Isaac Newton
{{WD Kishtey Fys Dooinney
|jalloo = GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
|fo-heidyl = Cochaslys Isaac Newton liorish [[Godfrey Kneller]] (1689)
|boayl_ruggyr = [[Woolsthorpe-by-Colsterworth]], [[Lincolnshire]], [[Reeriaght Hostyn]]
|boayl_baaish = [[Kensington]], [[Middlesex]], [[Reeriaght y Vretyn Vooar]]
}}
She [[fishig|fishigagh]], [[maddaght|maddaghteyr]], [[rollageydys|rollageyder]], [[fallsoonys najoor|fallsoonagh najoor]], [[far-chemmigagh]] as [[jeeoilys|jeeoilagh]] Sostynagh va'n '''Reejerey Isaac Newton''' (4 Jerrey Geuree 1643 &ndash; 31 Mayrnt 1727 {{smaller|<nowiki>[</nowiki>SA: 25 Nollick 1642 – 20 Mayrnt 1727<nowiki>]</nowiki>}}). Ta enney share er kyndagh rish yn obbyr ren eh er leighyn [[gleashaght (fishig)|gleashaght]], [[reayrt-oaylleeaght]], [[ym-hayrn]], as [[calcalys]]. Ayns 1687, hoilshee eh magh lioar va enmyssit ''[[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]]'' ([[Ladjyn]] son "Prinsabylyn Maddaghtoil jeh Fallsoonys y Najoor"; enmyssit ''Principia'' dy mennick chammah) raad chur eh magh e heiltynys er yn [[leigh Newton yn ym-hayrn cadjin|ym-hayrn cadjin]] as er [[leighyn Newton y ghleashaght|tree leighyn y ghleashaght]].<ref name="TIME">{{cite book|last=Gay|first=Peter|publisher=Time-Life Books|title=Age of Enlightenment |url=https://archive.org/details/ageofenlightenme00gayp |year=1966|pages=[https://archive.org/details/ageofenlightenme00gayp/page/12 12], 18 |chapter=The practical philosophers}}</ref>

Hrogg Newton y chied [[fodreayrtan Newton|odreayrtan aahoilshagh]] ayns 1668. Chammah's shen, lhiassee eh sheiltynys y tollysh va bunnit er y vaght raad ta [[prismey]] jeechummey yn soilshey bane stiagh ayns daaghyn y ghoal twoaie. Ta lhiassaghey y chalcalys rheynnit magh eddyr eshyn as [[Gottfried Leibniz]] chammah.

Ren smooinaghtyn Newton er y toilshey, y ghleashaght, as yn ym-hayrn kioneys er yn [[fishig|ishig]] harrish y chied tree eashyn elley derrey dy row ad lhiassit liorish [[sheiltynys y chonastaght]] liorish [[Albert Einstein]].

Va Newton jeant ny reejerey ayns 1705 liorish y [[Onnee, Benrein y Vretyn Vooar|Venrein Onnee]] as cheau eh ny tree eashyn jerrinagh echey ayns Lunnin raad v'eh ny [[Wardoon y Thie Cooinnee|Wardoon]] (1696–1699) as ny [[Mainshtyr y Thie Cooinnee|Vainshtyr]] (1699–1727) er y [[Yn Thie Cooinnee Reeoil|Thie Cooinnee Reeoil]], chammah as eaghtyrane er y [[Yn Çheshaght Reeoil|Çheshaght Reeoil]] (1703–1727).

