is is en en is is it is is war is is da is is is en en en en en en en en es es en en en en en en en en et en fi en en en fr en bg en hbs_lat da nl el de et fi fr de da is it lv lt en nn pl pt ro sv sl es sv tr es en en en en en kn en en en is is is is en en en is is is is is cs en hbs_lat pt en en is is is is is is da is en en it en en de en sv en en en en en en en en en en en en ro da en en en is is is is en is is is is is en is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is id is is en en en en en en is en en is is is is cs en en en en ro en en en fr is is gl vi gl en en en en is id is is is is is is is is is sk is is is is en is is is en en en en en et cs fi hbs_lat ca is is en is tr is en en en
Frá framleiðslu til úrgangs: matvælakerfið — Umhverfisstofnun Evrópu
Gerðu eitthvað fyrir plánetuna okkar, prentaðu einungis þessa síðu ef þú þarft þess. Jafnvel lítil aðgerð getur haft gríðarleg áhrif ef milljónir manna gera hið sama!
Sameiginlegt upplýsingakerfi vegna umhverfismála (SEIS)
Áhrif loftslagsbreytinga, veikleikar og aðlögun
Urban, Land and Soil systems (ULS)
Waste and Materials in a Green Economy (WMGE)
EEA homepage in your language
Cookies are not enabled. You must enable cookies before you can log in.
The EEA Web CMS works best with following browsers:
Internet Explorer is not recommended for the CMS area.
If you have forgotten your password, we can send you a new one.
Fara beint í efni. | Fara beint í leiðsögu.
Sound and independent information
Search the catalogue Orðaskrá frá A-Z
The EEA is an agency of the European Union
Umhverfisteikn - Velferð og umhverfið
Frá framleiðslu til úrgangs: ...
Frá framleiðslu til úrgangs: matvælakerfið
Þessi vefsíða er með takmarkaða virkni með slökkt á javascript. Vinsamlegast gakktu úr skugga um að javascript sé virk í vafranum þínum.
Article Útgefið 01 Oct 2014 Síðast breytt 31 Aug 2016
Topics: Hagkvæm auðlindanýting og úrgangur , Hagkvæm auðlindanýting og úrgangur ,
Við nýtum náttúruauðlindir stöðugt meira vegna fólksfjölgunar, breytinga á lífsstíl og vaxandi einkaneyslu. Til að takast á við ósjálfbæra neyslu þarf að taka á öllu auðlindakerfinu, þ.m.t. framleiðsluaðferðum, eftirspurnarmynstrum og framboðskeðjum. Hér lítum við nánar á matvæli.
Image © Gülcin Karadeniz
Matvælakerfið, almennt séð, tekur til allra þeirra efna, ferla og innviða sem tengjast landbúnaði, viðskiptum, smásölu, flutningi og neyslu matvæla. Líkt og fyrir vatn og orku hafa menn grunnþörf fyrir fæðu. Auk þess að vera fáanleg þurfa matvæli að vera af háum gæðum, fjölbreytt, aðgengileg, örugg til neyslu og á viðráðanlegu verði. Það eru einnig sterk tengsl milli heilsu okkar og velferðar og fæðu. Vannæring og offita eru bæði heilbrigðisvandamál sem tengjast beint við hvernig við framleiðum, markaðssetjum og neytum matar.
Matvælaneysla Evrópubúa hefur breyst umtalsvert í gegnum tíðina. T.d. borðum við nú meira en tvisvar sinnum meira kjöt á mann en fyrir 50 árum. En jafnframt hefur nautakjötsneysla á mann dregist saman um 10% síðan 1995. Á sama tíma borða Evrópubúar meira fuglakjöt, fisk og sjávarafurðir, ávexti og grænmeti.
ESB er einn stærsti matvælaframleiðandi heims. Þar eru rekin nútímaleg landbúnaðarframleiðslukerfi og þar er land sem hentar vel undir landbúnað. Framleiðni á hektara hefur aukist umtalsvert, sérstaklega á seinni hluta 20. aldar. Í krafti hins fjölbreytilega landbúnaðarlands og loftslags eru framleiddar mjög fjölbreyttar landbúnaðarafurðir í Evrópu. En ESB treystir einnig á innflutning til að mæta eftirspurn eftir matvælum.
