I
{{Kishtey fys grafeme
|lettyr = I i
|script = [[Script Ladjynagh]]
|sorçh = [[Abbyrlhit]]
|typedesc = agh
|çhengey = [[Ladjyn]]
|unicode= U+0049, U+0069
|alpha-earroo = 9
|earroo = 
|kyn1=|fam1=<hiero>D36</hiero>
|kyn2=[[Coadan:Proto-semiticI-01.svg|20px|Yad]]
|kyn3=[[Coadan:Proto-semiticI-02.svg|20px|Yad]]
|kyn4=[[Coadan:Phoenician yodh.svg|20px|Yad]]
|kyn5=[[Coadan:Early Aramaic character - yud.svg|20px|Yad]]
|kyn6=[[Coadan:Greek_Iota_normal.svg|20px|Yota lheah]]
|kyn7=[[Iota|Ιι]]
|kyn8=[[𐌉]]
|traaymmydit={{circa|700 RC}}{{snd}}jiu
|sluightee={{grid list|[[Î]]|[[J]]|[[Ɉ]]|[[İ]]|[[I gyn ponk|ı]]||[[ꟾ]]|[[ꟷ]]|[[ᛁ]]|[[ᴉ]]}}
|shuyraghyn={{grid list|[[І]]|[[Yodh|י ي ܝ]]|[[ی]]|[[ࠉ]]|[[𐎊]]|[[ዪ]]|[[Ⴢ]]|[[wikt:ჲ|ⴢ]]|[[ჲ]]|[[☞]]|[[☚]]}}
|sheshaghtee=
|troa=Clee dys y jesh
|jalloo=Latin_letter_I.svg
}}
{{Abbyrlhit bunneydagh yn ASE|uc=I|lc=i}}
She '''I''', ny '''i''', yn nuyoo [[lettyr (abbyrlhit)|lettyr]] as y treeoo [[breeockle]] 'syn [[abbyrlhit Ladjynagh]],<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/Latin-alphabet |title=Latin alphabet |encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref> ta ymmydit ayns [[abbyrlhit ny Gaelgey]] noa-emshiragh as ayns abbyrlhittyn elley er feie ny cruinney. She '''iuar''' yn ennym va currit er 'sy Ghaelg ayns ny laaghyn t'er ny gholl shaghey.<ref>{{cite web|url=https://archive.gaelg.im/www.gaelg.iofm.net/LESSONS/P/app3.html | title = Lessoonyn Level 1 | first = Phil | last= Kelly| accessdate=11 Mean Souree 2024}}</ref>

== Shennaghys ==
Haink I jeh'n [[abbyrlhit Proto-Sinaitagh]].  S'cosoylagh dy row ny caslys jeh lurg as laue echey, as dy daink eh jeh [[jalloo-ocklyn Egyptagh]].  Va'n sheean ([[corockle screebagh farangagh cronnaneagh|/ʕ/]]) ec yn 'ockle Egyptagh, agh haink eh dy chowraghey [[corockle faggyssaght chleaoil|/j/]] ayns çhengaghyn Semittagh, er y fa dy row /j/ ec toshiaght ny focklyn v'oc son ''lurg''.  She [[yodh]] v'ayn.

Ghow ny [[Greagee]] cummey jeh son [[iota]] 'syn [[abbyrlhit Greagagh]], as eshyn çheet er [[breeockle toshee doont neuruntit|/i/]].  Ren ny Rauee ymmyd jeh'n lettyr cheddin 'syn [[abbyrlhit Romanagh]].  Va [[juys (lettyr)|juys (J, j)]] ny chummey elley jeh'n lettyr cheddin, as derrey'n [[16oo eash]], ren ad ymmyd jeh'n daa lettyr son y daa heean.

'Sy Ghaelg hene, ta'n lettyr çheet jeh'n [[abbyrlhit Baarleagh]] liorish obbyr [[John Phillips (aspick)|John Phillips]], [[Aspick Sodor as Mannin]], as e lheid cairscreeu y yannoo son y Ghaelg ayns ny [[1700yn]].

S'cosoylagh dy vel yn ennym "iuar" rere enmyn biljagh 'syn abbyrlhit [[Ogham]].  T'ad credjal dy row [[iodhadh]] Ogham çheet er yn [[euar]], foddee.<ref>{{enmyseddyrvoggyl
  | kiangley = http://www.omniglot.com/writing/ogham.htm
  | ennym = Ogham
  | screeudeyr = Simon Ager
  | obbyr = Omniglot
  | çhengey = Baarle
}}</ref>

== Coadyn co-earrooder ==
Ayns [[Unicode]], ta [[case mooar|i mooar]] ec U+0049 as [[case beg|i beg]] ec U+0069.<ref name="unicode">{{enmyseddyrvoggyl|kiangley=http://macchiato.com/unicode/chart/|ennym=Javascript Unicode Chart|çhengey=en|datefeddyn=2009-03-08}}</ref>

Ayns [[ASCII]], ta [[case mooar|i mooar]] ec 73 as [[case beg|i beg]] ec 105.  Ayns [[earrooyn jeesoil]], shen 01001001 as 01101001.

