en en en en en en it en en en en en en en en en en en en en en en en en es es en en en en en en en en de en fi en en en fr en bg en hbs_lat da nl el de et fi fr de hu is it lv lt en nb pl pt ro sv sl es sv tr es en en en en en kn en en en en en en en en en en en en en en it en en en en en en ga en cs fr cs de en en en it en en de en sv en en en en en en en en tr en en en en ro da en en en en en ga es ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga sc ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga en en en en en en en en en en en ja en en en en en en en en en en en id es cs ga ga ga nl ga tl ga ga ga ga ga la ga ga ga ga ga ga ga en en en en en en en en en nn en en fr en en en en cs en en en en
Na halpa — European Environment Agency
Do something for our planet, print this page only if needed. Even a small action can make an enormous difference when millions of people do it!
Network of the Heads of Environment Protection Agencies (EPA network)
Shared Environmental Information System (SEIS)
Air pollution and Climate Change mitigation (ACM)
Climate Change Impacts, Vulnerability and Adaptation (CCA)
Inland, Coastal and Marine waters (ICM)
Urban, Land and Soil systems (ULS)
Waste and Materials in a Green Economy (WMGE)
EEA homepage in your language
Cookies are not enabled. You must enable cookies before you can log in.
The EEA Web CMS works best with following browsers:
Internet Explorer is not recommended for the CMS area.
If you have forgotten your password, we can send you a new one.
Skip to content. | Skip to navigation
Sound and independent information
Search the catalogue A-Z Glossary
The EEA is an agency of the European Union
This website has limited functionality with javascript off. Please make sure javascript is enabled in your browser.
Article Published 22 Mar 2010 Last modified 16 Dec 2016
Topics: Bithéagsúlacht - Éiceachórais , Water , Oiriúnú don athrú aeráide ,
Tionchair an athraithe aeráide san Eoraip inniu
‘Inné, tháinig mé ar ais ó dhreapadh ar an Matterhorn san Eilvéis. Bhaineamar úsáid as an droim Hornli, an bealach cáiliúil a dreapadh den chéad uair i 1865. Téim ann gach samhradh. Tá na bealaí seo a úsáidtear go minic ag éirí an-dainséarach agus tá roinnt díobh dúnta fiú. Tá an síorshioc, a choimeád an charraig le chéile ar feadh na céadta nó na mílte bliain, ag leá. Leánn sé i rith an lae agus reonn sé arís istoíche agus tá smidiríní á dhéanamh den charraig dá bharr. Tá sé seo ag tarlú níos airde suas na sléibhe gach bliain — tá sé ag bogadh suas na sléibhte.’
Cónaíonn Sebastian Montaz i Saint Gervais, sráidbhaile i réigiún Chamonix sa Fhrainc. Is treoraí sléibhe agus teagascóir sciála é agus d’fhás sé aníos in Alpa na Fraince ach bíonn sé á treorú dreapadóirí agus sciálaithe ar fud an réigiúin Alpach.
‘De ghnáth athraíonn sléibhte go mall. Ach anseo sna hAlpa tá athruithe le feiceáil de réir mar a athraíonn gach séasúr beagnach. Tá athrú suntasach tar éis tarlú ó bhí mé óg agus níl a fhios ag aon duine cad a tharlóidh faoin am a bheidh m’iníon fásta.
‘Le cúig bliana anuas, ó Mheitheamh go Iúil, ní rabhamar in ann dreapadóireacht measctha a dhéanamh áit a dhreaptar ar sneachta agus ar oighear araon. Níl sé sábháilte anois ó Mheitheamh go dtí deireadh Meán Fómhair. Bhí an titim sneachta is fearr againn le naoi mbliana anuas an geimhreadh seo caite ach is eisceacht anois iad geimhrí dá leithéid,’ arsa Sebastian.
Tá athrú aeráide ag dul i bhfeidhm ar na hAlpa, idir chomhshuíomh an tsíorseacha a choimeádann an charraig le chéile agus toirt agus caighdeán an tsneachta. Tá oighearshruthanna ag cúlú agus tá droichid oighir agus sneachta ag imeacht ó radharc. De réir mar a éiríonn bealaí traidisiúnta fabhtach tá ceird an treoraithe sna sléibhte ag athrú chomh maith. Tá roinnt oighearshruthanna, a rabhthas ábalta a thrasnú cúig bliana ó shin, athraithe anois. Tá an t-oighear imithe agus tá an charraig faoina bhun nochta anois.
