Daa-ocseed charboan
{{WD Kishtey Fys Co-vunstoo
|formley_kemmigagh = CO<sub>2</sub>
|nfpa_slaynt = 2
|nfpa_aileaght = 0
|nfpa_frasseeaght = 0
|nfpa_elley = SA
}}
Ta '''daa-ocseed charboan''', lesh y [[formley kemmigagh]] CO<sub>2</sub>, ny [[gas|ghas]] gyn blass, gyn daah, as gyn soar. T'eh co-yeant veih un vreneen jeh [[carboan]] ta kianglt lesh daa vreneen jeh [[ocsygien]]. Ga nagh vel daa-ocseed charboan 0.03% jeh aer, t'eh feer scanshoil dy jarroo.  Cha noddagh lussyn gaase fegooish daa-ocseed charboan.  Fegooish lussyn, yioghe beiyn baase jeh accrys.  Fegooish lussyn as beiyn, yioghe sheelnaue baase.
== Troyn jeh daa-ocseed charboan ==
# Gas gyn daah, gyn soar, gyn blass.
# Cha nel daa-ocseed charboan cooney lesh lostey.  Ta'n gas shoh mooghey lossaanyn.
# Strimmey daa-ocseed charboan na aer.
# Ta daa-ocseed charboan cur daah bane bainnagh er ushtey-eayil.  Ta kelk ([[carbonaid chelkium]], CaCO<sub>3</sub> jeant.  Stoo do-lheie myr shoh ta jeant liorish ym-obbraghey kemmigagh, ta shin gra [[jasscane]] rish.  Shoh yn aght t'eh taghyrt: 
:Ushtey-eayil (hiddrocseed chelkium + daa-ocseed charboan → Kelk + Ushtey
:Ca(OH)<sub>2</sub> + CO<sub>2</sub> → CaCO<sub>3</sub> + H<sub>2</sub>O<br />
Shoh troyn scanshoil t'ec daa-ocseed charboan:
{| class="wikitable"
|-
! Troyn corpagh !! Troyn kemmigagh
|-
| Gas gyn daah, gyn soar, gyn blass. || Cha nel eh cooney lesh lostey.
|-
| Yn-lheie ayns ushtey. || T'eh cur daah bane er ushtey-eayil.
|-
| Ny strimmey na aer.  Ta glooid daa-ocseed charboan keayrt dy lieh cho mooar as glooid aer, bunnys. || 
|}

== Ymmydyn jeh daa-ocseed charboan ==
# '''Joughyn keshagh.''' Ta daa-ocseed charboan ayns gagh jough cheshagh.  Ta'n daa-ocseed charboan fo broo ayndause shoh.  Ta'n gas shoh goll er lheie ayns ushtey foddey ny saasey my t'eh fo broo.  Tra ta'n jough ayns dty veeal, ta'n gas çheet magh ass y lheieys as jannoo bolganyn dy ghaa-ocseed charboan er dty hengey, red ta cur blass gear da'n jough.  Ta ushtey-soda ny hambyl jeh jough as daa-ocseed charboan fo broo aynjee.
# '''Mooghey aileyn.'''  Ta daa-ocseed charboan goll er ymmydey ayns moogheyderyn.
# '''Feayraghey.'''  Fodmayd jannoo stooaltane bane ass daa-ocseed charboan fo broo.  Ta shin gra "[[rio çhirrym]]" rish shoh er y fa dy vel eh jeeaghyn goll rish rio cadjin.  Agh ta rio chirrym caghlaa dy jeeragh veih stooaltane gys gas, gyn çheet dy ve ny stooaltane.  Myr shen cha nel rio çhirrym fliughey red erbee, as er yn oyr shen t'eh ymmydoil ry-hoi cummal bee riojit ny stayd feayr tra t'eh goll er arraghey.  Chammah as shen, ta ymmyd jeant jeh rio çhirrym ayns thieyn-cloie as nyn lhied (taghyrtyn scaanagh as myr shen).

[[Ronney:Daa-ocseed charboan| ]]
[[Ronney:Neuhiddreedyn geayrag]]
[[Ronney:Ocseedyn geayr]]
[[Ronney:Stooghyn feayree]]
[[Ronney:Jantee mooghey aile]]
[[Ronney:Gassyn ribbey çhiass]]
[[Ronney:Kemmiganeyn thie]]
[[Ronney:Lheihee neuorgaanagh]]
[[Ronney:Meanyn mooadaghey laser]]
[[Ronney:Stooghyn feayree frasseeagh çheshveanagh]]
[[Ronney:Ocsocharboanyn]]
[[Ronney:Siyreyderyn]]
[[Ronney:Feayreyderyn]]
[[Ronney:Co-vreneenyn cowree gassagh]]
[[Ronney:Bishaghtyn earrooyn E]]
[[Ronney:Co-vreneenyn tree-vreneenagh]]
Ta daa-ocseed charboan, lesh y formley kemmigagh CO2, ny ghas gyn blass, gyn daah, as gyn soar. T'eh co-yeant veih un vreneen jeh carboan ta kianglt lesh daa vreneen jeh ocsygien. Ga nagh vel daa-ocseed charboan 0.03% jeh aer, t'eh feer scanshoil dy jarroo.  Cha noddagh lussyn gaase fegooish daa-ocseed charboan.  Fegooish lussyn, yioghe beiyn baase jeh accrys.  Fegooish lussyn as beiyn, yioghe sheelnaue baase.
 Troyn jeh daa-ocseed charboan 
 Gas gyn daah, gyn soar, gyn blass.
 Cha nel daa-ocseed charboan cooney lesh lostey.  Ta'n gas shoh mooghey lossaanyn.
 Strimmey daa-ocseed charboan na aer.
 Ta daa-ocseed charboan cur daah bane bainnagh er ushtey-eayil.  Ta kelk (carbonaid chelkium, CaCO3 jeant.  Stoo do-lheie myr shoh ta jeant liorish ym-obbraghey kemmigagh, ta shin gra jasscane rish.  Shoh yn aght t'eh taghyrt: 
Ushtey-eayil (hiddrocseed chelkium + daa-ocseed charboan → Kelk + Ushtey
Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 + H2O
Shoh troyn scanshoil t'ec daa-ocseed charboan:
 Troyn corpagh  Troyn kemmigagh Gas gyn daah, gyn soar, gyn blass.  Cha nel eh cooney lesh lostey. Yn-lheie ayns ushtey.  T'eh cur daah bane er ushtey-eayil. Ny strimmey na aer.  Ta glooid daa-ocseed charboan keayrt dy lieh cho mooar as glooid aer, bunnys.  

 Ymmydyn jeh daa-ocseed charboan 
 Joughyn keshagh. Ta daa-ocseed charboan ayns gagh jough cheshagh.  Ta'n daa-ocseed charboan fo broo ayndause shoh.  Ta'n gas shoh goll er lheie ayns ushtey foddey ny saasey my t'eh fo broo.  Tra ta'n jough ayns dty veeal, ta'n gas çheet magh ass y lheieys as jannoo bolganyn dy ghaa-ocseed charboan er dty hengey, red ta cur blass gear da'n jough.  Ta ushtey-soda ny hambyl jeh jough as daa-ocseed charboan fo broo aynjee.
 Mooghey aileyn.  Ta daa-ocseed charboan goll er ymmydey ayns moogheyderyn.
 Feayraghey.  Fodmayd jannoo stooaltane bane ass daa-ocseed charboan fo broo.  Ta shin gra "rio çhirrym" rish shoh er y fa dy vel eh jeeaghyn goll rish rio cadjin.  Agh ta rio chirrym caghlaa dy jeeragh veih stooaltane gys gas, gyn çheet dy ve ny stooaltane.  Myr shen cha nel rio çhirrym fliughey red erbee, as er yn oyr shen t'eh ymmydoil ry-hoi cummal bee riojit ny stayd feayr tra t'eh goll er arraghey.  Chammah as shen, ta ymmyd jeant jeh rio çhirrym ayns thieyn-cloie as nyn lhied (taghyrtyn scaanagh as myr shen).

 
Ronney:Neuhiddreedyn geayrag
Ronney:Ocseedyn geayr
Ronney:Stooghyn feayree
Ronney:Jantee mooghey aile
Ronney:Gassyn ribbey çhiass
Ronney:Kemmiganeyn thie
Ronney:Lheihee neuorgaanagh
Ronney:Meanyn mooadaghey laser
Ronney:Stooghyn feayree frasseeagh çheshveanagh
Ronney:Ocsocharboanyn
Ronney:Siyreyderyn
Ronney:Feayreyderyn
Ronney:Co-vreneenyn cowree gassagh
Ronney:Bishaghtyn earrooyn E
Ronney:Co-vreneenyn tree-vreneenagh