[[File:Maya-Maske.jpg|right|thumb|250px|]]

ཨ་མེ་རི་ཁ་དབུས་མའི་ས་ཁུལ་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱས་པའི་ཨེན་ཏེ་ཨན་གྱི་'''མ་ཡ་'''མིའི་མེས་པོ་ཚོས་སྔོན་ཆད་བརྗེད་ཆགས་འོད་སྟོང་འབར་བའི་གནའ་རབས་མ་ཡའི་ཤེས་རིག་གསར་གཏོད་མཛད། ཁོ་ཚོ་ལ་རང་ཞིད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དང་ཡི་གེ སྐར་རྩིས་སོགས་ཡོད་པར་མ་ཟད། རིམ་གྲས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱང་བཙུགས་ཡོད། གནའ་རབས་མ་ཡའི་ཤེས་རིག་དེ་ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་༢༥༠༠ལོ་ཡས་མས་སུ་གྲུབ་ཅིང་། དུས་རབས་༡༧པར་སི་ཕེན་མི་སེར་སྤེལ་མཁན་ཨ་མེ་རི་ཁ་སྐམ་སར་བསླེབས་རྗེས་གནའ་རབས་ཤེས་རིག་དེ་རིམ་གྱིས་ཚ་ཁུལ་ནགས་ཚལ་ཁྲོད་དུ་ཉམས་དམས་སུ་གྱུར།<ref>ལོ་རྒུས་བཤད་པ། ༼ཀྲུང་གོའི་བྱིས་པའི་ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས།༽ མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༧ </ref>

== གསལ་བཤད། ==
=== མ་ཡའི་ཤེས་རིག་དེ་གནས་གང་དུ་ཡོད། ===

ཨ་མེ་རི་ཁ་དབུས་ཁུལ་གྱི་ས་ཁྲ་རུ་སྐམ་ས་དོག་རིང་ཞིག་མཐོང་ཐུབ་པ་དེས་ཨ་མེ་རི་ཁ་ལྷོ་མ་དང་བྱང་མའི་སྐམ་ས་གཉིས་སྦྲེལ་ཡོད་ལ། མ་ཡའི་ཤེས་རིག་ནི་འབྲེལ་ཐག་དེའི་སྟེང་དུ་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་ཡིན། མ་ཡའི་ཤེས་རིག་ཐོག་མར་དབུས་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་དམའ་སར་བྱུང་ཞིང་རིམ་གྱིས་མཐའ་འཁོར་གྱི་རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ་གྱི་བདེ་ཐང་དུ་ཁྱབ། ཕྱོགས་བཞི་ཕལ་ཆེར་རྒྱ་མཚོས་བསྐོར་ཡོད་པས་མི་སེར་སྤེལ་མཁན་མ་བསླེབས་སྔོན་དུ། མ་ཡའི་ཤེས་རིག་ནི་བཀག་སྡོམ་ཐེབས་ལ་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིར། འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་གནའ་རབས་ཤེས་རིག་གཞན་དང་བསྡུར་ན་ཐུན་མིན་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དུ་མཆིས་སོ།

=== མ་ཡའི་སྤྱི་ཚོགས། ===

མ་ཡ་མིས་གནའ་སྔ་མོ་ཞིག་ནས་སྒྲིག་གཞི་དམ་པའི་རིམ་བཀར་ལམ་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་བཙུགས་ཡོད། གཏོར་དབྱིབས་ཅན་གྱི་རིམ་གྲས་རི་མོ་དེས་མ་ཡ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་འབྲེལ་བ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། ཆེས་སྟེང་ན་རྒྱལ་པོ་བཞེངས་ཤིང་ཁོང་ནི་ལྷ་ཞིག་དང་གཉིས་སུ་མེད། མ་ཡ་མིས་རྒྱལ་བོ་རེ་རེ་ནི་ཉི་མ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་ལ་ན་གཞོན་རྒྱལ་པོ་སྲིད་ཁྲི་ལ་འཁོད་ཚེ་ཉི་མ་གསར་བ་ཞིག་ཤར་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་བགྲེས་སོང་ཞིག་ཚོ་ལས་འདས་པ་ན་ལ་ཁའི་ཉི་མ་ནུབ་རིར་ཡལ་བར་ངོས་འཛིན། རྒྱལ་པོའི་འོག་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཕྱག་རོགས་བློན་ཆེན་ཡིན་ལ་དེའི་འོག་མ་སྐུ་དྲག་དང་དཔའ་རྟུལ། མཆོད་དཔོན། དེའི་འོག་མ་ཚོང་པ་དང་ལག་ཤེས་བཟོ་ལས་པ། སྒྱུ་རྩལ་པ་ཡིན་ལ་ཁོ་ཚོའི་ཐད་ཀར་སྐུ་དྲག་ལ་ཞབས་ཞུ་བྱེད་ཆོད་ ཆེས་ཐ་མ་ནི་ལྟང་འདྲེན་མཁན་དང་ཞིང་པ། བྲན་གཡོག་བཅས་ཡིན​།

