ރުވާންޑާ
{{Infobox Country
|native_name              = {{lang|rw|''Repubulika y'u Rwanda''}}<br />{{lang|fr|''République du Rwanda''}}
|conventional_long_name   = Republic of Rwanda
|common_name              = Rwanda
|image_flag               = Flag_of_Rwanda.svg
|image_coat               = Coat of arms of Rwanda.svg
|national_motto           = ''Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu''<br />"Unity, Work, Patriotism"
|image_map                = LocationRwanda.svg
|national_anthem          = "{{lang|rw|''[[Rwanda nziza]]''}}"
|official_languages       = [[Kinyarwanda]], [[French language|French]], [[English language|English]]<!--PLEASE DO NOT REMOVE FRENCH WITHOUT DISCUSSION ON THE TALK PAGE-->
|languages_type           = [[Lingua Franca|Vernacular language]]
|languages                = [[Swahili]]
|demonym                  = Rwandan, Rwandese
|capital                  = [[Kigali]]
|latd=1 |latm=56.633 |latNS=S 
|longd=30 |longm=3.567 |longEW=E
|government_type          = [[Republic]]
|leader_title1            = [[List of Presidents of Rwanda|President]]
|leader_title2            = [[Prime Minister of Rwanda|Prime Minister]]
|leader_name1             = [[Paul Kagame]]
|leader_name2             = [[Bernard Makuza]]
|largest_city             = Kigali
|area_km2                 = 26,338
|area_sq_mi               = 10,169 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|area_rank                = 147th
|area_magnitude           = 1 E10
|percent_water            = 5.3
|population_estimate      = 10,473,282<ref name=cia>{{cite web |author=Central Intelligence Agency |authorlink=CIA |publisher=[[The World Factbook]] |title=Rwanda |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rw.html |year=2009 |accessdate=January 12, 2010 |archive-date=1545685876 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rw.html |dead-url=yes }}</ref>
|population_estimate_year = July 2009
|population_estimate_rank = 80th
|population_census        = 10,264,947<ref name=unpop2>{{cite paper | url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title=World Population Prospects, Table A.8| version=2008 revision  | format=.PDF |page=19| publisher=United Nations | author=Department of Economic and Social Affairs Population Division | date=2009 | accessdate= 2009-03-12}}</ref>
|population_census_year   = 2010
|population_density_km2   = 397.6
|population_density_sq_mi = 1029.9 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|population_density_rank  = 29th
|GDP_PPP_year             = 2008
|GDP_PPP                  = $10.004 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=714&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=57&pr.y=18 |title=Rwanda|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref>
|GDP_PPP_rank             = 
|GDP_PPP_per_capita       = $1,043<ref name=imf2/>
|GDP_PPP_per_capita_rank  = 
|GDP_nominal_rank         = 
|GDP_nominal              = $4.459 billion<ref name=imf2/>
|GDP_nominal_year         = 2008
|GDP_nominal_per_capita   = $465<ref name=imf2/>
|GDP_nominal_per_capita_rank = 
|HDI_year                 = 2007
|HDI                      = {{increase}}0.460
|HDI_rank                 = 167th
|HDI_category             = <span style="color:#e0584e;">low</span>
|Gini                     = 45.1
|Gini_year                = 2003
|Gini_category            = <span style="color:#ffcc00;">medium</span>
|sovereignty_type         = [[Independence]]
|sovereignty_note         = from [[Belgium]]
|established_event1       = Date
|established_date1        = July 1, 1962
|currency                 = [[Rwandan franc]]
|currency_code            = RWF
|time_zone                = [[Central Africa Time|CAT]]
|utc_offset               = +2
|time_zone_DST            = ''not observed''
|utc_offset_DST           = +2
|drives_on                = right
|cctld                    = [[.rw]]
|calling_code             = 250
|footnotes                = <sup>1</sup> މި ގައުމަށް ކުރާ އަންދާޒާތަކުގައި އެއިޑްސްގެ ސަބަބުން މަރުވާ މީހުންގެ އަދަދު އިތުރުވުމުގެ އަސަރުތަކަށް ސާފުކޮށް ރިއާޔަތްކޮށްފައިވެއެވެ؛ މިކަމުގެ ސަބަބުން އުމުރު ދުވަސް ދަށްވުމާއި، ތުއްތު ކުދިން މަރުވުމާއި މަރުވުމުގެ ނިސްބަތް މަތިވުމާއި، އާބާދީއާއި ކުރިއެރުމުގެ ނިސްބަތް ދަށްވުމާއި، އުމުރާއި ޖިންސަށް ބަލާފައި އާބާދީ ބަހާލުމަށް އެހެން ގޮތަކަށް ހީކުރެވޭ ވަރަށް ވުރެ ބަދަލުތަކެއް އަތުވެދާނެއެވެ.
}}

