ފިލިޕީންސް
{{Infobox County   
|native_name                 = ''Repúbliká ng̃ Pilipinas''
|conventional_long_name      = Republic of the Philippines
|common_name                 = the Philippines
|image_flag                  = Flag of the Philippines.svg
|image_coat                  =
|national_motto              = ''Maka-Diyos, Makatao, Makakalikasan, at Makabansa''<br /><small>([[English language|English]]: "For God, People, Nature, and Country")</small> 
|image_map                   = LocationPhilippines.png
|national_anthem             = ''[[Lupang Hinirang]]'' <br /><small>"Chosen Land"</small> 
|official_languages          = [[Filipino language|Filipino]], [[English language|English]]{{smallsup|1}}
|regional_languages          = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Ilokano language|Ilokano]], [[Pangasinan language|Pangasinan]], [[Tagalog language|Tagalog]], [[Kapampangan language|Kapampangan]], [[Waray-Waray language|Waray-Waray]], [[Tausug language|Tausug]], [[Bikol language|Bikol]]<ref name="About">[http://www.gov.ph/aboutphil/general.asp About the Philippines] [http://www.gov.ph Gov.Ph].Accessed September 15,2006</ref>
|capital                     = [[Manila]]
|latd=14 |latm=35 |latNS=N |longd=121 |longm=0 |longEW=E
|largest_city                = [[Quezon City]] <!-- Although [[Davao City]] has the largest land area, the article on [[largest city]] says we should refer to the most populous city, which as of 2006 is [[Quezon City]]. See the discussion page for more information. Changing this information without citation would be reverted.-->
|government_type             = [[Unitary state|Unitary]] [[president]]ial [[constitution]]al [[republic]]
|leader_title1               = [[President of the Philippines|President]]
|leader_name1                = [[Gloria Macapagal-Arroyo]]
|leader_title2               = [[Vice President of the Philippines|Vice President]]
|leader_name2                = [[Noli de Castro]]
|leader_title3               = [[President of the Senate of the Philippines|Senate President]]
|leader_name3                = [[Manuel Villar]]
|leader_title4               = [[Speaker of the Philippine House of Representatives|House Speaker]]
|leader_name4                = [[Jose de Venecia, Jr.]]
|leader_title5               = [[Chief Justice of the Philippines|Chief Justice]]
|leader_name5                = [[Reynato Puno]]
|area                        = 298 170
|areami²                     = 115,831 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|area_rank                   = 72nd
|area_magnitude              = 1 E11
|percent_water               = 0.61
|population_estimate         = 88,706,300{{smallsup|2}}
|population_estimate_year    = 2007
|population_estimate_rank    = 12th
|population_census           = 76,504,077
|population_census_year      = 2000
|population_density          = 276
|population_densitymi²       = 715 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|population_density_rank     = 42nd
|GDP_PPP_year                = 2005
|GDP_PPP                     = $451 billion <!--IMF-->
|GDP_PPP_rank                = 25th
|GDP_PPP_per_capita          = $4,923
|GDP_PPP_per_capita_rank     = 112nd
|GDP_nominal                 = $98.731 [[1000000000 (number)|billion]]
|GDP_nominal_rank            = 51st
|GDP_nominal_year            = 2005
|GDP_nominal_per_capita      = $1,168
|GDP_nominal_per_capita_rank = 120th
|HDI_year                    = 2007
|HDI                         = {{increase}} 0.763
|HDI_rank                    = 84th
|HDI_category                = <font color="#ffcc00">medium</font>
|Gini                        = 46.1
|Gini_year                   = 2000
|Gini_category               = <font color="#e0584e">high</font>
|sovereignty_type            = [[Philippine Revolution|Independence]] 
|sovereignty_note            = from [[Spain]] <br /> from [[United States]]
|established_event1          = [[Philippine Declaration of Independence|Declared]]
|established_date1           = [[June 12]] [[1898]]
|established_event2          = [[Tydings-McDuffie Act|Self-government]]
|established_date2           = [[March 24]] [[1934]]
|established_event3          = [[Filipino-American Friendship Day|Recognized]]
|established_date3           = [[July 4]] [[1946]]
|established_event4          = [[Constitution of the Philippines|Current constitution]]
|established_date4           = [[February 2]] [[1987]]
||currency                    = [[Philippine peso|Peso]] (International [[ފައިލް:PhilippinePeso.svg|12px]])
<br />[[Philippine peso|Piso]] (Filipino [[ފައިލް:PhilippinePeso.svg|12px]])
|currency_code               = PHP
|time_zone                   = [[Philippine Standard Time|PST]]
|utc_offset                  = +8
|time_zone_DST               = 
|utc_offset_DST              = 
|cctld                       = [[.ph]]
|calling_code                = 63
|ISO_3166-1_alpha2           = PH
|ISO_3166-1_alpha3           = PHL
|ISO_3166-1_numeric          = 608
|sport_code                  = PHI (IOC & FIFA), PHL (ISO 3166-1)
|vehicle_code                = RP
|footnote1                   = [[Spanish language|Spanish]] and [[Arabic language|Arabic]] promoted on an optional and voluntary basis.
|footnote2                   = [http://www.census.gov.ph/data/sectordata/popproj_tab1r.html Philippine Census 2007 Population Projection] (medium assumption)
}}


ރިޕަބްލިކް އޮފް ދަ ފިލިޕީންސް ނުވަތަ ޢާއްމުކޮށް ކިޔާ ގޮތުން ނަމަ ފިލިޕީންސް އަކީ އިރު ދެކުނު އޭޝިޔާއަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ. މި ޤައުުމު އެކުލެވިގެންވަނީ 7107 ޖަޒީރާގެ މައްޗަށެވެ. 

== އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް ==
ފިލިޕީންސުގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ތަގާލޮގް (ފިލިޕީނޯ) އެވެ. މީގެ އިތުރުން އިނގިރޭސި ބަސް ވެސް ރަސްމީ ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ ވޮލަންޓަރީ ނުވަތަ އޮޕްޝަނަލް ބަސްބަހުގެ ގޮތުގައި ޢަރަބި ބަހާއި އިސްޕެނިޝް ބަސް ވެސް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ވެސް ސަރަޙައްދީ ބައެއް ބަސް ބަސް ރިކޮގްނައިޒްޑް ލެންގުއޭޖަސްގެ ގޮތުގައި ބެލެވިފައިވެއެވެ.
އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ކުއެޒޮން ސިޓީއެވެ. ވެރިކަން ކުރަނީ މެނީލާގައެވެ. 
ފިލިޕީންސަކީ ޔުނިޓަރީ ޕްރެޒިޑެންޝަލް ކޮންސްޓިޓިއުޝަނަލް ރިޕަބްލިކެކެވެ. ފިލިޕީންސްގެ އާބާދީއަކީ 92 މިލިއަނެވެ. ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާއަކީ 1845 ޑޮލަރެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 0.3 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ ph. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +63 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ފިލިޕީނޯ ޕެސޯއެވެ.

== ނަން ==
ފިލިޕީންސަށް މި ނަން ކިޔާފައިވަނީ އިސްޕެއިނުގެ ރަސްގެފާނު ފިލިޕް 2 ވަނައިގެ ނަންފުޅަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. މިހާރު މި ޤައުމުގެ ރަސްމީ ނަމަކީ ރިޕަބްލިކް އޮފް ދަ ފިލިޕީންސްއެވެ.

== ޖުގުރާފީ ==
ފިލިޕީންސަކީ 7107 ޖަޒީރާގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެންވާ ޤައުމެކެވެ. ފިލިޕީންސުގެ ބިމުގެ ބޮޑު މިނަކީ 300000 އަކަ ކިލޯމީޓަރެވެ. ފިލިޕީންސުގެ ހުޅަނގުގައި އޮތީ ދެކުނު ޗައިނާ ކަނޑެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ ފިލިޕީންސު ކަނޑެވެ.

== ތާރީޚު ==
ފިލިޕީންސުގައި މީހުން ދިރިއުޅެން ފަށާފައިވަނީ މީގެ އެތައް ހާސް އަހަރެއް ކުރީންކަން އެނގޭނެ ހެކިތައް ފެންނަން އެބަހުށްޓެވެ. 
ފިލިޕީންސަށް މުސްލިމުން އައިސްފައިވަނީ 12 ވަނަ ޤަރުނުގެ ތެރޭގައެވެ. ފިލިޕީންސަށް އައި މުސްލިމުން ވަނީ ފިލިޕީންސުގައި މުސްލިމުންގެ ވެރިކަން ޤާއިމުކޮށްފައެވެ.
އިސްޕޭނު މީހުންގެ އަސަރު ފިލިޕީންސުން ފެންނަން ފަށާފައިވަނީ މީލާދީން 1521 އިން ފެށިގެންނެވެ. 
1565 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 1821 ވަނަ އަހަރާ ހަމަޔަށް އިސްޕޭނުގެ ވައިސްރޯޔަލްޓީއެއްގެ ގޮތުގައި އޮތުމަށް ފަހު 1821 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 1898 ވަނަ އަހަރާ ހަމަޔަށް ފިލިޕީންސް އޮތީ އިސްޕެއިނުގެ ސީދާ ވެރިކަމުގެ ދަށުގައެވެ.
އިސްޕެއިނުގެ މިނިވަންކަން އިޢުލާންކުރެވުނީ 12 ޖޫން 1898 ގައެވެ. މާރޗް 24، 1934 އިން ފެށިގެން އަމިއްލަ ވެރިކަމެއް ހިންގުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިގެން ދިއުމަށް ފަހު، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މަސްރަޙުގައި ފިލިޕީންސަކީ މިނިވަން ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ޤަބޫލުކުރެވެން ފެށީ 4 ޖުލައި 1946 ގައެވެ.
ފިލިޕީންސުގައި މިހާރު ހިންގަމުންދާ ޤާނޫނު އަސާސީ ތަޞްދީޤު ކުރެވިފައިވަނީ 2 ފެބްރުއަރީ 1987 ގައެވެ.

== ޑެމޮގްރަފިކްސް ==
އާބާދީގެ ގޮތުން 92 މިލިޔަނެއް ހައި މީހުން ތިބި ފިލިޕީންސަކީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ބަލާއިރު ވެސް 12 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. 
ފިލިޕީންސްގެ މުޅި އާބާދީގެ ތެރެއިން 11 މިލިޔަން މީހުން ދިރިއުޅެމުންދަނީ ޤައުމުން ބޭރުގައެވެ. މިއީ ފިލިޕީންސްގެ މުޅި އާބާދީގެ 11% އެވެ. 

== ސަގާފަތު ==
ފިލިޕީންސްގެ ސަގާފަތަކީ އޮރިއެންޓަލް (އިރުމަތީގެ) ސަގާފަތާއި އޮސިޑެންޓަލް (ހުޅަނގުގެ) ސަގާފަތު އެއްވެގެން އުފަންވެފައިވާ ސަގާފަތެކެވެ.
މެލޭޝިޔާ އާއި ޗައިނާގެ އާސާރުތަކުން މުއްސަނދިކަން ހޯދާފައިވާ ފިލިޕީންސަށް އެމެރިކާގެ ނުފޫޒުން ވެސް ވަރަށް ބޮޑު އަސަރުތަކެއް ކޮށްފައިވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. 
ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން އިސްޕެއިނުގެ ވެރިކަން ހިނގާފައި އޮތް ތަނަކަށް ވާތީ އިސްޕޭނު މީހުންގެ ސަގާފަތުގެ އަސަރުތައް ވެސް ފިލިޕީންސުން ފެންނަން އެބަހުށްޓެވެ.

== އިޤްތިޞާދު ==
ފިލިޕީންސަކީ ކުރީން މާ ބޮޑެތި ކާރުޚާނާތަކެއް ނެތް ޤައުމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، މިއަދު ފިލިޕީންސު ވެފައިވަނީ ތަފާތު އެތައް ކާރުޚާނާއެއް ހިނގަމުންދާ ޤައުމަކަށެވެ.
ފިލިޕީންސްގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 1845 ޑޮލަރެވެ. 
ފިލިޕީންސަށް އެންމެ ގިނައިން ބޭރު ފައިސާ ލިބެނީ ބޭރުގައި މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ އެ ޤައުމުގެ 11 ވަރަކަށް މިލިއަން ހީވާގި އަދި މުރާލި ރައްޔިތުން ކުރާ ބުރަ މަސައްކަތުގެ ސަބަބުންނެވެ.
ރިޕަބްލިކް އޮފް ދަ ފިލިޕީންސް ނުވަތަ ޢާއްމުކޮށް ކިޔާ ގޮތުން ނަމަ ފިލިޕީންސް އަކީ އިރު ދެކުނު އޭޝިޔާއަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ. މި ޤައުުމު އެކުލެވިގެންވަނީ 7107 ޖަޒީރާގެ މައްޗަށެވެ. 

 އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް 
ފިލިޕީންސުގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ތަގާލޮގް (ފިލިޕީނޯ) އެވެ. މީގެ އިތުރުން އިނގިރޭސި ބަސް ވެސް ރަސްމީ ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ ވޮލަންޓަރީ ނުވަތަ އޮޕްޝަނަލް ބަސްބަހުގެ ގޮތުގައި ޢަރަބި ބަހާއި އިސްޕެނިޝް ބަސް ވެސް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ވެސް ސަރަޙައްދީ ބައެއް ބަސް ބަސް ރިކޮގްނައިޒްޑް ލެންގުއޭޖަސްގެ ގޮތުގައި ބެލެވިފައިވެއެވެ.
އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ކުއެޒޮން ސިޓީއެވެ. ވެރިކަން ކުރަނީ މެނީލާގައެވެ. 
ފިލިޕީންސަކީ ޔުނިޓަރީ ޕްރެޒިޑެންޝަލް ކޮންސްޓިޓިއުޝަނަލް ރިޕަބްލިކެކެވެ. ފިލިޕީންސްގެ އާބާދީއަކީ 92 މިލިއަނެވެ. ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާއަކީ 1845 ޑޮލަރެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 0.3 މިލިއަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ ph. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +63 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ފިލިޕީނޯ ޕެސޯއެވެ.

 ނަން 
ފިލިޕީންސަށް މި ނަން ކިޔާފައިވަނީ އިސްޕެއިނުގެ ރަސްގެފާނު ފިލިޕް 2 ވަނައިގެ ނަންފުޅަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. މިހާރު މި ޤައުމުގެ ރަސްމީ ނަމަކީ ރިޕަބްލިކް އޮފް ދަ ފިލިޕީންސްއެވެ.

 ޖުގުރާފީ 
ފިލިޕީންސަކީ 7107 ޖަޒީރާގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެންވާ ޤައުމެކެވެ. ފިލިޕީންސުގެ ބިމުގެ ބޮޑު މިނަކީ 300000 އަކަ ކިލޯމީޓަރެވެ. ފިލިޕީންސުގެ ހުޅަނގުގައި އޮތީ ދެކުނު ޗައިނާ ކަނޑެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ ފިލިޕީންސު ކަނޑެވެ.

 ތާރީޚު 
ފިލިޕީންސުގައި މީހުން ދިރިއުޅެން ފަށާފައިވަނީ މީގެ އެތައް ހާސް އަހަރެއް ކުރީންކަން އެނގޭނެ ހެކިތައް ފެންނަން އެބަހުށްޓެވެ. 
ފިލިޕީންސަށް މުސްލިމުން އައިސްފައިވަނީ 12 ވަނަ ޤަރުނުގެ ތެރޭގައެވެ. ފިލިޕީންސަށް އައި މުސްލިމުން ވަނީ ފިލިޕީންސުގައި މުސްލިމުންގެ ވެރިކަން ޤާއިމުކޮށްފައެވެ.
އިސްޕޭނު މީހުންގެ އަސަރު ފިލިޕީންސުން ފެންނަން ފަށާފައިވަނީ މީލާދީން 1521 އިން ފެށިގެންނެވެ. 
1565 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 1821 ވަނަ އަހަރާ ހަމަޔަށް އިސްޕޭނުގެ ވައިސްރޯޔަލްޓީއެއްގެ ގޮތުގައި އޮތުމަށް ފަހު 1821 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 1898 ވަނަ އަހަރާ ހަމަޔަށް ފިލިޕީންސް އޮތީ އިސްޕެއިނުގެ ސީދާ ވެރިކަމުގެ ދަށުގައެވެ.
އިސްޕެއިނުގެ މިނިވަންކަން އިޢުލާންކުރެވުނީ 12 ޖޫން 1898 ގައެވެ. މާރޗް 24، 1934 އިން ފެށިގެން އަމިއްލަ ވެރިކަމެއް ހިންގުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިގެން ދިއުމަށް ފަހު، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މަސްރަޙުގައި ފިލިޕީންސަކީ މިނިވަން ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ޤަބޫލުކުރެވެން ފެށީ 4 ޖުލައި 1946 ގައެވެ.
ފިލިޕީންސުގައި މިހާރު ހިންގަމުންދާ ޤާނޫނު އަސާސީ ތަޞްދީޤު ކުރެވިފައިވަނީ 2 ފެބްރުއަރީ 1987 ގައެވެ.

 ޑެމޮގްރަފިކްސް 
އާބާދީގެ ގޮތުން 92 މިލިޔަނެއް ހައި މީހުން ތިބި ފިލިޕީންސަކީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ބަލާއިރު ވެސް 12 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. 
ފިލިޕީންސްގެ މުޅި އާބާދީގެ ތެރެއިން 11 މިލިޔަން މީހުން ދިރިއުޅެމުންދަނީ ޤައުމުން ބޭރުގައެވެ. މިއީ ފިލިޕީންސްގެ މުޅި އާބާދީގެ 11% އެވެ. 

 ސަގާފަތު 
ފިލިޕީންސްގެ ސަގާފަތަކީ އޮރިއެންޓަލް (އިރުމަތީގެ) ސަގާފަތާއި އޮސިޑެންޓަލް (ހުޅަނގުގެ) ސަގާފަތު އެއްވެގެން އުފަންވެފައިވާ ސަގާފަތެކެވެ.
މެލޭޝިޔާ އާއި ޗައިނާގެ އާސާރުތަކުން މުއްސަނދިކަން ހޯދާފައިވާ ފިލިޕީންސަށް އެމެރިކާގެ ނުފޫޒުން ވެސް ވަރަށް ބޮޑު އަސަރުތަކެއް ކޮށްފައިވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. 
ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން އިސްޕެއިނުގެ ވެރިކަން ހިނގާފައި އޮތް ތަނަކަށް ވާތީ އިސްޕޭނު މީހުންގެ ސަގާފަތުގެ އަސަރުތައް ވެސް ފިލިޕީންސުން ފެންނަން އެބަހުށްޓެވެ.

 އިޤްތިޞާދު 
ފިލިޕީންސަކީ ކުރީން މާ ބޮޑެތި ކާރުޚާނާތަކެއް ނެތް ޤައުމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، މިއަދު ފިލިޕީންސު ވެފައިވަނީ ތަފާތު އެތައް ކާރުޚާނާއެއް ހިނގަމުންދާ ޤައުމަކަށެވެ.
ފިލިޕީންސްގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 1845 ޑޮލަރެވެ. 
ފިލިޕީންސަށް އެންމެ ގިނައިން ބޭރު ފައިސާ ލިބެނީ ބޭރުގައި މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ އެ ޤައުމުގެ 11 ވަރަކަށް މިލިއަން ހީވާގި އަދި މުރާލި ރައްޔިތުން ކުރާ ބުރަ މަސައްކަތުގެ ސަބަބުންނެވެ.