is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is sk is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is cs is is is is is is is is is is is en is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is es is is en is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is is en is is is is is is is en pt is is is is is is is is is en en fr en en en en en en is is is cs is is is en da is en is en sv is is is is is is is de de is en is pt is is is is is is is pt is is is is is is is is en is da is es
Sérfræðingar bankans, innlendir og erlendir gestapennar birta hér greinar um efnahagsmál á breiðum grundvelli. Viðfangsefnin verða fjölbreytt og má þar nefna fjármál, hagfræði, samfélagslega ábyrgð, umhverfis- og auðlindamál, rekstur, stjórnun, siðferði, atvinnulíf, nýsköpun, gjaldmiðla og gjaldeyrisviðskipti.
Ábyrgar fjárfestingar hafa áhrif á framtíðina
Meðal stjórnenda fyrirtækja, starfsfólks og fjárfesta vex þeirri skoðun sífellt ásmegin að þegar fjallað er um arðsemi fyrirtækja dugi ekki að líta eingöngu á fjárhagslegan ávinning. Vigdís Sif Hrafnkelsdóttir, viðskiptastjóri hjá Eignastýringu Landsbankans, fjallaði um ábyrgar fjárfestingar í grein í Viðskiptablaðinu.
Mannkynið er á vafasamri vegferð þegar kemur að nýtingu auðlinda jarðar. Ban Ki-moon, aðalritari Sameinuðu þjóðanna, orðaði þetta með mjög skýrum í ræðu sem hann flutti á ráðstefnu Artic Circle 8. október sl. Ban Ki-moon sagði að það væri ekkert plan B – við hefðum bara eina plánetu. Öll berum við ábyrgð á því að ekki verði gengið um of á auðlindir jarðar og að dregið verði úr mengun. Umræða um sjálfbærni snýst um þessa ábyrgð.
Meðal stjórnenda fyrirtækja, starfsfólks og fjárfesta vex þeirri skoðun sífellt ásmegin að þegar fjallað er um arðsemi fyrirtækja dugi ekki að líta eingöngu á fjárhagslegan ávinning. Einnig verði að taka tillit til áhrifa á umhverfið, náttúruna og samfélagið.
Á Íslandi hefur fremur lítið verið fjallað um þessi mál, þótt áhuginn fari vissulega vaxandi. Erlendis hefur á hinn bóginn orðið mikil vakning meðal fjárfesta í þessum efnum. Ein skýringin er vafalaust sú að fjölmörg dæmi eru um að fyrirtæki sem setja sér skýr markmið í umhverfis- og samfélagsmálum nái betri árangri. Slík fyrirtæki sjá fremur fyrir líklegar lagabreytingar, t.d. á sviði umhverfismála, og geta þannig náð samkeppnisforskoti. Hættan á orðsporstjóni er yfirleitt minni. Skýr stefna um sjálfbærni styrkir þannig reksturinn en óskýr stefna eða stefnuleysi getur leitt til taps.
Þvoið gallabuxurnar sjaldnar og úr köldu vatni
Á morgunfundi Landsbankans um ábyrgar fjárfestingar 29. september sl. benti Gil Friend, einn helsti sérfræðingur heims um sjálfbærni, á að það borgar sig að vera „grænn“. Hann nefndi fjölmörg dæmi, m.a. af Levi Strauss-gallabuxnaframleiðandanum. Levi‘s ákvað að draga úr mengun, bæði með því að breyta þvottaleiðbeiningum á gallabuxunum, þannig að nú er mælt með að þvo buxurnar sjaldan og úr köldu vatni, og með því að breyta framleiðsluaðferðum. Auk þess að stuðla að minni sóun batnaði ímynd fyrirtækisins og nýir markaðir tóku við sér. Þetta dæmi sýnir að upplýsingar um umhverfisstefnu og samfélagsábyrgð geta verið jafn mikilvægar fyrir fjárfesta og aðrar upplýsingar um reksturinn, s.s. um sjóðsstreymi, skuldir og eignir. Dæmin eru mun fleiri.
PRI (Principles for Responsible Investment) eru alþjóðleg samtök fjárfesta sem stofnuð voru árið 2006 fyrir tilstuðlan Kofi Annan, þáverandi aðalritara SÞ. Markmið samtakanna er að innleiða ákveðin grundvallarviðmið um ábyrgar fjárfestingar. Aðildarfélögum hefur fjölgað hratt frá stofnun og eru þau nú yfir 1.500. Í apríl sl. voru eignir í umsýslu aðildarfélaga PRI að verðmæti 1.400.000 milljarðar Bandaríkjadala. Þau fyrirtæki sem gangast undir reglur PRI skuldbinda sig til að veita upplýsingar um hvernig tekið er tillit til áhrifa á umhverfið, samfélagsins og stjórnarhátta. Með PRI varð því til verkfæri sem fjárfestar geta notað til að meta stefnu fyrirtækja í þessum efnum. Landsbankinn gerðist aðili að PRI haustið 2013, fyrstur íslenskra fjármálafyrirtækja, og kynnti í kjölfarið stefnu bankans í ábyrgum fjárfestingum.
Landsbankinn tilkynnti nýlega að við greiningu á fyrirtækjum á vegum Hagfræðideildar Landsbankans mun þessum þáttum verða gefinn aukinn gaumur og tillit tekið til þeirra við mat á fjárfestingarkostum. Við erum ekki ein um stíga þessi skref. Páll Harðarson, forstjóri Kauphallarinnar á Íslandi, greindi frá því á morgunfundi Landsbankans 29. september sl. að Kauphöllin myndi gefa út ítarlegar leiðbeiningar til útgefenda verðbréfa um birtingu á upplýsingum um stefnu þeirra um ábyrgar fjárfestingar og samfélagsábyrgð. Kauphallirnar á Norðurlöndunum væru algjörlega sammála um að leita eftir samstarfi við fyrirtæki í þessum málaflokki en ekki yrðu settar nýjar reglur.
