ml ml ml ml en ml en en en en en az en en en en en en en sv en id en en en en en en es en en en en en en en en fa en en en en it en en en en ru en en en fr en pl fr ru sv eu ca en de en en en en en en en en en en en fi en en en en fa es fr de lv ta en en en en en la en en de en en ceb en en en en en de war en hbs_lat en en en uk en zh ceb sv fr it id ca de fr nl sl en en cs en en en en la en vi ceb sv it en en en de kk en mn en en en de en fr en en en en en en en en en en en en en en en en zh en en en en en en en en en en ca en ceb en en da en en en en oc de oc fr oc vi en ceb en en da en en en en fr fr en fr oc oc en en en en it en nb en en en en en nl en en en en es en en eu en pt en da ru pt en fr en en en en sv en en en fr sv pl it eo ru fr en pl eu th en en en en ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en en en eo uk en de en de pt en eo hbs_lat en en es it en en pl br ja ro en fr ilo cs en eu ru fr eo jbo ru en ru en fr pt fy en en en es en fr jbo de ru fr de ru ru en eu en es sv zh en ceb eo fr uk en en fr pt en fr en it da fr es azb hu jbo pl en pt lt ca fr th fr en oc pl en pt fr de nl en ceb en ru jbo de en nl fr es en en pt en en hu en mk en it fr en en en war ru lv sl nb ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en cs en it ml ml en en ml ml ml ml ml ml en kn ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml en ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml nl am an ar ar arz en az ku uz bcl en ru sv bg new my bn bo br hbs_lat ca en id mzn it hbs_lat vi cy da de dv el en eo es et eu ast fa fi nn fr da en de ja gd lt gu de ku de he hi tl hbs_lat tl hu hy hy it id es is it ja jbo sv ka en ko kk ta ko ku sk pl cs it lb it en fi fr lt lv pl en en be mr ru ms my ru nds ne ne nl nb nb es fr it or pa mai pl pms pnb ps pt io ro vi ru sa es jbo en sd hbs_lat si en sk sl et sq hbs_lat nl en sv hu ta te en th ceb tr oc ug fy ur uz fr fi vi ceb pl zh fa fr he da es zh zh fr zh ml ml ml ml ml ml ml ml ml ml
(Phosphorus എന്ന താളിൽ നിന്നും തിരിച്ചുവിട്ടതു പ്രകാരം)
Jump to navigation Jump to search
waxy white (yellow cut), red (granules centre left, chunk centre right), and violet phosphorus
Standard atomic weight Ar, std(P)
Phosphorus in the periodic table
silicon ← phosphorus → sulfur
(white) 317.3 K ​(44.2 °C, ​111.6 °F)
550 K ​(277 °C, ​531 °F)
−3, −2, −1, +1,[2] +2, +3, +4, +5 (a mildly acidic oxide)
Main isotopes of phosphorus
അണുസംഖ്യ 15 ആയ മൂലകമാണ് ഫോസ്ഫറസ്. P ആണ് ആവർത്തനപ്പട്ടികയിലെ ഇതിന്റെ പ്രതീകം. ഗ്രീക്കുഭാഷയിൽ ഫോസ് എന്നതിന് ‘പ്രകാശം’ എന്നും ഫൊറസ് എന്നതിന് ‘വാഹകൻ’ എന്നുമാണ് അർത്ഥം. ഇതിൽ നിന്നാണ് ഫോസ്ഫറസ് എന്ന നാമത്തിന്റെ ഉൽഭവം. 'ഭാവഹം' എന്നാണ് ഈ മൂലകത്തിന്റെ മലയാളനാമധേയം. ആവർത്തനപ്പട്ടികയിൽ നൈട്രജന്റെ ഗ്രൂപ്പിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഫോസ്ഫറസ്, ഫോസ്ഫേറ്റ് പാറകളിൽ നിന്നുമാണ് സാധാരണയായി ലഭിക്കുന്നത്. എങ്കിലും നൈട്രജനിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി പ്രവർത്തനശേഷി കൂടിയ ഒരു മൂലകമാണിത്. അതു കൊണ്ടുതന്നെ പ്രകൃതിയിൽ ഇത് സ്വതന്ത്ര രൂപത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നേയില്ല.
ജീവകോശങ്ങളിലെ ഡി.എൻ.എ., ആർ.എൻ.എ. എന്നിവയിലെ സുപ്രധാന ഘടകമാണ് ഫോസ്ഫറസ്. ഫോസ്ഫറസിന്റെ പ്രധാന വ്യാവസായികമായ ഉപയോഗം വളം നിർമ്മാണമാണ്.
സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾ, നെർവ് ഏജന്റ് എന്ന രാസായുധങ്ങൾ, തീപ്പെട്ടി, കരിമരുന്ന്, കീടനാശിനി, ടൂത്ത് പേസ്റ്റ്, ഡിറ്റർജന്റ് എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനും ഫോസ്ഫറസും അതിന്റെ സംയുക്തങ്ങളും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ഗ്രീക്കിൽ ഫോസ്ഫറസ് എന്നത് ശുക്രൻ ഗ്രഹത്തിന്റെ (venus) പുരാതനനാമമാണ്. ജർ‍മൻ ആൽകെമിസ്റ്റ് ആയിരുന്ന ഹെന്നിഗ് ബ്രാൻഡ് 1669-ലാണ് ഈ മൂലകത്തെ കണ്ടെത്തിയത്. മൂത്രത്തിൽ നിന്നുമാണ് അദ്ദേഹം ഇതിനെ വേർതിരിച്ചെടുത്തത്. ഫോസ്ഫേറ്റുകളുടെ രൂപത്തിൽ ഫോസ്ഫറസ് മൂത്രത്തിൽ ധാരാളമായി അലിഞ്ഞു ചേർന്നിട്ടുണ്ട്. മൂത്രത്തിൽ നിന്നും ചില ലവണങ്ങളെ സ്വേദനം വഴിവേർതിരിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിനിടയിൽ വെളുത്ത നിറത്തിലുള്ള തിളങ്ങുന്ന ഈ പദാർത്ഥം കണ്ടെത്തുകയായിരുന്നു.
പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തീപ്പെട്ടിവ്യവസായത്തിനാണ് ഫോസ്ഫറസ് വ്യാവസായികമായി നിർമിച്ചു തുടങ്ങിയത്. എല്ലിൽ നിന്നും ലഭിക്കുന്ന ഫോസ്ഫേറ്റുകളിൽ നിന്നാണ് ഇത് ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ചു തുടങ്ങിയത്. ഫോസ്ഫേറ്റ് പാറകളിൽ നിന്നും ഫോസ്ഫറസ് നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള വൈദ്യുത ആർക്ക് ചൂളകളുടെ ആവിർഭാവത്തോടെ എല്ലിൽ നിന്നുള്ള ഫോസ്ഫറസ് നിർമ്മാണരീതി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
വെളുത്ത ഫോസ്ഫറസ് ആയിരുന്നു ആദ്യകാലങ്ങളിൽ തീപ്പെട്ടി നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇത് വിഷമയമായതിനാൽ ഇതു മൂലം അപകടങ്ങളും ആത്മഹത്യകളും കൊലപാതകങ്ങൾ വരേയും സംഭവിച്ചിരുന്നു. ഇതു കൂടാതെ ഈ തൊഴിലിലേർപ്പെട്ടിരുന്ന തൊഴിലാളികളുടെ ആരോഗ്യത്തേയും ഇത് ദോഷകരമായി ബാധിച്ചു. കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമായ ചുവന്ന ഫോസ്ഫറസിന്റെ കണ്ടെത്തൽ ഈ മേഖലയിൽ നിന്നും വെള്ള ഫോസ്ഫറസിനെ പൂർണമായി ഒഴിവാക്കി. ചുവന്ന ഫോസ്ഫറസിന് വെളുത്തതിനെ അപേക്ഷിച്ച് തീപ്പിടുത്ത സാധ്യതയും വിഷാംശവും കുറവാണ്.
വെളുത്ത ഫോസ്ഫറസ് ഉപയോഗിക്കുന്ന റോക്കറ്റുകൾ
വൈദ്യുത ആർക്ക് ചൂളകളിലുള്ള ഫോസ്ഫറസ് നിർമ്മാണം ഫോസ്ഫറസിന്റെ നിർമ്മാണം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ഇത് യുദ്ധാവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഒന്നും രണ്ടും ലോകമഹായുദ്ധങ്ങളിൽ തീ, പുക എന്നിവ ഉണ്ടാക്കുന്നതിനുള്ള ബോംബുകൾ, ട്രേസർ ബുള്ളറ്റുകൾ എന്നീ രൂപങ്ങളിൽ ഫോസ്ഫറസ് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഇതിന്റെ അണുസംഖ്യ 15-ഉം പ്രതീകം P എന്നുമാണ്. ഫോസ്ഫറസ് പലതരത്തിലുണ്ട്; വെള്ള, ചുവപ്പ്, കറുപ്പ് എന്നിവയാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടവ. വെളുത്ത ഫോസ്ഫറസ്, വായുവിലെ ഓക്സിജനുമായി സമ്പർക്കത്തിലാകുമ്പോൾ തെളിഞ്ഞ പ്രകാശം പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു. എല്ലിൽ ഇത്തരം ഫോസ്ഫറസ് ധാരാളം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ശ്മശാനങ്ങളിൽ രാത്രികാലങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന് പ്രകാശം ഇങ്ങനെയുണ്ടാവുന്നതാണ്.
നാല് അണുക്കൾ ചേർന്നുള്ള ടെട്രഹെഡ്രൽ വിന്യാസമാണ് വെള്ള ഫോസ്ഫറസ് തന്മാത്രയിലുള്ളത്. ഈ വിന്യാസം മൂലമുള്ള കൂടിയ റിങ് സ്ട്രയിൻ (ring strain) ആണ് ഇതിന്റെ അസ്ഥിരതക്കു കാരണം.
വെള്ള ഫോസ്ഫറസ്, ഇളം മഞ്ഞ നിറത്തിലുള്ള മെഴുകുപോലെയുള്ള ഒരു അർദ്ധതാര്യവസ്തുവാണ്. ഓക്സിജന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഇത് പച്ചനിറത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു. കത്തുപിടിക്കാൻ സാധ്യത കൂടുതലുള്ളതും, വായുവുമായി സമ്പർക്കമുണ്ടായാൽ സ്വയം കത്താൻ വരെ സാധ്യതയുള്ളതുമായ പദാർത്ഥമാണ് ഇത്. ശരീരത്തിലെത്തിയാൽ കരളിന് ദോഷം വരുത്തുന്ന ഒരു വിഷപദാർത്ഥം കൂടിയാണ് വെള്ള ഫോസ്ഫറസ്. കത്തുമ്പോൾ ഇത് വെളുത്തുള്ളിയുടെ ഗന്ധം പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു.
