Ny Celtiee
[[Coadan:Celts in Europe.png|300px|right|thumb|Skeaylley dia-chronagh ny Celtiee:<br />
{{ogher|#ffff43|Cree-halloo [[Cultoor Hallstatt|Hallstatt]], 'sy çheyoo cheead-bleeaney RC}}
{{ogher|#97ffb6|Sheeyney magh smoo ny Celtiee, 'sy trass cheead-bleeaney RC}}
{{ogher|#b7ffc6|Ard [[Lusitania]] 'syn Ibeir raad nagh vel fenish yeeragh ayn dy haishbyney dy row ny Celtiee ayn}}
{{ogher|#27c600|Ny "Shey [[Ashoonyn Celtiagh]]" as loayreyderyn dy hengaghyn Celtiagh foast ayn 'syn [[Yn eash noa-emshiragh leah|Eash Noa-emshiragh Leah]]}}
{{ogher|#1a8000|Ardjyn raad ta çhengaghyn Celtiagh goll er loayrt dy reamyssagh jiu}}]]
[[Coadan:Ccross.png|170px|right|thumb]]

Ta '''Celtiee''' ny fockle noa-emshiragh t'er ny ymmyd son dy yannoo cur sheese er un sleih Oarpagh as [[Çhengaghyn Celtiagh|çhengey Cheltiagh]] goll er loayrt oc, ny va goll er loayrt oc derrey kuse dy vleeantyn er dy henney.<ref>{{enmyseddyrvoggyl | kiangley = http://www.gaelg.iofm.net/DHOORAGHT/dhoor29.html | ennym = Quoi ny Celtiee? | screeudeyr = Pawl ap Rhosier | date = Averil 2003 | datefeddyn = 2 Toshiaght Arree 2010 }}</ref><ref>{{cite book | last = Koch | first = John | authorlink = | coauthors = | title = Celtic Culture : A Historical Encyclopedia | publisher = ABL-CIO | date = 2005 | location = | pages = xx | url = http://books.google.com/books?id=f899xH_quaMC&pg=PA196&dq=belgae+celtic+language&ei=p1VGSJmxDISKjAGgo52VDQ&client=firefox-a&sig=q67mipDviazKodbhM9IudJPmCTQ#PPR20,M1 | doi = | id = | isbn = 978-1851094400 | accessdate = 2009-09-18 |language = Baarle}}</ref> Ta'n enmys ymmydit son dy yannoo cur sheese ny smoo reamyssagh er sluight noa-emshiragh ny pobbylyn shen, as er adsyn ta goaill paart ayns [[cultoor Celtiagh]].

Va ny Celtiee henndeeagh nyn bossan neuchasley dy [[sheshaghtyn eggyssagh|heshaghtyn eggyssagh]] ayns [[yn Oarpey Yiarn-eashagh]]. Ghow cultoor [[Proto-Cheltiagh]] toshiaght 'syn [[Yn Eash Yiarn Leah|Eash Yiarn Leah]] (1200&nbsp;RC - 400&nbsp;BNJ) 'syn [[Yn Oarpey Veanagh|Oarpey Veanagh]] (eash [[Cultoor Hallstatt|Hallstatt]] - ennym y voayl noa-emshiragh 'syn Austeyr). 'Syn Eash Yiarn yeianagh (eash [[Cultoor La Tène|La Tène]]), va ny Celtiee er ny sheeyney magh harrish thallooyn reamyssagh: sheear dys [[Nerin]] as [[Lieh-innys ny h-Ibeir]], shiar dys [[Galatia]] ([[yn Aishey Veg]] veanagh) as twoaie dys [[Nalbin]].<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-209125/Turkey Britannica] (Turkey) People and Culture</ref>

She'n feanish yeeragh s'leah jeh çhengey Cheltiagh ayn na ny cowraghyn grainnit [[Lepontish|Lepontagh]], ta goaill toshiaght veih'n 6oo cheead-bleeaney RC. Cha nel feanish ayn er ny [[çhengaghyn Celtiagh mooarheeragh]] agh ayns cowraghyn grainnit as buill-enmyn. Ta feanish ayn jeh'n [[Celtish ellanagh|Cheltish ellanagh]] veih'n chiarroo cheead-bleeaney BNJ ayns [[Ogham|cowraghyn grainnit ogham]]. Ta'n tradishoon lettyragh goaill toshiaght 'sy [[Shenn Yernish|Çhenn Yernish]] veih'n hoghtoo cheead-bleeaney BNJ. Ta teksyn colhiantynagh dy [[lettyraght Yernish leah]], lheid as ''[[Táin Bó Cúailgne]]'', er mayrn ayns aavaghtyn y 12oo cheead-bleeaney.

