en en en en en en it en en en en en en en en en en en en en en en en en es es en en en en en en en en de en fi en en en fr en en bg en en hbs_lat da nl el de et fi fr de hu is it lv lt en en nb pl pt ro sv sl es sv tr es en en en en en kn en en en en en en en en en en en en en en en it en en en en en en ga en en en ga fr ga de en en en it en en de en sv en en en en en en en en tr en en en en ro da en en en en en ga ga en ga ga ga ga ga es ga ga ga ga ga ga ga lb ga ga ga ga ga en ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga ga en en en en en en ga en en en en es en en en en en en en en en id en en en en ga ga ga hu ga gd ga ga ga ga ga en en en en en en en en en en nn en en fr en en en en cs en en en en
Tomhaltas neamh-inbhuanaithe — European Environment Agency
Do something for our planet, print this page only if needed. Even a small action can make an enormous difference when millions of people do it!
Network of the Heads of Environment Protection Agencies (EPA network)
Shared Environmental Information System (SEIS)
Air pollution and Climate Change mitigation (ACM)
Climate Change Impacts, Vulnerability and Adaptation (CCA)
Inland, Coastal and Marine waters (ICM)
Urban, Land and Soil systems (ULS)
Waste and Materials in a Green Economy (WMGE)
EEA homepage in your language
Cookies are not enabled. You must enable cookies before you can log in.
The EEA Web CMS works best with following browsers:
Internet Explorer is not recommended for the CMS area.
If you have forgotten your password, we can send you a new one.
Skip to content. | Skip to navigation
Sound and independent information
Search the catalogue A-Z Glossary
The EEA is an agency of the European Union
Signals - Gach anáil a thógaimid
This website has limited functionality with javascript off. Please make sure javascript is enabled in your browser.
Article Published 28 Jul 2011 Last modified 03 Jun 2016
Topics: Éifeachtúlacht acmhainne agus dramhaíl , Éifeachtúlacht acmhainne agus dramhaíl ,
Teachtaireacht lárnach: Cúis lárnach go mbíonn tionchar dearfach ag tomhaltas ar an gcomhshaol agus go mbíonn sé freagrach as ró-úsáid acmhainní ná nach léirítear go hiomlán i bpraghsanna earraí agus seirbhísí na costais a fhulaingíonn an tsochaí mar thoradh ar mheathlú comhshaoil agus acmhainní. Bíonn go leor earraí saor cé go ndéanann siad dochar don chomhshaol, d’éiceachórais nó do shláinte an duine. (SOER 2010)
Image © EEA/John McConnico
‘Thosaigh an deatach ag séideadh thar an bhfeirm go deireanach oíche amháin. Ní raibh sé go deas. Bhí an deatach ag titim ar nós sneachta,’ a deir Guðni Þorvaldsson, a ritheann feirm an teaghlaigh i ndeisceart na hÍoslainne, díreach 8 km ó bholcán Eyjafjallajökull. ‘Bhí orainn na caoirigh, na huain agus cuid de na capaill a bhogadh istigh. Ba ghá na caoirigh a sheiceáil gach trí huaire toisc go raibh am breithe uan ar siúl. Bhí gach rud liath. Bhí na codanna ba mhó de luaith chomh mór le 3 cm. D’fhág mé lorg coise air amhail is gur sneachta a bhí inti.’
Díol suntais ab ea an t-ullmhúchán maith a bhí déanta ag Guðni Þorvaldsson agus an chuid eile de dhaonra na hÍoslainne le haghaidh bhrúchtadh mór bholcán Eyjafjallajökull i Márta 2010. Déanann córas monatóireachta sofaisticiúil a bhaineann úsáid as teicneolaíocht um shuíomh satailíte domhanda bolcáin ghníomhacha san Íoslainn a thomhas ar bhonn leanúnach. Thug na léamha le tuiscint go raibh an bolcán ag éirí níos airde – comhartha cinnte de ghníomhaíocht bholcánach laistigh den tsliabh. Deimhníodh é sin le gníomhaíochtaí monatóireachta eile. Léiríonn sé sin, agus é curtha in éineacht le córas éifeachtach um fhaisnéis phoiblí, an luach a bhaineann le faisnéis chomhshaoil.
B’fhéidir nach raibh an t-ullmhúchán céanna déanta ag an gcuid eile den domhan. Chuaigh an bolcán i bhfeidhm ar an domhan laistigh de chúpla lá, mar thoradh den chuid is mó ar an scamall mór luaithe a cruthaíodh agus an tionchar a bhí aige ar thrácht aeir. Bhí an luaith ag bogadh idir 20,000 agus 36,000 troigh – an raon airde céanna a mbaineann aerlínéir úsáid aisti. Bhí an t-aerspás dúnta ar fud na hEorpa, agus dá bhí barr sin ní raibh eitiltí a bhí ar an mbealach go hEoraip agus a bhí ag teacht ó áiteanna chomh fada le Sydney, in ann imeacht. Mheas an Comhlachas Aeriompair Idirnáisiúnta go raibh thart ar $200 milliún d’ioncam á chailliúint ag aerlínte gach lá.
Bhí beagnach gach tionscal a bhí ag brath ar iompar aeir thíos leis. Sa Chéinia, d’éirigh plandaí, bláthanna agus glasraí a d’fhásadh do mhargadh na hEorpa lofa faoin ngrian millteanach te agus cailleadh na mílte Euro dá bharr sin. Measadh go ndearnadh beagnach deich milliún bláth – rósanna den chuid is mó – a dhiúscairt le linn na chéad chúpla lá tar éis an bhrúchta. Tugadh glasraí, mar lus súgach, brocailí agus pónairí glasa mar bheatha d’eallaí in áit iad a sheoladh chuig boird dinnéir na hEorpa. Bhí soláthairtí de thuinnín úr ó Vítneam agus ó na hOileáin Fhilipíneacha ag éirí gann san Eoraip.
Leis na spéartha uafásach ciúin ar fud na hEorpa in Aibreán 2010 cuireadh i gcuimhne dúinn an oiread trácht aeir a bhíonn ann de ghnáth. Cuireann scéalta faoi bhláthanna agus ghlasraí lofa sa Chéinia i gcuimhne dúinn gurb as áiteanna mar sin a dtagann cuid dár gcuid bláthanna agus glasraí. Go deimhin, léirigh an brúchtadh go soiléir na ceangail idir cuid de na córais lárnacha – idir córais de dhéantús an duine agus córais nádúrtha – a thacaíonn ár sochaí domhandaithe.
Tá an Lorg Éiceolaíochta ar cheann de roinnt tomhas a úsáidtear chun an t-éileamh a chuireann an chine daonna ar an bpláinéad a léiriú. Tá teorannacha ag baint leis an lorg ach tá sé réasúnta éasca í a thuiscint mar choincheap: déanann sé meastachán ar an achar talún agus farraige a theastaíonn chun na hacmhainní a úsáidimid a sholáthar agus chun ár gcuid dramhaíola a ionsú.
In 2003 ba é Lorg Éiceolaíochta an Aontais Eorpaigh ná 2.26 billiún heicteár domhanda nó 4.7 heicteár domhanda in aghaidh an duine. I gcomparáid leis sin, ba é achar táirgiúil iomlán na hEorpa ná 1.06 billiún heicteár domhanda nó 2.2 heicteár domhanda in aghaidh an duine (WWF, 2007).
Dá mairfeadh saoránaigh go léir an domhain ar an gcaoi chéanna leis na hEorpaigh, bheadh níos mó ná dhá phláinéad go leith ag teastáil ón gcine dhaonna chun na hacmhainní a dhéanaimid a thomhailt a sholáthar, chun ár gcuid dramhaíola a ionsú agus chun roinnt spáis a fhágáil do speicis fhiáine (WWF, 2007).
Lá Taraimsithe an Domhain
Ceiliúrann Lá Taraimsithe an Domhain an lá san fhéilire nuair is ionann tomhailt acmhainní éiceolaíochta na cine daonna an bhliain sin agus an méid a fhéadann an nádúr a dhéanamh i gcaitheamh 12 mhíosa. Is é an lá a n-ídíonn ár bpáphaicéad agus a dtosaímid ag fáil iasachta ón bpláinéad.
In 2010, mheas Líonra an Loirg Dhomhanda go raibh na seirbhísí éiceolaíochta úsáidte ag an gcine dhaonna faoi 21 Lúnasa – ó CO2 a scagadh go hamhábhair a dhéanamh le haghaidh bia – a d’fhéadfadh an nádúr a sholáthar go sábháilte le haghaidh na bliana sin go léir. Ó 21 Lúnasa go dtí deireadh na bliana, freastalaíodh ar ár gcuid éileamh éiceolaíochta trí stoic acmhainní a laghdú agus gáis cheaptha teasa a charnadh san atmaisféar.
An raibh a fhios agat? Baineann gnáthshaoránach Eorpach úsáid as thart ar cheithre oiread na n-acmhainní i gcomparáid le saoránach san Afraic agus trí oiread an saoránaigh san Áise, ach leath oiread an saoránaigh sna Stáit Aontaithe, i gCeanada nó san Astráil.
