<blockquote><small>མཁན་པོ་ཨོ་རྒྱན་རིག་འཛིན་ནས་བརྩམས། 2023.7.26</small></blockquote>[[Image:Kailash north.JPG|thumb|380px|གངས་རིན་པོ་ཆེ]]

== གངས་རིན་པོ་ཆེ། ==
གངས་ཏི་སེའམ་གངས་རིན་པོ་ཆེ་ (Kailāsa, 冈仁波齐峰) ནི་བོད་ལྗོངས་སྤུ་ཧྲེང་རྫོང་གི་བྱང་རྒྱུད་[[མ་ཕམ་མཚོ།|མཚོ་མ་ཕམ་]]དང་ཁད་ཉེར་དུ་ལྷུན་ཆགས་སུ་ཡོད་ཅིང་། རྒྱ་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་སྨི་ (6,638 m (21,778 ft).ཡོད་པ་དང་། གང་སྐོར་ཐེངས་གཅིག་ལ་སྤྱི་ལེ་ 52 དང་སྒྲོལ་མ་ལ་ཡི་མཐོ་ཚད་སྨི་ 5723 ཡོད། གནས་འདིར་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་སྔོན་ནས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་དང་། ཕྱི་རོལ་རིག་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱིས་ངོས་འཛིན་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་བྱུང་ཡོད། གང་ལྟར་ས་གནས་འདི་བོད་ནུབ་ཁུལ་རྒྱ་ནག་དང་། རྒྱ་གར། བལ་ཡུལ་བཅས་ཀྱི་ས་མཚམས་སུ་ཆགས་ཡོད།  

=== མིང་དོན། ===
གངས་རི་འདི་ལ་ཀཻ་ལཱ་ས་ (कैलास [https://archive.ph/20120708062933/http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.2:1:1523.apte Kailāsa]) ཞེས་པ་ནི་ལེགས་སྦྱར་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་དུ་“ཤེལ་”ཞེས་པའི་དོན་ཅན་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་“ཏི་སེ་”ཞེས་པ་ཡང་བསིལ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པར་བཤད། ཡང་འགའ་རེས“ཏི་སེ་”ཞང་ཞུང་ཕྱོགས་ནས་ཆུ་ཡི་མིང་ཡིན་པས་ཆུ་ཡི་ཕུགས་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་གོ་ཆོག་ཚུལ་བཤད་པའང་ཡོད། དེ་བཞིན་“གངས་རིན་པོ་ཆེ་”ཞེས་པ་ནི་བོད་སྐད་དེ་“གངས་”ནི་ཁ་བ་དང་“རིན་པོ་ཆེ་”ནི་རྩིས་ཐང་ཆེ་བའི་དོན་ཅན་ལ་འཇུག་པ་གོ་སླ། 

=== ས་ཁམས། ===
གངས་ཏི་སེའམ་གངས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཆུ་བོ་མང་པོ་ཞིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན་པ་སྟེ། ཡར་ཀླུང་གཙང་པོ། སེང་གེ། ཆུ་ཀླུང་སུ་ཏ་ཛེ། གངྒཱའི་ཡན་ལག་ཀརྞ་ལི་རྣམས་ཡིན་ལ། གཙང་པོ་འདི་དག་ཚང་མ་ཀཻ་ལ་ཤའི་ས་ཁུལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ ༢༣ ནས་འབབ་མགོ་བརྩམས་ཡོད། མ་ཕམ་གཡུ་མཚོའམ་མཱ་ན་ས་རཽ་ཝ་ར་ (Mānasarōvara) ནི་གངས་ཆུས་གསོས་པའི་དྭངས་ཆུ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པའི་ལག་ངར་མཚོའམ་རཱཀྵ་ས་ཏཱ་ལ་ (Rākṣasatāla) ཞེས་པའི་ཚྭ་ཆུའི་མཚོ་ཞིག་ཡོད་ལ། མཚོ་དེའི་ནང་དུ་མ་ཕམ་ཆུ་བཞུར་གྱི་ཡོད། 

