ga ga et ga hu rm ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga de
Cóipcheart agus cearta gaolmhara sa tsochaí faisnéise
CAD A DHÉANTAR SA TREOIR?
Tá sé mar aidhm leis an treoir reachtaíocht maidir le cóipcheart agus cearta gaolmhara a oiriúnú d’fhorbairtí teicneolaíocha agus go háirithe don tsochaí faisnéise, agus foráil á déanamh maidir le cosaint ardleibhéil maoine intleachtúla. Ina theannta sin, cuirtear chun feidhme ann dhá chonradh idirnáisiúnta a tugadh chun críche i mí na Nollag 1996: Conradh WIPO um Chóipcheart agus Conradh WIPO um Thaibhithe agus Fónagraim.
Is ar cheann amháin de 10 dtreoir í, lena n-áirítear iad sin ar fhorfheidhmiú ceart maoine intleachtúla, saothair dhílleachtacha, agus comhbhainistíocht cóipchirt agus ceart gaolmhar, ina gcuimsítear le chéile reachtaíocht um chóipcheart AE.
Déantar comhchuibhiú sa treoir ar phríomhchearta a dheontar d’údair agus do shealbhóirí ceart comharsanachta (an ceart atáirgthe, an ceart cumarsáide leis an bpobal agus an ceart dáileacháin) agus — ar bhonn níos lú — ionchais agus teorainneacha maidir leis na cearta sin. Déantar comhchuibhiú freisin ar chosaint beart teicneolaíochta agus ar fhaisnéis, smachtbhannaí agus leigheasanna maidir le cearta bainistíochta.
Ní mór do thíortha AE foráil a dhéanamh chun ceart eisiach a bheith acu atáirgeadh díreach nó indíreach, sealadach nó buan a údarú nó a chosc ar aon bhealach agus i bhfoirm ar bith, go hiomlán nó go páirteach:
d’údair, maidir le cóip bhunaidh agus cóipeanna dá saothair;
do thaibheoirí, maidir le fosúcháin* dá gcuid taibhithe;
do tháirgeoirí fónagram, dá gcuid fónagram;
do tháirgeoirí chéad fhosú scannán, maidir leis an gcóip bhunaidh agus cóipeanna dá gcuid scannán;
d’eagraíochtaí craolacháin, fosúcháin dá gcuid craoltaí, bíodh na craolacháin sin á dtarchur ar shreang nó ar an aer (gan sreang), lena n-áirítear ar chábla nó satailít.
Ceart cumarsáide leis an bpobal
Ní mór do thíortha AE an ceart eisiach a thabhairt d’údair chun aon chumarsáid leis an bpobal maidir lena saothair a údarú nó a chosc. Áirítear leis sin a gcuid saothar a chur ar fáil don phobal ar bhealach trína bhféadfaidh baill den phobal iad a rochtain nuair is mian leo agus cibé áit is mian leo.
Ní mór do thíortha AE rialacha a bheith acu freisin maidir leis an gceart eisiach na rudaí seo a leanas a chur ar fáil:
do thaibheoirí, maidir le fosúcháin dá gcuid taibhithe;
do tháirgeoirí fónagram, dá gcuid fónagram;
do tháirgeoirí chéad fhosú scannán, maidir leis an gcóip bhunaidh agus cóipeanna dá gcuid scannán;
d’eagraíochtaí craolacháin, fosúcháin dá gcuid craoltaí — beag beann ar an modh tarchurtha.
Bunaítear riail aonair ar fud AE sa treoir chun an ceart eisiach a thabhairt d’údair aon dáileadh dá saothair nó cóipeanna den saothar sin don phobal a údarú nó a chosc.
Déantar an ceart dáileacháin sin a ídiú laistigh den Aontas Eorpach i gcás ina ndéanann an sealbhóir cirt an chéad díolachán nó an chéad aistriú eile úinéireachta in AE de shaothar nó go ndéantar é sin lena thoiliú.
Leagtar amach liosta uileghabhálach d’eisceachtaí agus de theorainneacha i dtaca le cearta sa treoir, d’fhonn úsáid inneachair faoi chosaint a éascú in imthosca sonracha.
Baineann eisceacht éigeantach leis an gceart atáirgthe i gcás gníomhartha sealadacha atáirgthe áirithe ar cuid lárnach agus riachtanach de phróiseas teicneolaíoch iad (cóipeanna sealadacha), agus a bhfuil sé mar aidhm leo úsáid dhleathach nó tarchur a dhéanann idirghabhálaí a chumasú i líonra idir tríú páirtithe, de shaothar nó ábhar eile.
Tá na heisceachtaí agus teorainneacha eile go léir a bhaineann le cearta atáirgthe agus cumarsáide roghnach (féadfaidh tíortha AE cinneadh a dhéanamh iad a chur chun feidhme nó gan a chur chun feidhme) agus baineann siad go háirithe leis an bhfearann “poiblí”. I gcás trí cinn de na heisceachtaí sin — reipreagrafaíocht*, úsáid phríobháideach agus craoltaí arna ndéanamh ag institiúidí sóisialta — ní mór do na sealbhóirí cirt cúiteamh cóir a fháil.
Deontar na heisceachtaí agus na teorainneacha maidir leis an gceart dáileacháin ag brath ar na heisceachtaí a bhaineann le hatáirgeadh nó cumarsáid leis an bpobal.
Ní mór do thíortha AE cosaint dhlíthiúil a thabhairt i gcoinne imchéimniú aon bhearta teicneolaíochta éifeachtacha ina gcuimsítear saothair nó aon ábhar eile.
Baineann an chosaint dhlíthiúil sin freisin le “hachtanna ullmhúcháin” amhail monarú, allmhairiú, dáileadh, díol nó soláthar seirbhísí le haghaidh saothar a bhfuil úsáidí teoranta ag gabháil leo.
Cosaint faisnéis bhainistíochta a bhaineann le cearta
Ní mór do thíortha AE cosaint dhlíthiúil a thabhairt i gcoinne aon duine a dhéanann aon cheann de na gníomhartha seo a leanas go feasach gan údarás:
aon fhaisnéis bhainistíochta leictreonach maidir le cearta a bhaint nó a athrú;
saothair nó ábhar eile faoi chosaint ónar baineadh faisnéis bhainistíochta leictreonach maidir le cearta a dháileadh, a chraoladh, a chur in iúl nó a chur ar fáil don phobal.
CÉN UAIR ATÁ TOSACH FEIDHME NA TREORACH?
Cuireadh an treoir i bhfeidhm an 22 Meitheamh 2001. B’éigean do thíortha AE í a ionchorprú sa dlí náisiúnta faoin 22 Nollaig 2002.
* Fosúchán: ní mór saothar a leabú i gcóip a fhágfaidh go mbeidh daoine eile in ann é a fheiceáil nó a chóipeáil (i.e. i meán inláimhsithe amhail taifead).
* Reipreagrafaíocht: an eolaíocht agus an cleachtas a bhaineann le doiciméid agus ábhar grafach a chóipeáil agus a atáirgeadh.
Treoir 2001/29/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Bealtaine 2001 maidir le comhchuibhiú gnéithe áirithe den chóipcheart agus cearta gaolmhara sa tsochaí faisnéise (IO L 167, 22.6.2001, lgh. 10-19)
Ionchorpraíodh leasuithe comhleanúnacha ar Threoir 2001/29/CE sa bhuntéacs. Níl de luach ar an leagan comhdhlúite seo ach luach doiciméadach amháin.
Treoir 2004/48/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 29 Aibreán 2004 maidir le forfheidhmiú ceart maoine intleachtúla (IO L 195, 2.6.2004, lgh. 16-25) (“IPRED”). Féach an leagan comhdhlúite.
Treoir 2014/26/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Feabhra 2014 maidir le comhbhainistíocht cóipchirt agus ceart gaolmhar agus ceadúnú ilchríochach ceart i saothair cheoil le haghaidh úsáid ar líne sa mhargadh inmheánach (IO L 84, 20.3.2014, lgh. 72-98) (“Treoir CRM”)
Treoir 2006/115/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Nollaig 2006 maidir le ceart cíosa agus ceart iasachta agus cearta áirithe a bhaineann le cóipcheart sa réimse maoine intleachtúla (leagan códaithe) (IO L 376, 27.12.2006, lgh. 28-35) (“An Treoir Cíosa agus Iasachta”)
Treoir 2001/84/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 27 Meán Fómhair 2001 maidir le ceart athdhíola chun leasa údar bunsaothair ealaíne (IO L 272, 13.10.2001, lgh. 32-36) (“An Treoir um an Ceart chun Athdhíola”)
Treoir 93/83/CEE ón gComhairle an 27 Meán Fómhair 1993 maidir le comhordú rialacha áirithe a bhaineann le cóipcheart agus cearta i dtaca le cóipcheart is infheidhme maidir le craoladh satailíte agus atarchur cábla (IO L 248, 6.10.1993, lgh 15-21) (“An Treoir Satailíte agus Cábla”)
Treoir 2009/24/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2009 maidir le cosaint dhlíthiúil ríomhchlár (leagan códaithe) (IO L 111, 5.5.2009, lgh. 16-22) (“An Treoir Bogearraí”)
Treoir 96/9/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Márta 1996 maidir le cosaint dhlíthiúil bunachar sonraí (IO L 77, 27.3.1996, lgh. 20-28) (“An Treoir um Bhunachar Sonraí”)
Treoir 2006/116/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Nollaig 2006 maidir leis an téarma cosanta do chóipcheart agus cearta gaolmhara áirithe (leagan códaithe) (IO L 372, 27.12.2006, lgh. 12-18) (“An Treoir Téarma”). Féach an leagan comhdhlúite.
Treoir 2012/28/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Deireadh Fómhair 2012 maidir le húsáidí ceadaithe áirithe de shaothair dhílleachtacha (IO L 299, 27.10.2012, lgh. 5-12) (“An Treoir um Shaothair Dhílleachtacha”)