is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is it is is is is is is is vi is is is is nb de is pl is en id is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is pt is is is is is is is is is pt is is is is is is is da is is is is is is is is is is is is is is is is is is nb is is is is is is is is is is is is en id is is is hbs_lat is cs is sv is hbs_lat is nb nb pl is sv is is is de is hbs_lat is is is en is en sv is is pt is vi is is is is es is is is hbs_lat de de is en is pt is vi is pt is is is vi is is is is is is ast is cs ceb is sv is sv is is is pt is is is hbs_lat pt pt vi is is is is es is is is en en is is is is is is en is da is es
Upplýsingar vegna sölu Landsbankans á hlut í Borgun og Valitor - Landsbankinn
Valréttur vegna yfirtöku Visa Inc. á Visa Europe
Var Landsbankanum kunnugt um að Borgun fengi greiðslur vegna valréttar í tengslum við samruna Visa Inc. og Visa Europe þegar Landsbankinn seldi hlut sinn í Borgun?
Nei, Landsbankinn hafði ekki upplýsingar um að Borgun fengi greiðslur vegna valréttarins.
Landsbankinn var í viðræðum um sölu á eignarhlutum sínum í Valitor og Borgun á svipuðu tímabili á árinu 2014, þótt viðskiptunum með hluti í Borgun hafi lokið fyrr.
Í viðræðum Landsbankans við meirihlutaeiganda Valitor, Arion banka, lágu fyrir upplýsingar um réttindi Valitor í tengslum við valréttinn, þótt útilokað hafi verið að leggja áreiðanlegt mat á verðmætin á þeim tímapunkti.
Stjórnendahópurinn sem var í viðræðum við Landsbankann hafði fengið leyfi stjórnar til að gefa upplýsingar um rekstur félagsins. Í viðræðunum við stjórnendur komu ekki fram neinar upplýsingar um að Borgun hefði rétt til hlutdeildar í verðmætum valréttarins, hvað þá að vegna hans hefðu skapast verðmæti hjá Borgun.
Bankaráð Landsbankans hefur ákveðið að höfða mál fyrir dómstólum vegna sölunnar á eignarhlut bankans í Borgun hf. á árinu 2014. Það er mat bankaráðs að bankinn hafi farið á mis við fjármuni í viðskiptunum þar sem bankanum voru ekki veittar nauðsynlegar upplýsingar.
Samkvæmt upplýsingum Landsbankans margfölduðust erlend Visa-umsvif Borgunar á árinu 2015 miðað við það sem áður var. Langstærstur hluti fjárhæðarinnar sem Borgun fær muni vera vegna viðskipta sem urðu eftir að Landsbankinn seldi hlut sinn í félaginu í nóvember 2014.
- Svarið var uppfært 12. ágúst 2016
Mátti ekki vera ljóst áður en Landsbankinn seldi að Borgun myndi fá greiðslur vegna valréttarins?
Nei, engar slíkar upplýsingar lágu fyrir.
Hér að neðan er fjallað um að í fyrri viðskiptum með hluti í Borgun á árunum 2010-2011 kom ekkert fram um slíkar greiðslur. (Sjá svar við spurningunni "Hvað um önnur viðskipti með hluti í Borgun á árunum 2010-2011 ... ?)"
Valrétturinn er frá árinu 2007. Frá 2007 og fram til dagsins í dag hefur útgáfa Landsbankans á Visa-kortum verið í samvinnu við Valitor (áður Visa-Ísland). Landsbankinn leit svo á að þannig hefði hann skapað sér rétt til greiðslna, kæmi til yfirtöku Visa Inc. á Visa Europe. Þessir hagsmunir voru því tryggðir þegar Landsbankinn seldi hlut sinn í Valitor til Arion banka árið 2014.
Varð Landsbankinn af miklum fjármunum með sölunni?
Landsbankinn telur að gott verð hafi fengist fyrir hlut bankans í Borgun, eða 2,2 milljarðar fyrir 31,2% hlut. Söluverðið var 88% hærra en eigið fé Borgunar og eiginfjármargfaldarinn er því 1,88 sem telst hátt fyrir fjármálafyrirtæki. Árið 2010 seldi Landsbankinn Íslandsbanka hluti í Kreditkortum og keypti á móti af Íslandsbanka hluti í Borgun á mun lægra verði en í viðskiptunum 2014. Hlutirnir í Borgun sem keyptir voru með SpKef voru jafnframt á mun lægra verði eins og fjallað var um í fyrri spurningu. Landsbankinn seldi 38% hlut sinn í Valitor fyrir 3,6 milljarða. Í því tilviki var eiginfjármargfaldarinn 1,18. Það hafði áhrif á söluverðið að í tilviki Valitor taldi Landsbankinn forsendur til að semja um viðbótargreiðslu kæmi til greiðslna vegna yfirtöku Visa Inc. á Visa Europe.
Hvað varðar greiðsluna sem gert er ráð fyrir að Borgun muni fá vegna yfirtöku á Visa Europe þá hefur Landsbankinn fengið þær upplýsingar frá Borgun að greiðslan sé fyrst og fremst vegna erlendra Visa-umsvifa Borgunar eftir að Landsbankinn seldi hlut sinn.