=== ནང་པའི་ལུགས། ===
དེ་ལྟ་བུའི་གངས་རི་ནི་«མཛོད་འགྲེལ་»ལས། <ref>«མཛོད་རང་འགྲེལ་» (D, fol. 147b5–7): ལས། “འདི་ནས་བྱང་ན་རི་ནག་པོ། །དགུ་འདས་གངས་ཅན། འཛམ་བུའི་གླིང་འདི་ཉིད་ཀྱི་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་བྱང་ཕྱོགས་ན་རི་ནག་པོ་གསུམ་མོ། །དེ་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ན་ཡང་གསུམ། དེ་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ན་ཡང་གསུམ་སྟེ་དགུ་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ན་གངས་རིའོ། །དེ་ནས་ནི། སྤོས་དང་ལྡན་པའི་ཚུ་རོལ་ན། །ཆུ་ཞེང་ལྡ་བཅུ་ཡོད་པའི་མཚོ། །རི་གངས་ཅན་དེའི་ཕ་རོལ་ན་མཚོ་མ་དྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་སྟེ། གང་གཱ་དང༌། སིན་དྷུ་དང༌། པ་ཀྵུ་དང༌། སི་ཏཱ་རྣམས་འབབ་པ་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ཞེང་དུ་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་ཆུར་ཡང་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་སྟེ། དེར་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བགྲོད་པར་དཀའོ། །”</ref>རི་ནག་པོ་དགུ་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ན་གངས་རི་དང་ཚུར་རོལ་ན་མཚོ་མ་དྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་ཆུ་ཆེན་པོ་བཞི་སྟེ་གངྒ་དང་སིནྡྷུ། སི་ཏྰ། པཀྵུ་བཅས་འབབ་ཀྱི་ཡོད་ཅེས་དང་། པདྨའི་ལུང་བསྟན་བཀའ་རྒྱ་མ་ལས་གངས་ཏི་སེ་ཤེལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་འདྲ་བའི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཟངས་ལུང་ཡོད་ཅེས་དང་། «བློན་པོ་བཀའ་ཐང་»<ref>«བློན་པོ་བཀའ་ཐང་» (ed. p. 428.15–20) ལས། "འཛམ་མིང་སྙིང་པོ་རྒྱ་གར་རྡོ་རྗེ་གདན། །རྡོ་རྗེ་གདན་ནས་རྒྱང་ཕྱོགས་བཙལ་བ་ན། །རི་ནག་དགུ་འདས་ཕ་རོལ་གངམ་ཏི་སི། །གངས་རིའི་བྱང་ངོས་རི་བོ་སྤོས་ངད་ལྡན། །དེ་གཉིས་བར་ན་མ་དྲོས་མཚོ་ཞེས་ཡོད། །གྲུ་བཞི་ཆུ་ཞེང་དཔག་ཚད་ལྔ་བརྒྱ་སྡོང་། །ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་ཆུས་གང་བ། །རྟག་ཏུ་བསིལ་གནས་དབྱིབས་ལེགས་ལྟ་ན་སྡུག །"</ref>ལས། “རྡོ་རྗེ་གདན་ནས་བྱང་ཕྱོགས་བཙལ་བ་ན། རི་ནག་དགུ་འདས་ཕ་རོལ་གངས་ཏི་སེ། །”ཞེས་པ་དང་། [[ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ|དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་]] (d. 1054) མངའ་རིས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལྷ་བཙུན་[[ལྷ་བླ་མ་བྱང་ཆུབ་འོད་|བྱང་ཆུབ་འོད་]] (cent. 11) ཀྱིས་གདན་དྲངས་སྐབས་ཏི་སེའི་མདུན་དུ་ཕེབས་ཚེ། ཇོ་བོ་རྗེའི་ཞལ་ནས། ཏི་སེའི་གངས་ནས་གནས་བརྟན་རྣམས་གདུགས་ཚོད་ཀྱི་གནྜི་རྡུང་བྱུང་། རང་རེ་ཡང་གུང་གི་དྲོ་གྱིས་ཤིག་གསུངས་པ་སོགས་རྒྱ་བོད་པཎ་གྲུབ་སུས་ཀྱང་ཏི་སེ་ཞེས་པ་ནི་བོད་ཀྱི་རི་འདི་ལ་ངོས་འཛིན་པ་ཡིན། 

གནས་ཁྱད་པར་ཅན་འདི་ནས་[[འབྲི་གུང་སྐྱོབ་པ་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོ་|འབྲི་གུང་སྐྱོབ་པ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་མགོན]]་（1143–1217）ནས་རྗེ་དཀོན་མཆོག་ཕན་བདེ་ཉི་མའི་བར་གངས་ཏི་སེའི་རིག་པ་འཛིན་མཁན་རྡོར་འཛིན་དང་འབྲི་གུང་པའི་གྲུབ་མཐའ་འཛིན་པའི་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་མ་ཆད་པ་བྱུང་། ཁྱད་པར་དུ་མཉམ་མེད་དྭགས་པོ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྒྲུབ་གནས་སུ་གྱུར་ཚུལ་ནི། [[མར་པ་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས་|རྗེ་ལྷོ་བྲག་མར་པ་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས་]] (1012–1097) ཀྱིས་ལུང་བསྟན་ལྟར་[[མི་ལ་རས་པ་|རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པ]]་ (1040–1123) གནས་འདིར་སྒྲུབ་པ་ཡུན་རིང་མཛད། དེ་བཞིན་དུ་འབྲི་གུང་སྤྱན་སྔ་ཤེས་རབ་འབྱུང་གནས་ (1175–1255) དང་། གྲུབ་[https://sakyaresearch.org/persons/567?l=tib ཐོབ་སེང་གེ་ཡེ་ཤེས་] (1181–1255) [[ཆོས་རྗེ་རྒོད་ཚང་པ་མགོན་པོ་རྡོ་རྗེ་|རྒོད་ཚང་པ་མགོན་པོ་རྡོ་རྗེ]]་ (1189-1258）སོགས་གཙོ་བོ་འགྲོ་མགོན་བཀའ་རྒྱུད་པའི་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་དར། གཞན་ཡང་དགེ་ལྡན་པའི་སྐྱེས་ཆེན་པཎ་[https://www.serajeyrigzodchenmo.org/tsom-toc/namtharki-tsom/item/1031-tsmn0039 ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་] (1570–1662) དང་རྙིང་མའི་གྲུབ་ཆེན་[[ཞབས་དཀར་ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ་]](1781–1851) སོགས་མཁས་གྲུབ་མང་པོས་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་མྱོང་བའི་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན།

=== ཧིན་དྷུའི་ཆོས་ལུགས། ===
ཧིན་དྷུ་ཆོས་ལུགས་ཁྲོད་དུ་སྲོལ་རྒྱུན་ལྟར་ན། གངས་ཏི་སེ་ནི་ལྷ་ཆེན་པོ་ཤི་བའ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ (Śiva) ཡི་བཞུགས་གནས་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་དང་ལྷན་དུ་བཙུན་མོ་པརྦ་ཏི་ (Parvati) དང་སྲས་ག་ནེ་ཤ་ (Ganesha) དང་ཀར་ཏི་ཀེ་ཡ་ (Kartikeya) རྣམས་ཀྱང་བཞུགས་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་གར་གྱི་གཏན་རྒྱུད་གྲགས་ཅན་«[https://web.archive.org/web/20130517011405/http://www.nationalmuseumindia.gov.in/prodCollections.asp?pid=19&id=3&lk=dp3 ར་མ་ཡ་ནའི་རྟོག་བརྗོད་ནང་]»གི་ཨུཏྟ་ར་ཀནྡ་ཞེས་པའི་ཚན་པའི་ནང་གསལ་ལྟར་ན། རྒྱལ་པོ་རཱ་ཝ་ཎ་ (Rāvaṇa) ནའམ་སྲིན་པོ་ལངྐ་མགྲིན་བཅུ་ཡིས་ལྷ་དབང་ཕྱུག་ལ་འཁོན་ལན་སློག་པའི་ཆེད་དུ་གངས་རི་ཏི་སེ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྩིས་བྱས་ཀྱང་། ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་གིས་རྐང་གཡས་ཀྱི་མཐེ་མོས་མནན་ཏེ་བདུད་ཀྱི་ལམ་བཀག་པར་བཤད། དེ་བཞིན་«མ་ཧཱ་བྷཱ་ར་ཏ་» (Mahābhārata) དང་«ཝིཥྞུ་པུ་རཱ་ཎ་» (Viṣṇu purāṇa)<ref>Allen, Charles. (1982). ''A Mountain in Tibet'', pp. 21–22. André Deutsch. Reprint: 1991. Futura Publications, London. ISBN.</ref> སོགས་སུ་གངས་ཏི་སེའི་སྐོར་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་། 

=== གཅེར་བུ་པའི་ལུགས། ===
གཅེར་བུ་པའམ་ཇེན་གྱི་གསུང་རབ་ལྟར་ན།<ref>"To heaven and back". ''The Times of India''. 11 January 2012. Archived from the original on 7 July 2012. Retrieved 2 March 2012.</ref> ཨཤྟ་པ་ད་ནི་ཏཱིརྠཾ་ཀ་ར་(tīrthaṅkara'')'' ཞེས་ཇེན་གྱི་བླ་རབས་ནང་གི་ཆེས་ཐོག་མ་དྲང་སྲོང་རྀཥ་བྷ་དེ་བ་(Ṛṣabhadeva) མཆོག་ཐར་པའམ་གྲོལ་བ་ཐོབ་པའི་གནས་ཡིན་པར་འདོད། དེ་ཡང་རྒྱལ་བ་པའི་ལུགས་ལ། རྀཥ་བྷ་དེ་ན་ཐ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྗེས་སུ་དེའི་སྲས་རྒྱལ་པོ་བྷ་ར་ཏས་ཡུལ་དེར་མཆོད་རྟེན་གསུམ་དང་། གནས་ཉེར་ལ་ཏིརྠི་ཀའི་ལུགས་ཀྱི་མཆོད་ཁང་ཉེར་བཞི་བཞེངས་ཤིང་། དེ་དག་གི་སྐུ་གཟུགས་ལ་རིན་པོ་ཆེས་སྤྲས་ཏེ་སིྃཧ་ནི་ཤིདྡྷ་ཞེས་མིང་བཏགས་ཞེས་སོགས་འཁོད། 

=== མཆན། ===
<center></small></small></center>

[[Category:བོད་ཀྱི་རི་བོ།]]
གངས་རིན་པོ་ཆེ། 
གངས་ཏི་སེའམ་གངས་རིན་པོ་ཆེ་ (Kailāsa, 冈仁波齐峰) ནི་བོད་ལྗོངས་སྤུ་ཧྲེང་རྫོང་གི་བྱང་རྒྱུད་མཚོ་མ་ཕམ་དང་ཁད་ཉེར་དུ་ལྷུན་ཆགས་སུ་ཡོད་ཅིང་། རྒྱ་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་སྨི་ (6,638 m (21,778 ft).ཡོད་པ་དང་། གང་སྐོར་ཐེངས་གཅིག་ལ་སྤྱི་ལེ་ 52 དང་སྒྲོལ་མ་ལ་ཡི་མཐོ་ཚད་སྨི་ 5723 ཡོད། གནས་འདིར་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་སྔོན་ནས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་དང་། ཕྱི་རོལ་རིག་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱིས་ངོས་འཛིན་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་བྱུང་ཡོད། གང་ལྟར་ས་གནས་འདི་བོད་ནུབ་ཁུལ་རྒྱ་ནག་དང་། རྒྱ་གར། བལ་ཡུལ་བཅས་ཀྱི་ས་མཚམས་སུ་ཆགས་ཡོད།  

 མིང་དོན། 
གངས་རི་འདི་ལ་ཀཻ་ལཱ་ས་ (कैलास Kailāsa) ཞེས་པ་ནི་ལེགས་སྦྱར་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་དུ་“ཤེལ་”ཞེས་པའི་དོན་ཅན་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་“ཏི་སེ་”ཞེས་པ་ཡང་བསིལ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པར་བཤད། ཡང་འགའ་རེས“ཏི་སེ་”ཞང་ཞུང་ཕྱོགས་ནས་ཆུ་ཡི་མིང་ཡིན་པས་ཆུ་ཡི་ཕུགས་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་གོ་ཆོག་ཚུལ་བཤད་པའང་ཡོད། དེ་བཞིན་“གངས་རིན་པོ་ཆེ་”ཞེས་པ་ནི་བོད་སྐད་དེ་“གངས་”ནི་ཁ་བ་དང་“རིན་པོ་ཆེ་”ནི་རྩིས་ཐང་ཆེ་བའི་དོན་ཅན་ལ་འཇུག་པ་གོ་སླ། 

 ས་ཁམས། 
གངས་ཏི་སེའམ་གངས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཆུ་བོ་མང་པོ་ཞིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན་པ་སྟེ། ཡར་ཀླུང་གཙང་པོ། སེང་གེ། ཆུ་ཀླུང་སུ་ཏ་ཛེ། གངྒཱའི་ཡན་ལག་ཀརྞ་ལི་རྣམས་ཡིན་ལ། གཙང་པོ་འདི་དག་ཚང་མ་ཀཻ་ལ་ཤའི་ས་ཁུལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ ༢༣ ནས་འབབ་མགོ་བརྩམས་ཡོད། མ་ཕམ་གཡུ་མཚོའམ་མཱ་ན་ས་རཽ་ཝ་ར་ (Mānasarōvara) ནི་གངས་ཆུས་གསོས་པའི་དྭངས་ཆུ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པའི་ལག་ངར་མཚོའམ་རཱཀྵ་ས་ཏཱ་ལ་ (Rākṣasatāla) ཞེས་པའི་ཚྭ་ཆུའི་མཚོ་ཞིག་ཡོད་ལ། མཚོ་དེའི་ནང་དུ་མ་ཕམ་ཆུ་བཞུར་གྱི་ཡོད། 

 ནང་པའི་ལུགས། 
དེ་ལྟ་བུའི་གངས་རི་ནི་«མཛོད་འགྲེལ་»ལས། «མཛོད་རང་འགྲེལ་» (D, fol. 147b5–7): ལས། “འདི་ནས་བྱང་ན་རི་ནག་པོ། །དགུ་འདས་གངས་ཅན། འཛམ་བུའི་གླིང་འདི་ཉིད་ཀྱི་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་བྱང་ཕྱོགས་ན་རི་ནག་པོ་གསུམ་མོ། །དེ་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ན་ཡང་གསུམ། དེ་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ན་ཡང་གསུམ་སྟེ་དགུ་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ན་གངས་རིའོ། །དེ་ནས་ནི། སྤོས་དང་ལྡན་པའི་ཚུ་རོལ་ན། །ཆུ་ཞེང་ལྡ་བཅུ་ཡོད་པའི་མཚོ། །རི་གངས་ཅན་དེའི་ཕ་རོལ་ན་མཚོ་མ་དྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་སྟེ། གང་གཱ་དང༌། སིན་དྷུ་དང༌། པ་ཀྵུ་དང༌། སི་ཏཱ་རྣམས་འབབ་པ་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ཞེང་དུ་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་ཆུར་ཡང་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་སྟེ། དེར་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བགྲོད་པར་དཀའོ། །”རི་ནག་པོ་དགུ་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ན་གངས་རི་དང་ཚུར་རོལ་ན་མཚོ་མ་དྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་ཆུ་ཆེན་པོ་བཞི་སྟེ་གངྒ་དང་སིནྡྷུ། སི་ཏྰ། པཀྵུ་བཅས་འབབ་ཀྱི་ཡོད་ཅེས་དང་། པདྨའི་ལུང་བསྟན་བཀའ་རྒྱ་མ་ལས་གངས་ཏི་སེ་ཤེལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་འདྲ་བའི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཟངས་ལུང་ཡོད་ཅེས་དང་། «བློན་པོ་བཀའ་ཐང་»«བློན་པོ་བཀའ་ཐང་» (ed. p. 428.15–20) ལས། "འཛམ་མིང་སྙིང་པོ་རྒྱ་གར་རྡོ་རྗེ་གདན། །རྡོ་རྗེ་གདན་ནས་རྒྱང་ཕྱོགས་བཙལ་བ་ན། །རི་ནག་དགུ་འདས་ཕ་རོལ་གངམ་ཏི་སི། །གངས་རིའི་བྱང་ངོས་རི་བོ་སྤོས་ངད་ལྡན། །དེ་གཉིས་བར་ན་མ་དྲོས་མཚོ་ཞེས་ཡོད། །གྲུ་བཞི་ཆུ་ཞེང་དཔག་ཚད་ལྔ་བརྒྱ་སྡོང་། །ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་ཆུས་གང་བ། །རྟག་ཏུ་བསིལ་གནས་དབྱིབས་ལེགས་ལྟ་ན་སྡུག །"ལས། “རྡོ་རྗེ་གདན་ནས་བྱང་ཕྱོགས་བཙལ་བ་ན། རི་ནག་དགུ་འདས་ཕ་རོལ་གངས་ཏི་སེ། །”ཞེས་པ་དང་། དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་ (d. 1054) མངའ་རིས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལྷ་བཙུན་བྱང་ཆུབ་འོད་ (cent. 11) ཀྱིས་གདན་དྲངས་སྐབས་ཏི་སེའི་མདུན་དུ་ཕེབས་ཚེ། ཇོ་བོ་རྗེའི་ཞལ་ནས། ཏི་སེའི་གངས་ནས་གནས་བརྟན་རྣམས་གདུགས་ཚོད་ཀྱི་གནྜི་རྡུང་བྱུང་། རང་རེ་ཡང་གུང་གི་དྲོ་གྱིས་ཤིག་གསུངས་པ་སོགས་རྒྱ་བོད་པཎ་གྲུབ་སུས་ཀྱང་ཏི་སེ་ཞེས་པ་ནི་བོད་ཀྱི་རི་འདི་ལ་ངོས་འཛིན་པ་ཡིན། 

གནས་ཁྱད་པར་ཅན་འདི་ནས་འབྲི་གུང་སྐྱོབ་པ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་མགོན་（1143–1217）ནས་རྗེ་དཀོན་མཆོག་ཕན་བདེ་ཉི་མའི་བར་གངས་ཏི་སེའི་རིག་པ་འཛིན་མཁན་རྡོར་འཛིན་དང་འབྲི་གུང་པའི་གྲུབ་མཐའ་འཛིན་པའི་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་མ་ཆད་པ་བྱུང་། ཁྱད་པར་དུ་མཉམ་མེད་དྭགས་པོ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྒྲུབ་གནས་སུ་གྱུར་ཚུལ་ནི། རྗེ་ལྷོ་བྲག་མར་པ་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས་ (1012–1097) ཀྱིས་ལུང་བསྟན་ལྟར་རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པ་ (1040–1123) གནས་འདིར་སྒྲུབ་པ་ཡུན་རིང་མཛད། དེ་བཞིན་དུ་འབྲི་གུང་སྤྱན་སྔ་ཤེས་རབ་འབྱུང་གནས་ (1175–1255) དང་། གྲུབ་ཐོབ་སེང་གེ་ཡེ་ཤེས་ (1181–1255) རྒོད་ཚང་པ་མགོན་པོ་རྡོ་རྗེ་ (1189-1258）སོགས་གཙོ་བོ་འགྲོ་མགོན་བཀའ་རྒྱུད་པའི་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་དར། གཞན་ཡང་དགེ་ལྡན་པའི་སྐྱེས་ཆེན་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་ (1570–1662) དང་རྙིང་མའི་གྲུབ་ཆེན་ཞབས་དཀར་ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ་(1781–1851) སོགས་མཁས་གྲུབ་མང་པོས་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་མྱོང་བའི་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན།