Ag beathú ár mbéasa
Meastacháin gharbha atá sa ‘Lorg Domhanda’ agus i ‘Lá Foraimsithe an Domhain’. Is féidir linn a bheith cinnte, áfach, go bhfuil méadú suntasach tagtha ar ár n-éileamh ar acmhainní nádúrtha le blianta beaga anuas. Ba iad na príomhfhachtóirí a chuir leis sin ná an fás ar dhaonra, ar mhaoin agus ar thomhaltas. Tá an chuid is mó d’fhás daonra ar siúl i dtíortha forbraíochta cé go dtagann na leibhéil is airde de mhaoin agus de thomhaltas chun cinn i dtíortha forbartha.
San Eoraip coimeádaimid ár n-easnamh éiceolaíochta – an difríocht idir ár lorg agus ár mbith-thoilleadh – trí hearraí agus seirbhísí a allmhairiú ó áiteanna lasmuigh dár dteorannacha. Freisin déanaimid cuid dár gcuid dramhaíola a onnmhairiú. Go bunúsach, táimid ag brath níos lú orainn féin, diaidh ar ndiaidh.
Mar thoradh ar an méadú ar thrádáil dhomhanda, mothaítear riar níos mó den bhrú agus den tionchar ar an gcomhshaol de bharr tomhaltais i dtíortha an AE in áiteanna eile. Cé go dtarlaíonn cuid den aistriú seo idir tíortha AE, tá cuid mhór ar siúl lasmuigh den AE agus tá sé lasmuigh de théarmaí tagartha beartais reatha an AE a bhaineann le táirgeadh. Ciallaíonn sé sin go bhfuil tionchair ár dtomhaltais á n-onnmhairiú againn chuig tíortha áit ar minic go mbíonn an beartas comhshaoil tearcfhorbartha – is é atá ar siúl go héifeachtach ná go bhfuil brú millteanach á chur ar na daonraí áitiúla agus ar an gcomhshaol.
Tá ár n-éileamh ag dul i bhfeidhm ar bhealach mór agus dochúlaithe ar éiceachórais an domhain: Tá 130,000 km2 d’fhorais thrópaiceach bháistí á nglanadh gach bliain. Ina theannta leis sin, ó 1960 tréigeadh nó folmhaíodh trian de thalamh feirme an domhain mar thoradh ar róshaothrú agus ar dhíghrádú ithreach.*
Ag briseadh an timthrialla
Ní mór dúinn cothrom níos fearr a bhaint amach idir an gá le maoin nádúrtha a chaomhnú agus í a úsáid chun an geilleagar a chothú. Freagra lárnach anseo é úsáid níos éifeachtúla a bhaint as acmhainní. Chun go dtuigfimis nach féidir leanúint ar aghaidh lenár gcuid éileamh ar chórais nádúrtha, is é nach mór dúinn a dhéanamh go bunúsach ná níos mó úsáide a bhaint as níos lú acmhainní.
Ábhar spreagtha é gur réimse í seo áit a bhfuil leasanna na n-earnálacha comhshaoil agus tráchtála ar chomhréim: éiríonn le gnóthaí nó teipeann orthu ar bhunús a gcumais an leas is mó a bhaint as ionchuir, ar an gcaoi chéanna a mbraitheann leas na cine daonna ar níos mó úsáide a bhaint as sreabhadh teoranta acmhainní.
Tionscnamh suaitheanta san AE anois é éifeachtúlacht acmhainní – tá sí ina ngné ríthábhachtach den straitéis le haghaidh fáis chliste, inbhuanaithe agus uileghabhálaigh faoin mbliain 2020. Le héifeachtúlacht acmhainní cuirtear prionsabail an dea-ghnó in éineacht le dea-chleachtas comhshaoil trí níos mó a dhéanamh agus dramhaíl a laghdú ag an am céanna. Is féidir é a chur i gcomparáid le haiste bia níos folláine a chur le chéile le córas aclaíochta – tar éis tamaill foghlaimíonn tú gur féidir leat níos mó a dhéanamh le níos lú agus d’fhéadfadh go mothófá níos fearr.
* Le haghaidh breis faisnéise féach measúnuithe téamacha SOER : tomhaltas agus an comhshaol : www.eea.europa.eu/soer/europe/consumption-and-environment
Cuirtear brú ar an gcomhshaol mar thoradh díreach ár ar gcuid tomhaltais de bharr, mar shampla, ithe, tiomáint nó ár gcuid tithe a théamh. Tá an brú indíreach a chruthaítear feadh shlabhraí táirgeachta na n-earraí agus na seirbhísí a dhéantar a thomhailt níos mó, áfach. Is é a d’fhéadfadh a bheadh i gceist leis sin ná na tionchair mar thoradh ar mhianadóireacht nó shaothrú, úsáid uisce chun barra a fhás, nó dochar do bhithéagsúlacht de bharr dianfheirmeoireachta nó truaillithe.
