la it la fr la it bo en la pt it ia es en la en la en en la la pms it it la la la la la en fr la la la ceb it en en fr la la en en pt war ceb la la en ca en es en la fr la la la fr ru ru en en la la la la la fr la it en fr en en en en en fr fr en en en la de fr fr en en de en sv fr en en la it it it it en la es fr la tr it it it nl la es ru nb fr it la id la la it la la la la es la es ceb es es it la es la it la la zh it la nl ar arz en az ru sv bg bn bo br uk ca en hbs_lat cy da de fr bo en eo es et eu fa fi fr lt gn de ku he hi tl hbs_lat hu hy id en it ja ka kk ko sk lt lv hi en ml mr ms mzn ne ne nl nb nb fr pa pl pt io ro ru bxr en en sk hbs_lat nl sv hu ta en th tr tyv ug fy uz vi ceb fa xmf zh fr zh la it la it ca la en fr la es fr es pt en la
1 400 130 (lingua Thibetana centralis)[1]
4 920 570 (dialecti omnes)[2]
1 bo, 2 tib, 3 bod
Thibetum Rei Publicae Popularis Sinarum
Familiae linguisticae coloribus Vicipaedicis pictae
Lingua Tibetana dicitur prima omnium Tibeto-Birmanarum iam saeculo VII litteris consignata esse; a rege enim Srong btsan sgam po ministrum Thon mi Sambhoṭa in Indiam missum ut de re Buddhistica quaereret, et in Tibetum reversum scripturam Tibetanam invenisse, grammaticam huius linguae versibus triginta composuisse, versiones librorum sacrorum Sanscriticorum conficere coepisse.[3] Lexicon bilingue Sanscrito-Tibetanum Mahāvyutpatti saeculo insequenti compositum est. Paulo postea libri laminis ligneis modo Sinico imprimi coepti sunt et in bibliothecis monasticis congeri.
Ab hoc aevo lingua scripta classica fere immutata usque ad nostram aetatem continuavit; litterae Tibetanae sine interruptione floruerunt tam Buddhisticae (e linguis Sanscrita Sinicaque conversae et denuo creatae) quam religioni Bon dicatae. Has litteras non solum Tibetani coluerunt sed et Mongoli Sinaeque. Sermo autem a populo adhibitus mutationes diachronicas variationesque geographicas semper crebriores accepit.
Bibliotheca librorum Tibetanorum apud Dharmasala Indiae
2 De indole linguae Tibetanae
De dialectis Tibetanis[recensere | fontem recensere]
Inter dialectos huius linguae enumerantur series sermonum in alta planitie Tibetana montibusque Himalaya late dispersorum, per civitates Pakistaniam, Indiam, Nepaliam et Bhutan adhibitorum, quorum omnes fere locutores unius linguae litterariae et eiusdem traditionis participes sunt. Dialecti sic secundum Tibetan Dialects Project evolvuntur:[4]
Titulus lexici manu scripti Mahāvyutpatti tribus scripturis rubricatus
series occidentalis "archaica": sermones Ladakhi inferiores, Balti, Purik
series occidentalis "novella": sermones Ladakhi superiores, Zangskari, Indiae boreoccidentalis (Lahul, Spiti, Uttarakhand), Tholing
series media seu lingua Tibetana centralis
sermones Ngari (Mnga' ris)
sermones Ü (Dbus; cuius pars est dialectus urbis Lhasae, Tibeti capitis)
series borealis: Gertse (Sger rtse), Nakchu, Nangchen
series meridionalis: Sherpa, Sikkimi, Groma seu Tromowa, Dzongkha
sermones Amdo (A mdo) provinciarum Qinghai, Gansu, Sichuan
sermones Kham (Khams) provinciarum Qinghai, Chamdo, Sichuan (inter quos Dege (Sde dge)), Yunnan
Alii autem (inter quos index linguarum Ethnologue) hos sermones fere omnes ut linguas separatas enumerant, quippe qui minime inter se intellegi possint.
De indole linguae Tibetanae[recensere | fontem recensere]
Sermo urbis Lhasae, una cum sermonibus Tibetanis centralibus, tonalitatem habet, sed in hac re ab aliis differt. Orthographia enim, saeculo VII instituta, tonos non exhibet coniunctionesque consonantium admodum complices permittit, praefixis et suffixis variis insuper additis. In sermone Ladakhi inferiori toni nunquam exstiterunt; qui hoc sermone utuntur textus classicos dictantur omnibus fere consonantibus enuntiatis. Qui autem sermonibus centralibus utuntur coniunctiones consonantium in tonos mutant.
Lingua Tibetana est ergativa (subiectum enim verbi transitivi syntaxin similem habet atque obiectum verbi intransitivi). Ordo verborum sic instruitur: adiectivum nomine substantivo saepius sequitur; obiectum verbo praecedit; complementum verbo praecedit; nomen casu genetivo signatum nomine regenti praecedit; pronomina demonstrativa et numeralia nomen regens sequuntur.
Inscriptiones sententiarum religiosarum iuxta templum Tibetanum apud Dharmasala Indiae
Notae[recensere | fontem recensere]
↑ De hac historia vide Roy Andrew Miller, "The early Tibetan grammatical treatises and Thon-mi Sambhota" in Sylvain Auroux et al. edd., History of the Language Sciences, pars 1 (International Handbook on the Evolution of the Study of Language from the Beginnings to the Present. Berolini: De Gruyter, 2000. ISBN 978-3-11-011103-3) pp. 203-206 Initium commentationis
↑ Tibetan Dialects Project
Nexus externi[recensere | fontem recensere]
De hac lingua apud Ethnologue
Situs locutorum apud Linguist List
Tibetan Dialects Project apud Universitatem Bernensem
Bibliographia[recensere | fontem recensere]
Stephan V. Beyer, The Classical Tibetan Language. Novi Eboraci: SUNY Press, 1992. ISBN 978-0-7914-1099-8 (Paginae selectae apud Google Books)
Grammatica[recensere | fontem recensere]
George van Driem, "The Phonologies of Dzongkha and the Bhutanese Liturgical Language" in ZAS vol. 24 (1994) pp. 36-44
Hu Tan, "Recherches sur les tons du Tibétain (Dialecte de Lhasa)" in Cahiers de Linguistique Asie Orientale vol. 11 no. 1 (Iun. 1982) pp. 11-46
Huang Bufan, "Conditions for Tonogenesis and Tone Split in Tibetan Dialects" in Languages of the Tibeto-Burman Area vol. 18 no. 1 (1995) pp. 43-62
Betty Shefts Chang, Kun Chang, "Ergativity in spoken Tibetan" in Bulletin of the Institute of History and Philology, Academica Sinica vol. 51 no. 1 (1980) pp. 15-32
R. K. Sprigg, "The Role of R in the Development of the Modern Spoken Tibetan Dialects" in AOH vol. 21 (1968) pp. 301-311
R. K. Sprigg, "A Polystemic Approach, in Proto-Tibetan Reconstruction, to Tone and Syllable-Initial Consonant Clusters" in Bulletin of the School of Oriental and African Studies vol. 35 (1972) pp. 546-587
R. K. Sprigg, "'Vocalic Alternation' in the Balti, the Lhasa, and the Sherpa Verb, as a Guide to Alternations in Written Tibetan, and to Proto-Tibetan Reconstruction" in Bulletin of the School of Oriental and African Studies vol. 43 (1980) pp. 110-122
Nicolas Tournadre, L'Ergativité en Tibétain. Approche morpho-syntaxique de la langue parlée. Lovanii: Peeters, 1996
Lexicographica[recensere | fontem recensere]
Sarat Chandra Das, Tibetan-English Dictionary: with Sanskrit synonyms. Colcatae: Bengal Secretariat Book Depot, 1902. Reimpressum Dellii: Motilal Banarsidass, 2000. ISBN 81-208-1713-3 (Paginae selectae apud Google Books)
Melvyn C. Goldstein, ed., Tibetan-English Dictionary of Modern Tibetan. 2a ed. Kathmandu: Ratna Pustak Bhandar, 1978
Melvyn C. Goldstein, Ngawang Thondup Narkyid, edd., English-Tibetan Dictionary of Modern Tibetan. Berkeley: University of California, 1984
H. A. Jäschke, A Tibetan-English Dictionary. Londinii: Routledge, 1881. Reimpressum Novi Eboraci: Dover, 2003. (Paginae selectae apud Google Books)
H. A. Jäschke, Handwörterbuch der Tibetischen Sprache. Gnadau: Unitätsbuchhandlung, 1871
Didactica[recensere | fontem recensere]
Jacques Bacot, Grammaire du tibétain littéraire. Lutetiae, 1948
Theos C. Bernard, A Simplified Grammar of the Literary Tibetan Language. Santa Barbara Californiae: Tibetan Text Society, 1946
Kun Chang, Betty Shefts [Chang], A Manual of Spoken Tibetan, Lhasa Dialect. Seattle, 1964
Michael Hahn, Lehrbuch der klassischen tibetischen Schriftsprache. Hamburgi, 1971; Bonnae, 1985
Stephen Hodge, An Introduction to Classical Tibetan. Orchid Press, 2003. ISBN 974-524-039-7
H. A. Jäschke, Tibetan Grammar. Berolini, 1929
Marcelle Lalou, Manuel élémentaire de tibétain classique. Lutetiae, 1950
Nicolas Tournadre, Sangda Dorje, Manual of Standard Tibetan. New York: Snow Lion Publications, 2003. ISBN 1-55939-189-8
Pages using ISBN magic links
Nomen nondum datum est
Paginam prehendere formá PDF
Novissima mutatio die 22 Octobris 2013 hora 15:52 facta.
Nonobstantibus ceteris condicionibus hunc textum tractare licet secundum "Creative Commons Attribution-ShareAlike License". Vide modos et condiciones.