Ayns [[EBCDIC]], ta  [[case mooar|i mooar]] ec 201 as [[case beg|i beg]] ec 137.  

Ayns [[HTML]] as [[XML]], ta  [[case mooar|i mooar]] ec "<tt>&amp;#73;</tt>" as [[case beg|i beg]] ec "<tt>&amp;#105;</tt>".  

== Cosoylaghey ==

Ta lettyryn gollrish iuar ayns ny h-abbyrlhittyn [[abbyrlhit Kyrillagh|Kyrillagh]] as [[abbyrlhit Coptagh|Coptagh]].  Ta [[I jeesagh]] cosoylagh rish [[I (lettyr Kyrillagh)|I Kyrillagh]], agh t'ad ry-akin ayns çhengaghyn elley.  Haink ''I jeesagh'' jeh ''[[iota (lettyr Greagagh)|iota]]'', as ''I'' jeh ''[[eta (lettyr Greagagh)|eta]]'', agh cha row monney anchaslys eddyr oc.  Ta ymmyd jeant jeu croghey er ny çhengaghyn hene.  Ta'n chooish cheddin ec yn abbyrlhit Coptagh, eddyr ny lettyryn [[eta (lettyr Coptagh)|eta]] as [[iota (lettyr Coptagh)|iota]] t'echey.

{{-}}
{| cellspacing="7" class="wikitable" style="text-align: center;"
|-
! colspan="8" | Shenn lettyryn Greagagh
|-
| colspan="4" | [[Coadan:Eta uc lc.svg|50px|Eta Greagagh]]
| colspan="4" | [[Coadan:Iota uc lc.svg|50px|Iota Greagagh]]
|-
| colspan="4" | Eta (/ɛː/ ayns [[Shenn Ghreagish]])
| colspan="4" | Iota (/i/ ayns [[Shenn Ghreagish]])
|-
! colspan="8" | Lettyryn jeianagh
|-
<!-- Eta-->
| [[Coadan:Eta uc lc.svg|50px|Eta Greagagh (/i/ ayns [[Greagish]] yeianagh)]]
| [[Coadan:RomanH-01.png|50px|Hibbin (/h/ ayns ymmodee çhengaghyn)]]
| [[Coadan:Cyrillic letter I - uppercase and lowercase.svg|50px|I Kyrillagh (/i/ ayns ymmodee çhengaghyn)]]
| [[Coadan:Coptic Eta-maj.svg |50px|Eta Coptagh (/iː/ ayns [[Coptish]])]]
<!-- Iota -->
| [[Coadan:Iota uc lc.svg|50px|Iota Greagagh (/i/ ayns [[Greagish]] yeianagh)]]
| [[Coadan:RomanI-01.svg|50px|Iuar (/i/ ny /ɪ/ ayns ymmodee çhengaghyn)]]
| [[Coadan:Cyrillic letter dotted I - uppercase and lowercase.svg|50px|I jeesagh Kyrillagh (/i/ ayns ymmodee çhengaghyn)]]
| [[Coadan:Coptic Iota-maj.svg |50px|Iota Coptagh (/j/ ny /ɪ/ ayns [[Coptish]])]]
|-
| Eta Greagagh (/i/ ayns [[Greagish]] yeianagh)
| Hibbin Romanagh (/h/ ayns ymmodee çhengaghyn)
| I Kyrillagh (/i/ ayns ymmodee çhengaghyn)
| Eta Coptagh (/iː/ ayns [[Coptish]])
| Iota Greagagh (/i/ ayns [[Greagish]] yeianagh)
| Iuar Romanagh (/i/ ny /ɪ/ ayns ymmodee çhengaghyn)
| I jeesagh Kyrillagh (/i/ ayns ymmodee çhengaghyn)
| Iota Coptagh (/j/ ny /ɪ/ ayns [[Coptish]])
|}

== Imraaghyn ==
{{rolleyimraaghyn}}

{{script Ladjynagh |state = collapsed}}
{{abbyrlhit ny Gaelgey |state = collapsed}}
{{Gurneil eaghtyrys}}

[[Ronney:Lettyryn Ladjynagh bunneydagh yn ISO]]
[[Ronney:Lettyryn breeocklagh]]
She I, ny i, yn nuyoo lettyr as y treeoo breeockle 'syn abbyrlhit Ladjynagh, ta ymmydit ayns abbyrlhit ny Gaelgey noa-emshiragh as ayns abbyrlhittyn elley er feie ny cruinney. She iuar yn ennym va currit er 'sy Ghaelg ayns ny laaghyn t'er ny gholl shaghey.

