Temiar
{{Infobox ethnic group|group=Temiar people<br><small>Orang Temiar / Mai Sero'</small>|image=[[File:Temiar tribe men playing "Sumpit" with their own homemade designed bamboo.jpg|300px]]|caption=|population=40,000–120,000<ref name="MOP">{{cite book|author=Kirk Endicott|title=Malaysia's Original People: Past, Present and Future of the Orang Asli|year=2015|publisher=NUS Press|isbn=978-99-716-9861-4}}</ref>|popplace={{flag|Malaysia}} ([[Perak]], [[Pahang]], [[Kelantan]])|langs=[[Jaku Temiar]], [[Jaku Melayu]]|rels=Pengarap asal, [[Islam]], [[Kristian]]|related=[[Semai]]}}
[[Fail:Temiar_Headress_(34710911986).jpg|thumb| Situ tudung pala bansa Temiar.]]
'''Bansa Temiar''' tu raban bansa Senoik ke asal ari Semenanjung Melayu lalu siti ari raban bansa Orang Asli ke pemadu besai ari lapan belas raban bansa Orang Asli di [[Malaysia]]. Sida tu mayuh agi diau ba negeri [[Perak]], [[Pahang]] enggau [[Kelantan]]. Penyampau tubuh sida dipelabaka urung 40,000 ngagai 120,000 iku, lalu tebal agi sida diau ba tisi kampung ujan, lalu sekeda udah diubah nyadi mengeri.

Temiar tu orang ke mayuh bepengarap [[Animisme|animis]].<ref>{{Cite web|author=Andy Hickson|url=http://www.temiar.com/temiar.html|title=The Temiars|work=Temiar Web}}</ref> Tanda Sewang tu dibantaika raban bansa Temiar nyadi sebagi ari pengarap rayat sida.<ref>{{Cite web|url=http://www.themalaymailonline.com/features/article/khabar-dan-angin-three-artists-explore-faith-in-kelantan#B8OBjEyssMrM1S7r.97|author=Kenny Mah|date=3 Mac 2016|title='Khabar dan Angin': Three artists explore faith in Kelantan}}</ref>

== Penyampau tubuh ==
Ubah penyampau tubuh bansa Temiar iya nya baka ke di baruh tu:
{| class="wikitable"
!Taun
| Taun 1930- <ref>{{Cite book |last=P. Boomgaard |title=Paper landscapes: explorations in the environmental history of Indonesia |publisher=KITLV Press |year=1997 |isbn=90-671-8124-2 |editor-last=P. Boomgaard, Freek Colombijn & David Henley |page=228}}</ref> .
| 1960
| 1965 <ref name="LOTP" /> .
| 1969 <ref name="LOTP" /> .
| 1974 <ref name="LOTP" /> .
| 1980 <ref name="LOTP" /> .
| 1991 <ref name="TOAATCFR">{{Cite book |last=Colin Nicholas |url=https://www.iwgia.org/images/publications//0133_95_The_Orang_Asli_and_the_contest_for_resources.pdf |title=The Orang Asli and the Contest for Resources. Indigenous Politics, Development and Identity in Peninsular Malaysia |publisher=Center for Orang Asli Concerns & International Work Group for Indigenous Affairs |year=2000 |isbn=87-90730-15-1 |access-date=2018-01-19}}</ref> .
| 1993 <ref name="TOAATCFR" /> .
| 1996 <ref name="LOTP" /> .
| 2000 
| 2003 <ref name="BDS" />
| 2004 <ref>{{Cite book |last=Alberto Gomes |title=Modernity and Malaysia: Settling the Menraq Forest Nomads |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=11-341-0076-0}}</ref> .
| 2010  .
|-
! Orang
| 2,000
| 8,945
| 9,325
| 9,929 
| 10,586
| 12,365
| 16,892
| 15,122
| 15,122
| 17,706
| 25,725
| 25,590
| 30,118
|}

== Adat ==

=== Pemakai asal ===

* Nasi serempad, asi ti dipanduk ngena buluh<ref name="FFTP">{{Cite web|date=14 Mei 2015|author=Julie Wong|url=https://www.star2.com/food/food-news/2015/05/14/from-forest-to-plate/2/|title=From forest to plate: An introduction to Orang Asli cuisine}} </ref>
* Umbut Bayas Masak Gulai, kari pith<ref name="FFTP" />
* Pucuk Paku Peno'ol, sayur ''pucuk paku'', daun jabang enggau ikan bilis ti dipanduk dalam buluh <ref name="FFTP" />

== Kandang endur pengentap pendiau ==
Genturung pendiau besai orang Temiar iya nya:

* Jeram Bertam, [[Kelantan]] <ref>{{Cite book |last=Kyōto Daigaku. Tōnan Ajia Kenkyū Sentā |title=Orang asli of Peninsular Malaysia: a comprehensive and annotated bibliography |publisher=Center for Southeast Asian Studies, Kyoto University |year=2001 |isbn=49-016-6800-5 |editor-last=Tuck-Po Lye |page=60}}</ref>
* Kampung Chengkelik, Kuala Betis, [[Kelantan]] <ref>{{Cite book |last=Sabihah Ibrahim |title=Hubungan etnik di kalangan Orang Asli: satu kajian etnografi terhadap orang Temiar di Kampung Chengkelik, RPS Kuala Betis, Kelantan |publisher=Jabatan Antropologi dan Sosiologi, Fakulti Sastera dan Sains Sosial, Universiti Malaya |year=1989 |chapter=Universiti Malaya. Jabatan Antropologi dan Sosiologi}}</ref>
* Kampung Merlung, Kuala Betis, [[Kelantan]] <ref>{{Cite book |last=Siew Eng Koh |title=Orang Asli dan masyarakat umum: satu kajian etnografi terhadap komuniti Temiar di Kampung Merlung, rancangan pengumpulan semula [RPS] Kuala Betis, Kelantan |publisher=Jabatan Antropologi dan Sosiologi, Fakulti Sastera dan Sains Sosial, Universiti Malaya |year=1989 |chapter=Universiti Malaya. Jabatan Antropologi dan Sosiologi}}</ref>
* Kampung Jarau Baru, Kemar, Gerik, [[Perak]]
* Kampung Sungai Cadak, Ulu Kinta, Ipoh, [[Perak]]
* Kampung Tonggang, Tanjung Rambutan, Ipoh, [[Perak]] 
* Kampung Ulu Gerik, Gerik, [[Perak]]
* Pos Poi, Lasah, Sungai Siput (Utara), [[Perak]] <ref>{{Cite book |title=Key Environments: Malaysia |publisher=Elsevier |year=2013 |isbn=978-14-832-8598-6 |editor-last=Earl of Cranbrook |page=286}}</ref>
* Kampung Temakah, Sungai Siput (Utara), [[Perak]]
* Pos Perwor, Lasah, Sungai Siput (Utara), [[Perak]]
* Air Banun, Pelilih Menua Hulu Perak, [[Perak]]
* Kemar, Gerik, [[Perak]]

== Orang ti tebilang ==

* Zumika Azmi, Pemain Kriket Malaysia
* Ramli Mohd Nor, Kaban Politik Malaysia
* Sasha Azmi, Pemain Kriket Malaysia

== Penyanding ==
{{Reflist}}

== Bacha ke silik agi ==

* Benyamin, enggau Gefrei. taun 1966. "Pengelompokan sosial temiar." ''Jurnal Muzium Persekutuan'' 11: 1-25. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&q=n2:0430-2435 0430-2435]
* Benyamin, enggau Gefrei. taun 1967. "Temiar kaban belayan." ''Jurnal Muzium Persekutuan'' 12: 1-25. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&q=n2:0430-2435 0430-2435]
* Benyamin, enggau Gefrei. taun 1968. "Temiar nama diri empu." 124: 99–134 ''.'' [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&q=n2:0006-2294 0006-2294] (dichelak),  (nengah talian). JSTOR 27860916 enggau .
* Benyamin, enggau Gefrei. taun 1968. "Pengawa nyadi tuai rumah enggau nyadi ketuai dalam raban bansa Temiar." ''Jurnal Muzium Persekutuan'' 13: 1-43. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&q=n2:0430-2435 0430-2435]
* Benyamin, enggau Gefrei. taun 1993. "Temiar." Dalam: Paul Hockings (ed.), ''Ensiklopedia Budaya Dunya, Jilid 5: Asia Timur enggau Tenggara'', Boston: Dewan GK / New York: Macmillan, pp. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780816118144|9780816118144]]
* Benyamin, enggau Gefrei. taun 2001. "Proses enggau struktur dalam organisasyen sosial Temiar." Dalam: Razha Rashid & Wazir Jahan Karim (eds), ''Budaya Minoriti Semenanjung Malaysia: Pengelantang Pesaka Asal'' . Pulau Pinang: Akademi Sains Sosial Malaysia (AKASS), lambar 125-149. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9789839700770|9789839700770]] enggau . <span>10.13140</span> [[doi:10.13140/RG.2.1.3115.9846|/RG.2.1.3115.9846]] [[Doi (identifier)|.]]
* Benyamin, enggau Gefrei. taun 2014. ''Agama Temiar, 1964–2012: Pengasuh, Pengasuh enggau Pengasuh Baru ba Tanah Tinggi Malaysia'' . Enggau Jaku Pemuka ari James C. Scott. 68 iti angka. 470 lambar enggau iya. Singapura: Pers NUS. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9789971697068|9789971697068]] (kulit keretas)
* Jening enggau Sue. taun 1985. "Tarian temiar enggau pengawa ngintu atur." Dalam ''Masyarakat enggau Tarian'', ed. Paul Spenser enggau. Cambridge: Percetakan Universiti Cambridge, lambar 47-63.
* Jening enggau Sue. taun 1995. ''Teater, Ritual enggau Transformasyen: Bala Temiar Senoi.'' London: Pengereja pengawa.
* Mawar, enggau Marina. taun 1991. ''Bunyi Pengerai Ari Hutan Ujan Malaysia: Muzik enggau Ubat Temiar.'' Berkeley: Percetakan Universiti Kalifornia.
Bansa Temiar tu raban bansa Senoik ke asal ari Semenanjung Melayu lalu siti ari raban bansa Orang Asli ke pemadu besai ari lapan belas raban bansa Orang Asli di Malaysia. Sida tu mayuh agi diau ba negeri Perak, Pahang enggau Kelantan. Penyampau tubuh sida dipelabaka urung 40,000 ngagai 120,000 iku, lalu tebal agi sida diau ba tisi kampung ujan, lalu sekeda udah diubah nyadi mengeri.

Temiar tu orang ke mayuh bepengarap animis. Tanda Sewang tu dibantaika raban bansa Temiar nyadi sebagi ari pengarap rayat sida.

 Penyampau tubuh 
Ubah penyampau tubuh bansa Temiar iya nya baka ke di baruh tu:
Taun Taun 1930-  . 1960 1965  . 1969  . 1974  . 1980  . 1991  . 1993  . 1996  . 2000  2003  2004  . 2010  . Orang 2,000 8,945 9,325 9,929  10,586 12,365 16,892 15,122 15,122 17,706 25,725 25,590 30,118

 Adat 

 Pemakai asal 

 Nasi serempad, asi ti dipanduk ngena buluh 
 Umbut Bayas Masak Gulai, kari pith
 Pucuk Paku Peno'ol, sayur pucuk paku, daun jabang enggau ikan bilis ti dipanduk dalam buluh 

 Kandang endur pengentap pendiau 
Genturung pendiau besai orang Temiar iya nya:

 Jeram Bertam, Kelantan 
 Kampung Chengkelik, Kuala Betis, Kelantan 
 Kampung Merlung, Kuala Betis, Kelantan 
 Kampung Jarau Baru, Kemar, Gerik, Perak
 Kampung Sungai Cadak, Ulu Kinta, Ipoh, Perak
 Kampung Tonggang, Tanjung Rambutan, Ipoh, Perak 
 Kampung Ulu Gerik, Gerik, Perak
 Pos Poi, Lasah, Sungai Siput (Utara), Perak 
 Kampung Temakah, Sungai Siput (Utara), Perak
 Pos Perwor, Lasah, Sungai Siput (Utara), Perak
 Air Banun, Pelilih Menua Hulu Perak, Perak
 Kemar, Gerik, Perak

 Orang ti tebilang 

 Zumika Azmi, Pemain Kriket Malaysia
 Ramli Mohd Nor, Kaban Politik Malaysia
 Sasha Azmi, Pemain Kriket Malaysia

 Penyanding 

 Bacha ke silik agi 

 Benyamin, enggau Gefrei. taun 1966. "Pengelompokan sosial temiar." Jurnal Muzium Persekutuan 11: 1-25. ISSN 0430-2435
 Benyamin, enggau Gefrei. taun 1967. "Temiar kaban belayan." Jurnal Muzium Persekutuan 12: 1-25. ISSN 0430-2435
 Benyamin, enggau Gefrei. taun 1968. "Temiar nama diri empu." 124: 99–134 . ISSN 0006-2294 (dichelak),  (nengah talian). JSTOR 27860916 enggau .
 Benyamin, enggau Gefrei. taun 1968. "Pengawa nyadi tuai rumah enggau nyadi ketuai dalam raban bansa Temiar." Jurnal Muzium Persekutuan 13: 1-43. ISSN 0430-2435
 Benyamin, enggau Gefrei. taun 1993. "Temiar." Dalam: Paul Hockings (ed.), Ensiklopedia Budaya Dunya, Jilid 5: Asia Timur enggau Tenggara, Boston: Dewan GK / New York: Macmillan, pp. ISBN 9780816118144
 Benyamin, enggau Gefrei. taun 2001. "Proses enggau struktur dalam organisasyen sosial Temiar." Dalam: Razha Rashid & Wazir Jahan Karim (eds), Budaya Minoriti Semenanjung Malaysia: Pengelantang Pesaka Asal . Pulau Pinang: Akademi Sains Sosial Malaysia (AKASS), lambar 125-149. ISBN 9789839700770 enggau . 10.13140 /RG.2.1.3115.9846 .
 Benyamin, enggau Gefrei. taun 2014. Agama Temiar, 1964–2012: Pengasuh, Pengasuh enggau Pengasuh Baru ba Tanah Tinggi Malaysia . Enggau Jaku Pemuka ari James C. Scott. 68 iti angka. 470 lambar enggau iya. Singapura: Pers NUS. ISBN 9789971697068 (kulit keretas)
 Jening enggau Sue. taun 1985. "Tarian temiar enggau pengawa ngintu atur." Dalam Masyarakat enggau Tarian, ed. Paul Spenser enggau. Cambridge: Percetakan Universiti Cambridge, lambar 47-63.
 Jening enggau Sue. taun 1995. Teater, Ritual enggau Transformasyen: Bala Temiar Senoi. London: Pengereja pengawa.
 Mawar, enggau Marina. taun 1991. Bunyi Pengerai Ari Hutan Ujan Malaysia: Muzik enggau Ubat Temiar. Berkeley: Percetakan Universiti Kalifornia.