la la la en it ceb la sv nl la la de la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la de la nl la de la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la en la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la nl la la la la la la la en en en en en la nl en la en la la la la la la la la en la la la la la la la la la la la en la la la la la la la la en la la la la la la la la en en
Quaestio 90 - Summa Theologiae
Over de gepastheid der Menswording
Over de wijze van vereniging van het Vleesgeworden Woord, wat de vereniging zelf betreft
Over de Vereniging, bezien van de kant van de Persoon, die aannam
Over de Vereniging, bezien van de kant van wat aangenomen werd
Over het aannemen der delen van de menselijke natuur
Over de volgorde bij het aannemen
Over de genade, die Christus als op zichzelf staand mens had
Over de genade, die Christus als Hoofd der Kerk bezit
Over Christus' wetenschap in het algemeen
Over de zalige wetenschap van Christus’ ziel
Over de Christus’ ziel ingegeven of ingestorte kennis
Over de door ondervinding verworven wetenschap van Christus’ ziel
Over de macht van Christus’ ziel
Over de lichaamsgebreken, die Christus in de menselijke natuur op zich heeft genomen
Over de tot de ziel behorende gebreken, die Christus in de menselijke natuur op Zich nam
Over wat Christus naar Zijn Bestaan en Worden toekomt
Over de éénheid van Christus wat het zijn betreft
Over Christus’ eenheid wat de wil betreft
Over de eenheid van handelen bij Christus
Over Christus’ onderworpenheid aan de Vader
Over het gebed van Christus
Over het Priesterschap van Christus
Of het Christus toekomt als kind aangenomen te worden
Over de voorbestemming van Christus
Over het aanbidden van Christus
Over het feit, dat Christus Middelaar tussen God en de mensen wordt genoemd
Over de heiliging der H. Maagd
Over de maagdelijkheid der Moeder Gods
Over de verloving der Moeder Gods
Over de boodschap des engels aan de H. Maagd
Over de stof, waaruit Christus’ Lichaam ontvangen werd
Over het actieve beginsel, dat Christus ontvangenis bewerkte
Over de wijze en volgorde van Christus’ ontvangenis
Over de volmaaktheid van het ontvangen kind
Over de bekendmaking van Christus’ geboorte
Over de besnijdenis van Christus en over de andere wettelijke voorschriften, die men het kind Christus liet nakomen
Over het doopsel van Joannes
Over den doop van Christus
Over de bekoring van Christus
Over de wonderen die door Christus verricht zijn in het algemeen
Over de verschillende soorten van wonderen in het bijzonder
Over de gedaanteverandering van Christus
Over het lijden van Christus
Over de uitwerkende oorzaak van Christus’ lijden
Over de wijze van Christus’ lijden, wat zijn uitwerking betreft
Over de gevolgen van Christus’ lijden
Over de dood van Christus
Over Christus’ nederdaling ter helle
Over de hoedanigheid van de verrijzende Christus
Over de bekendmaking der verrijzenis
Over de oorzakelijkheid van Christus’ Verrijzenis
Over de Hemelvaart van Christus
Over het zitten van Christus aan de rechterhand des Vaders
Over de oordeelsmacht van Christus
Over de noodzakelijkheid der Sacramenten
Over het voornaamste uitwerksel der Sacramenten, nl. de genade
Over het merkteken der Sacramenten dat ook een van hun uitwerkselen is
Over de oorzaak der Sacramenten
Over het aantal Sacramenten
Over de bedienaars door wie het doopsel wordt toegediend
Over degenen die het doopsel ontvangen
Over de uitwerkselen van het doopsel
De Besnijdenis die in het Oude Testament het doopsel voorafging
Over de voorbereidselen die tot het doopsel vereist worden
Over het Sacrament der Eucharistie op zich genomen
Over de stof van dit Sacrament
Over de verandering van het brood en de wijn in het Lichaam en Bloed van Christus
Over de wijze, waarop Christus in dit Sacrament tegenwoordig is
Over de bijkomstigheden die in dit Sacrament overblijven
Over de vorm van dit Sacrament
Over de uitwerkselen van het Sacrament der Eucharistie
Over het gebruik of de nuttiging van dit Sacrament in het algemeen
Over de wijze, waarop Christus dit Sacrament heeft gebruikt
Over de bedienaar van dit Sacrament
Over de Ritus van dit Sacrament
Tertia Pars. Quaestio 90.
Deze Quaestio is niet beschikbaar in Nederlandse vertaling
Deinde considerandum est de partibus poenitentiae. Et primo, in generali; secundo, in speciali de singulis. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum poenitentia habeat partes. Secundo, de numero partium. Tertio, quales partes sint. Quarto, de divisione eius in partes subiectivas. (IIIa q. 90 pr.)
Ad primum sic proceditur. Videtur quod poenitentiae non debent partes assignari. Sacramenta enim sunt in quibus divina virtus secretius operatur salutem. Sed virtus divina est una et simplex. Non ergo poenitentiae, cum sit sacramentum, debent partes assignari. (IIIa q. 90 a. 1 arg. 1)
Praeterea, poenitentia est virtus, et est sacramentum. Sed ei inquantum est virtus, non assignantur partes, cum virtus sit habitus quidam, qui est simplex qualitas mentis. Similiter etiam ei poenitentiae inquantum est sacramentum, non videtur quod partes sint assignandae, quia Baptismo et aliis sacramentis non assignantur partes. Ergo poenitentiae nullae debent partes assignari. (IIIa q. 90 a. 1 arg. 2)
Praeterea, poenitentiae materia est peccatum, ut supra dictum est. Sed peccato non assignantur partes. Ergo etiam nec poenitentiae sunt partes assignandae. (IIIa q. 90 a. 1 arg. 3)
Sed contra est quod partes sunt ex quibus perfectio alicuius integratur. Sed poenitentiae perfectio integratur ex pluribus, scilicet ex contritione, confessione et satisfactione. Ergo poenitentia habet partes. (IIIa q. 90 a. 1 s. c.)
Respondeo dicendum quod partes rei sunt in quas materialiter totum dividitur, habent enim se partes ad totum sicut materia ad formam; unde in II Physic. partes ponuntur in genere causae materialis, totum autem in genere causae formalis. Ubicumque igitur ex parte materiae invenitur aliqua pluralitas, ibi est invenire partium rationem. Dictum est autem supra quod in sacramento poenitentiae actus humani se habent per modum materiae. Et ideo, cum plures actus humani requirantur ad perfectionem poenitentiae, scilicet contritio, confessio et satisfactio, ut infra patebit, consequens est quod sacramentum poenitentiae habeat partes. (IIIa q. 90 a. 1 co.)
Ad primum ergo dicendum quod quodlibet sacramentum habet simplicitatem ratione virtutis divinae, quae in eo operatur. Sed virtus divina, propter sui magnitudinem, operari potest et per unum et per multa, ratione quorum alicui sacramento possunt partes assignari. (IIIa q. 90 a. 1 ad 1)
Ad secundum dicendum quod poenitentiae secundum quod est virtus, non assignantur partes, actus enim humani, qui multiplicantur in poenitentia, non comparantur ad habitum virtutis sicut partes, sed sicut effectus. Unde relinquitur quod partes assignentur poenitentiae inquantum est sacramentum, ad quod actus humani comparantur ut materia. In aliis autem sacramentis materia non sunt actus humani, sed aliqua res exterior, una quidem simplex, ut aqua vel oleum; sive composita, ut chrisma. Et ideo aliis sacramentis non assignantur partes. (IIIa q. 90 a. 1 ad 2)
Ad tertium dicendum quod peccata sunt materia remota poenitentiae, inquantum scilicet sunt ut materia vel obiectum humanorum actuum, qui sunt propria materia poenitentiae prout est sacramentum. (IIIa q. 90 a. 1 ad 3)
Ad secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter assignentur partes poenitentiae contritio, confessio et satisfactio. Contritio enim est in corde, et sic pertinet ad interiorem poenitentiam. Confessio autem est in ore, et satisfactio in opere, et sic duo ultima pertinent ad poenitentiam exteriorem. Poenitentia autem interior non est sacramentum, sed sola poenitentia exterior, quae sensui subiacet. Non ergo convenienter assignantur hae partes sacramento poenitentiae. (IIIa q. 90 a. 2 arg. 1)
Praeterea, in sacramento novae legis confertur gratia, ut supra habitum est. Sed in satisfactione non confertur aliqua gratia. Ergo satisfactio non est pars sacramenti. (IIIa q. 90 a. 2 arg. 2)
Praeterea, non est idem fructus rei et pars. Sed satisfactio est fructus poenitentiae, secundum illud Luc. III, facite vobis dignos fructus poenitentiae. Ergo non est pars poenitentiae. (IIIa q. 90 a. 2 arg. 3)
Praeterea, poenitentia ordinatur contra peccatum. Sed peccatum potest perfici solum in corde per consensum, ut in secunda parte habitum est. Ergo et poenitentia. Non ergo debent poenitentiae partes poni confessio oris et satisfactio operis. (IIIa q. 90 a. 2 arg. 4)
Sed contra, videtur quod debeant poni plures partes poenitentiae. Pars enim hominis ponitur non solum corpus, quasi materia, sed etiam anima, quae est forma. Sed tria praedicta, cum sint actus poenitentis, se habent sicut materia, absolutio autem sacerdotis se habet per modum formae. Ergo absolutio sacerdotis debet poni quarta pars poenitentiae. (IIIa q. 90 a. 2 s. c.)
Respondeo dicendum quod duplex est pars, ut dicitur in V Metaphys. scilicet pars essentiae, et pars quantitatis. Partes quidem essentiae sunt, naturaliter quidem, forma et materia, logice autem, genus et differentia. Hoc autem modo quodlibet sacramentum distinguitur in materiam et formam sicut in partes essentiae, unde et supra dictum est quod sacramenta consistunt in rebus et verbis. Sed quia quantitas se tenet ex parte materiae, partes quantitatis sunt partes materiae. Et hoc modo sacramento poenitentiae specialiter assignantur partes, ut supra dictum est, quantum ad actus poenitentis, qui sunt materia huius sacramenti. Dictum est autem supra quod alio modo fit recompensatio offensae in poenitentia, et in vindicativa iustitia. Nam in vindicativa iustitia fit recompensatio secundum arbitrium iudicis, non secundum voluntatem offendentis vel offensi, sed in poenitentia fit recompensatio offensae secundum voluntatem peccantis, et secundum arbitrium Dei, in quem peccatur; quia hic non quaeritur sola reintegratio aequalitatis iustitiae, sicut in iustitia vindicativa, sed magis reconciliatio amicitiae, quod fit dum offendens recompensat secundum voluntatem eius quem offendit. Sic igitur requiritur ex parte poenitentis, primo quidem, voluntas recompensandi, quod fit per contritionem; secundo, quod se subiiciat arbitrio sacerdotis loco Dei, quod fit in confessione; tertio, quod recompenset secundum arbitrium ministri Dei, quod fit in satisfactione. Et ideo contritio, confessio et satisfactio ponuntur partes poenitentiae. (IIIa q. 90 a. 2 co.)
Ad primum ergo dicendum quod contritio secundum essentiam quidem est in corde, et pertinet ad interiorem poenitentiam, virtualiter autem pertinet ad poenitentiam exteriorem, inquantum scilicet implicat propositum confitendi et satisfaciendi. (IIIa q. 90 a. 2 ad 1)
Ad secundum dicendum quod satisfactio confert gratiam prout est in proposito, et auget eam prout est in executione, sicut Baptismus in adultis, ut supra dictum est. (IIIa q. 90 a. 2 ad 2)
Ad tertium dicendum quod satisfactio est pars poenitentiae sacramenti; fructus autem poenitentiae virtutis. (IIIa q. 90 a. 2 ad 3)
Ad quartum dicendum quod plura requiruntur ad bonum, quod procedit ex integra causa, quam ad malum, quod procedit ex singularibus defectibus, secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Et ideo, licet peccatum perficiatur in consensu cordis, ad perfectionem tamen poenitentiae requiritur et contritio cordis, et confessio oris, et satisfactio operis. (IIIa q. 90 a. 2 ad 4)
Ad contrarium patet solutio per ea quae dicta sunt. (IIIa q. 90 a. 2 ad 5)
Ad tertium sic proceditur. Videtur quod praedicta tria non sint partes integrales poenitentiae. Poenitentia enim, ut dictum est, contra peccatum ordinatur. Sed peccatum cordis, oris et operis sunt partes subiectivae peccati, et non partes integrales, quia peccatum de quolibet horum praedicatur. Ergo etiam in poenitentia contritio cordis et confessio oris et satisfactio operis non sunt partes integrales. (IIIa q. 90 a. 3 arg. 1)
Praeterea, nulla pars integralis in se continet aliam sibi condivisam. Sed contritio continet in se confessionem et satisfactionem in proposito. Ergo non sunt partes integrales. (IIIa q. 90 a. 3 arg. 2)
Praeterea, ex partibus integralibus simul et aequaliter constituitur totum, sicut linea ex suis partibus. Sed hoc non contingit hic. Ergo praedicta non sunt partes integrales poenitentiae. (IIIa q. 90 a. 3 arg. 3)
Sed contra, illae dicuntur partes integrales ex quibus integratur perfectio totius. Sed ex tribus praedictis integratur perfectio poenitentiae. Ergo sunt partes integrales poenitentiae. (IIIa q. 90 a. 3 s. c.)
Respondeo dicendum quod quidam dixerunt haec tria esse partes subiectivas poenitentiae. Sed hoc non potest esse. Quia partibus subiectivis singulis adest tota virtus totius, et simul, et aequaliter, sicut tota virtus animalis, inquantum est animal, salvatur in qualibet specie animalis, quae simul et aequaliter dividunt animal. Sed hoc non est in proposito. Et ideo alii dixerunt quod sunt partes potentiales. Sed nec hoc iterum esse potest. Quia singulis partibus potentialibus adest totum secundum totam essentiam, sicut tota essentia animae adest cuilibet eius potentiae. Sed hoc non est in proposito. Unde relinquitur quod praedicta tria sint partes integrales poenitentiae, ad quarum rationem exigitur ut totum non adsit singulis partibus neque secundum totam virtutem eius, neque secundum totam essentiam, sed omnibus simul. (IIIa q. 90 a. 3 co.)