 Shennaghys 
Haink I jeh'n abbyrlhit Proto-Sinaitagh.  S'cosoylagh dy row ny caslys jeh lurg as laue echey, as dy daink eh jeh jalloo-ocklyn Egyptagh.  Va'n sheean (/ʕ/) ec yn 'ockle Egyptagh, agh haink eh dy chowraghey /j/ ayns çhengaghyn Semittagh, er y fa dy row /j/ ec toshiaght ny focklyn v'oc son lurg.  She yodh v'ayn.

Ghow ny Greagee cummey jeh son iota 'syn abbyrlhit Greagagh, as eshyn çheet er /i/.  Ren ny Rauee ymmyd jeh'n lettyr cheddin 'syn abbyrlhit Romanagh.  Va juys (J, j) ny chummey elley jeh'n lettyr cheddin, as derrey'n 16oo eash, ren ad ymmyd jeh'n daa lettyr son y daa heean.

'Sy Ghaelg hene, ta'n lettyr çheet jeh'n abbyrlhit Baarleagh liorish obbyr John Phillips, Aspick Sodor as Mannin, as e lheid cairscreeu y yannoo son y Ghaelg ayns ny 1700yn.

S'cosoylagh dy vel yn ennym "iuar" rere enmyn biljagh 'syn abbyrlhit Ogham.  T'ad credjal dy row iodhadh Ogham çheet er yn euar, foddee.

 Coadyn co-earrooder 
Ayns Unicode, ta i mooar ec U+0049 as i beg ec U+0069.

Ayns ASCII, ta i mooar ec 73 as i beg ec 105.  Ayns earrooyn jeesoil, shen 01001001 as 01101001.

Ayns EBCDIC, ta  i mooar ec 201 as i beg ec 137.  

Ayns HTML as XML, ta  i mooar ec "&#73;" as i beg ec "&#105;".  

 Cosoylaghey 

Ta lettyryn gollrish iuar ayns ny h-abbyrlhittyn Kyrillagh as Coptagh.  Ta I jeesagh cosoylagh rish I Kyrillagh, agh t'ad ry-akin ayns çhengaghyn elley.  Haink I jeesagh jeh iota, as I jeh eta, agh cha row monney anchaslys eddyr oc.  Ta ymmyd jeant jeu croghey er ny çhengaghyn hene.  Ta'n chooish cheddin ec yn abbyrlhit Coptagh, eddyr ny lettyryn eta as iota t'echey.

 Shenn lettyryn Greagagh 50px|Eta Greagagh 50px|Iota Greagagh Eta (/ɛː/ ayns Shenn Ghreagish) Iota (/i/ ayns Shenn Ghreagish) Lettyryn jeianagh 50px|Eta Greagagh (/i/ ayns Greagish yeianagh) 50px|Hibbin (/h/ ayns ymmodee çhengaghyn) 50px|I Kyrillagh (/i/ ayns ymmodee çhengaghyn) 50px|Eta Coptagh (/iː/ ayns Coptish) 50px|Iota Greagagh (/i/ ayns Greagish yeianagh) 50px|Iuar (/i/ ny /ɪ/ ayns ymmodee çhengaghyn) 50px|I jeesagh Kyrillagh (/i/ ayns ymmodee çhengaghyn) 50px|Iota Coptagh (/j/ ny /ɪ/ ayns Coptish) Eta Greagagh (/i/ ayns Greagish yeianagh) Hibbin Romanagh (/h/ ayns ymmodee çhengaghyn) I Kyrillagh (/i/ ayns ymmodee çhengaghyn) Eta Coptagh (/iː/ ayns Coptish) Iota Greagagh (/i/ ayns Greagish yeianagh) Iuar Romanagh (/i/ ny /ɪ/ ayns ymmodee çhengaghyn) I jeesagh Kyrillagh (/i/ ayns ymmodee çhengaghyn) Iota Coptagh (/j/ ny /ɪ/ ayns Coptish)

 Imraaghyn 

Ronney:Lettyryn Ladjynagh bunneydagh yn ISO
Ronney:Lettyryn breeocklagh