Is siombail íocónach de chuid na hEorpa iad na hAlpa. Tá siad ar cheann de phríomhchinn scríbe na mór-roinne, le sliabhraon ag soláthar i bhfad níos mó ná cinn scríbe laethanta saoire. Is foinse bhunaidh iad do dhaichead faoin gcéad d’fhionnuisce na hEorpa agus soláthraíonn siad uisce do na milliúin Eorpach i limistéir ísealchríche. Ní haon iontas ann mar sin go dtugtar ‘túir uisce na hEorpa’ ar na hAlpa uaireanta.
Tá an fionnuisce seo fíor-thábhachtach, ní amháin don ocht tír Alpach ach do chuid ollmhór d’ilchríoch na hEorpa chomh maith. Déanann tuarascáil le déanaí de chuid an EEA, ‘Regional climate change and adaptation — The Alps facing the challenge of changing water resources’, éifeachtaí an athraithe aeráide ar sholáthar agus éileamh na fionnuisce i bpríomh réigiúin Alpach a mheas.
Fócas: tionchair an athraithe aeráide ar an éiceachóras Alpach
Níl tionchar an athraithe aeráide ar sheirbhísí éiceachórais Alpach teoranta chuig a thionchar ar sholáthairtí uisce óil. Le haghaidh gach méadú 1 ºC sa teocht, ardaíonn líne an tsneachta faoi thart ar 150 méadar. Mar thoradh, ní chruachfar an oiread céanna sneachta ag leibhéil níos ísle. Tabharfaidh deacrachtaí aghaidh ar bheagnach leath de na hionaid saoire sciála san Eilvéis, agus níos mó fiú sa Ghearmáin, san Ostair agus sna Piréiní, maidir le turasóirí agus díograiseoirí spóirt gheimhridh a mhealladh sa todhchaí.
Tá speicis phlandaí ag bogadh ó thuaidh agus suas na cnoic chomh maith. Tá ‘speicis cheannródaí’ mar dhea ag bogadh aníos. Tá plandaí a chuaigh in oiriúint don bhfuacht á dtiomáint amach as a réimsí nádúrtha anois. D’fhéadfadh go mbeadh speicis phlandaí tar éis bogadh na céadta ciliméadar ó thuaidh faoi dheireadh na 21ú haoise agus d’fhéadfadh go mbeadh 60 % de na speicis phlanda sléibhe i mbaol díofa.
Meastar go méadófar guaiseacha nádúrtha agus díobháil do bhonneagar in airde mar thoradh ar laghduithe breathnaithe agus tuartha i síorshioc. Léiríonn an tonn teasa a tharla ar fud na hEorpa in 2003 na tionchair a d’fhéadfadh a bheith an-tromchúiseach, mar shampla teocht níos airde agus triomach ar dhea-bhail na ndaoine agus earnálacha eacnamaíocha atá ag brath ar uisce (ar nós giniúint cumhachta). Laghdaíodh mais na n-oighearshruthanna Alpach faoi aon-deichiú de bharr leá i mbliain amháin agus fuair na mílte daoine bás ar fud na hEorpa.
Soláthraíonn na hAlpa réamhbhreathnú ar na dúshláin a bheidh os comhair na n-éiceachóras, gnáthóga agus daonraí ar fud na hEorpa agus ar fud an domhain. I scéal faoin Artach a leanas seo, cloisfimid ó dhaoine a chónaíonn san Eoraip Artach faoi na tionchair atá ag athrú aeráide ar a saol siúd cheana féin.
Na hAlpa — éiceachóras athraitheach
De ghnáth athraíonn sléibhte go mall, mar a fheiceann Sebastian Montaz. Ach tá an aeráid Alpach tar éis athrú go suntasach le céad bliain anuas, leis an teocht ag méadú faoi 2° C: dhá oiread an meán domhanda. Agus tá oighearshruthanna Alpacha ag leá mar thoradh. Tá beagnach leath dá dtoirt oighir caillte ó 1850 i leith agus tá rátaí cailliúna tar éis luathú go láidir ó lár na 1980aidí i leith.