Framleiðni landbúnaðarins, talin í uppskeru á flatareiningu, hefur aukist vegna aukinnar sérhæfingar í ræktun (þ.e. sama tegund er ræktuð á stórum svæðum) og áveita, betri véla og meiri notkunar kemískra efna svo sem skordýraeiturs og áburðar. Þessi framleiðniaukning hefur gert Evrópubúum kleift að nota minna land til að framleiða meiri mat.
Hins vegar hafa þessir framleiðsluhættir ekki orðið til án kostnaðar fyrir umhverfið. Framleiðniaukning af þessu tagi veldur meira álagi á umhverfið, sem veldur meiri niturmengun og CO2-útblæstri, frekari missi líffjölbreytileika á landbúnaðarsvæðum og mengun jarðvegs, áa og vatna. Ennfremur dregur aukin notkun á ytri aðföngum til að ná fram meiri uppskeru í matvælaframleiðslu oft úr heildarorkunýtni. Þ.e.a.s., þegar enn meiri orka er notuð til að framleiða matvæli, fáum við í staðinn sífellt minni orku (hitaeiningar) mælt í raunverulegri matvælaorku til samfélagsins.
Það er deginum ljósara að Evrópubúar þurfa að draga úr umhverfisáhrifum landbúnaðarframleiðslu. Jafnframt þurfa Evrópubúar að halda áfram að framleiða sambærilegt magn af matvælum til að svara eftirspurn bæði í ESB og á heimsvísu.
ESB er einn stærsti framleiðandi og útflytjandi matvæla heims. Ef framleiðsla þess minnkaði markvert hefði það strax áhrif á heimsframleiðsluna og þar af leiðandi á matvælaverð. Hvernig geta Evrópubúar haldið áfram að framleiða hágæðamatvæli í nægjanlegu magni og á viðráðanlegu verði um leið og þeir draga úr umhverfisáhrifum landbúnaðar?
Það gæti hjálpað að innleiða sjálfbærari landbúnaðarhætti. T.d. gefa vistvænar landbúnaðaraðferðir kost á að auka framleiðni landbúnaðar án þess að nota tilbúin kemísk efni (þ.e. áburð og skordýraeitur) með því að nota náttúrulegar afurðir og að nýta sér vistvæna ferla við framleiðsluna. Nákvæmnisaðferðir í landbúnaði bjóða upp á úrræði til að draga úr notkun kemískra efna og þannig úr umhverfisáhrifum.
Óháð því hvaða aðferð er beitt, þarf matvælaframleiðsla að vera nægilega mikil til að framleiðni haldi í við eftirspurn eftir matvælum. Með þessu móti er forðast að stofna landnotkun og líffjölbreytileika í frekari hættu.
Ennfremur er landbúnaður víða helsta tekjulind staðbundinna samfélaga og á margvíslegan hátt hluti af samfélagskerfinu og menningu staðarins. Við ákvörðun hvers kyns aðgerða sem miða að því að bæta matvælakerfið þyrfti að taka slík samfélagsleg sjónarmið með í reikninginn.
Með aðgerðum sem beindust aðeins að framleiðsluhliðinni næðist ekki að „grænka" allt matvælakerfið. Engu að síður þarf að auka nýtni frekar á öðrum stigum, svo sem í flutningum, smásölu og neyslu. Ef fólk breytti mataræði sínu og borðaði minna kjöt og meira grænmeti myndi álagið á landnotkun minnka.
Í Evrópu er áætlað að u.þ.b. þriðjungs þeirra matvæla, sem framleidd eru í álfunni, sé ekki neytt og að sóun eigi sér stað á öllum stigum keðjunnar. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins áætlar að í ESB einu saman sé um 90 milljónum tonna af matvælum (eða 180 kg á mann) sóað og að mikið af því sé enn neysluhæft. Sóun á matvælum er eitt af þeim sviðum sem ESB hefur kosið að takast á við í Vegvísi að auðlindanýtnari Evrópu.
Margir reyna að draga úr því magni matvæla sem þeir henda heima hjá sér. Ein leið til þess er að útbúa hárrétt magn í matinn - ekki of mikið, ekki of lítið. Önnur leið er að nota afgangana frá því í gær á skapandi hátt. Engu að síður, sama hversu mikið við reynum, verður sumum matvælum óhjákvæmilega hent: mygluðum ávöxtum og súrri mjólk. Matvælaúrgangur frá heimilum er eingöngu brot af því heildarmagni matvæla sem fer til spillis. Miklu magni matar hefur þegar verið sóað áður en hann kemst í ísskápinn hjá okkur.
Ekki til neinar áætlanir um það magn matar sem sóað er á hinum ýmsu stigum í öllu ESB. Áreiðanleg og samanburðarhæf gögn eru ekki til, sérstaklega um matvælaúrgang sem verður til við landbúnað og fiskvinnslu. Hins vegar eru til greiningar fyrir ákveðin lönd.
Greining á matvælaúrgangi í Svíþjóð
Samkvæmt rannsókn sænsku umhverfisverndarstofnunarinnar sóuðu Svíar 127 kg af mat á mann árið 2012. Þessi áætlun tekur ekki til þeirra matvæla sem sóað var á framleiðslustiginu (landbúnaði og fiskvinnslu) né óhjákvæmilegrar sóunar í matvælavinnsluiðnaðinum.
Af þessu magni féll til 81 kg á mann á heimilum. Hjá veitingahúsum féllu til 15 kg á mann, stórmörkuðum 7 kg á mann og veitingaþjónustu 6 kg á mann. Í sænsku rannsókninni var einnig áætlað hversu mikið af þessari sóun matvæla væri „ónauðsynlegt". Niðurstöðurnar gefa til kynna svið þar sem ná mætti árangri: 91% af matvælaúrganginum sem féll til hjá stórmörkuðum, 62% hjá veitingahúsum, 52% hjá veitingaþjónustu og 35% á heimilum voru metin sem ónauðsynleg sóun.
Visst magn matvælaúrgangs fellur til vegna viðleitni aðila við að fara eftir lögum til verndar heilsu almennings og neytenda. Skemmt kjöt, sem tekið er úr hillum, er sóun á auðlindum, en fjarlæging þess er einnig varúðarráðstöfun til að vernda heilsu manna.
Aðrar aðgerðir eru ekki jafn auðtúlkaðar. T.d. þýða „best fyrir"-dagsetningar á matarumbúðum ekki endilega að varan skemmist þann dag, heldur frekar að gæði hennar minnki frá þeim degi. Þ.e., sumra vara er enn óhætt að neyta eftir daginn, sem merktur er, en smásöluaðilar mega ekki selja þær og neytendur kaupa þær ekki. Viðleitni við að uppfylla kröfur neytenda (t.d. um mikið úrval og fullar hillur, eða útlit) getur einnig valdið sóun matvæla hjá smásölum.
Örlög matvæla, sem ekki seljast, fara eftir þeim venjum sem farið er eftir um meðferð úrgangs. Þau má nota sem fóður, setja í safnhauga eða endurnýta sem orku, eða urða.
Ávinningur eins kerfis er einnig ávinningur annars
Í hvert skipti sem matvælum er sóað, er því landi, vatni, orku og öðrum aðföngum sem notuð voru til að búa til matinn sem ekki er neytt, einnig sóað. Þar af leiðandi er minni sóun matvæla í raun mögulegur ávinningur fyrir umhverfið. Ef við drögum úr því magni matvæla sem fer til spillis í öllu matvælakerfinu, minnkar líka þörfin fyrir vatn, áburð, land, flutninga, orku, úrgangssöfnun, endurvinnslu o.s.frv.
Til að setja þetta í breiðara samhengi græns hagkerfis, þá hjálpar aukin auðlindanýtni í einu kerfi við að draga úr auðlindanotkun í öðrum kerfum. Allir hagnast nánast alltaf.
Raða eftir: Útgáfudagur Heiti
Living in a changing climate Our climate is changing. Warmer temperatures, changes in precipitation levels and patterns, or extreme weather events are already impacting Europe, and these impacts result in real losses. In a series of short articles and interviews, the European Environment Agency’s Signals 2015 presents an overview of what causes climate change and what climate change means for human health, the environment, and the economy.
Hydrological systems and sustainable water management
EEA Signals 2015 - Living in a changing climate Signals 2015 focuses on climate change: Our climate is changing. Global average temperatures are increasing, sea levels are rising, precipitation patterns are changing, and extreme weather events are becoming more frequent and severe. In a series of short articles and interviews, Signals 2015 presents an overview of what causes climate change and what climate change means for human health, the environment, and the economy.
EEA Signals 2014 – Well-being and the environment Building a resource-efficient and circular economy in Europe: We are extracting and using more resources than our planet can produce in a given time. Current consumption and production levels are not sustainable and risk weakening our planet’s ability to provide for us. We need to reshape our production and consumption systems to enable us to produce the same amount of output with less resource, to re‑use, recover and recycle more, and to reduce the amount of waste we generate.
EEA Signals 2013 - Við sérhvern andardrátt Að bæta loftgæði í Evrópu: Umhverfisteikn 2013 leggur áherslu á loftgæði í Evrópu. Í útgáfu þessa árs er reynt að útskýra núverandi ástand loftgæða í Evrópu, hvaðan þau koma, hvernig loftmengunarefni myndast og hvernig þau hafa áhrif á heilsu og umhverfi. Það er einnig gefið yfirlit yfir það á hverju við byggjum þekkingu okkar á loftgæðum, og hvernig við tökum á loftmengun með fjölbreytilegri stefnumörkun og aðgerðum.
Umhverfisteikn 2012 – Að skapa þá framtíð sem við viljum Umhverfisstofnun Evrópu (EE A) gefur út Umhverfisteikn á hverju ári, sem veitir yfirlit yfir málefni sem eru áhugaverð fyrir umhverfisumræðuna og sem höfða til almennings á komandi ári. Umhverfisteikn 2012 sameinar umfjöllun um umhverfismálefni eins og sjálfbærni, grænt hagkerfi, vatn, úrgang, matvæli, stjórnun og miðlun þekkingar. Tímaritið er undirbúið í samhengi við ráðstefnu Sameinuðu Þjóðanna um sjálfbæra þróun – í Ríó 2012. Á þessu ári gefur Umhverfisteikn þér yfirlit yfir hvernig neytendur, framsækin fyrirtæki og stjórnmálamenn geta náð árangri með því að nota sameiginlega ný tæknileg verkfæri – allt frá fjarkönnun til umræðuvettvangs gegnum netið. Ritið stingur einnig upp á skapandi og skilvirkum lausnum til að varðveita umhverfið.
Umhverfisteikn 2011 - Hnattvæðingin, umhverfið og Þú Umhverfisstofnun Evrópu (EEA) gefur árlega út ritið Umhverfisteikn. Þar eru birtar stuttar frásagnir um áhugaverð málefni í tengslum við umræðuna um stefnumótun í umhverfismálum. Valdar eru sögur sem varða almenning, sem innlegg í umræðuna á komandi ári.
UMHVERFISTEIKN 2010 - Líffræðilegur fjölbreytileiki, loftslagsbreytingar og þú (IS) Þetta árið fara Merki með okkur í ferðalag þar sem fylgt verður leiðum vatnsins frá jöklum Alpafjalla til sífrera Norðurskautssvæðanna, og óshólma Gangesfljóts. Við ferðumst til kunnuglegra og fjarlægra staða og lítum á það hvernig við getum endurskapað tengsl okkar við nauðsynlega þætti hversdagslífsins: vatnið, jarðveginn, loftið og dýr þau og plöntur sem saman mynda hið fjölbreytilega lífríki á jörðinni.
Umhverfisteikn 2009, helstu umhverfisáskoranir í Evrópu
Permalink to this version
Permalink to latest version
For references, please go to https://www.eea.europa.eu/is/umhverfis-teikn/umhverfisteikn-2014/greinar/fra-framleidslu-til-urgangs-matvaelakerfid or scan the QR code.
PDF generated on 17 Jul 2017, 08:56 PM
Filed under: food waste, food production, sustainable food consumption, signals2014
Umhverfisteikn - Velferð og umhverfið
Umskipti í átt að grænu hagkerfi
Hagkerfið: skilvirkt í auðlindanýtingu, grænt og í hringrás
Frá framleiðslu til úrgangs: matvælakerfið
Úrgangur: vandamál eða auðlind?
Nýskráning til þess að fá skýrslur frá okkur (á prentuðu og/eða rafrænu formi) og ársfjórðungslegt e-fréttabréf.
Sími +45 3336 7100
Evrópska Umhverfistofnunin er stofnun innan Evrópusambandsins.
CMS innskráning Saga hugbúnaðaruppfærslna Kóði fyrir forritara Endurhlaða síðuna
This site uses cookies
We use cookies to record some preference settings and to analyse how visitors use our web site. Cookies do not contain any personal information about you. If you wish, see how to delete/disable cookies in your web browser but then our site may not work correctly. See also our privacy policy.