Jugah Barieng
{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = [[Malay titles|Yang Amat Berbahagia Tun Datuk Patinggi Temenggong]]
| name= Jugah anak Barieng
| native_name =
| honorific-suffix = {{Post-nominals|country=MYS|size=100|SSM|PMN|PPM|DP|SPDK|PNBS}}
| image = 
| caption =
| birth_date = 1903
| birth_place = [[Kapit]], [[Kingdom of Sarawak]]
| residence =
| death_date = 8 July 1981 (aged 78)
| death_place = [[Kuching]], [[Sarawak]], [[Malaysia]]
| office = Minister of Sarawak Affairs
| term_start = 1963
| term_end = 1974
| constituency = [[Hulu Rajang (federal constituency)|Hulu Rajang]]
| predecessor =
| successor =
| office2 = 1st President of [[Parti Pesaka Bumiputera Bersatu]]
| term_start2 = 30 April 1973
| term_end2 = 1975
| predecessor2 = Post created
| successor2 = [[Abdul Taib Mahmud]]
| party = Parti Pesaka Sarawak (1962-1973) <br> [[Parti Pesaka Bumiputera Bersatu]] (1973-1981)
| relations = [[Alexander Nanta Linggi]] (grandson)
| occupation = Politician
| profession = [[Tribal chief]]
| spouse = Toh Puan Tiong Anding (deceased)
| children = Sani Jugah (deceased)<br> Anchang Jugah <br> Siah Jugah <br> Tan Sri Datuk Amar Leonard Linggi Jugah<br> Edmund Erong Jugah (deceased)
}}

'''Jugah anak Barieng''', dikelala mega enggau nama '''Tun Jugah''', (1903 – 8 Julai1981) nya siku raban politik ke bebansa [[Iban]] ari [[Sarawak]].<ref name="StockwellStudies2004">{{Cite book|author1=A. J. Stockwell|author2=University of London. Institute of Commonwealth Studies|title=Malaysia|url=https://books.google.com/books?id=juXAmf2t1qEC&pg=PA674|year=2004|publisher=The Stationery Office|isbn=978-0-11-290581-3|pages=674–}}</ref><ref name="Gin2009">{{Cite book|author=Ooi Keat Gin|title=Historical Dictionary of Malaysia|url=https://books.google.com/books?id=assDznc7EN4C&pg=PA145|date=11 May 2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6305-7|pages=145–}}</ref> Iya megai juluk Temenggung sepengelama 55 taun.<ref name="Tun Jugah Foundation">[http://www.tunjugahfoundation.org.my/ Tun Jugah Foundation]</ref> Bala orang Iban mega suah ngumbai iya '''"Apai'''".

Tun Jugah bejalaika tanggungpengawa ti beguna bendar dalam mai nengeri Sarawak ngagai penumbuh Persekutuan [[Malaysia]] ti nyadi nyata kena 16 September 1963. Iya nyadi kunsi nyain Sempekat Malaysia 1963 begulai enggau dua iku agi ngarika Sarawak ba [[London]]. Sarawak udah digaga nyadi koloni British sepengudah jalai lalu diberi kuasa merintah diri kena 22 Julai 1963. Enggau nya, Tun [[Abdul Rahman Ya’kub]] madahka Tun Jugah nya "jembatan nuju Malaysia," nyadi sebarang Malaysia kemaya hari tu. Taja pia, chalun iya nyadi Gabenor Sarawak keterubah enda diterima Tunku Abdul Rahman enggau pelasar pangku pengawa Kepala Menteri Sarawak enggau Gabenor Sarawak enda ulih sama-sama dipegai bansa Iban ba maya ti sama.

Iya buta urup ari sukur pelajar menua Barat, baka mayuh amat bansa Iban bukai maya jeman iya suba. Iya nyain dokumen enggau chara ngechop jemari jari iya. Taja pia, iya mujur nyadi ketuai nengeri, i.e. peranak Sarawak ti keterubah lalu udah nya dipaduka nyadi Menteri Perintah Besai ti megai tanggung pengawa ba Pekara Sarawak dalam Kabinet Malaysia. Iya tebilang enggau jaku pengingat iya ti suah disebut sebedau penumbuh Malaysia, “Anang Malaysia baka tebu, manis ba pun tang tabar ka ujung”.<ref name="Tun Jugah Foundation"/> Iya kala dichiri nyadi kaban Parlimen maya pengawa bepilih keterubah Malaysia dalam taun 1963 suba.<ref name="Tun Jugah Foundation"/>

Tun Jugah ke kala nyadi Menteri Pekara Sarawak dipadu nyadi presiden keterubah Parti Pesaka Bumiputera Bersatu (PBB) nyentukka pemati iya maya taun 1981. Parti tu ditumbuh enggau tuju ngemanahka daya idup sereta nyaga hak Bumiputera Sarawak dalam mayuh bengkah bidang baka politik, ekonomi enggau rama.

PBB ditumbuhka ari gempung tiga parti di Sarawak; Parti Negara Sarawak (PANAS), Barisan Rakyat Jati Sarawak (BARJASA) enggau Parti Pesaka Anak Sarawak (PESAKA). Tun Jugah tu siku ari kaban keterubah ti bemain instrumen dalam numbuhka Pesaka begulai enggau bala Penghulu Iban Batang Rajang ke bukai.

Iya udah midang maya 9 Julai 1981 di [[Kuching]], ninggalka bini iya Toh Puan Tiong anak Anding, bala anak enggau uchu iya.<ref>{{Cite book |last1= Mathews|first1=Philip |date=2014 |title=Chronicle of Malaysia: Fifty Years of Headline News, 1963-2013 |url=https://books.google.com/books?id=md9UAgAAQBAJ&q=Jugah+anak+Barieng+death|publisher=[[Editions Didier Millet]] |page= 154|isbn=9789671061749}}</ref>

Jaku iya ke tebilang iya nya "Anang aja Malaysia tu baka Tebu, Manis di pun, tabar Di ujung" <ref>{{Cite web|url=http://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2014/07/23/sarawak-pkr-chief-paints-dismal-picture-of-sarawak/|title=Sarawak PKR chief paints dismal picture of Sarawak|author=Joe Fernandez|publisher=[[Free Malaysia Today]]|date=23 July 2014|access-date=15 October 2014}}</ref>

==Panggah==
===Panggah ari Malaysia===
* {{Flagu|Malaysia}} : 
** [[Fail:MY Darjah Yang Mulia Pangkuan Negara (Defender of the Realm)- PMN.svg|50px]] Pengelima Derajat ti Dipebasa Negeri (PMN) – '''Tan Sri''' (1964)<ref>{{Cite web
|url=http://www.istiadat.gov.my/index.php/component/semakanlantikanskp/|title=Semakan Penerima Darjah Kebesaran, Bintang dan Pingat}}</ref>
** [[Fail:MY Pingat Peringatan Malaysia (Malaysian Commemorative Medal) ribbon.svg|50px]] Penerima Midul Jasa Malaysia (Mas) (PPM) (1965)
** [[Fail:Order of Loyalty to the Crown of Malaysia - SSM.svg|50px]] Pengelima Besai Darjah Yang Mulia Setia Mahkota Malaysia (SSM) – '''Tun''' (1981)<ref>{{Cite web
|url=http://www.istiadat.gov.my/v8/images/stories/1981.pdf|title=Senarai Penuh Penerima Darjah Kebesaran, Bintang dan Pingat Persekutuan Tahun 1981.}}</ref>
* {{Flag|Sabah|1963}} :
** [[Fail:MY-SAB Order of Kinabalu - SPDK.svg|50px]] Penglima Besai Derajat ti Dipebasa Kinabalu (SPDK) – '''Datuk Seri Panglima''' (1963)<ref>{{Cite news|url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19631114-1.2.140|newspaper=[[The Straits Times]]|title=Sabah's first honours|date=14 November 1963|page=20}}</ref>
* {{Flag|Sarawak}} :
** [[Fail:Orde_van_de_Ster_van_Sarawak.jpg|50px]] Knight Commander of the [[Most Exalted Order of the Star of Sarawak]] (PNBS) – '''Dato'''' (1964)<ref>{{Cite news|url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19641005-1.2.47|newspaper=[[The Straits Times]]|title=STATE'S HIGHEST HONOUR FOR 16|date=5 October 1964|page=7}}</ref>
** [[Fail:Datuk_Patinggi_Bintang_Kenyalang_(DP).jpg|50px]] Knight Grand Commander of the [[Order of the Star of Hornbill Sarawak]] (DP) – '''Datuk Patinggi''' (1977)<ref>{{Cite news|url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/scjp19770712-1.2.33.3|title=砂元首华诞 百七十一人 受封赐勳章|trans-title=171 received medals on the birthday of the Yang Di-Pertua Negeri of Sarawak|work=星洲日報|date=12 July 1977|pages=5}}</ref>

===Panggah ari United Kingdom===
* {{Flagu|United Kingdom}}:
**[[Fail:Order of the British Empire (Civil) Ribbon.svg|50px]] Officer of the [[Order of the British Empire]] (OBE) (1961)

===Endur ke mai nama iya===
* Jalan Tun Jugah, a major road and flyover in Kuching, the capital of the state of Sarawak
* Tun Jugah Shopping Centre

==Litericha==
* Sutlive, Vinston (1992): ''Tun Jugah of Sarawak: Colonialism and Iban Response''. Kuching: Sarawak Literary Society. <small>{{ISBN|967-65-1787-9}}</small>

==Link Luar==
* [http://www.tunjugahfoundation.org.my/ Homepage of the Tun Jugah Foundation]

==Malin==
{{Reflist}}
Jugah anak Barieng, dikelala mega enggau nama Tun Jugah, (1903 – 8 Julai1981) nya siku raban politik ke bebansa Iban ari Sarawak. Iya megai juluk Temenggung sepengelama 55 taun.Tun Jugah Foundation Bala orang Iban mega suah ngumbai iya "Apai".

Tun Jugah bejalaika tanggungpengawa ti beguna bendar dalam mai nengeri Sarawak ngagai penumbuh Persekutuan Malaysia ti nyadi nyata kena 16 September 1963. Iya nyadi kunsi nyain Sempekat Malaysia 1963 begulai enggau dua iku agi ngarika Sarawak ba London. Sarawak udah digaga nyadi koloni British sepengudah jalai lalu diberi kuasa merintah diri kena 22 Julai 1963. Enggau nya, Tun Abdul Rahman Ya’kub madahka Tun Jugah nya "jembatan nuju Malaysia," nyadi sebarang Malaysia kemaya hari tu. Taja pia, chalun iya nyadi Gabenor Sarawak keterubah enda diterima Tunku Abdul Rahman enggau pelasar pangku pengawa Kepala Menteri Sarawak enggau Gabenor Sarawak enda ulih sama-sama dipegai bansa Iban ba maya ti sama.

Iya buta urup ari sukur pelajar menua Barat, baka mayuh amat bansa Iban bukai maya jeman iya suba. Iya nyain dokumen enggau chara ngechop jemari jari iya. Taja pia, iya mujur nyadi ketuai nengeri, i.e. peranak Sarawak ti keterubah lalu udah nya dipaduka nyadi Menteri Perintah Besai ti megai tanggung pengawa ba Pekara Sarawak dalam Kabinet Malaysia. Iya tebilang enggau jaku pengingat iya ti suah disebut sebedau penumbuh Malaysia, “Anang Malaysia baka tebu, manis ba pun tang tabar ka ujung”. Iya kala dichiri nyadi kaban Parlimen maya pengawa bepilih keterubah Malaysia dalam taun 1963 suba.

Tun Jugah ke kala nyadi Menteri Pekara Sarawak dipadu nyadi presiden keterubah Parti Pesaka Bumiputera Bersatu (PBB) nyentukka pemati iya maya taun 1981. Parti tu ditumbuh enggau tuju ngemanahka daya idup sereta nyaga hak Bumiputera Sarawak dalam mayuh bengkah bidang baka politik, ekonomi enggau rama.

PBB ditumbuhka ari gempung tiga parti di Sarawak; Parti Negara Sarawak (PANAS), Barisan Rakyat Jati Sarawak (BARJASA) enggau Parti Pesaka Anak Sarawak (PESAKA). Tun Jugah tu siku ari kaban keterubah ti bemain instrumen dalam numbuhka Pesaka begulai enggau bala Penghulu Iban Batang Rajang ke bukai.

Iya udah midang maya 9 Julai 1981 di Kuching, ninggalka bini iya Toh Puan Tiong anak Anding, bala anak enggau uchu iya.

Jaku iya ke tebilang iya nya "Anang aja Malaysia tu baka Tebu, Manis di pun, tabar Di ujung" 

Panggah
Panggah ari Malaysia
  : 
 50px Pengelima Derajat ti Dipebasa Negeri (PMN) – Tan Sri (1964)
 50px Penerima Midul Jasa Malaysia (Mas) (PPM) (1965)
 50px Pengelima Besai Darjah Yang Mulia Setia Mahkota Malaysia (SSM) – Tun (1981)
  :
 50px Penglima Besai Derajat ti Dipebasa Kinabalu (SPDK) – Datuk Seri Panglima (1963)
  :
 50px Knight Commander of the Most Exalted Order of the Star of Sarawak (PNBS) – Dato' (1964)
 50px Knight Grand Commander of the Order of the Star of Hornbill Sarawak (DP) – Datuk Patinggi (1977)

Panggah ari United Kingdom
 :
50px Officer of the Order of the British Empire (OBE) (1961)

Endur ke mai nama iya
 Jalan Tun Jugah, a major road and flyover in Kuching, the capital of the state of Sarawak
 Tun Jugah Shopping Centre

Litericha
 Sutlive, Vinston (1992): Tun Jugah of Sarawak: Colonialism and Iban Response. Kuching: Sarawak Literary Society. 

Link Luar
 Homepage of the Tun Jugah Foundation

Malin