ރުވާންޑާ ނުވަތަ “ލޭންޑް އޮފް އަ ތައުޒަންޑް ހިލްސް” އަކީ އިރުމަތީ-މެދުތެރޭ އެފްރިކާއަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ.

== އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް ==
ރުވާންޑާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ކިންޔާރްވާންޑާ ބަހާއި ފަރަންސޭސި ބަހާއި އިނގިރޭސި ބަހެވެ.
އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ރްވާންޑަންސް ނުވަތަ ރްވާންޑީސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ކިގަލީއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރި ރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ.
މި ޤައުމަކީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 9 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 84 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. 
ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 26338 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ rw. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +250 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ރްވާންޑަން ފްރޭންކެވެ.

== ނަން ==
“ރުވާންޑާ” މި ނަން ނެގިފައިވަނީ “ވަންޔަރުއާންޑާ” މީހުންނަށް ނިސްބަތް ކޮށެވެ. ރުއާންޑާއަށް ނިސްބަތްކޮށް ކިޔޭ އަނެއް ނަމަކީ “ލޭންޑް އޮފް އަ ތައުޒަންޑް ހިލްސް” އެވެ.

== ޖުޣުރާފީ ==
ރުވާންޑާ އާއި ބޯޑަރުގެ ގޮތުން ގުޅޭ ޤައުމުތަކަކީ ޔޫގެންޑާ އާއި ބުރުންޑީ އާއި ޑިމޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮންގޯ އާއި ޓެންޒޭނިޔާއެވެ.

== ތާރީޚު ==
މިއަދުގެ ރުވާންޑާގައި މީހުން ދިރިއުޅެން ފެށި ވަކި ތާރީޚެއް އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ތާރީޚީ ޢިލްމުވެރީން ޤަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި، މި ހިސާބުގައި މީހުން އާބާދުވެފައިވަނީ ޢީސާއީ މީލާދުގެ އަށް ސާސްކަފު ނުވަތަ ތިން ސާސްކަފު ކުރީންނެވެ.
މި ގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމަ މި ސަރަޙައްދުގައި ވަޒަންވެރިވެފައިވާ ކަމަށް ބެލެވެނީ ޝިކާރަ ކުރާ މީހުންނެވެ. 
1884-1885 ގައި ތަންގަންޔިކާ ސަރަޙައްދުގެ އިސް މީހުންނާއެކު ޖަރުމަނުން ސޮއިކުރި އެއްބަސްވުންތަކަށް ފަހުގައި ޖަރުމަނު މީހުން ވަނީ ތަންގަންޔިކާ އާއި ބުރުންޑީ އާއި ރުވާންޑާއަކީ ޖަރުމަނުގެ ބާރު ހިނގާ ސަރަޙައްދެއް ކަމުގައި ދަޢުވާކޮށްފައެވެ. 
ޖަރުމަނުގެ އިސް ބޭފުޅަކު، މި ސަރަޙައްދުގެ ވެރިކަމުގައި ހުރި ބޭފުޅަކާ ބައްދަލު ކުރައްވާފައިވަނީ 1894 ގައެވެ.
2500 ސިފައިންނާއެކު، އިރުމަތީ އެފްރިކާގައި ބާރު ހިންގަމުން ދިޔަ ޖަރުމަނު މީހުން ރުވާންޑާގެ މީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ އޮނިގަނޑަށް ބަދަލެއް ގެންނަން މަސައްކަތްކޮށްފައި ނުވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ރުވާންޑާއަށް ބެލްޖިއަމްގެ ކިބައިން މިނިވަންކަން ލިބިފައިވަނީ 1 ޖުލައި 1962 ގައެވެ.

== ޑެމޮގްރަފިކްސް ==
ރުވާންޑާގެ ގިނަ މީހުންނަކީ ކިންޔަރުވާންޑާ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުންނެވެ. ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތްތަކުގައި މީގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ވެސް ސަވާހިލީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކައި އުޅެއެވެ.
ރުވާންޑާގެ ތަޢުލީމީ މީހުން ވާހަކަ ދައްކާ މައިގަނޑު ދެ ބަހަކީ އިނގިރޭސި ބަހާއި ފަރަންސޭސި ބަހެވެ.
ރުވާންޑާގެ އާބާދީގެ 93.6% މީހުންގެ ދީނަކީ ކްރިސްޓިޔަން ދީނެވެ. 4.6% މީހުންނަކީ މުސްލިމުންނެވެ.

== ސަގާފަތު ==
ރުވާންޑާގެ ސަގާފަތަށް އެ ޤައުމު އިސްތިޢުމާރު ކުރީ ޔޫރަޕުގެ މީހުންގެ އަސަރު ފޯރާފައިވި ނަމަވެސް، ބޮޑަށް ފެނިގެންދަނީ އެފްރިކާގެ އަވަށްޓެރި ޤައުމުތަކުގެ ސަގާފަތުން ވެސް ފެންނަ ފަދަ ކަންތައް ތަކެކެވެ.

== އިޤްތިޞާދު ==
ރުވާންޑާގެ އިޤްތިޞާދަށް ބަލާއިރުގައި އަދިވެސް އިންޑަސްޓްރިއަލައިޒޭޝަންގެ އެއްވެސް ކަމެއް ނެތް ކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 1043 ޑޮލަރެވެ.
ރުވާންޑާ ނުވަތަ “ލޭންޑް އޮފް އަ ތައުޒަންޑް ހިލްސް” އަކީ އިރުމަތީ-މެދުތެރޭ އެފްރިކާއަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ.

 އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް 
ރުވާންޑާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ކިންޔާރްވާންޑާ ބަހާއި ފަރަންސޭސި ބަހާއި އިނގިރޭސި ބަހެވެ.
އިނގިރޭސި ބަހުން މި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ ރްވާންޑަންސް ނުވަތަ ރްވާންޑީސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ކިގަލީއެވެ. މި ޤައުމުގެ ވެރި ރަށަކީ ވެސް މިއީއެވެ.
މި ޤައުމަކީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 9 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމާއެކު، މިއީ ދުނިޔޭގައި 84 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. 
ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 26338 އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ rw. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +250 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ ރްވާންޑަން ފްރޭންކެވެ.

 ނަން 
“ރުވާންޑާ” މި ނަން ނެގިފައިވަނީ “ވަންޔަރުއާންޑާ” މީހުންނަށް ނިސްބަތް ކޮށެވެ. ރުއާންޑާއަށް ނިސްބަތްކޮށް ކިޔޭ އަނެއް ނަމަކީ “ލޭންޑް އޮފް އަ ތައުޒަންޑް ހިލްސް” އެވެ.

 ޖުޣުރާފީ 
ރުވާންޑާ އާއި ބޯޑަރުގެ ގޮތުން ގުޅޭ ޤައުމުތަކަކީ ޔޫގެންޑާ އާއި ބުރުންޑީ އާއި ޑިމޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮންގޯ އާއި ޓެންޒޭނިޔާއެވެ.

 ތާރީޚު 
މިއަދުގެ ރުވާންޑާގައި މީހުން ދިރިއުޅެން ފެށި ވަކި ތާރީޚެއް އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ތާރީޚީ ޢިލްމުވެރީން ޤަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި، މި ހިސާބުގައި މީހުން އާބާދުވެފައިވަނީ ޢީސާއީ މީލާދުގެ އަށް ސާސްކަފު ނުވަތަ ތިން ސާސްކަފު ކުރީންނެވެ.
މި ގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމަ މި ސަރަޙައްދުގައި ވަޒަންވެރިވެފައިވާ ކަމަށް ބެލެވެނީ ޝިކާރަ ކުރާ މީހުންނެވެ. 
1884-1885 ގައި ތަންގަންޔިކާ ސަރަޙައްދުގެ އިސް މީހުންނާއެކު ޖަރުމަނުން ސޮއިކުރި އެއްބަސްވުންތަކަށް ފަހުގައި ޖަރުމަނު މީހުން ވަނީ ތަންގަންޔިކާ އާއި ބުރުންޑީ އާއި ރުވާންޑާއަކީ ޖަރުމަނުގެ ބާރު ހިނގާ ސަރަޙައްދެއް ކަމުގައި ދަޢުވާކޮށްފައެވެ. 
ޖަރުމަނުގެ އިސް ބޭފުޅަކު، މި ސަރަޙައްދުގެ ވެރިކަމުގައި ހުރި ބޭފުޅަކާ ބައްދަލު ކުރައްވާފައިވަނީ 1894 ގައެވެ.
2500 ސިފައިންނާއެކު، އިރުމަތީ އެފްރިކާގައި ބާރު ހިންގަމުން ދިޔަ ޖަރުމަނު މީހުން ރުވާންޑާގެ މީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ އޮނިގަނޑަށް ބަދަލެއް ގެންނަން މަސައްކަތްކޮށްފައި ނުވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ރުވާންޑާއަށް ބެލްޖިއަމްގެ ކިބައިން މިނިވަންކަން ލިބިފައިވަނީ 1 ޖުލައި 1962 ގައެވެ.

 ޑެމޮގްރަފިކްސް 
ރުވާންޑާގެ ގިނަ މީހުންނަކީ ކިންޔަރުވާންޑާ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުންނެވެ. ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތްތަކުގައި މީގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ވެސް ސަވާހިލީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކައި އުޅެއެވެ.
ރުވާންޑާގެ ތަޢުލީމީ މީހުން ވާހަކަ ދައްކާ މައިގަނޑު ދެ ބަހަކީ އިނގިރޭސި ބަހާއި ފަރަންސޭސި ބަހެވެ.
ރުވާންޑާގެ އާބާދީގެ 93.6% މީހުންގެ ދީނަކީ ކްރިސްޓިޔަން ދީނެވެ. 4.6% މީހުންނަކީ މުސްލިމުންނެވެ.

 ސަގާފަތު 
ރުވާންޑާގެ ސަގާފަތަށް އެ ޤައުމު އިސްތިޢުމާރު ކުރީ ޔޫރަޕުގެ މީހުންގެ އަސަރު ފޯރާފައިވި ނަމަވެސް، ބޮޑަށް ފެނިގެންދަނީ އެފްރިކާގެ އަވަށްޓެރި ޤައުމުތަކުގެ ސަގާފަތުން ވެސް ފެންނަ ފަދަ ކަންތައް ތަކެކެވެ.

 އިޤްތިޞާދު 
ރުވާންޑާގެ އިޤްތިޞާދަށް ބަލާއިރުގައި އަދިވެސް އިންޑަސްޓްރިއަލައިޒޭޝަންގެ އެއްވެސް ކަމެއް ނެތް ކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 1043 ޑޮލަރެވެ.