==Imraaghyn==
{{rolleyimraaghyn}}

==Kianglaghyn magh==
* [http://www.enlighteningscience.sussex.ac.uk/home Shalee bun-earrooagh Enlightening Science]: Teksyn e phabyryn, "Cadjinaghyn" as podchreelaghyn ec y Newton Project

===Screeunyn liorish Newton===
* [http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=43 Obbraghyn Newton&nbsp;– slane teksyn ec y Newton Project]
* [https://makingscience.royalsociety.org/s/rs/people/fst01801333 Pabyryn Newton ayns tashtlann y Çheshaght Reeoil]
* [http://web.nli.org.il/sites/NLI/English/collections/Humanities/Pages/newton.aspx Laue-screeunyn Newton ec Lioarlann Ashoonagh Israel&nbsp;– çhaglym e screeunyn crauee]
* [http://cudl.lib.cam.ac.uk/collections/newton "Newton Papers"]&nbsp;– Cambridge Digital Library

{{gurneil eaghtyrys}}
{{DEFAULTSORT:Newton, Isaac}}
[[Ronney:Isaac Newton| ]]
[[Ronney:Ruggyryn 'sy vlein 1643]]
[[Ronney:Baaseyn 'sy vlein 1727]]
[[Ronney:Far-chemmigee Hostynagh]]
[[Ronney:Screeudeyryn Goaldagh 'sy Ladjyn]]
[[Ronney:Noi-hrinaidee]]
[[Ronney:Oaylleeyn y vallistaghys]]
[[Ronney:Anglicaanee Hostynagh]]
[[Ronney:Creesteenyn Sostynagh]]
[[Ronney:Ynlaghteyryn Sostynagh]]
[[Ronney:Rollageyderyn firryn Sostynagh]]
[[Ronney:Maddaghteyryn firryn Sostynagh]]
[[Ronney:Crootee scaillaghyn çhiassid]]
[[Ronney:Jantee ghreieyn oaylleeagh Ghoaldagh]]
[[Ronney:Fishigee irryn Hostynagh]]
[[Ronney:Oaylleeyn daaghyn]]
[[Ronney:Screeudeyryn firryn Sostynagh]]
[[Ronney:Reejereeyn Sostynagh]]
[[Ronney:Bun-chaghlaa Copernicagh]]
[[Ronney:Cremeyderyn yn anjeeys]]
[[Ronney:Briwnyn Shee Sostynagh]]
[[Ronney:OPyn Sostynagh 1689–1690]]
[[Ronney:OPyn Sostynagh 1701–1702]]
[[Ronney:Oaylleeyn y Toilsheraght]]
[[Ronney:Fishigee phrowaltagh]]
[[Ronney:Olteynyn Sheshey yn Çheshaght Reeoil]]
[[Ronney:Olteynyn Sheshey Cholleish y Trinaid, Cambridge]]
[[Ronney:Dynamickee ushlaght]]
[[Ronney:Towse-oaylleeyn Goaldagh]]
[[Ronney:Algeeree linnagh]]
[[Ronney:Shennaghys y chalcalys]]
[[Ronney:Ollooyn Lucasagh y Vaddaght]]
[[Ronney:Mainshtyryn y Thie Cooinnee]]
[[Ronney:Fallsoonee najooragh]]
[[Ronney:Creesteenyn neu-hrinaidagh]]
[[Ronney:Fishigee reayrtoil]]
[[Ronney:Feallee ass Slyst South Kesteven District]]
[[Ronney:Fallsoonee yn oaylleeaght]]
[[Ronney:Eaghtyraneyn y Çheshaght Reeoil]]
[[Ronney:Fishigee heiltynagh]]
[[Ronney:Screeudeyryn bentyn rish y chraueeaght as yn oaylleeaght]]
She fishigagh, maddaghteyr, rollageyder, fallsoonagh najoor, far-chemmigagh as jeeoilagh Sostynagh va'n Reejerey Isaac Newton (4 Jerrey Geuree 1643 – 31 Mayrnt 1727 ). Ta enney share er kyndagh rish yn obbyr ren eh er leighyn gleashaght, reayrt-oaylleeaght, ym-hayrn, as calcalys. Ayns 1687, hoilshee eh magh lioar va enmyssit Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Ladjyn son "Prinsabylyn Maddaghtoil jeh Fallsoonys y Najoor"; enmyssit Principia dy mennick chammah) raad chur eh magh e heiltynys er yn ym-hayrn cadjin as er tree leighyn y ghleashaght.