Arion banki, var meirihlutaeigandi Valitor og sem slíkur í aðstöðu til að semja um og tryggja viðbótargreiðslu kaupverðs, ef til þess kæmi að verðmæti skiluðu sér til Valitor, til langs tíma. Hagsmunir Landsbankans voru því mun betur tryggðir en þeir hefðu verið með samkomulagi við fjárfesta sem keypt hefðu minnihluta í félaginu. Það er til þessarar tvískiptingar söluverðs og samningsstöðu Arion sem vísað er til þegar rætt er um áhrifin á söluverð. Í mati Landsbankans á hlutabréfunum í Valitor var væntingum um viðbótargreiðslu ætíð haldið utan við mat bankans á virði félagsins, enda samið um að þær kæmu sérstaklega til greiðslu samkvæmt samkomulagi um viðbótargreiðslu kaupverðs.
Landsbankanum var kunnugt um að Borgun hugðist auka verulega færsluhirðingu fyrir seljendur í erlendum netviðskiptum. Að mati bankans fylgdi þeirri starfsemi veruleg áhætta og líkur voru taldar á að hún gæti leitt til tjóns hjá félaginu og skaðað orðspor Landsbankans. Bankinn byggði þetta mat sitt m.a. á fyrri útrásarsögu íslenskra kortafyrirtækja.
Spyrja má hvort Landsbankinn hafi selt á röngum tíma. Í ljósi þess að Borgun á nú von á hárri viðbótargreiðslu vegna Visa Europe má halda því fram að betra hefði verið að bíða með að selja. Öllum hlutabréfaviðskiptum fylgir á hinn bóginn áhætta og það getur verið erfitt að hitta á rétta tímann til að selja eða kaupa. Það má t.d. benda á að mörg félög í íslensku kauphöllinni hafa hækkað um meira en 50% á rúmlega ári en það var erfitt að sjá fyrir að það myndi gerast.
- Svarið var uppfært 16. febrúar 2016.
Hvað um önnur viðskipti með hluti í Borgun á árunum 2010-2011, kom þá fram að valrétturinn myndi skila Borgun verðmætum?
Nei, ekki samkvæmt upplýsingum Landsbankans.
Fram hefur komið að upphaflega var samið um valréttinn milli Visa Inc. og Visa Europe árið 2007. Við söluna á eignarhlut Landsbankans í Borgun komu ekki fram neinar upplýsingar um að Borgun hefði rétt á hlutdeild í verðmætum og slíkt hafði ekki komið til álita við önnur viðskipti með hluti í Borgun á árunum 2010-2011, eftir því sem Landsbankinn best veit.
Fyrri viðskipti með hluti í Borgun
- Árið 2010 sóttist Íslandsbanki eftir því að eignast félagið Kreditkort hf. að fullu en Landsbankinn átti hluti í félaginu. Úr varð að Íslandsbanki tók félagið yfir. Landsbankinn seldi Íslandsbanka hluti sína í Kreditkortum gegn greiðslu með hlutum í Borgun. Ekkert kom þá fram um að Borgun ætti, eða gæti átt, rétt á greiðslum vegna samruna Visa Inc. og Visa Europe og enginn fyrirvari var gerður um slíkt.
- Í mars 2011 eignaðist Landsbankinn 4,2% hlut í Borgun með yfirtökunni á SpKef. Engir fyrirvarar voru settir um mögulegar greiðslur vegna hugsanlegrar yfirtöku Visa Inc. á Visa Europe. Landsbankinn keypti hlutinn á 70 milljónir. Í nóvember 2014 seldi Landsbankinn þennan hlut á um 290 milljónir.
- Íslandsbanki keypti undir árslok 2011 fjármálafyrirtækið Byr hf. af slitastjórn Byrs sparisjóðs. Um 20% hlutur í Borgun fylgdi með í kaupunum. Seljendur Byrs voru annars vegar slitastjórnin með um 88% hlut og hins vegar ríkissjóður með um 12% hlut, en ríkissjóður hafði lagt til fjármuni við stofnun BYR. Meðal kröfuhafa sem áttu mikilla hagsmuna að gæta voru lífeyrissjóðir. Óháð fjármálafyrirtæki var til ráðgjafar í söluferlinu. Landsbankinn gerði einnig tilboð í Byr. Engar upplýsingar komu þá fram um að Borgun gæti átt rétt á greiðslum vegna samruna Visa Inc. og Visa Europe.
- Fleiri viðskipti áttu sér stað með hluti í Borgun á árunum 2009-2014 en Landsbankinn veit ekki til þess að fyrirvari um greiðslur vegna samruna Visa Inc. og Visa Europe hafi verið gerður í þeim viðskiptum.
Vissi Landsbankinn af áformum Borgunar um að hasla sér aukinn völl erlendis, áður bankinn seldi Borgun í nóvember 2014?
Já. Landsbankanum var kunnugt um að Borgun hugðist auka verulega færsluhirðingu fyrir seljendur í erlendum netviðskiptum. Að mati bankans fylgdi þeirri starfsemi veruleg áhætta og líkur voru taldar á að hún gæti leitt til tjóns hjá félaginu og skaðað orðspor Landsbankans. Bankinn byggði þetta mat sitt m.a. á fyrri útrásarsögu íslenskra kortafyrirtækja.
Í tengslum við viðskiptin fékk Landsbankinn aðgang að upplýsingum um rekstur Borgunar á grundvelli trúnaðaryfirlýsingar. Upplýsingarnar sem bankinn fékk voru þó takmarkaðar af samkeppnissjónarmiðum, meðal annars varðandi umfang viðskipta við viðskiptavini og samstarfsaðila Borgunar.
Við söluna lá ekki fyrir að hvaða marki áformin um aukin erlend viðskipti yrðu í samstarfi við Visa, Mastercard eða aðrar kortasamstæður.
Voru ekki upplýsingar um fjárhæðir og tímasetningu væntanlegra greiðslna á grundvelli valréttar í tengslum við samruna Visa Inc. og Visa Europe aðgengilegar áður en Landsbankinn seldi hlut sinn í Borgun?
Nei. Upplýsingar um fjárhæðir og tímasetningu væntanlegra greiðslna á grundvelli valréttarins til einstakra fjármálafyrirtækja höfðu ekki verið birtar opinberlega.
Gera má ráð fyrir að nýting valréttarins muni hafa veruleg áhrif á fjárhagsstöðu og rekstrarafkomu fjármálafyrirtækja víða um heim, m.a. hér á landi. Mörg þessara fjármálafyrirtækja eru skráð í kauphöll og/eða gera upp samkvæmt alþjóðlegum reikningsskilastöðlum. Þeim ber að fylgja ströngum reglum um opinbera birtingu allra upplýsinga sem eru til þess fallnar að hafa marktæk áhrif á verðmæti skráðra verðbréfa sem þau hafa gefið út. Nægjanlega tilgreindar, skýrar og nákvæmar upplýsingar um fjárhæðir og tímasetningu væntanlegra greiðslna á grundvelli valréttarins til einstakra fjármálafyrirtækja eru þess eðlis að hafa slík marktæk verðmótandi áhrif og því líklegt að þær falli undir upplýsinga- og birtingarskyldu.
Landsbankanum er ekki kunnugt um að slíkar upplýsingar hafi verið birtar opinberlega eða að þær komi fram í ársreikningum fyrrnefndra fyrirtækja.
Leitaði Landsbankinn eftir upplýsingum hjá Visa Europe um verðmæti í valréttinum?
Já. Samkvæmt upplýsingum um valréttarsamninginn milli Visa Europe og Visa Inc. frá 2007 fól samningurinn í sér ramma um hvernig möguleg yfirtaka Visa Inc. á Visa Europe gæti orðið, en gert var ráð fyrir endanlegu samkomulagi milli aðila um ýmis skilyrði valréttarins. Í raun var þó algjör óvissa um hvort af því yrði eða hvenær, og hvernig samningur yrði útfærður og hvaða áhrif valrétturinn myndi hafa fyrir einstök fjármálafyrirtæki sem voru í viðskiptum við Visa Europe. Jafnframt var upplýst að valrétturinn frá 2007 væri þannig byggður upp að áður en hann yrði virkjaður þyrftu að fara fram viðræður þar sem samið yrði um niðurstöðu í málinu. Slík niðurstaða lá fyrir undir lok árs 2015, um einu ári eftir að Landsbankinn seldi hlut sinn í Borgun. Gert er ráð fyrir að á næstu vikum skýrist hvað einstök félög fá í sinn hlut.
Hvers vegna var ekki gerður fyrirvari um viðbótargreiðslu vegna yfirtöku Visa Inc. á Visa Europe við söluna á Borgun, líkt og við söluna á Valitor?
Þegar Landsbankinn samdi um sölu á hlutum í Borgun var litið til viðskiptasögu bankans við Borgun. Sú þjónusta sem bankinn hafði keypt af Borgun tengdist Mastercard-kortum en ekki Visa-kortaviðskiptum. Landsbankinn hafði keypt þjónustu af Valitor vegna útgáfu Visa-korta. Samkvæmt þeim upplýsingum sem bankinn hefur frá Borgun er sú greiðsla sem Borgun á von á vegna valréttarins að mestu leyti vegna umsvifa Borgunar erlendis eftir að Landsbankinn seldi hlut sinn í fyrirtækinu.
Ólíkt viðskiptasamband Landsbankans við Valitor, annars vegar, og Borgun, hins vegar, gerði það að verkum að ekki var talin vera ástæða og/eða grundvöllur til samninga um viðbótargreiðslu kaupverðs í tengslum við sölu Landsbankans á hlutabréfum í Borgun. Varðandi ávinning vegna Visa-kortaviðskipta Landsbankans í tengslum við kaup Visa Inc. á Visa Europe, þá eru hagsmunir bankans tryggðir í gegnum sölu Landsbankans á hlutum í Valitor til Arion banka.
Hvernig virkaði valrétturinn á milli Visa Inc. og Visa Europe og hvenær varð ljóst hversu háum greiðslum hann myndi skila fyrirtækjum í Visa-viðskiptum?
Samið var um Visa-valréttinn árið 2007. Valrétturinn var ótímabundinn og það var því óvíst hvort og hvenær hann yrði nýttur og um hversu háar fjárhæðir væri um að ræða. Greiðslurnar í tengslum við valréttinn áttu að byggjast á viðskiptum sem kortafyrirtæki og bankar höfðu átt við Visa Europe og myndu eiga. Landsbankinn hafði fyrst og fremst gefið út Visa-kort og notað til þess þjónustu Valitor (áður Visa Ísland). Landsbankinn hafði því mikilla hagsmuna að gæta varðandi Valitor og samdi um þau í tengslum við kaup Arion banka á Valitor í desember 2014.
Fjallað hafði verið um mögulega skuldbindingu Visa Inc. vegna valréttarins í áhættukafla í ársreikningum félagsins. Í ársreikningi sem var birtur 2013 var talað um nokkra milljarða Bandaríkjadala (e. several billion). Í ársreikningi fyrir fjárhagsárið sem lauk 30. september 2014 og var birtur 21. nóvember 2014 var tilgreint að upphæðin gæti líklega orðið yfir 10 milljarðar dala. Undir lok árs 2015 var upplýst að upphæðin yrði 21,2 milljarðar Bandaríkjadala. Í ársreikningunum var ekki að finna vísbendingu um hvort, hvenær og hvernig valrétturinn myndi hafa áhrif á einstök fyrirtæki sem voru í samstarfi við Visa Europe.
Það er fyrst um þessar mundir að skýrast hvað hvert fjármálafyrirtæki fær í sinn hlut.
Rétt að ítreka að upplýsingar í ársreikningnum Visa Inc. breyttu ekki þeirri staðreynd að Landsbankinn hafði ekki upplýsingar um að Borgun ætti rétt á greiðslum vegna valréttarins, eins og nánar er fjallað um í svari við spurningunni "Var Landsbankanum kunnugt um að Borgun fengi greiðslur vegna valréttar í tengslum við samruna Visa Inc. og Visa Europe þegar Landsbankinn seldi hlut sinn í Borgun?".
Hvernig hefur eignarhlutur í Borgun þróast á undanförnum árum?
Í árslok 2009 voru stærstu hluthafar Borgunar eftirfarandi:
- BYR sparisjóður 16%.
- Aðrir hluthafar áttu minni hlut. Það voru fyrst og fremst sparisjóðir.
Landsbankinn kaupir hlut í Borgun af Íslandsbanka
Landsbankinn keypti hluti í Borgun af Íslandsbanka haustið 2010 þegar Íslandsbanki og Landsbankinn skiptu á hlutabréfum í Kreditkortum og Borgun. Íslandsbanki vildi eignast Kreditkort að fullu og var félagið sameinað Íslandsbanka í kjölfarið. Þessi sömu viðskipti áttu sér stað við aðra hluthafa Kreditkorta, sem voru aðallega sparisjóðir, m.a. Sparisjóður Keflavíkur.
Landsbankinn skipti á 20% hlut í Kreditkortum fyrir 7% hlut í Borgun og var mat Landsbankans á hlutabréfum í Borgun í þessum viðskiptum nálægt eigin fé Borgunar. Þegar Landsbankinn seldi hlut sinn í Borgun 2014 var miðað við mun hærra verð.
Sameining SpKef við Landsbankann vorið 2011
Þegar SpKef rann inn í Landsbankann vorið 2011 fylgdu hlutabréf í Borgun með.
Salan á Byr 2011
Byr var seldur árið 2011. Byr átti þá um 20% eignarhlut í Borgun. Landsbankinn tók þátt í söluferlinu en engar upplýsingar um valréttarmöguleika Borgunar var að finna í því söluferli. Niðurstaðan var að Byr var seldur til Íslandsbanka og við það komst Íslandsbanki aftur í meirihluta í Borgun. Í árslok 2011 var Íslandsbanki kominn með 61% hlut í Borgun og Landsbankinn átti 31,2%.
Fleiri viðskipti áttu sér stað með hluti í Borgun á árunum 2009-2014. Landsbankinn veit ekki til þess að fyrirvarar um greiðslur vegna samruna Visa Inc. og Visa Europe hafi verið gerðir í þeim viðskiptum, enda lágu ekki fyrir upplýsingar um þessi verðmæti.
Áður en Landsbankinn seldi hlut sinn í Borgun í nóvember 2014 var hluthafalistinn orðinn þannig:
- BPS ehf. 3,6% (félag starfsmanna)
- Sparisjóður Vestmannaeyja 0,4%
- Arion banki 0,3%
- Sparisjóður Norðfjarðar 0,3%
- Borgun hf. 2,0%
Hvers vegna var ekki farið í opið söluferli?
Almennt leitast Landsbankinn við að selja eignir í opnu söluferli. Á því geta þó verið undantekningar.
Þegar undirbúningur að sölunni hófst taldi Landsbankinn að í ljósi aðstæðna og upplýsinga á þeim tíma væri opið söluferli ákveðnum annmörkum háð og að í því myndi felast áhætta vegna aðgengi að upplýsingum. Það er einnig með öllu óvíst, meðal annars þegar horft er til annarra viðskipta með hluti í Borgun, að bankinn hefði fengið betra verð fyrir hlut sinn með því að hafa farið í opið söluferli. Það má líka benda á að enginn lýsti áhuga á kaupum á hlut Landsbankans í Valitor sem verið var að selja um svipað leyti, þótt það hefði verið opinbert að bankinn vildi selja.
Á fjármálafyrirtækjum hvílir rík ábyrgð gagnvart kaupendum við sölu á óskráðum hlutabréfum. Landsbankinn hafði takmarkaðan aðgang að upplýsingum um Borgun og það var mat bankans að erfitt yrði að tryggja eðlilega upplýsingagjöf og aðgengi annarra hugsanlegra tilboðsgjafa en stjórnenda að gögnum til að vinna mat á fyrirtækinu og áreiðanleikakannanir. Þá skiptir einnig miklu máli út frá meginreglum kröfuréttar, að telji kaupandi sig ekki hafa fengið nægjanlegar upplýsingar í tengslum við kaupin, getur seljandi þurft að greiða skaðabætur. Sé óvarlega farið með sölu á hlutabréfum hefur slíkt meðal annars leitt til ógildingar á skuldbindingum vegna slíkra kaupa.
Einn helsti keppinautur Landsbankans er meirihlutaeigandi félagsins og jafnframt einn stærsti viðskiptavinur þess, sem gerði Landsbankanum erfitt um vik, að vinna að sölu og afhendingu gagna um félagið. Landsbankinn hafði mjög takmarkaða aðkomu að Borgun. Aðgangur Landsbankans að upplýsingum um fyrirtækið var einnig takmarkaður vegna sáttar sem gerð var við Samkeppniseftirlitið árið 2008. Því auðveldaði þátttaka stjórnenda í kaupendahópnum mögulegum kaupendum að leggja mat á reksturinn og afla sér nauðsynlegra upplýsinga. Eðli málsins samkvæmt tóku samningar mið af þessari stöðu aðila.
Af þeim ástæðum sem að ofan greinir var það mat bankans að öll eðlileg upplýsingagjöf og aðgengi annarra hugsanlegra tilboðsgjafa að gögnum til að vinna áreiðanleikakannanir yrði verulega takmörkum háð.
Hefði söluferlið átt að vera opið?
Landsbankinn hefur tekið mark á gagnrýninni á söluferlið og sagt að betra hefði verið að hafa söluferlið opið, þrátt fyrir annmarka. Salan á Borgun var þó að öllu leyti í samræmi við lög og reglur sem gilda um starfshætti bankans. Á síðasta ári breytti Landsbankinn stefnu sinni um sölu fullnustueigna þannig að hún næði til annarra eigna en fullnustueigna. Í núgildandi stefnu kemur fram að meginreglan er að selja skuli eignir í opnu ferli, þannig að sambærileg ákvæði eiga nú við um fullnustueignir og aðrar eignir. Borgun var ekki fullnustueign. Það er því ljóst að verði bankinn aftur í sömu eða svipaðri aðstöðu mun verða farið eftir nýrri stefnu. Það voru þó ákveðnar ástæður fyrir því að Landsbankinn ákvað að efna ekki til opins söluferlis vegna Borgunar. Landsbankinn hefur áður greint frá þeim og nánar er fjallað um hér að ofan. (Sjá svar við spurningunni "Hvers vegna var ekki farið í opið söluferli?".)
Hvers vegna vildi Landsbankinn selja hluti sína í Borgun og Valitor?
Samkeppniseftirlitið taldi nauðsynlegt að eignarhaldi kortafyrirtækjanna yrði breytt þannig að aðeins einn banki væri í eigendahópi hvers fyrirtækis. Þessi afstaða Samkeppniseftirlitsins kom mjög skýrt fram í byrjun árs 2013.
Í mars 2013 kynnti Samkeppniseftirlitið Landsbankanum það frummat sitt að brot hefðu átt sér stað á samkeppnislögum að því er varðaði aðkomu Landsbankans að greiðslukortafyrirtækjum. Það var frummat eftirlitsins að í því samhengi væri sérstaklega varhugavert að eignarhald greiðslukortafyrirtækja væri sameiginlegt og að nauðsynlegt væri að beita úrræðum er lytu að skipulagi markaðar til þess að uppræta samkeppnisvandamál sem væru til staðar á greiðslukortamarkaði.
Í samskiptum Landsbankans við Samkeppniseftirlitið á árinu 2014 ítrekaði eftirlitið þessa afstöðu sína. Af hálfu Landsbankans var því ljóst að Samkeppniseftirlitið lagði mikla áherslu á að gerðar yrðu breytingar á eignarhaldi á kortafyrirtækjunum. Samkeppniseftirlitið lagði ekki fyrir bankann hvernig útfæra ætti söluskilmála eða viðskiptakjör vegna sölu bankans á hlutum sínum í kortafyrirtækjunum. Hins vegar hafði framangreind afstaða Samkeppniseftirlitsins til sameiginlegs eignarhalds veruleg áhrif á ákvörðun bankans um að selja hluti sína í fyrirtækjunum og var að mati bankans lykilatriði í lausn málsins.
Landsbankinn seldi hlut sinn í Borgun áður en endanlega var gengið frá sáttinni við Samkeppniseftirlitið. Samkeppniseftirlitið gerði einnig sáttir við Arion banka og Íslandsbanka vegna rannsóknar á greiðslukortamarkaði. Í sáttinni við Íslandsbanka frá 9. júlí 2014 kemur m.a. fram að Íslandsbanki skuli ekki eiga hlut í kortafyrirtæki ef viðkomandi fyrirtæki er jafnframt í eigu annars viðskiptabanka.
Í sáttinni segir orðrétt: "Íslandsbanka er heimilt að leita samninga við Landsbankann um að annar banki kaupi út hlut hins eða um sölu á hlut beggja eða annars hvors til þriðja aðila. Takist ekki samningar um slíkt innan […] frá dagsetningu sáttarinnar vegna málefnalegs ágreinings um einstök atriði, þá getur Íslandsbanki boðið Landsbankanum að taka þátt í uppboðsfyrirkomulagi þar sem báðir hluthafar gera tilboð í hlut hins. Sá sem hærra býður kaupir þá hlut hins."
Landsbankinn hefur ekki fengið upplýsingar um hver framangreind tímamörk voru.
Landsbankinn féllst á að verða við kröfu Samkeppniseftirlitsins um breytingar á eignarhaldi á kortafyrirtækjunum í því skyni að ná sátt við Samkeppniseftirlitið. Þetta gerði Landsbankinn með því að selja hluti sína í kortafyrirtækjunum.
Áður en Landsbankinn seldi hlut sinn í Borgun, bauð bankinn Íslandsbanka hlut sinn til kaups á sama verði og stjórnendahópur og fjárfestar sem tengdust þeim, höfðu boðið. Því boði hafnaði Íslandsbanki.
Staða Landsbankans í Valitor og Borgun var veik, enda var bankinn minnihlutaeigandi í báðum félögum.
Arion banki og Íslandsbanki gátu verið með háða stjórnarmenn í Valitor og Borgun en Landsbankinn aðeins með óháða stjórnarmenn. Landsbankinn hafði engin áhrif á rekstur eða stefnu þessara fyrirtækja og gat aðeins fengið takmarkaðar upplýsingar um rekstur þeirra, þrátt fyrir að vera með verulegt fé bundið í félögunum. Landsbankinn hafði t.d. enga möguleika á að sjá ýmsar upplýsingar um umfang viðskipta við einstaka samstarfsaðila Borgunar. Landsbankinn taldi í ljósi stöðu sinnar að hagsmunum sínum væri best borgið með því að selja hluti sína í fyrirtækjunum.
Hver er stefna bankans um sölu eigna og hefur bankinn breytt einhverju í stefnu sinni eftir söluna á Borgun?
Já, Landsbankinn hefur breytt stefnu sinni um sölu eigna í kjölfar sölunnar á Borgun og þeirrar gagnrýni sem hefur komið fram á hana.
Landsbankinn hafði áður sett sér skýra stefnu um sölu fullnustueigna (svo sem eigna sem bankinn eignaðist í kjölfar hrunsins 2008). Samkvæmt þeirri stefnu er miðað við að allir líklegir kaupendur hafi jafna möguleika á því að gera tilboð. Leitast er við, eftir því sem kostur er, að hafa söluferlið opið, gagnsætt, þekkt og aðgengilegt. Allar fullnustueignir eru auglýstar og boðnar til sölu á almennum markaði nema slíkt brjóti gegn lögvörðum hagsmunum eða viðskiptalegir annmarkar séu þar á.
Fram til ársins 2015 hafði þessi stefna gilt um fullnustueignir. Í kjölfar gagnrýni vegna sölunnar á Borgun var ákveðið, árið 2015, að við sölu á öðrum eignum yrði, eftir því sem við á, fylgt sömu sjónarmiðum og sama verklagi og lýst er í stefnu Landsbankans um sölu fullnustueigna og viðeigandi verklagsreglum um sölu fullnustueigna, þ.e. að leitast er við, eftir því sem kostur er, að hafa söluferlið opið, gagnsætt, þekkt og aðgengilegt.
Landsbankinn gerði enn frekari breytingar á stefnu um sölu eigna í mars 2016. Jafnframt var sett sérstök stefna um orðsporsáhættu.
Stefna Landsbankans um sölu eigna (mars 2016).
Stefna Landsbankans um orðsporsáhættu (mars 2016).
- Svarið var uppfært 31. mars 2016.
Hafa stjórnvöld gert athugasemdir við stefnu Landsbankans um sölu eigna?
Í febrúar 2011 skipaði þáverandi forsætisráðherra starfshóp til að yfirfara hvort nægilega væri tryggt í lögum og reglum að jafnræðis og gagnsæis væri gætt við sölu á fyrirtækjum eða hlutum í fyrirtækjum í beinni eða óbeinni eigu ríkisins. Starfshópurinn skoðaði m.a. sölumeðferð fjármálafyrirtækja, í meirihlutaeigu ríkisins, á eignarhlutum í fyrirtækjum eða félögum sem þau höfðu eignast.
Starfshópurinn skilaði skýrslu í febrúar 2012, sem er aðgengileg á vefsíðu forsætisráðuneytisins. Í skýrslunni kemur fram það mat hópsins að strangar reglur giltu um sölu fjármálafyrirtækja á eignarhlutum í fyrirtækjum. Fjármálafyrirtæki hefðu í samráði við eftirlitsaðila komið sér upp gagnsæjum ferlum um endurskipulagningu skulda og eignasölu sem byggðust á lögum nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishruns. Ekki yrði annað séð en að fjármálafyrirtækin fylgdu þessum reglum. Þá hefðu viðskiptabankarnir sett sér sérstakar stefnur og reglur sem unnið væri eftir. Jafnframt hefði Samkeppniseftirlitið sett fram sjónarmið sem ættu að vera ráðandi við sölu banka á endurskipulögðum fyrirtækjum. Ljóst væri að eignarhaldi ríkisins fylgdi sérstök skylda um upplýsingagjöf og kröfur um gagnsæi og jafnræði væru sterkari í slíkum tilvikum.
Tekið var fram í skýrslu starfshópsins að stefna Landsbankans frá árinu 2011 um sölu fullnustueigna væri til fyrirmyndar hvað þetta varðaði og með virkri eftirfylgni hennar rækti bankinn skyldu sína sem fyrirtæki á samkeppnismarkaði í opinberri eigu. Starfshópurinn taldi að rétta leiðin fyrir ríkið til þess að hafa áhrif á sölu fjármálafyrirtækja í meirihlutaeigu ríkisins væri í gegnum eigandastefnu. Þótt hópurinn teldi mikilvægt að fjármálafyrirtæki í eigu ríkisins áttuðu sig á eðli opinbers eignarhalds þyrfti að gæta þess að mismuna ekki fjármálafyrirtækjum eftir eignarhaldi. Ef vilji væri til þess að setja frekari reglur um sölu fjármálafyrirtækja á eignarhlutum þeirra í fyrirtækjum mælti stafshópurinn með því að beitt yrði almennum úrræðum, t.d. lagasetningu, sem næði til allra fyrirtækja, en ekki aðeins þeirra sem ríkið á eignarhluti í.
Ekki verður séð að í kjölfar skýrslu starfshópsins hafi verið talin ástæða til að setja frekari reglur eða úrræði af hálfu stjórnvalda eða löggjafans um sölu fjármálafyrirtækja á eignarhlutum þeirra í fyrirtækjum. Landsbankinn uppfærði stefnu sína um sölu fullnustueigna í nóvember 2013.
Í kjölfar þeirrar gagnrýni sem kom fram á sölu Borgunar breytti Landsbankinnstefnunni og hún gildir nú bæði um sölu fullnustueigna og annarra eigna.
Landsbankinn gerði enn frekari breytingar á stefnu um sölu eigna í mars 2016. Jafnframt var sett sérstök stefna um orðsporsáhættu.
Stefna Landsbankans um sölu eigna (mars 2016).
Stefna Landsbankans um orðsporsáhættu (mars 2016).
Skýrsla starfshópsins er aðgengileg á vef forsætisráðuneytisins.
- Svarið var uppfært 31. mars 2016.
Hafa eftirlitsaðilar tekið út söluna á Borgun?
Já. Landsbankinn sendi Fjármálaeftirlitinu upplýsingar um söluna í desember 2014. Engar athugasemdir eða viðbrögð komu frá FME vegna málsins.
Í byrjun desember 2014 komu stjórnendur Landsbankans fyrir efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis og gerðu grein fyrir sölunni og svöruðu spurningum, að ósk nefndarinnar.
Fjármálaeftirlitið gerði athugun á viðskiptaháttum Landsbankans vegna sölu á hlut hans í Borgun og birti niðurstöðu sína 31. mars 2016. Hægt er að lesa niðurstöðuna á vef FME.
Uppfært 31. mars 2016
Hverjir voru kaupendurnir að 31,2% hlut Landsbankans í Borgun?
Tilboð sem Landsbankanum barst í hlut sinn í Borgun var gert í nafni óstofnaðs félags en að því stóð hópur fjárfesta og stjórnenda félagsins. Þegar tilboðið var gert í júlí 2014 lágu ekki fyrir endanlegar upplýsingar um hverjir væru í fjárfestahópnum. Landsbankinn hafði enga aðkomu að því hvernig fjárfestahópurinn var samsettur en eðlilega var fyrirvari í samningunum um að fjárfestahópurinn teldist hæfur til að eiga eignarhlutinn samkvæmt mati Fjármálaeftirlitsins. Fjárfestahópurinn tók á sig endanlega mynd við lokagerð samninga, en samningum lauk í nóvember 2014.
Landsbankinn seldi hlut sinn í Borgun annars vegar til Eignarhaldsfélagsins Borgunar, en að því félagi stóð fjárfestahópurinn, og hins vegar til félagsins BPS ehf.en að því félagi stóðu stjórnendur félagsins.
Landsbankinn hefur fengið heimild til að upplýsa að bankinn lánaði ekki fyrir kaupum þeirra á hlutunum í Borgun.
Hvað um sölu á 0,41% hlut í Borgun á árinu 2015?
Landsbankinn eignaðist 0,41% hlut í Borgun við sameiningu Sparisjóðs Vestmannaeyja og Landsbankans í mars 2015. Landsbankinn bauð hlutinn til sölu í opnu söluferli. Þrjú tilboð bárust í 0,41% eignarhlutinn og var hann seldur hæstbjóðanda, Fasteignafélaginu Auðbrekku 17 ehf. Söluverð hlutarins var 30 milljónir króna, staðgreitt. Verðið var sambærilegt og í fyrri viðskiptunum með hliðsjón af þróun hlutabréfaverðs yfir þann stutta tíma sem leið milli viðskiptanna.
Samkvæmt sátt Landsbankans við Samkeppniseftirlitið frá því í desember 2014 var bankanum óheimilt að eiga eignarhlut í fyrirtæki sem hefur með höndum færsluhirðingu, útgáfu greiðslukorta eða vinnsluþjónustu vegna útgáfu greiðslukorta ef viðkomandi fyrirtæki er jafnframt í eigu íslensks viðskiptabanka eða félags undir yfirráðum hans. Landsbankinn á í dag engin hlutabréf í Borgun.
-Svarið var uppfært 26. janúar 2016.
Valitor var seldur um svipað leiti og Borgun. Voru fleiri en Arion banki í hópi kaupenda á 38% hlut í Valitor?
Nei, Arion banki keypti allan 38% hlutinn. Fyrir kaupin var Arion banki meirihlutaeigandi félagsins og Valitor þannig dótturfélag Arion banka. Eftir kaupin átti Arion banki svo til öll hlutabréf í Valitor ef frá eru taldir nokkrir litlir hlutir í eigu t.d. sparisjóða.
Tengdar fréttir á vef Landsbankans
30. desember 2016 - Landsbankinn hefur höfðað mál vegna sölu á hlut í Borgun hf.
21. nóvember 2016 - Vegna skýrslu Ríkisendurskoðunar um eignasölu Landsbankans
12. ágúst 2016 - Málshöfðun vegna sölu á eignarhlut í Borgun hf.
31. mars 2016 - Landsbankinn innleiðir nýja stefnu og verkferla um sölu eigna
16. mars 2016 - Tilkynning frá Steinþóri Pálssyni, bankastjóra Landsbankans
16. mars 2016 - Yfirlýsing frá fimm bankaráðsmönnum í Landsbankanum hf.
16. mars 2016 - Undirbúningur málsóknar vegna Borgunar hafinn
14. mars 2016 - Tilkynning frá Landsbankanum
11. febrúar 2016 - Landsbankinn svarar bréfi Bankasýslu ríkisins
8. febrúar 2016 - Landsbankinn ekki fengið svör frá Borgun
28. janúar 2016 - Fráleitar ásakanir í skjóli nafnleyndar - Grein Steinþórs Pálssonar
26. janúar 2016 - Alþingi send samantekt frá bankanum - hagsmunir bankans ætíð í fyrirrúmi
25. janúar 2016 - Engar upplýsingar lágu fyrir um greiðslur til Borgunar vegna Visa Europe
22. janúar 2016 - Mikil áhersla var lögð á breytt eignarhald kortafyrirtækjanna
22. janúar 2016 -  Byggðum verðmat á Borgun á bestu fáanlegum upplýsingum
20. janúar 2016 - Athugasemd vegna ummæla í kvöldfréttum RÚV
20. janúar 2016 - Landsbankinn hagnast verulega vegna yfirtöku á Visa Europe
18. desember 2014 - Nýtt landslag á kortamarkaði
28. nóvember 2014 - Um sölu Landsbankans á hlut í Borgun
25. nóvember 2014 - Landsbankinn selur eignarhlut sinn í Borgun hf.
Viðbrögð bankaráðs Landsbankans við ábendingum Ríkisendurskoðunar í nóvember 2016.
Skýrsla Ríkisendurskoðunar til Alþingis um eignasölu Landsbankans hf. 2010-2016
Skýrsla Bankasýslu ríkisins til fjármála- og efnahagsráðuneytisins frá 15. ágúst 2016
Svar Landsbankans við erindi Bankasýslu ríkisins frá 4. maí 2016
Bréf Bankasýslu ríkisins til Landsbankans 4. maí 2016
Landsbankinn innleiðir nýja stefnu og verkferla um sölu eigna
Ný stefna og verkferlar - 31.03.2016
Svar Bankasýslu ríkisins til Landsbankans 11. mars 2016
Svar Bankasýslunnar - 11.03.2016
Svör Landsbankans til Bankasýslu ríkisins 11. febrúar 2016
Svör Landsbankans - 11.02.2016
Samantekt Landsbankans til Alþingis 26. janúar 2016:
Bankasýsla ríkisins biður um upplýsingar um sölumeðferð eignarhluta í eigu Landsbankans:
Skýrsla starfshóps forsætisráðherra frá 2012 um sölu á eignarhlutum í fyrirtækjum og sölu fjármálafyrirtækja í eigu ríkisins á eignarhlutum í fyrirtækjum
Stefna Landsbankans um sölu eigna
Hömlur ehf. ber ábyrgð á umsýslu og ráðstöfun fullnustueigna Landsbankans.
Stefna um sölu eigna
Fyrirtæki í eigu bankans
Hafðu samband - 410 4000 - info@landsbankinn.is
Þjónustuverið er opið virka daga 9-17. Afgreiðslutími útibúa. Hraðbankar.
Opið virka daga 9-17
Útibú og afgreiðslur Hraðbankar Vextir Verðskrá
Landsbankinn hf. Austurstræti 11, 155 Reykjavík, Kt. 471008-0280Swift: NBIIISRE