Tá líne an tsneachta ag ardú chomh maith agus tá patrúin na frasaíochta (báisteach, sneachta, clocha sneachta agus flichshneachta) ag athrú freisin. Is dóchúil go rachaidh roinnt mhaith oighearshruthanna meánmhéide agus móra ó radharc laistigh de chéad leath an chéid. Meastar go mbeidh níos mó agus níos mó báistí geimhridh ag titim sna réigiúin in ionad an sneachta atá ag titim ann i láthair na huaire, agus beidh níos lú laethanta le clúdach sneachta dá bharr. Tá sé seo ag dul i bhfeidhm ar an tslí ina mbailíonn agus ina stórálann na sléibhte uisce sa gheimhreadh agus an tslí ina scaiptear arís é i dteocht an tsamhraidh. Mar sin meastar go méadóidh rith chun srutha sa gheimhreadh agus go laghdóidh sé sa samhradh.
Timthriall an uisce agus athrú aeráide
Bailítear agus stóráiltear uisce mar sneachta agus oighear in oighearshruthanna, i locha, i screamhuisce agus in ithir na nAlp i rith an gheimhridh. Ansin scaoiltear go mall é nuair a leánn an t-oighear agus an sneachta i rith an earraigh agus an tsamhraidh, ag dul isteach in aibhneacha ar nós an Danóib, an Réin, an Pho and an Róin, iad go léir le huiscí uachtair acu sna sléibhte. Leis seo bíonn uisce ar fáil nuair a bhíonn an soláthar ag titim sna hísealchríocha, agus nuair a bhíonn an t-éileamh ag an leibhéal is airde.
Tá na hidirghníomhaíochtaí íogair a fhothacaíonn an próiseas ársa seo de stóráil agus scaoileadh faoi bhagairt anois ag athrú aeráide. Conas a rachaidh athrú aeráide i bhfeidhm ar éiceachórais Alpach? Conas a athróidh seirbhísí éiceachórais? Cad is féidir linn a dhéanamh?
Seirbhís éiceachórais faoi bhrú
Tá na ‘túir uisce’ Alpach an-íogair agus leochaileach i leith athruithe i bpróisis mheitéareolaíoch agus aeráide, tírdhreacha agus úsáide uisce daonna. Is féidir le leasuithe dul i bhfeidhm ar chaighdeán agus méid an uisce a soláthraítear do na milliúin Eorpach.
Tá an ‘timthriall uisce’ Alpach i mbaol go mór de bharr athrú aeráide. Meastar go n-athróidh athruithe i bhfrasaíocht, patrúin um bhrat sneachta agus stóráil oighearshrutha an tslí ina n-iompraítear uisce. Is é is brí leis sin ná go mbeidh níos mó triomaigh ann i rith an tsamhraidh, níos mó tuillte agus sciorradh talún sa gheimhreadh, agus tuilleadh éagsúlachta sa soláthar uisce i gcaitheamh na bliana. Rachfar i bhfeidhm ar chaighdeán an uisce chomh maith.
Is dóchúil go ndéanfaidh ganntanais uisce agus imeachtaí antoisceacha níos minice, i dteannta le héileamh ar uisce atá de shíor ag ardú (le haghaidh uisciú talmhaíochta nó mar gheall ar thurasóirí, mar shampla), díobháil do sheirbhísí éiceachórais agus earnálacha eacnamaíocha. Beidh an tionchar le feiceáil i dteaghlaigh, sa talmhaíocht, i nginiúint fuinnimh, i bhforaoiseacht, i dturasóireacht, agus i loingseoireacht abhann. D’fhéadfadh na fadhbanna acmhainne uisce atá ann cheana féin dul in olcas dá bharr agus d’fhéadfadh coimhlint tarlú idir úsáideoirí i réigiún na nAlp agus in áiteanna eile araon. Is dóchúil go dtarlóidh níos mó triomaigh san Eoraip Theas, ach go háirithe.
Tá luach nua ag baint le huisce, acmhainn a ndéantar beag beann de go minic, i gcomhthéacs aeráide athraitheach.
