މައްކާ
{{featured article}}
:''މި މަޒުމޫނު ބިނާވެގެންވަނީ ސައޫދީ އަރަބިއްޔާގެ ޝަހަރުގެ މައްޗަށެވެ. {{PAGENAME}}، މި ބަސް ބޭނުން ކުރެވިފައިވާ އެހެން ޙާލަތްތައް ބައްލަވާ ލެއްވުމަށް [[މައްކާ (އެހެނިހެން ޙާލަތްތަކުގައި)]]، މި ޞަފްޙާއަށް ވަޑައިގަންނަވާށެވެ.

{{Infobox City |
official_name = މައްކާ<br>Makkah al-Mukarramah</br>مكة المكرمة |
image_skyline = Mecca skyline.jpg|
image_subuh = Mecca-subuh.jpg|
image_map =  Mecca location.jpg|
mapsize = 250px |
map_caption = ސައޫދީ އަރަބިއްޔާގެ ޗާޓުން މައްކާ|
subdivision_type = [[ސައޫދީ އަރަބިއްޔާގެ މަންޠިޤާތައް|މަންޠިޤާ]]|
subdivision_name = [[މަންޠިޤާ މައްކާ|މައްކާ]]|
leader_title = [[މޭޔަރު]] |
leader_name = އުސާމާ އަލްބައްރު |
area_note = |
area_magnitude =  |
area_total = 26 |
area_land =  |
area_water =  |
elevation = 277 |
population_as_of = 2004 |
population_total = 1294168 |
population_density = |
utc_offset = +3 |
timezone = |
latd= 21|latm= 25|lats=|latNS=N |
longd= 39|longm= 49|longs=|longEW=E |
footnotes = |
}}


'''މައްކާ''' ({{lang-ar|'''مكة المكرمة'''}}) އަކީ ތާރީޚީ [[ޙިޖާޒު]]ގެ ސަރަޙައްދުގައިވާ [[ސައޫދީ އަރަބިއްޔާ]]ގެ [[މަންޠިޤާ މައްކާ]] ގެ ވެރި ރަށެވެ. 2004 ގެ ބޯހިމެނުމުގައި ބުނާގޮތުން މައްކާގެ އާބާދީއަކީ 1،294،167 މީހުންނެވެ. މައްކާ އޮތީ [[ޖިއްދާ]]އާ 73 [[ކިލޯމީޓަރު]] (45 [[މޭލު]]) ދުރުގައި، [[އިބްރާހީމްގެފާނު|އިބްރާހީމް]] ވާދީގައި ކަނޑުގެ ސަޠުހުން 277 މީޓަރު އުހުގައެވެ. [[ރަތްކަނޑު|ރަތްކަނޑާއި]] މައްކާއާ ހުރި ދުރުމިނަކީ 80 ކިލޯމީޓަރެވެ.

މި ޝަހަރުގައި މުސްލިމުންގެ އެއްމެ މުޤައްދަސް ޙަރަމްފުޅު ހުރުމުގެ ސަބަބުން އަދި ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާ ކޮންމެ މުސްލިމަކު ޢުމުރުން އެއްފަހަރު މި ޙަރަމްފުޅަށް، ޙައްޖުވާން އަންނަން ޖެހޭތީ، މި ޝަހަރު ވެފައިވަނީ މުސްލިމުންގެ ޤަދަރު ވަރަށް މަތިވެރި ދަރަޖައަކަށް ދެވިފައިވާ ޝަހަރަކަށެވެ.

މުސްލިމުންގެ ނަބިއްޔާ [[މުޙައްމަދުގެފާނު]] އުފަންވެވަޑައިގަތީވެސް މި ޝަހަރުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ މައްކާގެ ޤަދަރުހުރި ޢާއިލާއަކުން ވަޑައިގަތް ބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކާފާފުޅު ޢަބްދުލްމުއްޠަލިބު މައްކާގެ ވެރިކަން ކުރެއްވިއެވެ. ހަމަ އެފަދައިން އެކަލޭގެފާނުގެ އެހެން ކައުބަފައިންނަކީ ވެސް މައްކާގެ ބޮޑުންގެ ތެރެއިން ހިމެނިގެންވާ ބޭފުޅުންނެވެ.

==ޝަހަރު==
މައްކާ ވަނީ ކަނޑުގެ ސަޠުހުން 277 މީޓަރު އުހުގައެވެ. މި ޝަހަރު އޮތީ ފަރުބަދަތަކެއްގެ ދެމެދުގައެވެ. މައްކާގެ ޝަހަރު ބިނާވެގެންވަނީ [[މަސްޖިދުލްޙަރާމް]] ގެ ވަށައިގެންވާ ސަރަޙައްދުގައެވެ. މިސްކިތުގެ ކައިރީގައިވާ ހިސާބުތައް ނިސްބަތްވަނީ މުސްކުޅި ޝަހަރަށެވެ. މިސްކިތުގެ ކައިރީގައި ހުރި ގެތައް ނަގައި އެތަންތަން ވަނީ ފުޅާ މަގުތަކަށް ބަދަލުކުރެވިފައެވެ. މީހުން އުޅޭ އެކުވެނިތައް ގިނައީވެސް މުސްކުޅި ޝަހަރުގައެވެ. މި ޝަހަރުގައި ޤަދީމީ ގޮތަށް ތަނުގެ ހިލަ ބޭނުންކޮށް ގެން ދެ ބުރި އަށާއި ތިން ބުރި އަށް ޢިމާރާތްކޮށްފައިވާ ގެތައް ވެއެވެ. އަދި [[ޙައްޖު]] ކޮށް ނިމިގެން އަމިއްލަ ރަށަށް ދެވޭނެ ފަދައެއް ނެތް ފަޤީރުން ދިރިއުޅޭ ޖިފުޓިތައް ވެސް މަދުމަދުން ހުރެއެވެ. <ref name='ebmm'>{{cite encyclopedia
  | title =މެއްކާ އެންޑް މެދީނާ
  | encyclopedia =އެންސައިކްލޮޕީޑިއާ ބްރިޓޭނިކާ. ފިފްޓީންއްތް އެޑިޝަން
  | volume =23
  | pages =698-699
  | publisher =
  | date =2007
  | id =
  | accessdate =  }}</ref>

==ދަތުރުފަތުރު==
މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ލިބޭ ޚިދުމަތަކީ ޙައްޖާ ގުޅޭ ގޮތުން ފޯރުކޮށްދެވޭ ދަތުރުފަތުރުގެ ޚިދުމަތެވެ. މައްކާގައި ވައިގެ ބަނދަރެއް ނުވަތަ ރޭލުމަގެއް ނޯވެއެވެ. ތާރު އެޅި މަގުތަކާއި [[މާމަގު|އެކްސްޕްރެސް މަގު]] ތަކުން މައްކާ ވަނީ ސައޫދީ އަރަބިއްޔާގެ އެހެން ޝަހަރުތަކާ ގުޅާލެވިފައެވެ. މި ޝަހަރުގައި ހުރި މަގުތައް ރަނގަޅެވެ. ގިނަ ހައްޖާޖީން ނުވަތަ ހައްޖުވެރިން މައްކާއަށް ވަންނަނީ [[ޖިއްދާ]]ގެ ހައްޖު ގިމަތައިންނެވެ. <ref name='ebmm'/><div style="float:left;width:315px;">
[[Image:Mecca-1850.jpg|thumb|220px|މައްކާ 1850މ. ވަނަ އަހަރު]]
</div>

==މީހުން==
މައްކާގެ އާބާދީގެ އަކަބުރަ ވަނީ ވަރަށް މަތިވެފައެވެ. އަހަރަކު ގާތް ގަނޑަކަށް 4 މިލިއަން މީހުން ހައްޖު ވުމަށް މައްކާ އަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއެވެ. <ref name='ebmm'/>

==ސަރުކާރު==
މައްކާގެ ގަވަރުނަރު ކަމަށް ބޭފުޅަކު ޢައްޔަން ކުރައްވަނީ ސައޫދީ ރަސްގެފާނެވެ. ޝަހަރުގެ މުނިސިޕަލިޓީ ހިންގެވުމަކީ އިންތިޚާބު ކުރެވިފައިވާ ސާދަ މެންބަރުންގެ މުނިސިޕަލް ކައުންސިލުގެ ޒިއްމާއެކެވެ. މައްކާއަކީ [[މަންޠިޤާ މައްކާ]]ގެ ވެރިރަށެވެ.<ref name='ebmm'/> 
<br>
<br>އަމީރު [[ޢަބްދުލްމަޖީދު ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒު]] 2007 ވަނަ އަހަރު އަވަހާރަ ވުމާ ހަމައަށް 2000 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން މައްކާގެ ގަވަރުނަރަކަށް ހުންނެވީ އެމަނިކުފާނެވެ. <ref name="mjid-obit">[[އެސޯސިއޭޓެޑް ޕްރެސް]] (މޭ 7، 2007). [http://www.nytimes.com/2007/05/07/world/middleeast/07abdul.html?_r=1&ref=obituaries&oref=slogin އަމީރު ޢަބްދުލްމަޖީދު، މައްކާގެ ގަވަރުނަރު، 65 އަހަރުފުޅުގައި އަވަހާރަވެއްޖެ.]</ref>

==ތާރީޚު==
[[Image:OldmapofMecca.jpg|left|thumb|200px|1787މ. ވަނަ އަހަރު ތުރުކީން ކުރަހާފައިވާ މައްކާގެ ޗާޓެއް]]
[[ކަޢުބާ]] އަކީ ހަތަރެސްކަން ކޮޑި ބައްޓަމަށް ހުރި ޢިމާރާތެކެވެ. މި ޢިމާރާތް ބިނާ ކުރެއްވީ [[އިބްރާހީމްގެފާނު|އިބްރާހީމްގެފާނެވެ.]] 