'Sy chied cheead-bleeaney BNJ leah, eaisht bishaghey [[yn Impiraght Romanagh]] as [[Eash Arraghee ny Germaanee]], haink er y chultoor Celtiagh dy ve lhiettalit dys [[ny h-Ellanyn Goaldagh]] ([[Celtiagh ellanagh]]), as haink jerrey lesh ny [[çhengaghyn Celtiagh mooarheeragh]] myr çhengaghyn reamyssagh 'sy çheyoo cheead-bleeaney. Ta'n ennym "[[Ashoonyn Celtiagh|yn Oarpey Cheltiagh]]" çheet jiu er ny thallooyn ta cruinnlaghey [[Mooir Vannin]] ([[Mannin]], [[Nerin]], [[Nalbin]], [[Bretyn]], as, ny keayrtyn, [[Sostyn]]), myrane lesh [[Yn Chorn|y Chorn]] as [[Yn Vritaan (çheer)|y Vritaan]] er dagh çheu jeh [[Mooir yn Eeaght]]. Ta'n [[Yn Ghaleesh, y Spaainey|Ghaleesh]] as [[yn Astoor]] 'sy Spaainey Hwoaie coontit mastit ny thallooyn Celtiagh ny keayrtyn, ga nagh vel çhengey Cheltiagh vio ayndaue.

== Jeeagh er neesht ==
* [[Ny Celtiee Noa-emshiragh]]
* [[Ashoonyn Celtiagh]]
* [[Çhengaghyn Celtiagh]]

== Imraaghyn ==
{{rolleyimraaghyn}}

{{Celtee}}

[[Ronney:Ny Celtiee| ]]
[[Ronney:Shennaghys|Celtiee, ny]]
170px|right|thumb

Ta Celtiee ny fockle noa-emshiragh t'er ny ymmyd son dy yannoo cur sheese er un sleih Oarpagh as çhengey Cheltiagh goll er loayrt oc, ny va goll er loayrt oc derrey kuse dy vleeantyn er dy henney. Ta'n enmys ymmydit son dy yannoo cur sheese ny smoo reamyssagh er sluight noa-emshiragh ny pobbylyn shen, as er adsyn ta goaill paart ayns cultoor Celtiagh.

Va ny Celtiee henndeeagh nyn bossan neuchasley dy heshaghtyn eggyssagh ayns yn Oarpey Yiarn-eashagh. Ghow cultoor Proto-Cheltiagh toshiaght 'syn Eash Yiarn Leah (1200 RC - 400 BNJ) 'syn Oarpey Veanagh (eash Hallstatt - ennym y voayl noa-emshiragh 'syn Austeyr). 'Syn Eash Yiarn yeianagh (eash La Tène), va ny Celtiee er ny sheeyney magh harrish thallooyn reamyssagh: sheear dys Nerin as Lieh-innys ny h-Ibeir, shiar dys Galatia (yn Aishey Veg veanagh) as twoaie dys Nalbin.Britannica (Turkey) People and Culture

She'n feanish yeeragh s'leah jeh çhengey Cheltiagh ayn na ny cowraghyn grainnit Lepontagh, ta goaill toshiaght veih'n 6oo cheead-bleeaney RC. Cha nel feanish ayn er ny çhengaghyn Celtiagh mooarheeragh agh ayns cowraghyn grainnit as buill-enmyn. Ta feanish ayn jeh'n Cheltish ellanagh veih'n chiarroo cheead-bleeaney BNJ ayns cowraghyn grainnit ogham. Ta'n tradishoon lettyragh goaill toshiaght 'sy Çhenn Yernish veih'n hoghtoo cheead-bleeaney BNJ. Ta teksyn colhiantynagh dy lettyraght Yernish leah, lheid as Táin Bó Cúailgne, er mayrn ayns aavaghtyn y 12oo cheead-bleeaney.

'Sy chied cheead-bleeaney BNJ leah, eaisht bishaghey yn Impiraght Romanagh as Eash Arraghee ny Germaanee, haink er y chultoor Celtiagh dy ve lhiettalit dys ny h-Ellanyn Goaldagh (Celtiagh ellanagh), as haink jerrey lesh ny çhengaghyn Celtiagh mooarheeragh myr çhengaghyn reamyssagh 'sy çheyoo cheead-bleeaney. Ta'n ennym "yn Oarpey Cheltiagh" çheet jiu er ny thallooyn ta cruinnlaghey Mooir Vannin (Mannin, Nerin, Nalbin, Bretyn, as, ny keayrtyn, Sostyn), myrane lesh y Chorn as y Vritaan er dagh çheu jeh Mooir yn Eeaght. Ta'n Ghaleesh as yn Astoor 'sy Spaainey Hwoaie coontit mastit ny thallooyn Celtiagh ny keayrtyn, ga nagh vel çhengey Cheltiagh vio ayndaue.

 Jeeagh er neesht 
 Ny Celtiee Noa-emshiragh
 Ashoonyn Celtiagh
 Çhengaghyn Celtiagh

 Imraaghyn 

 
Celtiee, ny