Hrogg Newton y chied odreayrtan aahoilshagh ayns 1668. Chammah's shen, lhiassee eh sheiltynys y tollysh va bunnit er y vaght raad ta prismey jeechummey yn soilshey bane stiagh ayns daaghyn y ghoal twoaie. Ta lhiassaghey y chalcalys rheynnit magh eddyr eshyn as Gottfried Leibniz chammah.

Ren smooinaghtyn Newton er y toilshey, y ghleashaght, as yn ym-hayrn kioneys er yn ishig harrish y chied tree eashyn elley derrey dy row ad lhiassit liorish sheiltynys y chonastaght liorish Albert Einstein.

Va Newton jeant ny reejerey ayns 1705 liorish y Venrein Onnee as cheau eh ny tree eashyn jerrinagh echey ayns Lunnin raad v'eh ny Wardoon (1696–1699) as ny Vainshtyr (1699–1727) er y Thie Cooinnee Reeoil, chammah as eaghtyrane er y Çheshaght Reeoil (1703–1727).

Imraaghyn

Kianglaghyn magh
 Shalee bun-earrooagh Enlightening Science: Teksyn e phabyryn, "Cadjinaghyn" as podchreelaghyn ec y Newton Project

Screeunyn liorish Newton
 Obbraghyn Newton – slane teksyn ec y Newton Project
 Pabyryn Newton ayns tashtlann y Çheshaght Reeoil
 Laue-screeunyn Newton ec Lioarlann Ashoonagh Israel – çhaglym e screeunyn crauee
 "Newton Papers" – Cambridge Digital Library

 
Ronney:Ruggyryn 'sy vlein 1643
Ronney:Baaseyn 'sy vlein 1727
Ronney:Far-chemmigee Hostynagh
Ronney:Screeudeyryn Goaldagh 'sy Ladjyn
Ronney:Noi-hrinaidee
Ronney:Oaylleeyn y vallistaghys
Ronney:Anglicaanee Hostynagh
Ronney:Creesteenyn Sostynagh
Ronney:Ynlaghteyryn Sostynagh
Ronney:Rollageyderyn firryn Sostynagh
Ronney:Maddaghteyryn firryn Sostynagh
Ronney:Crootee scaillaghyn çhiassid
Ronney:Jantee ghreieyn oaylleeagh Ghoaldagh
Ronney:Fishigee irryn Hostynagh
Ronney:Oaylleeyn daaghyn
Ronney:Screeudeyryn firryn Sostynagh
Ronney:Reejereeyn Sostynagh
Ronney:Bun-chaghlaa Copernicagh
Ronney:Cremeyderyn yn anjeeys
Ronney:Briwnyn Shee Sostynagh
Ronney:OPyn Sostynagh 1689–1690
Ronney:OPyn Sostynagh 1701–1702
Ronney:Oaylleeyn y Toilsheraght
Ronney:Fishigee phrowaltagh
Ronney:Olteynyn Sheshey yn Çheshaght Reeoil
Ronney:Olteynyn Sheshey Cholleish y Trinaid, Cambridge
Ronney:Dynamickee ushlaght
Ronney:Towse-oaylleeyn Goaldagh
Ronney:Algeeree linnagh
Ronney:Shennaghys y chalcalys
Ronney:Ollooyn Lucasagh y Vaddaght
Ronney:Mainshtyryn y Thie Cooinnee
Ronney:Fallsoonee najooragh
Ronney:Creesteenyn neu-hrinaidagh
Ronney:Fishigee reayrtoil
Ronney:Feallee ass Slyst South Kesteven District
Ronney:Fallsoonee yn oaylleeaght
Ronney:Eaghtyraneyn y Çheshaght Reeoil
Ronney:Fishigee heiltynagh
Ronney:Screeudeyryn bentyn rish y chraueeaght as yn oaylleeaght