Mar thomhaltóirí, áfach, is féidir linn dul i bhfeidhm ar ár dtionchar ar an gcomhshaol, trí bhia agus shnáithíní a tháirgtear go hinbhuanaithe a cheannach, mar shampla.
Tá táirgeadh orgánach agus ‘feirmeoireacht chaomhantais’ ag éirí níos coitianta agus níos rathúla ar fud an domhain. Sampla amháin de chuir chuige inbhuanaithe i dtreo táirgthe a laghdaíonn na tionchair ar an gcomhshaol áitiúil atá sa Tionscnamh Cadáis Chaomhantais.
An Tionscnamh Cadáis Chaomhantais
Chruthaigh an chuideachta éadaí EDUN, an Cumann Caomhnaithe Fiadhúlra agus Invisible Children an Tionscnamh Cadáis Chaomhantais (CCIU) chun pobail feirmeoireachta inbhuanaithe a thógáil in Uganda.
‘Tá CCU bunaithe i gceann de na ceantair is boichte in Uganda, Ceantar Gulu, ceantar atá ag teacht ar ais chuige féin tar éis cogaidh shibhialta, ar asáitíodh na mílte dá bharr. Cabhraíonn an Clár CCIU le feirmeoirí atá ag filleadh ar a gcuid talún trí mhaoiniú, uirlisí agus oiliúint a sholáthar chun gnó cadáis inbhuanaithe a fhás,’ a deir Bridget Russo, an Stiúrthóir Margaíochta Domhanda, EDUN.
Tugtar oiliúint d’fheirmeoirí chun a gcuid páirceanna a mhéadú trí mheascán de bharra bia uainíochta a fhás chun a riachtanais bhunúsacha a dteaghlach a riar, chomh maith le cadás, barr airgid a bhfuil éileamh idirnáisiúnta air. Faoi láthair tá 3,500 feirmeoir ag baint leasa as an gclár CCIU agus tá sé beartaithe an figiúr sin a mhéadú go 8,000 leis na trí bliana romhainn.
Tá an comhoibriú sin dírithe ar fheabhas a chur ar shlí bheatha pobal san Afraic trí thacaíocht a thabhairt d’fheirmeoirí chun “cadás caomhantais” a shaothrú go hinbhuanaithe.
Sort by: Publishing date Title
Consumption and the environment - SOER 2010 thematic assessment The consumption of goods and services in EEA member countries is a major driver of global resource use and associated environmental impacts. Growth in global trade is resulting in an increasing share of environmental pressures and impacts from European consumption taking place beyond Europe. Food and drink, housing, mobility and tourism are responsible for a large part of the pressures and impacts caused by consumption in the EU. Achieving significant reductions in environmental pressures and impacts will require changing private and public consumption patterns, to supplement gains achieved through better technology and improved production processes.
The European environment — state and outlook 2015 Welcome to the European State of the Environment website
Is é fás eacnamaíochta, seachas fás daonra, a bheidh ina fhachtóir lárnach a chuirfidh le tomhaltas Beidh daonra an domhain fós ag dul i méid i 2050 ach beidh sé ag dul i méid níos moille ná mar a bhí cheana. Beidh saol níos faide ag daoine, beidh oideachas níos fearr acu agus rachaidh siad ar imirce níos mó. Rachaidh roinnt daonraí i méid agus rachaidh daonraí eile i laghad. Níl in imirce ach ceann amháin de na hionchais ghuagacha don Eoraip agus don domhan.
Permalink to this version
Permalink to latest version
For references, please go to https://www.eea.europa.eu/ga/signals/eea-2011/ailt/tomhaltas-neamh-inbhuanaithe or scan the QR code.
PDF generated on 30 Dec 2017, 02:13 PM
Signals - Gach anáil a thógaimid
Dúshláin chasta i ndomhan idirnasctha
Bliain na Foraoise: ag ceiliúradh na bhforaoisí do dhaoine
Ag maireachtáil i ndomhan idirnasctha
Finné súl: an buachaill Chance
Sláinte in aeráid atá ag athrú
Ag roinnt shaibhreas an dúlra
Mór-threocht domhanda Earth 2050
Sign up to receive our reports (print and/or electronic) and quarterly e-newsletter.
European Environment Agency (EEA)
Phone: +45 3336 7100
The European Environment Agency (EEA) is an agency of the European Union.
CMS login Software updates history Code for developers Refresh this page
This site uses cookies
We use cookies to record some preference settings and to analyse how visitors use our web site. Cookies do not contain any personal information about you. If you wish, see how to delete/disable cookies in your web browser but then our site may not work correctly. See also our privacy policy.