Perang Dunya Kedua
{{Infobox military conflict
| conflict          = Perang Dunya Kedua
| image             = {{Multiple image|border=infobox|perrow=2/2/2|total_width=300
| image1=Bundesarchiv Bild 101I-646-5188-17, Flugzeuge Junkers Ju 87.jpg
| alt1=
| image2=Matilda tanks on the move outside the perimeter of Tobruk, Libya, 18 November 1941. E6600.jpg
| alt2=
| image3=Nagasakibomb.jpg
| alt3=in the
| image4=Bundesarchiv Bild 183-R76619, Russland, Kesselschlacht Stalingrad.jpg
| alt4=
| image5=Raising a flag over the Reichstag 600x778.png
| alt5=
| image6=USS Pennsylvania moving into Lingayen Gulf.jpg
| alt6=}}From top to bottom, left to right: {{Flatlist|
* German [[Junkers Ju 87|Stuka]] dive bombers on the [[Eastern Front (World War II)|Eastern Front]], 1943
* British [[Matilda II]] tanks during the [[North African campaign]], 1941
* U.S. [[Atomic bombings of Hiroshima and Nagasaki|atomic bombing of Nagasaki]] in Japan, 1945
* Soviet troops at the [[Battle of Stalingrad]], 1943
* Soviet soldier [[Raising a Flag over the Reichstag|raising a flag]] over the [[Reichstag building|Reichstag]] after the [[Battle of Berlin]], 1945
* U.S. warships in [[Invasion of Lingayen Gulf|Lingayen Gulf]] in the [[Japanese occupation of the Philippines|Philippines]], 1945
}}
| date              = 1 September 1939 – 2 September 1945{{Efn|While [[#Start and end dates|various other dates]] have been proposed as the date on which World War&nbsp;II began or ended, this is the period most frequently cited.}} <br /> ({{Age in years and days|1 September 1939|2 September 1945}})
| place             = Major [[Theater (warfare)|theatres]]: {{Flatlist|
* [[European theatre of World War II|Europe]]
* [[Pacific War|Pacific]]
* [[Battle of the Atlantic|Atlantic]]
* [[Indian Ocean in World War II|Indian Ocean]]
* [[South-East Asian theatre of World War II|South-East Asia]]
* [[Second Sino-Japanese War|China]]
* [[Air raids on Japan|Japan]]
* [[Mediterranean and Middle East theatre of World War II|Middle East]]
* [[Mediterranean and Middle East theatre of World War II|Mediterranean]]
* [[North African campaign|North Africa]]
* [[East African campaign (World War II)|Horn of Africa]]
* [[Battle of Gabon|Central Africa]]
* [[Attacks on Australia during World War II|Australia]]
* [[Battle of the Caribbean|Caribbean]]
* [[American Theater (World War II)|North and South America]]
}}
| result            = {{Ubl|[[Allies of World War II|Allied]] victory (see also [[aftermath of World War II]])}}<!--This fixes label and data text alignment by locking it in place-->
| combatants_header = [[World War II by country|Participants]]
| combatant1        = [[Allies of World War II|'''Allies''']]<!--NOTE: The consensus of a discussion which concluded in November 2014 at [[Randau:World War II#Request for comment: WWII infobox]] was to only list the 'Allies' and 'Axis' as combatants. PLEASE do not make any changes without first obtaining consensus for the change on the article's talk page. -->
| combatant2        = [[Axis powers|'''Axis''']]<!--NOTE: The consensus of a discussion which concluded in November 2014 at [[Randau:World War II#Request for comment: WWII infobox]] was to only list the 'Allies' and 'Axis' as combatants. PLEASE do not make any changes without first obtaining consensus for the change on the article's talk page. -->
| commander1        = '''[[Allied leaders of World War II|Main Allied leaders]]:'''{{Plainlist|
* {{Flagicon|Soviet Union|1936|size=22px}} [[Joseph Stalin]]
* {{Flagicon|United States|1912|size=22px}} [[Franklin D. Roosevelt]]
* {{Flagicon|United Kingdom|size=22px}} [[Winston Churchill]]
* {{Flagicon|Republic of China (1912–1949)|size=22px}} [[Chiang Kai-shek]]}}
| commander2        = '''[[Axis leaders of World War II|Main Axis leaders]]:'''{{Plainlist|
* {{Flagicon|Nazi Germany|size=22px}} [[Adolf Hitler]]
* {{Flagicon|Empire of Japan|size=22px}} [[Hirohito]]
* {{Flagicon|Fascist Italy (1922–1943)|size=22px}} [[Benito Mussolini]]
}}
| casualties1       = {{Plainlist|
* '''Military dead:'''
* Over 16,000,000
* '''Civilian dead:'''
* Over 45,000,000
* '''Total dead:'''
* Over 61,000,000
* (1937–1945)
* [[World War II casualties|...''further details'']]}}
| casualties2       = {{Plainlist|
* '''Military dead:'''
* Over 8,000,000
* '''Civilian dead:'''
* Over 4,000,000
* '''Total dead:'''
* Over 12,000,000
* (1937–1945)
* [[World War II casualties|...''penerang ke silik agi'']]}}
}}
'''Perang Dunya Kedua''' ('''Perang Dunya Ke-2''' tauka '''Perang Dunya II''') ianya perang dunya ti udah nyadi ari taun 1939 nyentukka taun 1945. Konflik entara menua-menua tu bekaul mayuh menua-menua ba dunya nyengkaum semua kuasa besai ke nubuhka dua pakat soldadu ti pemadu besai ianya Kuasa Bersekutu enggau Kuasa Paksi. Dalam perang tu, sepemayuh 100 juta iku orang raban soldadu ari lebih 30 iti menua ke enggau perang tu ngena semua pengulih ekonomi, industri enggau penemu sida ba pengasak maya perang, ti ngaburka pemida entara bunsu publik enggau soldadu.

== Latar belakang ==

=== Pengudah Perang Dunya I ===
{{stack|[[File:Bundesarchiv Bild 102-09042, Genf, Völkerbund, Sitzungssaal.jpg|thumb|250px|Aum [[Liga Bansa]], diatur ba [[Geneva]], Switzerland (1930)]]}}

[[Perang Dunya Keterubah|Perang Dunya I]] udah ngubah kar politik Eropah enggau radikal enggau alah Kuasa Tengah—nyengkaum Austria-Hungary, Jerman, Bulgaria, enggau Empayar Ottoman—lalu taun 1917 Bolshevik ngerampas kuasa di Rusia, ti ngujungka Serakup Soviet ditumbuhka. Berebak enggau nya, Sekutu ke menang ba Perang Dunya I, baka Peranchis, Belgium, Itali, Romania, enggau Gerika, bulih kandang menua, lalu menua-bansa baru ditumbuhka ari pengawa ngererak Empayar Austro-Hungari, Ottoman, enggau Rusia.<ref>{{Cite web |last=Mintz |first=Steven |title=Historical Context: The Global Effect of World War I |url=https://www.gilderlehrman.org/history-resources/teaching-resource/historical-context-global-effect-world-war-i |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304193001/https://www.gilderlehrman.org/history-resources/teaching-resource/historical-context-global-effect-world-war-i |archive-date=4 March 2024 |access-date=4 March 2024 |website=The Gilder Lehrman Institute of American History}}</ref>

Kena nyeliahka perang dunya jemah ila, [[Liga Bansa]] ditumbuhka Aum Pemaik Paris ba taun 1920. Juluk keterubah gerempung nya iya nya nagang konflik besenjata nengah pengawa ngelepaska senyata begulai, sedadu, enggau soldadu tasik, kelimpah ari mutarka laya entarabansa nengah chara berunding enggau arbitrasyen enggau likun.<ref>{{Cite news |last=Gerwarth |first=Robert |title=Paris Peace Treaties failed to create a secure, peaceful and lasting world order |url=https://www.irishtimes.com/culture/heritage/paris-peace-treaties-failed-to-create-a-secure-peaceful-and-lasting-world-order-1.3745849 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814213229/https://www.irishtimes.com/culture/heritage/paris-peace-treaties-failed-to-create-a-secure-peaceful-and-lasting-world-order-1.3745849 |archive-date=14 August 2021 |access-date=29 October 2021 |newspaper=[[The Irish Times]] |language=en}}</ref>

