is is en en is is it is is war is is da is is is en en en en en en en en es es en en en en en en en en et en fi en en en fr en bg en hbs_lat da nl el de et fi fr de da is it lv lt en nn pl pt ro sv sl es sv tr es en en en en en kn en en en is is is is en en en is is is is is cs en hbs_lat pt en en is is is is is is da is en en it en en de en sv en en en en en en en en en en en en ro da en en en is is is is en is is is is is is is is is is is is is is en is is is is is is is id is is en en en en en is en en is is is is cs en en en en en en en is is gl vi gl en en en en is id is is is is is is is sk is is is is en is is is en en en en en et cs fi hbs_lat ca is is en is tr is en en en
Grundvallaratriði hagfræðinnar og umhverfisins — Umhverfisstofnun Evrópu
Gerðu eitthvað fyrir plánetuna okkar, prentaðu einungis þessa síðu ef þú þarft þess. Jafnvel lítil aðgerð getur haft gríðarleg áhrif ef milljónir manna gera hið sama!
Sameiginlegt upplýsingakerfi vegna umhverfismála (SEIS)
Áhrif loftslagsbreytinga, veikleikar og aðlögun
Urban, Land and Soil systems (ULS)
Waste and Materials in a Green Economy (WMGE)
EEA homepage in your language
Cookies are not enabled. You must enable cookies before you can log in.
The EEA Web CMS works best with following browsers:
Internet Explorer is not recommended for the CMS area.
If you have forgotten your password, we can send you a new one.
Fara beint í efni. | Fara beint í leiðsögu.
Sound and independent information
Search the catalogue Orðaskrá frá A-Z
The EEA is an agency of the European Union
Umhverfisteikn - Velferð og umhverfið
Grundvallaratriði hagfræðinnar og umhverfisins
Þessi vefsíða er með takmarkaða virkni með slökkt á javascript. Vinsamlegast gakktu úr skugga um að javascript sé virk í vafranum þínum.
Article Útgefið 01 Oct 2014 Síðast breytt 31 Aug 2016
Topics: Hagkvæm auðlindanýting og úrgangur , Loftmengun ,
Í mars 2014 varð París í Frakklandi fyrir mikilli svifryksmengun. Notkun einkabíla var skert mikið í marga daga. Hinumegin á hnettinum var kínverskt fyrirtæki að setja nýja vöru á markað: reykjarmóðutryggingu fyrir innlenda ferðamenn sem lentu í því að dvöl þeirra var ónýt vegna loftmengunar. Hversu mikils virði er þá hreint loft? Getur hagfræðin hjálpað okkur að draga úr mengun? Við lítum nánar á grundvallarhagfræðihugtök.
Image © Gülcin Karadeniz
Orðið „economy" (hagfræði á ensku) er dregið af forngríska orðinu „oikonomia" sem þýðir rekstur heimilis. Starfsemin, sem það nær yfir, nær enn lengra aftur í tímann. Frumstæð samfélög samanstóðu aðallega af stórfjölskyldum sem unnu saman til að tryggja að hópurinn lifði af og að grunnþörfum þeirra væri sinnt. Meðlimir samfélagsins báru ábyrgð á mismunandi störfum: útvega mat, finna eða byggja skjól o.s.frv.
Eftir því sem samfélögin og tækni á boðstólnum varð háþróaðri fóru meðlimirnir að sérhæfa sig í ýmiss konar verkum sem þurfti að vinna í samfélaginu. Sérhæfing fylgdi í kjölfar aukinna viðskipta með vörur og þjónustu, bæði innan samfélagsins og við önnur samfélög.
Notkun sameiginlegs gjaldmiðils auðveldaði viðskipti. Hvort sem á formi perla, silfurpeninga eða evra endurspegla „peningar" undirskilið samkomulag um að sá sem eigi þá geti skipt þeim fyrir vörur og þjónustu. Raunverð — það hversu margar einingar hins sameiginlega gjaldmiðils þurfi í skiptum fyrir vöru —ræðst einnig af samkomulagi kaupanda og seljanda.
Til eru mismunandi líkön sem notuð eru til að útskýra hvernig markaðurinn ákvarðar sölu/kaupverð. Ein grunnforsendan er að kaupandinn eða neytandinn tengi ákveðið verðmæti við vöruna og sé fús til að borga fyrir það. Um flestar vörur gildir að því hærra sem verðið er, þeim mun færri eru fúsir til að kaupa þær.
Önnur forsenda er að birgirinn myndi ekki framleiða vöruna ef hún seldist ekki á hærra verði en sem það kostaði að framleiða eina einingu hennar. Í hinum raunverulega heimi selja birgjar hugsanlega vörur sínar undir framleiðsluverði til að bola keppinautum út af markaðnum eða til að losa sig við umframbirgðir, en slík iðja kallast „undirboð".
Lykilorðið hérna er „kostnaður". Hvernig er kostnaður reiknaður út? Felur verðið, sem við greiðum fyrir vörur og þjónustu, í sér kostnaðinn við að nýta náttúruauðlindir — á tæknilegra máli „náttúrulegan höfuðstól" — eða kostnaðinn af menguninni sem til verður við framleiðslu og neyslu?
Stutta svarið er nei. Varla neitt verð á markaði endurspeglar raunverulegan kostnað vöru — þ.e. þann kostnað sem tekur bæði til framleiðslu- og umhverfiskostnaðar (þ.m.t. þess heilbrigðiskostnaðar sem tengist hnignun umhverfisins). Núverandi hagkerfi byggir á þúsunda ára gamalli venju sem byggist á þeim skilningi að þjónustan, sem náttúran veitir okkur, sé ókeypis. Í flestum tilfellum tekur það sem við greiðum fyrir efni (olíu, járngrýti, vatn, timbur o.s.frv.) til vinnslu úr jörðu, flutnings- og viðskiptakostnaðar. Þetta er einn helsti veikleiki núverandi hagkerfis sem ekki er auðvelt að laga, aðallega af tveim ástæðum.
Örðugleikar við að meta kostnað
Í fyrsta lagi er mjög erfitt að gera kostnaðarmat á allri þeirri þjónustu og hlunnindum, sem við fáum úr náttúrunni, eða öllum þeim skaða sem athafnir okkar valda. Það getur verið mjög mismunandi hversu mikið einstaklingar eða samfélög eru fús til að greiða fyrir hreint loft. Fyrir íbúahóp, sem verður fyrir mjög mikilli svifryksmengun, gæti það verið gríðarlega mikils virði, en þar sem fólk nýtur þess alla daga tæki það mögulega ekki eftir því.
Umhverfishagfræðingar eru að þróa bókhaldshugtök, sem gera kleift að reikna út „verð", fyrir slík hlunnindi sem við njótum úr umhverfinu sem og fyrir það umhverfistjón sem hlýst af umsvifum okkar.
Hluti af vinnunni að umhverfisbókhaldi metur tjónskostnað til að reikna út peningalegt verðmæti þjónustunnar. Hvað snertir t.d. loftgæði er reiknaður út heilbrigðiskostnaður vegna lítilla loftgæða, dauðsfalla, styttri ævilíkinda, færri vinnudaga o.s.frv. Á sama hátt, hversu mikils virði er að búa á hljóðlátu svæði? Nota mætti muninn á húsnæðisverði fyrir svipuð hús til að fá mat á markaðsverði fyrir hljóðlátt umhverfi.
Hins vegar gefa allir þessir útreikningar enn þá aðeins vísbendingar. Ekki er alltaf ljóst að hvaða leyti lítil loftgæði valda tilteknum öndunarfæraerfiðleikum eða hávaði veldur lægra húsnæðisverði.
Fyrir sumar auðlindir má með umhverfisbókhaldi einnig meta hversu mikið er til af viðkomandi auðlind á ákveðnu svæði, t.d. ferskvatni á vatnasviði. Með því eru lagðar saman úrkomutölur, vatnsflæði í ám, yfirborðsvatn og grunnvatn o.s.frv.
Í öðru lagi, jafnvel þótt skýr verðmiði fyndist hefði það alvarlegar félagslegar afleiðingar að endurspegla þann „aukakostnað" í núverandi verði til skamms tíma. Hin mikla hækkun á matvælaverði á árinu 2008, þar sem verð á ákveðnum undirstöðufæðutegundum tvöfaldaðist á hálfu ári, hafði áhrif á alla, en fátækasta fólkið varð fyrir mestum áhrifum. Snögg skipti úr kerfi þar sem náttúruleg þjónusta er ókeypis yfir í kerfi þar sem allur kostnaður er innifalinn yrðu mjög félagslega umdeild.
Á hinn bóginn eru nú þegar ákveðnir umhverfiskostnaðarliðir innifaldir í því verði sem við greiðum fyrir vissar vörur og þjónustu. Skattar og niðurgreiðslur eru algengustu verkfærin sem ríkisstjórnir nota til að „leiðrétta" markaðsverð. Umhverfisskattar bæta viðbótarkostnaði við vöruverð og hækka þannig söluverðið. Nota mætti þetta tæki til að takmarka neyslu á ákveðnum ósjálfbærum vörum. T.d. er með teppugjöldum í sumum evrópskum borgum aðeins þeim notendum einkabíla sem hafa greitt aukagjald leyft að aka í miðbænum.
Á sama hátt er með niðurgreiðslum hægt að hvetja neytendur til að velja umhverfisvænni vörur með því að lækka verðið á þeim. Þessi tæki má einnig nota til að taka á jafnræðismálum með því að veita samfélagshópum sem eiga á brattann að sækja aðstoð.
Umhverfishagfræðingar eru einnig að þróa hugtökin í kringum „umhverfislegar fjárhagsendurbætur" til að kanna hvernig hægt sé að breyta skattlagningu þannig að umhverfisvænum valkostum sé gert hærra undir höfði og hvernig hægt sé að breyta niðurgreiðslum sem eru skaðlegar umhverfinu.
Í sumum tilfellum getur markaðsaðili (birgir eða kaupandi) verið nógu stór til að hafa áhrif á markaðinn. Fyrir ákveðna græna tækni og vörur hefur sú ákvörðun stjórnvalda að færa sig yfir í þær gert þeim kleift að komast inn á markaðinn og keppa við aðila sem þar eru fyrir.
Þrátt fyrir að hagfræðin hjálpi okkur að skilja sum hugtök sem knýja áfram neyslu- og framleiðslumynstur, verð og hvata, í hnattvæddum heimi, geta margir aðrir þættir á borð við tækni og stjórnmál einnig skipt máli.
Raða eftir: Útgáfudagur Heiti
Living in a changing climate Our climate is changing. Warmer temperatures, changes in precipitation levels and patterns, or extreme weather events are already impacting Europe, and these impacts result in real losses. In a series of short articles and interviews, the European Environment Agency’s Signals 2015 presents an overview of what causes climate change and what climate change means for human health, the environment, and the economy.
EEA Signals 2015 - Living in a changing climate Signals 2015 focuses on climate change: Our climate is changing. Global average temperatures are increasing, sea levels are rising, precipitation patterns are changing, and extreme weather events are becoming more frequent and severe. In a series of short articles and interviews, Signals 2015 presents an overview of what causes climate change and what climate change means for human health, the environment, and the economy.
EEA Signals 2014 – Well-being and the environment Building a resource-efficient and circular economy in Europe: We are extracting and using more resources than our planet can produce in a given time. Current consumption and production levels are not sustainable and risk weakening our planet’s ability to provide for us. We need to reshape our production and consumption systems to enable us to produce the same amount of output with less resource, to re‑use, recover and recycle more, and to reduce the amount of waste we generate.
EEA Signals 2013 - Við sérhvern andardrátt Að bæta loftgæði í Evrópu: Umhverfisteikn 2013 leggur áherslu á loftgæði í Evrópu. Í útgáfu þessa árs er reynt að útskýra núverandi ástand loftgæða í Evrópu, hvaðan þau koma, hvernig loftmengunarefni myndast og hvernig þau hafa áhrif á heilsu og umhverfi. Það er einnig gefið yfirlit yfir það á hverju við byggjum þekkingu okkar á loftgæðum, og hvernig við tökum á loftmengun með fjölbreytilegri stefnumörkun og aðgerðum.
Umhverfisteikn 2012 – Að skapa þá framtíð sem við viljum Umhverfisstofnun Evrópu (EE A) gefur út Umhverfisteikn á hverju ári, sem veitir yfirlit yfir málefni sem eru áhugaverð fyrir umhverfisumræðuna og sem höfða til almennings á komandi ári. Umhverfisteikn 2012 sameinar umfjöllun um umhverfismálefni eins og sjálfbærni, grænt hagkerfi, vatn, úrgang, matvæli, stjórnun og miðlun þekkingar. Tímaritið er undirbúið í samhengi við ráðstefnu Sameinuðu Þjóðanna um sjálfbæra þróun – í Ríó 2012. Á þessu ári gefur Umhverfisteikn þér yfirlit yfir hvernig neytendur, framsækin fyrirtæki og stjórnmálamenn geta náð árangri með því að nota sameiginlega ný tæknileg verkfæri – allt frá fjarkönnun til umræðuvettvangs gegnum netið. Ritið stingur einnig upp á skapandi og skilvirkum lausnum til að varðveita umhverfið.
Umhverfisteikn 2011 - Hnattvæðingin, umhverfið og Þú Umhverfisstofnun Evrópu (EEA) gefur árlega út ritið Umhverfisteikn. Þar eru birtar stuttar frásagnir um áhugaverð málefni í tengslum við umræðuna um stefnumótun í umhverfismálum. Valdar eru sögur sem varða almenning, sem innlegg í umræðuna á komandi ári.
UMHVERFISTEIKN 2010 - Líffræðilegur fjölbreytileiki, loftslagsbreytingar og þú (IS) Þetta árið fara Merki með okkur í ferðalag þar sem fylgt verður leiðum vatnsins frá jöklum Alpafjalla til sífrera Norðurskautssvæðanna, og óshólma Gangesfljóts. Við ferðumst til kunnuglegra og fjarlægra staða og lítum á það hvernig við getum endurskapað tengsl okkar við nauðsynlega þætti hversdagslífsins: vatnið, jarðveginn, loftið og dýr þau og plöntur sem saman mynda hið fjölbreytilega lífríki á jörðinni.
Umhverfisteikn 2009, helstu umhverfisáskoranir í Evrópu
Permalink to this version
Permalink to latest version
For references, please go to https://www.eea.europa.eu/is/umhverfis-teikn/umhverfisteikn-2014/undir-smasjanni/grundvallaratridi-hagfraedinnar-og-umhverfisins or scan the QR code.
PDF generated on 17 Jul 2017, 08:56 PM
Filed under: signals2014, circular economy
Umhverfisteikn - Velferð og umhverfið
Grundvallaratriði hagfræðinnar og umhverfisins
Nýskráning til þess að fá skýrslur frá okkur (á prentuðu og/eða rafrænu formi) og ársfjórðungslegt e-fréttabréf.
Sími +45 3336 7100
Evrópska Umhverfistofnunin er stofnun innan Evrópusambandsins.
CMS innskráning Saga hugbúnaðaruppfærslna Kóði fyrir forritara Endurhlaða síðuna
This site uses cookies
We use cookies to record some preference settings and to analyse how visitors use our web site. Cookies do not contain any personal information about you. If you wish, see how to delete/disable cookies in your web browser but then our site may not work correctly. See also our privacy policy.