=== ཟླ་བ་དང་སྐར་ཁྱིམ་གྱི་མིང་གི་རེའུ་མིག ===
{| class="wikitable sortable"
|-
| ཟླ་གྲངས || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11  || 12 
|-
| ཟླ་བའི་མིང || མཆུ་ཟླ་བ || དབོ་ཟླ་བ || ནག་པ་ཟླ་བ || ས་ག་ཟླ་བ || སྣྲོན་ཟླ་བ  || ཆུ་སྟོད་ཟླ་བ || གྲོ་བཞིན་ཟླ་བ || ཁྲུམས་སྟོད་ཟླ་བ || དབྱུ་གུ་ཟླ་བ || སྨིན་དྲུག་ཟླ་བ || མགོ་ཟླ་བ || རྒྱལ་ཟླ་བ
|-
| སྐར་ཁྱིམ་གྱི་མིང || བུམ་པའི་ཁྱིམ || ཉའི་ཁྱིམ  || ལུག་གི་ཁྱིམ  ||  གླང་གི་ཁྱིམ  ||  འཁྲིག་པའི་ཁྱིམ  || སྦལ་བའི་ཁྱིམ  || སེང་གེའི་ཁྱིམ  ||  བུ་མོའི་ཁྱིམ ||  སྲང་གི་ཁྱིམ  || སྡིག་པའི་ཁྱིམ  || གཞུའི་ཁྱིམ  || ཆུ་སྲིན་གྱི་ཁྱིམ
|-
| Month || January || February || March || April || May || June || July || August || September || October || November || December
|}
<gallery>
File:ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས།.jpg|ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས།
</gallery>
<big>སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དུས་འཁོར་ལས་ལོ་རེའི་ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་སོ་སོར་ཉི་མ་སྐར་མའི་ཁྱིམ་གང་དུ་གནས་པའི་ཆ་རེ་རེར་ཁྱིམ་རེ་རེར་རྩིས་པ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་གཟའ་གཞན་བརྒྱད་པོ་ཡང་རྒྱུ་སྐར་ཉེར་བདུན་གནས་པའི་ཁྱིམ་ལ་རྒྱུ་བའི་དུས་ཡུན་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད་པའི་ཆ་ནས་ཁྱིམ་ཞེས་བརྗོད་པ་དང༌། རྒྱུ་སྐར་ཉེར་བདུན་ནི་གཟའ་དགུ་པོ་སོ་སོའི་རྒྱུ་ཚུལ་གསལ་བར་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་བརྡ་རྟགས་ཡིན་པས་ན་ཕྱོགས་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་སྐར་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་དང་ཉི་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ཞེས་བརྗོད་པ་སྟེ།<br> གཟའ་དགུ་པོ་ནི་སྐར་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྟེང་དུ་རྒྱུ་བ་པོ་ཡིན་ཅིང༌། སྐར་མ་ཉེར་བདུན་པོ་གཟའ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་མཚོན་པའི་རྟགས་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་རྒྱུ་སྐར་ཞེས་མིང་བཏགས་པ་ཙམ་ལས་རྒྱུ་བ་པོ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བཏགས་པ་མིན་པ་མ་ཟད། དེང་སང་གི་གནམ་རིག་ཐོག་སྐར་མ་ཉེར་བདུན་པོ་ལ་བརྟན་སྐར་ཞེས་བརྗོད་པ་ལས་རྒྱུ་སྐར་ཡིན་པའི་བཤད་སྲོལ་མེད།
<br> 
=== ཉི་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་སམ་སྐར་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ནི། ===
1 ལུག  2 གླང༌།  3 འཁྲིག  4ཀརྟ་ཀ  5 སེང་གེ  6 བུ་མོ།  7 སྲང༌།  8 སྡིག་པ།  9 གཞུ། 10 ཆུ་སྲིན།  11 བུམ་པ།  12 ཉ་བཅས་ཡིན། <br> རང་ཅག་གནས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ཆགས་ཟིན་ནས་དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་གི་བར་ཉི་མ་ཟླ་བ་སོགས་གཟའ་དགུ་ཆགས་མེད་ཅིང༌། དེའི་ཐ་སྙད་ཀྱང་མེད། ས་ཡི་གོ་ལའི་སྟེང་གི་བར་སྣང་ལ་རླུང་ཁམས་ཆེན་པོས་བཏེག་པའི་གནམ་གྱི་གོ་ལ་སྟེ་སྐར་མ་གནས་པའི་ཁྱིམབཅུ་གཉིས་རྣམསེ་ཕུབ་ཀྱི་བང་རིམ་ལྟར་དཀྱིལ་མཐོ་ཞིང་མཐའ་དམའ་བ་ཕན་ཚུན་གྲུ་གུ་འཛིངས་པ་ལྟར་གཡོན་ནས་གཡས་སུ་མགྱོགས་པར་འཁོར་བ་ཞིག་གྲུབ་པ་དེར་སྐར་ཁྱིམ་དང་ཉི་ཁྱིམ་ཟེར། <br>ཁྱིམ་གྱི་དང་པོ་ལུག་ཁྱིམ་གྱི་ཆ་ཤས་དང་པོའི(ཁྱིམ་རེ་ལ་ཆ་ཤས་ཆེ་བ་དགུ་རེ་ཕྱེ་བས་ཆ་ཤས 108 ཡོད)ཐོག་རྒྱུ་སྐར་གྱི་དང་པོ་ཐ་སྐར་ཆགས་པ་ནས་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་པ་ཉ་ཁྱིམ་གྱི་ཆ་ཤས་གསུམ་པར་སྐར་མ་ནམ་གྲུ་ཆགས་པའི་བར་རྒྱུ་སྐར་ཉེར་བདུན་པོ་དུས་མཉམ་དུ་ཆགས། དེ་ནས་རྒྱུ་སྐར་དང་བརྟན་སྐར་གཞན་རྣམས་རིམ་བཞིན་ཆགས་པའི་དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཡོད། དེ་ནས་ས་སྟེང་ཐོག་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་རྣམས་རིམ་བཞིན་ཆགས་སྟེ་སྐབས་དེར་མི་རྣམས་ལུས་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་འཕྲོ་བའི་འོད་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཐོག་འཚོ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང༌། སྐབས་དེར་མི་དགེ་བཅུའི་བྱ་སྤྱོད་མེད་སྟབས་རྒྱལ་པོ་དང༌། བློན་པོ། དམགདཔུང༌། བཙོན་ཁང་སོགས་མེད། སྒེར་ལ་དབང་བའི་དཔལ་འབྱོར་བྱུང་རྗེས་སྒེར་སེམས་ཆེ་རུ་སོང་སྟེ་མི་རྣམས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་ཐོག་མི་དགེ་བ་བཅུ་དར་ཏེ་ལུས་ཀྱི་འོད་ཉམས་ཞིང༌། ཞིང་ལས་དང་འབྲོག་ལས་སོགས་ཐུན་མོང་དང་སྒེར་གྱི་ངལ་རྩོལ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་འགོ་ཚུགས་ཤིང༌། མེའི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་སྙིང་པོ་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའི་སྐར་མ་འོད་ཆེན་པོ་འིག་སྐར་ཁྱིམ་དུམ་བུ་བཞི་པ་ཀརྟུ་ཀའི་ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་སྐག་གི་ཐད་ནས་ཐོན་པ་ནས་དེ་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཉི་མ་ཞེས་བཏགས་ནས་གཟའ་དགུའི་དང་པོ་དེ་བྱུང༌། <br> ཉི་མ་དེ་ཉིད་སྐར་ཁྱིམ་གྱི་ཐོག་ནས་རང་འགྲོས་གཡོན་བསྐོར(རང་འཁོར་ཟེར་བ་དེ་ཡིན)དུ་འཁོར་བ་དང༌། རླུང་འགྲོས་ཀྱིས་གཡས་བསྐོར་དུ་འཁོར་ཏེ་རང་གི་སྐྱེས་ཁྱིམ་ཀཊ་ཀའི་ཁྱིམ་གྱི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་དང༌། རང་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེས་སྐར་དང་བཅས་པ་ཤར་གླིང་དབུས་མའི་ལུག་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་སྐར་མ་ཐ་སྐར་གྱི་སྟེང་དུ་སླེབས་པ་ན་ཟླ་བ། དེ་ནས་སླར་ཡང་ཉི་མས་གཡོན་བསྐོར་དུ་འཁོར་ནས་ཁྱིམ་དྲུག་པ་སེང་གེའི་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་མཆུའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་མིག་དམར། ཁྱིམ་བརྒྱད་པ་སྡིག་པའི་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ལྷ་མཚམས་ཀྱི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་ལྷག་པ། ཁྱིམ་དགུ་པ་བུ་མོའི་ཁྱིམ་གྱི་དབུས་སུ་གནས་པའི་སྐར་མ་མེ་བཞིའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་ཕུར་བུ། ཁྱིམ་གསུམ་པ་འཁྲིག་པའི་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ནབས་སོའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་པ་སངས། ཁྱིམ་དགུ་པ་གཞུའི་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་སྣུབས་ཀྱི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་སྤེན་པ། ཁྱིམ་བདུན་པ་སྲང་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ནག་པའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་སྒྲ་གཅན། ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་པ་ཉ་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ནམ་གྲུའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་དུས་མེ། ཁྱིམ་བཅུ་གཅིག་པ་ཆུ་སྲིན་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ཆུ་སྨད་ཀྱི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་མཇུག་རིང་བཅས་རིམ་བའིན་བྱུང༌། <br> སྒྲ་གཅན་དང་དུས་མེ་གཉིས་གདོང་དང་མཇུག་གི་ཁྱད་པར་མ་གཏོགས་གཟའ་གཅིག་ཡིན། སྐར་ཁྱིམ་ཐོག་གཡས་བསྐོར་གྱིས་མགྱོགས་པར་འཁོར་བ་ཕུད། གཟའ་གཞན་བརྒྱད་རྣམས་རང་རང་སོ་སོའི་འགྲོས་མི་འདྲ་ཞིང་འཁོར་ལམ་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་ཡང་མི་འདྲ་བའི་ཐོག་གཡོན་བསྐོར་དུ་འཁོར་བ་ཡིན། དཔེར་ན་མིག་དམར་དང༌། ཕུར་བུ། སྤེན་པ་གསུམ་ནི་དྲག་གཟའ་ཡིན་པའི་ཐོག་རང་འགྲོས་ཉི་མ་ལས་དལ་བས་འཆར་བའི་ཚེ་ན་ལོ་གཅིག་གི་ནང་ཉི་མའི་རྒྱབ་སྟེ་ནུབ་ངོས་ནས་ཐེངས་རེ་ཟུང་ལས་མི་མཐོང་ཞིང༌། ལྷག་པ་དང་པ་སངས་གཉིས་རང་འགྲོས་ཉི་མ་ལས་མགྱོགས་པས་འཆར་བའི་ཚེ་ན་ལོ་གཅིག་ནང་ཉི་མའི་མདུན་ཏེ་ཤར་ངོས་ནས་ཐེངས་ཁ་ཤས་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། <br>གཟའ་མཇུག་རིང་ནི་རང་འགྲོས་ཧ་ཅང་དལ་བའི་ཐོག་རང་གི་སྐྱེས་ཁྱིམ་ཆུ་སྲིན་གྱི་ཁྱིམ་དུ་སླེབས་པ་དང་ཉི་མ་རྗེས་ནས་མགྱོགས་པོར་འོང་བ་གཉིས་མཉམ་དུ་འཛོམས་ནས་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པར་གྱུར་པ་ནས་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པར་གྱུར་པའི་བར་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཡོད། གོང་གསལ་རྣམས་ངོ་སྤྲོད་ཙམ་ལས་རྒྱུ་མཚན་རྣམས་འདིར་མ་བཀོད། ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ལ་ལུག་དང་གླང་སོགས་ཀྱི་མིང་འདོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། བོད་ཟླ་གསུམ་པར་ཉི་མ་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱིམ་དབུས་མ་དེར་སླེབས་སྐབས་ལུག་རྣམས་བལ་འབྲེག་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་ལུག་ཁྱིམ་ཞེས་བརྗོད། བོད་ཟླ་བཞི་པར་ཉི་མ་བྱང་ཤར་གྱི་ཁྱིམ་དེར་སླེབས་སྐབས་གླང་རྣམས་ཞིང་རྨོ་བའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་གླང་ཁྱིམ་ཞེས་བརྗོད། བོད་ཟླ་ལྔ་པར་ཉི་མ་བྱང་གི་ཁྱིམ་དཀྱིལ་ལ་སླེབས་སྐབས་སྲོག་ཆགས་རྣམས་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་འཁྲིག་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་དྲུག་པར་ཉི་མ་བྱང་སྟོད་ཀྱི་ཁྱིམ་ལ་སླེབས་སྐབས་ཆར་དུས་ཚུགས་ཤིང་སྦལ་པ་སྐད་འབྱིན་པའི་དུས་ཡིན་སྟབས་ཁྱིམ་དེ་ལ་ཀཊ་ཀའི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་བདུན་པ་ཉི་མ་ནུབ་སྨད་ཀྱི་ཁྱིམ་དེར་སླེབས་སྐབས་ཚ་བ་ཆེ་ཞིང་སེང་གེ་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་སེང་གེའི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་བརྒྱད་པ་ཉི་མ་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱིམ་དབུས་མ་དེར་སླེབས་སྐབས་བུ་མོ་གཞོན་ནུ་རྣམས་བཞིན་གྱི་མདངས་གསལ་བའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་བུ་མོའི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་དགུ་པ་ཉི་མ་ནུབ་སྟོད་ཀྱི་ཁྱིམ་དེར་སླེབས་སྐབས་འབྲུ་དང་མར་སྲང་ལ་བཏེག་ནས་བརྗེ་འཚོང་བྱེད་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་སྲང་གི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་བཅུ་པ་ཉི་མ་ལྷོ་སྨད་ཀྱི་ཁྱིམ་དེར་སླེབས་སྐབས་གཅན་གཟན་རྣམས་གྲ་ལེགས་ཤིང་རྔོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རི་དྭགས་དང་གཅན་གཟན་བསད་ནས་སྡིག༌པ་ཤུགས་ཆེར་བསགས་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་སྡིག༌པའི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པ་ཉི་མ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི༌ཁྱིམ་དྲང་པོར་སླེབས་སྐབས་ས་གནས་འདིར་གནམ་གཤིས༌ཧ་ཅང་གྲང་བས་གཞུ་རྒྱུད་ཀྱང་འཐེན་མི་ཐུབ་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་གཞུ་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་བཅུ་གཉིས་པ་ཉི་མ་བྱང་སྟོད་ཀྱི་ཁྱིམ་དེར་སླེབས་སྐབས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ཆུ་ཧ་ཅང་གྲང་བར་བརྟེན་ཆུ་སྲིན་ཡང་ཁ་ཉི་མ་ལ་བལྟས་ནས་ཉི་མ་སྲོ་བའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་ཆུ་སྲིན་གྱི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་དང་པོ་ཉི་མ་ཤར་སྨད་ཀྱི་ཁྱིམ་དེ་ལ༌སླེབས་སྐབས་བུམ་པའི་ནང་གི་ཆུ་འཁྱགས་པ་དྲོས་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་བུམ་པའི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་གཉིས་པ་ཉི་མ་ཤར་ཕྱོགས་དྲང་པོའི་ཁྱིམ་དེ་ལ་སླེབས་སྐབས་ས་ལ་དྲོད་སླེབས་པའི་དུས་སུ་རྒྱ་མཚོའི་ནང་གི་ཉ་ལྡང་བའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་ཉ་ཡི་ཁྱིམ་ཞེས་བརྗོད་པ༌ཡིན། <br> ཞིབ་པར་སྐར་རྩིས་ཀྱི་གཞུང་རྣམས་ལ་གཟིགས། །
</big>
ཟླ་བ་དང་སྐར་ཁྱིམ་གྱི་མིང་གི་རེའུ་མིག 
 ཟླ་གྲངས  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11   12  ཟླ་བའི་མིང  མཆུ་ཟླ་བ  དབོ་ཟླ་བ  ནག་པ་ཟླ་བ  ས་ག་ཟླ་བ  སྣྲོན་ཟླ་བ   ཆུ་སྟོད་ཟླ་བ  གྲོ་བཞིན་ཟླ་བ  ཁྲུམས་སྟོད་ཟླ་བ  དབྱུ་གུ་ཟླ་བ  སྨིན་དྲུག་ཟླ་བ  མགོ་ཟླ་བ  རྒྱལ་ཟླ་བ སྐར་ཁྱིམ་གྱི་མིང  བུམ་པའི་ཁྱིམ  ཉའི་ཁྱིམ   ལུག་གི་ཁྱིམ    གླང་གི་ཁྱིམ    འཁྲིག་པའི་ཁྱིམ   སྦལ་བའི་ཁྱིམ   སེང་གེའི་ཁྱིམ    བུ་མོའི་ཁྱིམ   སྲང་གི་ཁྱིམ   སྡིག་པའི་ཁྱིམ   གཞུའི་ཁྱིམ   ཆུ་སྲིན་གྱི་ཁྱིམ Month  January  February  March  April  May  June  July  August  September  October  November  December

སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དུས་འཁོར་ལས་ལོ་རེའི་ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་སོ་སོར་ཉི་མ་སྐར་མའི་ཁྱིམ་གང་དུ་གནས་པའི་ཆ་རེ་རེར་ཁྱིམ་རེ་རེར་རྩིས་པ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་གཟའ་གཞན་བརྒྱད་པོ་ཡང་རྒྱུ་སྐར་ཉེར་བདུན་གནས་པའི་ཁྱིམ་ལ་རྒྱུ་བའི་དུས་ཡུན་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད་པའི་ཆ་ནས་ཁྱིམ་ཞེས་བརྗོད་པ་དང༌། རྒྱུ་སྐར་ཉེར་བདུན་ནི་གཟའ་དགུ་པོ་སོ་སོའི་རྒྱུ་ཚུལ་གསལ་བར་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་བརྡ་རྟགས་ཡིན་པས་ན་ཕྱོགས་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་སྐར་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་དང་ཉི་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ཞེས་བརྗོད་པ་སྟེ། གཟའ་དགུ་པོ་ནི་སྐར་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྟེང་དུ་རྒྱུ་བ་པོ་ཡིན་ཅིང༌། སྐར་མ་ཉེར་བདུན་པོ་གཟའ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་མཚོན་པའི་རྟགས་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་རྒྱུ་སྐར་ཞེས་མིང་བཏགས་པ་ཙམ་ལས་རྒྱུ་བ་པོ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བཏགས་པ་མིན་པ་མ་ཟད། དེང་སང་གི་གནམ་རིག་ཐོག་སྐར་མ་ཉེར་བདུན་པོ་ལ་བརྟན་སྐར་ཞེས་བརྗོད་པ་ལས་རྒྱུ་སྐར་ཡིན་པའི་བཤད་སྲོལ་མེད།
 
 ཉི་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་སམ་སྐར་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ནི། 
1 ལུག  2 གླང༌།  3 འཁྲིག  4ཀརྟ་ཀ  5 སེང་གེ  6 བུ་མོ།  7 སྲང༌།  8 སྡིག་པ།  9 གཞུ། 10 ཆུ་སྲིན།  11 བུམ་པ།  12 ཉ་བཅས་ཡིན།  རང་ཅག་གནས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ཆགས་ཟིན་ནས་དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་གི་བར་ཉི་མ་ཟླ་བ་སོགས་གཟའ་དགུ་ཆགས་མེད་ཅིང༌། དེའི་ཐ་སྙད་ཀྱང་མེད། ས་ཡི་གོ་ལའི་སྟེང་གི་བར་སྣང་ལ་རླུང་ཁམས་ཆེན་པོས་བཏེག་པའི་གནམ་གྱི་གོ་ལ་སྟེ་སྐར་མ་གནས་པའི་ཁྱིམབཅུ་གཉིས་རྣམསེ་ཕུབ་ཀྱི་བང་རིམ་ལྟར་དཀྱིལ་མཐོ་ཞིང་མཐའ་དམའ་བ་ཕན་ཚུན་གྲུ་གུ་འཛིངས་པ་ལྟར་གཡོན་ནས་གཡས་སུ་མགྱོགས་པར་འཁོར་བ་ཞིག་གྲུབ་པ་དེར་སྐར་ཁྱིམ་དང་ཉི་ཁྱིམ་ཟེར། ཁྱིམ་གྱི་དང་པོ་ལུག་ཁྱིམ་གྱི་ཆ་ཤས་དང་པོའི(ཁྱིམ་རེ་ལ་ཆ་ཤས་ཆེ་བ་དགུ་རེ་ཕྱེ་བས་ཆ་ཤས 108 ཡོད)ཐོག་རྒྱུ་སྐར་གྱི་དང་པོ་ཐ་སྐར་ཆགས་པ་ནས་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་པ་ཉ་ཁྱིམ་གྱི་ཆ་ཤས་གསུམ་པར་སྐར་མ་ནམ་གྲུ་ཆགས་པའི་བར་རྒྱུ་སྐར་ཉེར་བདུན་པོ་དུས་མཉམ་དུ་ཆགས། དེ་ནས་རྒྱུ་སྐར་དང་བརྟན་སྐར་གཞན་རྣམས་རིམ་བཞིན་ཆགས་པའི་དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཡོད། དེ་ནས་ས་སྟེང་ཐོག་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་རྣམས་རིམ་བཞིན་ཆགས་སྟེ་སྐབས་དེར་མི་རྣམས་ལུས་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་འཕྲོ་བའི་འོད་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཐོག་འཚོ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང༌། སྐབས་དེར་མི་དགེ་བཅུའི་བྱ་སྤྱོད་མེད་སྟབས་རྒྱལ་པོ་དང༌། བློན་པོ། དམགདཔུང༌། བཙོན་ཁང་སོགས་མེད། སྒེར་ལ་དབང་བའི་དཔལ་འབྱོར་བྱུང་རྗེས་སྒེར་སེམས་ཆེ་རུ་སོང་སྟེ་མི་རྣམས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་ཐོག་མི་དགེ་བ་བཅུ་དར་ཏེ་ལུས་ཀྱི་འོད་ཉམས་ཞིང༌། ཞིང་ལས་དང་འབྲོག་ལས་སོགས་ཐུན་མོང་དང་སྒེར་གྱི་ངལ་རྩོལ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་འགོ་ཚུགས་ཤིང༌། མེའི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་སྙིང་པོ་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའི་སྐར་མ་འོད་ཆེན་པོ་འིག་སྐར་ཁྱིམ་དུམ་བུ་བཞི་པ་ཀརྟུ་ཀའི་ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་སྐག་གི་ཐད་ནས་ཐོན་པ་ནས་དེ་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཉི་མ་ཞེས་བཏགས་ནས་གཟའ་དགུའི་དང་པོ་དེ་བྱུང༌།  ཉི་མ་དེ་ཉིད་སྐར་ཁྱིམ་གྱི་ཐོག་ནས་རང་འགྲོས་གཡོན་བསྐོར(རང་འཁོར་ཟེར་བ་དེ་ཡིན)དུ་འཁོར་བ་དང༌། རླུང་འགྲོས་ཀྱིས་གཡས་བསྐོར་དུ་འཁོར་ཏེ་རང་གི་སྐྱེས་ཁྱིམ་ཀཊ་ཀའི་ཁྱིམ་གྱི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་དང༌། རང་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེས་སྐར་དང་བཅས་པ་ཤར་གླིང་དབུས་མའི་ལུག་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་སྐར་མ་ཐ་སྐར་གྱི་སྟེང་དུ་སླེབས་པ་ན་ཟླ་བ། དེ་ནས་སླར་ཡང་ཉི་མས་གཡོན་བསྐོར་དུ་འཁོར་ནས་ཁྱིམ་དྲུག་པ་སེང་གེའི་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་མཆུའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་མིག་དམར། ཁྱིམ་བརྒྱད་པ་སྡིག་པའི་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ལྷ་མཚམས་ཀྱི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་ལྷག་པ། ཁྱིམ་དགུ་པ་བུ་མོའི་ཁྱིམ་གྱི་དབུས་སུ་གནས་པའི་སྐར་མ་མེ་བཞིའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་ཕུར་བུ། ཁྱིམ་གསུམ་པ་འཁྲིག་པའི་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ནབས་སོའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་པ་སངས། ཁྱིམ་དགུ་པ་གཞུའི་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་སྣུབས་ཀྱི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་སྤེན་པ། ཁྱིམ་བདུན་པ་སྲང་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ནག་པའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་སྒྲ་གཅན། ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་པ་ཉ་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ནམ་གྲུའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་དུས་མེ། ཁྱིམ་བཅུ་གཅིག་པ་ཆུ་སྲིན་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ཆུ་སྨད་ཀྱི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་མཇུག་རིང་བཅས་རིམ་བའིན་བྱུང༌།  སྒྲ་གཅན་དང་དུས་མེ་གཉིས་གདོང་དང་མཇུག་གི་ཁྱད་པར་མ་གཏོགས་གཟའ་གཅིག་ཡིན། སྐར་ཁྱིམ་ཐོག་གཡས་བསྐོར་གྱིས་མགྱོགས་པར་འཁོར་བ་ཕུད། གཟའ་གཞན་བརྒྱད་རྣམས་རང་རང་སོ་སོའི་འགྲོས་མི་འདྲ་ཞིང་འཁོར་ལམ་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་ཡང་མི་འདྲ་བའི་ཐོག་གཡོན་བསྐོར་དུ་འཁོར་བ་ཡིན། དཔེར་ན་མིག་དམར་དང༌། ཕུར་བུ། སྤེན་པ་གསུམ་ནི་དྲག་གཟའ་ཡིན་པའི་ཐོག་རང་འགྲོས་ཉི་མ་ལས་དལ་བས་འཆར་བའི་ཚེ་ན་ལོ་གཅིག་གི་ནང་ཉི་མའི་རྒྱབ་སྟེ་ནུབ་ངོས་ནས་ཐེངས་རེ་ཟུང་ལས་མི་མཐོང་ཞིང༌། ལྷག་པ་དང་པ་སངས་གཉིས་རང་འགྲོས་ཉི་མ་ལས་མགྱོགས་པས་འཆར་བའི་ཚེ་ན་ལོ་གཅིག་ནང་ཉི་མའི་མདུན་ཏེ་ཤར་ངོས་ནས་ཐེངས་ཁ་ཤས་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། གཟའ་མཇུག་རིང་ནི་རང་འགྲོས་ཧ་ཅང་དལ་བའི་ཐོག་རང་གི་སྐྱེས་ཁྱིམ་ཆུ་སྲིན་གྱི་ཁྱིམ་དུ་སླེབས་པ་དང་ཉི་མ་རྗེས་ནས་མགྱོགས་པོར་འོང་བ་གཉིས་མཉམ་དུ་འཛོམས་ནས་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པར་གྱུར་པ་ནས་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པར་གྱུར་པའི་བར་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཡོད། གོང་གསལ་རྣམས་ངོ་སྤྲོད་ཙམ་ལས་རྒྱུ་མཚན་རྣམས་འདིར་མ་བཀོད། ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ལ་ལུག་དང་གླང་སོགས་ཀྱི་མིང་འདོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། བོད་ཟླ་གསུམ་པར་ཉི་མ་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱིམ་དབུས་མ་དེར་སླེབས་སྐབས་ལུག་རྣམས་བལ་འབྲེག་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་ལུག་ཁྱིམ་ཞེས་བརྗོད། བོད་ཟླ་བཞི་པར་ཉི་མ་བྱང་ཤར་གྱི་ཁྱིམ་དེར་སླེབས་སྐབས་གླང་རྣམས་ཞིང་རྨོ་བའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་གླང་ཁྱིམ་ཞེས་བརྗོད། བོད་ཟླ་ལྔ་པར་ཉི་མ་བྱང་གི་ཁྱིམ་དཀྱིལ་ལ་སླེབས་སྐབས་སྲོག་ཆགས་རྣམས་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་འཁྲིག་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་དྲུག་པར་ཉི་མ་བྱང་སྟོད་ཀྱི་ཁྱིམ་ལ་སླེབས་སྐབས་ཆར་དུས་ཚུགས་ཤིང་སྦལ་པ་སྐད་འབྱིན་པའི་དུས་ཡིན་སྟབས་ཁྱིམ་དེ་ལ་ཀཊ་ཀའི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་བདུན་པ་ཉི་མ་ནུབ་སྨད་ཀྱི་ཁྱིམ་དེར་སླེབས་སྐབས་ཚ་བ་ཆེ་ཞིང་སེང་གེ་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་སེང་གེའི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་བརྒྱད་པ་ཉི་མ་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱིམ་དབུས་མ་དེར་སླེབས་སྐབས་བུ་མོ་གཞོན་ནུ་རྣམས་བཞིན་གྱི་མདངས་གསལ་བའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་བུ་མོའི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་དགུ་པ་ཉི་མ་ནུབ་སྟོད་ཀྱི་ཁྱིམ་དེར་སླེབས་སྐབས་འབྲུ་དང་མར་སྲང་ལ་བཏེག་ནས་བརྗེ་འཚོང་བྱེད་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་སྲང་གི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་བཅུ་པ་ཉི་མ་ལྷོ་སྨད་ཀྱི་ཁྱིམ་དེར་སླེབས་སྐབས་གཅན་གཟན་རྣམས་གྲ་ལེགས་ཤིང་རྔོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རི་དྭགས་དང་གཅན་གཟན་བསད་ནས་སྡིག༌པ་ཤུགས་ཆེར་བསགས་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་སྡིག༌པའི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པ་ཉི་མ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི༌ཁྱིམ་དྲང་པོར་སླེབས་སྐབས་ས་གནས་འདིར་གནམ་གཤིས༌ཧ་ཅང་གྲང་བས་གཞུ་རྒྱུད་ཀྱང་འཐེན་མི་ཐུབ་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་གཞུ་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་བཅུ་གཉིས་པ་ཉི་མ་བྱང་སྟོད་ཀྱི་ཁྱིམ་དེར་སླེབས་སྐབས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ཆུ་ཧ་ཅང་གྲང་བར་བརྟེན་ཆུ་སྲིན་ཡང་ཁ་ཉི་མ་ལ་བལྟས་ནས་ཉི་མ་སྲོ་བའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་ཆུ་སྲིན་གྱི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་དང་པོ་ཉི་མ་ཤར་སྨད་ཀྱི་ཁྱིམ་དེ་ལ༌སླེབས་སྐབས་བུམ་པའི་ནང་གི་ཆུ་འཁྱགས་པ་དྲོས་པའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་བུམ་པའི་ཁྱིམ་དང༌། བོད་ཟླ་གཉིས་པ་ཉི་མ་ཤར་ཕྱོགས་དྲང་པོའི་ཁྱིམ་དེ་ལ་སླེབས་སྐབས་ས་ལ་དྲོད་སླེབས་པའི་དུས་སུ་རྒྱ་མཚོའི་ནང་གི་ཉ་ལྡང་བའི་དུས་ཡིན་པས་ཁྱིམ་དེ་ལ་ཉ་ཡི་ཁྱིམ་ཞེས་བརྗོད་པ༌ཡིན།  ཞིབ་པར་སྐར་རྩིས་ཀྱི་གཞུང་རྣམས་ལ་གཟིགས། །