ވިޓަމިން އޭ
ވިޓަމިން އޭ({{en|Vitamin A}}) ހަށިގަނޑަށް ލިބެނީ މައިގަނޑު ދެގޮތަކުންނެވެ. އެއީ ހައިވާނުންގެ ރެޓިނޮލްގެ ގޮތުގައި ލިބޭ ބަޔާއި، ތަރުކާރީ އާއި މޭވާއިން ކެރޮޓީންގެ ގޮތުގައި ލިބިދޭ ބައެކެވެ. ރީނދޫ ކުލަ ހުންނަ ތަރުކާރީގައި މިބައި ހިމެނޭލެން ގިނަވާނެއެވެ. 
ވިޓަމިން އޭ ބޭނުންވަނީ ހަށިގަނޑު ބިނާކުރުމުގައްޔާއި، ހަށިގަނޑުގެ އެތަންމިތާގައިވާ ސެލޯށި ތައް، ގިރިބިންކޮށް ދެމެހެއްޓުމަށެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ލޯ، ހަންގަނޑު، ކަށިތައް، ނޭވާލާ ނިޒާމް، ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ގެ ބައިތަކަށް މިވިޓަމިން ކޮންމެހެން ބޭނުންވެއެވެ. ވިޓަމިން އޭ މަދުވުމުން ލޮލުގެ ފެނުމަށް މައްސަލަ ޖެހި، އަދި ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި އަނދިރިވެ، އަދި ބައެއް ފަހަރު ކަނުވުން ވެސް ކުރިމަތިވެއެވެ. ވިޓަމިން އޭ އަކީ ބަލިތަކުން ދިފާޢުވުމަށް ވަރަށް މުހިއްމު މާއްދާ އެކެވެ. އެހެން ކަމުން މިޒަމާނުގައި ބަލިތަކުން ދިފާޢުވުމަށްދޭ ވެކްސިނެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ވިޓަމިން އޭ ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. 
ވިޓަމިން އޭ މިނެހަދަނީ ރެޓިނޯލް އިކުއިވަލަންޓް ނުވަތަ (އާރުއީ) އިންނެވެ. މިގޮތުން 1 ރެޓިނޯލް އިކުއިވަލަންޓް އަކީ 1 މައިކްރޯގްރާމް ރެޓިނޯލް ނުވަތަ 6 މައިކްރޯގްރާމް ބީޓާކެރޮޓީން އެވެ. ހަމައެހެންމެ ވިޓަމިން އޭ މިނަން އިންޓަނޭޝަނަލް ޔުނިޓް މިހާރު ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. 1 ރެޓިނޯލް އީކުއިވަލަންޓް އަކީ 3.33 އިންޓަނޭޝަނަލް ޔުނިޓް އެވެ. 
ވިޓަމިން އޭ ކެލަމިން ({{en|Recommanded Dietary intake}})( ދުވަހެއްގެ ކެއުމުގައި ލަފާދޭ މިންވަރު ) ކަމަށް ބަލަނީ ފިރިހެނަކަށް ނަމަ 1000 މައިކްރޯގްރާމް އާރުއީ، އަދި އަންހެނަކަށް ނަމަ 800 މައިކްރޯގްރާމް އާރުއީ ގެ ވިޓަމިން އޭ އެވެ. 
ވިޓަމިން އޭ އަކީ މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބޭނުންކުރުމުން ކުޑަ ދަރިފުޅު ހެދިބޮޑުވުމުގައި އެހީވެދޭ އެއްޗެކެވެ. ވިޓަމިން އޭ ހަށިގަނޑުގައި މަދުވެއްޖެކަން އެނގޭ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ލޮލުގެ ފެނުން ކޮށިވުން، މޭގެ ބަލިތައް ޖެހުން، އަދި ހަމުގެ ބަލިތައް ޖެހުން ހިމެނެއެވެ.

ވިޓަމިން އޭ އަކީ އިންސާނުންނަށް ވަރަށް ބޭނުންތެރި މާއްދާއެކެވެ. ވިޓަމިން އޭ ގެ ތަފާތު ވައްތަރު ތައް ހުރެއެވެ. ވިޓަމިން އޭ ގެ ވައްތަރު ތަކުގެ ތެރޭގައި [[ރެޓްނޯލް]](Retinol) ، [[ރެޓްނަލް]](Retinal) އަދި [[ރެޓްނޮއިޑް އެސިޑް]](Retinoid acid) އަދި [[ކެރަޓީން]](Carotene) ހިމެނެއެވެ. ވިޓަމިން އޭ ހުރިހާ ވައްތަރެއްގެ އޮނިގަނޑުގައިވެސް ''ބީޓާ އަޔޮނިން'' ރިންގ އެއް ވެއެވެ.

