Arroghyr
{{Kishtey fys baagh
| daah = #90EE90
| ennym = Arroghyr
| jalloo = IMG 6492 monkey puzzle.JPG
| lheead_jalloo = 250px
| fo-heidyl_jalloo= Arroghyr
| reeriaght = [[Lus|Plantae]]
| rheynn = [[Pinophyta]]
| rang = [[Pinopsida]]
| oardagh = [[Pinales]]
| kynney = [[Araucariaceae]]
| genus = ''[[Araucaria]]''
| dooie = '''''A. araucana'''''
| daaennymagh = '''''Araucaria araucana'''''
| imraa_daaennymagh = (Molina) [[K. Koch (lus-oayllee)|K. Koch]]
}}

She lus [[bearkanagh]] eh '''arroghyr''' ('''''Araucaria araucana''''').  T'eh dooghyssagh da'n [[y Çhillee|Çhillee]] yiass veanagh as [[yn Argenteen]] heear veanagh, ayns ardjyn erskyn 1000m dy cadjin.  
 
==Jalloo-oaylleeaght==
She billey [[sheer-ghlass]] t'ayn.  T'eh gaase dys 40m er yrjid as 2v er crantessen. Ta ny [[duillag|duillagyn]] echey [[cummey duillag#trooraneagh|trooraneagh]] as geyre, mysh 3-4 kentimeadar er lhiurid.  T'ad çhiu, creoi as gollrish crottylyn.  T'ad ry-akin er fud y villey, er lhimmey jeh shenn vanglaneyn.

She dooie [[dioecious]] t'ayn; cha nel [[beark|birk]] 'irrinagh as bwoirrinagh er yn un villey, son y chooid smoo.  T'ad goll er [[pollnaghey]] liorish y gheay.  Ta birk 'irrinagh dronuillagagh, mysh 8-12 kentimeadar er lhiurid as 5-6 kentimeadar er lheead.  Ta birk woirrinagh cruinney, as 12-20 kentimeadar er lhiurid.

[[Coadan:Araucaria araucana 03.jpg|left|thumb|Duillagyn arroghyr]]
[[Coadan:Araucaria araucana cones.jpg|left|thumb|Birk woirrinagh]]
[[Coadan:Araucaria araucana0.jpg|left|thumb|Birk 'irrinagh]]

==Ennym==
Hug [[Juan Ignacio Molina|Molina]] yn ennym ''Pinus araucana'' er ayns 1782.  Ayns 1789, chroo [[Antoine Laurent de Jussieu|de Jussieu]] genus noa da'n dooie ('''Araucaria'''), as ayns 1797 hoilshee magh [[José Antonio Pavón|Pavón]] coontys noa jeh myr ''Araucaria imbricata''.  Cha row shen ny ennym cooie, er y fa nagh ren eh ymmyd jeh'n ennym dooieagh currit er ec Molina.  Fy yerrey, ayns 1873, hoilshee magh [[Karl Koch (lus-oayllee)|Koch]] ''Araucaria araucana''.  Ta ''araucana'' ass ennym ny [[Mapuche]] 'sy [[Spaainish]], ''araucanos''.  V'adsyn cliaghtey çhaglym rassyn ny biljyn 'sy [[y Çhillee|Çhillee]]

==Imraaghyn==
{{rolleyimraaghyn}}
 
== Kianglaghyn mooie==
{{Commons|Araucaria araucana|Arroghyr}}
 
{{bun}}

[[Ronney:Araucaria]]
[[Ronney:Lossreeyn lheeys]]
[[Ronney:Blaanid ny h-Argenteen]]
[[Ronney:Blaanid ny Shillee]]
[[Ronney:Croyn as rassyn yn-ee]]
[[Ronney:Biljyn jesheenagh]]
She lus bearkanagh eh arroghyr (Araucaria araucana).  T'eh dooghyssagh da'n Çhillee yiass veanagh as yn Argenteen heear veanagh, ayns ardjyn erskyn 1000m dy cadjin.  
 
Jalloo-oaylleeaght
She billey sheer-ghlass t'ayn.  T'eh gaase dys 40m er yrjid as 2v er crantessen. Ta ny duillagyn echey trooraneagh as geyre, mysh 3-4 kentimeadar er lhiurid.  T'ad çhiu, creoi as gollrish crottylyn.  T'ad ry-akin er fud y villey, er lhimmey jeh shenn vanglaneyn.

She dooie dioecious t'ayn; cha nel birk 'irrinagh as bwoirrinagh er yn un villey, son y chooid smoo.  T'ad goll er pollnaghey liorish y gheay.  Ta birk 'irrinagh dronuillagagh, mysh 8-12 kentimeadar er lhiurid as 5-6 kentimeadar er lheead.  Ta birk woirrinagh cruinney, as 12-20 kentimeadar er lhiurid.

left|thumb|Duillagyn arroghyr
left|thumb|Birk woirrinagh
left|thumb|Birk 'irrinagh

Ennym
Hug Molina yn ennym Pinus araucana er ayns 1782.  Ayns 1789, chroo de Jussieu genus noa da'n dooie (Araucaria), as ayns 1797 hoilshee magh Pavón coontys noa jeh myr Araucaria imbricata.  Cha row shen ny ennym cooie, er y fa nagh ren eh ymmyd jeh'n ennym dooieagh currit er ec Molina.  Fy yerrey, ayns 1873, hoilshee magh Koch Araucaria araucana.  Ta araucana ass ennym ny Mapuche 'sy Spaainish, araucanos.  V'adsyn cliaghtey çhaglym rassyn ny biljyn 'sy Çhillee

Imraaghyn

 
 Kianglaghyn mooie

 

Ronney:Araucaria
Ronney:Lossreeyn lheeys
Ronney:Blaanid ny h-Argenteen
Ronney:Blaanid ny Shillee
Ronney:Croyn as rassyn yn-ee
Ronney:Biljyn jesheenagh