ކޮލަންބިއާ
{{Infobox Country
|native_name=''{{lang|es|República de Colombia}}''{{spaces|2}}<small>{{es icon}}</small>
|conventional_long_name=Republic of Colombia
|common_name=Colombia
|image_flag=Flag of Colombia.svg
|image_coat=Coat of arms of Colombia.svg
|image_map=COL orthographic (San Andrés and Providencia special).svg
|national_motto=''"Libertad y Orden"''{{spaces|2}}<small>{{es icon}}</small><br />''"Liberty and Order"''
|national_anthem=''{{lang|es|[[National Anthem of Colombia|Oh, Gloria Inmarcesible!]]}}''
|capital=[[Bogota]]
|latd=4|latm=39|latNS=N|longd=74|longm=3|longEW=W
|largest_city=capital
|official_languages=[[Spanish language|Spanish]]{{smallsup|1}}
|regional_languages=<small>The languages and dialects of ethnic groups are also official in their territories.</small><ref name="constitution">[http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Colombia/col91.html Constitution of Colombia, 1991] (Article 10) {{es icon}}</ref>
|ethnic_groups=58% [[mestizo]], <br />20% [[White people|white]], <br />14% [[mulatto]], <br />4% [[Black people|black]], <br />3% [[zambo]], <br />1% [[Indigenous peoples of the Americas|Amerindian]].<ref name="CIAWFB" />
|demonym=Colombian
|government_type=[[Presidential system|Presidential republic]]
|leader_title1=[[President of Colombia|President]]
|leader_name1=[[Juan Manuel Santos]]
|leader_title2=[[Vice President of Colombia|Vice President]]
|leader_name2=[[Argelino Garzon|Argelino Garzon]]
|leader_title3=[[President of the Congress of Colombia|President of Congress]]
|leader_name3=[[Javier Cáceres Leal]]
|leader_title4=[[Supreme Court of Colombia|President of the Supreme Court]]
|leader_name4=[[Augusto Ibáñez Guzmán]]
|sovereignty_type=[[Independence]]
|sovereignty_note=from [[Spain]]
|established_event1=[[Colombian Declaration of Independence|Declared]]
|established_date1=July 20, 1810
|established_event2=Recognized
|established_date2=August 7, 1819
|established_event3=[[Colombian Constitution|Current constitution]]
|established_date3=1991
|area_rank=26th
|area_magnitude=1 E12
|area_km2=1,141,748
|area_sq_mi=440,839 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|percent_water=8.8
|population_estimate=44,928,970<ref name="DANE clock">{{Cite web |url=http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php |title=Departamento Administrativo Nacional de Estadística |access-date=1258889751 |archive-date=1326532401 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114091321/http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php |dead-url=yes }}</ref>
|population_estimate_rank=29th
|population_estimate_year=April 2009
|population_census=42,888,592<ref name="DANE clock" />
|population_census_year=2005
|population_density_km2=40
|population_density_sq_mi=104<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|population_density_rank=168th
|GDP_PPP=$397.249 billion<ref name="imf2">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=233&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=55&pr.y=7|title=Colombia|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref>
|GDP_PPP_rank=
|GDP_PPP_year=2008
|GDP_PPP_per_capita=$8,800<ref name="CIA World FactBook">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html |title=Archive copy |access-date=1258889751 |archive-date=1242200702 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090513074502/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html |dead-url=yes }}</ref>
|GDP_PPP_per_capita_rank=
|GDP_nominal=$240.832 billion<ref name="imf2" />
|GDP_nominal_rank=
|GDP_nominal_year=2008
|GDP_nominal_per_capita=$4,989<ref name="imf2" />
|GDP_nominal_per_capita_rank=
|Gini=52
|Gini_year=2006
|Gini_category=<font color="#e0584e">high</font>
|HDI={{increase}} 0.807
|HDI_rank=77th
|HDI_year=2007
|HDI_category=<font color="#009900">high</font>
|HPI=67.2
|HPI_rank=2nd
|HPI_year=2006
|HPI_category=<font color="#fc0;">medium</font>
|currency=[[Colombian peso|Peso]]
|currency_code=COP
|country_code=CO
|time_zone=
|utc_offset=-5{{smallsup|2}}
|time_zone_DST=
|utc_offset_DST=
|drives_on=Right
|date_format=dd-mm-yyyy ([[Common Era|CE]])
|cctld=[[.co]]
|calling_code=+57
|footnote1=Although the Colombian Constitution specifies the Spanish as official language in all its territory, the native languages (approximately 75 dialects) are also official in their own territories.
|footnote2=The official Colombian time, ([http://horalegal.sic.gov.co/ horalegal.sic.gov.co]) is controlled and coordinated by the state agency "Superintendencia de Industria y Comercio".<ref>{{cite web|url=http://www.presidencia.gov.co/prensa_new/decretoslinea/1992/diciembre/30/dec2153301992.pdf|title=Decreto 2153 de 1992|publisher=Presidencia de la República de Colombia|idiom=Spanish|cite=ARTICULO 20|accessdate=2008-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514195007/http://www.presidencia.gov.co/prensa_new/decretoslinea/1992/diciembre/30/dec2153301992.pdf|archivedate=1305402607|dead-url=no}}</ref>
}}

ކޮލަންބިޔާއަކީ ނުވަތަ ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮލަންބިޔާއަކީ ދެކުނުއެމެރިކާ ބައްރުގެ ހުޅަނގުއުތުރުގައި އޮތް ދުސްތޫރީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. 

== އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް ==
ކޮލަންބިޔާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ އެސްޕަންޏޯލް ނުވަތަ އިސްޕެނިޝްއެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން ކޮލަންބިޔާގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ކޮލޮންބިއަންސްއެވެ. 
ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ބޮގޯޓާއެވެ. ކޮލަންބިޔާގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް ބޮގޯޓާއެވެ. ކޮލަންބިޔާއަކީ ދުސްތޫރީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 45 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދުނިޔޭގައި 29 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. 
ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 1.1 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ co. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +57 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ޕެސޯއެވެ.

== ނަން ==
ކޮލަންބިޔާގެ ނަން އައިސްފައިވަނީ ކްރިސްޓޮފަރ ކޮލަންބަސްގެ ނަމުންނެވެ. 

== ޖުޣުރާފީ ==
ކޮލަންބިޔާގެ އިރުމަތީގައި އޮތީ ވެނެޒުއޭލާ އާއި ބްރެޒިލެވެ. ދެކުނުގައި އޮތީ އިކުއެޑޯ އާއި ޕެރޫއެވެ. އުތުރުގައި އޮތީ ކެރީބިއަން ކަނޑެވެ. ހުޅަނގުއުތުރުގައި އޮތީ ޕެނަމާއެވެ. ހުޅަނގުގައި އޮތީ ޕެސިފިކް މަހާސާގަރެވެ. މީގެ އިތުރުން ބައެއް ޤައުމުތަކުން މެރިޓައިމް ބޯޑަރު ކޮލަންބިޔާއާ ޙިއްޞާކުރެއެވެ. އެ ޤައުމުތަކަކީ ޖެމެއިކާ، ހައިޓީ، ޑޮމިނިކަން ރިޕަބްލިކް، ހޮންޑިއުރަސް، ނިކަރާގުއާ، އަދި ކޮސްޓަރީކާއެވެ.

== ތާރީޚު ==
މިއަދު ކޮލަންބިޔާގެ ގޮތުގައި އޮތް ސަރަޙައްދުގައި އެންމެ ފުރަތަމައަށް އާބާދުވެފައިިވީ އަދިވާސީންނެވެ. މުއިސްކާ އާއި ކުއިންބާޔާ އާއި ޓައިރޯނާ ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 
އިސްޕޭނު މީހުން ކޮލަންބިޔާގެ ސަރަޙައްދަށް އައިސްފައިވަނީ 1499 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އިސްޕޭނު މީހުން ވަނީ ކޮލަންބިޔާ ސަރަޙައްދުގެ އަޞްލު ރަށްވެހިންގެ ތެރެއިން 90% މީހުންގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން މަރާލައި، އަނެއްބައި މީހުން އަޅުވެތިކޮށްފައެވެ. އޭގެ ފަހުން އެމީހުން އުފެއްދީ ވައިސްރޯޔަލްޓީ އޮފް ނިއު ގްރެނާޑާއެވެ. ވައިސްރޯޔަލްޓީ އޮފް ނިއު ގްރެނާޑާގައި ހިމެނެނީ މިއަދުގެ ކޮލަންބިޔާ އާއި ވެނެޒުއޭލާ އާއި އިކުއެޑޯ އާއި ޕެނަމާއެވެ.
ވައިސްރޯޔަލްޓީ އޮފް ނިއު ގްރެނާާޑާގެ ވެރިރަށެއްގެ ގޮތުގައި އޮތީ ބޮގޯޓާއެވެ. 
16 ވަނަ ޤަރުނުގައި ޔޫރަޕުގެ މީހުން އެފްރިކާއިން އަޅުން ގެންނަން ފެށިއެވެ. 
މި ސަރަޙައްދަށް އިސްޕޭނުގެ ދަށުން މިނިވަންކަން ލިބުނީ 1819 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް 1830 ވަނަ އަހަރުގައި “ގްރޭން ކޮލޮންބިޔާ” ވަނީ ރޫޅިގެން ގޮސްފައެވެ.
އެއީ ވެނެޒުއާލާ އާއި އިކުއެޑޯ ވަކިވެ، ވަކި ދައުލަތްތަކަކަށްވީ ހިސާބުންނެވެ. ދެން ފެނިގެން ދިޔައީ މިއަދު ކޮލަންބިޔާ އާއި ޕެނަމާގެ ގޮތުގައި އޮތް ދެ ޤައުމު، ރިޕަބްލިކް އޮފް ނިއުގްރެނާޑާގެ ގޮތުގައި އުފަންވިތަނެވެ. މި ދައުލަތުން ޕެނަމާ ވަކިވީ 1903 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.
ކޮލަންބިޔާގެ އައު ޤާނޫނުއަސާސީ ތަޞްދީޤުކޮށްފައިވަނީ 1991 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. 

== ޑެމޮގްރަފިކްސް ==
އާބާދީގައި 45 މިލިޔަން މީހުން ތިބި ކޮލަންބިޔާއަކީ އާބާދީގެ ގޮތުން ދުނިޔޭގެ 29 ވަނަ ޤައުމެވެ. އަދި ދެކުނުއެމެރިކާ ބައްރުގައި ދެވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. މެކްސިކޯ ފިޔަވައި ސްޕެނިޝް ބަހުން ވާހަކަދައްކާ އެންމެ ބޮޑު އާބާދީއަކީ ކޮލަންބިޔާއެވެ. އެހެންކަމުން ލެޓިން އެމެރިކާގެ ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން ތިންވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމަކީ ކޮލަންބިޔާއެވެ.
ކޮލަންބިޔާގައި 2015 ވަނަ އަހަރު 50 މިލިޔަން މީހުން ތިބޭނެކަމަށް ވަނީ ބެލެވިފައެވެ.
ކޮލަންބިޔާގެ އާބާދީގެ 58% މީހުންނަކީ މެސްޓިޒޯއިންނެވެ. މިއީ ޔޫރަޕުގެ މީހުންނާއި އެމެރިންޑިއަނުންގެ މަސްހުނި ނަސްލެކެވެ. 20% މީހުންނަކީ ޔޫރަޕިއަން ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 14% މީހުންނަކީ މުއްލަތޯއިންނެވެ. މިއީ ޔޫރަޕާއި އެފްރިކާ މީހުންގެ މަސްހުނި ނަސްލެވެ. 4% މީހުންނަކީ އެފްރިކާގެ ކަޅު ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 3% މީހުންނަކީ ޒަންބޯއިންނެވެ. އެމީހުންނަކީ އެމެރިންޑިޔަނުންނާއި އެފްރިކާ ނަސްލުގެ މީހުންގެ މަސްހުނި ނަސްލެކެވެ. 1% މީހުންނަކީ އަޞްލު ރަށްވެހިން ކަމުގައިވާ ސާފު އެމެރިންޑިޔަނުން ނުވަތަ އަދިވާސީންނެވެ.

== ސަގާފަތު ==
ކޮލަންބިޔާގެ ސަގާފަތަށް އަސަރު ފޯރުވާފައިވަނީ ނޭޓިވް އެމެރިކަން، އިސްޕެނިޝް، ޔޫރަޕިއަން، އެފްރިކަން، އެމެރިކަން، ކެރީބިއަން، މެދުއިރުމަތީގެ ސަގާފަތްތަކުންނެވެ.


== އިޤްތިޞާދު ==
ކޮލަންބިޔާގެ އިޤްތިޞާދަކީ އެހާ ރަނގަޅު އިޤްތިޞާދެއް ނޫނެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 4989 ޑޮލަރެވެ.
ކޮލަންބިޔާއަކީ ނުވަތަ ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮލަންބިޔާއަކީ ދެކުނުއެމެރިކާ ބައްރުގެ ހުޅަނގުއުތުރުގައި އޮތް ދުސްތޫރީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. 

 އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް 
ކޮލަންބިޔާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ އެސްޕަންޏޯލް ނުވަތަ އިސްޕެނިޝްއެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން ކޮލަންބިޔާގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ކޮލޮންބިއަންސްއެވެ. 
ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ބޮގޯޓާއެވެ. ކޮލަންބިޔާގެ ވެރިރަށަކީ ވެސް ބޮގޯޓާއެވެ. ކޮލަންބިޔާއަކީ ދުސްތޫރީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 45 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދުނިޔޭގައި 29 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. 
ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 1.1 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ co. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +57 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ޕެސޯއެވެ.

 ނަން 
ކޮލަންބިޔާގެ ނަން އައިސްފައިވަނީ ކްރިސްޓޮފަރ ކޮލަންބަސްގެ ނަމުންނެވެ. 

 ޖުޣުރާފީ 
ކޮލަންބިޔާގެ އިރުމަތީގައި އޮތީ ވެނެޒުއޭލާ އާއި ބްރެޒިލެވެ. ދެކުނުގައި އޮތީ އިކުއެޑޯ އާއި ޕެރޫއެވެ. އުތުރުގައި އޮތީ ކެރީބިއަން ކަނޑެވެ. ހުޅަނގުއުތުރުގައި އޮތީ ޕެނަމާއެވެ. ހުޅަނގުގައި އޮތީ ޕެސިފިކް މަހާސާގަރެވެ. މީގެ އިތުރުން ބައެއް ޤައުމުތަކުން މެރިޓައިމް ބޯޑަރު ކޮލަންބިޔާއާ ޙިއްޞާކުރެއެވެ. އެ ޤައުމުތަކަކީ ޖެމެއިކާ، ހައިޓީ، ޑޮމިނިކަން ރިޕަބްލިކް، ހޮންޑިއުރަސް، ނިކަރާގުއާ، އަދި ކޮސްޓަރީކާއެވެ.

 ތާރީޚު 
މިއަދު ކޮލަންބިޔާގެ ގޮތުގައި އޮތް ސަރަޙައްދުގައި އެންމެ ފުރަތަމައަށް އާބާދުވެފައިިވީ އަދިވާސީންނެވެ. މުއިސްކާ އާއި ކުއިންބާޔާ އާއި ޓައިރޯނާ ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 
އިސްޕޭނު މީހުން ކޮލަންބިޔާގެ ސަރަޙައްދަށް އައިސްފައިވަނީ 1499 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އިސްޕޭނު މީހުން ވަނީ ކޮލަންބިޔާ ސަރަޙައްދުގެ އަޞްލު ރަށްވެހިންގެ ތެރެއިން 90% މީހުންގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން މަރާލައި، އަނެއްބައި މީހުން އަޅުވެތިކޮށްފައެވެ. އޭގެ ފަހުން އެމީހުން އުފެއްދީ ވައިސްރޯޔަލްޓީ އޮފް ނިއު ގްރެނާޑާއެވެ. ވައިސްރޯޔަލްޓީ އޮފް ނިއު ގްރެނާޑާގައި ހިމެނެނީ މިއަދުގެ ކޮލަންބިޔާ އާއި ވެނެޒުއޭލާ އާއި އިކުއެޑޯ އާއި ޕެނަމާއެވެ.
ވައިސްރޯޔަލްޓީ އޮފް ނިއު ގްރެނާާޑާގެ ވެރިރަށެއްގެ ގޮތުގައި އޮތީ ބޮގޯޓާއެވެ. 
16 ވަނަ ޤަރުނުގައި ޔޫރަޕުގެ މީހުން އެފްރިކާއިން އަޅުން ގެންނަން ފެށިއެވެ. 
މި ސަރަޙައްދަށް އިސްޕޭނުގެ ދަށުން މިނިވަންކަން ލިބުނީ 1819 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް 1830 ވަނަ އަހަރުގައި “ގްރޭން ކޮލޮންބިޔާ” ވަނީ ރޫޅިގެން ގޮސްފައެވެ.
އެއީ ވެނެޒުއާލާ އާއި އިކުއެޑޯ ވަކިވެ، ވަކި ދައުލަތްތަކަކަށްވީ ހިސާބުންނެވެ. ދެން ފެނިގެން ދިޔައީ މިއަދު ކޮލަންބިޔާ އާއި ޕެނަމާގެ ގޮތުގައި އޮތް ދެ ޤައުމު، ރިޕަބްލިކް އޮފް ނިއުގްރެނާޑާގެ ގޮތުގައި އުފަންވިތަނެވެ. މި ދައުލަތުން ޕެނަމާ ވަކިވީ 1903 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.
ކޮލަންބިޔާގެ އައު ޤާނޫނުއަސާސީ ތަޞްދީޤުކޮށްފައިވަނީ 1991 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. 

 ޑެމޮގްރަފިކްސް 
އާބާދީގައި 45 މިލިޔަން މީހުން ތިބި ކޮލަންބިޔާއަކީ އާބާދީގެ ގޮތުން ދުނިޔޭގެ 29 ވަނަ ޤައުމެވެ. އަދި ދެކުނުއެމެރިކާ ބައްރުގައި ދެވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. މެކްސިކޯ ފިޔަވައި ސްޕެނިޝް ބަހުން ވާހަކަދައްކާ އެންމެ ބޮޑު އާބާދީއަކީ ކޮލަންބިޔާއެވެ. އެހެންކަމުން ލެޓިން އެމެރިކާގެ ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން ތިންވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމަކީ ކޮލަންބިޔާއެވެ.
ކޮލަންބިޔާގައި 2015 ވަނަ އަހަރު 50 މިލިޔަން މީހުން ތިބޭނެކަމަށް ވަނީ ބެލެވިފައެވެ.
ކޮލަންބިޔާގެ އާބާދީގެ 58% މީހުންނަކީ މެސްޓިޒޯއިންނެވެ. މިއީ ޔޫރަޕުގެ މީހުންނާއި އެމެރިންޑިއަނުންގެ މަސްހުނި ނަސްލެކެވެ. 20% މީހުންނަކީ ޔޫރަޕިއަން ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 14% މީހުންނަކީ މުއްލަތޯއިންނެވެ. މިއީ ޔޫރަޕާއި އެފްރިކާ މީހުންގެ މަސްހުނި ނަސްލެވެ. 4% މީހުންނަކީ އެފްރިކާގެ ކަޅު ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 3% މީހުންނަކީ ޒަންބޯއިންނެވެ. އެމީހުންނަކީ އެމެރިންޑިޔަނުންނާއި އެފްރިކާ ނަސްލުގެ މީހުންގެ މަސްހުނި ނަސްލެކެވެ. 1% މީހުންނަކީ އަޞްލު ރަށްވެހިން ކަމުގައިވާ ސާފު އެމެރިންޑިޔަނުން ނުވަތަ އަދިވާސީންނެވެ.

 ސަގާފަތު 
ކޮލަންބިޔާގެ ސަގާފަތަށް އަސަރު ފޯރުވާފައިވަނީ ނޭޓިވް އެމެރިކަން، އިސްޕެނިޝް، ޔޫރަޕިއަން، އެފްރިކަން، އެމެރިކަން، ކެރީބިއަން، މެދުއިރުމަތީގެ ސަގާފަތްތަކުންނެވެ.

 އިޤްތިޞާދު 
ކޮލަންބިޔާގެ އިޤްތިޞާދަކީ އެހާ ރަނގަޅު އިޤްތިޞާދެއް ނޫނެވެ. އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 4989 ޑޮލަރެވެ.