[[File:གནའ་རབས་མ་ཡ།.jpg|center|300px|]]

=== མ་ཡ་མིའི་ཡི་གེ ===

མ་ཡ་མི་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐད་ཆ་དང་ཡི་གེའི་མ་ལག་ཡོད། མ་ཡ་མིའི་ཡི་གེ་ནི་འདྲ་གཟུགས་ཡིག་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དང་སྣ་མང་སྣེ་འཛིངས་ཀྱི་དབྱིབས་རིས་མང་པོ་ཡོད། རི་མོ་འདྲ་བའི་ཡིག་རིགས་དེ་སྤྱིར་བཏང་ཚོན་དམར་པོ་དང་ནག་པོ་གཉིས་ཀྱིས་བྲིས་ཤིང་གཙོ་བོ་སྐར་རྩིས་དང་ལོ་རྒྱུས་དོན་རྐྱེན་བཀོད་ཡོད། ལོ་རྟགས་སམ་མི་མིང་མཚོན་པའི་ཡི་ཀེ་༨༠༠ལྷག་ད་ལྟ་ཚན་རིག་པ་ཚོས་ཤེས་ཡོད་ཀྱང་ཡི་གེ་མང་ཆེ་བ་ཀློག་ཤེས་མཁན་མེད། བཤད་ཚུལ་ལྟར་ན་མ་ཡའི་ཡི་གེས་བྲིས་པའི་དཔེ་ཆ་ཉུང་མཐའ་ཡང་སྟོང་ལྷག་ཡོད་ཟེར།

[[File:མ་ཡ་མིའི་ཡི་གེ.jpg|center|300px|]]

=== མ་ཡ་མིའི་ཟུར་གསུམ་མཆོད་སྟེགས། ===

མ་ཡ་མིས་ལྷ་ལ་མཆོད་པ་བྱ་ཕྱིར་བྲག་རྡོ་ཆེན་པོ་བཀོལ་ནས་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་མཆོད་སྟེགས་བཟོ་སྐྲུན་བྱས། སྟེགས་བུ་རིམ་པ་༣~༥ཅན་གྱི་སྟེང་ནི་ཁོད་སྙོམས་པའི་མཆོད་ཁྲི་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའི་སྟེང་དུ་ཞྭ་མོ་ནང་བཞིན་གྱི་སྟེགས་རྩེ་ཀྲོང་ངེར་ཡོད་ཅིང་དེའི་ནང་སྟོང་བ་ཡིན​། སྟེགས་རྩེ་རུ་རི་མོ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཁེངས་ཤིང་མཆོད་ཁྲིའི་རིམ་པ་རེ་རེར་སྦྲུལ་མགོ་དང་ཨ་མེ་རི་ཁའི་སེང་མགོ། ཨ་མེ་རི་ཁའི་གཟིག་མགོ་སོགས་བརྐོས་ཡོད། སྐབས་དེར། ལྷ་ཁང་དེ་དག་གི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་ཚོས་དམར་སྟུག་པོར་བྱུགས་ཡོད། དེ་སྔ་སི་ཕེན་གྱི་མི་སེར་སྤེལ་མཁན་གྱིས་མཆོད་སྟེགས་ཀྱི་ཤུལ་རྗེས་དེ་དག་རྙེད་དུས་མིང་ལ་"མ་ཡ་མིའི་ཟུར་གསུམ་སྟེགས་བུ་"ཞེས་བཏགས།

== པར་རིས་བར་འཁྱམས། ==
<center>
<gallery>
File:Mayamap.png|
File:Maya.svg|
File:Uxmal Pyramid of the Magician.jpg|
File:Palenque 16.jpg|ཕོ་བྲང་[[ཕ་ལོན་ཁེ།]]
File:Nakbe str.JPG|
File:Copan sculpture.jpg|[[ཁའོ་ཕན།]]

</gallery>
</center>

== ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི། ==
{{Reflist}}
== དཔྱད་གཞིའི་དཀར་ཆག། ==
== ད་དུང་གཟིགས། ==
== ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད། ==

[[Category:གནའ་རབས་མ་ཡ།]]
ཨ་མེ་རི་ཁ་དབུས་མའི་ས་ཁུལ་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱས་པའི་ཨེན་ཏེ་ཨན་གྱི་མ་ཡ་མིའི་མེས་པོ་ཚོས་སྔོན་ཆད་བརྗེད་ཆགས་འོད་སྟོང་འབར་བའི་གནའ་རབས་མ་ཡའི་ཤེས་རིག་གསར་གཏོད་མཛད། ཁོ་ཚོ་ལ་རང་ཞིད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དང་ཡི་གེ སྐར་རྩིས་སོགས་ཡོད་པར་མ་ཟད། རིམ་གྲས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱང་བཙུགས་ཡོད། གནའ་རབས་མ་ཡའི་ཤེས་རིག་དེ་ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་༢༥༠༠ལོ་ཡས་མས་སུ་གྲུབ་ཅིང་། དུས་རབས་༡༧པར་སི་ཕེན་མི་སེར་སྤེལ་མཁན་ཨ་མེ་རི་ཁ་སྐམ་སར་བསླེབས་རྗེས་གནའ་རབས་ཤེས་རིག་དེ་རིམ་གྱིས་ཚ་ཁུལ་ནགས་ཚལ་ཁྲོད་དུ་ཉམས་དམས་སུ་གྱུར།ལོ་རྒུས་བཤད་པ། ༼ཀྲུང་གོའི་བྱིས་པའི་ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས།༽ མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༧ 

 གསལ་བཤད། 
 མ་ཡའི་ཤེས་རིག་དེ་གནས་གང་དུ་ཡོད། 

ཨ་མེ་རི་ཁ་དབུས་ཁུལ་གྱི་ས་ཁྲ་རུ་སྐམ་ས་དོག་རིང་ཞིག་མཐོང་ཐུབ་པ་དེས་ཨ་མེ་རི་ཁ་ལྷོ་མ་དང་བྱང་མའི་སྐམ་ས་གཉིས་སྦྲེལ་ཡོད་ལ། མ་ཡའི་ཤེས་རིག་ནི་འབྲེལ་ཐག་དེའི་སྟེང་དུ་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་ཡིན། མ་ཡའི་ཤེས་རིག་ཐོག་མར་དབུས་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་དམའ་སར་བྱུང་ཞིང་རིམ་གྱིས་མཐའ་འཁོར་གྱི་རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ་གྱི་བདེ་ཐང་དུ་ཁྱབ། ཕྱོགས་བཞི་ཕལ་ཆེར་རྒྱ་མཚོས་བསྐོར་ཡོད་པས་མི་སེར་སྤེལ་མཁན་མ་བསླེབས་སྔོན་དུ། མ་ཡའི་ཤེས་རིག་ནི་བཀག་སྡོམ་ཐེབས་ལ་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིར། འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་གནའ་རབས་ཤེས་རིག་གཞན་དང་བསྡུར་ན་ཐུན་མིན་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དུ་མཆིས་སོ།

 མ་ཡའི་སྤྱི་ཚོགས། 

མ་ཡ་མིས་གནའ་སྔ་མོ་ཞིག་ནས་སྒྲིག་གཞི་དམ་པའི་རིམ་བཀར་ལམ་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་བཙུགས་ཡོད། གཏོར་དབྱིབས་ཅན་གྱི་རིམ་གྲས་རི་མོ་དེས་མ་ཡ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་འབྲེལ་བ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། ཆེས་སྟེང་ན་རྒྱལ་པོ་བཞེངས་ཤིང་ཁོང་ནི་ལྷ་ཞིག་དང་གཉིས་སུ་མེད། མ་ཡ་མིས་རྒྱལ་བོ་རེ་རེ་ནི་ཉི་མ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་ལ་ན་གཞོན་རྒྱལ་པོ་སྲིད་ཁྲི་ལ་འཁོད་ཚེ་ཉི་མ་གསར་བ་ཞིག་ཤར་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་བགྲེས་སོང་ཞིག་ཚོ་ལས་འདས་པ་ན་ལ་ཁའི་ཉི་མ་ནུབ་རིར་ཡལ་བར་ངོས་འཛིན། རྒྱལ་པོའི་འོག་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཕྱག་རོགས་བློན་ཆེན་ཡིན་ལ་དེའི་འོག་མ་སྐུ་དྲག་དང་དཔའ་རྟུལ། མཆོད་དཔོན། དེའི་འོག་མ་ཚོང་པ་དང་ལག་ཤེས་བཟོ་ལས་པ། སྒྱུ་རྩལ་པ་ཡིན་ལ་ཁོ་ཚོའི་ཐད་ཀར་སྐུ་དྲག་ལ་ཞབས་ཞུ་བྱེད་ཆོད་ ཆེས་ཐ་མ་ནི་ལྟང་འདྲེན་མཁན་དང་ཞིང་པ། བྲན་གཡོག་བཅས་ཡིན​།