* [[ރެޓިނޯލް]] އަކީ ސަރުބީއަށް ގިރޭ ރީދޫ ކުލައަށް ހުންނަ އެންޓި އޮކްސިޑެންޓް އެކެވެ. މިއީ ފެނުމާއި، ކަށިތައް އުފެދުމަށް މުހިއްމު ވިޓަމިނެކެވެ.
* ވިޓަމިން އޭ ހޯދުނުކަމަށް ބުނަނީ 1917 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އެއީ ޔުނިވަސިޓީ އޮފް ވެންކަންސިން އަދި ޔޭލް ޔުނިވަސިޓީގެ ޕްރޮފެސަރުންނެވެ.

== ވިޓަމިން އޭ ލިބިދޭ ފައިދާ ==
 
* ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހެދިބޮޑުވުމަށް ވިޓަމިން އޭ އަކީ ވަރަށް ބޭނުންތެރި މާއްދާއެކެވެ.
* ހަންގަޑުން ސަލާމަތުން ބެހެއްޓުމަށާއި، ލޮލުގެ ފެނުން ރަގަޅުކުރުމަށާއި، ކަށިތައް އުފެދުމަށް ވިޓަމިން އޭ ބޭނުންވެއެވެ. 
* ވިޓަމިން އޭ އަކީ ވަރަށް ގިނަ ބަލިތަކުން ހަށިގަނޑު ދިފާާޢުކުރުމަށް އެހީވެދޭ ''އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް'' އެކެވެ.

== ވިޓަމިން އޭ ހިމެނޭ ކާނާގެ ބާވަތްތައް ==

ވިޓަމިން އޭ އެކުލެވޭ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ކެރެޓާއި، ފަތާއި، ކައްޓަލަ،ބިސް،ފޯރޓިފައިޑް ކިރު،ސްޕިނެޗް، އަދި ބްރޮކޮލީ ހިމެނެއެވެ. ހަމަމިހެން މާބަނޑުވުމުން ނަގާ ''ޕްރިނޭޓަލް ވިޓަމިން''ގައިވެސް ވިޓަމިން އޭ އެކުލެވިގެންވެއެވެ. މާބަނޑު ދުވަސްވަރު 800މައިކްރޯގްރާމްގެ ވިޓަމިން އޭ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވެއެވެ.

== ވިޓަމިން އޭ މަދުވުން ==
 
ވިޓަމިން އޭ މަދުވުމުން ފެންނަ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ރޭގަނޑު ރޯނާވުން، ލޯ މާބޮޑަށް ހިކުން، ލޮލުގެ ކުރިމަތީގައި ތިކިތަކެއް އުޅޭހެން ހީވުން، އަދިރިވުން، ދިފާޢީ ބާރު ދަށްވުން، މާބޮޑަށް ހަންގަނޑުން ތޮށި ފޮޅުން، އަދި ލޮލުގެ ކޯނިއާ މަޑުވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

== ވިޓަމިން އޭ ގިނަވުން ==

މާގިނައިން ވިޓަމިން އޭ ހަށިގަނޑަށް ވަނުމަކީ ވިޓަމިން އޭ އޯވަޑޯޒްވުން ނުވަތަ ވިޓަމިން އޭ ވިހަވުން ކުރިމަތި ކުރުވާނެ ކަމެކެވެ. ވިޓަމިން އޭ އޯވަޑޯޒް ވެއްޖެނަމަ ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި މޭނުބައިކުރުން، ހޮނޑުލެވުން، ކާހިތްނުވުން، ރީނދޫވުން، ބޮލުގައި ރިހުން، މަސްތަކުގައި ރިހުން، ވަރުދެރަވުން، ބަނޑުގައި ރިހުން، ތާއްޔަށް ޖެހުން، އަދި ވިސްނުން ކޮށިވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

ދިގުމުއްދަތަކަށް ވިޓަމިން އޭ އޯވަޑޯޒް ވެއްޖެނަމަ ހުންއައުން، ބައިގެން ދިއުން، ފުރަމޭ ހަލާކުވުން، އިސްތަށި ފޭބުން، ނިދިނައުން، ވަރުބަލިވުން، ބަރުދަން ލުއިވުން، ބޭރަށް ހިންގުން، ލޭމަދުވުން، ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

== އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ ==

== އިތުރު ފާލަންތައް ==
== ރިފަރެންސް ==
* ކާނާގެ ފައިދާ - މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތު - ދިވެހިރާއްޖެ - 2003

[[ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް]]
ވިޓަމިން އޭ() ހަށިގަނޑަށް ލިބެނީ މައިގަނޑު ދެގޮތަކުންނެވެ. އެއީ ހައިވާނުންގެ ރެޓިނޮލްގެ ގޮތުގައި ލިބޭ ބަޔާއި، ތަރުކާރީ އާއި މޭވާއިން ކެރޮޓީންގެ ގޮތުގައި ލިބިދޭ ބައެކެވެ. ރީނދޫ ކުލަ ހުންނަ ތަރުކާރީގައި މިބައި ހިމެނޭލެން ގިނަވާނެއެވެ. 
ވިޓަމިން އޭ ބޭނުންވަނީ ހަށިގަނޑު ބިނާކުރުމުގައްޔާއި، ހަށިގަނޑުގެ އެތަންމިތާގައިވާ ސެލޯށި ތައް، ގިރިބިންކޮށް ދެމެހެއްޓުމަށެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ލޯ، ހަންގަނޑު، ކަށިތައް، ނޭވާލާ ނިޒާމް، ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ގެ ބައިތަކަށް މިވިޓަމިން ކޮންމެހެން ބޭނުންވެއެވެ. ވިޓަމިން އޭ މަދުވުމުން ލޮލުގެ ފެނުމަށް މައްސަލަ ޖެހި، އަދި ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި އަނދިރިވެ، އަދި ބައެއް ފަހަރު ކަނުވުން ވެސް ކުރިމަތިވެއެވެ. ވިޓަމިން އޭ އަކީ ބަލިތަކުން ދިފާޢުވުމަށް ވަރަށް މުހިއްމު މާއްދާ އެކެވެ. އެހެން ކަމުން މިޒަމާނުގައި ބަލިތަކުން ދިފާޢުވުމަށްދޭ ވެކްސިނެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ވިޓަމިން އޭ ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. 
ވިޓަމިން އޭ މިނެހަދަނީ ރެޓިނޯލް އިކުއިވަލަންޓް ނުވަތަ (އާރުއީ) އިންނެވެ. މިގޮތުން 1 ރެޓިނޯލް އިކުއިވަލަންޓް އަކީ 1 މައިކްރޯގްރާމް ރެޓިނޯލް ނުވަތަ 6 މައިކްރޯގްރާމް ބީޓާކެރޮޓީން އެވެ. ހަމައެހެންމެ ވިޓަމިން އޭ މިނަން އިންޓަނޭޝަނަލް ޔުނިޓް މިހާރު ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. 1 ރެޓިނޯލް އީކުއިވަލަންޓް އަކީ 3.33 އިންޓަނޭޝަނަލް ޔުނިޓް އެވެ. 
ވިޓަމިން އޭ ކެލަމިން ()( ދުވަހެއްގެ ކެއުމުގައި ލަފާދޭ މިންވަރު ) ކަމަށް ބަލަނީ ފިރިހެނަކަށް ނަމަ 1000 މައިކްރޯގްރާމް އާރުއީ، އަދި އަންހެނަކަށް ނަމަ 800 މައިކްރޯގްރާމް އާރުއީ ގެ ވިޓަމިން އޭ އެވެ. 
ވިޓަމިން އޭ އަކީ މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބޭނުންކުރުމުން ކުޑަ ދަރިފުޅު ހެދިބޮޑުވުމުގައި އެހީވެދޭ އެއްޗެކެވެ. ވިޓަމިން އޭ ހަށިގަނޑުގައި މަދުވެއްޖެކަން އެނގޭ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ލޮލުގެ ފެނުން ކޮށިވުން، މޭގެ ބަލިތައް ޖެހުން، އަދި ހަމުގެ ބަލިތައް ޖެހުން ހިމެނެއެވެ.

ވިޓަމިން އޭ އަކީ އިންސާނުންނަށް ވަރަށް ބޭނުންތެރި މާއްދާއެކެވެ. ވިޓަމިން އޭ ގެ ތަފާތު ވައްތަރު ތައް ހުރެއެވެ. ވިޓަމިން އޭ ގެ ވައްތަރު ތަކުގެ ތެރޭގައި ރެޓްނޯލް(Retinol) ، ރެޓްނަލް(Retinal) އަދި ރެޓްނޮއިޑް އެސިޑް(Retinoid acid) އަދި ކެރަޓީން(Carotene) ހިމެނެއެވެ. ވިޓަމިން އޭ ހުރިހާ ވައްތަރެއްގެ އޮނިގަނޑުގައިވެސް ބީޓާ އަޔޮނިން ރިންގ އެއް ވެއެވެ.

 ރެޓިނޯލް އަކީ ސަރުބީއަށް ގިރޭ ރީދޫ ކުލައަށް ހުންނަ އެންޓި އޮކްސިޑެންޓް އެކެވެ. މިއީ ފެނުމާއި، ކަށިތައް އުފެދުމަށް މުހިއްމު ވިޓަމިނެކެވެ.
 ވިޓަމިން އޭ ހޯދުނުކަމަށް ބުނަނީ 1917 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އެއީ ޔުނިވަސިޓީ އޮފް ވެންކަންސިން އަދި ޔޭލް ޔުނިވަސިޓީގެ ޕްރޮފެސަރުންނެވެ.

 ވިޓަމިން އޭ ލިބިދޭ ފައިދާ 
 
 ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހެދިބޮޑުވުމަށް ވިޓަމިން އޭ އަކީ ވަރަށް ބޭނުންތެރި މާއްދާއެކެވެ.
 ހަންގަޑުން ސަލާމަތުން ބެހެއްޓުމަށާއި، ލޮލުގެ ފެނުން ރަގަޅުކުރުމަށާއި، ކަށިތައް އުފެދުމަށް ވިޓަމިން އޭ ބޭނުންވެއެވެ. 
 ވިޓަމިން އޭ އަކީ ވަރަށް ގިނަ ބަލިތަކުން ހަށިގަނޑު ދިފާާޢުކުރުމަށް އެހީވެދޭ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެކެވެ.

 ވިޓަމިން އޭ ހިމެނޭ ކާނާގެ ބާވަތްތައް 

ވިޓަމިން އޭ އެކުލެވޭ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ކެރެޓާއި، ފަތާއި، ކައްޓަލަ،ބިސް،ފޯރޓިފައިޑް ކިރު،ސްޕިނެޗް، އަދި ބްރޮކޮލީ ހިމެނެއެވެ. ހަމަމިހެން މާބަނޑުވުމުން ނަގާ ޕްރިނޭޓަލް ވިޓަމިންގައިވެސް ވިޓަމިން އޭ އެކުލެވިގެންވެއެވެ. މާބަނޑު ދުވަސްވަރު 800މައިކްރޯގްރާމްގެ ވިޓަމިން އޭ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވެއެވެ.

 ވިޓަމިން އޭ މަދުވުން 
 
ވިޓަމިން އޭ މަދުވުމުން ފެންނަ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ރޭގަނޑު ރޯނާވުން، ލޯ މާބޮޑަށް ހިކުން، ލޮލުގެ ކުރިމަތީގައި ތިކިތަކެއް އުޅޭހެން ހީވުން، އަދިރިވުން، ދިފާޢީ ބާރު ދަށްވުން، މާބޮޑަށް ހަންގަނޑުން ތޮށި ފޮޅުން، އަދި ލޮލުގެ ކޯނިއާ މަޑުވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

 ވިޓަމިން އޭ ގިނަވުން 

މާގިނައިން ވިޓަމިން އޭ ހަށިގަނޑަށް ވަނުމަކީ ވިޓަމިން އޭ އޯވަޑޯޒްވުން ނުވަތަ ވިޓަމިން އޭ ވިހަވުން ކުރިމަތި ކުރުވާނެ ކަމެކެވެ. ވިޓަމިން އޭ އޯވަޑޯޒް ވެއްޖެނަމަ ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި މޭނުބައިކުރުން، ހޮނޑުލެވުން، ކާހިތްނުވުން، ރީނދޫވުން، ބޮލުގައި ރިހުން، މަސްތަކުގައި ރިހުން، ވަރުދެރަވުން، ބަނޑުގައި ރިހުން، ތާއްޔަށް ޖެހުން، އަދި ވިސްނުން ކޮށިވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

ދިގުމުއްދަތަކަށް ވިޓަމިން އޭ އޯވަޑޯޒް ވެއްޖެނަމަ ހުންއައުން، ބައިގެން ދިއުން، ފުރަމޭ ހަލާކުވުން، އިސްތަށި ފޭބުން، ނިދިނައުން، ވަރުބަލިވުން، ބަރުދަން ލުއިވުން، ބޭރަށް ހިންގުން، ލޭމަދުވުން، ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

 އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ 

 އިތުރު ފާލަންތައް 
 ރިފަރެންސް 
 ކާނާގެ ފައިދާ - މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތު - ދިވެހިރާއްޖެ - 2003

ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް