Glackan
[[Coadan:Brake.agr-edit.jpg|right|thumb|Glackanyn [[daawheeyl]] cadjin.]]
[[Coadan:Disc brake.jpg|right|thumb|[[Glackan jysk|Glackanyn jysk]] er [[gleash-wheeyl]].]]
She [[saase obbrinee]] ta cur streean er gleashaght eh '''glackan'''. She [[craag]] y co-olt contraartagh rish. Dy bunneydagh, ta glackanyn goaill ymmyd jeh [[screebey (obbrinaght)|screebey]] dy hyndaa yn [[bree ghleashiddagh|vree ghleashiddagh]] ny [[çhiass|hiass]], agh foddee dy vel saaseyn elley dy hyndaays bree goll er ymmyd chammah. Myr sampleyr, ta'n çhionney glackanyn aaghiennaghtagh çhyndaa yn chooid smoo jeh'n [[bree lectragh|vree lectragh]] as ee goll er stoyral son ymmyd ny s'anmey. Ta saaseyn elley çhyndaa yn vree ghleashiddagh ny bree chummyssagh ayns cummaghyn stoyrit lheid as [[stoyral vree fo aer çhionnit|aer çhionnit]] as ooill hionnit. Ta [[glackan stroo eeiree|glackanyn stroo eeiree]] goaill ymmyd jeh magheryn magnaidagh dy hyndaa yn vree ghleashiddagh ny stroo lectragh ayns jysk, frioggan, ny railley glackan as ee er ny çhyndaa ny çhiass. Ta saaseyn elley çhyndaa yn vree ghleashiddagh ayns cummaghyn elley, goaill stiagh astreeaghey yn vree ayns queeyl chassee hyndaaee.

Dy cadjin, ta glackanyn currit rish essylyn çhyndaaee ny rish queeyllyn, agh foddee dy vel cummaghyn elley orroo lheid as crackan ushlaght ghleashagh (flabbagyn ta goll er scarrey magh ayns ushtey ny aer). Ta carbid ennagh goaill ymmyd jeh obbraghyssyn glackanee co-vestit, lheid as gleashtanyn ratçhal sleaydey as glackanyn queeyllagh as parashuityn oc, as etlanyn as glackanyn queeyllagh as flibbagyn sleaydey ta goll er yrjaghey 'syn aer car y tarlheimey.

Er yn oyr dy vel y vree ghleashiddagh bishaghey dy [[foaynoo kerrinagh|kerrinagh]] lesh [[bieauid]] (<math>K = mv^2/2</math>), ta keead keayrtyn ny smoo bree ec nhee ta gleashagh er 10 meadaryn 'sy tullagh ny t'ec nhee ta goll er 1 veadar 'sy tullagh, as rere shen ta'n foddeeaght ghlackaney, tra ta'n nhee goll fo glackaney ec y chagliagh tayrney, 100 keayrtyn ny s'liurey. Dy feer, ansherbee, ta sleaydey aeragh mooar ec carbid happee as ta'n vree ta goll er coayl rere yn tayrn aeragh gyrjaghey lesh bieauid.

Ta sorçh ennagh dy ghlackan er y chooid smoo dy charbid wheeyllagh, feeu er [[cairt phoagaght|cairtyn poagaght]] as [[cairt happal|cairtyn shappal]] son ymmyd er [[ardane gleashagh|ardaneyn gleashagh]]. Ta glackanyn queeyllagh soit er focharriads jeh'n chooid smoo jeh etlanyn. Ta [[glackan aer|glackanyn aer]] ymmydit ec kuse d'etlanyn as ad goll er ymmyd dy chur streean er y vieauid oc as ad getlagh. Ta sampleyryn ennoil goaill stiagh [[foilleyr]]yn as etlanyn ennagh veih traa [[yn Nah Chaggey Dowanagh]], kuse vie d'[[etlan caggee|etlanyn caggee]] as [[etlan bleaystan thummey|etlanyn bleaystan thummey]] ny mast'oc. T'ad lhiggey da ny h-etlanyn veih getlagh er bieauid sauçhey tra t'ad tuittym dy geyre. Ren yn etlan bleaystan thummey [[Saab B 17]] ymmyd jeh'n focharriads scarrit magh myr glackan aer.

Ta [[glackan screebey|glackanyn screebey]] er gleashtanyn stoyral y çhiass glackaney 'sy [[glackan stoandey|ghlackan stoandey]] ny 'sy [[glackan jysk|ghlackan jysk]] tra ta'n gleashtan glackaney as ta'n çhiass astreeit beggan er veggan gys yn aer. Ta carbid ennagh goaill ymmyd jeh ny [[glackaney jeshaght|jeshaghtyn oc son dy ghlackaney]] chammah.

Tra ta cassagh glackan ayns carbyd noa-emshyragh lesh [[glackan ushtey-obbragh|glackanyn ushtey-obbragh]] brooit ta [[sooaghan]] broojey [[aashag y ghlackan]] rish y ghlackan jysk as t'eh shen moalaghey yn carbyd. Ta obbraid chosoyllagh taghyrt er glackanyn stoandey raad ta'n rollian broojey ny [[braag ghlackan|braagyn glackan]] rish y stoandey as yn obbraid shen moalaghey yn carbyd.

{{bun}}

[[Ronney:Glackanyn| ]]
[[Ronney:Çhaghnoaylleeaghtyn neuhiyraghey carbid]]
right|thumb|Glackanyn jysk er gleash-wheeyl.
She saase obbrinee ta cur streean er gleashaght eh glackan. She craag y co-olt contraartagh rish. Dy bunneydagh, ta glackanyn goaill ymmyd jeh screebey dy hyndaa yn vree ghleashiddagh ny hiass, agh foddee dy vel saaseyn elley dy hyndaays bree goll er ymmyd chammah. Myr sampleyr, ta'n çhionney glackanyn aaghiennaghtagh çhyndaa yn chooid smoo jeh'n vree lectragh as ee goll er stoyral son ymmyd ny s'anmey. Ta saaseyn elley çhyndaa yn vree ghleashiddagh ny bree chummyssagh ayns cummaghyn stoyrit lheid as aer çhionnit as ooill hionnit. Ta glackanyn stroo eeiree goaill ymmyd jeh magheryn magnaidagh dy hyndaa yn vree ghleashiddagh ny stroo lectragh ayns jysk, frioggan, ny railley glackan as ee er ny çhyndaa ny çhiass. Ta saaseyn elley çhyndaa yn vree ghleashiddagh ayns cummaghyn elley, goaill stiagh astreeaghey yn vree ayns queeyl chassee hyndaaee.

Dy cadjin, ta glackanyn currit rish essylyn çhyndaaee ny rish queeyllyn, agh foddee dy vel cummaghyn elley orroo lheid as crackan ushlaght ghleashagh (flabbagyn ta goll er scarrey magh ayns ushtey ny aer). Ta carbid ennagh goaill ymmyd jeh obbraghyssyn glackanee co-vestit, lheid as gleashtanyn ratçhal sleaydey as glackanyn queeyllagh as parashuityn oc, as etlanyn as glackanyn queeyllagh as flibbagyn sleaydey ta goll er yrjaghey 'syn aer car y tarlheimey.

Er yn oyr dy vel y vree ghleashiddagh bishaghey dy kerrinagh lesh bieauid (), ta keead keayrtyn ny smoo bree ec nhee ta gleashagh er 10 meadaryn 'sy tullagh ny t'ec nhee ta goll er 1 veadar 'sy tullagh, as rere shen ta'n foddeeaght ghlackaney, tra ta'n nhee goll fo glackaney ec y chagliagh tayrney, 100 keayrtyn ny s'liurey. Dy feer, ansherbee, ta sleaydey aeragh mooar ec carbid happee as ta'n vree ta goll er coayl rere yn tayrn aeragh gyrjaghey lesh bieauid.

Ta sorçh ennagh dy ghlackan er y chooid smoo dy charbid wheeyllagh, feeu er cairtyn poagaght as cairtyn shappal son ymmyd er ardaneyn gleashagh. Ta glackanyn queeyllagh soit er focharriads jeh'n chooid smoo jeh etlanyn. Ta glackanyn aer ymmydit ec kuse d'etlanyn as ad goll er ymmyd dy chur streean er y vieauid oc as ad getlagh. Ta sampleyryn ennoil goaill stiagh foilleyryn as etlanyn ennagh veih traa yn Nah Chaggey Dowanagh, kuse vie d'etlanyn caggee as etlanyn bleaystan thummey ny mast'oc. T'ad lhiggey da ny h-etlanyn veih getlagh er bieauid sauçhey tra t'ad tuittym dy geyre. Ren yn etlan bleaystan thummey Saab B 17 ymmyd jeh'n focharriads scarrit magh myr glackan aer.

Ta glackanyn screebey er gleashtanyn stoyral y çhiass glackaney 'sy ghlackan stoandey ny 'sy ghlackan jysk tra ta'n gleashtan glackaney as ta'n çhiass astreeit beggan er veggan gys yn aer. Ta carbid ennagh goaill ymmyd jeh ny jeshaghtyn oc son dy ghlackaney chammah.

Tra ta cassagh glackan ayns carbyd noa-emshyragh lesh glackanyn ushtey-obbragh brooit ta sooaghan broojey aashag y ghlackan rish y ghlackan jysk as t'eh shen moalaghey yn carbyd. Ta obbraid chosoyllagh taghyrt er glackanyn stoandey raad ta'n rollian broojey ny braagyn glackan rish y stoandey as yn obbraid shen moalaghey yn carbyd.

 
Ronney:Çhaghnoaylleeaghtyn neuhiyraghey carbid