Ad primum ergo dicendum quod peccatum, quia rationem mali habet, potest in uno tantum perfici, ut dictum est. Et ideo peccatum quod in solo corde perficitur, est una species peccati. Alia vero species est peccatum quod perficitur in corde et ore. Tertia vero species est peccatum quod perficitur in corde et opere. Et huius peccati partes quasi integrales sunt quod est in corde, et quod est in ore, et quod est in opere. Et ideo poenitentiae, quae in his tribus perficitur, haec tria sunt partes integrales. (IIIa q. 90 a. 3 ad 1)
Ad secundum dicendum quod una pars integralis potest continere totum, licet non secundum essentiam, fundamentum enim quodammodo virtute continet totum aedificium. Et hoc modo contritio continet virtute totam poenitentiam. (IIIa q. 90 a. 3 ad 2)
Ad tertium dicendum quod omnes partes integrales habent ordinem quendam ad invicem. Sed quaedam habent ordinem tantum in situ, sive consequenter se habeant, sicut partes exercitus; sive se tangant, sicut partes acervi; sive etiam colligentur, sicut partes domus; sive etiam continuentur, sicut partes lineae. Quaedam vero habent insuper ordinem virtutis, sicut partes animalis, quarum prima virtute est cor, et aliae quodam ordine virtutis dependent ab invicem. Tertio modo ordinantur ordine temporis, sicut partes temporis et motus. Partes igitur poenitentiae habent ad invicem ordinem virtutis et temporis, quia sunt actus; non autem ordinem situs, quia non habent positionem. (IIIa q. 90 a. 3 ad 3)
Ad quartum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter dividatur poenitentia in poenitentiam ante Baptismum, et poenitentiam mortalium, et poenitentiam venialium. Poenitentia enim est secunda tabula post naufragium, ut supra dictum est, Baptismus autem prima. Illud ergo quod est ante Baptismum, non debet poni species poenitentiae. (IIIa q. 90 a. 4 arg. 1)
Praeterea, quod potest destruere maius, potest etiam destruere minus. Sed mortale est maius peccatum quam veniale. Illa vero poenitentia quae est de mortalibus, eadem etiam est de venialibus. Non ergo debent poni diversae species poenitentiae. (IIIa q. 90 a. 4 arg. 2)
Praeterea, sicut post Baptismum peccatur venialiter et mortaliter, ita etiam ante Baptismum. Si ergo post Baptismum distinguitur poenitentia venialium et mortalium, pari ratione debet distingui ante Baptismum. Non ergo convenienter distinguitur poenitentia per has species. (IIIa q. 90 a. 4 arg. 3)
Sed contra est quod Augustinus, in libro de poenitentia, ponit praedictas tres species poenitentiae. (IIIa q. 90 a. 4 s. c.)
Respondeo dicendum quod haec divisio est poenitentiae secundum quod est virtus. Est autem considerandum quod quaelibet virtus operatur secundum congruentiam temporis, sicut et secundum alias debitas circumstantias. Unde et virtus poenitentiae actum suum habet in hoc tempore secundum quod convenit novae legi pertinet autem ad poenitentiam ut detestetur peccata praeterita, cum proposito immutandi vitam in melius, quod est quasi poenitentiae finis. Et quia moralia recipiunt speciem secundum finem, ut in secunda parte habitum est; consequens est quod diversae species poenitentiae accipiantur secundum diversas immutationes quas poenitens intendit. Est autem triplex immutatio a poenitente intenta. Prima quidem per regenerationem in novam vitam. Et haec pertinet ad poenitentiam quae est ante Baptismum. Secunda autem immutatio est per reformationem vitae praeteritae iam corruptae. Et haec pertinet ad poenitentiam mortalium post Baptismum. Tertia autem immutatio est in perfectiorem operationem vitae. Et haec pertinet ad poenitentiam venialium, quae remittuntur per aliquem ferventem actum caritatis, ut supra dictum est. (IIIa q. 90 a. 4 co.)
Ad primum ergo dicendum quod poenitentia quae est ante Baptismum, non est sacramentum, sed est actus virtutis disponens ad sacramentum Baptismi. (IIIa q. 90 a. 4 ad 1)
Ad secundum dicendum quod poenitentia quae delet peccata mortalia delet etiam venialia, sed non convertitur. Et ideo hae duae poenitentiae se habent sicut perfectum et imperfectum. (IIIa q. 90 a. 4 ad 2)
Ad tertium dicendum quod ante Baptismum non sunt peccata venialia sine mortalibus. Et quia veniale sine mortali dimitti non potest, ut supra dictum est; ideo ante Baptismum non distinguitur poenitentia mortalium et venialium. (IIIa q. 90 a. 4 ad 3)
Website design based on a project from Nicholas Rougeux     bluntly adapted by Geloven Leren