört þeim unglingum sem þjást af eyrnasuði (tinnitus) og segja margir þeirra að það hafi byrjað eftir að þeir höfðu hlýtt á háværa tónlist. Ætla má að ástandið hér á landi sé ekki mjög frábrugðið því sem er í Bandaríkjunum.
Leiðbeiningar um hljóðvistarkröfur í umhverfi barna
Mikilvægt er að gætt sé að hljóðvist húsnæðis strax á hönnunarstigi og því síðan fylgt eftir að rétt sé staðið að málum, því erfitt og kostnaðarsamt er að bæta úr göllum eftir á. Til er hljóðflokkunar staðall fyrir húsnæði, sem eðlilegt er að nota við hönnun húsnæðis. Í eldra húsnæði er hægt að bæta hljóðvist m.a. með því að setja hljóðeinangrandi efni í loft og niður á veggi, nota frekar mjúk gólfefni en hörð og að nota millilag þar sem hörð gólfefni eru notuð. Í skólum og leikskólum má, auk þessa, huga að fækkun barna í kennslustofum, breyttri dagskrá, skipta bekkjum upp í minni hópa, nýta allt húsnæðið, nota mottur þar sem leikið er með hávær og hörð leikföng, setja tappa undir borð- og stólfætur o.s.frv. Þá er mikilvægt að velja vel hönnuð húsgögn, sem ekki valda miklum hávaða.
Á vinnustöðum er reynt að draga úr hávaða véla og tækja með ýmsum ráðum og starfsfólki útvegaðar heyrnahlífar þar sem jafngildishávaði er > 85 dB. Reynt er að draga úr hávaða frá umferð með byggingu hljóðmana og bættu skipulagi. Á undanförnum árum hefur verið unnið að því að framleiða hljóðlátari bíla, flugvélar og ýmis önnur tæki, en fjölgun þeirra dregur úr gagnsemi þessara aðgerða.
Umhverfisstofnun hefur látið útbúa leiðbeiningar um hljóðvistarkröfur í umhverfi barna í samræmi við 11. grein í reglugerð nr. 724/2008, um hávaða.
Útgáfa leiðbeininga um hljóðvistarkröfur í umhverfi barna er þríþætt, leiðbeiningar þessar sem gefnar eru út af Umhverfisstofnun og tvennar leiðbeiningar til viðbótar sem gefnar eru út af Mannvirkjastofnun. Allar þrjár útgáfurnar fjalla um þau atriði sem koma fram hér að neðan. Í þessum leiðbeiningum er lögð áhersla á mörk fyrir hávaða í umhverfi barna, eftirlit með hljóðvist í umhverfi barna og góð ráð gegn hávaða í umhverfi barna. Mannvirkjastofnun leggur sérstaka áherslu á hönnun húsnæðis þar sem börn dvelja og hætta er talin á að hávaði geti valdið þeim ónæði eða verið heilsuspillandi, annars vegar í nýju húsnæði og hins vegar í breyttu húsnæði. Vísað er til annarra leiðbeininga þar sem þörf er talin á.
Leiðbeiningar þessar fjalla um:
Íslenski staðallinn „Hljóðvist – Flokkun íbúðar- og atvinnuhúsnæðis“
Eftirlit með hljóðvist í umhverfi barna
Hönnun húsnæðis þar sem börn dvelja 6. Góð ráð gegn hávaða í umhverfi barna
Leiðbeiningar um mæliaðferðir við hljóðmælingar vegna eftirlits hafa einnig verið gefnar út.
Kortlagning hávaða og aðgerðaáætlanir
Hér fyrir neðan er að finna upplýsingar um kortlagningu hávaða á vegum og á þéttbýlissvæðum á Íslandi, auk þess sem hávaðakort og aðgerðaáætlanir eru aðgengileg.
Árið 2005 tók gildi reglugerð um kortlagningu hávaða og aðgerðaáætlanir, var hún sett til innleiðingar á tilskipun 2002/49/EB um mat og stjórn á hávaða í umhverfinu. Markmið reglugerðarinnar er að kortleggja og meta hávaða og leggja grunn að aðgerðum til að draga úr ónæði og truflunum af völdum hávaða. Reglugerðin tekur til hávaða sem fólk verður fyrir á byggðum svæðum, á útivistarsvæðum, og kyrrlátum svæðum í þéttbýli og dreifbýli, við skóla, sjúkrastofnanir og aðrar byggingar þar sem fólk er viðkvæmt fyrir hávaða.
Hávaðakort er skilgreint sem kort sem endurspeglar mældan eða útreiknaðan hávaða á tilteknu svæði frá mismunandi hávaðauppsprettum. Aðgerðaáætlun er áætlun um aðgerðir sem hafa það markmið að stýra hávaða og draga úr hávaða og óæskilegum áhrifum hans.
Verkefni sem fyrir lágu með tilkomu reglugerðarinnar fólu í sér að kortleggja skyldi hávaða á þéttbýlissvæðum, við stóra vegi og stóra flugvelli og meta hve margir verða fyrir áhrifum af völdum hans. Ákvarða skyldi gildi Lden (hávaðavísir að degi – kvöldi – nóttu) og Lnight (hávaðavísir að nóttu). Á Íslandi er að finna stóra vegi og þéttbýlissvæði skv. skilgreiningum reglugerðarinnar og skyldi kortleggja skv. því. Veghaldari geri hávaðakort sem sýni stöðu ársins á undan fyrir stóra vegi og sveitarstjórn útbúi hávaðakort sem sýni stöðu ársins á undan fyrir þéttbýlissvæði. Meta skal á fimm ára fresti hvort nauðsynlegt sé að endurskoða hávaðakort. Komi í ljós við hávaðakortlagningu að hávaði er yfir umhverfismörkum, skv. reglugerð um hávaða, skal vinna áætlun um aðgerðir með það að markmiði að draga úr áhrifum hávaða. Sveitarstjórn ber ábyrgð á að aðgerðaáætlun sé gerð og skal hún unnin í samvinnu við veghaldara stórra vega á svæðinu. Ennfremur skal haft samráð við heilbrigðisnefnd á viðkomandi svæði og hún auglýst og kynnt almenningi með almennum hætti í fjórar vikur og gefinn kostur á athugasemdum við áætlunina. Í aðgerðaáætlun skal gerð grein fyrir einstökum aðgerðum, áætluðum áhrifum þeirra og forgangsröðun í samræmi við áherslur og ákvarðanir hlutaðeigandi aðila. Meta skal á fimm ára fresti hvort nauðsynlegt sé að endurskoða aðgerðaáætlanir.
Hávaði var kortlagður á stórum vegum og á þéttbýlissvæðum í þremur áföngum (sjá neðar). Gögnum var skilað til Eftirlitsstofnunar EFTA skv. ákvæðum tilskipunar um kortlagningu og aðgerðáætlanir.
NOISE eða Noise Observation and Information Service for Europe er vefsjá fyrir almenning þar sem skoða má hávaðastig víðs vegar um Evrópu. NOISE er í raun gagnagrunnur fyrir niðurstöður hávaðakortlagningar hjá aðildarríkjum Evrópusambandsins og Umhverfisstofnunar Evrópu í samræmi við ákvæði tilskipunar 2002/49/EB um mat og stjórnun á hávaða í umhverfinu, tilskipun sem innleidd var á Íslandi 2005. Kortleggja skal hávaða vegna vega, lesta, flugvalla og þéttbýlissvæða að ákveðnum stærðargráðum í aðildarríkjum, niðurstöðurnar eru svo gerðar aðgengilegar almenningi á myndrænan hátt í NOISE sem einfalt er að nýta sér. Notkun almennings á gagnagrunninum eykst ár frá ári og þekkt er að húsnæðisleitendur og ferðalangar nýti sér grunninn m.t.t. ákvörðunar á staðsetningu.
NOISE gagnagrunnurinn er þróaður af Umhverfisstofnun Evrópu og European Topic Centre on Spatial Information and Analysis, á vegum Evrópusambandsins.
Frekari upplýsingar um kortlagningu hávaða á Íslandi er að finna undir flipanum Hávaðakort hér til hliðar.
Veita þarf ákveðnum friðlýstum svæðum á Íslandi sérstaka athygli og aðhlynningu.
Hvað get ég gert?
Ágangur álfta og gæsa
Hvað get ég gert?
Flug á friðlýstum svæðum
Leyfi á friðlýstum svæðum
Losun mengandi efna á Íslandi
Mengun hafs og stranda
Góð ráð um efnavörur
Skýrslur um meðhöndlaðan úrgang
Græn skref í ríkisrekstri
Svið náttúru, hafs og vatns
Svið friðlýsinga og starfsleyfa
Svið efna, eftirlits og veiðistjórnunar
Svið þjónustu og fjármála
Svið loftslagsmaála og græns samfélags
Þjónustugáttin - Mínar síður
Opið virka daga 8:30-16:00
Símatími virka daga 9:00-15:30
Byggir á LiSA CMS. Advania - LiSA, Sharepoint, Veflausnir og Vefumsjónarkerfi