my en en en my de my my my my my my my my it my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my en my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my en en en my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my my en en en en it my my my my my my my my my my my my my my my my my en en en my my my my en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en
Tai Nation in Burmese language
S . S . N . D
မြန္ ျမန္မာ သွ်မ္း သုံးပြင့္ဆိုင္ အားၿပိဳင္မႈႀကီး
ျမန္မာ့သမိုင္းတြင္ ပထမဆံုးအျဖစ္ ဗမာ လူမ်ိဳးတို႔ အုပ္ခ်ဳပ္သည့္ ပုဂံေခတ္တြင္ မင္းဆက္ေပါင္း ၅၈-ဆက္ရွိခဲ့သည္ ဟုဆိုပါသည္။ ခရစ္ႏွစ္ ၁၀ရ -ခု (AD 107 ) ၊ ျမန္မာ သကၠရာဇ္ ၂၉ -ခု တြင္ နန္းတက္ေသာ မဟာသမုဒၵရာဇ္ မင္း မွစ၍ ခရစ္ႏွစ္ ၁၃၆၈ -ခု (AD 1368 ) ၊ ျမန္မာသကၠရာဇ္ ၇၃၀ ျပည္႔ႏွစ္တြင္ နန္းက်ခဲ႔ေသာ ေစာမြန္နစ္ မင္းအထိ။ ၁၂၆၁ -ႏွစ္ၾကာေအာင္ ရွည္ေသာ အပိုင္းကို ပုဂံေခတ္ဟု သတ္မွတ္ပါသည္။ မင္းဆက္ေပါင္း ၅၅ ဆက္ ရွိသည္ ဟုဆိုေသာ္လည္း ဘိသိပ္မခံေသာမင္း ၊ ေက်ာက္စာ အေထာက္အထား မရွိေသာမင္း ၊ ေက်ာက္စာ တြင္ပါ၀င္ေသာ္လည္း ရာဇ၀င္တြင္ စာမတင္ေသာမင္း စသျဖင္႔ အယူအဆ အမ်ိဳးမ်ိဳး ကြဲျပားေနပါသည္။
၁၀၇ -ခုႏွစ္ မဟာသမုဒၵရာဇ္မင္း မွစတင္ ၿပီး ၁၃၆၉-ခုႏွစ္ ေစာမြန္နစ္မင္း အထိ ႏွစ္ေပါင္း (၁၂၆၂)ႏွစ္ မင္းဆက္ (၅၈) ဆက္ ၾကာေအာင္ တည္တံ႔ခဲ႔သည္ ျမန္မာျပည္၏ အရွည္ၾကာဆံုး ေခတ္ျဖစ္ေသာ ပုဂံေခတ္၏ မင္းဆက္ မ်ားကို
(က) အေထာက္အထား ခိုင္ခိုင္မာမာ မရွိေသာ ၁၀ရ မွ ၁၀၄၄ အထိတစ္ပိုင္း၊
(ခ) အေထာက္အထား မ်ားျဖင္႔ ခိုင္ခိုင္လံုလံု ေျပာနိဳင္ေသာ ၁၀၄၄ မွ ၁၃၆၉ အထိ တစ္ပိုင္း၊
၂ ပိုင္း ခြဲ၍ ရနိဳင္သမွ် အေထာက္အထားမ်ား ေပါင္းစပ္၍ ေဖာ္ျပလိုပါသည္။
ထုတ္ႏုတ္- ရွင္မဟာသီလ၀ံသ ၏ ရာဇ၀င္ေက်ာ္ (ဟံသာ၀တီ၊၁၉၆၅)
မင္းဆက္(၁) သမုဒၵရာဇ္မင္း (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၂၉-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၂) ရေသ့ေၾကာင္္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၇၄-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၄) ထီးမင္းယဥ္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၁၆၄-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၅) ယဥ္မင္းပုိက္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၂၂၁-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၆) ပုိက္ေသဥ္လည္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၂၄၆-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၇) ေသဥ္လည္ေၾကာင္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၂၆၆-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၁၀) မုကၡမန္အမတ္ (၂) (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၃၆၁-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၁၁) သူရဲအမတ္(၃) (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၃၆၁-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၁၂) သာရမြန္ (သည္တန္မင္းသား) (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၄၁၆-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၁၃) သုိက္တုိင္မင္း (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၄၃၈-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၁၅) ေသဥ္လည္ပုိက္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၄၅၄-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၁၆) ခန္းေလာင္း (ခဲေလာင္းမင္း) (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၄၆၉-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၁၇) ခန္းတက္ (ခဲလတ္) (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၄၇၉-ႏွစ္) မွန္နန္းရာဇ၀င္၌ (ခန္းလတ္)
မင္းဆက္(၁၈) ထြန္းတုိက္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၄၉၁-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၁၉) ထြန္ပစ္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၅၀၃-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၂၀) ထြန္ခ်စ္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၅၂၀-ႏွစ္)
မင္းဆက္(၂၁) ပုပၸါးေစာရဟန္းမင္း (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၅၃၅-ႏွစ္) (သကၠရာဇ္ၿဖိဳ)
မင္းဆက္(၂၂) ေရႊအုန္းသီး (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၂)
မင္းဆက္(၂၃) ပိန္သုံ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၁၄)
မင္းဆက္(၂၄) ပိန္ေတာင္း (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၂၂)
မင္းဆက္(၂၅)ေစာေခြး (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၇၂)
မင္းဆက္(၂၆)ျမင္းေကၽြး (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၇၈)
မင္းဆက္(၂၇) သိန္ခဲ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၈၈) မွန္နန္းရာဇ၀င္၌ (သိခၤ)
မင္းဆက္(၂၈) သိန္ခြန္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၉၆) မွန္နန္းရာဇ၀င္၌ (သိန္းစြန္)
မင္းဆက္(၂၉) ေရႊေလာင္း (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၁၀၆)
မင္းဆက္(၃၀) ထြန္တြင္းမင္း (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၁၁၅)
မင္းဆက္(၃၁) ေရႊေမွာက္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၁၂၄)
မင္းဆက္(၃၂) ထြန္လတ္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၁၄၇) မွန္နန္းရာဇ၀င္၌ (မြန္လတ္)
မင္းဆက္(၃၃) ေစာခင္ႏွစ္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၁၆၄)
မင္းဆက္(၃၄) ခဲလူးမင္း (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၁၉၁)
မင္းဆက္(၃၅) ပ်ဥ္းျပားမင္း (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၂၀၈) (ပုဂံတည္)
မင္းဆက္(၃၆) တန္နက္မင္း (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၂၂၀)
မင္းဆက္(၃၇) စေလငေခြး (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၂၃၈) (မင္းေခြးေခ်း)
မင္းဆက္(၃၈) သိန္းခုိမင္း (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၂၆၃)
မင္းဆက္(၃၉) ေတာင္သူႀကီးမင္း (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၂၇၉) (ေညာင္ဦး ေစာရဟန္းမင္း)
မင္းဆက္(၄၀) ကြမ္းေဆာ္ေၾကာင္ျဖဴ (ေကာဇာ ၃၁၂)
မင္းဆက္(၄၁) က်ဥ္စုိး (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၃၃၃)
မင္းဆက္(၄၂) စုကၱေတး (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၃၃၉)
မင္းဆက္(၄၃) အေနာ္ရထာ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၃၆၄) (အေနာ္ရထာေစာ)
မင္းဆက္(၄၄) ေစာလူး (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၃၉၇)
မင္းဆက္(၄၅) က်န္စစ္သား (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၄၂၃) (ထီးလႈိင္ရွင္) တ႐ုတ္ျပည္ကို သံေစလႊတ္ပါသည္။
မင္းဆက္(၄၆) အေလာင္းစည္သူ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၄၅၀)
မင္းဆက္(၄၇) မင္းရွင္ေစာ
မင္းဆက္(၄၈) နရသူ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၅၂၀) (ကုလားက်မင္း)
မင္းဆက္(၄၉) နရသိခၤ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၅၂၃) (မင္းယဥ္နရသိခၤ)
မင္းဆက္(၅၀) နရပတိစည္သူ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၅၂၆)
မင္းဆက္(၅၁) ေဇယ်သိခၤ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၅၅၉) (ထီးလိုမင္းလို)
မင္းဆက္(၅၂) က်စြာ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၅၈၁) (ဓမၼရာဇာဘြဲ႔ခံ)
မင္းဆက္(၅၃) ဥဇနာ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၅၉၇) (ပုသိမ္စား)
မင္းဆက္(၅၄)သီဟသူ (ျပည္စား)
မင္းဆက္(၅၅) နရသီဟပေတ့ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၆၀၂) (မင္းေခြးေခ်း၊တရုတ္ေျပးမင္း)မြန္ဂိုတာတာမ်ား ပုဂံကို၀င္ေရာက္တိုက္ခိုက္သည္။
မင္းဆက္(၅၆) ေက်ာ္စြာ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၁၂၈၇-ႏွစ္)(၆၄၆) (ဓမၼရာဇာ)
မင္းဆက္(၅၇) ေစာနစ္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၁၃၀၀-ႏွစ္)(၆၆၂)
မင္းဆက္(၅၈) ေစာမြန္နစ္ (ေကာဇာ သကၠရာဇ္ ၁၃၃၁-ႏွစ္)(၆၈၄)
နာပတ္ ၃ဆက္ေျမာက္ ပ်ဳမင္းထီးသည္
သို႔ေသာ္ မြန္ဂိုတို႔၏ တိုက္ခိုက္မႈေၾကာင့္ ပုဂံပ်က္ဆီးၿပီးေနာက္ နန္းတက္ၾကသည့္ ပုဂံမင္းဆက္၏ ေနာက္ဆံုးမင္းမ်ားမွာ အမည္ခံမွ်သာျဖစ္ၾကၿပီး အမွန္တကယ္ တန္ခိုးထြားသူမ်ားမွ သွ်မ္းညီေနာင္သုံးဦးျဖစ္သည္။
ေဒါက္တာသန္းထြန္း
*ဦးကုလား ေရးေသာ ရာဇ၀င္ခ်ဳပ္စာအုပ္မွ သကၠရာဇ္မ်ားကို အမွန္ယူ ေရးသားပါသည္။
မြန္ ျမန္မာ သွ်မ္း သုံးပြင့္ဆိုင္ အားၿပိဳင္မႈႀကီး
