ga ga ga cs ga ga hu ga ga ga ga ga ga cs ga ga ga ga ga ga cs ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga es ga ga ga ga ga ga ga ga ga de
Tá laghdú ag teacht ar líon na n-éan de mhórchuid speicis éan fiáin imirceach agus éan fiáin dúchasach Eorpach. Tá beartais curtha i bhfeidhm ag an Aontas Eorpach (AE) chun an treocht sin a chur ina ceart trí chleachtais áirithe a chosc agus trí bhearta cosanta agus bearta bainistíochta gnáthóige a thabhairt isteach.
CÉARD A DHÉANANN AN TREOIR?
Féachtar leis an treoir na héin fhiáine uile in AE a chaomhnú trí rialacha a leagadh amach maidir le cosaint, le bainistiú agus le rialú na n-éan sin. Cumhdaíonn an treoir na héin féin, a n-uibheacha agus a ngnáthóga.
Ní mór do na tíortha AE beart a dhéanamh chun líon na n-éan de speicis atá i mbaol a chaomhnú nó a athbhunú, chun leibhéal a bhaint amach atá i gcomhréir le ceanglais éiceolaíochta, eolaíochta agus chultúrtha, agus ceanglais eacnamaíocha agus fóillíochta á gcur san áireamh.
Ní mór bearta a chur i bhfeidhm chun gnáthóga* d’éagsúlacht agus de mhéid leordhóthanach a chaomhnú, a chothabháil nó a athbhunú do gach speiceas éin. Baineann na bearta sin go príomha le:
limistéir chosanta a chruthú;
gnáthóga a chothabháil agus a bhainistiú sna limistéir chosanta sin agus lasmuigh díobh freisin; agus
biotóip* scriosta a athbhunú agus le cinn nua a chruthú.
Cuirtear bearta speisialta i bhfeidhm maidir le gnáthóg na speiceas atá liostaithe in Iarscríbhinn I, chun a chinntiú go mairfidh na speicis sin. Áirítear leo sin speicis:
a bhfuil baol ann nach mbeidh siad ann níos mó;
a gcuirfeadh athrú gnáthóige isteach orthu;
nach bhfuil ach líon beag díobh fágtha nó nach bhfuil siad scaipthe ach go háitiúil; nó
nach mór aird speisialta a dhíriú orthu toisc nádúr sainiúil a ngnáthóg.
Ní mór do thíortha AE limistéir faoi chosaint speisialta a chruthú le haghaidh speiceas i mbaol agus éan imirceach. Cruthaítear na limistéir sin i limistéar nádúrtha scaipthe na n-éan (.i. gnáthóg nádúrtha na n-éan), agus tacóidh na coinníollacha sna limistéir le marthain na n-éan. Tugtar aird ach go háirithe ar bhogaigh. Is cuid den líonra suíomhanna cosanta éiceolaíochta Natura 2000 na limistéir faoi chosaint speisialta sin.
Cuirtear cosaint ghinearálta i bhfeidhm freisin faoin treoir seo le haghaidh speiceas éan fiáin in AE. Cuirtear cosc ach go háirithe ar na gníomhaíochtaí seo a leanas:
éin fhiáine a scriosadh nó a ghabháil d’aon ghnó;
damáiste a dhéanamh do neadacha;
uibheacha a thógáil nó a choimeád;
suaitheadh d’aon ghnó a chuireann caomhnú i mbaol; agus
éin bheo nó éin mharbha a thrádáil nó a choimeád, nach ceadmhach iad a fhiach.
Ní mór do na tíortha AE taighde a chur chun cinn maidir le héin fhiáine san Eoraip a bhainistiú, a chosaint agus a shaothrú go ciallmhar (e.g. a chinntiú nach ndéantar speicis éin a fhiach ach amháin chun líon sásúil éin a chaomhnú).
Féadfar speicis áirithe a fhiach bunaithe ar líon éan na speiceas sin, má chomhlíonfar prionsabail áirithe:
níor cheart líon sásúil na n-éan sa todhchaí a chur i mbaol tríd an iomarca éan a thógáil;
níor cheart speicis a fhiach le linn gortha ná tógála;
níor cheart speicis imirceacha a fhiach le linn dóibh a bheith ag filleadh ar limistéir ghortha; agus
ní ceadmhach modhanna mórscála nó neamhroghnacha maraithe a úsáid.
Sa bhliain 2015, d’eisigh an Coimisiún Eorpaigh an dara tuarascáil maidir le stádas caomhantais faoin Treoir AE maidir le hÉin agus úsáideadh an tuarascáil sin chun measúnú comparáideach a dhéanamh. De réir na tuarascála, agus tuarascála comhchosúla faoin Treoir maidir le Gnáthóga, tá eolas níos fearr le fáil anois faoi stádas agus faoi threochtaí na speiceas agus na ngnáthóg cosanta. Is léir go bhfuil speicis agus gnáthóga áirithe ag teacht chucu féin, agus go bhfuil an líonra Natura 2000 ag cur go mór le bail sheasmhach na ngnáthóg agus na speiceas, go háirithe sna cásanna a bhfuil bearta curtha i bhfeidhm ar scála leordhóthanach.
Féach Nádúr agus bithéagsúlacht ar láithreán gréasáin an Choimisiún Eorpaigh chun tuilleadh faisnéise a fháil.
* Gnáthóg: limistéar nádúrtha nó cineál timpeallachta ina mbíonn cónaí de ghnáth ar chineál áirithe ainmhí nó ina bhfásann planda áirithe de ghnáth.
* Biotóp: limistéar de choinníollacha aonfhoirmeacha comhshaoil a úsáidtear mar spás maireachtála ag meascán sonrach ainmhithe agus plandaí.
CATHAIN A MBEIDH FEIDHM AG AN TREOIR?
Glacadh leis an reachtaíocht sa bhliain 1979 (Treoir 79/409/CEE ón gComhairle) agus bhí sí le trasuí i ndlí na dtíortha AE faoin 7 Aibreán 1981. Cuireadh leagan códaithe (Treoir 2009/147/CE) in ionad na Treorach 79/409/CEE sa bhliain 2009.
Tuarascáil ón gCoimisiún chuig an gComhairle agus chuig Parlaimint na hEorpa: An Tuarascáil i ndáil le Staid an Nádúir san Aontas Eorpach maidir le stádas agus le treochtaí na gcineálacha gnáthóige agus na speiceas atá cumhdaithe ag na Treoracha maidir le hÉin agus Gnáthóga don tréimhse 2007-2012, mar a éilítear faoi Airteagal 17 den Treoir maidir le Gnáthóga agus faoi Airteagal 12 den Treoir maidir le hÉin (COM(2015) 219 final an 20.5.2015)