Taja pan sentimen pasifis ti tegap pengudah Perang Dunya I,{{sfn|Ingram|2006|pp=[{{GBurl|id=bREQibN9i-sC|p=76}} 76–78]}} nasionalisme iredentis enggau revanchist udah nyadi ba sekeda nengeri Eropah. Sentimen tu kelebih agi ditanda ba Jerman ketegal pengerugi ti besai ba kandang menua, kolonial, enggau belanja ti ditetapka Sempekat Versailles. Nengah sempekat nya, Jerman lenyau urung 13 peratus ari kandang menua asal enggau semua reta tengkira iya di menua tasik, seraya pengawa Jerman ngambi nengeri bukai ditagang, ganti rugi diberi, lalu sekat diletak ba pemesai enggau pengulih sedadu menua nya.{{sfn|Kantowicz|1999|p=149}}

=== Jerman enggau Itali ===
Empayar Jerman direrak dalam revolusyen Jerman taun 1918–1919, lalu perintah demokratik, ke udah nya dikelala enggau nama Republik Weimar, ditumbuhka. Timpuh entara perang nya meda penyarut entara penyukung republik baru enggau pangan ke tegar ba kededua piak kanan enggau kiba politik. Itali, nyadi bakih Entente, udah bulih sekeda penguntung ba kandang menua pengudah perang; taja pia, raban nasionalis Itali ringat ketegal semaya ke digaga United Kingdom enggau Perancis dikena ngulihka Itali tama ngagai perang nya enda dikeamatka dalam penetap damai nya. Ari taun 1922 ngagai 1925, gerak balas Fascist ti betuaika Benito Mussolini ngerampas kuasa di Itali enggau agenda nasionalis, totaliter, enggau kolaborationis kelas ti ngemunaska demokrasi pengari, nekan sosialis, sayap kiba, enggau kuasa liberal, lalu neruska polisi ekspansionis ti agresif ti ngerembaika kuasa luar Itali ba kuasa luar. "Empayar Rome ti Baru".{{sfn|Shaw|2000|p=35}}

[[File:Nürnberg Reichsparteitag Hitler retouched.jpg|thumb|upright|right|[[Adolf Hitler]] ba aum politik [[Nazisme|Nazi]] ba [[Nuremberg]], Ogos 1933]]
[[Adolf Hitler]], pengudah nguji ngelabuhka perintah Jerman tang enda mujur dalam taun 1923, pengujung iya nyadi canselor Jerman dalam taun 1933 lebuh Presiden Paul von Hindenburg enggau Reichstag nyiri iya. Pengudah pemati Hindenburg dalam taun 1934, Hitler madahka diri nyadi Führer Jerman lalu ngemunaska demokrasi, lalu nyukung pengawa ngubah baru atur dunya enggau radikal sereta bepelasarka bansa, lalu enda lama udah nya iya berengkah ngaga kimpin ngaga senyata baru enggau besai.{{sfn|Brody|1999|p=4}} Peranchis, ti deka ngulihka gempung enggau Itali, ngemendarka Itali ba Ethiopia, ti dikedekaka Itali nyadika reta kolonial. Penusah tu majak balat ba pun taun 1935 lebuh Wilayah Lembangan Saar dipegulai baru enggau Jerman nengah chara sah, lalu Hitler nulak Sempekat Versailles, ngenyampatka program iya ngaga senyata baru, lalu ngepunka pengawa ngambi soldadu.{{sfn|Zalampas|1989|p=62}}

=== Sempekat ba Eropah ===
United Kingdom, Peranchis enggau Itali numbuhka Stresa Front dalam bulan April 1935 ngambika ulih nagang Jerman, siti singkang kunsi nuju globalisasyen sedadu; taja pia, bulan Jun nya, United Kingdom ngaga sempekat soldadu tasik bebas enggau Jerman, ngelempungka tagang sebedau tu. Serakup Soviet, ke irau ati enggau juluk ati Jerman ke deka ngerampas kandang endur ke besai di Eropah Timur, ngaga perambu sempekat mantu pangan diri enggau Perancis. Tang sebedau berengkah dikena, sempekat Franco-Soviet dipinta nengah birokrasi Liga Bansa-Bansa, ti ngasuh iya enda begigi.[23] Amerika Syarikat, ke irau ati enggau utai ke nyadi ba Eropah enggau Asia, ngemendarka Akta Neutraliti dalam bulan Ogos taun ke sama.<ref>{{Harvnb|Mandelbaum|1988|p=96}}; {{Harvnb|Record|2005|p=50}}.</ref> Amerika Syarikat, ke irau ati enggau utai ke nyadi ba Eropah enggau Asia, ngemendarka Akta Neutraliti dalam bulan Ogos taun ke sama.{{sfn|Schmitz|2000|p=124}}

Hitler ngelaban Sempekat Versailles enggau Locarno enggau chara ngaga Rhineland nyadi sedadu baru dalam bulan Mac 1936, napi bantah ti mimit ketegal polisi ngelantangka ati.{{sfn|Adamthwaite|1992|p=52}} Kena bulan Oktober 1936, Jerman enggau Itali numbuhka Paksi Rome-Berlin. Sebulan udah nya, Jerman enggau Jipun nyain Sempekat Anti-Komintern, ke dipasuk Itali ba taun ke nangkanka nya.{{sfn|Shirer|1990|pp=298–299}}

=== Asia ===
Parti Kuomintang di China ngepunka kimpin nyerakup ngelaban tuai perang pelilih menua enggau China nyerakup ngena nama ba tengan taun 1920-an, tang enda lama udah nya teparuk enggau perang rayat ngelaban bakih Parti Komunis China (CCP) ke suba{{sfn|Preston|1998|p=104}} enggau tuai perang pelilih menua baru. Dalam taun 1931, Empayar Jipun ke majak militeristik, ke udah lama ngiga pengaruh ba menua China{{sfn|Myers|Peattie|1987|p=458}} nyadika singkang keterubah utai ti dipeda perintah iya nyadika hak menua nya merintah Asia, ngatur penusah Mukden nyadika dalih dikena nyerang Manchuria lalu numbuhka menua anak patung Manchukuo.{{sfn|Smith|Steadman|2004|p=28}}

China ngapil ngagai Liga Bansa ngambika nagang pengawa nyerang Jipun ngagai Manchuria. Jipun narit diri ari Liga Bansa pengudah dikutuk ketegal nyerang Manchuria. Kededua bansa nya udah nya beperang beberapa kali, di Shanghai, Rehe enggau Hebei, nyentukka Gencatan Senjata Tanggu disain dalam taun 1933. Udah nya, sedadu sukarelawan China neruska pengawa ngelaban agresi Jepun di Manchuria, enggau Chahar enggau Suiyuan.<ref>{{Harvnb|Coogan|1993}}: "Although some Chinese troops in the Northeast managed to retreat south, others were trapped by the advancing Japanese Army and were faced with the choice of resistance in defiance of orders, or surrender. A few commanders submitted, receiving high office in the puppet government, but others took up arms against the invader. The forces they commanded were the first of the volunteer armies."</ref> Pengudah Insiden Xi’an 1936, sedadu Kuomintang enggau CCP setuju ngetu beperang dikena mantaika barisan beserakup ngelaban Jipun.{{sfn|Busky|2002|p=10}}

== Penyanding ==
{{reflist}}
Perang Dunya Kedua (Perang Dunya Ke-2 tauka Perang Dunya II) ianya perang dunya ti udah nyadi ari taun 1939 nyentukka taun 1945. Konflik entara menua-menua tu bekaul mayuh menua-menua ba dunya nyengkaum semua kuasa besai ke nubuhka dua pakat soldadu ti pemadu besai ianya Kuasa Bersekutu enggau Kuasa Paksi. Dalam perang tu, sepemayuh 100 juta iku orang raban soldadu ari lebih 30 iti menua ke enggau perang tu ngena semua pengulih ekonomi, industri enggau penemu sida ba pengasak maya perang, ti ngaburka pemida entara bunsu publik enggau soldadu.

 Latar belakang 

 Pengudah Perang Dunya I 

Perang Dunya I udah ngubah kar politik Eropah enggau radikal enggau alah Kuasa Tengah—nyengkaum Austria-Hungary, Jerman, Bulgaria, enggau Empayar Ottoman—lalu taun 1917 Bolshevik ngerampas kuasa di Rusia, ti ngujungka Serakup Soviet ditumbuhka. Berebak enggau nya, Sekutu ke menang ba Perang Dunya I, baka Peranchis, Belgium, Itali, Romania, enggau Gerika, bulih kandang menua, lalu menua-bansa baru ditumbuhka ari pengawa ngererak Empayar Austro-Hungari, Ottoman, enggau Rusia.

Kena nyeliahka perang dunya jemah ila, Liga Bansa ditumbuhka Aum Pemaik Paris ba taun 1920. Juluk keterubah gerempung nya iya nya nagang konflik besenjata nengah pengawa ngelepaska senyata begulai, sedadu, enggau soldadu tasik, kelimpah ari mutarka laya entarabansa nengah chara berunding enggau arbitrasyen enggau likun.

Taja pan sentimen pasifis ti tegap pengudah Perang Dunya I, nasionalisme iredentis enggau revanchist udah nyadi ba sekeda nengeri Eropah. Sentimen tu kelebih agi ditanda ba Jerman ketegal pengerugi ti besai ba kandang menua, kolonial, enggau belanja ti ditetapka Sempekat Versailles. Nengah sempekat nya, Jerman lenyau urung 13 peratus ari kandang menua asal enggau semua reta tengkira iya di menua tasik, seraya pengawa Jerman ngambi nengeri bukai ditagang, ganti rugi diberi, lalu sekat diletak ba pemesai enggau pengulih sedadu menua nya.

 Jerman enggau Itali 
Empayar Jerman direrak dalam revolusyen Jerman taun 1918–1919, lalu perintah demokratik, ke udah nya dikelala enggau nama Republik Weimar, ditumbuhka. Timpuh entara perang nya meda penyarut entara penyukung republik baru enggau pangan ke tegar ba kededua piak kanan enggau kiba politik. Itali, nyadi bakih Entente, udah bulih sekeda penguntung ba kandang menua pengudah perang; taja pia, raban nasionalis Itali ringat ketegal semaya ke digaga United Kingdom enggau Perancis dikena ngulihka Itali tama ngagai perang nya enda dikeamatka dalam penetap damai nya. Ari taun 1922 ngagai 1925, gerak balas Fascist ti betuaika Benito Mussolini ngerampas kuasa di Itali enggau agenda nasionalis, totaliter, enggau kolaborationis kelas ti ngemunaska demokrasi pengari, nekan sosialis, sayap kiba, enggau kuasa liberal, lalu neruska polisi ekspansionis ti agresif ti ngerembaika kuasa luar Itali ba kuasa luar. "Empayar Rome ti Baru".

thumb|upright|right|Adolf Hitler ba aum politik Nazi ba Nuremberg, Ogos 1933
Adolf Hitler, pengudah nguji ngelabuhka perintah Jerman tang enda mujur dalam taun 1923, pengujung iya nyadi canselor Jerman dalam taun 1933 lebuh Presiden Paul von Hindenburg enggau Reichstag nyiri iya. Pengudah pemati Hindenburg dalam taun 1934, Hitler madahka diri nyadi Führer Jerman lalu ngemunaska demokrasi, lalu nyukung pengawa ngubah baru atur dunya enggau radikal sereta bepelasarka bansa, lalu enda lama udah nya iya berengkah ngaga kimpin ngaga senyata baru enggau besai. Peranchis, ti deka ngulihka gempung enggau Itali, ngemendarka Itali ba Ethiopia, ti dikedekaka Itali nyadika reta kolonial. Penusah tu majak balat ba pun taun 1935 lebuh Wilayah Lembangan Saar dipegulai baru enggau Jerman nengah chara sah, lalu Hitler nulak Sempekat Versailles, ngenyampatka program iya ngaga senyata baru, lalu ngepunka pengawa ngambi soldadu.

 Sempekat ba Eropah 
United Kingdom, Peranchis enggau Itali numbuhka Stresa Front dalam bulan April 1935 ngambika ulih nagang Jerman, siti singkang kunsi nuju globalisasyen sedadu; taja pia, bulan Jun nya, United Kingdom ngaga sempekat soldadu tasik bebas enggau Jerman, ngelempungka tagang sebedau tu. Serakup Soviet, ke irau ati enggau juluk ati Jerman ke deka ngerampas kandang endur ke besai di Eropah Timur, ngaga perambu sempekat mantu pangan diri enggau Perancis. Tang sebedau berengkah dikena, sempekat Franco-Soviet dipinta nengah birokrasi Liga Bansa-Bansa, ti ngasuh iya enda begigi.[23] Amerika Syarikat, ke irau ati enggau utai ke nyadi ba Eropah enggau Asia, ngemendarka Akta Neutraliti dalam bulan Ogos taun ke sama.; . Amerika Syarikat, ke irau ati enggau utai ke nyadi ba Eropah enggau Asia, ngemendarka Akta Neutraliti dalam bulan Ogos taun ke sama.

Hitler ngelaban Sempekat Versailles enggau Locarno enggau chara ngaga Rhineland nyadi sedadu baru dalam bulan Mac 1936, napi bantah ti mimit ketegal polisi ngelantangka ati. Kena bulan Oktober 1936, Jerman enggau Itali numbuhka Paksi Rome-Berlin. Sebulan udah nya, Jerman enggau Jipun nyain Sempekat Anti-Komintern, ke dipasuk Itali ba taun ke nangkanka nya.

 Asia 
Parti Kuomintang di China ngepunka kimpin nyerakup ngelaban tuai perang pelilih menua enggau China nyerakup ngena nama ba tengan taun 1920-an, tang enda lama udah nya teparuk enggau perang rayat ngelaban bakih Parti Komunis China (CCP) ke suba enggau tuai perang pelilih menua baru. Dalam taun 1931, Empayar Jipun ke majak militeristik, ke udah lama ngiga pengaruh ba menua China nyadika singkang keterubah utai ti dipeda perintah iya nyadika hak menua nya merintah Asia, ngatur penusah Mukden nyadika dalih dikena nyerang Manchuria lalu numbuhka menua anak patung Manchukuo.

China ngapil ngagai Liga Bansa ngambika nagang pengawa nyerang Jipun ngagai Manchuria. Jipun narit diri ari Liga Bansa pengudah dikutuk ketegal nyerang Manchuria. Kededua bansa nya udah nya beperang beberapa kali, di Shanghai, Rehe enggau Hebei, nyentukka Gencatan Senjata Tanggu disain dalam taun 1933. Udah nya, sedadu sukarelawan China neruska pengawa ngelaban agresi Jepun di Manchuria, enggau Chahar enggau Suiyuan.: "Although some Chinese troops in the Northeast managed to retreat south, others were trapped by the advancing Japanese Army and were faced with the choice of resistance in defiance of orders, or surrender. A few commanders submitted, receiving high office in the puppet government, but others took up arms against the invader. The forces they commanded were the first of the volunteer armies." Pengudah Insiden Xi’an 1936, sedadu Kuomintang enggau CCP setuju ngetu beperang dikena mantaika barisan beserakup ngelaban Jipun.

 Penyanding