တရုတ္ျပည္ ယူနန္နယ္ရွိ နန္ခ်ိဳ သွ်မ္းတို႔၏ နန္ခ်ိဳ ႏိုင္ငံႀကီးအား ေမာင္းဂြတ္ ဧကရာဇ္ဘုရင္ ကုဗေလခန္က ဝင္ေရာက္ တိုက္ခိုက္သိမ္းပိုက္ လိုက္သျဖင္႔ နန္ခ်ိဳ ႏိုင္ငံႀကီး ပ်က္စီး၍ နန္ခ်ိဳ ယိုးဒယားရွမ္း လူမ်ိဳးမ်ား အင္ဒိုခ်ိဳင္း နား ကၽြန္းဆြယ္သို႔ ဝင္ေရာက္ၾကေသာ သကၠရာဇ္ ၁၃၅၀ ခုႏွစ္ တြင္ အာယုဒၶိယ ၿမိဳ႔ေတာ္ကို ဗဟိုျပဳ ၍ မဲနန္ျမစ္ ဝွမ္း ေဒသတဝိုက္တြင္ ယိုးဒယား ႏိုင္ငံအား ထူေထာင္လိုက္ၾကသည္႔ အခါ ျမန္မာႏိုင္ငံ အတြင္းရွိ မြန္နယ္မ်ား အထူးသျဖင္႔ တနသၤာရီ ကမ္းရိုးတန္း ေဒသတဝိုက္ရွိ မုတၱမႏွင္႔ ေမာ္လၿမိဳင္ တို႔သည္ ယိုးဒယားဘုရင္ မ်ားအား မိမိတို႔၏ အႀကီးအကဲမ်ား အျဖစ္ျဖင္႔ ႏွစ္စဥ္ႏွစ္တိုင္း လက္ေဆာင္ ပဏၰာမ်ား ဆက္သြင္းပံု တနသၤာရီသည္ ယိုးဒယားႏိုင္ငံ အတြင္းတြင္ ျပည္နယ္ တနယ္အျဖစ္ ပါဝင္လ်က္ရွိေၾကာင္း ယိုးဒယား ရာဇဝင္ေဟာင္းမ်ား တြင္ ေရးသားေဖၚျပ ခ်က္ႏွင္႔ ပတ္သက္၍ ေလးေလးနက္နက္ ထည္႔သြင္း စဥ္းစားရန္ရွိသည္။ ျမန္မာႏွင္႔ ယိုးဒယား တို႔သည္ ျမန္မာဘုရင္မ်ား ႏွင္႔ သမိုင္းတေလွ်ာက္လံုး လိုလို စစ္မက္ တိုက္ခိုက္ ခဲ႔ၾကသည္။ အဘယ္႔ေၾကာင္႔ ဆိုေသာ္ ကေမၻာဒီးယားမြန္ခမာ လူမ်ိဳးမ်ား၏ အရိုက္အရာကို ဆက္ခံျခင္းျပဳသည္ဟု မိမိတို႔ ဘာသာ မိမိတို႔ ယူဆဟန္ ရွိေသာ ယိုးဒယားရွမ္းမ်ားက တနသၤာရီ ကမ္းရိုးတန္း အထူးသျဖင္႔ မုတၱမ ၊ ေမာ္လၿမိဳင္ ၊ ေရး၊ ၿမိတ္၊ ထားဝယ္ ေဒသမ်ားကို ျမန္မာႏိုင္ငံမွ ျပန္လည္ဖဲ႔ယူရန္ ႀကိဳးပမ္း ေသာေၾကာင္႔ ျဖစ္သည္။
မြန္ ရာဇဝင္ေဟာင္းမ်ား တြင္ ယိုးဒယားဘက္ရွိ ယိုးဒယားသွ်မ္း လူမ်ိဳး အႀကီးအကဲ တဦးျဖစ္သူ ဝါရီရူ သည္ ပုဂံမင္းဆက္ ဘုရင္မ်ား တန္ခိုးအာဏာ ေလ်ာ့ပါးေမွးမွိန္ကာ ျမန္မာႏိုင္ငံ ေတာင္ဘက္ တလႊားတြင္ ကစင့္ကလ်ား ျဖစ္ေနခ်ိန္ ေလာက္ကပင္ မုတၱမကို အေခ်ျပဳ၍ တနသၤာရီ ကမ္းရိုးတန္း ေဒသတဝိုက္ ကို စတင္သိမ္း ပိုက္ျခင္း ျပဳေၾကာင္းျဖင္႔ ေရးသား ေဖၚျပၾကသည္။ ဝါရီရူသည္ မုတၱမကို အေခ်ျပဳၿပီး ေနာက္ ပဲခူးတြင္ သီးျခားမင္း ျပဳလ်က္ ရွိေသာ ျမန္မာဘုရင္ခံ တရဖ်ားကိုတိုက္ခိုက္ ေအာင္ႏိုင္လိုက္ေၾကာင္း ေရးသားေဖၚ ျပထားသည္။
ဆက္လက္၍ ယိုးဒယားသွ်မ္းႏွင္႔ မြန္ေသြး ေရာသြားၾကသည္႔ ဝါရီရူမင္း ေျခာက္ဆက္ေျမာက္ မုတၱမတြင္ စိုးစံံၾက ၿပီးေနာက္ ဗညားဦး လက္ထက္တြင္ ဟံသာဝတီကို ဗဟိုျပဳၿပီးလွ်င္ မြန္လူမ်ိဳးမ်ား၏ ေဒသျဖစ္ေသာ ျမန္မာ ႏိုင္ငံ ေတာင္ဘက္ တလႊားကို သိမ္းသြင္း စည္းလံုးလ်က္ ထင္ရွားႀကီး က်ယ္လွသည္႔ ရာမည တိုင္းႀကီးကို ထူေထာင္ ေၾကာင္းျဖင္႔ ရာဇဝင္မ်ားတြင္ တခမ္းတနား ေရးသားေဖၚျပၾကသည္။ ယင္းကဲ႔သို႔ မြန္ရာဇဝင္မ်ား၏ ေရးသား ေဖၚျပခ်က္ တို႔ကို ေလ႔လာ ေသာအခါ ပုဂံမင္းဆက္ တို႔ အင္အားေလ်ာ႔ ပါး ခ်ိန္တြင္ မြန္လူမ်ိဳးမ်ား ႏွင္႔ ၄င္းတို႔၏ အႀကီး အကဲမ်ားသည္ ယိုးဒယားဘက္ရွိ ေသာကၠတဲ ျပည္နယ္မွ ယိုးဒယားမင္းမ်ား၏ အကူအညီျဖင္႔ ျမန္မာဘုရင္မ်ားတို႔၏ လက္ေအာက္ခံ ဘဝမွရုန္းကန္ လြတ္ေျမာက္ ၾကၿပီးလ်င္ ဝါရီရူ မင္းဆက္ ခုႏွစ္ဆက္ ရာဇဓိရာဇ္ ဘုရင္လက္ထက္တြင္ ဟံသာဝတီကို ဗဟိုျပဳလ်က္ ျမန္မာႏိုင္ငံ ေတာင္ဘက္ တခုလံုးကို ရာမညတိုင္း တလိုင္း သံုးရပ္ ၃၂ ၿမိဳ႕စသည္ျဖင္႔ ဖြဲ႔စည္း ထူေထာင္ႏိုင္ခဲ႔ေၾကာင္း ေတြ႔ရွိရ သည္။
ထို အခ်ိန္ေလာက္မွ အစျပဳၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံ ေတာင္ဘက္တစ္လႊား အထူးသၿဖင့္တ နသၤာရီကမ္းရိုး တန္း ေဒသရွိ မြန္လူမ်ိဳးမ်ား ႏွင့္ အႀကီးအကဲမ်ား ေပၚတြင္ ယုိးဒယား ဘက္ရွိ ယိုးဒယား ပေဒသရာဇ္ဘုရင္မ်ား၏ ၾသဇာႏွင့္ ႏိုင္ငံေရး လႊမ္းမိုးမွဳသည္ အစၿပိဳးခဲ့သည္ဟု ယူဆရန္ရွိသည္...ဗညားဦး ၁၃၅၄ မွ ၁၃၈၅ ထိဟံသာ၀တီ ကို အ ခ်က္အျခာျပဳၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံ ေတာင္ဘက္ တစ္လႊားရွိ မြန္ေဒသမ်ားကို စတင္စည္းလံုး သိမ္းသြင္းျခင္း ျပဳေသာ အခ်ိန္ႏွင့္ သတိုးမင္းဖ်ား ၁၃၆၅ မွ ၁၃၆၈ ထိ အင္း၀ကို အခ်က္ အျခာျပဳၿပီးျမန္မာႏိုင္ငံ အလယ္ပိုင္း ျမန္မာေဒ သ မ်ားကို စည္းလံုးသိမ္းသြင္းေသာ အခ်ိန္မ်ားသည္ တစ္ခ်ိန္တည္း တစ္ေခတ္တည္း ေခတ္ၿပိဳင္ ျဖစ္္ သည္။
ဗညားဦးသည္ ဟံသာ၀တီကို သကၠရာဇ္ ၁၃၅၃ ခုႏွစ္တြင္ တည္ေထာင္ၿပီး သတိုးမင္းဖ်ားသည္ အင္း၀ကုိ သကၠရာဇ္ ၁၃၆၅ ခုႏွစ္ခန္႔တြင္ တည္ေထာင္သည္။ ဟံသာ၀တီကို တည္ေထာင္ၿပီး မြန္ေဒသမ်ားကို ဗညားဦး စည္းလံုး သိမ္းသြင္းၿခင္း မၿပဳမီ ယုိးဒယားသွ်မ္းႏွင့္ မြန္ေသြး ေႏွာသည္ဟု ယံုၾကည္ရေသာ ၀ါရီရူမင္း ေျခာက္ဆက္ မုတၱမတြင္ ႏွစ္ေပါင္း ၇၀ သာသာမွ် စိုးစံခဲ့ၾကသည့္ နည္းတူ အင္းဝကို တည္ေထာင္ၿပီး ျမန္မာေဒသမ်ားကို သတိုးမင္းဖ်ား စည္းလံုးသိမ္းသြင္းျခင္းမၿပဳမီ သွ်မ္းၿမန္မာ ေသြးေႏွာေသာ မင္းဆက္မ်ားသည္ ပင္းယႏွင္႔ စစ္ကိုင္းတို႔တြင္ ႏွစ္ေပါင္း ၇၀ နီးပါးမွ် ခန္႔စိုးစံခဲ့ၾကသည္...ဟံသာ၀တီကို တည္ေထာင္ေသာ ဗညားဦးမွ စၿပီး ဆက္လက္ စိုးစံၾကေသာ မင္းဆက္မ်ားသည္ ယိုးဒယားသွ်မ္းေသြး ကင္းစင္သည္ဟု မဆိုႏိုင္သည့္ တိုင္ေအာင္ မြန္ဘြဲ႔ မြန္အမည္ႏွင့္ မြန္အခမ္းအနား အေဆာင္အေယာင္မ်ားကို ခံယူကာ မြန္မင္းမ်ားၿဖစ္လာၾကသည္ကို ေတြ႔ရွိရသည္ ...ထို႔အတူ အင္း၀ကို တည္ေထာင္ေသာ သတိုးမင္းဖ်ား မွစၿပီး ဆက္လက္ စိုးစံၾကေသာ မင္းဆက္မ်ားသည္ သွ်မ္းေသြးမကင္း စင္သည့္တိုင္ေအာင္ျမန္မာဘြဲ႔ျမန္မာအမည္ႏွင့္ ျမန္မာအေဆာင္ အေယာင္မ်ား ခံယူကာျမန္မာမင္းမ်ား ၿဖစ္လာၾကသည္ကိုလည္း ေတြ႔ရွိရသည္။
အင္း၀တြင္ သတိုးမင္းဖ်ားမွ အစျပဳၿပီး မြန္ သွ်မ္းမ်ား အပါအ၀င္ စစ္ကိုင္းစည္သူေက်ာ္ထင္ နရပတိအထိ မင္း ၁ရ ဆက္သည္ ႏွစ္ေပါင္း ၂၀၀ နီးပါး ခန္႔မွ် စိုးစံခဲ့ၾက သကဲ့သို႔ ဟံသာ၀တီ တြင္လည္း ဗညားဦးမွ အစၿပဳၿပီး သုရွင္ဒကာရြတ္ပိ အထိမင္းဆက္ ၁၁ ဆက္သည္ ႏွစ္ေပါင္း ၂၀၀ နီးပါးခန္႔မွ် ထီးၿပိဳင္နန္းၿပိဳင္ စိုးစံခဲ့ၾကသည္။ အင္းဝမင္း ဆက္ဘုရင္မ်ားသည ေျမာက္ဘက္တြင္ မံုရြာႏွင့္ ေရႊဘိုခရိုင္မ်ားမွ ဧရာ၀တီ ျမစ္၀ွမ္းတစ္ေလွ်ာက္ ျပည္ခရိုင္ထိ စည္းလံုးသိမ္းသြင္းျခင္း ၿပဳ ႏိုင္ခဲ့ၾကသည္...အင္အား ႀကီးမားေသာ မင္းဆက္ မ်ား လက္ထက္တြင္ ေမာသွ်မ္းမ်ား ႏွင့္ရခိုင္ ကမ္းရိုးတန္း ေဒသမ်ား အေပၚတြင္ ၾသဇာ ေညာင္းခဲ့သည္ကို လည္းေတြ႔ရွိ ရသည္ ထို႔အတူ ဟံသာ၀တီ မင္းဆက္ ဘုရင္မ်ားသည္ ၿပည္ႏွင့္ ေတာင္ငူေတာင္ဘက္ ေဒသတစ္လႊားကို စည္းလံုး သိမ္းသြင္း ႏိုင္ခဲ့ၾက သည္။
မြန္ဘုရင္ ရာဇာဓိရာဇ္ (ဗညားႏြဲ႕) (၁၃၈၅ - ၁၄၂၃) Â
အင္အား ႀကီးမားေသာ ရာဇဓိရာဇ္ လက္ထက္တြင္ ရခိုင္ ကမ္းရိုးတန္း ေဒသအေပၚတြင္ ၾသဇာ ေညာင္းခဲ့သည္ ကို လည္း ေတြ႔ရသည္ ၁၄ ရာစု ေက်ာ္ခန္႔မွအစၿပဳၿပီး ၁၆ ရာစု ေက်ာ္ ခန္႔ထိ ႏွစ္ေပါင္း၂၀၀ နီးပါးခန္႔မွ် အင္း၀ ႏွင့္ ဟံသာ၀တီမင္း ဆက္ဘုရင္မ်ားသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံ တြင္ထီးၿပိဳင္ နန္းၿပိဳင္ စုိးစံခဲ့ၾကသည္...ယင္းဘုရင္မ်ား အနက္ အင္း၀တြင္ မင္းႀကီးစြာ ေစာ္ကဲ မင္းေခါင္ ႏွင့္ သိုဟန္ဘြား တို႔သည္၄င္း ဟံသာ၀တီတြင္ ရာဇဓိရာဇ္၊ ရွင္ေစာပု ႏွင့္ ဓမၼေစတီမင္းတို႔သည္ အထင္ရွားဆံုးေသာ ဘုရင္မ်ားျဖစ္ၾကသည္။
မြန္ ရာဇ၀င္ ႏွင္႔ ျမန္မာရာဇ၀င္ေဟာင္း မ်ားတြင္ အင္း၀ဘုရင္ မင္းႀကီးစြာေစာ္ကဲႏွင့္ မင္းေခါင္ တို႔သည္ ဟံသာ၀တီ ရာဇဓိရာဇ္ႏွင့္ ႏွစ္ေပါင္း ၄၀ ၾကာမွ် စစ္မက္ တုိက္ခိုက္ ခဲ့ၾကသည္။ အင္းဝ မွ ေမာသွ်မ္း သိုဟန္ဘြားမူကား ဗုဒၶသာသနာ ႏွင္႔ ျပည္သူတို႔ကို မ်ားစြာ ညွင္းပန္း ႏွိပ္စက္ေသာ မင္းဆိုးမင္းညစ္ ျဖစ္ျဖင့္ျမန္မာ ရာဇ၀င္ဆရာမ်ားက ႀကီးက်ယ္ခန္းနားစြာ ေရးသားေဖာ္ျပၾကသည္။ (လ်ဥ္းသင့္၍ ေထရ၀ါဒ ဗုဒၶဘာသာ ကုိးကြယ္သည္ဟူေသာ အေနာ္ရထာပင္ ထူးျခားေသာ နိမိတ္တစ္ခုေတြ႔သျဖင့္ သူ၏ ပုေရာဟိတ္ေဗဒင္ ဆရာမ်ားအား ေမးျမန္ရာ ေနာင္တြင္ ေပၚမည့္ မင္းေလာင္းသည္ ယခု ပဋိသေႏၶတည္ေနၿပီဟု နိမိတ္ဖတ္ျပၾကသည္။ အေနာ္ရထာသည္ သူ၏ ထီးနန္းကို မစြန္႔ခ်င္သျဖင့္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိန္းမအားလုံးကို သတ္ေစသည္။ ထို႔ေနာက္ ကာလအတန္ၾကာတြင္ သတိရသျဖင့္ ပုေရာဟိတ္တို႔အား ထပ္၍ ေမးျမန္းရာ ပုေရာဟိတ္တို႔က ယခုလ်ွင္ နို႔စို႔အရြယ္ရွိေနၿပီဟု ဆိုျပန္သျဖင့္ နို႔စို႔အရြယ္ကေလးအားလုံးကို သတ္ေစသည္။ ပုေရာဟိတ္တို႔ကို ေနာင္တစ္ခ်ိန္တြင္ ထပ္၍ ေမးျမန္းရာ ယခု ႏြားေက်ာင္းသား အရြယ္ရွိေနၿပီဟု ဆိုသျဖင့္ ႏြားေက်ာင္းသားအရြယ္အားလုံး ကို သတ္ေစသည္။ ေနာက္နွစ္အတန္ၾကာတြင္ ထပ္၍ ေမးေသာ အခါ ယခု ရဟန္းျပဳေနၿပီ ထို႔ေၾကာင့္ နန္းေတာ္သို႔ ရဟန္းေတာ္မ်ားကို ပင့္ဖိတ္၍ ဆြမ္းေကြ်းေေသာ အခါ စက္ေရာင္ထြက္သူကို ေတြ႔ရသည္။ ငါ၏ ထီးနန္းကို သိမ္းပိုက္မည့္သူလားဟု ေမးရာ ပုေရာဟိတ္ေဗဒင္ ဆရာမ်ားကမဟုတ္။ ေနာင္ မင္းဆက္တစ္ဆက္ေက်ာ္မွ မင္းျဖစ္မည့္သူျဖစ္သည္ဟု ဆိုသျဖင့္ သတ္ျခင္းကုိရပ္လုိက္ေလသည္။
ယုိးဒယားကုိ ျမန္မာတုိ႔ တုိက္တုန္းကလည္း ယုိဒယားေစတီ ပုထုိးေတာ္မ်ားကုိ ဖ်က္စီးခဲ့ၾကပါသည္။ မြန္ျမန္မာစစ္ပြဲတြင္လည္း ဦးေအာင္ေဇယ်ပင္လွ်င္ မြန္ရဟန္းမ်ားအျပားကုိ သုတ္တင္ခဲ့၍ သကၤန္ေတြကၽြန္းလုိ ပုံေနသည့္အတြက္ သကၤန္းကၽြန္းဟု ယေန႔တုိုင္ေခၚဆုိေနခဲ့ၾကသည္ဟု သိရေပသည္။ မည္သုိ႔ပင္ရွိေစကာမႈ ပေဒရာဇ္စနစ္တြင္ ဖခင္ကုိသားသတ္လုိက္ သားကုိဖခင္သတ္လုိက္ အစ္ကုိကုိ ညီသတ္လုိက္ ညီကုိအစ္ကုိသတ္လုိက္ ရွိစၿမဲပါ အခ်ဳိ႕ျမန္မာစာေရးဆရာတုိ႔သည္ တုိင္းရင္းသား မင္း ဘုရင္ဆုိလ်င္ မင္းဆုိးမင္းညစ္ဟုေရးသာၾကသည္ ဤသုိ႔ဆုိလွ်င္ လူေတြ ရဟန္းေတြသတ္ခဲ့ ျမန္မာမင္းမ်ား သည္လည္းမင္းဆုိးမင္းညစ္ ျဖစ္မည္မလြဲေပ )...
ရာဇဓိရာဇ္ ေနာက္ ဟံသာ၀တီတြင္ ဆက္လက္စိုးစံၾကေသာ ဘုရင္မႀကီး ရွင္ေစာပုႏွင့္ ဓမၼေစတီမင္းတို႔ နန္းသက္မ်ားအတြင္း ရာမညတိုင္းႀကီး တစ္ခုလံုးသည္ ၿငိမ္းခ်မ္းသာယာလွ်က္ ႏိုင္ငံေရး စီးပြားေရး အုပ္ခ်ဳပ္ေရးႏွင့္ ယဥ္ေက်းမွဳမ်ား အဖက္ဖက္တို႔တြင္ မ်ားစြာ တိုးတက္လွ်က္ ရွိေၾကာင္းျဖင့္ မြန္ ရာဇ၀င္မ်ားတြင္ လြမ္းဆြတ္ဖြယ္ရာ ဖြဲ႔ႏြဲ႔ ေရးသား ေဖာ္ျပၾကသည္။
ပထမ ျမန္မာႏိုင္ငံ ၁၀၅၀ မွ ၁၃၀၀ ခန္႔အထိ ပ်က္စီးသြားခဲ့ၿပီးေနာက္ ဒုတိယ ျမန္မာႏိုင္ငံ ကိုျပန္လည္ ထူေထာင္ျခင္း မျပဳႏိုင္မီ ၾကားကာလ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ သမိုင္းကို စူးစမ္း ေလ့လာေသာ အခါ ထိုကာလတြင္ ျမန္မာ ႏိုင္ငံတြင္ အင္အား ႀကီးမားေသာ ဟံသာ၀တီႏွင့္ အင္း၀ မင္းဆက္ ဘုရင္မ်ား၏ ပဋိပကၡ ေပၚတြင္ အေၿခခံ ေၾကာင္း အထင္အရွား ေတြ႔ရွိရသည္။ ထိုၾကား ကာလအတြင္း မြန္ႏွင့္ ရခိုင္ ၿမန္မာႏွင့္ ရခိုင္ ၿမန္မာႏွင့္ သွ်မ္း မြန္ ႏွင့္ သွ်မ္းတို႔၏ အၾကားတြင္ ျဖစ္ပြား ေပၚေပါက္ခဲ့ၾကေသာ ပဋိပကၡ မ်ားသည္ အင္း၀ႏွွင့္ ဟံသာ၀တီ တို႔အၾကားတြင္ ျဖစ္ပြားသည့္ ပဋိပကၡ ျဖစ္္ေၾကာင္း ကိုလည္းေတြ႔ရွိရသည္...ဟံသာ၀တီ ႏွင့္ အင္း၀ဘုရင္ မင္းဆက္ မ်ားသည္ တစ္ဦးကို တစ္ဦးက လႊမ္းမိုး ေအာင္ႏိုင္ေရ းအတြက္ ထိုအခ်ိန္က တသီးတျခား တည္ရွိ ေနခဲ႔သည္႔ ရခုိင္ ကမ္းရိုးတန္းေဒသ ႏွင့္ ေျမာက္ဘက္ ေမာသွ်မ္းေဒသမ်ားကို ႏွစ္ဦး ႏွစ္ဘက္စလံုး က မိမိတို႔ ဘက္သို႔ ပါ၀င္လာေအာင္ အႏုနည္း အၾကမ္းနည္း ႏွစ္မ်ိဳးစလံုးၿဖင့္ ၀င္ေရာက္ စြက္ဖက္ျခင္းမ်ား ျပဳခဲ့ၾကသည္။ ျမန္မာရာဇ၀င္ မ်ားတြင္ အင္း၀ဘုရင္ မင္းႀကီးစြာေစာ္ကဲ ႏွင့္ သားေတာ္ မင္းေခါင္တို႔ နန္းသက္မ်ား အတြင္း ရခိုင္ႏွင့္ ေမာသွ်မ္း ၿပည္နယ္မ်ား အေရး တြင္အႀကိမ္ႀကိမ္ ၀င္ေရာက္ စြက္ဖက္ေသာ အေရးအခင္းႏွင့္ အျဖစ္အပ်က္မ်ားကို ေရးသားေဖာ္ျပၾကသည္...ထို႔အတူ ဟံသာ၀တီဘုရင္ ရာဇဓိရာဇ္၏ နန္းသက္အတြင္း ရခိုင္ႏွင့္ သိႏၷီီျပည္နယ္မ်ား အေရးအခင္းတြင္ ၀င္ေရာက္ စြက္ဖက္ျခင္း မ်ားကိုလည္းေတြ႔ရွိရသည္...သို႔ရာတြင္ အင္းဝႏွင္႔ဟံသာ၀တီမင္းဆက္ ဘုရင္မ်ားသည္ ယင္းေဒသမ်ား၏ အေရးတြင္ ၀င္ေရာက္ စြက္ဖက္ျခင္း ျပဳႏိုင္ရံုမွတပါး စည္းလံုး သိမ္းသြင္းျခင္း မျပဳႏိုင္ခဲ့ၾကေခ်...ရခိုင္သည္၄င္း ေမာသွ်မ္းၿပည္နယ္မ်ားသည္၄င္း အင္း၀ႏွင့္ ဟံသာ၀တီ မင္းဆက္ ဘုရင္မ်ား၏ လႊမ္းမိုးမွဳ ေအာက္မွ သီးျခား ကင္းလြတ္ လ်က္ရွိ ေနခဲ့ၾကသည္။
အင္း၀ႏွင့္ ဟံသာ၀တီတို႔သည္ တစ္ဦးကိုတစ္ဦး လႊမ္းမိုး ေအာင္ႏိုင္ေရးအတြက္ ႀကိဳးပမ္းအား ထုတ္လ်က္ ရွိၾကစဥ္ ေျမာက္ဘက္တစ္လႊားရွိ ေမာသွ်မ္းမ်ားသည္ အခါအခြင့္သင့္ေသာ အခါတိုင္း တရုတ္ၿပည္ ယူနန္နယ္ကို ၄င္း အင္း၀ကို ဗဟိုျပဳေသာ ၿမန္မာႏိုင္ငံ အလယ္ပိုင္း ေဒသမ်ား ကို၄င္း မၾကာခဏ၀င္ေရာက္ တိုက္ခုိက္ရန္ စမ္းသပ္ ႀကိဳးပမ္းၿခင္း မ်ားျပဳလုပ္ ခဲ့ၾကသည္... ျမန္မာရာဇ၀င္မ်ားတြင္ အင္း၀မင္းဆက္ ဘုရင္ မင္းႀကီးစြာ ေစာ္ကဲ ႏွင့္ သားေတာ္မင္းေခါင္ ဘုရင္တို႔ နန္းသက္ မ်ားအတြင္း မိုးညွင္း ကုန္းေဘာင္ ႏွင့္ သိႏၷီီေစာ္ဘြား တို႔သည္ ႀကိမ္ဖန္မ်ားစြာ ၀င္ေရာက္ တုိက္ခိုက္ၾကသၿဖင့္ အင္အားႀကီးမားေသာ သွ်မ္းတပ္ႀကီးမ်ားကို ရမည္းသင္းစား သီလ၀ႏွင့္ ငယ္ရြယ္ရဲ့ရင့္ေသာ မင္းရဲေက်ာ္စြာတို႔က ရြပ္ရြပ္ခၽြန္ခၽြန္ တြန္းလွန္တိုက္ခိုက္ၿပီး ေအာင္ႏိုင္ေၾကာင္းၿဖင့္ တခမ္းတနား ေရးသားေဖာ္ျပၾကသည္။
အင္း၀မင္းဆက္ ဘုရင္မ်ား၏ အင္အား ေလ်ာ့ပါးသည္႔ သကၠရာဇ္ ၁၅၂၇ ခုႏွစ္တြင္ မိုးညွင္းစလံု ႏွင့္ သားေတာ္ သိုဟန္ဘြားတို႔ ေခါင္းေဆာင္ေသာ ေမာသွ်မ္းမ်ားသည္ အင္း၀ကို ၀င္ေရာက္ တိုက္ခိုက္ျခင္း ျပဳသည္။ ျမန္မာ ရာဇ၀င္မ်ားတြင္ အင္း၀ဘုရင္ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္ နရပတိသည္ ယင္းတိုက္ပြဲတြင္ အေျမာက္ဆံထိၿပီး က်ဆံုးေၾကာင္း ေဖၚျပၾကသည္။ မိုးညွင္းစလံုသည္ ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္၏ တူေတာ္ မင္းႀကီးရန္ေနာင္၏ အကူအညီၿဖင့္ ၄င္း၏သားေတာ္ သိုဟန္ဘြားကို အင္း၀တြင္ နန္းတင္ၿပီး မိုးညွင္းသို႔ျပန္ သြားေၾကာင္းျဖင့္ေရးသား ေဖာ္ျပၾကသည္။ အင္း၀ကို သိမ္းပိုက္ စိုးစံေသာ ေမာသွ်မ္းမ်ားသည္ ယခင္ အင္း၀မင္းဆက္ ဘုရင္မ်ားကဲ့သို႔ မဟုတ္ပဲ ဗုဒၶဘာသာ ႏွင့္ ၿပည္သူ လူထုမ်ားကို ညွင္းပန္းႏွိပ္စက္ျခင္းျပဳသၿဖင့္ သိုဟန္ဘြား၏ ဒဏ္ကို မခံႏိုင္ေသာ ျမန္မာ လူမ်ိဳး အေျမာက္အျမားသည္ စစ္ေတာင္း ျမစ္၀ွမ္းဘက္ရွိ ေတာင္ငူနယ္သို႔ အစုလိုက္ အၿပံဳလိုက္ ေျပာင္းေရႊ႕ ထြက္ေျပးၾကေၾကာင္း ေရးသားေဖာ္ျပ ၾကသည္။
(သွ်မ္းသမုိင္း အဆုိအရ ၿမိဳ႕လစား ဥဒိန္သည္ သတုိးဘြဲ႔ျဖင့္မုိးညွင္းရလွ်င္ မုိးညွင္းသတုိးမင္းသည္ ေထရ၀ါဒ သာသနာေတာ္ကုိ စတင္တည္ေထာက္ခဲ့၏ ပုဂံေနျပည္ေတာ္မွ ၾကြေရာက္ေတာ္မႈလာၾကေသာ အရွင္ဗုဒၶၡႆမေထရ္ႏွင့္ အရွင္ သုမနမေထရ္သည္ မုိးညွင္းတြင္ ေထရ၀ါဒ သာသနာေတာ္ ျပန္႔ပြားထြန္းကားခဲ့ေလသည္။ မုိးညွင္းသတုိးမင္းသည္ သကၠရာဇ္ ၇၆၅ ခုႏွစ္ တေပါင္းလျပည့္ ဗုဒၶၡဟူးေန႔ နံနက္ ၄ခ်က္တီးမွစ၍ ေရႊပႏၷက္ေငြပႏၷက္တင္ၿပီး ရႊအုတ္ေငြအုတ္ ပတၱျမားအုတ္တုိ႔ကုိ ခ်ေတာ္မႈကာ စန္႔ေခါဖိတ္ ေစတီေတာ္ကုိ တည္ထားကုိးကြယ္ေလသည္၊ တဖန္ သကၠရာဇ္ (၈၈၅-၈၈၈) ေစ၀္လုံ (ေခၚ) မုိးညွင္း-စ၀္လုံ လက္ထက္တြင္ ၎ေစတီေတာ္အား ပထမအႀကိမ္ ျပန္လည္ျပဳျပင္ခဲ့သည္။ ထုိအခ်င္းရာကုိ  ေထာက္ရူျခင္းအားျဖင့္ မိုးညွင္းစလံု ႏွင့္ သားေတာ္ သိုဟန္ဘြားတို႔ ေခါင္းေဆာင္ေသာ ေမာသွ်မ္းမ်ားသည္ ဗုဒၶၡဘာသာ၀င္မ်ား ျဖစ္ေၾကာင္းသိတာ ထင္ရွားလွေပသည္။)
သုိဟန္ဘြားနန္းတက္စက ျမန္မာတုိ႔ေနရာ ျပည္ႏွင့္ ေတာင္ငူသုိ႕ ခ်ီတက္တုိက္ခုိက္မည္ဟု မင္းႀကီးရန္ေနာင္ အားတုိင္ပင္ရာ မင္းႀကီးရန္ေနာင္မွ သွ်မ္းမင္းလုပ္ႀကံေသာ္ ျပည္ ေတာင္ငူတုိ႔ ခံႏုိင္မည္မဟုတ္ ပ်က္ခဲ့လွ်င္လည္း သွ်မ္းတုိ႔သာျမန္မာႏုိင္ငံကုိ အုပ္စုိးၾကေတာ့မည္ က်န္သည့္ ျမန္မာႏိုင္ငံ က်န္ပါေစေတာ့ဟုႀကံ၍ မင္းႀကီးရန္ေနာင္မွ သြားေရာက္တုိက္ခုိက္ရန္ မလုိပါ အသွ်င္မင္းႀကီး ဘုန္းေတာ္ေၾကာင့္ အလုိလိုညြတ္ လာပါလိမ့္မည္ဟု ေလွ်ာက္ေလသည္ ထုိ႔ေၾကာင့္ အ၀နန္းရွင္ သုိဟန္ဘြားလည္း မတုိက္ေတာ့ေခ်။ မင္းႀကီးရန္ေနာင္သည္ ျပည္ႏွင့္ ေတာင္ငူတုိ႔သုိ႔ သွ်မ္းမင္းႏွင့္ အညီအညြတ္ ျဖစ္ေစေလာဟု တိတ္တဆိတ္ေစ၍ ျပည္- ေတာင္ငူတုိ႔ကလည္း လက္ေဆာင္ ပ႑ာမ်ားျဖင့္ မဟာမိတ္ျပဳၾကသည္။
ေတာင္ငူနယ္သည္ ဟံသာ၀တီႏွင့္ အင္း၀တို႔၏ အၾကားတြင္ ျမန္မာလူမ်ဳိးမ်ား၏ ခိုလွံဳစုေ၀းရာ အေျခခံေဒသႀကီး ျဖစ္မွန္းမသိၿဖစ္လာသည္...အင္း၀ႏွင့္ ဟံသာ၀တီ မင္းဆက္မ်ား၏ ပဋိပကၡ အၾကားတြင္ ႏွစ္ ေပါင္း ၂၀၀ နီးပါး ခန္႔မွ် ကင္းလြတ္ၿပီး ၿငိမ္းခ်မ္းေနခဲ့ေသာ ေတာင္ငူနယ္ရွိ ျမန္မာ လူမ်ိဳးမ်ားသည္ တျဖည္းျဖည္း ႏွင့္အင္အား ႀကီး မားလာကာ ၁၅ ရာစုကုန္ၿပီး ၁၆ ရာစု ေလာက္တြင္ ေတာင္ငူနယ္သည္ ေမာသွ်မ္းမ်ား စိုးစံလ်က္ရွိေသာ အင္း၀ ႏွင့္ မြန္မင္းဆက္မ်ား စိုးစံလ်က္ရွိေသာ ဟံသာ၀တီတို႔၏ အၾကားတြင္ အင္အားႀကီးမားကာ သီးၿခားကင္းလြတ္ ေသာ ျမန္မာေဒသႀကီးတစ္ခုၿဖစ္လာသည္ကို ေတြ႔ရွိရသည္။ ေတာင္ငူနယ္၏ အႀကီးအကဲမ်ားသည္ အင္း၀မင္း ဆက္ဘုရင္မ်ား၏ သစၥာေတာ္ခံၿမိဳ႕စား နယ္စားမ်ား သာျဖစ္ခဲ့ၾကေသာ္လည္း ေတာင္ငူနယ္၏ အႀကီးအကဲ ျဖစ္ သူ မင္းႀကီးညိဳ ၁၄၆၈ မွ ၁၅၃၀ လက္ ထက္ က် ေရာက္ ေသာ အခါ တြင္ ေတာင္ငူနယ္ႏွင့္ မင္းႀကီးညိဳ အား အင္း ၀ဘုရင္ ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္ ကိုယ္တိုင္က သီးၿခား အာဏာပိုင္ၿပည္နယ္ မင္း အျဖစ္ျဖင့္ အသိအမွတ္ ျပဳကာ မင္းေျမာက္ တန္ဆာ ငါးပါး ႏွင့္ တူမေတာ္မင္းလတ္ တို႔ကို ေပးအပ္ေၾကာင္းျဖင့္ ျမန္မာရာဇ၀င္မ်ားတြင္ ေရးသား ေဖာ္ျပ ၾကသည္။
ထို႔ေနာက္ ဟံသာ၀တီႏွင့္တကြ ဇင္းမယ္ ႏွင့္လင္းဇင္းတို႔ကပင္ အသိအမွတ္ျပဳ ခန္႔ညား လာရေၾကာင္းျဖင့္ ဆက္ လက္ေရးသားေဖာ္ျပသည္ ကိုလည္း ေတြ႔ရွိရသည္။ ယင္းသို႔ၿဖင့္ ပထမ ျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ႀကီး ပ်က္စီး သြားခဲ့ ရ ၿပီးေနာက္ ဒုတိယ ျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ႀကီးကို ထူေထာင္ျခင္း ျပဳအံ့ဆဲဆဲ အခ်ိန္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံ ေျမာက္ဘက္ တစ္ လႊားႏွင့္ ဧရာ၀တီျမစ္၀ွမ္း အလယ္ပိုင္းေဒသမ်ားတြင္ အင္း၀ကို ဗဟုိျပဳၿပီး စိုးစံေနၾကေသာ ေမာသွ်မ္း ဘုရင္ႏွင့္ အႀကီးအကဲမ်ား။ ၿပည္ႏွင့္ေတာင္ငူ ေတာင္ဘက္ ျမန္မာႏိုင္ငံ တလႊားတြင္ ဟံသာ၀တီကို ဗဟုိၿပဳၿပီး စိုးစံ ေန ၾကေသာ မြန္မင္းဆက္ ဘုရင္ႏွင့္ အႀကီးအကဲမ်ား။ ျမန္မာႏိုင္ငံအလယ္ပိုင္း စစ္ေတာင္းျမစ္၀ွမ္း ေဒသတစ္ေလ်ာက္တြင္ ေတာင္ငူကို အခ်က္အျခာျပဳၿပီး အင္အားစုေဆာင္း ေနၾကေသာ ၿမန္မာလူမ်ိဳး အႀကီးအကဲမ်ားႏွင္႔ ေခါင္းေဆာင္မ်ားသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ လူမ်ိဳးႀကီးသံုးမ်ိဳး အင္အားစုႀကီး သံုးစုအျဖစ္ ဖိုခေနာက္ဆိုင္ တည္ရွိေနၾကသည္ကို ေတြ႔ရွိရေပသည္။ အခ်ိန္ကာလ ၾကာျမင္လာသည္ႏွင့္အမွ် မြန္ျမန္မာကျပားမ်ားႏွင့္ သွ်မ္းျမန္မာ ကျပားမ်ားသည္လည္း ျမန္မာမ်ားျဖစ္လာၾက၍ ျမန္မာလူမ်ဳိးတုိ႕သည္ အင္အားႀကီးသည္ ထက္ႀကီးလာပါေတာ့သည္။ ယခုမ်က္ေမာက္ ကာလတြင္လည္း ထုိေခတ္အေျခေနႏွင့္ သိပ္မထူးျခားသည္ကုိ ေတြ႕ရသည္။ အထူးသျဖင့္ တုိင္းရင္သားမ်ားသည္ အေျခအေနအေၾကာင္းေၾကာင့္ မိမိဘာသာ စကားမတတ္ေတာ့သည့္ သူမ်ားႏွင့္ မိမိလူမ်ဳိးႏွင့္ ျမန္မာေပါင္းစပ္ ကျပာမ်ားဆုိလွ်င္ မိမိလူမ်ဳိးထဲ ၀င္ေရာက္လာေအာင္ ႀကံေဆာင္ႏုိင္ျခင္းမရွိဘဲ ၀ုိင္း၀န္းပယ္ထုတ္ ေနသည္ကုိ ၀မ္းနဲဘြယ္ေတြ႔ရွိရပါသည္။
အနာဂတ္ တုိင္းရင္းသား ညီအစ္ကုိျခင္း စစ္ခင္းျခင္း ကင္းေ၀းႏုိင္ၾကပါေစ ။
ရာဇဓိရာဇ္ အေရးေတာ္ပံု ။ ဗညားဒလ
မြန္ရာဇဝင္။ မာဂဒူ အေရးေတာ္ပံု
အေရးေတာ္ပံု က်မ္းမ်ား ျပႆနာ။ ရီရီ
သွ်မ္းလူမ်ိဳးမ်ားအေၾကာင္း။ ေဒါ့ဗ္
http://shanniyouth.blogspot.com/2010/04/blog-post_8056.html
လူမ်ဳိးရွိၿပီး အမည္ေပ်ာက္ေနသူမ်ား
ျမန္မာျပည္ အထက္ပိုင္းေဒသ၊ ဧရာဝတီျမစ္ႏွင့္ ခ်င္းတြင္းျမစ္ တေလွ်ာက္ ေနထိုင္ၾကသည့္ ရွမ္းနီတိုင္းရင္းသား လူငယ္အမ်ားစုသည္ ကိုယ္ပိုင္စာေပႏွင့္ ယဥ္ေက်းမႈမ်ား ကန္႔သတ္ခံေနရသည့္အတြက္ မိမိကိုယ္မိမိ ရွမ္းနီ လူမ်ဳိးျဖစ္ေၾကာင္း သိရွိသူ နည္းပါးလာေနသည္။
ရွမ္းနီ တိုင္းရင္းမ်ဳိးႏြယ္စုမ်ားသည္ ကခ်င္ျပည္နယ္ အတြင္းရွိ ျမစ္ႀကီးနား၊ ၀ိုင္းေမာ္၊ မိုင္းနား၊ အင္းေတာ္ႀကီး၊ ဖားကန္႔၊ မိုးညွင္း၊ ဟိုပင္၊ ဗန္းေမာ္၊ မိုးေကာင္း၊ မိုးမိတ္၊ စစ္ကိုင္းတိုင္းအတြင္းရွိ ကသာ၊ ၀န္းသို၊ ႏွင့္ ခ်င္းတြင္းျမစ္ တေလွ်ာက္ရွိ ပင္လည္ဘူး၊ ဗန္းေမာက္၊ ဟုမၼလင္းၿမိဳ႕ စသည့္ ၿမိဳ႕နယ္မ်ားတြင္ ေနထိုင္ၾကသည္။
ျမန္မာျပည္ အထက္ပိုင္း၊ ကခ်င္ျပည္နယ္အတြင္း ေနထိုင္သူ ရွမ္းနီ လူဦးေရ စုစုေပါင္း ၅ သိန္းခန္႔ရွိၿပီး၊ စစ္ကိုင္းတိုင္း၊ ကသာခ႐ိုင္တြင္ (၁၀) သိန္းခန္႔ရွိေၾကာင္း ၁၉၉၃ ခုႏွစ္၊ အမ်ဳိးသားညီခံတြင္ တင္သြင္းခဲ့သည့္ ရွမ္းနီလူမ်ဳိးစု အစီရင္ခံစာက ေဖာ္ျပ ေရးသားထားသည္။
စစ္အစိုးရအာဏာပိုင္မ်ားက ရွမ္းနီစာေပ၊ ဘာသာစကား တရား၀င္ သင္ၾကားခြင့္ ႏွင့္ ယဥ္ေက်းမႈပြဲေတာ္မ်ား က်င္းပခြင့္တို႔ကို ပိတ္ပင္ထားသည္သာမက ရွမ္းနီ လူမ်ဳိးစုမ်ား၏ ႏိုင္ငံသားျဖစ္ျခင္းအေပၚ ကန္႔သတ္မႈမ်ား ရွိေနသည့္အတြက္ လူငယ္မ်ားအၾကား စာေပ၊ စကား၊ ယဥ္ေက်းမႈမ်ား သိရိွနားလည္မႈ ဆိတ္သုဉ္း ေပ်ာက္ကြယ္မည့္ အလားလာမ်ား ေတြ႔ႀကံဳေနရသည္။
“ကိုယ့္ကိုကိုယ္ ရွမ္းနီလူမ်ဳိးဆိုတာ အရင္က မသိခဲ့ဘူး။ အခုေနာက္ပိုင္း လူႀကီးမိဘေတြ ေျပာစကားအရ သိရတာ။ ရွမ္းနီစာလည္း သင္ၾကားခြင့္အပိတ္ခံထားရေတာ့ စာေရာ၊ စကားပါ မတတ္ပါဘူး။ က်ေနာ္မိဘေတြလည္း မတတ္ပါဘူး။ အဘိုးအဘြားေတြေလာက္ပဲ တတ္တာ” ဟု ကခ်င္ျပည္နယ္ မိုးညွင္းၿမိဳ႕နယ္၊ နန္းမား ေဒသခံ ရွမ္းနီလူငယ္ စိုင္းထြန္းက ႏုိင္ငံတကာ ျမန္မာသတင္းအဖြဲ႔ (BNI) ကို ေျပာသည္။
အလားတူ ျမစ္ႀကီးနားၿမိဳ႕နယ္၊ ဝိုင္းေမာ္ေဒသတေလွ်ာက္တြင္ေနထိုင္ၾကေသာ ရွမ္းနီလူမ်ဳိးမ်ားသည္ ဘာသာစကားကို ကြ်မ္းက်င္ပိုင္ႏိုင္စြာ ေျပာဆိုႏိုင္ေသာ္လည္း စာေပအေရးအသားတြင္ သိကြ်မ္းသူမ်ား ယခုအခါတြင္ အလြန္ရွားပါးေနၿပီျဖစ္ေၾကာင္း မိုင္းနားရြာက ကိုစိန္ေမာင္က ယခုလိုေျပာသည္။
“က်ေနာ္အပါအဝင္ လူငယ္အေတာ္မ်ားမ်ားက စကားကို ေကာင္းေကာင္းမြန္မြန္ ေျပာတတ္ပါတယ္။ ရွမ္းစာေပၾကေတာ့ လုံးဝ သင္ၾကားခြင့္မရဘူးဆိုေတာ့ ရြာမွာရွိတဲ့သူေတြအားလုံးလိုပဲ မေရးတတ္၊ မဖတ္တတ္ၾကဘူး။ ေရးတတ္ ဖတ္တတ္တဲ့လူႀကီးေတြ လည္း ေသဆုံးကုန္ေတာ့ ပိုဆိုးတာေပါ့” ဟု ေျပာသည္။
ဘိုးဘြားအစဥ္အဆက္ ကိုယ္ပိုင္စာေပ၊ ကိုယ္ပိုင္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားျဖင့္ ေနထိုင္လာခဲ့ၾကသည့္ ရွမ္းနီလူမ်ဳိးစုမ်ားသည္ ၁၉၄၇ခုႏွစ္ ႏိုင္ငံေတာ္ဖြဲ႔စည္းအုပ္ခ်ဳပ္ပုံ အေျခခံဥပေဒပုဒ္မ-၆ အရ ျပည္နယ္သတ္မွတ္ျခင္း မခံခဲ့ရသျဖင့္ ေနာက္ပိုင္းတြင္ ၎တို႔စာေပ၊ ယဥ္ေက်းမႈႏွင့္ ႐ိုးရာဓေလ့ထံုးတမ္းစဥ္လာမ်ား တျဖည္းျဖည္း တိမ္ျမဳပ္ေပ်ာက္ကြယ္လာေနသည္ဟု ၁၉၉၃ ခုႏွစ္၊ အမ်ဳိးသားညီလာခံတြင္ တင္သြင္းခဲ့သည့္ ရွမ္းနီလူမ်ဳိး အစီရင္ခံစာတခုက ေဖာ္ျပသည္။
ျမန္မာျပည္အထက္ပိုင္းတြင္ေနထိုင္ေသာ  ေဒသခံရွမ္းအမ်ဳိးအႏြယ္မ်ားမွာ တိုင္းလိုင္(ရွမ္းနီ) တိုင္းခႏၱီး (ခႏၱီးရွမ္း)၊ တိုင္းေန (ရွမ္းတ႐ုတ္)၊ တိုင္းလုံ (ရွမ္းႀကီး) တိုင္းဂဒူး၊ တိုင္းဂဏန္း၊ တိုင္းဖြန္း၊ တိုင္းဆာ(ေခၚ) မိုင္းသာရွမ္း တို႔ျဖစ္သည္။
၁၉၆၂ ခုႏွစ္၊ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေန၀င္း အာဏာသိမ္းၿပီးေနာက္ ရွမ္းနီလူမ်ဳိးႏြယ္စုမ်ား၏ ႏိုင္ငံသားစိစစ္ေရးကဒ္ျပားတြင္ လူမ်ဳိးအမည္ေဖာ္ျပရာ၌ ‘ရွမ္း - ဗမာ’ ဟုသာ ထည့္သြင္းေရးသားေစခဲ့ၿပီး၊ ၁၉၈၈ ခုႏွစ္ေနာက္ပိုင္းတြင္မူ ‘ဗမာ’ ဟုသာ ယေန႔အထိ ထည့္သြင္း သံုးႏႈန္းေစခဲ့သည္။
ယခုလို အမည္ေျပာင္း သတ္မွတ္ခံရျခင္းျဖင့္ ရွမ္းနီလူမ်ဳိးစုမွာ ေပ်ာက္ကြယ္ေတာ့မည့္အလားအလာရွိေနေၾကာင္း ကခ်င္ျပည္နယ္၊ အင္းေတာ္ႀကီးေဒသက စုိင္းခမ္းတီ ေျပာသည္။
“အခုမွတ္ပုံတင္လုပ္တဲ့အခါ မင္းတို႔က ရွမ္းစကားလည္းမတတ္ဘဲနဲ႔ ဘာလို႔ ရွမ္း -ဗမာဆိုၿပီးထည့္ရမွာလဲ၊ ရွမ္းဗမာဆိုတာမရွိဘူး။ ရွမ္းဆိုရင္ရွမ္းေပါ့၊ ဗမာဆိုရင္ ဗမာေပါ့ဆိုၿပီး၊ အခုေတာ့ ရွမ္းနီစကားမတတ္တဲ့ရွမ္းေတြအားလုံး  ဗမာလို႔ပဲထည့္ရတယ္” ဟု ေျပာသည္။
သူက “ရွမ္းနီလူမ်ဳိး ေတြအေနနဲ႔ ဗမာလို႔ မထည့္ခ်င္ေပမဲ့ သူတို႔ရဲ႕ အာဏာကိုမဖီဆန္ႏိုင္ေတာ့ ထည့္ရတာေပါ့။ လူငယ္ေတြကလည္း ဗမာလိုပဲတတ္ၾကတဲ့အတြက္  တျဖည္းျဖည္း ကြယ္ေပ်ာက္ေတာ့မယ့္ အႏၱာရယ္နဲ႔ ႀကံဳေတြ႔ေနရပါတယ္” ဟု ဆိုသည္။
ျမန္မာျပည္တြင္ ေနထိုင္ၾကသည့္ တိုင္းရင္းသားမ်ဳိးႏြယ္စုမ်ား၏ ဘာသာစကားႏွင့္ စာေပမ်ားကို ယေန႔ထိတိုင္ တရား၀င္သင္ၾကားခြင့္မရရွိျခင္းသည္ လူမ်ဳိးႏြယ္စုမ်ား အျမတ္တႏိုးထားသည့္ စာေပ၊ ဓေလ့ထံုးတမ္းစဥ္လာမ်ား ေပ်ာက္ကြယ္မည့္ လမ္းစပင္ျဖစ္ေၾကာင္း တိုင္းရင္းသားေခါင္းေဆာင္မ်ားက မွတ္ခ်က္ေပးသည္။
အလားတူ ရွမ္းနီလူမ်ဳိးစုမ်ား၏ ယဥ္ေက်းမႈဆိုင္ရာ ပြဲေတာ္မ်ားကို အာဏာပိုင္မ်ားက လြန္ခဲ့သည့္ ၅ ႏွစ္ခန္႔မွ စတင္ကာ တရား၀င္က်င္းပခြင့္ ပိတ္ပင္ျခင္းခဲ့သည့္အတြက္ လူငယ္မ်ားအၾကား ႐ိုးရာပြဲေတာ္မ်ားအေၾကာင္း သိသူရွားပါးလာေနေၾကာင္း ရွမ္းနီလူငယ္မ်ားက ဆိုသည္။
“က်ေနာ္တို႔ဆီမွာ ႐ိုးရာပြဲေတာ္ဆိုလို႔ ဘာပြဲမွ မက်င္းပျဖစ္တာ အေတာ္ကို ၾကာေနပါၿပီ။ ႏွစ္သစ္္ကူးပြဲေတာ္ေတြေတာင္  မက်င္းပျဖစ္တာေတာင္ၾကာပါၿပီ။ ႐ိုးရာပြဲလမ္းသဘင္ဆိုလို႔ ဘာမွမရွိပါဘူး” ဟု စိုင္းခမ္းတီ ကဆိုသည္။
သူက “ဥပုဒ္ေန႔ေတြမွာ ၆ အိမ္၊ ၇ အိမ္စုၿပီး ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမွာ ဆြမ္းကပ္တာ၊ လာတဲ့ပရိသတ္ေတြကို ဧည့္ခံေကြ်းေမြးတာမ်ဴိးေလာက္ပဲရွိေတာ့တာပါ” ဟု အင္းေတာ္ႀကီးေဒသက အေျခအေနကို ေျပာျပသည္။
ရွမ္းနီတုိင္းရင္းသား အမ်ားစုသည္ ယခင္က တႏိုင္တပိုင္ ေရႊက်င္သည့္လုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ၀င္ေရာက္လုပ္ကိုင္ျခင္း၊ လယ္ယာလုပ္ငန္းႏွင့္ သီးႏွံစိုက္ပ်ဳိးျခင္းျဖင့္ အသက္ေမြး၀မ္းေက်ာင္း ျပဳၾကသည္။ ထို႔ေၾကာင့္  အထက္တန္းပညာေရးအဆင့္ ေက်ာ္လြန္ကာ၊ တကၠသိုလ္ဘြဲ႔ရ သူမ်ား နညး္ပါးေနေသးေၾကာင္း ကခ်င္ျပည္နယ္၊ မိုင္းနားရွမ္းရြာေနထိုင္သူ ကိုစိန္ေမာင္က ယခုလိုေျပာသည္။
“က်ေနာ္တို႔ လူမ်ဳိးေတြက ပညာလည္းမတတ္ေတာ့ မိဘေတြလုပ္ကိုင္တဲ့ အရက္ခ်က္တာတို႔၊ ဝက္ေမြးတာတို႔၊ အခင္းစိုက္ ပ်ဳိးတာတို႔၊ လယ္ယာလုပ္ကိုင္တာတို႔ပဲ လုပ္တတ္တယ္။ လက္လုပ္လက္စားေတြပဲမ်ားတယ္။ ေလးတန္းေအာင္ရင္ၿပီးတာပဲ။ ဘာမွမလိုဘူး၊ အလုပ္လုပ္စားလို႔ရရင္ၿပီးတာပဲလို႔ ထင္တယ္ေလ” ဟု ေျပာသည္။
႐ိုးရာစာေပ၊ ယဥ္ေက်းမႈ၊ ပြဲေတာ္၊ ဘာသာစကားအျပင္ ႐ိုးရာအ၀တ္အစားမ်ားမွာလည္း တျဖည္းျဖည္း ကြယ္ေပ်ာက္လာသည့္အတြက္ ဓေလ့ထံုးတမ္းအစဥ္လာမ်ားကို ထိမ္းသိမ္းလိုသည့္ ရွမ္းနီေခါင္းေဆာင္တခ်ဳိ႕က အာဏာပိုင္မ်ားပိတ္ပင္ေသာ္လည္း ေႏြရာသီအားလပ္ရက္တြင္ လူငယ္မ်ားကို တတ္ႏိုင္သေရႊ႕ လက္ဆင့္ကမ္း သင္ၾကားေပးရန္ စီစဥ္ထားသည္။
“အာဏာပိုင္ေတြက ရွမ္းနီစာဆိုတာ မရွိဘူးဆိုၿပီး၊ ပိတ္ပင္ခံရတယ္။ ဒါေပမယ့္ ရွမ္းနီစာေပသင္ၾကားေရးေတြကို ၿမိဳ႕နယ္တခ်ဳိ႕နဲ႔ ေက်းရြာေတြကို ဆင္းၿပီး၊ အသက္ အရြယ္မေရြး သင္ၾကားေပးေနပါတယ္” ဟု ရွမ္းနီစာသင္ၾကားေရးတြင္ ကူညီေဆာင္ရြက္ေပးေနသူ ကခ်င္ျပည္နယ္၊ ဗန္းေမာ္ေဒသေနထိုင္သူ နန္းရွန္ဟြမ္က ေျပာသည္။
လတ္တေလာတြင္ ရွမ္းနီစာေပသင္ၾကားေရးကို ကခ်င္ျပည္နယ္အတြင္းရွိ ဗန္းေမာ္၊ မိုးေမာက္၊ ေရႊကူေဒသတို႔တြင္ လုပ္ေဆာင္ေပးေနေၾကာင္း နန္းရွန္ဟြမ္ က ဆိုသည္။
၁၉၉၃ ခုႏွစ္၊ ဇန္န၀ါရီလတြင္ က်င္းပျပဳလုပ္ခဲ့သည့္ ေညာင္ႏွစ္ပင္အမ်ဳိးသားညီလာခံတြင္ ရွမ္းနီအမ်ဳိးသားလကၡဏာေဖာ္ေဆာင္ခြင့္ေပးရန္ ရွမ္းနီေခါင္းေဆာင္ တဦးျဖစ္သူ ဦးစိုင္းထိန္လင္းက အႀကံျပဳခ်က္ စာတမ္းတေစာင္ တင္သြင္းခဲ့ေသးသည္။
စစ္အစိုးရေရးဆြဲထားသည့္ ၂၀၀၈ ခုႏွစ္၊ ဖြဲ႔စည္းပံုဥပေဒတြင္မူ တိုင္းရင္းသားလူနည္းစုတခ်ဳိ႕ျဖစ္သည့္ နာဂ၊ ဓႏု၊ ပအို၀္း၊ ပေလာင္၊ ကိုးကန္႔ႏွင့္ ၀’ တို႔ကို ကိုယ္ပိုင္ အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ ရတုိင္းႏွင့္ ေဒသမ်ားအျဖစ္ သတ္မွတ္ေပးထားသည္။
http://burmese.bnionline.net/index.php/feature/bni/3687-2010-03-16-13-16-00.html
ေမာဘုရင္ ေဆခန္ဖ
ေမာဘုရင္ ေဆခန္ဖ (ေအဒီ ၁၃၁၁-၁၃၆၄)
ေမာဘုရင္ ေဆခန္ဖရဲ႕ ထီးနန္းတက္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ (၇၀၀) ျပည့္ကုိ အမွတ္ရေစဖုိ႔ ဒီေဆာင္းပါးကုိ တင္ျပျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ သမုိင္းပညာရွင္ ေဒါက္တာသန္းထြန္း ေျပာခဲ့တဲ့ တန္ဖုိးရွိလွတဲ့ စကားတစ္ခြန္းကုိလည္း အမွတ္ရေနမိတယ္။ . . . သမုိင္းကုိ သင္ယူေလ့လာတာဟာ မအဖုိ႔ပါ . . . တဲ့။ ဒါေၾကာင့္ တို႔တေတြ မအေအာင္ ေမာရွမ္းဘုရင္ ေဆခန္ဖ အေၾကာင္းကုိ ေလ့လာၾကပါစုိ႔ . . .
ေအဒီ ၉၅၂ မွ ၉၅၇ အထိ ေမာေဒသမွာ အုပ္ခ်ဳပ္သူ မင္းဆက္ျပတ္သြားသျဖင့္ မူးမတ္တုိ႔က မင္းမ်ဳိးမင္းႏြယ္အဆက္ကုိ လုိက္ရွာခဲ့ရာ ဖညင္းမိန္းမင္းႀကီး အုပ္ခ်ဳပ္ေသာ မိန္းဟိမိန္းဟမ္းႏုိင္ငံ (ယခုကေမၺာဒီးယား၊ ယခင္က ယုိဒယားရွမ္းမ်ဳိးႏြယ္အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့)သုိ႔ ေရာက္သြားကာ မင္းမ်ဳိးႏြယ္ကုိ ေတာင္းခံခဲ့တယ္။ မင္းႀကီးက သူ႔သားေတာ္ ခြန္တုိင္းခန္အား ေမာျပည္ကုိ အျခံအရံနဲ႔ ေစလႊတ္ခဲ့ကာ ခြန္တုိင္းခန္ဟာ ရွဲန္ဆည္ (ယခု ယူနန္ျပည္နယ္)တြင္ နန္းစိုက္ၿပီး ေမာျပည္ကုိ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့တယ္။ ခမည္းေတာ္ ဖညင္းမိန္းဟာ သားေျမးျမစ္ (၁၀၀) ရွိတယ္လုိ႔ ဆုိတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ခြန္တုိင္ခန္ ေမာျပည္ကုိ သြားတည္ေထာင္ဖုိ႔အတြက္ မင္းမ်ဳိးႏြယ္ျဖစ္တဲ့ ခြန္တုိင္ခန္နဲ႔ သူ႔ရဲ႕ သားေတာ္ တူေတာ္ စုစုေပါင္း (၁၃) ပါး ထဲ့ေပးကာ အိမ္ေထာင္စု (၈၀၀၀) ကုိပါ လုိက္ေစခဲ့တယ္။ တစ္အိမ္ေထာင္မွာ မိသားစု (၃) ေယာက္ႏႈန္း ရွိတယ္လုိ႔လဲ သမုိင္းမွာ ဆုိထားတယ္။ အဲဒီ ကေမၺာဇ (ေခၚ) ကေမၺာဒီးယားကေန ေရာက္လာၾကတဲ့ ခြန္တုိင္းခန္တုိ႔ကုိ အေၾကာင္းျပဳၿပီး ရွမ္းျပည္ကုိ ကေမၺာဇလုိ႔ ေခၚလာတာ အခုထိပါပဲ။ ခြန္တုိင္ခန္က ရွဲန္ဆည္မွာ နန္းစုိက္ၿပီး သားေတာ္ တူေတာ္တုိ႔ကုိ ရွမ္းျပည္အႏွံ႔ ေစာ္ဘြားအျဖစ္ ခန္႔ထားၿပီး အုပ္ခ်ဳပ္ေစခဲ့တယ္။
အဲဒီ ေစာ္ဘြားၿမိဳ႕ေတြကေတာ့ . . . (၁) သိႏီၷ (၂) ဗန္းေမာ္၊ မုိးညင္း၊ မုိးေကာင္း (၃) မုိင္းယဥ္ မုိင္းတတ္ (၄) ကေလး၊ ၀န္းသုိ (၅) မိန္းခုိင္၊ လက္ပံ (၆) ေညာင္ေရႊ၊ ေနာင္မြန္၊ မုိးၿဗဲ (၇) မုိးနဲ၊ ေမာက္မယ္၊ က်ိဳင္းေတာင္း (၈) မိန္းေမာေရႊလီ (၉) ကီမ၊ မိန္းတင္ (၁၀) မုိင္းဟိန္း မုိင္းယန္း မုိင္းခါ (၁၁) မုိးကုတ္၊ မုိးမိတ္၊ မုိင္းလံု (၁၂) ခြန္တုိင္ခန္နန္းစုိက္တဲ့ ရွဲန္ဆည္ ဆုိတဲ့ ၁၂ ျပည္ေထာင္ စုေပါင္းထာျခင္းပါ။ ေအဒီ ၁၀၆၈ ခြန္တုိင္းခန္ နတ္ရြာစံၿပီးေနာက္ သားေတာ္ ခြန္တုိင္းပံုက ရွဲန္ဆည္မွာ နန္းစံတယ္။
ေမာေဒသ (ေခၚ) ေရႊလီေဒသကုိ စီမံအုပ္ခ်ဳပ္ရတဲ့ ခြန္တုိင္းခန္၏ သားေတာ္ ေစာ္ဘြားႀကီး ေတာ၀့္ငါးလုမ္း နတ္ရြာစံၿပီးေနာက္ သားေတာ္ ခြန္တံုက ေစာလံုဟုမ္မိန္း ဘဲြ႕ခံၿပီး ေမာေဟာ္နန္းစံခဲ့တယ္။ သမီးေတာ္ ေစာမြန္လွနဲ႔ သားေတာ္ခြန္ေကာ္လန္း ထြန္းကားခဲ့တယ္။ သူတုိ႔ ေမာင္ႏွမက အျမြာပူးပါ။ အစ္မေတာ္က အေနာ္ရထာနဲ႔ ပုဂံျပည္ကုိ လုိက္သြားရၿပီး အထင္လႊဲမႈေၾကာင့္ ေမာရွမ္းျပည္ အျပန္လမ္း သီေပါ ေဘာ္ႀကိဳအနားမွာ ကံေတာ္ကုန္ခဲ့တယ္။ ညီေတာ္ ခြန္ေကာ္လန္းလဲ အစ္မေတာ္ကုိ သြားႀကိဳဖုိ႔ အစ္မေတာ္ ကံကုန္တာ သိရလုိ႔ သီေပါအနားမွာ ရင္ကဲြနာက်ၿပီး ကံေတာ္ကုန္ခဲ့ျပန္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေမာေဟာ္နန္းေတာ္အတြက္ အေမြခံသားသမီး မရွိေတာ့ပါ။ ေစာလံုဟုမ္မိန္း နတ္ရြာစံၿပီး ေမာမွဴးမတ္ေတြက ရွဲန္ဆည္ကုိ မင္းမ်ဳိးသြားေတာင္းေတာ့ ရွဲန္ဆည္မွာ ဒုတိယနန္းစံေနတဲ့ ခြန္တုိင္းပံုက သားေတာ္ ခြန္ဖန္ခမ္းကုိ ေစလႊတ္လုိက္တယ္။
ေအဒီ ၁၁၇၇ မွ ခြန္ဖန္ခမ္းက ေစာလံုၿမဳိ႕ပံုဘဲြ႕ျဖင့္ ေမာေဟာ္နန္းကုိ စုိးစံၿပီး (၁) နန္းေယ့ခမ္းလံု (၂) နန္းအီခမ္းလႈိင္ (၃) နန္းအံေအာ (၄) နန္းဆုိင္အုိင္ ဆုိၿပီး သမီးေတာ္ ေလးပါး ထြန္းကားခဲ့တယ္။ သားေတာ္ မထြန္းကားတာေၾကာင့္ ေမာနန္းေတာ္ အနာဂတ္အတြက္ သမီးေတာ္ နန္းအီခမ္းလိႈင္က သူမရဲ႕ အခ်စ္ဆံုး သူငယ္ခ်င္း နန္း၀မ္ေစ့နဲ႔ ခမည္းေတာ္ကုိ လက္ဆက္ေပးခဲ့သည္။ နန္း၀မ္ေစ့ရဲ႕ ၀မ္းၾကာတုိက္မွာ သေႏၶတည္တဲ့အခါ မနာလုိသူမ်ားက ေစာ္ဘြားႀကီးထံ နန္း၀မ္းေစ့ ေနာက္မီးလင္းေၾကာင္း အမ်ဳိးအမ်ဳိး ကုန္းတုိက္လုိ႔ ေစာ္ဘြားႀကီးက နန္း၀မ္ေစ့ကုိ အထင္မွားၿပီး နန္းေတာ္မွ ႏွင္ထုတ္လုိက္ေတာ့တယ္။ နန္း၀မ္ေစ့လည္း လြယ္ေလာေတာင္ေျခ နမ့္ကုိင္ေမာ္ေဒသတြင္ ပင္ပန္းဆင္းရဲစြာ ေနထုိင္ၿပီး ေအဒီ ၁၂၉၀ မွာ အျမြာပူး သားေတာ္သံုးပါးျဖစ္တဲ့ (၁) ခြန္အုိက္ငမ္းမိန္း (၂) ခြန္ယီခန္ခမ္း (၃) ခြန္ဆမ္လံု တုိ႔ကုိ ေမြးဖြားခဲ့တယ္။ ပထမသားေတာ္ ခြန္အုိက္ငမ္းမိန္းက ႏွစ္ႏွစ္သား အရြယ္မွာ ကံကုန္ခဲ့လုိ႔ သားေတာ္ ၂ ပါးသာ က်န္ရစ္ခဲ့တယ္။ ခမည္းေတာ္ နတ္ရြာစံၿပီးေနာက္ ေအဒီ ၁၂၉၅-၁၃၁၁ အထိ သမီးေတာ္ နန္းအီခမ္းလႈိင္က ေမာေဟာ္နန္းသခင္မအျဖစ္ ေမာေဒသကုိ စီမံအုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့တယ္။ အဲဒီတံုးက မုိးနား၊ စႏၵား၊ မုိင္းတီး၊ မိုင္းဟုိမ္း၊ စယ္ဖန္၊ မုိင္းခြန္၊ မုိင္းယန္း၊ မုိင္းခါ၊ တာယာ့ တုိ႔လည္း ေမာအင္ပါယာထဲမွာ ပါတယ္။ (ယခု တရုတ္ျပည္၊ ယူနန္နယ္ထဲမွာ တည္ရွိတယ္)
ေမာသခင္မ နန္းအီခမ္းလိႈင္ဟာ သူမရဲ႕ အေဖတူ မေအကဲြ ညီေတာ္ ၂ ပါးကုိ တစ္ဖက္တစ္လွမ္းကေန သူမေစာင့္ေရွာက္ခဲ့တယ္။ နန္းတြင္းသက္ေသခံ ပစၥည္းမ်ားကုိ မိေထြးေတာ္လည္းျဖစ္ သူငယ္ခ်င္လည္းျဖစ္တဲ့ နန္း၀မ္ေစ့ကုိ တိတ္တဆိတ္ ေပးအပ္ခဲ့တယ္။ သူမရဲ႕ ရည္ရြယ္ခ်က္က ေမာေဟာ္နန္းအင္ပါယာကုိ တျခားသူတုိ႔ လက္ထံ မေရာက္ေစခ်င္လုိ႔ပါ။ ေအဒီ ၁၃၁၁ နန္းသက္ (၁၆) ႏွစ္မွာ ေမာသခင္မ နန္းအီခမ္းလႈိင္ ကံကုန္သြားခဲ့တယ္။ အဲဒီအခ်ိန္ ေမာင္ေတာ္ ႏွစ္ပါးလည္း အရြယ္ေရာက္လာၿပီ ျဖစ္လုိ႔ မူးမတ္္မ်ားက ထီးညႊန္႔နန္းလ်ာ ရွာေဖြရင္း နန္း၀မ္ေစ့တုိ႔ မိသားစုထံကုိ ေရာက္သြားတယ္။ နန္း၀မ္ေစ့လည္း နန္းတြင္းသံုး ပစၥည္းအမွတ္အသားကုိ ျပသႏုိင္လို႔ သူတုိ႔ မိသားစု ေမာေဟာ္နန္းေတာ္ကုိ ျပန္ေရာက္လာခဲ့ၾကတယ္။
ေအဒီ ၁၃၁၁ ခု ခြန္ယီခန္ခမ္းသည္ ေဆခန္ဖဘဲြ႕ျဖင့္ (ျမန္မာ့သမုိင္းတြင္ သုိခန္ဘြားဟု ေရးသည္) ေမာေဟာ္နန္းတက္ေတာ္မူတယ္။ သူတုိ႔ ညီအစ္ကုိ ငယ္စဥ္ ေတာင္ယာခုတ္တံုးက က်ာႀကီးတစ္ေကာင္ အတုိက္ခုိက္ကုိ ခံရလို႔ ခြန္ယီခန္ခမ္းဟာ က်ားနဲ႔ ယွဥ္ျပဳိင္သတ္ပုတ္စဥ္ ေက်ာမွာ က်ားျခစ္ရာ ရခဲ့တယ္။ ခြန္ယီခန္ခမ္းဟာ ဘတစ္ျပန္ က်ားတစ္ျပန္ က်ားႀကီးကုိ သတိၱရွိရွိ ခုခံတုိက္ခုိက္ခဲ့ရာ က်ားႀကီး ထြက္ေျပးသြားခဲ့ရတယ္။ ဒါေၾကာင့္ နန္းတက္တဲ့အခ်ိန္ က်ားကုတ္ျခစ္ထားတဲ့ အမွတ္အသားကုိ အစဲြျပဳၿပီး ေဆခန္ဖ (ဓါးရွရာကဲ့သုိ႔ က်ားျခစ္ထားတဲ့ အနာရြတ္ရွိသည့္ ဘုရင္) ဟု အမည္တြင္ခဲ့တယ္။ ေအဒီ ၁၃၁၂ ေမာေဟာ္နန္းကုိ စယ္ဟုိင္းအရပ္သုိ႔ ေျပာင္းေရႊ႕ၿပီး ေရွးေခတ္ ရွမ္းစာေဟာင္းကုိ ေမာရွမ္းစာ(ပဲပင္ေပါက္စာ) အျဖစ္ ေျပာင္းလဲ အသံုးျပဳေစခဲ့တယ္။ ေအဒီ ၁၃၁၄ နန္းတက္ပဲြမွာ ကေမၺာဇရွမ္းမင္းမ်ား သူတစ္လူ ငါတစ္မင္း ျဖစ္ေနလ်င္ မသင့္ေတာ္။ အခ်င္းခ်င္း ေသြးစည္းညီညႊတ္မွ တုိင္းတစ္ပါးက ေလးစားမည္ျဖစ္ေၾကာင္းကုိ ေဆခန္ဖ နားလည္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ နန္းတက္ပဲြမွာ စည္းလံုးညီညြတ္မႈကုိ ရယူဖုိ႔ ကေမၺာဇရွမ္းေစာ္ဘြားမ်ားထံ သံတမန္စာပုိ႔ေစခဲ့တယ္။
ေဆခန္ဖဟာ တျခားေစာ္ဘြားေတြထက္ အသက္လည္း ငယ္ၿပီး အထင္ေသးခံရတာကတစ္ေၾကာင္း၊ မေန႔တစ္ေန႔ကမွ ေစာ္ဘြားျဖစ္လာတာကတစ္ေၾကာင္း တျခားေစာ္ဘြားေတြက သူ႔ကို မေလးမခန္႔ခဲ့ဘူး။ ႏုိ႔န႔ံမစင္ေသးတဲ့ေကာင္က ငါတုိ႔ကို ဆရာလာလုပ္ခ်င္သပါ့ ဆုိၿပီး သံတမန္စာကုိ လက္မခံခဲ့ဘူး။ နန္းတက္ပဲြကိုလည္း မလာခဲ့ဘူး။ ေျမြ၊ မီး၊ မင္း၊ ရဟန္းဆုိၿပီး ေလာကမွာ အထင္မေသးသင့္တဲ့ အရာေလးမ်ဳိးရွိတယ္ေလ အဲဒါကုိ ေစာ္ဘြားႀကီးေတြက မသိခဲ့ဘူးထင္ပါရဲ႕။ ဒါေၾကာင့္ ေအဒီ ၁၃၁၄ ခုမွာ ေဆခန္ဖက ေမာစစ္သည္ေတာ္ေတြနဲ႔အတူ ခြန္ေတာ၀့္ႏြဲ႕ခ်ယ္ (ရွဲန္ဆည္)ကုိ သြားေရာက္တုိက္ခုိက္ခဲ့တယ္။ ေရေျမြလုိ အထင္ေသးခံရတဲ့သူဟာ တစ္ခါတစ္ေလ တန္ခုိးႀကီးတဲ့ နဂါးမွန္းသိေအာင္ ေဆခန္ဖက အေမွာက္ေထာင္ျပလုိက္ျခင္းျဖစ္မယ္။ ရွဲန္ဆည္တုိ႔က ေမာစစ္သည္ေတာ္မ်ားကုိ မခုခံႏုိင္ေတာ့ဘဲ ေနာက္ပုိင္း ရွဲန္ဆည္ေစာ္ဘြား ခြန္ေတာင့္ႏြဲ႕ခ်ယ္က သူရဲ႕ ညီမေတာ္ နန္းအုိင္ခမ္းလႈိင္ကုိ ေဆခန္ဖအား ဆက္သကာ ေျပၿငိမ္းမႈကုိ ရယူခဲ့ေတာ့တယ္။
ေနာက္ၿပီးေတာ့ ၀ိန္းနန္ေစာ္ဘြား စ၀္ပန္းႏြဲ႕ကုိလည္း ေဆခန္ဖက ေမာစစ္သည္ေတာ္ေတြနဲ႔ သြားတုိက္ကာ စည္းရုံုးခဲ့တယ္။ ေအဒီ ၁၃၁၅ မုိးမိတ္ကုိ သံတမန္ (၁၀)ဦးေစလႊတ္ရာ မုိးမိတ္ေစာ္ဘြား ခြန္တုိင္ခင္က မေလးမခန္႔ျပဳကာ သံတမန္ (၇) ဦးကုိ သတ္ပစ္လုိက္ၿပီး ေမာနယ္ကုိ စသိမ္းယူေတာ့တယ္။ ေဆခန္ဖက စစ္ေၾကာင္းတစ္ေၾကာင္း ညီေတာ္ စစ္သူႀကီး ခြန္ဆမ္လံုက စစ္ေၾကာင္းတစ္ေၾကာင္း ဦးေဆာင္ၿပီး မုိးမိတ္ကုိ ခ်ီတက္ေတာ့ မုိးမိတ္ျပည္သူျပည္သားက ေဆခန္ဖႏွင့္ စစ္မတုိက္ဖုိ႔ေျပာေသာ္လည္း ခြန္တုိင္ခင္က နားမေထာင္ခဲ့ဘူး။ မုိးမိတ္ေစာ္ဘြားမွာ တုိက္ဆင္ (၁၀၀၀) ရွိတယ္။ ေဆခန္ဖတုိ႔ကေတာ့ တုိက္ဆင္ (၈၀၀) တဲ့။ စစ္ျဖစ္ေတာ့ မုိးမိတ္ေစာ္ဘြား ဇြန္ကုိးဘက္ကုိ ထြက္ေျပးသြားတယ္။ ေဆခန္ဖတုိ႕ကလုိက္တုိက္ေတာ့ မုိးမိတ္ေစာ္ဘြားကုိ အရွင္ဖမ္းမိပါေလေရာ။ မုိးမိတ္မွဴးႀကီးမတ္ရာမ်ားက ေဆခန္ဖကုိ လက္ေဆာင္ပ႑ာေပးၿပီး ႀကိဳဆုိၾကေတာ့ ေဆခန္ဖက ခြန္တုိင္ခင္ကုိ မွဴးႀကီးမတ္ႀကီးလက္သုိ႔ လႊဲအပ္ေပးလုိက္တယ္။ မွဴးမတ္တုိ႔က ခြန္တုိင္ခင္ကုိ ဇြန္ကိုးတြင္ ကြက္မ်က္ပစ္လုိက္ ေတာ့တယ္။ ေဆခန္ဖဟာ မုိးမိတ္ျပည္သူလူထု၏ သေဘာအတုိင္း ခြန္တုိင္ခင္၏ ညီေတာ္ ခြန္တိုင္ကုိင္ကုိ မုိးမိတ္ေစာ္ဘြားအျဖစ္ ခန္႔အပ္ခဲ့တယ္။ မုိးမိတ္လည္း ေမာအင္ပါယာႏွင့္ တစ္ေပါင္းတည္းျဖစ္သြားေတာ့တယ္။
ေအဒီ ၁၃၁၆ မွာ ေမာဘုရင္ေဆခန္ဖဟာ ရွမ္းေဒသမ်ားျဖစ္ၾကတဲ့ မုိးမိတ္၊ ရပ္ေစာက္၊ ေညာင္ေရႊ၊ မုိးၿဗဲ၊ ဖင္းမယ္၊ က်ဳိင္းဟုန္႔၊ က်ဳိင္းတံု၊ မုိးနဲ၊ တီးမ၊ မိန္းတိန္နဲ႔ ခ်ဳိင္းသီရိတုိ႔ကုိလည္း သိမ္းသြင္းနုိင္ခဲ့တယ္။ ရွမ္းျပည္အားလံုးကုိ သိမ္းသြင္းႏုိင္ၿပီးေနာက္ ဘုိးေတာ္ေဘးေတာ္တုိ႔ရဲ႕ ပုိင္နက္ေျမကုိ ေဆခန္ဖ ျပန္လည္ ရယူလုိလုိ႔ လက္ေအာက္ခံ ရွမ္းေစာ္ဘြားမ်ားကုိ စစ္အင္အားစုစည္းေစၿပီး စစ္သည္အင္အား ေလးသိန္းနဲ႔ ယူနန္နယ္ကုိ ခ်ီတက္ခဲ့တယ္။ (ျမန္မာ့သမုိင္းတြင္ ေမာဘုရင္ေဆခန္ဖကုိ ကုိးသိန္းသခင္ သုိခန္ဘြားဟု ေရးထားသည္။ စစ္သည္အင္အား ကုိးသိန္းရွိသည္ဟူ၏) ေမာဘုရင္ေဆခန္ဖသည္ စစ္ေသနာပတိ ခြန္ဆမ္လံု၊ စစ္သူႀကီးေတာ၀့္ခန္မြန္း၊ ေတာ၀့္ဖေလာ္၊ ေတာ၀့္ဟန္ကုိင္၊ ေတာင့္ေဆယင္းတုိ႔ႏွင့္အတူ ယူနန္နယ္ရွိ မုိင္းတီး၊ မုိင္းန၊ မုိင္းမ်ဲန္းႏွင့္ ယြန္ခ်န္တုိ႔ကုိသိမ္းပုိက္ႏုိင္ခ့ဲသည္။ တရုတ္ဘုရင္ယြင္း Yuan က ယူနန္ဘုရင္ခံမွ တဆင့္ ေဆခန္ဖတုိ႔ စစ္ခ်ီလာတဲ့ အေၾကာင္းကုိ စံုးစမ္းခုိင္းတယ္။ ေရွးေခတ္ရွမ္းဘုိးေဘးတုိ႔ရဲ႕ နယ္ေျမကုိ ျပန္ရလုိေၾကာင္း သိရလုိ႔ ေမာဘုရင္နဲ႔ စစ္ေျပၿငိမ္းေရး စာခ်ဳပ္ခ်ဳပ္ဆုိကာ ေဆခန္ဖအား ယူနန္ျပည္နယ္ရွိ မုိင္းဆည္၊ ယြန္ခ်န္၊ မူအန္ႏွင့္ ပူးခန္႔ေဒသကုိ ေပးအပ္ခဲ့တယ္။
မီးဆုိတာ ေလာင္စာနဲ႔ မေရာင့္ရဲႏုိင္သလုိ မင္းဆုိတာလဲ နယ္ေျမသိမ္းတာကုိ မေရာင့္ရဲႏုိင္ဘူးလုိ႔ ဆုိရမလား မေျပာတတ္။ Shan at Home စာမ်က္ႏွာ ၂၁-၂၂  မွာ ေမာဘုရင္ေဆခန္ဖဟာ ေလာႏုိင္ငံ၊ ယုိးဒယားႏုိင္ငံ ကေမၺာဒီးယားႏုိင္ငံအထိ ၾသဇာသက္ေရာက္ကာ မြန္ေဒသျဖစ္တဲ့ ပဲခူး၊ ေမာ္လၿမိဳင္၊ သထံု၊ ရန္ကုန္အထိ ၾသဇာပ်ံ႕ႏွံ႔ခဲ့တယ္လုိ႔ ဆိုထားတယ္။