An raibh a fhios agat? (5)
Is ionann abhantrach agus an limistéar óna sníonn an sruthuisce ina iomláine thar dromchla an domhain trí shraith de shrutháin, aibhneacha agus, b’fhéidir, locha isteach san fharraige ag béal abhann amháin, inbhir nó deilt
Is é is brí le bainistíocht abhantraí ná abhainn a chosaint, ó fhoinse go muir, agus a chuid tírdhreacha máguaird. Is minic a bhíonn earnálacha agus údaráis dhifriúla bainteach leis seo ach tá sé ríthábhachtach i leith acmhainn, caighdeán agus méid an uisce a dhaingniú.
Taistealaíonn an uisce a fhaighimid in Vín 100 ciliméadar ar a laghad ó thoibreacha sna sléibhte,’ arsa an Dr. Gerhard Kuschnig, ceannaire ar Chosaint Toibreacha le hOibreacha Uisce Cathrach Vín. Tá cónaí ar an Dr. Kuschnig cúpla céad ciliméadar ó bhaile Alpach de chuid Sebastian, an treoraí sléibhe. Ach tá athrú aeráide ar a aigne siúd freisin.
‘I láthair na huaire, níl aon fhadhb le méid nó caighdeán an uisce ach tá an todhchaí neamhchinnte. Is ionann bainistiú an athraithe aeráide agus bainistiú na neamhchinnteachta. Ba mhian linn a chinntiú go bhfuil na ceisteanna ceart á gcur againn,’ a dúirt an Dr. Kuschnig.
Tá dhá milliún duine i gcathracha Vín agus Graz agus na limistéir máguaird ag brath ar chuid amháin d’Alpa na hOstaire le haghaidh uisce. Mar sin tá toibreacha fionnuisce sa réigiún cosanta ó thaobh dlí de. Tá na huiscígh (carraig sáithithe trínar féidir leis an uisce bogadh go héasca) sna limistéir sléibhtiúla seo an-leochaileach toisc comhshuíomh na carraige, an aeráid agus gníomhaíochtaí talamhúsáide, a théann i bhfeidhm go mór ar chaighdeán agus méid an uisce atá ar fáil.
Ceann de na príomhdhúshláin don réigiún seo maidir le hoiriúnú don athrú aeráide ná caighdeán agus méid an fhionnuisce a chosaint. Ní féidir uisce ar ardchaighdeán a dhaingniú go fadtéarmach ach amháin tríd an talamh trína dtaistealaíonn an t-uisce a chosaint. Téann athruithe don talamh, lena n-áirítear cleachtais fheirmeoireachta nua agus tógáil, mar shampla, go léir i bhfeidhm ar chaighdeán agus méid an uisce. Tá Vín ag cosaint na toibreacha sléibhe cóngaracha le níos mó ná 130 bliain anois, ag gnóthú staid úinéireachta diaidh ar ndiaidh ar na críocha móra i gcosaint an uisce agus na limistéar tearmainn. Clúdaíonn an crios cosanta uisce achar thart ar 970 cileaméadar² atá suite i Styria agus san Ostair Íseal.
Sníonn an t-uisce trí na cisil dromchla den charraig, scaipeann sé laistigh den sliabh agus tar éis gach ceann de na sraitheanna neamh-thréscaoilteacha a bhaint amach draenálann sé isteach sna toibreacha, agus ó sin téann sé ar ais go dtí an dromchla,’ a mhíníonn an Dr. Kuschnig.
Tá an t-am idir insíothlú (ag dul isteach sa talamh) agus doirteadh (dul ar ais go dtí an dromchla i dtobar) uisce tar éis imeacht báistí an-gairid ar fad. Le himeachtaí antoisceacha, ar nós báisteach throm nó leá sneachta gasta, bíonn líon mór dríodair ag bogadh agus téann siad i bhfeidhm ar chaighdeán an uisce. Go minic ní féidir méideanna móra dríodair a scagadh laistigh den tréimhse gairid sula ndoirtear é. Méadaíonn dóchúlacht na n-imeachtaí aimsire antoisceacha le hathrú aeráide.’
Beidh tionchar ag coinníollacha an athraithe aeráide sa réigiún, ar nós teocht ardaithe, ar infhaighteacht agus ar chaighdeán an uisce go díreach trí galú feabhsaithe agus athruithe i bhfrasaíocht. Tá éifeachtaí indíreacha ar acmhainní uisce mar thoradh freisin ar athrú aeráide trí fásra a athrú.
Tá dhá trian den chrios cosanta faoi bhrat foraoisí. Cosúil le talmhaíocht, tá foraoisí an réigiúin á mbainistiú agus é mar aidhm an t- uisce óil a chosaint. ‘Is é an bhagairt is mó dúinn i láthair na huaire de bharr athrú aeráide ná creimeadh méadaithe toisc go gcuireann sé na foraoisí i mbaol. Gan crainn agus duilliúr ceart déanfar an ithir a scríobadh siar agus is í an ithir a ghlanann an t-uisce. Is é is brí le méaduithe teochta ná cineálacha crainn nua. Is ionann athrú aeráide agus neamhchinnteacht, fachtóirí nua — agus is riosca é seo de shíor,’ arsa Dr. Kuschnig.
Gníomhaíochtaí agus eispéiris oiriúnaithe
Idir an dá linn, is tasc fíor-thábhachtach don údarás uisce é soláthar oideachais. Tá scoil uisce ag múineadh leanaí áitiúla le 13 bliana anuas faoi thábhacht an uisce agus an tírdhreach atá á soláthar aige. Tairgtear turais rialta chuig na toibreacha sléibhe i dtreo is go mbeidh daltaí in ann tuiscint níos fearr a bheith acu ar cad as a dtagann a gcuid uisce. Tá eolas tábhachtach freisin don chomhphobal feirmeoireachta atá lonnaithe thuas go hard sna féaraigh Alpacha. Tá sé de dhualgas orthu freisin talamh mórthimpeall ar na toibreacha a chosaint, go háirithe ó eisilteach ainmhithe.
Tá Uisce Vín bainteach cheana féin i dtionscadail a thugann gníomhaithe eile sa domhan uisce le chéile chun plé a dhéanamh ar thionchair agus oiriúnú i leith an athraithe aeráide. Mar shampla, tugann tionscadal ar a dtugtar CC-WaterS 18 eagraíocht le chéile ó ocht dtír chun a gcuid eispéiris a roinnt agus cineálacha cur chuige oiriúnaithe comónta a phlé.
‘Is minic a dhréachtaítear bearta beartais a bhaineann le hoiriúnú i leith athrú aeráide mar fhreagra ar imeachtaí aimsire antoisceacha a spreagann éileamh ar ghníomh,’ arsa Stéphane Isoard, ón fhoireann Leochaileachta agus Oiriúnaithe san EEA.
Is cás den chineál sin é an tonn teasa a tharla in 2003. Mar sin féin, ní mór smaoineamh anois ar straitéisí um oiriúnú atá bunaithe ar anailís ar réigiúin, ar earnálacha agus ar dhaoine leochaileacha atá níos córasaí, agus iad a chur i bhfeidhm gan mhoill, má tá siad le bheith láidir agus éifeachtach sa todhchaí chun déileáil le tionchair dosheachanta an athraithe aeráide. Tá bainistíocht áitiúil laistigh de chomhthéacs réigiúnach, náisiúnta agus AE níos mó riachtanach le haghaidh oiriúnú le saincheisteanna an athraithe aeráide agus acmhainne uisce,’ a dúirt sé.
Beidh bainistíocht abhantraí éifeachtach mar phríomh-eilimint ar fud teorainneacha náisiúnta. Mar shampla, is beag an comhoibriú a tharla go dtí seo idir thíortha maidir le bainistiú ganntanais uisce le hais abhantraí a thosaíonn nó a gcuirtear leo ag an réigiún Alpach. Tá an AE i staid láidir chun cabhrú leis an bpróiseas seo trí feabhas a chur ar na coinníollacha do chomhoibriú.
Is é is brí le maolú an athraithe aeráide ná astuithe gáis ‘cheaptha teasa’ a ghearradh, i.e. ag seachaint thionchair an athraithe aeráide nach féidir a bhainistiú. Mar sin féin, fiú amháin má chuirtear deireadh le hastuithe inniu, leanfar le hathrú aeráide ar feadh i bhfad mar gheall ar an mbailiúchán gás ceaptha teasa san atmaisféar.
