Kanowit
{{Infobox settlement
| name                   = Kanowit
| native_name             = Pekan Kanowit
| settlement_type          = Nengeri mit enggau [[Ripih indu nengeri ba Malaysia|indu nengeri pelilih menua]]
| translit_lang1           = Other
| translit_lang1_type1     = [[Jaku China]]
| translit_lang1_info1     = 加拿逸
| translit_lang1_type2     =
| translit_lang1_info2     =
| image_skyline          = Town on Rejang River - panoramio.jpg
| image_caption          = 
| image_flag             = 
| image_shield           = 
| image_map              = 
| image_seal             = File:The Seal of Kanowit District Council.png
| coordinates            = {{Coord|2|06|0|N|112|09|0|E|region:MY|display=inline,title}}
| pushpin_map            = Borneo
| pushpin_label_position = right
| subdivision_type       = [[Countries of the world|Country]]
| subdivision_name       = {{Flag|Malaysia}}
| subdivision_type1      = [[States and federal territories of Malaysia|State]]
| subdivision_name1      = {{Flag|Sarawak}}
| subdivision_type2      = [[Divisions of Malaysia|Division]]
| subdivision_name2      = [[Sibu Division|Sibu]]
| subdivision_type3      = [[Districts of Malaysia|District]]
| subdivision_name3      = [[Kanowit District|Kanowit]]
| area_magnitude         = 
| area_total_km2         = 
| population_as_of       = 2010
| population_total       = 28,985
| population_density_km2 = auto
| elevation_m            = 
| website                = http://www.kanowitdc.sarawak.gov.my/
}}

'''Kanowit''' nya siti nengeri mit sereta indu nengeri [[Pelilih Menua Kanowit]], [[Begian Sibu]], [[Sarawak]], [[Malaysia]], ti mungkur pemesai 2,253.5 kilometer persegi. Naka taun 2010, penyampau tubuh peranak Kanowit bisi 28,985 iku. Nengeri mit tu digaga ba nanga [[Sungai Kanowit]] ba tebing [[Batang Rajang]], kira penyauh 174 kilometer ari tebing [[Tasik China Selatan]]. Pengelama 45 minit datai ba bandar ngena perengka pengangkut darat lalu sejam ngena bot ari [[Sibu]]. Bansa ke mayuh diau dia iya nya [[Iban]], ditangkanka enggau China, [[Melayu]], enggau [[Melanau]].

Mengeri mit tu ngambi nama ari bansa Kanowit, siti takang bansa Melanau ti dikumbai bansa Rajang ulih bansa Iban (ISO 639-3: kxn). Jaku tu agi dikena bansa Kanowit ke diau ba menua nya.

Kampung ke alai bansa Kanowit diau dikelala enggau nama Kampung Bedil, pejalai enda lama ngena perau niki Sungai Rajang ari pasar Kanowit.

==Etimologi==
Nama "Kanowit" tu datai ari nama raban bansa ti pemadu tumu ngentapka pendiau ba sebelah Sungai Kanowit. Raban bansa tu ngemeranka budaya ke sebaka enggau etnik Melanau. Nya alai sida tu suah dikumbai sida "Melanau Kanowit". Jaku sida tu diklasifikasyenka nyadi jaku ti bekaul enggau orang ari [[Oya]], [[Mukah]], enggau [[Pelilih Menua Matu]]. Sida bisi penuduk sosial kediri empu: orang kaya, orang tengah, enggau ulun. Peninggi rumah sida suba 40 kaki, taja pan rumah ke baka nya nadai agi kemaya hari tu. Sida tu endang dikelala enggau barang bakul sida ti dijual ba Pasar Kanowit.<ref name="Richard C 2010"/><ref group=note>Richard C, 2010. Pages 47, 48</ref>

==Sejarah==
[[Fail:Phlegethon at Kanowit.jpg|thumb|left|HEICS Phlegethon visits Kanowit on 29 Jun 1846]]Dalam taun 1846, kapal Phlegethon ti dipegai Kapten Rodney Mundy enggau [[James Brooke]] belayar niki Batang Rajang dikena ngelaban pengawa lanun Dayak ti suah ngeruga garis entara menua Sarawak (kandang menua Kuching). Kena 29 Jun, Rodney enggau James datai di Kanowit lalu keterubah seduai iya begulai enggau orang "Kanowit" dia likun. Dalam taun 1851, Kubu Emma digaga sida Brookes taja pan Kanowit agi dipegai empayar Brunei. 

Kubu tu diberi nama nitihka nama menyadi indu James Brooke, Emma Brooke. Emma Brooke mega indai Rajah Sarawak ti kedua iya nya [[Charles Brooke|Charles Anthony Brooke]].<ref name="Richard C 2010" /><ref group="note">Richard C, 2010. Page 21, 46, 47</ref> Maya taun 1853, James Brooke ulih ngambi Sungai Rajang enggau genturung pendiau ngelingi iya ari [[Kesultanan Brunei]].<ref>{{Cite book|last1=Nicholas|first1=Tarling|title=Southeast Asia and the Great Powers|date=17 June 2013|publisher=Routledge|isbn=9781135229405|pages=195|url=https://books.google.com/books?id=MWmNmNlI-g8C&pg=PT95|access-date=27 April 2018|quote=Brooke had been able to take over Rajang river in 1853, and managed to secure Mukah and surrounding rivers in 1861.}}</ref> Kubu Emma meri lindung ari pengawa lanun Dayak ba sepemanjai Sungai Rajang. 

Maya Jun 1859, [[Syarif Masahor]],<ref name="Richard C 2010" /><ref group="note">Richard C, 2010. Page 70</ref> beserimbai enggau tuai orang Kanowit benama "Sawing",<ref name="BAT Kanowit">{{Cite web |author1=Borneo Post Adventourous Team (BAT team) |title=Tracing the origin of the name Kanowit |url=http://www.theborneopost.com/2015/07/04/tracing-the-origin-of-the-name-kanowit/ |publisher=The Borneo Post |access-date=1 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180211021336/http://www.theborneopost.com/2015/07/04/tracing-the-origin-of-the-name-kanowit/ |archive-date=11 February 2018}}</ref> lalu sekeda tuai-tuai bansa Melayu munuh dua iku pemesai perintah Brooke, iya nya Charles Fox enggau Henry Steele.<ref name="Richard C 2010" /><ref group="note">Richard C, 2010. Page 70</ref> Dalam taun 1906, pengawa bebaik bisi dipejalaika entara suku bansa Kana enggau suku bansa Iban ditu.<ref>{{Cite book |last1=Lockhard |first1=CA |last2=Saunders |first2=GE |title=Old Sarawak - A Pictorial Study |date=1972 |publisher=Borneo Literature Bureau |location=Kuching, Sarawak |page=154 |url=https://archive.org/details/old-sarawak-a-pictorial-study-graig-lockard |access-date=14 March 2022 |language=English, Malay, Chinese, Iban}}</ref>

Bansa Cina Hokkien ari [[Singapura]] enggau [[Provinsi Fujian]], [[China]] datai ngentapka pendiau diri di Kanowit maya taun 1870-an, seraya Sibu agi nyadi kampung mit Melayu maya nya. Bala pedagang China ari Singapura mai gari, balang, garam, enggau utai bukai ke diguna ninting hari dikena nukar rotan, kulit chapi kampung, kapur, tanduk badak, enggau batu empedu kera. Orang Kantonis udah nya datai dalam taun 1880-an. Sida bisi kaul enggau pengawa eksport batang kayu.<ref name="Richard C 2010" /><ref group="note">Richard C, 2010. Page 53</ref> Bansa Fuzhou datai kitu ari [[Sibu]] dalam taun 1910 suba.<ref name="Richard C 2010" /><ref group="note">Richard C, 2010. Page 54</ref> Kelimpah ari nya, kampung Melayu mega ditumbuhka semina tekala nya selatan ngagai kubu.<ref name="Richard C 2010" /><ref group="note">Richard C, 2010. Page 124</ref> 

Dalam taun 1883, Paderi Edmund Dunn ari Kolej St Joseph, Mill Hill, [[England]] numbuhka indu opis Misi Roman Katolik ti keterubah di Kanowit. Indu misi maya nya gawa nyau deka eksklusif ba raban bansa Iban.<ref name="Richard C 2010" /><ref group="note">Richard C, 2010. Page 124, 125</ref> Dalam taun 1885, Gerija St Francis Xavier udah digaga. Gerija nya direrak dalam taun 1967 dikena muka jalai ngaga begunan moden baru.<ref name="Richard C 2010" /><ref group="note">Richard C, 2010. Page 125, 126</ref> Udah nya sepital misi enggau sekula primari digaga. Sebuah bot dikena mai kes ngenyit ngagai Sibu bisi disediaka.<ref name="Richard C 2010" /><ref group="note">Richard C, 2010. Page 127</ref>

Maya taun-taun ke penudi dipegai Jipun, bazar Kanowit udah dirumpak lalu ditunu sekeda orang asal. Dalam taun 1951, lebuh [[Perang Korea]] nyadi, bazar Kanowit nyau limpah enggau lambar getah ketegal rega getah niki. Taja pia, kena 8 November 1951, bazar nya angus ketegal api ti besai.<ref name="Richard C 2010"/><ref group=note>Richard C, 2010. Page 129</ref> Pengawa ngaga rumah kedai nya dipunka baru ari taun 1952 ngagai taun 1953. Taja pia, beberapa iku pengempu enda ulih mayar duit gadai ti berutang ngagai Chartered Bank di Sibu ketegal rega getah ti runtuh ti baruh.<ref name="Richard C 2010"/><ref group=note>Richard C, 2010. Page 130</ref>

Dalam taun 1970-an, bisi 48 buah rumah kedai di Kanowit, bepalan sebaka enggau Sungai Kanowit. Bisi mega pasar, gerija, sepital,<ref name="Richard C 2010"/><ref group=note>Richard C, 2010. Page 5</ref> a teater gambar ti begerak (diberi nama Teater Ibu Kota),<ref name="Richard C 2010"/><ref group=note>Richard C, 2010. Page 100</ref> siti jeti, opis perintah, kuarters residen perintah, siti klinik perintah, enggau siti balai komuniti.<ref name="Richard C 2010"/><ref group=note>Richard C, 2010. Page 110</ref> Bansa China lalu ngentapka diri semak tebing Batang Rajang. Nadai jalai ti tama ngagai nengeri nya. Berindik ari nya, Sungai Rajang aja nyadi perengka pengangkut mensia mayuh bejalai ngagai mengeri bukai.<ref name="Richard C 2010"/><ref group=note>Richard C, 2010. Page 5</ref>

== Penyanding ==
<references />
Kanowit nya siti nengeri mit sereta indu nengeri Pelilih Menua Kanowit, Begian Sibu, Sarawak, Malaysia, ti mungkur pemesai 2,253.5 kilometer persegi. Naka taun 2010, penyampau tubuh peranak Kanowit bisi 28,985 iku. Nengeri mit tu digaga ba nanga Sungai Kanowit ba tebing Batang Rajang, kira penyauh 174 kilometer ari tebing Tasik China Selatan. Pengelama 45 minit datai ba bandar ngena perengka pengangkut darat lalu sejam ngena bot ari Sibu. Bansa ke mayuh diau dia iya nya Iban, ditangkanka enggau China, Melayu, enggau Melanau.

Mengeri mit tu ngambi nama ari bansa Kanowit, siti takang bansa Melanau ti dikumbai bansa Rajang ulih bansa Iban (ISO 639-3: kxn). Jaku tu agi dikena bansa Kanowit ke diau ba menua nya.

Kampung ke alai bansa Kanowit diau dikelala enggau nama Kampung Bedil, pejalai enda lama ngena perau niki Sungai Rajang ari pasar Kanowit.

Etimologi
Nama "Kanowit" tu datai ari nama raban bansa ti pemadu tumu ngentapka pendiau ba sebelah Sungai Kanowit. Raban bansa tu ngemeranka budaya ke sebaka enggau etnik Melanau. Nya alai sida tu suah dikumbai sida "Melanau Kanowit". Jaku sida tu diklasifikasyenka nyadi jaku ti bekaul enggau orang ari Oya, Mukah, enggau Pelilih Menua Matu. Sida bisi penuduk sosial kediri empu: orang kaya, orang tengah, enggau ulun. Peninggi rumah sida suba 40 kaki, taja pan rumah ke baka nya nadai agi kemaya hari tu. Sida tu endang dikelala enggau barang bakul sida ti dijual ba Pasar Kanowit.Richard C, 2010. Pages 47, 48

Sejarah
thumb|left|HEICS Phlegethon visits Kanowit on 29 Jun 1846Dalam taun 1846, kapal Phlegethon ti dipegai Kapten Rodney Mundy enggau James Brooke belayar niki Batang Rajang dikena ngelaban pengawa lanun Dayak ti suah ngeruga garis entara menua Sarawak (kandang menua Kuching). Kena 29 Jun, Rodney enggau James datai di Kanowit lalu keterubah seduai iya begulai enggau orang "Kanowit" dia likun. Dalam taun 1851, Kubu Emma digaga sida Brookes taja pan Kanowit agi dipegai empayar Brunei. 

Kubu tu diberi nama nitihka nama menyadi indu James Brooke, Emma Brooke. Emma Brooke mega indai Rajah Sarawak ti kedua iya nya Charles Anthony Brooke.Richard C, 2010. Page 21, 46, 47 Maya taun 1853, James Brooke ulih ngambi Sungai Rajang enggau genturung pendiau ngelingi iya ari Kesultanan Brunei. Kubu Emma meri lindung ari pengawa lanun Dayak ba sepemanjai Sungai Rajang. 

Maya Jun 1859, Syarif Masahor,Richard C, 2010. Page 70 beserimbai enggau tuai orang Kanowit benama "Sawing", lalu sekeda tuai-tuai bansa Melayu munuh dua iku pemesai perintah Brooke, iya nya Charles Fox enggau Henry Steele.Richard C, 2010. Page 70 Dalam taun 1906, pengawa bebaik bisi dipejalaika entara suku bansa Kana enggau suku bansa Iban ditu.

Bansa Cina Hokkien ari Singapura enggau Provinsi Fujian, China datai ngentapka pendiau diri di Kanowit maya taun 1870-an, seraya Sibu agi nyadi kampung mit Melayu maya nya. Bala pedagang China ari Singapura mai gari, balang, garam, enggau utai bukai ke diguna ninting hari dikena nukar rotan, kulit chapi kampung, kapur, tanduk badak, enggau batu empedu kera. Orang Kantonis udah nya datai dalam taun 1880-an. Sida bisi kaul enggau pengawa eksport batang kayu.Richard C, 2010. Page 53 Bansa Fuzhou datai kitu ari Sibu dalam taun 1910 suba.Richard C, 2010. Page 54 Kelimpah ari nya, kampung Melayu mega ditumbuhka semina tekala nya selatan ngagai kubu.Richard C, 2010. Page 124 

Dalam taun 1883, Paderi Edmund Dunn ari Kolej St Joseph, Mill Hill, England numbuhka indu opis Misi Roman Katolik ti keterubah di Kanowit. Indu misi maya nya gawa nyau deka eksklusif ba raban bansa Iban.Richard C, 2010. Page 124, 125 Dalam taun 1885, Gerija St Francis Xavier udah digaga. Gerija nya direrak dalam taun 1967 dikena muka jalai ngaga begunan moden baru.Richard C, 2010. Page 125, 126 Udah nya sepital misi enggau sekula primari digaga. Sebuah bot dikena mai kes ngenyit ngagai Sibu bisi disediaka.Richard C, 2010. Page 127

Maya taun-taun ke penudi dipegai Jipun, bazar Kanowit udah dirumpak lalu ditunu sekeda orang asal. Dalam taun 1951, lebuh Perang Korea nyadi, bazar Kanowit nyau limpah enggau lambar getah ketegal rega getah niki. Taja pia, kena 8 November 1951, bazar nya angus ketegal api ti besai.Richard C, 2010. Page 129 Pengawa ngaga rumah kedai nya dipunka baru ari taun 1952 ngagai taun 1953. Taja pia, beberapa iku pengempu enda ulih mayar duit gadai ti berutang ngagai Chartered Bank di Sibu ketegal rega getah ti runtuh ti baruh.Richard C, 2010. Page 130

Dalam taun 1970-an, bisi 48 buah rumah kedai di Kanowit, bepalan sebaka enggau Sungai Kanowit. Bisi mega pasar, gerija, sepital,Richard C, 2010. Page 5 a teater gambar ti begerak (diberi nama Teater Ibu Kota),Richard C, 2010. Page 100 siti jeti, opis perintah, kuarters residen perintah, siti klinik perintah, enggau siti balai komuniti.Richard C, 2010. Page 110 Bansa China lalu ngentapka diri semak tebing Batang Rajang. Nadai jalai ti tama ngagai nengeri nya. Berindik ari nya, Sungai Rajang aja nyadi perengka pengangkut mensia mayuh bejalai ngagai mengeri bukai.Richard C, 2010. Page 5

 Penyanding