ގިނަ ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިންވެސް އެއްބަސްވެވަޑައިގަންނަވާނެ ފަދައިން [[މުޙައްމަދުގެފާނު]]ގެ ކުރީގެ އެތައް ޖީލެއްގެ މީހުންނަށް ވެސް މައްކާއަކީ ވިޔަފާރީގެ މަރުކަޒެއް އަދި ޒިޔާރަތެކެވެ. މައްކާމީހުންގެ ވިޔަފާރީގެ ފުޅާމިނަކީ ކޮބައި ކަމާ މެދު ވަރަށް ހޫނުކޮށް މިއަދުވެސް ބަހުސްކުރެވެމުން ދެއެވެ. ބައެއް ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިން ޤަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި މައްކާއަކީ ވިޔަފާރީގެ ދަތުރުމަގެއްގެ މަތީގައި އޮތް ރަށެކެވެ. އެގޮތުން މިރަށުގެ ތެރެއިން ލާފައި ރޫމާނީ އަމްބަރާޠޫރިއްޔަތުގެ ރަށްތަކަށް މުދާ ގެންދެވިފައިވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ޕެޓްރީޝިއާ ކްރޯން އެކަމަނާ ލިއުއްވި ''މެއްކަން ޓްރޭޑް އެންޑް ދަ ރައިޒް އޮފް އިސްލާމް'' ގައި ބުނުއްވަނީ މައްކާގެ މީހުންނަކީ އާދައިގެ ކުދިވިޔަފާރިވެރިން ކަމުގައެވެ.

[[ޤުރުއާން|ޤުރުއާނާއި]] މުސްލިމް ތާރީޚީ ފަތްފުށްތައް ބުނާ ގޮތުން މުޙައްމަދުގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތް އަހަރު ނުވަތަ އެއަހަރުގެ ކުރީ އަހަރު ކަމުގައިވާ 570މ. ވަނަ އަހަރު [[ޙަބުޝްކަރަ]]އިގެ ޔަކްސޫމީން [[އަބްރަހާ]]ގެ ޤިޔާދަތުގައި މައްކާއަށް ޙަމަލާދިނެވެ. މިމީހުންގެ ކިބައިން މައްކާ ސަލާމަތްވި ކަމަށް ބުނެވެނީ އަބާބީލު ދޫނިތަކެއް އައިސް ހިލައިގެ ވާރޭ އޮއްސުމާއި އެފަހުން އެމީހުންގެ ތެރޭގައި ޠާޢޫން ފެތުރުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
[[Image:Kaba.jpg|thumb|200px|right|1880މ. ވަނަ އަހަރު ނަގާފައިވާ ކަޢުބާގެ ތަޞްވީރެއް]]
[[އިސްލާމީ]] ނަބިއްޔާ [[މުޙައްމަދުގެފާނު]]ގެ ޒަމާނުގެ ކުރިން މައްކާގެ ބާރު އޮތީ ބަނޫ ޤުރައިޝް ގެ އަތުގައެވެ. ބަނޫ ޤުރައިޝް އަށް ނިސްބަތްވާ މުޙައްމަދުގެފާނު، ބުދަށްއަޅުކަން ކުރުމާ ދެކޮޅަށް ފެއްޓެވި ރިސާލަތުގެ ސަބަބުން މައްކާ ދޫކޮށް މަދީނާއަށް ހިޖުރަ ކުރުމަށް މަޖުބޫރުވެ ވަޑައިގަތެވެ. އެއަށް ފަހު 630މ. ވަނަ އަހަރު އެކަލޭގެފާނު މައްކާ ފަތަޙަ ކުރައްވައި ކަޢުބާ ގެ ތެރޭގައި ހުރި ބުދުތަކާއި ތަޞްވީރުތައް އެތަނުން ނެރުއްވައި، އެއީ މުސްލިމުން ޙައްޖުވާނޭ ތަންކަން ބަޔާންކޮށްދެއްވިއެވެ. {{main|މައްކާ ފަތަޙަކުރެއްވުން}}

މައްކާ އަކީ އެއްވެސް ދުވަސްވަރެއްގައި އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށް ކަމުގައި ހަމަ ޖެހިފައެއް ނެތެވެ. އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ފުރަތަމަ ވެރިރަށަކީ މައްކާއާ 250 މޭލު ފޭގައި އޮތް [[މަދީނާ]] އެވެ. [[ޢަލީގެފާނު]] ގެ ޚިލާފަތުގައި އިސްލާމީ ވެރިކަން [[ކޫފާ]] އަށް ބަދަލު ކުރެއްވިއެވެ. އޭގެ ފަހުން އުމަވީން އެ ވެރިކަން [[ދިމިޝްޤު|ދިމިޝްޤަށް]] ބަދަލު ކުރިއެވެ. ޢައްބާސީންގެ ވެރިކަމުގައި އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ވެރިރަށަކީ [[ބަޣުދާދު|ބަޣުދާދެވެ]]. މޮންގޯލުން ބަޣުދާދަށް އަރައި ހަމަލާ ދިނުމުން ވެރިކަން ކުރާ ރަށެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަ ޖެހުނީ [[ޤާހިރާ]] އެވެ. ޢުޘްމާނީން ގެ ވެރިރަށަކީ [[ޤުޞްޠަންޠީނިއްޔާ]] އެވެ.

==މިހާރުގެ ޙާލަތު==
މި ޝަހަރުވަނީ މިދިޔަ ދަހަ ތަކުގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ބޮޑުވެފައެވެ. [[ޙައްޖު]] ގެ އަޅުކަމުގައި ބައިވެރިވާ އެތައް ސަތޭކަ ޙައްޖުވެރިން ކޮންމެ އަހަރަކު [[ޖެޓު]] ތަކުގައި މައްކާއަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއެވެ. އެތައް ހާސް ސުޢޫދީންނަށް ޙައްޖާޖީންނަށް ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ ދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބެއެވެ. މިއަދު މައްކާވަނީ ޝޮޕިން މޯލްތަކާއި ސްކައި ކްރޭޕަރ ތަކާއި ފަހިމަގު ތަކުން ފުރިފައެވެ.

==ޣައިރު މުސްލިމުންނާއި މައްކާ==
[[Image:Christian Bypass.jpg|thumb|left|300px|ޣައިރު މުސްލިމުން މައްކާއަށް ވަނުމަކީ ހުއްދަކަމެއް ނޫނެވެ.]]
ޣައިރު މުސްލިމުންނަކަށް މައްކާއަކަށް ނުވަދެވޭނެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް [[ނޫސްވެރިން]] ނާއި ރަޙިމުގެ ގުޅުމުން މުސްލިމުންނާ ގުޅިފައިވާ ޣައިރު މުސްލިމުންނަށް ހުއްދައެއް ދެވިފައިވެއެވެ. ޝަހަރަށް ދެވޭ މަގުތަކުގައި ފާސްކޮށް ހަދާ އޮފިޝަލުން ތިއްބަވައެވެ. އެހެން ކަމުން ހުއްދަކުރެވިފައިވާ ޙައްޖާޖީން ނޫން ބަޔަކަށް ޝަހަރަށް އެތެރެ ނުވެވޭނެއެވެ. 

ޚުލަފާއުއްރާޝިދޫން ގެ ޒަމާނުން ފެށިގެން ވެސް މައްކާ އަށް ޣައިރު މުސްލިމުން ވަނީ މަނާ ކުރެވިފައެވެ. މިއަދުވެސް މިކަން އޮތީ މިގޮތަށެވެ. ސަޢޫދީ ސަރުކާރުން ވަރަށް ޚާއްޞަ އަހައްމިއްޔަތެއް ދީގެން މައްކާއަށް ވަންނަ މީހުން ދެނެގަތުމުގެ ކަންތައް ކުރެވޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަ ޖައްސާފައިވެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ބައެއް ޤައުމުތަކުގެ ވެރިން ވެސް މައްކާއަށް ދިއުމަށް މަސައްކަތް ކޮށްފައިވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެބޭފުޅުންނަކީ ޣައިރު މުސްލިމުން ކަމުގައިވާތީ ސަޢޫދީ ސަރުކާރުން މިކަމަށް އިންކާރު ކޮށްފައިވެއެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް މުސްލިމުން ކަމުގައި ހެދިގެން ބައެއް މީހުން މައްކާއަށް ވަދެފައިވާ ކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މި ގޮތުން މައްކާއަށް ދަތުރުކޮށް ސައްޔާޙެއްގެ ޔައުމިއްޔާ ލިޔެފައިވާ މަޝްހޫރު އެކަކީ ސަރ ރިޗަރޑް ފްރާންސިސް ބަރޓަން އެވެ. ބަރޓަން މައްކާއަށް ދަތުރު ކުރީ އަފްޣާނިސްތާނު މަގުން ޤާދިރީ ޞޫފީ އެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

[[Image:Supplicating Pilgrim at Masjid Al Haram. Mecca, Saudi Arabia.jpg|left|thumb|ހުކުރު ނަމާދަށް ފަހު ނަގާފައިވާ ކަޢުބާގެ މަންޒަރެއް]]

==އިމްލާ==
އިނގިރޭސި ބަހުން ލިޔާ އިރު މައްކާ ޢާއްމުކޮށް ލިޔެ އުޅެނީ (Mecca) މި ގޮތަށެވެ.

==އިޤްތިޞާދު==
މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި މައްކާގެ އިޤްތިޞާދު ބިނާވެގެންވަނީ ވިޔަފާރީގެ މައްޗަށެވެ.

==ޤަދީމީ ފަތްފުށް ތަކުގައި މައްކާ==
ކުރީގެ ޔޫނާނީ ފަތްފުށްތަކުގައި މައްކާގެ ވާހަކަ އައިސްފައިވާ ކަމުގައި ވެއެވެ.
===ތައުރާތު/ބައިބަލް===
{{main|ބައްކާ}}
މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މައްކާގެ ވާހަކަ ޔަހޫދީންގެ ތައުރާތު/ނަޞާރާއިންގެ ބައިބަލް ގައި ލިޔެވިފައިވެއެވެ.

==އިތުރަށް ބެއްލެވުމަށް==
* [[ﷲ]]
* [[އައްލާތު]]
* [[ޙައްޖު]]
* [[ޙިޖާޒު]]
* [[ޙިޖާޒީ ބަސްމަގު]]
* [[އިސްލާމް]]
* [[އިސްލާމީ އާކިޓެކްޗަރު]]
* [[ޖިއްދާ]]
* [[އޫރުޝަލީމް]]
* [[މަޝްހޫރު މިސްކިތްތަކުގެ ލިސްޓު]]
* [[މަނާތު]]
* [[މަދީނާ]]
* [[ސައޫދީ އަރަބިއްޔާ]]
* [[މައްކާގެ ޝަރީފު]]
* [[ޝީޢާ]]
* [[ޢުއްޒާ]]

==ޙާޝިޔާ==
<div class="references-small">
<references />
</div>

==މަރްޖިޢުތައް==
* {{cite book | author=ރޮޒެންތާލް، ފްރޭންޒް; [[އިބްނި ޚަލްދޫން]]| title=ދަ މުޤައްދިމާ: އެން އިންޓްރޮޑަކްޝަން ޓު ހިސްޓްރީ | publisher=ޕްރިންސްޓަން ޔުނިވަރސިޓީ ޕްރެސް | year=1967| id=ISBN 0-691-09797-6}}

==އިތުރު ފާލަންތައް==
*[http://www.makkah.gov.sa/english/index.php މައްކާއާ ގުޅޭ ސައޫދީ ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓު]
[[Category:Featured Articles]]
މި މަޒުމޫނު ބިނާވެގެންވަނީ ސައޫދީ އަރަބިއްޔާގެ ޝަހަރުގެ މައްޗަށެވެ. ، މި ބަސް ބޭނުން ކުރެވިފައިވާ އެހެން ޙާލަތްތައް ބައްލަވާ ލެއްވުމަށް މައްކާ (އެހެނިހެން ޙާލަތްތަކުގައި)، މި ޞަފްޙާއަށް ވަޑައިގަންނަވާށެވެ.

މައްކާ () އަކީ ތާރީޚީ ޙިޖާޒުގެ ސަރަޙައްދުގައިވާ ސައޫދީ އަރަބިއްޔާގެ މަންޠިޤާ މައްކާ ގެ ވެރި ރަށެވެ. 2004 ގެ ބޯހިމެނުމުގައި ބުނާގޮތުން މައްކާގެ އާބާދީއަކީ 1،294،167 މީހުންނެވެ. މައްކާ އޮތީ ޖިއްދާއާ 73 ކިލޯމީޓަރު (45 މޭލު) ދުރުގައި، އިބްރާހީމް ވާދީގައި ކަނޑުގެ ސަޠުހުން 277 މީޓަރު އުހުގައެވެ. ރަތްކަނޑާއި މައްކާއާ ހުރި ދުރުމިނަކީ 80 ކިލޯމީޓަރެވެ.

މި ޝަހަރުގައި މުސްލިމުންގެ އެއްމެ މުޤައްދަސް ޙަރަމްފުޅު ހުރުމުގެ ސަބަބުން އަދި ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާ ކޮންމެ މުސްލިމަކު ޢުމުރުން އެއްފަހަރު މި ޙަރަމްފުޅަށް، ޙައްޖުވާން އަންނަން ޖެހޭތީ، މި ޝަހަރު ވެފައިވަނީ މުސްލިމުންގެ ޤަދަރު ވަރަށް މަތިވެރި ދަރަޖައަކަށް ދެވިފައިވާ ޝަހަރަކަށެވެ.

މުސްލިމުންގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދުގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތީވެސް މި ޝަހަރުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ މައްކާގެ ޤަދަރުހުރި ޢާއިލާއަކުން ވަޑައިގަތް ބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކާފާފުޅު ޢަބްދުލްމުއްޠަލިބު މައްކާގެ ވެރިކަން ކުރެއްވިއެވެ. ހަމަ އެފަދައިން އެކަލޭގެފާނުގެ އެހެން ކައުބަފައިންނަކީ ވެސް މައްކާގެ ބޮޑުންގެ ތެރެއިން ހިމެނިގެންވާ ބޭފުޅުންނެވެ.

ޝަހަރު
މައްކާ ވަނީ ކަނޑުގެ ސަޠުހުން 277 މީޓަރު އުހުގައެވެ. މި ޝަހަރު އޮތީ ފަރުބަދަތަކެއްގެ ދެމެދުގައެވެ. މައްކާގެ ޝަހަރު ބިނާވެގެންވަނީ މަސްޖިދުލްޙަރާމް ގެ ވަށައިގެންވާ ސަރަޙައްދުގައެވެ. މިސްކިތުގެ ކައިރީގައިވާ ހިސާބުތައް ނިސްބަތްވަނީ މުސްކުޅި ޝަހަރަށެވެ. މިސްކިތުގެ ކައިރީގައި ހުރި ގެތައް ނަގައި އެތަންތަން ވަނީ ފުޅާ މަގުތަކަށް ބަދަލުކުރެވިފައެވެ. މީހުން އުޅޭ އެކުވެނިތައް ގިނައީވެސް މުސްކުޅި ޝަހަރުގައެވެ. މި ޝަހަރުގައި ޤަދީމީ ގޮތަށް ތަނުގެ ހިލަ ބޭނުންކޮށް ގެން ދެ ބުރި އަށާއި ތިން ބުރި އަށް ޢިމާރާތްކޮށްފައިވާ ގެތައް ވެއެވެ. އަދި ޙައްޖު ކޮށް ނިމިގެން އަމިއްލަ ރަށަށް ދެވޭނެ ފަދައެއް ނެތް ފަޤީރުން ދިރިއުޅޭ ޖިފުޓިތައް ވެސް މަދުމަދުން ހުރެއެވެ. 

ދަތުރުފަތުރު
މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ލިބޭ ޚިދުމަތަކީ ޙައްޖާ ގުޅޭ ގޮތުން ފޯރުކޮށްދެވޭ ދަތުރުފަތުރުގެ ޚިދުމަތެވެ. މައްކާގައި ވައިގެ ބަނދަރެއް ނުވަތަ ރޭލުމަގެއް ނޯވެއެވެ. ތާރު އެޅި މަގުތަކާއި އެކްސްޕްރެސް މަގު ތަކުން މައްކާ ވަނީ ސައޫދީ އަރަބިއްޔާގެ އެހެން ޝަހަރުތަކާ ގުޅާލެވިފައެވެ. މި ޝަހަރުގައި ހުރި މަގުތައް ރަނގަޅެވެ. ގިނަ ހައްޖާޖީން ނުވަތަ ހައްޖުވެރިން މައްކާއަށް ވަންނަނީ ޖިއްދާގެ ހައްޖު ގިމަތައިންނެވެ. thumb|220px|މައްކާ 1850މ. ވަނަ އަހަރު

މީހުން
މައްކާގެ އާބާދީގެ އަކަބުރަ ވަނީ ވަރަށް މަތިވެފައެވެ. އަހަރަކު ގާތް ގަނޑަކަށް 4 މިލިއަން މީހުން ހައްޖު ވުމަށް މައްކާ އަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއެވެ. 

ސަރުކާރު
މައްކާގެ ގަވަރުނަރު ކަމަށް ބޭފުޅަކު ޢައްޔަން ކުރައްވަނީ ސައޫދީ ރަސްގެފާނެވެ. ޝަހަރުގެ މުނިސިޕަލިޓީ ހިންގެވުމަކީ އިންތިޚާބު ކުރެވިފައިވާ ސާދަ މެންބަރުންގެ މުނިސިޕަލް ކައުންސިލުގެ ޒިއްމާއެކެވެ. މައްކާއަކީ މަންޠިޤާ މައްކާގެ ވެރިރަށެވެ. 

އަމީރު ޢަބްދުލްމަޖީދު ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒު 2007 ވަނަ އަހަރު އަވަހާރަ ވުމާ ހަމައަށް 2000 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން މައްކާގެ ގަވަރުނަރަކަށް ހުންނެވީ އެމަނިކުފާނެވެ. އެސޯސިއޭޓެޑް ޕްރެސް (މޭ 7، 2007). އަމީރު ޢަބްދުލްމަޖީދު، މައްކާގެ ގަވަރުނަރު، 65 އަހަރުފުޅުގައި އަވަހާރަވެއްޖެ.

ތާރީޚު
left|thumb|200px|1787މ. ވަނަ އަހަރު ތުރުކީން ކުރަހާފައިވާ މައްކާގެ ޗާޓެއް
ކަޢުބާ އަކީ ހަތަރެސްކަން ކޮޑި ބައްޓަމަށް ހުރި ޢިމާރާތެކެވެ. މި ޢިމާރާތް ބިނާ ކުރެއްވީ އިބްރާހީމްގެފާނެވެ. 

ގިނަ ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިންވެސް އެއްބަސްވެވަޑައިގަންނަވާނެ ފަދައިން މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ކުރީގެ އެތައް ޖީލެއްގެ މީހުންނަށް ވެސް މައްކާއަކީ ވިޔަފާރީގެ މަރުކަޒެއް އަދި ޒިޔާރަތެކެވެ. މައްކާމީހުންގެ ވިޔަފާރީގެ ފުޅާމިނަކީ ކޮބައި ކަމާ މެދު ވަރަށް ހޫނުކޮށް މިއަދުވެސް ބަހުސްކުރެވެމުން ދެއެވެ. ބައެއް ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިން ޤަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި މައްކާއަކީ ވިޔަފާރީގެ ދަތުރުމަގެއްގެ މަތީގައި އޮތް ރަށެކެވެ. އެގޮތުން މިރަށުގެ ތެރެއިން ލާފައި ރޫމާނީ އަމްބަރާޠޫރިއްޔަތުގެ ރަށްތަކަށް މުދާ ގެންދެވިފައިވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ޕެޓްރީޝިއާ ކްރޯން އެކަމަނާ ލިއުއްވި މެއްކަން ޓްރޭޑް އެންޑް ދަ ރައިޒް އޮފް އިސްލާމް'' ގައި ބުނުއްވަނީ މައްކާގެ މީހުންނަކީ އާދައިގެ ކުދިވިޔަފާރިވެރިން ކަމުގައެވެ.

ޤުރުއާނާއި މުސްލިމް ތާރީޚީ ފަތްފުށްތައް ބުނާ ގޮތުން މުޙައްމަދުގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތް އަހަރު ނުވަތަ އެއަހަރުގެ ކުރީ އަހަރު ކަމުގައިވާ 570މ. ވަނަ އަހަރު ޙަބުޝްކަރައިގެ ޔަކްސޫމީން އަބްރަހާގެ ޤިޔާދަތުގައި މައްކާއަށް ޙަމަލާދިނެވެ. މިމީހުންގެ ކިބައިން މައްކާ ސަލާމަތްވި ކަމަށް ބުނެވެނީ އަބާބީލު ދޫނިތަކެއް އައިސް ހިލައިގެ ވާރޭ އޮއްސުމާއި އެފަހުން އެމީހުންގެ ތެރޭގައި ޠާޢޫން ފެތުރުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
thumb|200px|right|1880މ. ވަނަ އަހަރު ނަގާފައިވާ ކަޢުބާގެ ތަޞްވީރެއް
އިސްލާމީ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޒަމާނުގެ ކުރިން މައްކާގެ ބާރު އޮތީ ބަނޫ ޤުރައިޝް ގެ އަތުގައެވެ. ބަނޫ ޤުރައިޝް އަށް ނިސްބަތްވާ މުޙައްމަދުގެފާނު، ބުދަށްއަޅުކަން ކުރުމާ ދެކޮޅަށް ފެއްޓެވި ރިސާލަތުގެ ސަބަބުން މައްކާ ދޫކޮށް މަދީނާއަށް ހިޖުރަ ކުރުމަށް މަޖުބޫރުވެ ވަޑައިގަތެވެ. އެއަށް ފަހު 630މ. ވަނަ އަހަރު އެކަލޭގެފާނު މައްކާ ފަތަޙަ ކުރައްވައި ކަޢުބާ ގެ ތެރޭގައި ހުރި ބުދުތަކާއި ތަޞްވީރުތައް އެތަނުން ނެރުއްވައި، އެއީ މުސްލިމުން ޙައްޖުވާނޭ ތަންކަން ބަޔާންކޮށްދެއްވިއެވެ. 

މައްކާ އަކީ އެއްވެސް ދުވަސްވަރެއްގައި އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށް ކަމުގައި ހަމަ ޖެހިފައެއް ނެތެވެ. އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ފުރަތަމަ ވެރިރަށަކީ މައްކާއާ 250 މޭލު ފޭގައި އޮތް މަދީނާ އެވެ. ޢަލީގެފާނު ގެ ޚިލާފަތުގައި އިސްލާމީ ވެރިކަން ކޫފާ އަށް ބަދަލު ކުރެއްވިއެވެ. އޭގެ ފަހުން އުމަވީން އެ ވެރިކަން ދިމިޝްޤަށް ބަދަލު ކުރިއެވެ. ޢައްބާސީންގެ ވެރިކަމުގައި އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ވެރިރަށަކީ ބަޣުދާދެވެ. މޮންގޯލުން ބަޣުދާދަށް އަރައި ހަމަލާ ދިނުމުން ވެރިކަން ކުރާ ރަށެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަ ޖެހުނީ ޤާހިރާ އެވެ. ޢުޘްމާނީން ގެ ވެރިރަށަކީ ޤުޞްޠަންޠީނިއްޔާ އެވެ.

މިހާރުގެ ޙާލަތު
މި ޝަހަރުވަނީ މިދިޔަ ދަހަ ތަކުގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ބޮޑުވެފައެވެ. ޙައްޖު ގެ އަޅުކަމުގައި ބައިވެރިވާ އެތައް ސަތޭކަ ޙައްޖުވެރިން ކޮންމެ އަހަރަކު ޖެޓު ތަކުގައި މައްކާއަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއެވެ. އެތައް ހާސް ސުޢޫދީންނަށް ޙައްޖާޖީންނަށް ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ ދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބެއެވެ. މިއަދު މައްކާވަނީ ޝޮޕިން މޯލްތަކާއި ސްކައި ކްރޭޕަރ ތަކާއި ފަހިމަގު ތަކުން ފުރިފައެވެ.

ޣައިރު މުސްލިމުންނާއި މައްކާ
thumb|left|300px|ޣައިރު މުސްލިމުން މައްކާއަށް ވަނުމަކީ ހުއްދަކަމެއް ނޫނެވެ.
ޣައިރު މުސްލިމުންނަކަށް މައްކާއަކަށް ނުވަދެވޭނެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ނޫސްވެރިން ނާއި ރަޙިމުގެ ގުޅުމުން މުސްލިމުންނާ ގުޅިފައިވާ ޣައިރު މުސްލިމުންނަށް ހުއްދައެއް ދެވިފައިވެއެވެ. ޝަހަރަށް ދެވޭ މަގުތަކުގައި ފާސްކޮށް ހަދާ އޮފިޝަލުން ތިއްބަވައެވެ. އެހެން ކަމުން ހުއްދަކުރެވިފައިވާ ޙައްޖާޖީން ނޫން ބަޔަކަށް ޝަހަރަށް އެތެރެ ނުވެވޭނެއެވެ. 

ޚުލަފާއުއްރާޝިދޫން ގެ ޒަމާނުން ފެށިގެން ވެސް މައްކާ އަށް ޣައިރު މުސްލިމުން ވަނީ މަނާ ކުރެވިފައެވެ. މިއަދުވެސް މިކަން އޮތީ މިގޮތަށެވެ. ސަޢޫދީ ސަރުކާރުން ވަރަށް ޚާއްޞަ އަހައްމިއްޔަތެއް ދީގެން މައްކާއަށް ވަންނަ މީހުން ދެނެގަތުމުގެ ކަންތައް ކުރެވޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަ ޖައްސާފައިވެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ބައެއް ޤައުމުތަކުގެ ވެރިން ވެސް މައްކާއަށް ދިއުމަށް މަސައްކަތް ކޮށްފައިވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެބޭފުޅުންނަކީ ޣައިރު މުސްލިމުން ކަމުގައިވާތީ ސަޢޫދީ ސަރުކާރުން މިކަމަށް އިންކާރު ކޮށްފައިވެއެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް މުސްލިމުން ކަމުގައި ހެދިގެން ބައެއް މީހުން މައްކާއަށް ވަދެފައިވާ ކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މި ގޮތުން މައްކާއަށް ދަތުރުކޮށް ސައްޔާޙެއްގެ ޔައުމިއްޔާ ލިޔެފައިވާ މަޝްހޫރު އެކަކީ ސަރ ރިޗަރޑް ފްރާންސިސް ބަރޓަން އެވެ. ބަރޓަން މައްކާއަށް ދަތުރު ކުރީ އަފްޣާނިސްތާނު މަގުން ޤާދިރީ ޞޫފީ އެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

left|thumb|ހުކުރު ނަމާދަށް ފަހު ނަގާފައިވާ ކަޢުބާގެ މަންޒަރެއް

އިމްލާ
އިނގިރޭސި ބަހުން ލިޔާ އިރު މައްކާ ޢާއްމުކޮށް ލިޔެ އުޅެނީ (Mecca) މި ގޮތަށެވެ.

އިޤްތިޞާދު
މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި މައްކާގެ އިޤްތިޞާދު ބިނާވެގެންވަނީ ވިޔަފާރީގެ މައްޗަށެވެ.

ޤަދީމީ ފަތްފުށް ތަކުގައި މައްކާ
ކުރީގެ ޔޫނާނީ ފަތްފުށްތަކުގައި މައްކާގެ ވާހަކަ އައިސްފައިވާ ކަމުގައި ވެއެވެ.
ތައުރާތު/ބައިބަލް

މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މައްކާގެ ވާހަކަ ޔަހޫދީންގެ ތައުރާތު/ނަޞާރާއިންގެ ބައިބަލް ގައި ލިޔެވިފައިވެއެވެ.

އިތުރަށް ބެއްލެވުމަށް
 ﷲ
 އައްލާތު
 ޙައްޖު
 ޙިޖާޒު
 ޙިޖާޒީ ބަސްމަގު
 އިސްލާމް
 އިސްލާމީ އާކިޓެކްޗަރު
 ޖިއްދާ
 އޫރުޝަލީމް
 މަޝްހޫރު މިސްކިތްތަކުގެ ލިސްޓު
 މަނާތު
 މަދީނާ
 ސައޫދީ އަރަބިއްޔާ
 މައްކާގެ ޝަރީފު
 ޝީޢާ
 ޢުއްޒާ

ޙާޝިޔާ

މަރްޖިޢުތައް
 

އިތުރު ފާލަންތައް
މައްކާއާ ގުޅޭ ސައޫދީ ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓު
Category:Featured Articles