 ཧིན་དྷུའི་ཆོས་ལུགས། 
ཧིན་དྷུ་ཆོས་ལུགས་ཁྲོད་དུ་སྲོལ་རྒྱུན་ལྟར་ན། གངས་ཏི་སེ་ནི་ལྷ་ཆེན་པོ་ཤི་བའ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ (Śiva) ཡི་བཞུགས་གནས་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་དང་ལྷན་དུ་བཙུན་མོ་པརྦ་ཏི་ (Parvati) དང་སྲས་ག་ནེ་ཤ་ (Ganesha) དང་ཀར་ཏི་ཀེ་ཡ་ (Kartikeya) རྣམས་ཀྱང་བཞུགས་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་གར་གྱི་གཏན་རྒྱུད་གྲགས་ཅན་«ར་མ་ཡ་ནའི་རྟོག་བརྗོད་ནང་»གི་ཨུཏྟ་ར་ཀནྡ་ཞེས་པའི་ཚན་པའི་ནང་གསལ་ལྟར་ན། རྒྱལ་པོ་རཱ་ཝ་ཎ་ (Rāvaṇa) ནའམ་སྲིན་པོ་ལངྐ་མགྲིན་བཅུ་ཡིས་ལྷ་དབང་ཕྱུག་ལ་འཁོན་ལན་སློག་པའི་ཆེད་དུ་གངས་རི་ཏི་སེ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྩིས་བྱས་ཀྱང་། ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་གིས་རྐང་གཡས་ཀྱི་མཐེ་མོས་མནན་ཏེ་བདུད་ཀྱི་ལམ་བཀག་པར་བཤད། དེ་བཞིན་«མ་ཧཱ་བྷཱ་ར་ཏ་» (Mahābhārata) དང་«ཝིཥྞུ་པུ་རཱ་ཎ་» (Viṣṇu purāṇa)Allen, Charles. (1982). A Mountain in Tibet, pp. 21–22. André Deutsch. Reprint: 1991. Futura Publications, London. ISBN. སོགས་སུ་གངས་ཏི་སེའི་སྐོར་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་། 

 གཅེར་བུ་པའི་ལུགས། 
གཅེར་བུ་པའམ་ཇེན་གྱི་གསུང་རབ་ལྟར་ན།"To heaven and back". The Times of India. 11 January 2012. Archived from the original on 7 July 2012. Retrieved 2 March 2012. ཨཤྟ་པ་ད་ནི་ཏཱིརྠཾ་ཀ་ར་(tīrthaṅkara) ཞེས་ཇེན་གྱི་བླ་རབས་ནང་གི་ཆེས་ཐོག་མ་དྲང་སྲོང་རྀཥ་བྷ་དེ་བ་(Ṛṣabhadeva) མཆོག་ཐར་པའམ་གྲོལ་བ་ཐོབ་པའི་གནས་ཡིན་པར་འདོད། དེ་ཡང་རྒྱལ་བ་པའི་ལུགས་ལ། རྀཥ་བྷ་དེ་ན་ཐ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྗེས་སུ་དེའི་སྲས་རྒྱལ་པོ་བྷ་ར་ཏས་ཡུལ་དེར་མཆོད་རྟེན་གསུམ་དང་། གནས་ཉེར་ལ་ཏིརྠི་ཀའི་ལུགས་ཀྱི་མཆོད་ཁང་ཉེར་བཞི་བཞེངས་ཤིང་། དེ་དག་གི་སྐུ་གཟུགས་ལ་རིན་པོ་ཆེས་སྤྲས་ཏེ་སིྃཧ་ནི་ཤིདྡྷ་ཞེས་མིང་བཏགས་ཞེས་སོགས་འཁོད། 

 མཆན། 
<center></small></small></center>

Category:བོད་ཀྱི་རི་བོ།