is is fr is is is is is is is en is is is is is is en is en is en en is is is is is is is is is is is sv is en hbs_lat is is is is is id is is hu is fi cs is cs is ca gl is is fi is is is is cs is is is nl is is de is
Um helm­ing­ur fanga á Íslandi lýk­ur nú afplán­un sinni á áfanga­heim­ili Vernd­ar í Reykja­vík. Þar eru um tutt­ugu pláss sem oft­ast eru full­nýtt. Fang­ar geta verið þar í allt að tólf mánuði. Dæmi eru um að þeir biðji um að vera leng­ur. Eng­in önn­ur sam­bæri­leg úrræði eru nú í boði hér á landi.
Þrá­inn Farest­veit, fram­kvæmda­stjóri Vernd­ar, seg­ir að úrræðið nægi þess­um fjölda í dag, en bend­ir á að boðun­arlist­ar séu lang­ir, m.a. í kjöl­far þess að tveim­ur fang­els­um var lokað. Þegar nýja fang­elsið á Hólms­heiði verði komið að fullu í notk­un sé ljóst að ásókn­in muni aukast. Við því þurfi að bregðast með ein­hverj­um hætti.
Í meist­ara­rit­gerð Nínu Jacqu­el­ine Becker sem sagt var frá á mbl.is í vik­unni og byggð var á viðtöl­um við fyrr­ver­andi fanga, kom fram að skort­ur væri á eft­ir­fylgni og fé­lags­leg­um stuðningi fyr­ir fanga sem lokið hafa afplán­un. Þeir sem sem hún ræddi við nefndu sum­ir hverj­ir að fátt hefði beðið þeirra utan veggja fang­els­is­ins.
Frétt mbl.is: „Hell­ing­ur af of­beldi“ á Litla-Hrauni
Á Vernd er föng­un­um veitt­ur marg­vís­leg­ur stuðning­ur og sú staðreynd að helm­ing­ur fanga lýk­ur nú afplán­un sinni þar vek­ur upp spurn­ing­ar um ör­lög jafn­margra sem gera það ekki?
Þrá­inn seg­ir að ein­hver hluti fanga velji að ljúka frek­ar afplán­un inni í lokuðum fang­els­um. Regl­ur á Vernd eru strang­ar, þeir sem þar dvelja þurfa að vera í starf­send­ur­hæf­ingu, vinnu eða námi, fara að regl­um um úti­vist­ar­tíma og vera edrú. „Þetta hent­ar ekki öll­um,“ seg­ir hann.
Um 8% send aft­ur í fang­elsi
Þeir fang­ar sem eru í neyslu inni í lokuðum fang­els­um eiga þess því ekki kost að ljúka afplán­un á Vernd. Þeir sem eru í neyslu og vilja fara í meðferð geta farið í meðferð á veg­um SÁÁ eða í Hlaðgerðarkoti, svo lengi sem þeir eiga ekki önn­ur ólok­in mál í dóms­kerf­inu. Í kjöl­farið geta þeir svo lokið afplán­un á Vernd. Verði fang­ar upp­vís­ir að því að vera í neyslu á meðan þeir eru þar eru þeir send­ir aft­ur í fang­elsi. Slíkt ger­ist í um 8% til­vika. „Það verður að telj­ast eðli­legt, sér­stak­lega miðað við það að í kring­um 90% þeirra sem eru í fang­els­um eru fíkl­ar,“ seg­ir Þrá­inn.
Dæmi eru um að fang­ar hafi í eng­in hús að venda þegar þeir koma úr fang­elsi og séu auk þess stór­skuldug­ir, m.a. vegna fíkni­efna­neyslu. Þar með eru þeir fast­ir í víta­hring sem erfitt get­ur reynst að rjúfa.
„Þetta er nokkuð al­gengt,“ seg­ir Þrá­inn. „Það er hóp­ur manna í fang­els­um sem er fast­ur í viðjum fíkn­ar. Þess­um mönn­um tekst ekki að ljúka meðferðum við fíkn sinni eða hefja hana yf­ir­höfuð.“
Leitað lausna í und­ir­heim­un­um
En Þrá­inn ít­rek­ar að vilji fang­ar leita sér hjálp­ar sé sá mögu­leiki alltaf fyr­ir hendi. „Ef menn eru til­bún­ir að taka U-beygju í lífi sínu, taka ábyrgð á eig­in lífi og hætta að kenna öðrum um, þá hef­ur und­an­tekn­ing­ar­laust verið hægt að koma þeim til aðstoðar, þó að þeir hafi átt um­tals­verðar skuld­ir í und­ir­heim­un­um.“
Fang­ar koma sum­ir hverj­ir úr fang­elsi og eiga ekk­ert húsa­skjól og eru jafn­vel stór­skuldug­ir. mbl.is/​Krist­inn Ingvars­son
Þrá­inn seg­ist sjálf­ur hafa tekið það að sér að leita lausna og ræða við „mann og ann­an“ í slík­um skulda­mál­um. Hann seg­ir mörg dæmi þess að menn í erfiðri skulda­stöðu sem hafa viljað koma lífi sínu á rétta braut hafi fengið til þess aðstoð. „Ef menn eru til­bún­ir að snúa af leið þá eru all­ir til­bún­ir að hjálpa.“
Hins veg­ar er afstaða sumra þannig að þeir vilja ekki eða finnst þeir ekki geta  snúið við blaðinu.