ေအဒီ ၁၃၂၀-၂၁ မွာ စစ္သူႀကီး ခြန္ဆမ္လံုဦးေဆာင္တဲ့ ေမာစစ္သည္မ်ားဟာ ေ၀သာလီ၊ အာသံ၊ မဏိပူရတုိ႔ကုိလည္း ေအာင္ႏုိင္ခဲ့တယ္။ စစ္ေသနာပတိႀကီး ခြန္ဆမ္လံုရဲ႕ စည္းလံုးမႈအရ အာသံစားက ေမာစစ္သည္တုိ႔ကုိ တုိက္ခုိက္ျခင္းမျပဳဘဲ သံုးႏွစ္တစ္ႀကိမ္ ျမင္း (၂၅)ေကာင္၊ ဆင္ (၆) ေကာင္၊ ေရႊပိႆာ (၁၀၀) ဆက္သမည္ျဖစ္ေၾကာင္း သေဘာတူခဲ့တယ္။ ေမာစစ္သူႀကီးႏွစ္ေယာက္က အာသံစားကုိ စစ္မတုိက္ရဲလုိ႔ ခနဲ႔စကားေျပာၾကားခဲ့ရာ ခြန္ဆမ္လံုက ထုိသုိ႔မေျပာသင့္ေၾကာင္း တားျမစ္ခဲ့တယ္။ ဒီအေၾကာင္းကုိ ညီေတာ္ျဖစ္သူ ခြန္ဆမ္လံုက ဘုရင္ႀကီးအား ေျပာျပလ်င္ သူတုိ႔ႏွစ္ဦး ဒဏ္သင့္ခံရမွာကုိ ေၾကာက္လုိ႔ ခြန္ဆမ္လံုထက္ လက္ဦးမႈယူကာ သူလွ်ဳိလႊတ္ၿပီး ခြန္ဆမ္လံုဟာ ဘုရင္ႀကီးကုိ ေတာ္လွန္ဖုိ႔ အာသံ၊ ေ၀သာလီတုိ႔နဲ႔ တုိင္ပင္ထားေၾကာင္း စာပုိ႔ခဲ့တယ္။ ေဆခန္ဖက ထုိသတင္းမွားကုိ ၾကားရတဲ့အခါ ေဒါသထြက္ၿပီး ေရွ႕တန္းမွာ ေရာက္ေနတဲ့ ခြန္ဆမ္လံုဟာ အဆိပ္ခတ္ၿပီး လုပ္ႀကံခုိင္းလိုက္ေတာ့တယ္။ ခြန္ဆမ္လံုဟာ မုိးေကာင္းမွာ အဆိပ္မိၿပီး ကံေတာ္ကုန္ခဲ့တယ္။ သားေတာ္ငယ္ လုပ္ႀကံခံရတာကုိ သိတဲ့ မယ္ေတာ္ဟာ တစ္ေန႔က်ေတာ့ သားေတာ္ႀကီးကုိ ဆံုးမဖုိ႔ သူမကုိယ္တုိင္ ဘုရင္ရဲ႕ စားပဲြေတာ္ကုိ ျပင္ဆင္ေပးခဲ့တယ္။ သားေတာ္ဘုရင္ ထမင္းစားပဲြေတာ္တည္တဲ့အခ်ိန္ တူတစ္ေခ်ာင္းသာ ေတြ႕ရလုိ႔ ပဲြေတာ္ျပင္တဲ့သူကုိ ေမးေတာ့ မယ္ေတာ္က သူျပင္ေပးတဲ့အေၾကာင္း ၀န္ခံတယ္။ တူတစ္ေခ်ာင္းတည္းနဲ႔ ထမင္းနဲ႔ ဟင္းတုိ႔ကုိ စားေစတယ္။ သားေတာ္က တူတစ္ေခ်ာင္းတည္းနဲ႔ စားလုိ႔ မရႏုိင္ေၾကာင္းေျပာေတာ့ မယ္ေတာ္က . .
သားေတာ္ႏွစ္ေယာက္ဟာ တူႏွစ္ေခ်ာင္းနဲ႔ တူတယ္။ ဘာကုိယူစားယူစား ရယူႏုိင္တယ္။ အခု ညီေတာ္ကုိ မင္းက အဆိပ္ခတ္သတ္လုိက္ေတာ့ မင္းတစ္ေယာက္တည္း တုိင္းျပည္ႀကီးကုိ ဘယ္လုိလုပ္ၿပီး ထိမ္းသိမ္းႏုိင္ေတာ့မွာလဲ. . . ဟု ဆံုးမခဲ့တယ္။ ေဆခန္ဖလည္း ေနာင္မွ တခဲ့တဲ့ေနာင္တအတြက္ ယူႀကံဳးမရျဖစ္ခဲ့ေတာ့တယ္။ မယ္ေတာ္ႀကီးရဲ႕ ဆံုးမစကားဟာ တန္ဖုိးျဖတ္လုိ႔ မရႏုိင္တဲ့ အဆံုးအမပါ။
ေအဒီ ၁၃၆၄ မွာေတာ့ ပင္းယမင္း နရသူရဲ႕ ဖိတ္ေခၚခ်က္အရ စစ္ကုိင္းမွာ ဆန္ေရစပါးေပါမ်ားေၾကာင္း၊ စစ္ကုိင္းကုိ တုိက္ႏိုင္ပါက အဆန္ကုိေပးၿပီး မိမိမွာ အခြံသာယူမည္ျဖစ္ေၾကာင္း ေမာဘုရင္ေဆခန္ဖထံသုိ႔ အေၾကာင္းၾကားလာတယ္။ ေဆခန္ဖလည္း သားေတာ္ ၂ ပါးျဖစ္တဲ့ စုိင္ပ်ဥ္ဖနဲ႔  ငုိခ်ီဘြားအား ေမာတပ္မေတာ္ကုိ ဦးေဆာင္ေစၿပီး စစ္ကုိင္းကုိ သိမ္းပုိက္ခဲ့တယ္။ ပင္းမင္းက ဖိတ္ေခၚၿပီး စစ္ကုိင္းကုိ တုိက္ခ်ိန္ ဝင္ေရာက္ကူညီျခင္း မရွိတဲ့အတြက္ ေမာစစ္သည္မ်ားက ပင္းယကုိပါ တုိက္ခုိက္ၿပီး နရသူကုိ ေမာျပည္သုိ႔ ဖမ္းဆီးေခၚေဆာင္လာခဲ့ကာ ပင္းယမင္းလည္း ေမာပါနရသူအျဖစ္ သမုိင္းမွာ နာမည္က်န္ရစ္ခဲ့ေတာ့တယ္။
ေအဒီ ၁၃၆၂ ခုမွာ တရုတ္မင္မင္းဆက္တုိ႔က ေမာရွမ္းျပည္ျဖစ္တဲ့ လံုဆန္၊ မူအန္၊ ပူးခန္႔လံုေဒသကို လာေရာက္သိမ္းယူၿပီး ပန္မံု၊ စယ္ေန၊ ေမာ္လိတ္၊ ဟုိေခါင္းတုိ႔တြင္ တပ္စဲြထားၾကတယ္။ အသက္အရြယ္ေတာ္ (၇၂) ႏွစ္ရွိၿပီျဖစ္ေသာ္လည္း ေဆခန္ဖဟာ ေမာတပ္မေတာ္ကုိ ဦးစီးကာ တရုတ္တုိ႔အား သံုးလၾကာေအာင္ ရြပ္ရြပ္ခၽြံခၽြံ တုိက္ခုိက္ခဲ့ကာ ႏွစ္ဖက္စလံုး အက်အဆံုးမ်ားစြာျဖစ္ခဲ့တယ္။ ေနာက္ဆံုး တရုတ္တပ္မ်ား မခုခံႏုိင္ေတာ့ဘဲ ျပန္လည္ဆုတ္ခြာသြားခဲ့ၾကတယ္။ ေမာရွမ္းဘုရင္ ေဆခန္ဖ (ေခၚ) သုိခန္ဘြားဟာ ေမာႏုိင္ငံေတာ္ အင္ပါယာကုိ ထူးထူးကဲကဲ ခ်ဲ႔ထြင္ႏုိင္ခဲ့ၿပီး အမ်ဳိးသားေရးအတြက္ မိမိရဲ႕ သမုိင္းမွတ္တုိင္ကုိ လွပစြာ စုိက္ထူခဲ့ပါတယ္။ ေအဒီ ၁၃၆၄ ခု သက္ေတာ္ ၆၃ ႏွစ္မွာ ေရႊလီျမစ္ေျမာက္ဘက္သုိ႔ ေျပာင္းေရႊ႕လာခဲ့ေသာ တာဆုတ္ဦ ေဟာ္နန္းေတာ္တြင္ နတ္ရြာစံခဲ့တယ္။
ယခု ေရႊလီမွာရွိတဲ့ ေမာဘုရင္ေဆခန္ဖရဲ႕ တာဆုတ္ဦေဟာ္နန္းေတာ္ကုိ ျပတုိက္အျဖစ္ တည္ေဆာက္လ်က္ရွိၿပီး ခရစ္ ၂၀၁၂ ခုမွ ၿပီးစီးမယ္လုိ႔ သိရတယ္။ ေနာက္ပုိင္း တရုတ္ျပည္၊ ယူနန္နယ္၊ ေရႊလီကုိေရာက္ရင္ ေမာဘုရင္ ေဆခန္ဖရဲ႕ ေဟာ္နန္းကုိ ေရွးျဖစ္ေဟာင္း ေအာက္ေမ့ဖြယ္အျဖစ္ ျမင္ေတြ႕ၾကရပါမယ္။
= မီွျငမ္း -
(1)  Cochrane, W.W. The Shans, Vol. I, Rangoon, 1915, Superintendent, Government Printing, Burma.
(2)  Cochrane, W.W & Leslie Milne. Mrs. Shans At Home, London, 1910, Hazell, Watson and Viney, LD.
(3)  စံရီ (လယ္၀န္) သိႏီၷသမုိင္းမွတ္တမ္း၊ ရွမ္းဘာသာ လက္ေရးမူ။
(4)  ဦးသုခမိႏၵ၊ ရွမ္းတုိင္းရင္းမ်ား၏ ယံုၾကည္ကုိးကြယ္မႈႏွင့္ ဓေလ့ထံုးစံမ်ား၊ သာသနာေတာ္ထြန္းကားျပန္႔ပြားေရးဦးစီးဌာန၊ သာသနာေရးဝန္ႀကီးဌာန၊ ကမၻာေအး၊ ရန္ကုန္၊ ၂၀၀၈
ေမာဘုရင္ ေဆခန္ဖအား ဤေဆာင္းပါးျဖင့္ ေလးေလးနက္နက္ ဂုဏ္ျပဳပါ၏။
ေတာင္တန္းသာသနာျပဳဆရာေတာ္ အရွင္သုခမိႏၵ (စ၀္ဆုခမ္း-တန္႔ယန္း)
http://shanviews.com/archives/1266
http://www.sca-uk.org.uk/?about-shan
- Shan: the golden people
- Origin of Shan
- Different Shan in different geographical regions
- Shan Language
- Shan Culture and identity
- Nationality of Shan States
Shan: the golden people
Shan are ethnically and linguistically members of Tai ethnic group (Siamese branch of Indochinese people) to which Thais and the Laotians also belong to. It was suggested that the term Shan may come from Siam, the root of Syam and Assam. Referring to their skin colour, neighbours called Tai people as “Siam”, derived from Sanskrit (Pali) word Syama, which means “golden” or “dark” colour. It was written as Syam or Rham and pronounced as Shan in Burmese. When British came to rule Burma in 19th century, they called Tai people as Shan based on Burmese pronunciation and Tai people in Burma (today Union of MYANMAR).
Read more...
The Tai of Shan State by Sao Noan Oo
A different Shan History:
http://www.shanland.org/oldversion/index-2564.htm
A lot of Shan histories and chronicles have been written by a lot of people. Few among those are the Shans themselves. Even so, there are fewer who write in English. One of them is Sao Noan Oo of Lawksawk, a former princely state in today's Shan State.
Read more...
Who's Online
We have 4 guests online
Youtube Videos on Shan Struggle
You need Flash player 6+ and JavaScript enabled to view this video.
online advertising
Copyright © 2006 - 2016 Tai Nation All rights reserved.