Þróunin hér á landi hefur verið jákvæð en um leið er ljóst að við þurfum að spýta í lófana. Íslenski markaðurinn er eftirbátur Norðulandanna í þessum efnum. Hér á landi er lykilatriði að stórir áhrifamiklir fjárfestar eins og lífeyrissjóðirnir verði leiðandi í þessari þróun og það er ljóst að lífeyrissjóðirnir hafa sett málið á dagskrá. Lífeyrissjóður verslunarmanna, Sameinaði lífeyrissjóðurinn og LSR hafa valið sömu leið og Landsbankinn þ.e. skrifað undir PRI-reglur Sameinuðu þjóðanna. Stefna um ábyrgar fjárfestingar er þó alls ekki eingöngu fyrir stærri fyrirtæki og fjárfesta. Minni fyrirtæki geta einnig markað sér stefnu í þessum málaflokki og hún þarf ekki nauðsynlega að vera fullmótuð eða ítarleg. Aðalatriðið er að setja sér stefnu og byrja að vinna eftir henni.
Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita
Ríkissjóður og tekjur af ferðamönnum
Mestallar tekjur sem opinberir aðilar á Íslandi fá af ferðamönnum renna í ríkissjóð. Virðisaukaskattur, bensíngjöld, leyfisgjöld, gjöld af flugumferð o.s.frv. fara að öllu leyti til ríkisins. Sveitarfélögin fá einungis fasteignagjöld og útsvar af tekjum starfsmanna sem starfa í ferðaþjónustu.
Sveitarfélögin bera skarðan hlut frá borði
Kostnaður sveitarfélaga af ferðamönnum er hins vegar mikill. Þar má t.d. nefna uppbyggingu á ýmiss konar aðstöðu, t.d. tjaldsvæðum, slit á vegum vegna aukinnar umferðar og kostnað við hreinsun og fegrun. Þessi munur er enn greinilegri á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu, sérstaklega þar sem ferðamannastraumur er mikill. Þar þarf m.a. að halda úti ýmis konar þjónustu sem sjaldnast skilar nokkrum beinum tekjum. Það má því leiða líkur að því að þessi óhagstæða tekjuskipting geti valdið því að síður verði byggðir upp áhugaverðir staði sem draga ferðamenn að.
Skatttekjur frá ferðaþjónustu nægja til þess að standa undir kostnaði við innviði hennar
Mikil umræða hefur orðið um nauðsyn sérstakrar skattlagningar á ferðamenn til þess að fjármagna innviði ferðaþjónustunnar. Minna hefur farið fyrir umfjöllun um stórauknar tekjur ríkissjóðs af ferðamönnum og umsvifum í ferðaþjónustu.
Verulega veltuaukning hefur orðið í ferðaþjónustunni á síðustu árum, fyrst og fremst vegna mikillar fjölgunar erlendra ferðamanna eins og alþekkt er. Nákvæm greining á á veltuaukningunni hefur ekki verið gerð, en tölur Hagstofunnar um þróun veltu í fjórum greinum sem byggja mikið á ferðaþjónustu, þ.e. rekstri gististaða, veitingasölu og þjónustu, rekstri ferðaskrifstofa og bílaleiga, má sjá að velta þessara greina hefur aukist um u.þ.b. 78 milljarða króna milli áranna 2008 og 2014.
Þessi veltuaukning er sennilega vanáætluð þar sem ýmislegt bendir til þess að töluvert vanti upp á að allar tekjur í sumum þessara greina séu gefnar upp til skatts. Í nýlegri rannsókn um skattsvik í ferðaþjónustu  var niðurstaðan t.d. sú að á árinu 2013 hafi vantað 17% upp á að tekjur af gististarfsemi hafi skilað sér, og að rúmlega 40% hafi vantað upp á hjá vínveitingastöðum.
Þrátt fyrir vísbendingar um vantaldar tekjur og undanskot hafa skatttekjur ríkisins af virðisaukaskatti sem greiddur er af ferðaþjónustunni aukist verulega á síðustu árum. Miðað við 7% skattprósentu námu heildar virðisaukaskatttekjur af gististöðum, veitingasölu og ferðaskrifstofum samtals 55 milljörðum króna á árunum 2009-2014. Við þetta bætast svo um 20 milljarðar í virðisaukaskatt af bílaleigum. Sé gengið út frá því að veltuaukningin sé einkum tilkomin vegna fjölgunar ferðamanna hafa virðisaukaskatttekjur ríkissjóðs verið ríflega 7,5 milljörðum króna hærri árið 2014 en 2009. Hér er ekki gerð tilraun til þess að áætla innskatt á móti útskatti þannig að talan er eflaust of há, en hér eru heldur ekki meðtaldar aðrar skatttekjur svo sem áfengisgjald, bensíngjald og virðisaukaskattur á eldsneyti sem ferðamenn greiða til jafns við aðra. Skattur sem er greiddur af farþegaflutningum með flugi er heldur ekki talin með. Niðurstaðan er því augljóslega sú að aukning skatttekna ríkisins vegna fjölgunar ferðamanna er veruleg og mælist í milljörðum króna.
Í ljósi umræðunnar um hvernig fjármagna eigi grunngerð og innviði ferðaþjónustunnar, t.d. með náttúrupassa eða gistináttagjaldi, verður það áleitin spurning í ljósi þess hversu miklar tekur greinin skapar, til hvers þurfi að huga að sérstakri skattlagningu til viðbótar við þá sem fyrir er? Skapar greinin ekki nú þegar nógu miklar skatttekjur til þess að standa undir nauðsynlegum framkvæmdum og þjónustu við sjálfa sig ef svo má segja? Af hverju þarf að búa til sérstakan skatt eða eða koma á sérstakri gjaldtöku fyrir þessa atvinnugrein þegar þess hefur aldrei þótt þörf í öðrum greinum?
Höfundur er hagfræðingur í Hagfræðideild Landsbankans
Eru milljón ferðamenn vandamál? - Ráðstefna Landsbankans um ferðaþjónustu
Ítarleg greining Hagfræðideildar Landsbankans á ferðaþjónustunni
Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita
Flokkur:Skoðun, Lykilorð:ferðaþjónusta, ríkissjóður, skatttekjur, skattur, sveitarfélög, virðisaukaskattur
Óleysanlegir kjarasamningar í góðu árferði?
Nú þegar kjarasamningar eru að renna út blasir við sú undarlega staða að markmið um lága verðbólgu og stöðugleika hafa náðst, en samt sem áður er óþreyjan og óánægjan meiri en oft áður. Fjármálaráðherra segir að samningur við lækna geti ekki orðið fyrirmynd annarra en í stéttarfélögunum er verið að smíða kröfugerð sem byggir á sömu hækkun og læknar fengu.
Með jöfnu millibili verða kjarasamningar að máli málanna í samfélaginu. Læknadeilan er dæmi um atburð af þessu tagi. Í lok febrúar renna samningar á stórum hluta vinnumarkaðarins út og þá þarf að gera nýja.
Ég er nokkuð viss um að kjaramál, kjarasamningar og vinna við þá fær hvergi nokkurs staðar í heiminum meira rými í fjölmiðlum en hér á landi. Hér er ekki óalgengt að fjölmiðlar séu á kafi í samningagerð lítilla hópa, að ekki sé minnst á stærri mál eins og læknaverkfall og gerð heildarsamninga. Þetta veldur því að kjaramál fá mjög háan sess í allri umræðu og oft á tíðum er næstum ætlast til þess að samningagerðin fari fram í sviðsljósi fjölmiðlanna. Það er ljóst að blaða- og fréttamönnum finnst þetta spennandi efni og væntanlega er álitið að lesendur og hlustendur hafi mikinn áhuga á því. Gerð kjarasamninga er á hinn bóginn andstæða fjölmiðlahraðans, samningagerðin er oft á tíðum tímafrekt, flókið félagslegt viðfangsefni og snýst um að ná fram lausn sem flestir geta sætt sig við. Þeir sem vinna við samningagerð telja því yfirleitt að of mikið kastljós fjölmiðla sé til trafala og eiga á stundum erfitt með að tjá sig um stöðu mála þannig að afgerandi sé. Niðurstaðan er því oftar en ekki sú að við fáum viðtöl og fréttir dag eftir dag sem segja í rauninni ekki neitt. Að þessu leyti hefur fréttatflutningur í besta falli skemmtigildi, er sjaldnast til gagns en getur jafnvel þvælst fyrir.
Staðan nú er góð – eða hvað?
Staðan á vinnumarkaði á Íslandi er að mörgu leyti sérkennileg. Kaupmáttur launavísitölu hefur aukist um 6% á þessu ári og í reynd hefur hann sjaldan aukist meira á jafn löngu tímabili. Launavísitalan sýnir auðvitað meðalbreytingu launa í landinu, þannig að einhverjir eru fyrir ofan meðaltalið og einhverjir fyrir neðan. Ætla má að laun flestra hafi hækkað um a.m.k. 3% í síðustu kjarasamningum og sú hækkun felur í sér rúmlega 2% kaupmáttaraukningu. Nú við lok samningstíma blasir því við sú undarlega staða að þau markmið um lága verðbólgu og stöðugleika sem sett voru við gerð síðustu kjarasamninga hafa náðst, en samt sem áður er óþreyjan og óánægjan meiri en oft áður.
Í aðdraganda síðustu kjarasamninga var stefnt að því að ganga vandlega til verks og gera samninga til lengri tíma. Þá voru helstu samtök á vinnumarkaðnum t.d. búin að skoða aðstæður og aðferðir á Norðurlöndunum og meta í ljósi þess hvað gæti betur farið hér á landi. Niðurstaðan var samt sú að semja til skamms tíma. Eins og áður segir hafa meginmarkmið síðustu samninga náð fram að ganga, verbólga er lítil og kaupmáttarþróun hagstæð. Engu að síður eru nú mestar líkur á að aftur verði samið til skamms tíma með tilheyrandi óvissu og kostnaði fyrir samfélagið. Mikilvægir þættir eins og mjög lítil hækkun verðtryggðra skulda virðast ekki skipta miklu í augnablikinu.
Nú er nýbúið að gera kjarasamninga við lækna og heyrast háar tölur í því sambandi, yfir 30%. Svipaðar tölur voru líka nefndar í sambandi við kjarasamninga kennara á síðasta ári. Það er mjög líklegt að kröfugerð verði á þessum nótum, enda mörgum sem finnst á sig hallað. Sagan kennir hins vegar að ekki er hægt að byggja upp kaupmátt með launahækkunum af þessari stærðargráðu. Sá vísir að stöðugleika sem hefur ríkt hér á landi á síðasta ári færi fyrir lítið.
Samanburðarpólitíkin komin á fullt
Fjármálaráðherra staðhæfir að samningur við lækna geti ekki orðið fyrirmynd annarra, en í stéttarfélögunum vinnur fólk við að smíða kröfugerð sem einmitt byggir á þessari sömu 30% hækkun. Ég hygg að flestir hópar geti haft uppi svipuð rök og læknar og kennarar og sagt að þeir hafi dregist aftur úr, reyndar held ég að sú skoðun hafi verið mun betur skjalfest í tengslum við laun kennara en lækna. Samanburðarpólitíkin eins og hún hefur verið rekin hér á landi, hefur á hinn bóginn aldrei leitt til nokkurs árangurs og ólíklegt að hún muni gera það nú.
Það hefur verið áberandi á síðustu árum hve skammt stjórnmálamenn nútímans hugsa, sjóndeildarhringurinn er þröngur, þeir eru kosnir til skamms tíma í senn og hugsa mest 2-3 ár fram í tímann. Forystumenn samtaka á vinnumarkaði eru jafnan með annað og mun lengra tímabil í huga, sviptingar í samtökum þeirra eru tiltölulega sjaldgæfar og hvorki forystumenn né stefnumál eru til skammtímanota, menn verða að hugsa langt fram í tímann. Á síðustu árum hafa orðið sífellt meiri árekstrar á milli þessara viðhorfa, skammtímahugsunar stjórnmálamanna og langtímaviðhorfa vinnumarkaðar. Forystumenn í stjórnmálum og á vinnumarkaði eiga sífellt erfiðara með að tala saman og skapa traust sín á milli. Þessir árekstrar eru ein ástæða fyrir því vantrausti sem nú ríkir og það hefur sennilega aldrei verið meira.
Stjórnvöld haga sér oft eins og fíll í postulínsbúð og það gildir ekki bara um þá ríkisstjórn sem nú situr, heldur um margar aðrar þar á undan. Sumar aðgerðir þeirra virðast til þess eins að draga enn frekar úr trausti. Um áramótin voru t.d. til umræðu þrjú mál sem vinnumarkaðurinn telur mjög neikvæð og jaðra jafnvel við árásir á sig; fyrst er það einhliða stytting bótaréttar atvinnulausra, svo skert fjárframlög til endurhæfingar atvinnulausra og síðast en ekki síst aukin skattlagning á launagreiðslur. Og til þess að kóróna allt þá rjúka menn til í þessari viðkvæmu stöðu og hækka matarskattinn þegar allir vita að ASÍ hefur alltaf verið mjög mikið á móti þeirri leið. Þessar aðgerðir greiða ekki fyrir samningum, svo mikið er víst.
Staðan er því snúin. Íslenskt efnahagslíf hefur oft notið þess að skynsamir menn á vinnumarkaði hafa fundið góðar og langvarandi lausnir. En til þess að þær geti gengið upp er nauðsynlegt að ráðamenn spili með og standi ekki beinlínis í vegi fyrir þeim.
Ari Skúlason er hagfræðingur í Hagfræðideild Landsbankans.
Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita
Flokkur:Skoðun, Lykilorð:atvinnulíf, kjarasamningar, Samtök atvinnulífsins
17. desember 2014Þorkell Sigurlaugsson
Landspítalinn - stærsta velferðarmál samtímans
Það er augljóst hagsmunamál allra Íslendinga, núlifandi sem ófæddra, að við stöndum saman um nauðsynlegar endurbætur á Landspítalanum. Íslenska þjóðin þarf á því að halda enda er þetta stærsta velferðarmál samtímans.
Það er ekki orðum aukið hjá forsætisráðherra landsins að þjóðarsátt þurfi um heilbrigðismálin og þá sérstaklega um Landspítalann, spítala allra landsmanna. Það blasir við hverjum þeim sem vill sjá að íslenskt heilbrigðiskerfi hefur dregist aftur úr nágrannalöndum okkar og það jafngildir lakari lífsgæðum og lakari samkeppnishæfni þjóðarinnar. Uppbygging Landspítalans er því eitt stærsta velferðarmál samtímans og núverandi ríkisstjórn áttar sig á því. Til að ná þjóðarsátt í þessum málaflokki þarf tvennt að gerast. Í fyrsta lagi þarf að bæta kjör heilbrigðisstarfsfólks og í öðru lagi þarf að endurnýja og byggja við núverandi Landspítala og bæta þar tækjakost. Þá verður áhugaverðara að vinna við heilbrigðisþjónustu og nemendum mun fjölga á sviði heilbrigðisvísinda.
Spítalinn okkar eru landssamtök um uppbyggingu nýs húsnæðis Landspítala. Samtökin voru stofnuð 9. apríl 2014 og voru stofnendur í upphafi 300, en eru nú félagsmenn orðnir um 1.000 og fjölgar stöðugt. Hlutverk samtakanna er fyrst og fremst að styðja við bakið á öllum þeim sem vinna að uppbyggingu Landspítalans. Það er gleðilegt að verða þess var að sífellt fleiri skilja mikilvægi þess að hefja sem fyrst endurnýjun húsnæðis spítalans.
Landsbankinn hefur nýlega veitt starfsemi Spítalans okkar fjárhagslegan stuðning og því er við hæfi að rita þennan pistil á umræðuvef bankans.
Þörfin fyrir uppbyggingu Landspítalans er brýn og fer vaxandi
Vel var staðið að þarfagreiningu og frumhönnun nýrra Landspítalabygginga á sínum tíma, en svo hefur of lítið gerst. Eftir því sem árin líða eykst hættan á því að nauðsynleg reynsla og þekking á þessu flókna verkefni glatist. Mikilvægur tími tapaðist árin 2009-2014 þegar þjóðhagslega hagkvæmt hefði verið að byggja nýjan Landspítala. Þá var slaki í hagkerfinu og mörg verktakafyrirtæki verkefnalítil, m.a. Ístak sem átti erfitt uppdráttar af þeim sökum. Ástæður frestunarinnar voru m.a. skiptar skoðanir um staðsetningu, fjármögnunin og eins hvort og hvernig ætti að byggja. Nauðsynlegt er að þessi deilumál verði leidd til lykta sem fyrst og þegar ákvörðun stjórnvalda liggur endanlega fyrir, er mikilvægt að allir standi saman að framgangi þessa þjóðþrifaverkefnis.
Heilbrigðiskerfið, með Landspítala og heilbrigðisvísindasvið Háskóla Íslands í broddi fylkingar, hefur á undanförnum áratugum þótt til fyrirmyndar að mörgu leyti og fullkomlega samanburðarhæft við heilbrigðiskerfi þeirra landa sem við viljum bera okkur saman við. Því miður höfum við dregist aftur úr á síðustu árum, tækjakostur úrelst, heilbrigðisstarfsfólki ofgert í vinnu, gæðum hrakað og nemendum hefur – eðlilega – fækkað í flestum greinum heilbrigðisvísinda. Áframhaldandi bið mun á endanum leiða til þess að vandamálin vaxa okkur yfir höfuð og velferð landsmanna verður í húfi. Þá stöðu vilja allir forðast.
Vandamál Landspítalans og þar með okkar allra, tengjast flest þeirri bágbornu og dreifðu aðstöðu sem hann býr við: Húsnæði og tækjabúnaður Landspítalans mætir ekki kröfum samtímans um afköst og gæði þeirrar þjónustu sem þar er veitt.
Léleg vinnuaðstaða og aðbúnaður er letjandi fyrir sérfræðinga að snúa heim að loknu sérnámi erlendis.
Dreifð starfsemi í óhentugu húsnæði veldur mikilli óhagkvæmni í rekstri.
Dreifð starfsemi og léleg vinnuaðstaða kemur í veg fyrir að hægt sé að byggja upp jákvæðan starfsanda og uppbyggilegt þverfaglegt samstarf innan spítalans.
Síðast en ekki síst, þá er Landspítalinn engan veginn undir það búinn að taka á móti sístækkandi hópi eldra fólks. Þessi þróun leiðir til þess að á næstu 10-15 árum fjölgar stórlega þeim sem þurfa á læknisþjónustu að halda.
Kostnaður við fyrirhugaða nýbyggingar Landspítalans er umtalsverður eða um 50 milljarðar króna og samtals nálægt 80 milljarðar ef tækjakostur og endurnýjun á eldra húsnæði er talið með. Þessi kostnaður er þó hlutfallslega lítill miðað við þann ávinning sem af byggingunni hlýst.
Í ljósi stærðar og flækjustigs verkefnisins, er rétt að hafa það í huga að slíkar framkvæmdir, einkum ríkisframkvæmdir, hafa tilhneigingu til að fara fram úr kostnaðaráætlunum. Þess vegna er mikilvægt að gæta sérstaks aðhalds og aga við þessa framkvæmd, bæði til að halda tímaáætlun og ekki síður kostnaðaráætlun. Við hjá Spítalanum okkar erum þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að þetta verði ekki hreinræktuð ríkisframkvæmd heldur samstarfsframkvæmd ríkis, fjármögnunaraðila, t.d. lífeyrissjóða og framkvæmdaaðila sem hafa reynslu af sambærilegum verkefnum. Með þessu móti er létt undir með ríkissjóði við fjármögnun verkefnisins og dregið úr líkum á framúrkeyrslu vegna tafa eða agaleysis á framkvæmdatíma. En þetta er að sjálfsögðu ríkisins að ákveða.
Vatnsmýrarsvæðið – Rétti staðurinn fyrir Landspítalann
Landspítalinn er sjúkrahús allra Íslendinga og hlutverk hans er þríþætt – þjónusta við sjúklinga, menntun heilbrigðisstétta og rannsóknir á sviði heilbrigðisvísinda. Náin tengsl eru á milli þessara þátta. Til að ná góðum árangri í umönnum sjúkra, er mikilvægt að geta sinnt öflugu rannsóknar- og þróunarstarfi með háskólum og fyrirtækjum á sviði lífvísinda og tækni. Aðeins með öflugu starfi á þessu sviði getum við laðað til okkar nemendur og öflugt starfsfólk til að auka gæði heilbrigðisþjónustunnar.
Vatnsmýrarsvæðið er mikilvægt fyrir framþróun spítalans með sitt þríþætta hlutverk, því þar eru helstu mennta- og vísindastofnanir landsins sem eiga í sífellt fjölbreyttara samstarfi. Þverfagleg starfsemi eykst jafnt og þétt, milli vísindagreina innan háskóla, milli fræðigreina innan heilbrigðisstofnana og milli heilbrigðisstofnana, háskóla og atvinnulífs. Uppbygging Landspítalans í Vatnsmýrinni er því á hárréttum stað í næsta nágrenni við Háskóla Íslands, sem sinnir læknisfræði, hjúkrunarfræði, sjúkraþjálfun, lyfjafræði og öðrum heilbrigðisvísindum og í næsta nágrenni við Háskólann í Reykjavík, sem sinnir hvers konar verk- og tæknifræðinámi, heilbrigðisverkfræði og tölvunarfræði sem skipta sífellt meira máli við rekstur spítala. Við Hringbraut eru einnig mikilvægir hlutar gömlu Landspítalalabygginganna svo og barnaspítali, kvennadeild, geðdeild o.fl. auk þess sem mun stærri hluti starfsemi Landspítala er við Hringbraut. Auðveldara verður að nýta Borgarspítalann í Fossvogi undir aðra starfsemi, t.d. sem miðstöð heilsugæslu, dvalar- og hjúkrunarheimili og endurhæfingarmiðstöð. Auk þess gætu þar starfað ýmsir sem eru í einkarekstri á sviði heilbrigðisþjónustu.
Leyfileg hæð bygginga við Hringbraut hentar sérlega vel þeirri stærð sjúkrahúss sem fyrirhugað er að byggja og því takmarkar flugvöllurinn í Vatnsmýrinni á engan hátt hönnun bygginga á svæðinu.
Hlutfall Landspítalans af ríkisútgjöldunum hefur lækkað umtalsvert frá hruni, samkvæmt úttekt Hagfræðideildar Landsbankans. Í úttekt bankans kemur fram að hlutfall Landspítalans af ríkisútgjöldum ef fjármagnsliðir eru undanskildir, hefur lækkað verulega frá árinu 2008. Fram til 2007 var hlutur spítalans af ríkisútgjöldum um 8% en lækkaði þá niður í 5-6% og hefur haldist nokkurn veginn þar, þó að hlutfallið hafi aukist lítillega undanfarin þrjú ár. Svipaða sögu er að segja þegar kostnaður spítalans á hvern starfsmann er skoðaður. Kostnaðurinn var 150.000-160.000 kr./starfsmann fram til ársins 2008, en er nú um 120.000 kr./starfsmann. Að auki hefur stöðugildum á spítalanum fækkað um 200 eða um 6%, á meðan þeim hefur fjölgað hjá ríkinu í heild.
Nýleg könnun Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands leiðir það sama í ljós, þ.e. að ársverkum hjá ríkinu hafi fjölgað um 1,3 prósent á árunum 2007-2011, á sama tíma og stöðugildum á Landspítalanum fækkaði um 5,7 prósent.
Það er augljóst hagsmunamál allra Íslendinga, núlifandi sem ófæddra, að við stöndum saman um nauðsynlegar endurbætur á Landspítalanum. Leita þarf allra leiða til að fjármagna þetta þjóðþrifaverk og hrinda því í framkvæmd. Undirbúningsvinnunni er lokið og ná verður sátt um þá staðsetningu sem ákveðin hefur verið og allar forsendur miðast við. Það er kominn tími til aðgerða. Íslenska þjóðin þarf á því að halda, enda er þetta stærsta velferðarmál samtímans.
Höfundur er stjórnarformaður Spítalans okkar.
Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita
Flokkur:Skoðun, Lykilorð:heilbrigðismál, heilbrigðisþjónusta, Landspítali, Landspítalinn
7. maí 2014Þorkell Sigurlaugsson
Ísland er eins og fyrirtæki í greiðslustöðvun
Það er engin framtíðarsýn til hjá þjóðinni í efnahagsmálum sem gæti aukið traust á krónunni. Við núverandi aðstæður mun hvorki almenningur á Íslandi né erlendir aðilar skipta evrum eða dollurum í krónur nema nausyn krefji. Íslenska krónan getur ekki orðið framtíðargjaldmiðill og því þurfa stjórnvöld að leggja fram trúverðuga efnahagsstefnu um hvernig og hvenær hætta megi notkun minnsta gjaldmiðils í heimi.
Fyrir skömmu hlustaði ég á erindi Benedikts Gíslasonar, aðstoðarmanns fjármálaráðherra, um efnahagsmál, snjóhengjuna og mögulegt skuldauppgjör þrotabúa bankanna. Benedikt er með góða menntun, mikla reynslu og yfirsýn yfir efnahagsmál og fyrirtækjarekstur. Nálægð hans við hinn pólitíska veruleika gerði erindi hans sérlega áhugavert.
Þessi kynning Benedikts staðfesti þá miklu erfiðleika sem þjóðin býr við. Íslendingar eiga varla fyrir samningsbundnum afborgunum í gjaldeyri og daglegum rekstri þjóðarbúsins. Ofan á það bætast vandamál sem enn fylgja okkur frá bankahruni. Stjórnvöld hafa ekki mótað efnahagsstefnu þrátt fyrir nálægt eins árs stjórnarsetu.
Síðustu ár höfum við verið í skjóli gjaldeyrishafta, en ekki nýtt tímann til að safna gjaldeyri eða auka sparnað þjóðarinnar. Þetta skjól hefur virkað þægilegt, en á sama tíma frestað vandamálum. Á þessum tíma hefur fjárfesting verið í lágmarki hjá almenningi og fyrirtækjum og sparnaður lítill. Skattar hafa verið háir og enginn hvati til sparnaðar. Lækkun ríkisútgjalda og minni ríkisrekstur, sem er forsenda lækkunar ríkisútgjalda, hafa ekki gengið eftir og ekki eru horfur á að svo verði á næstunni nema með stefnubreytingu í ríkisfjármálum. Sá litli hagvöxtur sem hefur verið er knúinn áfram af ferðaþjónustu og einkaneyslu þar sem almenningur hefur verið að ganga á lífeyrissparnað sinn og annan sparnað. Ef ferðaþjónusta og þar með mikil neysla ferðamanna innanlands hefði ekki orðið, væri hagvöxtur mun minni og veitingahús og hótel í miklum vanda.
Samlíking við greiðslustöðvun fyrirtækis
Það er engin framtíðarsýn til hjá þjóðinni í efnahagsmálum sem gæti aukið traust á krónunni. Við núverandi aðstæður mun hvorki almenningur á Íslandi né erlendir aðilar skipta evrum eða dollurum í krónur nema nausyn krefji. Íslenska krónan getur ekki orðið framtíðargjaldmiðill og því þurfa stjórnvöld að leggja fram trúverðuga efnahagsstefnu um hvernig og hvenær hætta megi notkun minnsta gjaldmiðils í heimi.
Það kemur oft upp í hugann hvort rétt hafi verið að taka ekki skellinn strax 2008 og núllstilla stöðuna. Þjóð í gjaldeyrishöftum er í svipaðri stöðu og fyrirtæki í greiðslustöðvun. Greiðslustöðvun er tímabundið ástand til að fyrirtæki fái skjól fyrir kröfuhöfum en geti samt haldið rekstri áfram að mestu ótruflað. Allir bíða eftir aðgerðum og framtíðarstefnu við slíkar aðstæður. Þjóðin er í raun í greiðslustöðvun hvað varðar samskipti við útlönd. Starfsmönnum í fyrirtæki og í þessu tilfelli þjóðinni, líður fyrst vel, en þegar í ljós kemur að engin stefna er til um hvernig losna á úr greiðslustöðvun og byggja upp framtíðarsýn þá myndast óróleiki og vantrú á yfirstjórn. Þannig líður sífellt fleirum í dag. Greiðslustöðvunin og höftin fara að bíta.
Nýleg skýrsla Seðlabankans um fjármálastöðugleika staðfestir að við eigum í verulegum vanda. Velta í ferðaþjónusta hefur aukist mikið en afkoman er ekki góð. Atvinnugreinin greiðir lág laun og atvinnuöryggi er lítið. Atvinnuleysi virðist lítið, en er dulið. Byggingastarfsemi er að fara í gang aftur. Framlegð í mörgum atvinnugreinum er lág. Laun eru einnig lág sem skapar mikinn vanda fyrir ungt fólk og einstæða foreldra. Þetta er líka staðfest varðandi stuðning sveitarfélaga við þá íbúa sem eiga í fjárhagserfiðleikum. Þeim fjölgar, sérstaklega á aldrinum 20-40 ára sem eiga í erfiðleikum og fæstir á aldrinum 20-30 ára hafa tök á að kaupa sér íbúð. Sú staða batnar ekki nema með bættum lífskjörum, hærri launum og lægri vöxtum.
Samkeppnishæfni Íslands er því að versna og ungt og miðaldra fólk leitar að tækifærum erlendis. Það á sérstaklega við um þá sem eru þokkalega vel menntaðir. Hinir sitja eftir heima á Íslandi, eldri borgarar eða aðrir með léleg lífskjör eða jafnvel á framfæri sveitarfélaga. Því miður bendir margt til þess að lífskjör muni ekki batna á næstu árum og erfitt er að sjá að gjaldeyrishöft verði afnuminn. Allt eins má búast við frekari innflutningshöftum og ríkisafskiptum á mörgum sviðum.
Lítum á einstakar atvinnugreinar.
Afkoma sjávarútvegs batnaði eftir hrun en staðan hefur versnað og lítið dregið úr skattheimtu. Söluverð sjávarafurða hefur lækkað. Sjávarútvegur hefur ekki náð þeirri alþjóðlegu stöðu sem tækifæri hefði verið til. Enn er greinin of einskorðuð við Ísland þótt fyrirtæki eins og Samherji og fleiri hafi sótt á erlendan markað. Stjórnvöld eru ekki enn búin að átta sig á mikilvægi þessarar atvinnugreinar eða hvernig eigi að skipuleggja skattheimtu og stjórnun fiskveiðikerfisins. Sveifur í aflabrögðum eru miklar og geta verið afdrifaríkar fyrir þjóðarhag.
Landbúnaður er við núverandi aðstæður ekki útflutningsgrein sem skilar umtalsverðum útflutningstekjum eða framlegð til þjóðarbúsins og þar þarf hagræðingu og aukna framleiðni. Líklega eru þarna mestu hagræðingarmöguleikar þjóðarinnar og sparnaðarmöguleikar ríkissjóðs á næstu árum. Tækifærin í landbúnaði eru mikil meðan aukin þörf er fyrir matvæli víða um heim. Þarna þurfum við aftur að átta okkur á styrkleikum og veikleikum landbúnaðarins. Við verðum aldrei stórtæk og samkeppnisfær við stærstu landbúnaðarríki heims.
Afkoma orkufyrirtækja versnar samhliða versnandi afkomu í áliðnaði þótt sum fyrirtæki hafi náð að hagræða vel í rekstri. Mikið er talað um fjárfestingu í þessum geira, en lítið hefur gerst og gjaldeyrishöft og stefnuleysi núverandi og fyrri stjórnvalda hjálpar ekki til. Hér þarf að gera stórátak á næstu árum til að auka gjaldeyristekjur þjóðinnar, ekki endilega á sviði áliðnaðar, heldur ýmsum öðrum sviðum, bæði hér á landi og erlendis. Líklega er hér ein mikilvægasta og mesta fjárfestingaþörf þjóðarinnar á næstu árum enda byggir atvinnugreinin á þekkingu og auðlindum. Miklir möguleikar en greinin mun ekki skila hagnaði fyrr en eftir nokkur ár.