Dæmi eru um það að fang­ar kvíði því að fara af Vernd eft­ir að hafa dvalið þar um tíma í þeirri reglu og því skjóli sem þar fæst. „Menn eru oft í óvissu. Fjár­mál eru í ójafn­vægi og sömu­leiðis fjöl­skyldu­mál­in,“ seg­ir Þrá­inn.
Hann bend­ir á að þegar fang­ar hafi lokið afplán­un bjóðist þeim sömu úrræði og öll­um öðrum, hvort sem það snýr að hús­næðis­leit, meðferð eða fjár­hagsaðstoð.
Biðja um að fá að vera leng­ur
Flest­ir þeir sem ljúka afplán­un á Vernd eru komn­ir með hús­næði þegar þeir fara þaðan. Fang­ar geta nú afplánað hluta dóma sinna und­ir ra­f­rænu eft­ir­liti. Ekki er hægt að kom­ast í það úrræði nema að hafa fasta bú­setu. „Það hef­ur komið fyr­ir ein­staka sinn­um að menn hafa beðið um að fá að vera leng­ur hjá okk­ur á meðan er verið að finna hús­næði,“ seg­ir Þrá­inn.
Þrá­inn hef­ur verið lengi viðloðandi Vernd eða í þrjá­tíu ár. Hann seg­ir margt hafa breyst, m.a. það að vist­un fanga inn­an lokaðra fang­elsa hafi styst. Því beri að fagna.
Erfið staða hjá hópi fanga
Á þess­um ára­tug­um hef­ur skjól­stæðinga­hóp­ur­inn breyst tölu­vert. Áður hafi fang­ar oft verið í verri mál­um en nú. „Áður voru fíkni­sjúk­dóm­ar þeirra lengra gengn­ir og erfiðara að eiga við það og marg­ir þeirra voru hrein­lega á göt­unni.“
Sá hóp­ur er ekki stór í dag.
En núna glíma fleiri fang­ar en áður við blandaðan vanda sem teng­ist fíkn, hegðun og geðsjúk­dóm­um. Aðstæður þeirra eru erfiðast­ar, að mati Þrá­ins. Þeir geta ekki dvalið  á Vernd og sér­stök úrræði fyr­ir þá er ekki í boði í dag. Út af fíkn næst stund­um ekki að vinna á und­ir­liggj­andi vanda og öf­ugt. Þá er afeitrun hjá þess­um mönn­um oft mjög erfið.
Fang­arn­ir fyrr­ver­andi sem rætt var við í fyrr­nefndri meist­ara­prófs­rit­gerð, var tíðrætt um veika fanga inni á Litla-Hrauni.  Þeim fannst þess­ir ein­stak­ling­ar geta verið óút­reikn­an­leg­ir og töldu að eft­ir­lit með þeim hafi ekki verið nægj­an­legt og þeir kom­ist upp með að taka ekki lyf­in sín held­ur safna þeim sam­an og selja þau öðrum föng­um.
Þrá­inn þekk­ir mörg dæmi þess að menn sem hafa verið á Vernd hafi al­gjör­lega snúið við blaðinu og byggt upp gott líf. „Þær eru nokkr­ar krafta­verka­sög­urn­ar,“ seg­ir hann. „Það eru al­veg ótrú­leg­ustu menn sem hafa náð að klára sig á þessu, náð tök­um á hlut­un­um, kom­ist í vinnu og tekið svo þátt í sam­fé­lag­inu, en það er auðvitað meg­in­mark­mið Vernd­ar.“
Á Akureyri: s: 849 4012
Hvernig get ég orðið félagi Verndar?
Þú getur gerst félagi í Vernd með því að hringja til okkar á skrifstofunni í síma 562 3003
Þá er hægt að leggja frjáls framlög inná reikning
Banki 515 - 26 - 7620
Vistun: Betri Stofan ehf.