Mar sin ní mór dúinn tosú ag oiriúnú. Is éard atá i gceist le hoiriúnú an athraithe aeráide ná measúnú ar agus déileáil le leochaileacht na gcóras nádúrtha agus daonna ar thionchair ar nós tuilte, triomaigh, ardú leibhéal na farraige agus tonnta teasa. Ar deireadh thiar thall, is ionann oiriúnú agus machnamh a dhéanamh ar an tslí a bhfuilimid ag maireachtáil inniu agus an tslí a mhairfimid amach anseo. Cad as a dtiocfaidh ár gcuid uisce? Conas a chosnóimid sinn féin ó imeachtaí antoisceacha?
Le haghaidh tuilleadh eolais ar na hábhair a clúdaíodh anseo i Signals, tabhair cuairt ar ár suíomh gréasáin: www.eea.europa.eu.
5. An Creat-Treoir Uisce: http://ec.europa.eu/environment/water/water-framework/index_en.html
Sort by: Publishing date Title
Europe's mountains: rich in biodiversity but increasingly vulnerable Snow-capped peaks, rocky inclines, rich forests and sloping meadows provide recreation and economic opportunities for humans and a home to many plants and animals. The European Environment Agency's new assessment of mountain ecosystems sheds light on their state and the pressures they face.
Regional climate change and adaptation — The Alps facing the challenge of changing water resources Drawing on the most recent knowledge of climate change impacts in the Alps and experiences across the region, this report analyses the risks that climate change presents to the region's water supply and quality, identifying needs, constraints, opportunities, policy levers and options for adaptation. It extracts policy guidance on adaptation practice and aims to assist regional and local stakeholders in developing robust adaptation strategies. The focus of the report is on water resources and related adaptation, rather than water-related extreme events like floods, avalanches, landslides or mudflows, which are already well covered by existing studies of climate change impacts in the Alps.
Permalink to this version
Permalink to latest version
For references, please go to https://www.eea.europa.eu/ga/articles/na-halpa or scan the QR code.
PDF generated on 18 Jul 2017, 08:12 AM
Ithir — An acmhainn dearmadta
Artach — Cén fáth ar chóir dom a bheith buartha faoin Artach?
Uisce le haghaidh na Talmhaíochta
I dtreo na hinbhuanaitheachta domhanda
Bonneagar glas: saol níos fearr trí réitigh atá bunaithe ar an dúlra
An ghníomhaíocht dhaonna ag creimeadh na talún agus na hithreach
Ag dul ó bhainistíocht dramhaíola i dtreo geilleagar glas
Is í an bhainistíocht inbhuanaithe an tslí le foraoisí sláintiúla a bheith againn san Eoraip
Eolas ar an gcomhshaol don todhchaí
Fuinneamh in-athnuaite: an réiteach i ndáil le todhchaí íseal-charbóin san Eoraip
Tar éis Pháras: feidhmiú an gheilleagair ísealcharbóin
Feithiclí leictreacha: ag dul i dtreo córas soghluaisteachta inbhuanaithe
Maoiniú don troid i gcoinne an athraithe aeráide: acmhainní d’Eoraip ísealcharbóin atá seasmhach ó thaobh na haeráide de
Ábhar mór cainte i measc an-chuid daoine san Eoraip is ea cáilíocht an aeir
Ceimiceáin san Eoraip: an tionchar ar shláinte an duine agus ar an gcomhshaol a thuiscint
Geilleagar ciorclach san Eoraip: tá ról le himirt againne go léir
Sign up to receive our reports (print and/or electronic) and quarterly e-newsletter.
European Environment Agency (EEA)
Phone: +45 3336 7100
The European Environment Agency (EEA) is an agency of the European Union.
CMS login Software updates history Code for developers Refresh this page
This site uses cookies
We use cookies to record some preference settings and to analyse how visitors use our web site. Cookies do not contain any personal information about you. If you wish, see how to delete/disable cookies in your web browser but then our site may not work correctly. See also our privacy policy.