Cummey lectraneyn
[[Coadan:Electron orbitals.svg|right|thumb|upright=1.5|[[Cruinlagh breneenagh|Cruinlee vreneenagh]] as [[cruinlagh co-vreneenagh|cho-vreneenagh]] [[lectrane]]]]
[[Coadan:Electron shell 003 Lithium - no label.svg|thumb|120px|[[Kiaddey Bohr|Diagram Bohr]] [[litçhey]]]]

Ayns [[fishig vreneenagh]] as [[kemmig quantum]], ta '''cummey lectraneyn''' çheet er rheynn [[lectrane]]yn [[breneen]] ny [[co-vreneen]] (ny strughtoor fishigagh elley) ayns [[cruinlagh breneenagh|cruinlee vreneenagh]] ny [[cruinlagh co-vreneenagh|cho-vreneenagh]].<ref name="IUPAC1">[[IUPAC]], ''[[Compendium of Chemical Terminology]]'', 2h ln. (y "Gold Book") (1997). Lhieggan kiartit er-linney: (2006–) "[https://goldbook.iupac.org/terms/view/C01248 configuration (electronic)]" [[Doi (enneyder)|Doi]]:[https://doi:10.1351/goldbook.C01248 10.1351/goldbook.C01248]</ref> Myr sampleyr, she {{nowrap|1s<sup>2</sup> 2s<sup>2</sup> 2p<sup>6</sup>}} y cummey lectraneyn dy vreneen [[neoin]], as t'eh shen keeayllaghey dy vel 2, 2 as 6 lectraneyn, er lheh, ayns ny fo-hligganyn 1s, 2s as 2p.

Ta cummaghyn lectraneagh cur sheese er dagh lectrane myr red ta gleashaght dy seyr ayns cruinlagh, ayns magher veanagh ta crooit liorish dagh cruinlagh elley. Rere maddaght, ta [[determinantyn Slater]] ny [[curmeyder stayd ny cummaghyn|curmeyderyn stayd ny cummaghyn]] cur sheese er ny cummaghyn.

Rere leighyn [[Toshiaght rish obbrinaght quantum|obbrinaght quantum]], da coryssyn marish un lectrane, raad ta'n cheim bree kianglt rish dagh cummey lectraneyn as ayns foaynooyn ennagh, foddee ny lectraneyn gleashaghey voish cummey dys cummey elley liorish cur magh ny soo stiagh [[quantum]] dy vree ayns cummey [[photon]].

Ta fys er cummey lectraneyn breneenyn eigsoylagh ymmydoil ayns toiggaltys er strughtoor [[taabyl reiltagh ny bunstooghyn]]. T'eh ymmydoil da cur sheese er [[kiangley kemmigagh|kianglaghyn kemmigagh]] ta freayll ny breneenyn ry-cheilley, as ta toiggaltys er formlaghyn kemmigagh ny co-vunstooghyn as towse-oaylleeaghtyn ny co-vreneenyn. Ayns stoo thummidagh, foddee yn eie shen cur rish toiggaltys er troyn quaagh [[laser]]yn as [[lieh-chondughteyr]]yn.

==Imraaghyn==
{{rolleyimraaghyn}}
{{Commons category|Electron configurations|Cummaghyn lectraneyn}}

[[Ronney:Fishig vreneenagh]]
[[Ronney:Troyn kemmigagh]]
[[Ronney:Staydyn lectraneyn]]
[[Ronney:Fishig cho-vreneenagh]]
[[Ronney:Kemmig quantum]]
[[Ronney:Kemmig heiltynagh]]
thumb|120px|Diagram Bohr litçhey

Ayns fishig vreneenagh as kemmig quantum, ta cummey lectraneyn çheet er rheynn lectraneyn breneen ny co-vreneen (ny strughtoor fishigagh elley) ayns cruinlee vreneenagh ny cho-vreneenagh.IUPAC, Compendium of Chemical Terminology, 2h ln. (y "Gold Book") (1997). Lhieggan kiartit er-linney: (2006–) "configuration (electronic)" Doi:10.1351/goldbook.C01248 Myr sampleyr, she  y cummey lectraneyn dy vreneen neoin, as t'eh shen keeayllaghey dy vel 2, 2 as 6 lectraneyn, er lheh, ayns ny fo-hligganyn 1s, 2s as 2p.

Ta cummaghyn lectraneagh cur sheese er dagh lectrane myr red ta gleashaght dy seyr ayns cruinlagh, ayns magher veanagh ta crooit liorish dagh cruinlagh elley. Rere maddaght, ta determinantyn Slater ny curmeyderyn stayd ny cummaghyn cur sheese er ny cummaghyn.

Rere leighyn obbrinaght quantum, da coryssyn marish un lectrane, raad ta'n cheim bree kianglt rish dagh cummey lectraneyn as ayns foaynooyn ennagh, foddee ny lectraneyn gleashaghey voish cummey dys cummey elley liorish cur magh ny soo stiagh quantum dy vree ayns cummey photon.

Ta fys er cummey lectraneyn breneenyn eigsoylagh ymmydoil ayns toiggaltys er strughtoor taabyl reiltagh ny bunstooghyn. T'eh ymmydoil da cur sheese er kianglaghyn kemmigagh ta freayll ny breneenyn ry-cheilley, as ta toiggaltys er formlaghyn kemmigagh ny co-vunstooghyn as towse-oaylleeaghtyn ny co-vreneenyn. Ayns stoo thummidagh, foddee yn eie shen cur rish toiggaltys er troyn quaagh laseryn as lieh-chondughteyryn.

Imraaghyn

Ronney:Fishig vreneenagh
Ronney:Troyn kemmigagh
Ronney:Staydyn lectraneyn
Ronney:Fishig cho-vreneenagh
Ronney:Kemmig quantum
Ronney:Kemmig heiltynagh