Ferðaþjónustan hefur vaxið, en afkoman er ekki til að hrópa húrra fyrir og hætta á að vöxturinn sé ekki viðvarandi eða sjálfbær. Sumir tala um gullgrafaraæði og verðlagning sé að verða of há. Sérstaklega vantar meira samspil atvinnugreinarinnar og stjórnvalda. Heildstæð stefnumótun er nánast engin og mörg lítil og fjárhagslega veik fyrirtæki eru ekki með stöðu til að vaxa og mynda viðunandi hagnað. Icelandair er burðarásinn í ferðaþjónustu, en þar eru líka stór verkefni framundan við endurnýjun flugflotans sem er stórt og krefjandi verkefni. Enn eitt dæmið um hvað mikið er framundan í fjárfestingum á mörgum sviðum í þjóðfélaginu.
Nýsköpun er alltaf lausnarorðið en ekki margir sprotar sem eru að komast á öflugt vaxtarstig. Mörg þessara litlu fyrirtækja gætu flutt sig um set og ákveðið að vaxa og blómstra erlendis, en ekki í þeim jarðvegi sem býðst hér á landi. Hér er jarðvegurinn ekki nógu frjór og áburður of lítill til að skapa nægan vöxt. Ekki er von á mörgum nýjum fyrirtækjum á borð við Actavis, Marel og Össur. Þessi nöfn eru nánast búin að vera síbylja í umræðu um nýsköpunarfyrirtæki síðustu tvo áratugi. Hér þarf öfluga stefnu til vaxtar og stuðnings við þessa starfsemi hér á landi. Það verður erfitt með þjóð í greiðslustöðvun að halda þessum sprotum í uppbyggingu hér á landi.
Það er ekki líklegt að snjóhengjan hverfi í sumar frekar en stærstu skaflarnir fyrir norðan. Eflaust molast eitthvað út henni, en snjóhengjan og vandamál tengd skilanefndum bankanna hanga enn yfir okkur og munu gera það áfram að öllu óbreyttu. Störukeppni milli stjórnvalda og skilanefnda bankanna er ekki til góðs. Brjóta þarf upp þessa stöðu og losa um snjóhengjuna áður en hún veldur frekari skaða. Fyrirtæki, eins og þjóð í greiðslustöðvun, þarf að vinna með sínum kröfuhöfum og umhverfinu. Annars fara starfsmennirnir/íbúarnir að leita á önnur mið. Það vill enginn búa til langframa við gjaldeyrishöft og greiðslustöðvun.
Byggjum upp trúverðuga framtíðarsýn og efnahagsstefnu
Undirliggjandi rekstur þjóðfélagsins er neikvæður þrátt fyrir að almenningur og hið opinbera hafi fjárfest lítið og haldið útgjöldum í lágmarki. Það er ekki við almenning að sakast. Það er augljóst að framundan er mikil þörf á fjárfestingu í endurnýjun bílaflotans, flutningaskipa, fiskiskipa, flugvéla og svo mætti áfram telja. Eitt af stóru verkefnunum er svo Landspítalinn sem er því miður í dauðateygjunum þótt nýtt átak einstaklinga „Spítalinn okkar“ gefi von um björgun. Margt af þessu er afar mikilvægt fyrir innviði samfélagsins eða til að viðhalda samkeppnishæfni í tækninýjungum og þjónustu og auka framlegð og hagkvæmni í rekstri.
Niðurstaðan er sú að án öflugrar og trúverðugrar efnahagsstefnu sem styðst við sterka framtíðarsýn í atvinnu- og efnahagsmálum munum við ekki vinna okkur út úr núverandi lífskjaravanda. Lífskjör, lífsgæði og sjálfstæði þjóðarinnar ræðst af því hvaða stefnu stjórnvöld leggja upp með á næstu mánuðum. Tíminn er naumur en alveg nægur til að gera góða hluti ef vel er að verki staðið. Þjóðin bíður eftir forystu og stefnu og þá þurfa stjórnvöld að nýta sumarið vel til góðra verka og byggja þannig upp trú á framtíð þjóðar í greiðslustöðvun. Ef það gerist ekki verða aðrir að taka við keflinu.
Grein þessi er að uppistöðu til sú sama og birtist í 15. tölublaði Vísbendingar 2014.
Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita
Flokkur:SkoðunLykilorð:efnahagslíf, gjaldeyrishöft, gjaldmiðlar, greiðslubyrði, krónan, ríkisfjármál, samkeppnishæfni, snjóhengjan
1 2 3 4 5 Næsta síða
Fjárhagur - blogg um fjármál
Eignadreifing mikilvæg til að draga úr áhættu í fjárfestingum
Hvort borgar sig að leigja eða kaupa?
Miklu munar á leiguverði eftir hverfum og landshlutum
Er útilokað að eignast fyrstu fasteign?
Annað hvort eru fjármálin í lagi eða þau eru það alls ekki
Hægt að lækka eða komast hjá þjónustugjöldum
Hagsjá: Óbreytt vísitala neysluverð milli mánaða
Hagsjá: Hægt hefur á launahækkunum – fjöldi kjarasamninga að losna
Hagsjá: Áfram kröftugur vinnumarkaður
Hagsjá: Hægir á aukningu kortaveltu í krónum talið
Hagsjá: Hækkanir fasteignaverðs ennþá mjög miklar
Hagsjá: Almenn gengisstyrking krónu á árinu
Markaðir - viðskipti, vísitölur o.fl.
Þjóðhagur - ársrit Hagfræðideildar
New York Times Business Day
Efnahags- og framfarastofnunin (OECD)
Hafðu samband - 410 4000 - info@landsbankinn.is
Þjónustuverið er opið virka daga 9-17. Afgreiðslutími útibúa. Hraðbankar.
Opið virka daga 9-17
Útibú og afgreiðslur Hraðbankar Vextir Verðskrá
Landsbankinn hf. Austurstræti 11, 155 Reykjavík, Kt. 471008-0280Swift: NBIIISRE