center|300px|

 མ་ཡ་མིའི་ཡི་གེ 

མ་ཡ་མི་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐད་ཆ་དང་ཡི་གེའི་མ་ལག་ཡོད། མ་ཡ་མིའི་ཡི་གེ་ནི་འདྲ་གཟུགས་ཡིག་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དང་སྣ་མང་སྣེ་འཛིངས་ཀྱི་དབྱིབས་རིས་མང་པོ་ཡོད། རི་མོ་འདྲ་བའི་ཡིག་རིགས་དེ་སྤྱིར་བཏང་ཚོན་དམར་པོ་དང་ནག་པོ་གཉིས་ཀྱིས་བྲིས་ཤིང་གཙོ་བོ་སྐར་རྩིས་དང་ལོ་རྒྱུས་དོན་རྐྱེན་བཀོད་ཡོད། ལོ་རྟགས་སམ་མི་མིང་མཚོན་པའི་ཡི་ཀེ་༨༠༠ལྷག་ད་ལྟ་ཚན་རིག་པ་ཚོས་ཤེས་ཡོད་ཀྱང་ཡི་གེ་མང་ཆེ་བ་ཀློག་ཤེས་མཁན་མེད། བཤད་ཚུལ་ལྟར་ན་མ་ཡའི་ཡི་གེས་བྲིས་པའི་དཔེ་ཆ་ཉུང་མཐའ་ཡང་སྟོང་ལྷག་ཡོད་ཟེར།

center|300px|

 མ་ཡ་མིའི་ཟུར་གསུམ་མཆོད་སྟེགས། 

མ་ཡ་མིས་ལྷ་ལ་མཆོད་པ་བྱ་ཕྱིར་བྲག་རྡོ་ཆེན་པོ་བཀོལ་ནས་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་མཆོད་སྟེགས་བཟོ་སྐྲུན་བྱས། སྟེགས་བུ་རིམ་པ་༣~༥ཅན་གྱི་སྟེང་ནི་ཁོད་སྙོམས་པའི་མཆོད་ཁྲི་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའི་སྟེང་དུ་ཞྭ་མོ་ནང་བཞིན་གྱི་སྟེགས་རྩེ་ཀྲོང་ངེར་ཡོད་ཅིང་དེའི་ནང་སྟོང་བ་ཡིན​། སྟེགས་རྩེ་རུ་རི་མོ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཁེངས་ཤིང་མཆོད་ཁྲིའི་རིམ་པ་རེ་རེར་སྦྲུལ་མགོ་དང་ཨ་མེ་རི་ཁའི་སེང་མགོ། ཨ་མེ་རི་ཁའི་གཟིག་མགོ་སོགས་བརྐོས་ཡོད། སྐབས་དེར། ལྷ་ཁང་དེ་དག་གི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་ཚོས་དམར་སྟུག་པོར་བྱུགས་ཡོད། དེ་སྔ་སི་ཕེན་གྱི་མི་སེར་སྤེལ་མཁན་གྱིས་མཆོད་སྟེགས་ཀྱི་ཤུལ་རྗེས་དེ་དག་རྙེད་དུས་མིང་ལ་"མ་ཡ་མིའི་ཟུར་གསུམ་སྟེགས་བུ་"ཞེས་བཏགས།

 པར་རིས་བར་འཁྱམས། 

 ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི། 

 དཔྱད་གཞིའི་དཀར་ཆག། 
 ད་དུང་གཟིགས། 
 ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད། 

Category:གནའ་རབས་མ་ཡ།