വെള്ള ഫോസ്ഫറസ് ജലത്തിൽ ലയിക്കുന്നില്ല, എന്നാൽ കാർബൺ ഡൈസൾഫൈഡിൽ ലയിക്കുന്നു.
വെളുത്ത ഫോസ്ഫറസ് നിർമ്മിക്കുന്നതിന് പല രീതികളുണ്ട്. ഫോസ്ഫേറ്റ് പാറയിൽ നിന്നും വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്ന ട്രൈ-കാത്സ്യം ഫോസ്ഫേറ്റിനെ കാർബണിന്റേയും സിലിക്കയുടേയും കൂടെച്ചേർത്ത് ചൂടാക്കുക എന്നതാണ് അതിൽ ഒരു രീതി. വെള്ള ഫോസ്ഫറ്സിനെ 250 °C (482 °F) വരെ ചൂടാക്കിയാൽ അത് ചുവന്ന ഫോസ്ഫറസ് ആയി മാറുന്നു. വെള്ള ഫോസ്ഫറസിനെ വെയിലത്തു വച്ചാലും അത് ചുവന്ന ഫോസ്ഫറസ് ആയി മാറും. ചുവന്ന ഫോസ്ഫറസ് രാസപരമായി കൂടുതൽ സ്ഥിരതയുള്ള ഒരു പദാർത്ഥമാണ്. വെള്ള ഫോസ്ഫറസ് 40 °C താപനിലയിൽ കത്തുപിടിക്കുമെങ്കിലും, 240 °C താഴെ താപനിലയിൽ ചുവന്ന ഫോസ്ഫറസിന് തീ പിടിക്കുന്നില്ല.
ഏറ്റവും കുറവ്‌ പ്രതിപ്രവർത്തനശേഷിയുള്ള പരൽ‌രൂപമില്ലാത്ത (അമോർഫസ്) ഫോസ്ഫറസ് രൂപമാണ് കറുത്ത ഫോസ്ഫറസ്.
ഫോസ്ഫറ്സ് 1669-ൽ കണ്ടെത്തിയെങ്കിലും അതിന്റെ പ്രധാന ആകർഷണസവിശേഷതയായ തിളക്കത്തെക്കുറിച്ച് കൃത്യമായ ഒരു വിശദീകരണം ലഭിക്കുവാൻ 1974 വരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടി വന്നു. ഭദ്രമായടച്ച ചില്ലുഭരണിയിലിട്ടാലും ഈ തിളക്കം കുറേ നേരത്തേക്ക് നിലനിൽക്കുകയും പിന്നീട് അത് ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുമെന്ന് മുൻകാലങ്ങളിൽത്തന്നെ അറിവുണ്ടായിരുന്നു. ഓക്സിജനുമായുള്ള പ്രവർത്തനം ഒന്നുകൊണ്ടുമാത്രമാണിതെന്നാണ്‌ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ കരുതിയിരുന്നത്‌.
1974-ൽ ആർ.ജെ. വാൻ സീയും എ.യു. ഖാനും ചേർന്നാണ്‌ ഫോസ്ഫറസിന്റെ തിളക്കത്തിന്‌ തൃപ്തികരമായ ഒരു വിശദീകരണം നൽകിയത്‌. ഓക്സിജനുമായുള്ള പ്രവർത്തനഫലമായി ഉപരിതലത്തിൽ വളരെ കുറച്ചു സമയം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്ന HPO, P2O2 എന്നീ സംയുക്തങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ഇവ രണ്ടും പ്രകാശം പുറപ്പെടുവിക്കുന്നവയാണ്‌. ഈ സംയുക്തങ്ങളാണ് ഫോസ്ഫറസിന്റെ തിളക്കത്തിന് നിദാനം.
70 മുതൽ 75 ശതമാനം വരെ P2O5 അടങ്ങിയ ഗാഢ ഫോസ്ഫോറിക് അമ്ലങ്ങൾ വളത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ കാർഷിക മേഖലയിൽ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. ഫോസ്ഫറസിന്റെ മറ്റുപയോഗങ്ങൾ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:
സോഡിയം ബാഷ്പ വിളക്കുകളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രത്യേകതരം ചില്ലിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് ഫോസ്ഫേറ്റുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
പോഴ്സലൈൻ അഥവാ ഫൈൻ ചൈന എന്ന ചീനക്കളിമണ്ണിന്റെ (china clay) നിർമ്മാണത്തിന് കാത്സ്യം ഫോസ്ഫേറ്റ് ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ഫോസ്ഫോറിക് അമ്ലത്തിൽ നിന്നും നിർമ്മിക്കുന്ന സോഡിയം ട്രൈപോളിഫോസ്ഫേറ്റ്, പല രാജ്യങ്ങളിലും ഡിറ്റർജന്റുകൾ ഉണ്ടാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. മറ്റു ചിലരാജ്യങ്ങളിൽ ഇത്തരം ഉപയോഗം നിരോധിച്ചിരിക്കുകയാണ്.
ഫോസ്ഫറസിൽ നിന്നും നിർമ്മിക്കുന്ന ഫോസ്ഫോറിക് അമ്ലം സോഡാ പാനീയങ്ങൾ പോലുള്ള ഭക്ഷണപദാർത്ഥങ്ങളിൽ അത് കേടുകൂടാതെയിരിക്കുന്നതിനായി ചേർക്കുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ ഭക്ഷണപദാർത്ഥങ്ങളിൽ ചേർക്കുന്നതിനുള്ള ഫോസ്ഫറസ് സംയുക്തങ്ങളായ മോണോ-കാത്സ്യം ഫോസ്ഫേറ്റ്, സോഡിയം ട്രൈപോളിഫോസ്ഫേറ്റ് എന്നിവയും ഈ അമ്ലത്തിൽ നിന്നുമാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. സംസ്കരിച്ച മാംസം, പാൽക്കട്ടി എന്നിവയുടെ ഗുണങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് ഈ സംയുക്തങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ടൂത്ത് പേസ്റ്റുകളിൽ ചേർക്കുന്നതിനും ഇത്തരം ഫോസ്ഫേറ്റുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ബാറ്ററിയിലെ ഇലക്ട്രോലൈറ്റ് നേർപ്പിച്ച ഫോസ്ഫോറിക് അമ്ലമാണ്.
കഠിനജലത്തിന്റെ കാഠിന്യം നീക്കം ചെയ്ത്, വെള്ളക്കുഴലുകൾ, ബോയിലറുകൾ എന്നിവയുടെ നശീകരണം തടയുന്നതിന് ട്രൈസോഡിയം ഫോസ്ഫേറ്റ് ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ജൈവ ഫോസ്ഫറസ് സംയുക്തങ്ങളുടെ (organophosphorus compounds) നിർമ്മാണത്തിന് ഫോസ്ഫറസ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഫോസ്ഫറസ് ക്ലോറൈഡുകളും ഫോസ്ഫറസ് പെന്റാസൾഫൈഡ്, ഫോസ്ഫറസ് സെസ്ക്വിസൾഫൈഡ് എന്നീ സൾഫൈഡുകളുമാണ് ഇതിനുപയോഗിക്കുന്ന ഫോസ്ഫറസ് സംയുക്തങ്ങൾ. പ്ലാസ്റ്റിസൈസറുകൾ, തീ അണക്കുന്നതിനുള്ള സംയുക്തങ്ങൾ, കീടനാശിനികൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിനും ജലശുദ്ധീകരണത്തിനും ഓർഗനോഫോസ്ഫറസ് സംയുക്തങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ഉരുക്ക്, ഫോസ്ഫർ ബ്രോൺസ് എന്നീ സങ്കരങ്ങളുടെ നിർമ്മാണത്തിന്.
വെളുത്ത ഫോസ്ഫറസ് സൈനിക ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നു. - തീ പിടിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഇൻസെൻഡയറി ബോബുകൾ, പുകയുണ്ടാക്കുന്നതിനുള്ള ബോംബുകൾ, ട്രേസറുകൾ എന്നിവയിലാണ് ഫോസ്ഫറസ് പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
തീപ്പെട്ടിയുടെ ഉരക്കുന്നതിനുള്ള പ്രതലം നിർമ്മിക്കുന്നത്തിന് ചുവന്ന ഫോസ്ഫറസാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ഇലക്ട്രോണിക്സ് മേഖലയിൽ എൻ. ടൈപ്പ് അർദ്ധചാലകങ്ങളിൽ ഡോപിങ് നടത്തുന്നതിനായി ഫോസ്ഫറസ് ഉപയോഗിക്കുന്നു.
32P and 33P എന്നീ ഫോസ്ഫറസ് ഐസോട്ടോപ്പുകൾ പരീക്ഷണശാലകളിൽ റേഡിയോ ആക്റ്റിവ് ട്രേസർ ആയി ഉപയോഗിക്കുന്നു.
കളിത്തോക്കുകളിലെ കാപ്പുകളുടെ (cap) നിർമ്മാണത്തിന് ചുവന്ന ഫോസ്ഫറസ് ഉപയോഗിക്കുന്നു.
വായുവുമായും ഓക്സിജൻ അടങ്ങിയ മറ്റു പദാർത്ഥങ്ങളുമായുമുള്ള ഇതിന്റെ കൂടിയ രാസപ്രവർത്തനക്ഷമത മൂലം പ്രകൃതിയിൽ ഫോസ്ഫറസ് സ്വതന്ത്രരൂപത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നേ ഇല്ല. മറിച്ച് വിവിധ തരം ധാതുക്കളുടെ രൂപത്തിലാണ് ഫോസ്ഫറസ് പ്രകൃതിയിൽ കണ്ടുവരുന്നത്. ട്രൈ-കാത്സ്യം ഫോസ്ഫേറ്റ് അടങ്ങിയ ഫോസ്ഫേറ്റ് പാറകളാണ് ഫോസ്ഫറസിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാന വ്യാവസായിക സ്രോതസ്. ചൈന, റഷ്യ, മൊറോക്കോ എന്നിവിടങ്ങളിലും ഐക്യനാടുകളിലെ ഫ്ലോറിഡ, ഇഡാഹോ, ടെന്നിസീ, ഉട്ടാ എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം ഇത്തരം ഫോസ്ഫേറ്റ് പാറകൾ വൻ‌തോതിൽ കണ്ടുവരുന്നു.
കാത്സ്യം ഡൈഹൈഡ്രജൻ ഫോസ്ഫേറ്റ് (Ca(H2PO4)2)
സിങ്ക് ഫോസ്ഫൈഡ് (Zn3P2) - എലിവിഷം
ഫോസ്ഫോറസ് അമ്ലം (ഫോസ്ഫോണിൿ അമ്ലം) (H3PO3)
ഹൈപ്പോഫോസ്ഫോറസ് അമ്ലം(ഫോസ്ഫീനിൿ അമ്ലം) (H3PO2)
സാരിൻ, സോമൻ, ടാബൻ, സൈക്ലോസാരിൻ - ഇവയെല്ലാം നെർവ് ഏജന്റ് എന്ന ഗണത്തിൽ വരുന്ന രാസായുധങ്ങളാണ്.
രാസസ്വഭാവം കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കാൻ പറ്റിയിട്ടില്ലാത്ത മൂലകങ്ങൾ
അസെറ്റോൺ സയനോഹൈഡ്രിൻ ·  അസെറ്റോൺ തയോസെമിക്കാർബാസൈഡ് ·  അക്രോലിൻ ·  അക്രിലാമൈഡ് ·  അക്രിലോനൈട്രൈൽ (അക്രിലോണിട്രൈൽ) ·  അക്രിലോയ്ൽ ക്ലോറൈഡ് ·  അഡിപോനൈട്രൈൽ ·  ആൽഡികാർബ് ·  ആൾഡ്രിൻ ·  അലൈൽ ആൽക്കഹോൾ ·  അല്ലിലാമൈൻ ·  അലൂമിനിയം ഫോസ്‌ഫൈഡ് (അലുമിനിയം ഫോസ്ഫൈഡ്) ·  അമിനോപ്റ്റെറിൻ ·  അമിറ്റൺ ·  അമിറ്റൺ ഓക്സലേറ്റ് ·  അമോണിയ ·  ആംഫെറ്റാമിൻ ·  അനിലിൻ ·  അനിലിൻ, 2,4,6-ട്രൈമീഥൈൽ- ·  ആന്റിമണി പെന്റാഫ്‌ളൂറൈഡ് ·  ആന്റിമൈസിൻ എ ·  ANTU (ANTU (ആൽഫാ-നാഫ്തൈൽതയോയൂറിയ) ·  ആർസെനിക് പെന്റോക്സൈഡ് ·  ആഴ്സനിക് ട്രയോക്സൈഡ് (ആഴ്സണസ് ഓക്സൈഡ്) ·  ആഴ്സണസ് ട്രൈക്ലോറൈഡ് ·  ആർസൈൻ ·  അസിൻ‌ഫോസ്-എഥൈൽ ·  അസിൻ‌ഫോസ്-മെഥൈൽ ·  ബെൻസൽ ക്ലോറൈഡ് ·  ബെൻസെനാമൈൻ, 3- (ട്രൈഫ്ലൂറോമെഥൈൽ) - ·  ബെൻസെനെർസോണിക് ആസിഡ് ·  ബെൻസിമിഡാസോൾ, 4,5-ഡിക്ലോറോ -2- (ട്രൈഫ്ലൂറോമെഥൈൽ) - ·  ബെൻസോട്രൈക്ലോറൈഡ് ·  ബെൻസിൽ ക്ലോറൈഡ് ·  ബെൻസിൽ സയനൈഡ് ·  ബൈസൈക്ലോ (2.2.1) ഹെപ്റ്റൈൻ-2-കാർബോനൈട്രൈൽ ·  ബിസ്(ക്ലോറോമീതൈൽ) കീറ്റോൺ ·  ബിറ്റോസ്‌കാനേറ്റ് ·  ബോറോൺ ട്രൈക്ലോറൈഡ് ·  ബോറോൺ ട്രൈഫ്ലൂറൈഡ് ·  ബോറോൺ ട്രൈഫ്ലൂറൈഡ് ഡൈമീതൈൽ ഈഥറുമായുള്ള സംയുക്തം ·  ബ്രോമാഡിയോലോൺ ·  ബ്രോമിൻ ·  കാഡ്മിയം ഓക്സൈഡ് ·  കാഡ്മിയം സ്റ്റിയറേറ്റ് ·  കാൽസ്യം ആഴ്സണേറ്റ് ·  കാംഫെക്ലോർ ·  കാന്താരിഡിൻ ·  കാർബക്കോൾ ക്ലോറൈഡ് ·  ഫ്യുറഡാൻ|കാർബോഫുറാൻ ·  കാർബൺ ഡൈസൾഫൈഡ് ·  കാർബോഫെനോത്തിയോൺ ·  ക്ലോർഡെയ്ൻ ·  ക്ലോർഫെൻവിൻഫോസ് ·  ക്ലോറിൻ ·  ക്ലോർമെഫോസ് ·  ക്ലോർമക്വാറ്റ് ക്ലോറൈഡ് ·  ക്ലോറോഅസെറ്റിക് ആസിഡ് ·  2-ക്ലോറോഎത്തനോൾ ·  ക്ലോറോഇഥൈൽ ക്ലോറോഫോർമേറ്റ് ·  ക്ലോറോഫോം ·  ക്ലോറോമീഥൈൽ ഈഥർ ·  ക്ലോറോമീഥൈൽ മീഥൈൽ ഈഥർ ·  ക്ലോറോഫാസിനോൺ ·  ക്ലോറോക്സുറോൺ ·  ക്ലോർത്തിയോഫോസ് ·  ക്രോമിക് ക്ലോറൈഡ് ·  കോബാൾട്ട് കാർബണിൽ ·  കോൾ‌ചിസിൻ ·  കൊമാഫോസ് ·  Cresol, -o ·  ക്രിമിഡിൻ ·  ക്രോടോണാൾഡിഹൈഡ് ·  സയനോജെൻ ബ്രോമൈഡ് ·  സയനോജെൻ അയോഡൈഡ് ·  സയനോഫോസ് ·  സയനൂറിക് ഫ്ലൂറൈഡ് ·  സൈക്ലോഹെക്സിമൈഡ് ·  സൈക്ലോഹെക്സിലാമിൻ ·  ഡെക്കാബോറേൻ|ഡെക്കാബോറൻ (14) ·  ഡെമെറ്റൺ ·  ഡിമെറ്റൺ-എസ്-മെഥൈൽ ·  ഡയാലിഫോർ ·  ഡൈബൊറേൻ (ഡിബോറൻ) ·  ഡിക്ലോറോഎഥൈൽ ഈതർ ·  ഡിക്ലോറോമെഥൈൽഫെനൈൽസിലെയ്ൻ ·  ഡിക്ലോർവോസ് ·  ഡിക്രോടോഫോസ് ·  ഡൈപോക്സിബുട്ടെയ്ൻ ·  ഡൈഈഥൈൽ ക്ലോറോഫോസ്ഫേറ്റ് ·  ഡിജിടോക്സിൻ ·  ഡിഗ്ലിസിഡൈൽ ഈതർ ·  ഡിഗോക്സിൻ ·  ഡിമെഫോക്സ് ·  ഡൈമെഥോയേറ്റ് ·  ഡൈമെഥിൽഡൈക്ലോറോസിലെയ്ൻ ·  ഡൈമെഥൈൽഹൈഡ്രാസിൻ ·  ഡൈമെറ്റിലാൻ ·  ഡൈനൈട്രോക്രെസോൾ ·  ഡൈനോസെബ് ·  ഡൈനോട്ടെർബ് ·  ഡയോക്സാത്തിയോൺ ·  ഡിഫാസിനോൺ ·  ഡൈസൾഫോട്ടോൺ ·  ഡിത്തിയാസനൈൻ അയോഡൈഡ് ·  ഡൈത്തിയോബ്യൂറേറ്റ് ·  എൻഡോസൾഫാൻ ·  എൻ‌ഡോത്തിയോൺ ·  എൻ‌ഡ്രിൻ ·  എപിക്ലോറോഹൈഡ്രിൻ ·  എർഗോകാൽസിഫെറോൾ ·  എർഗോട്ടാമൈൻ ടാർട്രേറ്റ് ·  എത്തിയോൺ ·  എഥോപ്രോഫോസ് ·  എഥിലീൻ ഫ്ലൂറോഹൈഡ്രിൻ ·  എഥിലീൻ ഓക്സൈഡ് ·  എഥിലീൻനെഡിയമിൻ ·  എഥിലീനൈമിൻ ·  ഈഥൈൽതയോസയനേറ്റ് ·  ഫെനാമിഫോസ് ·  ഫെനിട്രോത്തിയോൺ ·  ഫെൻസൾഫോത്തിയോൺ ·  ഫ്ലൂനെറ്റിൽ ·  ഫ്ലൂമിൻ ·  ഫ്ലൂറിൻ ·  ഫ്ലൂറോഅസെറ്റാമൈഡ് ·  ഫ്ലൂറോഅസെറ്റിക് ആസിഡ് ·  ഫ്ലൂറോഅസെറ്റൈൽ ക്ലോറൈഡ് ·  ഫ്ലൂറൊറാസിൽ ·  ഫോണോഫോസ് ·  ഫോർമാൾഡിഹൈഡ്|ഫോർമാൽഡിഹൈഡ് ·  ഫോർമാൽഡിഹൈഡ് സയനോഹൈഡ്രിൻ ·  ഫോർമെറ്റാനേറ്റ് ഹൈഡ്രോക്ലോറൈഡ് ·  ഫോർമോത്തിയോൺ ·  ഫോംപരാനേറ്റ് ·  ഫോസ്തിയേറ്റാൻ ·  ഫ്യൂബെറിഡാസോൾ ·  ഫ്യൂറാൻ ·  ഗാലിയം ട്രൈക്ലോറൈഡ് ·  ഹെക്സക്ലോറോസൈക്ലോപെന്റാഡിൻ ·  ഹൈഡ്രാസൈൻ ·  ഹൈഡ്രജൻ സയനൈഡ്|ഹൈഡ്രോസയാനിക് ആസിഡ് ·  ഹൈഡ്രജൻ ക്ലോറൈഡ് (വാതകം മാത്രം) ·  ഹൈഡ്രജൻ ഫ്ലൂറൈഡ് ·  ഹൈഡ്രജൻ പെറോക്സൈഡ്  ·  ഹൈഡ്രജൻ സെലിനൈഡ് ·  ഹൈഡ്രജൻ സൾഫൈഡ് ·  ഹൈഡ്രോക്വിനോൺ ·  അയൺ പെന്റാകാർബോണൈൽ ·  ഇസോബെൻസാൻ ·  ഐസോഡ്രിൻ ·  ഐസോഫോറോൺ ഡൈസോസയനേറ്റ് ·  ലാക്ടോണിട്രൈൽ ·  ലെപ്റ്റോഫോസ് ·  ലെവിസൈറ്റ് ·  ലിൻഡെയ്ൻ ·  ലിഥിയം ഹൈഡ്രൈഡ് ·  മലോനോനൈട്രൈൽ ·  മെക്ലോറെത്താമൈൻ ·  മെർക്കുറിക് അസറ്റേറ്റ് ·  മെർക്കുറിക് ക്ലോറൈഡ് ·  മെർക്കുറിക് ഓക്സൈഡ് ·  മെത്തക്രോലിൻ ഡൈഅസെറ്റേറ്റ് ·  മെത്തക്രിലിക് അൺ‌ഹൈഡ്രൈഡ് ·  മെത്തക്രൈലോനൈട്രൈൽ ·  മെതാക്രിലോയിൽ ക്ലോറൈഡ് ·  മെതാക്രിലോയിൽലോക്സിഈതൈൽ ഐസോസൈനേറ്റ് ·  മെത്തമിഡോഫോസ് ·  മെതനേസൾഫോണിൽ ഫ്ലൂറൈഡ് ·  മെത്തിഡാത്തിയോൺ ·  മെത്തിയോകാർബ് ·  മെത്തോമൈൽ ·  മെത്തോക്സിഈഥൈൽ മെർക്കുറിക് അസറ്റേറ്റ് ·  മെതൈൽ 2-ക്ലോറോഅക്രിലേറ്റ് ·  മെഥൈൽ ബ്രോമൈഡ് ·  മെഥൈൽ ക്ലോറോഫോർമേറ്റ് ·  മെഥൈൽ ഹൈഡ്രാസൈൻ ·  മെഥൈൽ ഐസോസയനേറ്റ് ·  മെഥൈൽ ഐസോത്തിയോസയനേറ്റ് ·  മെഥൈൽ ഫെൻ‌കാപ്റ്റൺ ·  മെഥൈൽ ഫോസ്ഫോണിക് ഡിക്ലോറൈഡ് ·  മെഥൈൽ തയോസയനേറ്റ് ·  മെഥൈൽ വിനൈൽ കീറ്റോൺ ·  മെഥൈമെർകുറിക് ഡിഅസൈനമൈഡ് ·  മെഥൈൽട്രൈക്ലോറോസിലാൻ ·  മെറ്റോൽകാർബ് ·  മെവിൻഫോസ് ·  മെക്സാകാർബേറ്റ് ·  മൈറ്റോമൈസിൻ സി ·  മോണോക്രോടോഫോസ് ·  മസ്സിമോൾ ·  മസ്റ്റാർഡ് ഗ്യാസ് ·  നിക്കൽ കാർബോണൈൽ ·  നിക്കോട്ടിൻ ·  നിക്കോട്ടിൻ|നിക്കോട്ടിൻ സൾഫേറ്റ് ·  നൈട്രിക് ഓക്സൈഡ് ·  നൈട്രോബെൻസീൻ ·  നൈട്രോസൈക്ലോഹെക്സെയ്ൻ ·  നൈട്രജൻ ഡയോക്സൈഡ്|നൈട്രജൻ ഡൈ ഓക്സൈഡ് ·  നോർബോർമൈഡ് ·  ഓർഗനോഹോഡിയം കോംപ്ലക്സ് ·  ഔവാബൈൻ ·  ഓക്സാമൈൽ ·  ഓക്സിഡൈസൾഫോട്ടൺ ·  പാരക്വാട്ട് ·  പാരക്വാട്ട് മെത്തോസൾഫേറ്റ് ·  പാരാത്തിയോൺ ·  പാരാത്തിയോൺ-മെഥൈൽ ·  പാരീസ് ഗ്രീൻ ·  പെന്റബോറേൻ ·  പെന്റഡെസിലാമൈൻ ·  പെരാസെറ്റിക് ആസിഡ് ·  പെർക്ലോറോമെഥൈൽമെർകാപ്റ്റൻ ·  ഫീനോൾ|ഫിനോൾ ·  ഫെനൈൽ ഡൈക്ലോറോഅർസിൻ ·  ഫെനൈൽഹൈഡ്രാസൈൻ ഹൈഡ്രോക്ലോറൈഡ് ·  ഫെനൈൽമെർക്കുറി അസറ്റേറ്റ് ·  ഫെനിൽസിലട്രേൻ ·  ഫെനൈൽത്തിയോറിയ ·  ഫോസ്ഫോളൻ ·  ഫോസ്ജീൻ|ഫോസ്ജെൻ ·  ഫോസ്മെറ്റ് ·  ഫോസ്ഫാമിഡൺ ·  ഫോസ്ഫിൻ ·  ഫോസ്ഫറസ് ·  ഫോസ്ഫറസ് ഓക്സിക്ലോറൈഡ് ·  ഫോസ്ഫറസ് പെന്റക്ലോറൈഡ് ·  ഫോസ്ഫറസ് ട്രൈക്ലോറൈഡ് ·  ഫൈസോസ്റ്റിഗ്മൈൻ ·  ഫൈസോസ്റ്റിഗ്മൈൻ, സാലിസൈലേറ്റ് (1:1) ·  പിക്രോടോക്സിൻ ·  പൈപ്പെരിഡിൻ ·  പ്ലൂട്ടോണിയം ·  പോളോണിയം -210 ·  പൊട്ടാസ്യം ആർസെനൈറ്റ് ·  പൊട്ടാസ്യം സയനൈഡ് ·  പൊട്ടാസ്യം സിൽവർ സയനൈഡ് ·  പ്രോംകാർബ് ·  പ്രൊപാർ‌ഗൈൽ ബ്രോമൈഡ് ·  പ്രൊപ്പിയോണിട്രൈൽ ·  പ്രൊപൈലെനിമിൻ ·  പ്രൊപിയോനൈട്രൈൽ, 3-ക്ലോറോ ·  പ്രൊപിയോഫീനോൺ, 4 അമിനോ ·  പ്രൊപൈലെനൈമിൻ ·  പ്രോതോയേറ്റ് ·  പൈറീൻ ·  പൈറിഡിൻ, 4 അമിനോ ·  പൈറിഡിൻ, 4 നൈട്രോ-, 1 ഓക്സൈഡ് ·  പിരിമിനിൽ ·  റെയ്സിൻ ·  സാൽകോമിൻ ·  സരിൻ ·  സെലിനിയസ് ആസിഡ് ·  സെമികാർബാസൈഡ് ഹൈഡ്രോക്ലോറൈഡ് ·  Silane, (4-aminobutyl)diethoxymethyl- ·  സോഡിയം ആഴ്സണേറ്റ് ·  സോഡിയം അസൈഡ് ·  കക്കോഡിലിൿ അമ്ലം|സോഡിയം കക്കോഡിലേറ്റ് ·  സോഡിയം സയനൈഡ് ·  സോഡിയം ഫ്ലൂറോഅസെറ്റേറ്റ് ·  സോഡിയം പെന്റക്ലോറോഫെനേറ്റ് ·  സോഡിയം സെലനേറ്റ് ·  സോഡിയം സെലനൈറ്റ് ·  സ്റ്റാനെയ്ൻ, അസെറ്റോക്സിട്രിഫെനൈൽ- ·  സ്ട്രൈക്നിൻ ·  സ്ട്രൈക്നിൻ സൾഫേറ്റ് ·  സൾഫോടെപ്പ് ·  സൾഫോക്സൈഡ്, 3-ക്ലോറോപ്രോപൈൽ ഒക്റ്റൈൽ ·  സൾഫർ ഡയോക്‌സൈഡ്|സൾഫർ ഡൈ ഓക്സൈഡ് ·  സൾഫർ ടെട്രാഫ്‌ളൂറൈഡ് ·  സൾഫർ ട്രയോക്സൈഡ് ·  സൾഫ്യൂരിക് അമ്ലം ·  തബൂൺ ·  ടെല്ലൂറിയം ·  ടെല്ലൂറിയം ഹെക്സാഫ്‌ളൂറൈഡ് ·  TEPP ·  ടെർബുഫോസ് ·  ടെട്രാ ഈതൈൽ ലെഡ് ·  ടെട്രെതൈൽറ്റിൻ ·  ടെട്രാനിട്രോമെഥെയ്ൻ ·  താലിയം സൾഫേറ്റ് ·  താലസ് കാർബണേറ്റ് ·  താലസ് ക്ലോറൈഡ് ·  താലസ് മലോണേറ്റ് ·  താലസ് സൾഫേറ്റ് ·  തയോകാർബാസൈഡ് ·  തയോഫാനോക്സ് ·  തയോനാസിൻ ·  തയോഫെനോൾ ·  തയോസെമിക്കാർബാസൈഡ് ·  ടൈറ്റാനിയം ടെട്രാക്ലോറൈഡ് ·  ട്രയാമിഫോസ് ·  ട്രയാസോഫോസ് ·  Trichloro(chloromethyl)silane ·  Trichloro(dichlorophenyl)silane ·  ട്രൈക്ലോറോഅസെറ്റൈൽ ക്ലോറൈഡ് ·  ട്രൈക്ലോറോഎഥിൽസിലെയ്ൻ ·  ട്രൈക്ലോറോണേറ്റ് ·  ട്രൈക്ലോറോഫെനൈൽസിലെയ്ൻ ·  ട്രൈതോക്സിസൈലെയ്ൻ ·  ട്രൈമെഥൈൽക്ലോറോസിലെയ്ൻ ·  ട്രൈമെത്തിലിലോപ്രോപെയ്ൻ ഫോസ്ഫൈറ്റ് ·  ട്രൈമെത്തിലിൽറ്റിൻ ക്ലോറൈഡ് ·  ട്രൈഫെനൈൽറ്റിൻ ക്ലോറൈഡ് ·  Tris(2-chloroethyl)amine ·  വാലിനോമൈസിൻ ·  വിനൈൽ അസറ്റേറ്റ് മോണോമർ ·  വാർഫറിൻ ·  വാർഫറിൻ സോഡിയം ·  സൈലീൻ ഡൈക്ലോറൈഡ് ·  സിങ്ക് ഫോസ്ഫൈഡ് · 
↑ Meija, J.; Coplen, T. B.; Berglund, M.; Brand, W.A.; De Bièvre, P.; Gröning, M.; Holden, N.E.; Irrgeher, J.; Loss, R.D.; Walczyk, T.; Prohaska, T. (2016). "Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)". Pure and Applied Chemistry. 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305. Unknown parameter |displayauthors= ignored (|display-authors= suggested) (help)
↑ Ellis, Bobby D.; MacDonald, Charles L. B. (2006). "Phosphorus(I) Iodide: A Versatile Metathesis Reagent for the Synthesis of Low Oxidation State Phosphorus Compounds". Inorganic Chemistry. 45 (17): 6864–74. doi:10.1021/ic060186o. PMID 16903744.
"https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=ഫോസ്ഫറസ്&oldid=3548598" എന്ന താളിൽനിന്ന് ശേഖരിച്ചത്
Pages using infobox element with unknown parameters
CS1 errors: unsupported parameter
PDF ആയി ഡൗൺലോഡ് ചെയ്യുക
ഈ താൾ അവസാനം തിരുത്തപ്പെട്ടത്: 11:57, 22 ഏപ്രിൽ 2021.
വിവരങ്ങൾ ക്രിയേറ്റീവ് കോമൺസ് ആട്രിബ്യൂഷൻ-ഷെയർഎലൈക്ക് അനുമതിപത്ര പ്രകാരം ലഭ്യമാണ്; മേൽ നിബന്ധനകൾ ഉണ്ടായേക്കാം. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗനിബന്ധനകൾ കാണുക.