ކުޑަ ގޮހޮރު
{{FA}}
{{Infobox Anatomy |
  Name         = Small intestine |
  Latin        = intestinum tenue |
  GraySubject  = 248 |
  GrayPage     = 1168 |
  Image        =Stomach_colon_rectum_diagram-en.svg |
  Caption      = ކުޑަގޮހޮރު ދައްކައިދޭ ތަސްވީރެއް |
  Image2       = |
  Caption2     = |
  Precursor    = |
  System       = |
  Artery       = |
  Vein         = |
  Nerve        = [[celiac ganglia]], [[vagus]]  |
  Lymph        = |
  MeshName     = Small+intestine |
  MeshNumber   = A03.556.124.684 |
  DorlandsPre  = i_11 |
  DorlandsSuf  = 12456563  |
}}

ކުޑަ ގޮހޮރު({{en|Small intestine}}) އަކީ [[ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް]]ގައި ހިމެނޭ ގުނަވަނެކެވެ. މިގުނަވަން އޮންނަނީ އެތެރެހަށީގައި [[މައިދާ]] އާއި [[ބޮޑު ގޮހޮރު]] އާއި ދެމެދުގައެވެ. އެހެންކަމުން ކުޑަ ގޮހޮރު ފެށިފައި އިންނާނީ [[މައިދާ]] ނިމޭ ހިސާބުންނެވެ. އަދި ނިމިފައި އިންނާނީ [[ބޮޑު ގޮހޮރު]] ފެށޭ ހިސާބަށެވެ. އިންސާނުންގެ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ދިގުމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 7 މީޓަރު ނުވަތަ 21 ފޫޓް ހުރެއެވެ. ބައެއް އިލްމު ވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުން ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ދިގުމިނުގައި އެވްރެޖްގޮތެއްގައި ހުންނަނީ 7-4 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ މިންވަރެކެވެ.  

ކުޑަ ގޮހޮރު އެކުލެވިގެންވަނީ މައިގަނޑު 3 ބައެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެބައިތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ. 
* ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފުރަތަމަ ބައި ނުވަތަ [[ޑުއަޑީނަމް]]
* ކުޑަ ގޮހޮރުގެ މެދު ބައި ނުވަތަ [[ޖެޖޫނަމް]]
* ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފަހު ބައި ނުވަތަ [[އިލިއަމް]]

އާންމު ގޮތެއްގައި [[ބޮޑު ގޮހޮރު]]އަށްވުރެ ކުޑަ ގޮހޮރު 5-4 ވަރަކަށް ގުނަ ބޮޑުވެފައި ދިގެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެތެރޭގެ ހުރަސް ދިގު ވަށަމިނުގައި އެވްރެޖްގޮތެއްގައި ހުންނަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 3-2.5 ސެންޓި މީޓަރާއި ދެމެދުގެ މިންވަރެކެވެ. މިމިން [[ބޮޑު ގޮހޮރު]]ގައި އުޅެނީ 7.6 ސެންޓި މީޓަރުގައެވެ. 


== ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ބައިތައް ==


=== ޑުއަޑީނަމް ===
{{Main|ޑުއަޑީނަމް}}
[[ކުޑަ ގޮހޮރު]]ގެ ފުރަތަމަ ބައި ނުވަތަ ޑުއަޑީނަމް({{en|Doudenum}}) އަކީ [[މައިދާ]] އާއި [[ކުޑަ ގޮހޮރު]]ގެ މެދު ބައި ނުވަތަ [[ޖެޖޫނަމް]] އާއި ގުޅުވައިދޭ ހޮޅިއެވެ. މިއީ [[ކުޑަ ގޮހޮރު]]ގެ އެންމެ ކުރު އަދި އެންމެ ފުރަތަމަ އިންނަ ބައިވެސް މެއެވެ. އިގިރޭސި އަކުރު ސީ ( C )  ގެ ބައްޓަމަން އިންނަ މިބަޔަކީ ގިނަ ކެމިކަލް މާއްދާތައް ހަޖަމުކޮށް އެއިން ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ބައި ނަގައިދޭ މަރުކަޒެވެ. އިންސާނުންގެ ޑުއަޑީނަމް ގެ ދިގުމިނުގައި އެވްރެޖް ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ 26 ސެންޓި މީޓަރެވެ.  

=== ޖެޖޫނަމް ===
{{Main|ޖެޖޫނަމް}}
[[ކުޑަ ގޮހޮރު]]ގެ މެދު ބައި ނުވަތަ ޖެޖޫނަމް({{en|Jejunum}}) އަކީ [[ކުޑަ ގޮހޮރު]] ބެހިފައިވާ 3 ބައިގެ ތެރެއިން މެދަށް އިންނަ ބަޔެވެ. ނުވަތަ [[ކުޑަ ގޮހޮރު]]ގެ ފުރަތަމަ ބައި [[ޑުއަޑީނަމް]] އާއި ފަހު ބައި [[އިލިއަމް]] އާއި ގުޅުވައިދިނުމަށް އެދެމެދުގައިވާ ބަޔެވެ. ފުރާ ފުރިހަމަ އިންސާނެއްގެ [[ކުޑަ ގޮހޮރު]]ގެ ދިގުމިނުގައި 7-4 މީޓަރު ވަރު ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން 2.5 މީޓަރު ހުންނަނީ ޖެޖޫނަމް ގައެވެ. ޖެޖޫނަމްގެ އެތެރޭގެ ޕީއެޗް ހުންނަނީ 8-7 އާއި ދެމެދުގައެވެ. ކާތަކެތި ޖެޖޫނަމްގެ ތެރޭގައި ދައުރުވުން ފަސޭހަ ކުރުމަށްޓަކައި ގުދުރަތީ މަސް ފަށަލަ އެއް ޖެޖޫނަމްގެ އެތެރޭގެ ފާރުގައި ވެއެވެ. 

=== އިލިއަމް ===
{{Main|އިލިއަމް}}
[[ކުޑަ ގޮހޮރު]]ގެ ފަހު ބައި ނުވަތަ އިލިއަމް({{en|Ileum}}) އަކީ [[ކުޑަ ގޮހޮރު]] ބެހިފައިވާ 3 ބައިގެ ތެރެއިން އެންމެ ފަހަތަށް އިންނަ ބަޔެވެ. އިންސާނުންގެ އިލިއަމްގެ ދިގުމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 3.5 މީޓަރު ވަރު ހުރެއެވެ.މިމިންވަރު 4-2 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ މިނެއްގައި ހުރުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. [[ބޮޑު ގޮހޮރު]]ގެ ބައެއް ކަމުގައިވާ [[ސީކަމް]] އާއި އިލިއަމް ވަކިކޮށްދެނީ އިލިއޯސީކަލް ވޭލް({{en|Ileo-caecal valve}}) އިންނެވެ. އިލިއަމްގެ ޕީއެޗް ހުންނަނީ 8-7 އާއި ދެމެދުގައެވެ. 


== ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ވަޒީފާ ==
=== ކާނާ ހަޖަމުކުރުން ===
ޕްރޮޓީންތައް ޕެޕްޓައިޑް ތަކާއި، އަމީނޯ އެސިޑް ({{en|Amino acid}}) ތަކަށް ބަދަލުވުމުގެ މަސައްކަތް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހިންގަނީ [[މައިދާ]]ގެ ތެރޭގައެވެ. ނަމަވެސް މިމަސައްކަތް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައި ވެސް ހިންގައެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރަކީ ގިނަ ކެމިކަލް މާއްދާތަކެއް ހަޖަމުވެގެންދާ މަރުކަޒެވެ. 

* ޕެޕްޓައިޑް ތައް ބައިވެ، އަމީނޯ އެސިޑް ތައް އުފެދެނީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައެވެ. ކުރިން ބުނިހެން ކެމިކަލްތައް ހަޖަމުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިގެން އަންނަނީ [[މައިދާ]] އިން ކަމަށްވިޔަސް އޭގެ މަރުހަލާއެއް ކުޑަ ގޮހޮރުގައި ވެސް ފުރިހަމަ ކުރެއެވެ. [[ޗިސްމޭ]] އިން ދޫކުރާ ޕްރޮޓީން ބައިކުރާ އެންޒައިމް({{en|Proteolytic enzyme}})  ތައް ކަމަށްވާ ޓްރީޕްސިން({{en|Trypsin}})  އަދި ކީމަޓްރީޕްސިން({{en|Chymotrypsin}})  ގެ އެހީގައި ޕްރޮޓީންތައް ކުދި ޕެޕްޓައިޑް ތަކަށް ބަދަލުކޮށްލައެވެ. [[ޗިސްމޭ]] އިން ދޫކުރާ ކާބޮކްސީޕެޕްޓައިޑޭސް({{en|Carboxypeptidase}})  ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް މޮލިކިޔޫލް ތަކުން އަމީނޯ އެސިޑް ވަކިކުރުމަށް އެހީވެދެއެެވެ. 

* ފެޓް ތައް ބައިވެ، ފެޓީ އެސިޑް({{en|Fatty acid}})  އަދި ގްލިސަރޯލް({{en|Glycerol}}) އުފެދެނީ ވެސް ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައެވެ. ޕެންކްރީއެޓިކް ލައިޕޭސް ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރެއަށް ވާޞިލް ވެއެވެ. ޕެންކްރީއެޓިކް ލައިޕޭސް({{en|Pancreatic lipase}})  އަކީ ޓްރައިގްލައިސަރައިޑް ({{en|Triglyceride}})  މޮނަގްލައިސަރައިޑް({{en|monoglyceride}})  އަދި ފެޓީ އެސިޑް އަށް ބަދަލުކުރުވާ މުރާލި ހީވާގި އެންޒައިމް އެކެވެ. ބައިލް ސޯލްޓް ހުރުމަކީ މިއެންޒައިމްގެ މަސައްކަތް ހަލުވިކުރުވާ ކަމެކެވެ.

* ކާބޯހައިޑްރޭޓް ތައް ގުލްކޯޒް އަށް ބަދަލުވަނީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައި ޕެންކްރީއެޓިކް އަމިލޭސް({{en|Pancreatic amylase}})  ގެ އެހީގައި ސްޓާރޗް، މޮލްޓޯސް({{en|maltose}}) ، މޮލްޓޯޓްރިއޯސް({{en|maltotriose}}) އަދި އަލްފާ-ލިމިޓް ޑެކްސްޓްރިން އަށް ބަދަލުކުރުވައެވެ. 

=== ކާނާ ހަށިގަނޑަށް ނެގުން ===
ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ބައިތަކުގެ އެތެރޭގެ ތެތް ދުލިފަށަލައިގައި ހިމެނޭ ވިލަސް({{en|villus}}) ތައް އަކީ ކާނާގެ ބައިތައް ހަށިގަނޑަށް ނެގުމަށްޓަކައި ސާރފޭސް އޭރިއާ މަތިކޮށްދޭ ބައިތަކެކެވެ. ކޮންމެ ވިލަސް އެއްގައި ލެކްޓިއަލް({{en|Lacteal}})  ތަކާއި، ކުދި ލޭހޮޅި({{en|Capillary}}) ތައް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. ހަޖަމުވެފައި ހުންނަ ފެޓް ލެކްޓިއަލް ތަކުގެ އެހީގައި [[ލިމްފަޓިކް ނިޒާމް]] އަށް ވާޞިލްވެ، އޭގެ ފަހުން [[ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް]] އަށް ވާޞިލް ވެއެވެ. ފެޓް ފިޔަވައި ދެން ހަޖަމުވެފައި ހުންނަ ކާނާގެ ބައިތައް ހަށިގަނޑަށް ނަގަނީ ކުރިން ބުނި ކުދި ލޭހޮޅި ތަކުންނެވެ. 

ހަށިގަނޑަށް ކާނާގެ ގިނަ ބައިތައް ދަމަނީ [[ޖެޖޫނަމް]]ގެ ތެރޭގައެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް މާއްދާތައް އެހެން ބައިތަކުން ވެސް ހަށިގަނޑަށް ނަގައެވެ. ތިރީގައި މިވަނީ ވަކި ބައިތަކުން ނަގާކަމަށް ފާހަގަކުރެވޭ ބައެއް މާއްދާތަކެވެ. 
* [[ދަގަނޑު]] ހަށިގަނޑަށް ދަމަނީ [[ޑުއަޑީނަމް]]ގެ ތެރޭގައެވެ. 
* [[ވިޓަމިން ބީ]]12 އަދި [[ބައިލް ސޯލްޓް]] ހަށިގަނޑަށް ދަމަނީ ނުވަތަ ނަގަނީ [[ކުޑަ ގޮހޮރު]]ގެ ފަހު ބައި [[އިލިއަމް]] ގެ ތެރޭގައެވެ.
* ފެޓް އަދި ފެން ހަށިގަނޑަށް ދަމަނީ ޕެސިވް ޑިފިޔޫޒަން ގެ އެހީގައެވެ. 
* ފުރަކްޓޯސް ހަށިގަނޑަށް ދަމަނީ ފެސިލިޓޭޓެޑް ޑިފިޔޫޒަން ގެ އެހީގައެވެ. 

=== ހޯރމޯންތައް ދޫކުރުން ===
==== ސިކްރީޓިން ====
{{Main|ސިކްރީޓިން}}
ސިކްރީޓިން ނުވަތަ ({{en|Secretin}}) އަކީ  [[ކުޑަ ގޮހޮރު]] ގެ ފުރަތަމަ ބައިގައި ހުންނަ ''އެސް ސެލް''(S Cell) ތަކުން ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން ގެސްޓްރިކް އެސިޑް ، ބައިކާބޮނޭޓް އާ ބަފަރކޮށްގެން، ކުޑަ ގޮހޮރު ގެ ފުރަތަމަބައި ގައި ހުންނަ ތަކެތީގެ ޕީއެޗް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި އެހީތެރި ވެއެވެ. ސިކްރީޓިން ދޫކުރަން ފަށަނީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފުރަތަމަ ބައި ޕީއެޗް ދަށްވެއްޖެ ހާލަތެއްގައި އެތާގެ ޕީއެޗް ހަމަހަމަކަން މަތީ ބަހައްޓައިދީ ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށްޓަކައެވެ.

==== ކޯލިސިސްޓަކައިނިން ====
{{Main|ކޯލިސިސްޓަކައިނިން}}
ކޯލިސިސްޓަކައިނިން ނުވަތަ ({{en|Cholecystokinin}}) އަކީ  [[ކުޑަ ގޮހޮރު]] ގެ ފުރަތަމަ ބައި ގައި ހުންނަ ''އައި ސެލް''(I Cell) ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ޕްރޮޓީން އަދި ސަރުބީ ހަޖަމުކުރުމަށް ބާރުއަޅައި، ވާގިވެރިވެ ދިނުމުގައި ޒިންމާވާ ހޯރމޯން އަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މިހޯރމޯންގެ ސަބަބުން [[ޗިސްމޭ]] އިން ''ހަޖަމުކުރާ އެންޒައިމް'' ތައް އަދި [[ފިތް]] އިން ''ބައިލް'' ބޭރުވުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. ކުރިން މިހޯރމޯން އަށް ''ޕެންކްރިއޯޒައިމިން''(Pancreaozymin) އޭ ކިޔާފައި ވެއެވެ.

== ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެތެރޭގެ ތެތް ދުލިފަށް ==
ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެތެރޭގެ ތެތް ދުލިފަށް({{en|Intestinal mucosa}}) އުފެދިފައިވަނީ ކަލަމްނަރ އެޕިތީލިއަލް ސެލް({{en|Simple columnar epithelial cell}})ގެ ފަށަލަ އަކާއި، ލަމިނާ ޕްރޮޕްރިއާ({{en|Lamina propria}}) އޭ ކިޔޭ ކަނެކްޓިވް ޓިޝޫގެ ފަށަލަ އަކާއި، އަދި މަސްކިޔުލަރިސް މިޔުކޯސާ({{en|Muscularis mucosa}}) އޭ ކިޔޭ މަސް ފަށަލަ އަކުންނެވެ. މިދުލިފަށުގެ ސަތަހައިގައި އިގިލިތަކެއް ހެން ނިކުމެފައި ހުންނަ ނިކުތުން ތަކެއް ހުރެއެވެ. މިއަށް ކިޔަނީ ވިލަސް({{en|Villus}}) އެވެ. އަދި ހަމަ ތެތްދުލިފަށުގެ ސަތަހައިގައި ކުދި ހޮޅިތަކެއްގެ ސިފަޔަށް ހުންނަ ގްލޭންޑް ތަކެއް ހުރެއެވެ. މިގްލޭންޑް ތައް ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރެއަށް ހުޅުވިފައި ހުންނަނީ ކުރިން ބުނެވުނު ވިލަސް ތަކުގެ ދޭތެރެ ދޭތެރޭގައެވެ. މިގްލޭންޑް ތަކަށް ކިޔަނީ ކްރިޕްޓް އޮފް ލެއިބަރކުން({{en|Crypt of Lieberkuhn}}) އެވެ. 

ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެތެރޭގެ ތެތް ދުލިފަށުގައި ލިމްފް ނޮޖޫލް({{en|Lymph nodule}}) ތައް ހުރެއެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި މި ލިމްފް ނޮޖޫލް ތައް ވަކިވަކިން ހުރި ނަމަވެސް، ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފަހުބައި [[އިލިއަމް]]ގައި މި ނޮޖޫލްތައް ޖަމާވެ، ޕެޔާރސް ޕެޗް({{en|Peyer's patch}}) ތައް އުފެދިގެން ދެއެވެ. 

ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފުރަތަމަ ބައި [[ޑުއަޑީނަމް]] ގެ ތެރޭގައި ބްރަނާރސް ގްލޭންޑް ({{en|Brunner's gland}})އޭ ކިޔޭ ދަވަ ބޭރުކުރާ ގްލޭންޑް ތަކެއް ހުރެއެވެ. [[އިލިއަމް]]ގައި ހުންނަ ކްރިޕްޓް ތަކުގައި ގޮބްލިޓް ސެލް({{en|Goblet cell}}) އޭ ކިޔޭ މިޔޫސިން({{en|Mucin}}) ބޭރުކުރާ ސެލް ތަކެއް ހުރެއެވެ. އަދި އެންޓީރަކްރޮމަފިން({{en|enterochromaffin cell}}) އޭ ކިޔޭ ސިރަޓޯނިން({{en|Serotonin}}) ބޭރުކުރާ ސެލްތަކެއް ހުރެއެވެ. 

ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެތެރޭގެ ތެތް ދުލިފަށުގެ ކޮންމެ އަކަ މިލިމީޓަރެއްގައި 40-20 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ވިލަސް ހުރެއެވެ. އަދި ކޮންމެ ވިލަސް އެއްގެ އުސްމިނުގައި 1-0.5 މިލިމީޓަރު ވަރު ހުރެއެވެ.

== ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫސް ==
{{Main|ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫސް}}
ދުވާލަކު ގާތްގަނޑަކަށް 1 ލިޓަރުގެ ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫސް({{en|Intestinal juice}}) އުފައްދައެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫސް ގައި އެކުލެވިގެންވާ ބައިތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 

=== އަލްކަލައިން ދިޔަ ===
ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫހުގައި އަލްކަލައިން ތަބީޢަތުގައި ހުރި ދިޔައެއް އެކުލެވެއެވެ. މިއީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެތެރޭ ތެތް ދުލިފަށުގެ ސަތަހައިގައި އެކުލެވޭ ކްރިޕްޓް އޮފް ލެއިބަރކުން({{en|Crypt of Lieberkuhn}}) އިން ބޭރުކުރާ ދިޔައެކެވެ. މިިދިޔައިގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ ސޯޑިއަމް ކްލޮރައިޑް އަދި ސޯޑިއަމް ބައިކާބޮނޭޓް އެވެ. އެކަމަކު ހަޖަމުކުރާ އެންޒައިމް ތަކެއް މިދިޔައިގެ ތެރޭގައަކު ނުހުރެއެވެ. މިދިޔަ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރެއަށް ކްރިޕްޓް ތަކުން ދޫކުރާތާ އިރުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ވިލަސް ތަކުން އަނެއްކާ ވެސް މިދިޔަ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ވިލަސް ގެ ތެރެއަށް ދަމައިގަނެއެވެ. 

=== މިޔޫކަސް ===
މިޔޫކަސް ނުވަތަ ދަވަ({{en|Mucus}}) ބޭރުވަނީ މިޔޫސިންގެ ގޮތުގައެވެ. އެއަށްފަހު ދިޔާވެ، މިޔޫކަސް ނުވަތަ ޖެލް ފާޑުގެ ދަވަ އަށް ބަދަލުވެއެވެ. ގޮބްލިޓް ސެލް({{en|Goblet cell}}) ތަކާއި އެޕިތީލިއަލް ސެލްތަކުން ބޭރުކުރާ ދަވަތަކުން ދަވައިގެ ފޮށާ({{en|Mucus blanket}}) އެއް އުފެދިގެން ދެއެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެޕިތީލިއަމް ނިވާކޮށް، ތެޔޮކޮށްދީ ރައްކާކޮށްދިނުމެވެ. ނަމަވެސް ބްރަނާރސް ގްލޭންޑް({{en|Brunner's gland}} ތަކުން ބޭރުކުރާ ދަވަތައް ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފުރަތަމަ [[ޑުއަޑީނަމް]]ގެ އެތެރޭގެ ތެތްދުލިފަށް ގެސްޓްރިކް އެސިޑް ނުވަތަ ހައިޑްރޯކްލޮރައިޑް އިން ހިމާޔަތްކޮށްދެއެވެ. 

=== މިޔޫކޯސަލް ސެލް ===
އާންމު ގޮތެއްގައި މިޔޫކޯސަލް ސެލް ({{en|Mucosal cell}}) ތައް ހުއްޓުމެއްނެތި ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރެއަށް ފައިބަފައިބާ ހުރެއެވެ. އަދި ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫހާއި މިސެލްތައް އެއްވެގެން ދެއެވެ. މިސެލްތަކުގައި ހަޖަމުކުރާ އެންޒައިމްތައް ހުރެއެވެ.

== ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެންޒައިމްތައް ==
{{Main|ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެންޒައިމްތައް}}
 
ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެންޒައިމް ({{en|Intestinal enzyme}})ތައް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ މިޔޫކޯސަލް ސެލް({{en|Mucosal cell}}) ތަކުގެ ބޭރު ފަށަލައިގައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ވިލަސް({{en|Villus}}) ތަކުގެ ކޮޅު ނިވާކޮށްދޭ ކުދިކުދި ވިލަސް({{en|Microvillus}}) ތަކުގައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައި ހަޖަމުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ހިންގަނީ މިބުނި ކުދިކުދި ވިލަސް ތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރު އެންޒައިމް ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ އަންނަނިވި އެންޒައިމް ތަކެވެ. 

* އެންޓިރަކައިނޭސް({{en|Enterokinase}}): މިއެންޒައިމް އަކީ ޓްރީޕްސިނަޖަން [[ކުޑަ ގޮހޮރު]]ގެ ތެރޭގައި ހީވާގިކޮށް، ޓްރީޕްސިން އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. މިއީ [[ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫސް]] ގެތެރޭގައި މިނިވަންކަންމަތީ ހުންނަ ހަމައެކަނި އެންޒައިމް ވެސް މެއެވެ. މިއެންޒައިމް ބޭރުވުމަށް ބާރުއަޅައިދޭ މާއްދާ އަކީ [[ކޯލިސިސްޓަކައިނިން]] ހޯރމޯން އެވެ. 

* ޕެޕްޓައިޑޭސް({{en|Peptidase}}) ތައް: މިއީ ބޮޑެތި އަދި ކުދި ޕެޕްޓައިޑް ތަކުން އަމީނޯ އެސިޑް ވަކިކުރުމަށް އެހީވެދޭ ޕްރޮޓީން ބައިކުރާ އެންޒައިމް ތަކެކެވެ. މީގެ ބައެއް އެންޒައިމްތައް މިޔޫކޯސަލް ސެލް ތަކުގެ ސައިޓަޕްލާޒަމް ގައި ވެސް ހުރެއެވެ. އެހެން ކަމުން މިއީ ޕްރޮޓީން ހަޖަމުކުރުމުގެ ފަހު މަރުހަލާގައި ބައިވެރިވާ އެންޒައިމް ތަކެކެވެ. 

* ޑައިސަކަރައިޑޭސް({{en|Disaccharidase}}) އަދި އޮލިގަސަކަރައިޑޭސް({{en|Oligosaccharidase}}) ތައް: މިއީ ޑައިސަކަރައިޑް އަދި އޮލިގަސަކަރައިޑް ތައް މޮނަސަކަރައިޑް ތަކަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމް ތަކެކެވެ. އެހެން ކަމުން މިއީ ކާބޯހައިޑްރޭޓް ހަޖަމުކުރުމުގެ ފަހު މަރުހަލާގައި ބައިވެރިވާ އެންޒައިމް ތަކެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ އަންނަނިވި އެންޒައިމް ތަކެވެ. 

** މޮލްޓޭސް({{en|Maltase}}): މިއީ މޮލްޓޯސް ،އަދި މޮލްޓޯޓްރިއޯސް ، ގުލްކޯޒް އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. 
** ލެކްޓޭސް({{en|Lactase}}): މިއީ ލެކްޓޯސް، ގުލްކޯޒް، އަދި ގަލަކްޓޯސް އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. 
** ސޫކްރޭސް({{en|Sucrase}}): މިއީ ސޫކްރޯސް، ގުލްކޯޒް ، އަދި ފްރަކްޓޯސް އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. 
** އަލްފާ ލިމިޓް ޑެކްސްޓްރިނޭސް({{en|Alpha limit dextrinase}}): މިއީ އަލްފާ ލިމިޓް ޑެކްސްޓްރިން ، ގުލްކޯޒް އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. 

* އިންޓެސްޓިނަލް ލައިޕޭސް({{en|Intestinal lipase}}): މިއީ [[އަނގަ]]، [[މައިދާ]] އަދި [[ޗިސްމޭ]] ފަދަ ގުނަވަން ތަކުން ދޫކުރާ ލައިޕޭސް ތަކުގެ މަސައްކަތް ފުރިހަމަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެންޒައިމެކެވެ. 

* ތަފާތު ނޫކްލީއޭސް({{en|Nuclease}}) ތައް: މިވައްތަރުގެ އެންޒައިމް ތަކުގެ ތެރޭގައި ނޫކްލީއަޓައިޑޭސް ތަކާއި، ނޫކްލީއަސައިޑޭސް ތައް ހިމެނެއެވެ.

== ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ބަލިތައް ==


* ގޮހޮރު ބެދުން
* ގޮހޮރުގެ ފާރު 
* ގޮހޮރުގެ ބާރުދިއުން
* [[ހޮނޑުލުން]]
* [[ބޭރަށް ހިންގުން]]
* [[ބަނޑުހިކުން]]
* ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ކެންސަރު 
* ކްރޯންސް ބަލި
* އަލްސަރޭޓިވް ކޮލައިޓިސް
* މަލްއެބްސޯޕްޝަން ސިންޑްރޯމް
* މިކެލް ޑައިވާޓިކިޔުލަމް




[[ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު]]
[[ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް]]
[[ޤިސްމު:އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތައް]]
ކުޑަ ގޮހޮރު() އަކީ ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ގުނަވަނެކެވެ. މިގުނަވަން އޮންނަނީ އެތެރެހަށީގައި މައިދާ އާއި ބޮޑު ގޮހޮރު އާއި ދެމެދުގައެވެ. އެހެންކަމުން ކުޑަ ގޮހޮރު ފެށިފައި އިންނާނީ މައިދާ ނިމޭ ހިސާބުންނެވެ. އަދި ނިމިފައި އިންނާނީ ބޮޑު ގޮހޮރު ފެށޭ ހިސާބަށެވެ. އިންސާނުންގެ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ދިގުމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 7 މީޓަރު ނުވަތަ 21 ފޫޓް ހުރެއެވެ. ބައެއް އިލްމު ވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުން ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ދިގުމިނުގައި އެވްރެޖްގޮތެއްގައި ހުންނަނީ 7-4 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ މިންވަރެކެވެ.  

ކުޑަ ގޮހޮރު އެކުލެވިގެންވަނީ މައިގަނޑު 3 ބައެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެބައިތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ. 
 ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފުރަތަމަ ބައި ނުވަތަ ޑުއަޑީނަމް
 ކުޑަ ގޮހޮރުގެ މެދު ބައި ނުވަތަ ޖެޖޫނަމް
 ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފަހު ބައި ނުވަތަ އިލިއަމް

އާންމު ގޮތެއްގައި ބޮޑު ގޮހޮރުއަށްވުރެ ކުޑަ ގޮހޮރު 5-4 ވަރަކަށް ގުނަ ބޮޑުވެފައި ދިގެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެތެރޭގެ ހުރަސް ދިގު ވަށަމިނުގައި އެވްރެޖްގޮތެއްގައި ހުންނަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 3-2.5 ސެންޓި މީޓަރާއި ދެމެދުގެ މިންވަރެކެވެ. މިމިން ބޮޑު ގޮހޮރުގައި އުޅެނީ 7.6 ސެންޓި މީޓަރުގައެވެ. 

 ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ބައިތައް 

 ޑުއަޑީނަމް 

ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފުރަތަމަ ބައި ނުވަތަ ޑުއަޑީނަމް() އަކީ މައިދާ އާއި ކުޑަ ގޮހޮރުގެ މެދު ބައި ނުވަތަ ޖެޖޫނަމް އާއި ގުޅުވައިދޭ ހޮޅިއެވެ. މިއީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެންމެ ކުރު އަދި އެންމެ ފުރަތަމަ އިންނަ ބައިވެސް މެއެވެ. އިގިރޭސި އަކުރު ސީ ( C )  ގެ ބައްޓަމަން އިންނަ މިބަޔަކީ ގިނަ ކެމިކަލް މާއްދާތައް ހަޖަމުކޮށް އެއިން ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ބައި ނަގައިދޭ މަރުކަޒެވެ. އިންސާނުންގެ ޑުއަޑީނަމް ގެ ދިގުމިނުގައި އެވްރެޖް ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ 26 ސެންޓި މީޓަރެވެ.  

 ޖެޖޫނަމް 

ކުޑަ ގޮހޮރުގެ މެދު ބައި ނުވަތަ ޖެޖޫނަމް() އަކީ ކުޑަ ގޮހޮރު ބެހިފައިވާ 3 ބައިގެ ތެރެއިން މެދަށް އިންނަ ބަޔެވެ. ނުވަތަ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފުރަތަމަ ބައި ޑުއަޑީނަމް އާއި ފަހު ބައި އިލިއަމް އާއި ގުޅުވައިދިނުމަށް އެދެމެދުގައިވާ ބަޔެވެ. ފުރާ ފުރިހަމަ އިންސާނެއްގެ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ދިގުމިނުގައި 7-4 މީޓަރު ވަރު ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން 2.5 މީޓަރު ހުންނަނީ ޖެޖޫނަމް ގައެވެ. ޖެޖޫނަމްގެ އެތެރޭގެ ޕީއެޗް ހުންނަނީ 8-7 އާއި ދެމެދުގައެވެ. ކާތަކެތި ޖެޖޫނަމްގެ ތެރޭގައި ދައުރުވުން ފަސޭހަ ކުރުމަށްޓަކައި ގުދުރަތީ މަސް ފަށަލަ އެއް ޖެޖޫނަމްގެ އެތެރޭގެ ފާރުގައި ވެއެވެ. 

 އިލިއަމް 

ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފަހު ބައި ނުވަތަ އިލިއަމް() އަކީ ކުޑަ ގޮހޮރު ބެހިފައިވާ 3 ބައިގެ ތެރެއިން އެންމެ ފަހަތަށް އިންނަ ބަޔެވެ. އިންސާނުންގެ އިލިއަމްގެ ދިގުމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 3.5 މީޓަރު ވަރު ހުރެއެވެ.މިމިންވަރު 4-2 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ މިނެއްގައި ހުރުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ބޮޑު ގޮހޮރުގެ ބައެއް ކަމުގައިވާ ސީކަމް އާއި އިލިއަމް ވަކިކޮށްދެނީ އިލިއޯސީކަލް ވޭލް() އިންނެވެ. އިލިއަމްގެ ޕީއެޗް ހުންނަނީ 8-7 އާއި ދެމެދުގައެވެ. 

 ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ވަޒީފާ 
 ކާނާ ހަޖަމުކުރުން 
ޕްރޮޓީންތައް ޕެޕްޓައިޑް ތަކާއި، އަމީނޯ އެސިޑް () ތަކަށް ބަދަލުވުމުގެ މަސައްކަތް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހިންގަނީ މައިދާގެ ތެރޭގައެވެ. ނަމަވެސް މިމަސައްކަތް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައި ވެސް ހިންގައެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރަކީ ގިނަ ކެމިކަލް މާއްދާތަކެއް ހަޖަމުވެގެންދާ މަރުކަޒެވެ. 

 ޕެޕްޓައިޑް ތައް ބައިވެ، އަމީނޯ އެސިޑް ތައް އުފެދެނީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައެވެ. ކުރިން ބުނިހެން ކެމިކަލްތައް ހަޖަމުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިގެން އަންނަނީ މައިދާ އިން ކަމަށްވިޔަސް އޭގެ މަރުހަލާއެއް ކުޑަ ގޮހޮރުގައި ވެސް ފުރިހަމަ ކުރެއެވެ. ޗިސްމޭ އިން ދޫކުރާ ޕްރޮޓީން ބައިކުރާ އެންޒައިމް()  ތައް ކަމަށްވާ ޓްރީޕްސިން()  އަދި ކީމަޓްރީޕްސިން()  ގެ އެހީގައި ޕްރޮޓީންތައް ކުދި ޕެޕްޓައިޑް ތަކަށް ބަދަލުކޮށްލައެވެ. ޗިސްމޭ އިން ދޫކުރާ ކާބޮކްސީޕެޕްޓައިޑޭސް()  ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް މޮލިކިޔޫލް ތަކުން އަމީނޯ އެސިޑް ވަކިކުރުމަށް އެހީވެދެއެެވެ. 

 ފެޓް ތައް ބައިވެ، ފެޓީ އެސިޑް()  އަދި ގްލިސަރޯލް() އުފެދެނީ ވެސް ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައެވެ. ޕެންކްރީއެޓިކް ލައިޕޭސް ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރެއަށް ވާޞިލް ވެއެވެ. ޕެންކްރީއެޓިކް ލައިޕޭސް()  އަކީ ޓްރައިގްލައިސަރައިޑް ()  މޮނަގްލައިސަރައިޑް()  އަދި ފެޓީ އެސިޑް އަށް ބަދަލުކުރުވާ މުރާލި ހީވާގި އެންޒައިމް އެކެވެ. ބައިލް ސޯލްޓް ހުރުމަކީ މިއެންޒައިމްގެ މަސައްކަތް ހަލުވިކުރުވާ ކަމެކެވެ.

 ކާބޯހައިޑްރޭޓް ތައް ގުލްކޯޒް އަށް ބަދަލުވަނީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައި ޕެންކްރީއެޓިކް އަމިލޭސް()  ގެ އެހީގައި ސްޓާރޗް، މޮލްޓޯސް() ، މޮލްޓޯޓްރިއޯސް() އަދި އަލްފާ-ލިމިޓް ޑެކްސްޓްރިން އަށް ބަދަލުކުރުވައެވެ. 

 ކާނާ ހަށިގަނޑަށް ނެގުން 
ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ބައިތަކުގެ އެތެރޭގެ ތެތް ދުލިފަށަލައިގައި ހިމެނޭ ވިލަސް() ތައް އަކީ ކާނާގެ ބައިތައް ހަށިގަނޑަށް ނެގުމަށްޓަކައި ސާރފޭސް އޭރިއާ މަތިކޮށްދޭ ބައިތަކެކެވެ. ކޮންމެ ވިލަސް އެއްގައި ލެކްޓިއަލް()  ތަކާއި، ކުދި ލޭހޮޅި() ތައް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. ހަޖަމުވެފައި ހުންނަ ފެޓް ލެކްޓިއަލް ތަކުގެ އެހީގައި ލިމްފަޓިކް ނިޒާމް އަށް ވާޞިލްވެ، އޭގެ ފަހުން ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް އަށް ވާޞިލް ވެއެވެ. ފެޓް ފިޔަވައި ދެން ހަޖަމުވެފައި ހުންނަ ކާނާގެ ބައިތައް ހަށިގަނޑަށް ނަގަނީ ކުރިން ބުނި ކުދި ލޭހޮޅި ތަކުންނެވެ. 

ހަށިގަނޑަށް ކާނާގެ ގިނަ ބައިތައް ދަމަނީ ޖެޖޫނަމްގެ ތެރޭގައެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް މާއްދާތައް އެހެން ބައިތަކުން ވެސް ހަށިގަނޑަށް ނަގައެވެ. ތިރީގައި މިވަނީ ވަކި ބައިތަކުން ނަގާކަމަށް ފާހަގަކުރެވޭ ބައެއް މާއްދާތަކެވެ. 
 ދަގަނޑު ހަށިގަނޑަށް ދަމަނީ ޑުއަޑީނަމްގެ ތެރޭގައެވެ. 
 ވިޓަމިން ބީ12 އަދި ބައިލް ސޯލްޓް ހަށިގަނޑަށް ދަމަނީ ނުވަތަ ނަގަނީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފަހު ބައި އިލިއަމް ގެ ތެރޭގައެވެ.
 ފެޓް އަދި ފެން ހަށިގަނޑަށް ދަމަނީ ޕެސިވް ޑިފިޔޫޒަން ގެ އެހީގައެވެ. 
 ފުރަކްޓޯސް ހަށިގަނޑަށް ދަމަނީ ފެސިލިޓޭޓެޑް ޑިފިޔޫޒަން ގެ އެހީގައެވެ. 

 ހޯރމޯންތައް ދޫކުރުން 
 ސިކްރީޓިން 

ސިކްރީޓިން ނުވަތަ () އަކީ  ކުޑަ ގޮހޮރު ގެ ފުރަތަމަ ބައިގައި ހުންނަ އެސް ސެލް(S Cell) ތަކުން ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން ގެސްޓްރިކް އެސިޑް ، ބައިކާބޮނޭޓް އާ ބަފަރކޮށްގެން، ކުޑަ ގޮހޮރު ގެ ފުރަތަމަބައި ގައި ހުންނަ ތަކެތީގެ ޕީއެޗް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި އެހީތެރި ވެއެވެ. ސިކްރީޓިން ދޫކުރަން ފަށަނީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފުރަތަމަ ބައި ޕީއެޗް ދަށްވެއްޖެ ހާލަތެއްގައި އެތާގެ ޕީއެޗް ހަމަހަމަކަން މަތީ ބަހައްޓައިދީ ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށްޓަކައެވެ.

 ކޯލިސިސްޓަކައިނިން 

ކޯލިސިސްޓަކައިނިން ނުވަތަ () އަކީ  ކުޑަ ގޮހޮރު ގެ ފުރަތަމަ ބައި ގައި ހުންނަ އައި ސެލް(I Cell) ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ޕްރޮޓީން އަދި ސަރުބީ ހަޖަމުކުރުމަށް ބާރުއަޅައި، ވާގިވެރިވެ ދިނުމުގައި ޒިންމާވާ ހޯރމޯން އަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މިހޯރމޯންގެ ސަބަބުން ޗިސްމޭ އިން ހަޖަމުކުރާ އެންޒައިމް ތައް އަދި ފިތް އިން ބައިލް ބޭރުވުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. ކުރިން މިހޯރމޯން އަށް ޕެންކްރިއޯޒައިމިން(Pancreaozymin) އޭ ކިޔާފައި ވެއެވެ.

 ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެތެރޭގެ ތެތް ދުލިފަށް 
ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެތެރޭގެ ތެތް ދުލިފަށް() އުފެދިފައިވަނީ ކަލަމްނަރ އެޕިތީލިއަލް ސެލް()ގެ ފަށަލަ އަކާއި، ލަމިނާ ޕްރޮޕްރިއާ() އޭ ކިޔޭ ކަނެކްޓިވް ޓިޝޫގެ ފަށަލަ އަކާއި، އަދި މަސްކިޔުލަރިސް މިޔުކޯސާ() އޭ ކިޔޭ މަސް ފަށަލަ އަކުންނެވެ. މިދުލިފަށުގެ ސަތަހައިގައި އިގިލިތަކެއް ހެން ނިކުމެފައި ހުންނަ ނިކުތުން ތަކެއް ހުރެއެވެ. މިއަށް ކިޔަނީ ވިލަސް() އެވެ. އަދި ހަމަ ތެތްދުލިފަށުގެ ސަތަހައިގައި ކުދި ހޮޅިތަކެއްގެ ސިފަޔަށް ހުންނަ ގްލޭންޑް ތަކެއް ހުރެއެވެ. މިގްލޭންޑް ތައް ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރެއަށް ހުޅުވިފައި ހުންނަނީ ކުރިން ބުނެވުނު ވިލަސް ތަކުގެ ދޭތެރެ ދޭތެރޭގައެވެ. މިގްލޭންޑް ތަކަށް ކިޔަނީ ކްރިޕްޓް އޮފް ލެއިބަރކުން() އެވެ. 

ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެތެރޭގެ ތެތް ދުލިފަށުގައި ލިމްފް ނޮޖޫލް() ތައް ހުރެއެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި މި ލިމްފް ނޮޖޫލް ތައް ވަކިވަކިން ހުރި ނަމަވެސް، ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފަހުބައި އިލިއަމްގައި މި ނޮޖޫލްތައް ޖަމާވެ، ޕެޔާރސް ޕެޗް() ތައް އުފެދިގެން ދެއެވެ. 

ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފުރަތަމަ ބައި ޑުއަޑީނަމް ގެ ތެރޭގައި ބްރަނާރސް ގްލޭންޑް ()އޭ ކިޔޭ ދަވަ ބޭރުކުރާ ގްލޭންޑް ތަކެއް ހުރެއެވެ. އިލިއަމްގައި ހުންނަ ކްރިޕްޓް ތަކުގައި ގޮބްލިޓް ސެލް() އޭ ކިޔޭ މިޔޫސިން() ބޭރުކުރާ ސެލް ތަކެއް ހުރެއެވެ. އަދި އެންޓީރަކްރޮމަފިން() އޭ ކިޔޭ ސިރަޓޯނިން() ބޭރުކުރާ ސެލްތަކެއް ހުރެއެވެ. 

ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެތެރޭގެ ތެތް ދުލިފަށުގެ ކޮންމެ އަކަ މިލިމީޓަރެއްގައި 40-20 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ވިލަސް ހުރެއެވެ. އަދި ކޮންމެ ވިލަސް އެއްގެ އުސްމިނުގައި 1-0.5 މިލިމީޓަރު ވަރު ހުރެއެވެ.

 ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫސް 

ދުވާލަކު ގާތްގަނޑަކަށް 1 ލިޓަރުގެ ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫސް() އުފައްދައެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫސް ގައި އެކުލެވިގެންވާ ބައިތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 

 އަލްކަލައިން ދިޔަ 
ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫހުގައި އަލްކަލައިން ތަބީޢަތުގައި ހުރި ދިޔައެއް އެކުލެވެއެވެ. މިއީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެތެރޭ ތެތް ދުލިފަށުގެ ސަތަހައިގައި އެކުލެވޭ ކްރިޕްޓް އޮފް ލެއިބަރކުން() އިން ބޭރުކުރާ ދިޔައެކެވެ. މިިދިޔައިގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ ސޯޑިއަމް ކްލޮރައިޑް އަދި ސޯޑިއަމް ބައިކާބޮނޭޓް އެވެ. އެކަމަކު ހަޖަމުކުރާ އެންޒައިމް ތަކެއް މިދިޔައިގެ ތެރޭގައަކު ނުހުރެއެވެ. މިދިޔަ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރެއަށް ކްރިޕްޓް ތަކުން ދޫކުރާތާ އިރުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ވިލަސް ތަކުން އަނެއްކާ ވެސް މިދިޔަ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ވިލަސް ގެ ތެރެއަށް ދަމައިގަނެއެވެ. 

 މިޔޫކަސް 
މިޔޫކަސް ނުވަތަ ދަވަ() ބޭރުވަނީ މިޔޫސިންގެ ގޮތުގައެވެ. އެއަށްފަހު ދިޔާވެ، މިޔޫކަސް ނުވަތަ ޖެލް ފާޑުގެ ދަވަ އަށް ބަދަލުވެއެވެ. ގޮބްލިޓް ސެލް() ތަކާއި އެޕިތީލިއަލް ސެލްތަކުން ބޭރުކުރާ ދަވަތަކުން ދަވައިގެ ފޮށާ() އެއް އުފެދިގެން ދެއެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެޕިތީލިއަމް ނިވާކޮށް، ތެޔޮކޮށްދީ ރައްކާކޮށްދިނުމެވެ. ނަމަވެސް ބްރަނާރސް ގްލޭންޑް( ތަކުން ބޭރުކުރާ ދަވަތައް ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފުރަތަމަ ޑުއަޑީނަމްގެ އެތެރޭގެ ތެތްދުލިފަށް ގެސްޓްރިކް އެސިޑް ނުވަތަ ހައިޑްރޯކްލޮރައިޑް އިން ހިމާޔަތްކޮށްދެއެވެ. 

 މިޔޫކޯސަލް ސެލް 
އާންމު ގޮތެއްގައި މިޔޫކޯސަލް ސެލް () ތައް ހުއްޓުމެއްނެތި ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރެއަށް ފައިބަފައިބާ ހުރެއެވެ. އަދި ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫހާއި މިސެލްތައް އެއްވެގެން ދެއެވެ. މިސެލްތަކުގައި ހަޖަމުކުރާ އެންޒައިމްތައް ހުރެއެވެ.

 ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެންޒައިމްތައް 

 
ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެންޒައިމް ()ތައް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ މިޔޫކޯސަލް ސެލް() ތަކުގެ ބޭރު ފަށަލައިގައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ވިލަސް() ތަކުގެ ކޮޅު ނިވާކޮށްދޭ ކުދިކުދި ވިލަސް() ތަކުގައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައި ހަޖަމުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ހިންގަނީ މިބުނި ކުދިކުދި ވިލަސް ތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރު އެންޒައިމް ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ އަންނަނިވި އެންޒައިމް ތަކެވެ. 

 އެންޓިރަކައިނޭސް(): މިއެންޒައިމް އަކީ ޓްރީޕްސިނަޖަން ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައި ހީވާގިކޮށް، ޓްރީޕްސިން އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. މިއީ ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫސް ގެތެރޭގައި މިނިވަންކަންމަތީ ހުންނަ ހަމައެކަނި އެންޒައިމް ވެސް މެއެވެ. މިއެންޒައިމް ބޭރުވުމަށް ބާރުއަޅައިދޭ މާއްދާ އަކީ ކޯލިސިސްޓަކައިނިން ހޯރމޯން އެވެ. 

 ޕެޕްޓައިޑޭސް() ތައް: މިއީ ބޮޑެތި އަދި ކުދި ޕެޕްޓައިޑް ތަކުން އަމީނޯ އެސިޑް ވަކިކުރުމަށް އެހީވެދޭ ޕްރޮޓީން ބައިކުރާ އެންޒައިމް ތަކެކެވެ. މީގެ ބައެއް އެންޒައިމްތައް މިޔޫކޯސަލް ސެލް ތަކުގެ ސައިޓަޕްލާޒަމް ގައި ވެސް ހުރެއެވެ. އެހެން ކަމުން މިއީ ޕްރޮޓީން ހަޖަމުކުރުމުގެ ފަހު މަރުހަލާގައި ބައިވެރިވާ އެންޒައިމް ތަކެކެވެ. 

 ޑައިސަކަރައިޑޭސް() އަދި އޮލިގަސަކަރައިޑޭސް() ތައް: މިއީ ޑައިސަކަރައިޑް އަދި އޮލިގަސަކަރައިޑް ތައް މޮނަސަކަރައިޑް ތަކަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމް ތަކެކެވެ. އެހެން ކަމުން މިއީ ކާބޯހައިޑްރޭޓް ހަޖަމުކުރުމުގެ ފަހު މަރުހަލާގައި ބައިވެރިވާ އެންޒައިމް ތަކެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ އަންނަނިވި އެންޒައިމް ތަކެވެ. 

 މޮލްޓޭސް(): މިއީ މޮލްޓޯސް ،އަދި މޮލްޓޯޓްރިއޯސް ، ގުލްކޯޒް އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. 
 ލެކްޓޭސް(): މިއީ ލެކްޓޯސް، ގުލްކޯޒް، އަދި ގަލަކްޓޯސް އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. 
 ސޫކްރޭސް(): މިއީ ސޫކްރޯސް، ގުލްކޯޒް ، އަދި ފްރަކްޓޯސް އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. 
 އަލްފާ ލިމިޓް ޑެކްސްޓްރިނޭސް(): މިއީ އަލްފާ ލިމިޓް ޑެކްސްޓްރިން ، ގުލްކޯޒް އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. 

 އިންޓެސްޓިނަލް ލައިޕޭސް(): މިއީ އަނގަ، މައިދާ އަދި ޗިސްމޭ ފަދަ ގުނަވަން ތަކުން ދޫކުރާ ލައިޕޭސް ތަކުގެ މަސައްކަތް ފުރިހަމަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެންޒައިމެކެވެ. 

 ތަފާތު ނޫކްލީއޭސް() ތައް: މިވައްތަރުގެ އެންޒައިމް ތަކުގެ ތެރޭގައި ނޫކްލީއަޓައިޑޭސް ތަކާއި، ނޫކްލީއަސައިޑޭސް ތައް ހިމެނެއެވެ.

 ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ބަލިތައް 

 ގޮހޮރު ބެދުން
 ގޮހޮރުގެ ފާރު 
 ގޮހޮރުގެ ބާރުދިއުން
 ހޮނޑުލުން
 ބޭރަށް ހިންގުން
 ބަނޑުހިކުން
 ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ކެންސަރު 
 ކްރޯންސް ބަލި
 އަލްސަރޭޓިވް ކޮލައިޓިސް
 މަލްއެބްސޯޕްޝަން ސިންޑްރޯމް
 މިކެލް ޑައިވާޓިކިޔުލަމް

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ޤިސްމު:އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތައް