ހިތް
ހިތް ނުވަތަ ({{en|Heart}}) މިއި އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ އެންމެ ނާޒުކު ގުނަވަނެވެ. ހިތަކީ ހިތަށް ޚާއްޞަ މަސްތަކަކުން އުފެދިފައި އޮންނަ ގުނަވަނެކެވެ. ހަށިގަނޑު އެކި ހިސާބުތަކަށް ބޭނުންވާ ލޭ ފޮނުވައިދެނީ ހިތުން ކުރިފަޅައި ނިކުމެފައިވާ ބޮޑު ލޭނާރަކުންނެވެ. ބޭސްވެރިކަމުގެ ދުނިޔޭގައި ބޭނުންކުރާ ''ކާޑިއެކް'' (Cardiac)މިބަހުން ދޭހަވަނީ ''ހިތާއި ގުޅުންހުރި'' މިހެންނެވެ. ހިތް އުފެދިފައިވަނީ ކުރިންވެސް ބުނިހެން ހިތަށް ޚާއްޞަ މަހުގެ ވައްތަރަކުންނެވެ. އެއީ [[ހިތު މަސް]](Cardiac muscle) އެވެ.
== އުފެދުން ==
ބަނޑުގައި އަށަގަންނަ ކުޑަ ދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ވިންދު ޖަހަން ބަލިވެ އިންނަތާ 5 ވަނަ ހަފްތާގެ ތެރޭގައި ފަށައެވެ. ފެށިގެން އަންނައިރު ކުޑަ ދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ވިންދު ޖެހުން ހުންނަނީ ގާތްގަނޑަކަށް މައިމީހާގެ ހިތުގެ ވިންދު ޖެހުމާއި އެއްވަރެއްގައެވެ. އެއީ ގާތްގަނޑަކަށް މިނިޓަކު 80-75 ވިންދެވެ. އެއަށްފަހު ވިންދު ޖަހަން ފަށާ ފުރަތަމަ މަހުގެ ތެރޭގައި ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ވިންދު ޖެހުން މިނިޓަކު 185-165 އަށް މަތިވެގެން ދެއެވެ. މިވަރަށް ވިންދު ޖެހުން ހުންނަނީ ބަލިވެއިންނަތާ 7 ވަނަ ހަފްތާ ހިސާބުގައެވެ.

== އޮނިގަނޑު ==
[[File:Real-time MRI - Thorax.ogv|thumb|[[Real-time MRI]] of the human heart]]

== ހިތުގެ މައިގަނޑު ބައިތައް ==



=== ކަނާތު އެޓްރީއަމް ===
{{Main|ކަނާތު އެޓްރީއަމް}}
ކަނާތު އެޓްރީއަމް ނުވަތަ ({{en|Right atrium}}) އަކީ  ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ކަނާތް ފަރާތުން މަތީގައި އިންނަ ބައެވެ. ކަނާތު އެޓްރީއަމް އަށް ''އިންފިރިއާ ވީނާ ކޭވާ''(Inferior vena cava) އަދި ''ސްޕީރިއާ ވީނާ ކޭވާ''(Superior vena cava)  އިން ''އޮކްސިޖަން އެކުނުލެވޭ'' ހަށިގަނޑުގެ އެކި ހިސާބުތަކުން ގެނެސްދެއެވެ. އެއަށްފަހު މިލޭ ''ޓްރައި ކަސްޕިޑް ވޭލް''(Tricuspid valve) ހުރަސްކޮށް [[ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް]] އަށް ފޮނުވާލައެވެ. 

=== ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް ===
{{Main|ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް}}
ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް ނުވަތަ ({{en|Right ventricle}}) އަކީ  ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ކަނާތް ފަރާތުން ތިރީގައި އިންނަ ބައެވެ. ''އޮކްސިޖަން އެކުނުލެވޭ'' ލޭ ''ޓްރައިކަސްޕިޑް ވޭލް''(Tricuspid valve) ހުރަސްކޮށް [[ކަނާތު އެޓްރީއަމް]] އިން ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް އާދެއެވެ. މިގޮތުން ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް ވާޞިލްވި ލޭ ދެން ފޮނުވާލަނީ ''ޕުލްމަނަރީ ވޭލް''(Pulmonary valve) ހުރަސްކޮށް ފުއްޕާމެޔަށް ލޭފޮނުވާ ލޭނާރު(Pulmonary artery) ގެ ޒަރީޢާއިން [[ފުއްޕާމޭ]] އަށެވެ. 


=== ވާތު އެޓްރީއަމް ===
{{Main|ވާތު އެޓްރީއަމް}}
ވާތު އެޓްރީއަމް ނުވަތަ ({{en|Left atrium}}) އަކީ  ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ވާތް  ފަރާތުން މަތީގައި އިންނަ ބައެވެ. ކުރިން [[ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް]] އިން [[ފުއްޕާމޭ]]އަށް ފޮނުވާލި އޮކްސިޖަން އެކުނުލެވޭ ލޭ [[ފުއްޕާމޭ]]ގެ ތެރޭގައި އޮކްސިޖަންއާ އެއްވެއެވެ. އެއަށްފަހު އޮކްސިޖަން އިން މުއްސަދިކުރެވުނު ލޭ ފުއްޕާމޭ އިން ހިތަށް ލޭފޮނުވާ ލޭނާރު(Pulmonary vein) ގެ ތެރެއިން ގޮސް ވާތު އެޓްރީއަމް އަށް ވާޞިލްވެއެވެ. އެއަށްފަހު މިލޭ ''މައިޓްރަލް ވޭލް''(Mitral valve) ހުރަސްކޮށް [[ވާތު ވެންޓްރިކަލް]] އަށް ފޮނުވާލައެވެ. 


=== ވާތު ވެންޓްރިކަލް ===
{{Main|ވާތު ވެންޓްރިކަލް}}
ވާތު ވެންޓްރިކަލް ނުވަތަ ({{en|Left ventricle}}) އަކީ  ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ވާތް ފަރާތުން ތިރީގައި އިންނަ ބައެވެ. [[ވާތު އެޓްރީއަމް]] އަށް [[ފުއްޕާމޭ]] އިން ފޮނުވާލި އޮކްސިޖަން އިން މުއްސަދި ލޭ ''މައިޓްރަލް ވޭލް''(Mitral valve) ހުރަސްކޮށް [[ވާތު ވެންޓްރިކަލް]] އަށް ވާޞިލްވެއެވެ. އެއަށްފަހު ''އެއޯޓިކް ވޭލް''(Aortic valve) ހުރަސްކޮށް، ހިތުން ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކަށް ލޭ ފޮނުވައިދޭ އެންމެ ބޮޑު ލޭހޮޅި [[އެއޯޓާ]] އަށް ވާޞިލްވެ، ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކަށް ތަފާތު [[ލޭހޮޅި]] ތަކާއި، ލޭނާރުތަކުގެ އެހީގައި ފެތުރިގެން ދެއެވެ.


== ހިތުގެ ވޭލްތައް ==


=== މައިޓްރަލް ވޭލް ===

=== ޓްރައިކަސްޕިޑް ވޭލް ===

=== އެއޯޓިކް ވޭލް ===

=== ޕުލްމަނަރީ ވޭލް ===

== ދޫކުރާ ހޯރމޯންތައް ==

[[File:Heart diseccion.jpg|thumb|Heart being dissected showing right and left ventricles, from above]]

==== އެޓްރީއަލް ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް ====
{{Main|އެޓްރީއަލް ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް}}
އެޓްރީއަލް ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް ނުވަތަ ({{en|Atrial natriuretic peptide}}) އަކީ ހަށިގަނޑު ގައި ފެން، ލޮނު، އަދި ސަރުބީ ހަމަހަމަކަންމަތީ ބެހެއްޓުމުގައި ބައިވެރިވާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. ލޭގެ ޕްރެޝަރު އާދަޔާ ޚިލާފަށް މަތިވެގެންދާ ހިނދު ހިތުގެ އެޓްރީއަމް ތަކުގައި ހުންނަ ''މަޔޯސައިޓް''(Myocyte)  އޭ ކިޔާ ސެލްތަކަކުން މިހޯރމޯން ދޫކުރަން ފަށައެވެ. މަޔޯސައިޓް ތަކަކީ ހިތުގެ އެޓްރީއަމް ގައި ހުންނަ މަހު ސެލް ތަކެކެވެ. އެޓްރީއަލް ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް ލޮނާއި، ފެނާއި ސަރުބީގެ މިންވަރު ހަށިގަނޑުގައި މަދުކޮށްގެން ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްކުރުވައެވެ. 



==== ބްރޭން ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް ====
{{Main|ބްރޭން ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް}}
ބްރޭން ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް ނުވަތަ ({{en|Brain natriuretic peptide}}) އަކީ 32 އަމިނޯ އެސިޑް އެެކުލެވޭ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. ހިތުގެ ވެންޓްރިކަލް ގައި ހުންނަ މަޔޯސައިޓް ތަކަށް ދެމިވާންވުމުން ވެންޓްރިކަލްތަކުގައި ހުންނަ މަޔޯސައިޓްތަކުން މިހޯރމޯން ދޫކުރަން ފަށައެވެ.

== އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ ==


== އިތުރު ފާލަންތައް ==

[[ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު]]
[[ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް]]
[[ޤިސްމު:އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތައް]]
{{Reflist}}
ހިތް ނުވަތަ () މިއި އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ އެންމެ ނާޒުކު ގުނަވަނެވެ. ހިތަކީ ހިތަށް ޚާއްޞަ މަސްތަކަކުން އުފެދިފައި އޮންނަ ގުނަވަނެކެވެ. ހަށިގަނޑު އެކި ހިސާބުތަކަށް ބޭނުންވާ ލޭ ފޮނުވައިދެނީ ހިތުން ކުރިފަޅައި ނިކުމެފައިވާ ބޮޑު ލޭނާރަކުންނެވެ. ބޭސްވެރިކަމުގެ ދުނިޔޭގައި ބޭނުންކުރާ ކާޑިއެކް (Cardiac)މިބަހުން ދޭހަވަނީ ހިތާއި ގުޅުންހުރި މިހެންނެވެ. ހިތް އުފެދިފައިވަނީ ކުރިންވެސް ބުނިހެން ހިތަށް ޚާއްޞަ މަހުގެ ވައްތަރަކުންނެވެ. އެއީ ހިތު މަސް(Cardiac muscle) އެވެ.
 އުފެދުން 
ބަނޑުގައި އަށަގަންނަ ކުޑަ ދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ވިންދު ޖަހަން ބަލިވެ އިންނަތާ 5 ވަނަ ހަފްތާގެ ތެރޭގައި ފަށައެވެ. ފެށިގެން އަންނައިރު ކުޑަ ދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ވިންދު ޖެހުން ހުންނަނީ ގާތްގަނޑަކަށް މައިމީހާގެ ހިތުގެ ވިންދު ޖެހުމާއި އެއްވަރެއްގައެވެ. އެއީ ގާތްގަނޑަކަށް މިނިޓަކު 80-75 ވިންދެވެ. އެއަށްފަހު ވިންދު ޖަހަން ފަށާ ފުރަތަމަ މަހުގެ ތެރޭގައި ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހިތުގެ ވިންދު ޖެހުން މިނިޓަކު 185-165 އަށް މަތިވެގެން ދެއެވެ. މިވަރަށް ވިންދު ޖެހުން ހުންނަނީ ބަލިވެއިންނަތާ 7 ވަނަ ހަފްތާ ހިސާބުގައެވެ.

 އޮނިގަނޑު 
thumb|Real-time MRI of the human heart

 ހިތުގެ މައިގަނޑު ބައިތައް 

 ކަނާތު އެޓްރީއަމް 

ކަނާތު އެޓްރީއަމް ނުވަތަ () އަކީ  ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ކަނާތް ފަރާތުން މަތީގައި އިންނަ ބައެވެ. ކަނާތު އެޓްރީއަމް އަށް އިންފިރިއާ ވީނާ ކޭވާ(Inferior vena cava) އަދި ސްޕީރިއާ ވީނާ ކޭވާ(Superior vena cava)  އިން އޮކްސިޖަން އެކުނުލެވޭ ހަށިގަނޑުގެ އެކި ހިސާބުތަކުން ގެނެސްދެއެވެ. އެއަށްފަހު މިލޭ ޓްރައި ކަސްޕިޑް ވޭލް(Tricuspid valve) ހުރަސްކޮށް ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް ފޮނުވާލައެވެ. 

 ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް 

ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް ނުވަތަ () އަކީ  ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ކަނާތް ފަރާތުން ތިރީގައި އިންނަ ބައެވެ. އޮކްސިޖަން އެކުނުލެވޭ ލޭ ޓްރައިކަސްޕިޑް ވޭލް(Tricuspid valve) ހުރަސްކޮށް ކަނާތު އެޓްރީއަމް އިން ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް އާދެއެވެ. މިގޮތުން ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް ވާޞިލްވި ލޭ ދެން ފޮނުވާލަނީ ޕުލްމަނަރީ ވޭލް(Pulmonary valve) ހުރަސްކޮށް ފުއްޕާމެޔަށް ލޭފޮނުވާ ލޭނާރު(Pulmonary artery) ގެ ޒަރީޢާއިން ފުއްޕާމޭ އަށެވެ. 

 ވާތު އެޓްރީއަމް 

ވާތު އެޓްރީއަމް ނުވަތަ () އަކީ  ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ވާތް  ފަރާތުން މަތީގައި އިންނަ ބައެވެ. ކުރިން ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އިން ފުއްޕާމޭއަށް ފޮނުވާލި އޮކްސިޖަން އެކުނުލެވޭ ލޭ ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި އޮކްސިޖަންއާ އެއްވެއެވެ. އެއަށްފަހު އޮކްސިޖަން އިން މުއްސަދިކުރެވުނު ލޭ ފުއްޕާމޭ އިން ހިތަށް ލޭފޮނުވާ ލޭނާރު(Pulmonary vein) ގެ ތެރެއިން ގޮސް ވާތު އެޓްރީއަމް އަށް ވާޞިލްވެއެވެ. އެއަށްފަހު މިލޭ މައިޓްރަލް ވޭލް(Mitral valve) ހުރަސްކޮށް ވާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް ފޮނުވާލައެވެ. 

 ވާތު ވެންޓްރިކަލް 

ވާތު ވެންޓްރިކަލް ނުވަތަ () އަކީ  ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ވާތް ފަރާތުން ތިރީގައި އިންނަ ބައެވެ. ވާތު އެޓްރީއަމް އަށް ފުއްޕާމޭ އިން ފޮނުވާލި އޮކްސިޖަން އިން މުއްސަދި ލޭ މައިޓްރަލް ވޭލް(Mitral valve) ހުރަސްކޮށް ވާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް ވާޞިލްވެއެވެ. އެއަށްފަހު އެއޯޓިކް ވޭލް(Aortic valve) ހުރަސްކޮށް، ހިތުން ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކަށް ލޭ ފޮނުވައިދޭ އެންމެ ބޮޑު ލޭހޮޅި އެއޯޓާ އަށް ވާޞިލްވެ، ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކަށް ތަފާތު ލޭހޮޅި ތަކާއި، ލޭނާރުތަކުގެ އެހީގައި ފެތުރިގެން ދެއެވެ.

 ހިތުގެ ވޭލްތައް 

 މައިޓްރަލް ވޭލް 

 ޓްރައިކަސްޕިޑް ވޭލް 

 އެއޯޓިކް ވޭލް 

 ޕުލްމަނަރީ ވޭލް 

 ދޫކުރާ ހޯރމޯންތައް 

thumb|Heart being dissected showing right and left ventricles, from above

 އެޓްރީއަލް ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް 

އެޓްރީއަލް ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް ނުވަތަ () އަކީ ހަށިގަނޑު ގައި ފެން، ލޮނު، އަދި ސަރުބީ ހަމަހަމަކަންމަތީ ބެހެއްޓުމުގައި ބައިވެރިވާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. ލޭގެ ޕްރެޝަރު އާދަޔާ ޚިލާފަށް މަތިވެގެންދާ ހިނދު ހިތުގެ އެޓްރީއަމް ތަކުގައި ހުންނަ މަޔޯސައިޓް(Myocyte)  އޭ ކިޔާ ސެލްތަކަކުން މިހޯރމޯން ދޫކުރަން ފަށައެވެ. މަޔޯސައިޓް ތަކަކީ ހިތުގެ އެޓްރީއަމް ގައި ހުންނަ މަހު ސެލް ތަކެކެވެ. އެޓްރީއަލް ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް ލޮނާއި، ފެނާއި ސަރުބީގެ މިންވަރު ހަށިގަނޑުގައި މަދުކޮށްގެން ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްކުރުވައެވެ. 

 ބްރޭން ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް 

ބްރޭން ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް ނުވަތަ () އަކީ 32 އަމިނޯ އެސިޑް އެެކުލެވޭ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. ހިތުގެ ވެންޓްރިކަލް ގައި ހުންނަ މަޔޯސައިޓް ތަކަށް ދެމިވާންވުމުން ވެންޓްރިކަލްތަކުގައި ހުންނަ މަޔޯސައިޓްތަކުން މިހޯރމޯން ދޫކުރަން ފަށައެވެ.

 އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ 

 އިތުރު ފާލަންތައް 

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ޤިސްމު:އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތައް