[[File:Jokhang Temple in Tibet.jpg|right|thumb|300px]]

'''ཇོ་ཁང་'''ངམ་'''གཙུག་ལག་ཁང་'''ནི་[[ལྷ་ས།|ལྷ་སའི་]]སྐད་གྲགས་ཅན་གྱི་ལྷ་ཁང་ཞིག་རེད།

== ལོ་རྒྱུས། ==
ཇོ་ཁང་ནི་སྤྱི་ལོ་[[༦༤༢]]ལོ་ཙམ་ལ་ཆོས་རྒྱལ་[[སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་]]ཕྱག་བཏབ་གནང་བ་རེད།  
མཚན་རྒྱས་པར་ལྷ་ལྡན་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གི་
གཙུག་ལག་ཁང་ངམ།  ད གའ་བཞི་གཙུག་
ལག་ཁང་ཞེས་ཞུ།  དགའ་བཞི་གཙུག་ལག་
ཁང་ཞེས་པ་ནི།   སྒོ་བཞི་དཀྱིལ་འཁོར་རིས་
སུ་བྱས་པས་བླ་མ་དགའ།  ཀ་བ་ཕུར་པ་རིས་
སུ་བྱས་པས་སྔགས་པ་དགའ།  རྩིག་པ་གཡུང་
དྲུང་རིས་སུ་བྱས་པས་བོན་པོ་དགའ།  ལྕམ་
གདུང་རེའུ་མིག་རིས་སུ་བྱས་པས་བོད་འབངས་
དགའ་ཞེས་ཟེར།  གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ནི་ལྷ་
ས་གྲོང་ཁྱེར་རྙིང་པའི་ལྟེ་བར་ཆགས་ཡོད།  
དེའང་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་གྱིས་ཕོ་བྲང་དམར་
པོ་རིའི་སྟེང་མ་བསྐྱོན་གོང་།   ད་ལྟ་ལྷ་སའི་
ཁུལ་དུ་སྐྱིད་ཤོད་ཅེས་དང་དེ་ཁུལ་དུ་རྒྱུགས་
པའི་ཆུ་བོ་ལ་སྐྱིད་ཆུ་ཞེས་ཟེར།  ད་ལྟའི་ར་
ས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཤུལ་དུ་འོ་མཚོ་ཞེས་
མཚེའུ་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡོད་པ་བཅས་ཡིན།   
དེ་ནས་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་དམར་པོ་རི་
ལ་བཞུགས།   བལ་བཟའ་ཁྲི་བཙུན་དང་
རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོ་རྣམ་གཉིས་སྔ་རྗེས་སུ་རྒྱལ་
པོའི་བཙུན་མོར་བསུས།   བལ་བཟའ་ཁྲི་
བཙུན་གྱི་རྟེན་སྐལ་དུ་ར་མོ་ཆེའི་ཇོ་བོ་ཞེས་
ཇོ་བོ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་དང་།   རྒྱ་བཟའ་ཀོང་
ཇོའི་རྟེན་སྐལ་དུ་ར་ས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཇོ་
བོ་ཤྭཀྱ་མུ་ནེ་བཅས་སོ་སོར་གདན་དྲངས།  
དེ་ནས་བལ་བཟའ་རང་གིས་གདན་དྲངས་པའི་
རྟེན་གྱི་བཞུགས་གནས་ཤིག་བཞེངས་དགོས་
ཐུགས་ལ་ཤར་ཏེ་རྒྱལ་པོར་ཞུས་པས་རྒྱལ་པོས་
ཀྱང་ཐུགས་དགྱེས་དང་བཅས་དེ་ལྟར་ཆོག་པ་
ཞལ་གྱིས་བཞེས།  དེ་ནས་བལ་བཟའ་ཁྲི་བཙུན་
གྱིས་ཞལ་ཏ་མ་མངགས་ཏེ་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོར་
གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་པའི་ས་དཔྱད་གང་བཟང་
ཞུ་བར་བཏང་།  རྒྱ་བཟའ་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གི་སྤོར་
ཐང་བརྒྱད་ཅུ་ཞེས་རྩིས་སྐོར་ཏེ་གསལ་བར་བསྟན་
ཡང་ཞལ་ཏ་མས་རྒྱ་བཟས་གསུངས་བ་ཇི་བཞིན་
བལ་བཟར་མ་ཞུས་སྟབས་མཚོ་བསུབ་ཀྱང་མ་ཟུབ།  
ལ་དགོང་ནེའུ་ཐང་ལ་རྨང་བཏིང་ཡང་ཉིན་མོ་མིས་
བརྩིགས་པ་མཚན་མོ་མི་མ་ཡིན་གྱིས་བཤིག  
དེ་ལྟའི་རྒྱུ་མཚན་རྒྱལ་པོར་ཞུས་པས་རྒྱལ་པོས་
མཁྱེན་བཞིན་དུ་མ་མཁྱེན་ཚུལ་མཛད།  
ཁྲི་བཙུན་དང་བཅས་འོ་ཐང་གི་མཚོ་འགྲམ་དུ་
ཕེབས་ཏེ་སོར་གདུབ་ནམ་མཁར་འཕེན་བཅུག་
གནང་བས་མཚོ་ནང་དུ་ལྷུང་བ་དང་།  དེ་མར་
མཚོའུའི་དབུས་ན་འོད་ཟེར་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པའི་མཆོད་རྟེན་ཞིག་གསལ་བ་ཀུན་གྱིས་གཟིགས།  
དེ་ནས་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་བདེན་ཚིག་ཐུགས་སྨོན་
མི་ཚང་མེད་པ་གནང་།  བློན་འབངས་ཀྱིས་
རྡོ་བསྐྱུར་བ་སོགས་མཛད་པས་དེ་དབུས་རྡོའི་
མཆོད་རྟེབ་སྲ་ཞིང་བརྟན་པ་ཞིག་ཏུ་སོང་བ་
ལ་གདུང་མ་རྣམས་ཀྱི་སྣེ་གཏད།   སྤྲུལ་པའི་
ར་ལ་ས་བཀལ་ཏེ་མཚོ་བསུབས།  འོན་ཀྱང་
ཉིན་མོ་མིས་བརྩིགས་པ་མཚན་མོ་ལྷ་འདྲེས་
བཤིགས་པས།  རྒྱལ་པོ་ཡབ་ཡུམ་ཉང་བྲན་
ཕ་བོང་ཁར་འཕགས་པ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་
སྒྲུབ་པ་ལ་བཞུགས་ཏེ་གསོལ་བ་བཏབ་པས། 
འཕགས་པས་བོད་འདི་སྲིན་མོ་གན་ཀྱལ་དུ་ཉལ་
བའི་དབྱིབས་སུ་ཡོད་པས་གཙུག་ལག་ཁང་
བཞེངས་པའི་ཐོག་མར་ས་པྲའི་མེ་བཙའ་
རྣམས་གནོན་དགོས་པས།  མཐའ་འདུལ།  
ཡང་འདུལ།  
རུ་གནོན་བཅས་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་རྟེན་དང་
བརྟེན་པར་བཅས་བཞེངས་ན་རྒྱལ་པའི་བཞེད་པ་
ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པའི་ལུང་བསྟན་པས།  
དབུ་རུ་མལ་གྲོ་ཀ་ཚནལ་མི་འགྱུར་བའི་ལྷ་
ཁང་དང་།  དེའི་ལག་ཏུ་གསེག་ཤང་འགིར་
ཏིའི་ལྷ་ཁང་།  གཡོ་རུ་ཡར་ཀླུང་དུ་ཁྲ་
འབྲུག་བཀྲ་ཤིས་བྱམས་སྙོམ་གྱི་ལྷ་ཁང་དང་
དེའི་ལག་ཏུ་བཙན་ཐང་གཡུ་ཡི་ལྷ་ཁང་།  
གཙང་དུ་གཙང་འགྲམ་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་
དང་དེའི་ལག་ཏུ་དགེ་དྲུང་གི་ལྷ་ཁང་། ངམ་
རིང་དུ་གྲམ་པ་རྒྱས་དྲི་མེད་ཀྱི་ལྷ་ཁང་དང་
དེའི་ལག་ཏུ་འབྲེའི་ལྷ་ཁང་བཅས་མཐའ་འདུལ་གྱི་ལྷ་ཁང་ལག་དང་བཅས་པ་དང་།  ཤར་སྟག་གི་
མགོའི་སྟེང་དུ་ཀོང་པོ་བུ་ཆུའི་ལྷ་ཁང་།  ལྷོ་
འབྲུག་གི་ཟེ་སྟེང་དུ་ལྷོ་བྲག་མཁོ་མཐིང་གསེར་
གྱི་ལྷ་ཁང་།  ནུབ་བྱ་དམར་པོའི་སྒལ་སྟེང་དུ་
ཚལ་རིག་ཤེས་རབ་སྒྲོན་མེའི་ལྷ་ཁང་།   བྱང་
རུས་སྤལ་གྱི་སྒལ་སྟེང་དུ་སྟོད་པྲ་བདུན་རྩེའི་ལྷ་
ཁང་བཅས་ཡང་འདུལ་གྱི་ལྷ་ཁང་བཞི་དང་། 
ཚངས་པ་རླུངས་གནོན་གྱི་ལྷ་ཁང་།  ལྡན་ཀློང་
ཐང་སྒྲོལ་མ། མང་ཡུལ་བྱམས་སྤྲིན་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་
ལྷ་ཁང་།   ལྷོ་འབྲུག་སྤ་དྲོ་སྐྱེར་ཆུའི་ལྷ་ཁང་སྟེ་རུ་
གནོན་གྱི་ལྷ་ཁང་བཞི་བཅས་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་
བཅས་བཞེངས་གནང་མཛད།   འོན་ཀྱང་ད་ལྟ་རང་
རེས་མཇལ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་གཞི་ཁྱོན་ཆེན་པོ་
འདི་ལྟ་བུ་དེ་མར་འགྲུབ་མེད་ཀྱང་བལ་བཟའི་ཐུགས་འདུན་ལྟར་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་འགྲུབ།  བལ་བཟའི་
ཡབ་མཉེས་པར་བྱེད་པ་ལ་ལྷ་ཁང་གི་སྒོའང་ནུབ་བལ
་ཡུལ་དུ་གཏད།  དུས་མཚུངས་རྒྱ་བཏབ་ར་མོ་ཆེ་གཙུག་
ལག་ཁང་ཡང་འགྲུབ་སྟེ་ཇོ་ཤྭཀྱ་རྣམ་གཉིས་གཙུག་ལག་
ཁང་སོ་སོར་གདན་དྲངས་ཏེ་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་བཅས་
འགྲུབ་པར་བྱས།   དེ་ནས་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྐུ་
གཤེགས་རྗེས་མང་སྲོང་མང་བཙན་དུས་རྒྱ་དམག་ལྷ་
སར་འབྱོར་ལ་ཉེ་བའི་དུས་ཇོ་བོ་ཤྭཀྱ་མུ་ནེ་རྒྱ་བཏབ་
ར་མོ་ཆེ་ནས་གདན་དྲངས་ཏེ་ར་ས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་
ལྷོ་སྒོ་མེ་ལོང་ཅན་དུ་སྦས་ཏེ་སྒོ་ལ་གཞལ་བ་བྱས།  
དེའི་སྟེང་འཇམ་དབྱངས་ཀྱི་སྐུ་བྲིས།  ཇོ་བོ་མི་བསྐྱོད་
རྡོ་རྗེ་ར་མོ་ཆེར་གདན་དྲངས།  རྒྱ་དམག་རྣམས་བོད་
ལ་འབྱོར་ཏེ་ཕོ་བྲང་དམར་པོ་མེར་བསྲེགས། 
ཇོ་བོ་གདན་དྲངས་ཀྱང་སྐུ་ལྗིད་འཕེལ་བས་ཁྱེར་མ་ཐུབ་
སྟབས་ཆོས་ལུང་དུ་བཞག་དགོས་བྱུང་།  དེ་རྗེས་ཆོས་
རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་ཡུམ་གྱིམ་ཤིང་ཀོང་ཇོས“
ང་ཡི་ཨ་སིའི་ལྷ་ཁང་དུ་ལྟ་བར་འགྲོ”ཞེས་རྒྱ་བཏབ་
ར་མོ་ཆེར་ཕེབས་པ་ན་ཤྰཀྱ་མུ་ནེ་དེར་བཞུགས་མེད་
པས།   ར་ས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ལྷོ་སྒོ་མེ་ལོང་ཅན་
དུ་ཡོད་པ་རྩིས་ཁོག་ནས་མཁྱེན་ཏེ་འཇམ་དབྱངས་ཀྱི་
སྐུ་བརྙན་བྲིས་པ་བརྐོ་བར་བརྩམ་པ་ན་“ཁོ་བོ་གཡོལ་
བས་ཆོག”ཅེས་གསུང་བྱོན་པས་འཇམ་དབྱངས་ཁོ་གཡོལ་
མ་ཞུ་བ་དེ་ནས་བྱུང་།   དེ་ནས་ཇོ་བོ་ཤྰཀྱ་མུ་ནེ་གཙང་
ཁང་དབུས་མར་གདན་འདྲེན་སྐབས། དེར་ཇོ་མོའི་སྐུ་
ཚབ་ཏུ་མར་མེ་མཛད་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་བཞུགས་པ་སྤོ་བར་
བརྩམ་སྐབས་“ང་འདི་ནས་མི་འགྲོ”ཞེས་གསུང་བྱོན་
པས་ཇོ་བོའི་སྐུ་རྒྱབ་དེ་རང་དུ་བཞུགས་
སུ་གསོལ་དགོས་བྱུང་།  དེ་ལྟར་གཙུག་ལག་ཁང་དེར་
ཉམས་ཆག་དང་གཏོར་སྐྱོན་ཇི་ སྙེད་ཅིག་བྱུང་ཡང་།  
ཉམས་གསོ་དང་།  རྒྱ་སྐྱེད།  སྤྲོས་པ་སོགས་ཀྱང་
རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་བྱུང་བ་ལས་ཉམས་གསོ་ཆེས་
རྒྱས་པ་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་གནང་།  རྗེ་ཙོང་
ཁ་པས་ཇོ་བོ་ཤྰཀྱ་མུ་ནེར་གསེར་ལྗང་བརྡུང་གི་དབུ་
རྒྱན།  ཇོ་བོ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེར་དངུལ་གྱི་དབུ་རྒྱན་གསོལ་
བ་ནས་བཟུང་ཇོ་བོ་ཤྰཀྱ་རྣམས་གཉིས་སྤྲུལ་སྐུའི་ཆ་བྱད་
དེ་ལོངས་སྐུའི་ཆ་བྱད་དུ་གྱུར།

དེ་ལྟར་ཕྱིའི་བཀོད་པ་རིམ་བཞིན་རྒྱ་སྐྱེད་བྱུང་བ་ལ།  
ནང་དུའང་རྟེན་གསུམ་བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་ལ་སྐུའི་རྟེན་
དུ་རྒྱལ་བ་རིགས་ལྔ་ཆོས་རྒྱལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱག་ནས་མ་ཞེས་
པའི་ལྡེབས་བྲིས་དང་།  གསུང་གི་རྟེན་དུ་ཆོས་རྒྱལ་དུས་
ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་གཟུངས་ཡིག་དྲུག་མ། ཐུགས་ཀྱི་རྟེན་དུ་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་ཕྱག་ཚྭ་བཞུགས་པའི་བརྟན་པ་མཆོད་
རྟེན་ཞེས་པ་བཅས་ཡིན་ཞུ་ཡང་གཙོ་བོ་ནི།   ལྷ་ཁང་
དབུས་མའི་ནང་བཞུགས་སུ་གསོལ་བའི་ཇོ་བོ་ ཤྰཀྱ་མུ་
ནེའི་སྐུ་བརྙན་འདི་ཉིད་ཡིན།  དེའང་སྐུ་བརྙན་དེ་ཐོག་
མར་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ལྷ་དང་མིའི་རིན་པོ་
ཆེ་རྣམ་པ་བཅུ་སྐུ་རྒྱུར་བྱས།  བཟོ་ཡི་རྒྱལ་པོ་བི་ཤྰ་
ཀརྨས་དེ་རྣམས་བཞུ་བཏུལ་གྱིས་ལུགས་སུ་བླུག རྒྱལ་
བ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་གནས་མཛད།  ལྷ་དང་ཨོ་རྒྱན་ཡུལ་
སོགས་ལ་གདན་དྲངས།  དེ་ནས་ཡུལ་དབུས་མགྷ་དྷར
བཞུགས་པའི་ཚེ།  རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་པོའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་
མཐུས་མཚོ་ཐོག་ལས་གདན་དྲངས་ཏེ་རྒྱ་ནག་གི་མཆོད་
པའི་ཞིང་དུ་ཡུན་རིང་བཞུགས་པ་ལས་མཐར་གོང་མ་
རང་གི་སྲས་མོ་འུན་ཤིན་ཀོང་ཇོ་སྲོང་བཙན་གྱི་བཙུན་
མོར་ཕེབས་སྐབས་རྟེན་སྐལ་དུ་གནང་སྟབས་བོད་དུ་གདན་དྲངས་པས་ད་བར་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གི་གཙུག་ལག་
ཁང་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ།  སྐུའི་གཡས་གཡོན་ན་ལི་
ལས་གྲུབ་པའི་བྱམས་འཇམ་དབྱངས།  སྐུ་རྒྱབ་ཏུ་མི་
འགྲོ་གསུང་བྱོན་ཏེ་མར་མེ་མཛད།   དེའི་སྐུ་རྒྱབ་ན་ཟ་
ཟངས་མཁར་ལོ་ཙྰ་བས་བཞེངས་གནང་བའི་ཐུབ་པ་
གངས་ཆེན་མཚོ་རྒྱལ།  གཡས་གཡོན་དུ་སེམས་དཔའ་
སེམས་མ་བཅུ་གཉིས།  ཁྲོ་བོ་ཀང་ཀིང་བཅས་བཞུགས་
པ་ལ་ལྷ་ཁང་དབུས་མ་ཞེས་ཟེར།

ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་རང་བྱོན་ལྔ་ལྡན་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་
བཞེངས་པའི་འགལ་རྐྱེན་གསེལ་ཆེད་དུ་འདི་ལྟར་
བཞེངས་དགོས་པའི་རྟགས་བྱུང་བར་བརྟེན་སྤྲུལ་པའི་
དགེ་སྟོང་བློ་གྲོས་འབྱུང་གནས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་བཞེངས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཤིང་གི་ཡལ་ག རྒྱ་མཚོའི་གླིང་གི་འཇག་
མ།  ཆུ་བོ་ནེེ་རཉྫའི་བྱེ་མ། ཙནྡ་སྤྲུལ་གྱི་སྙིང་།  གོར་ཤི་
ཀའི་དུམ་དུ། གནས་ཆེན་བརྒྱད་ཀྱི་ས་ལ་སོགས་པ་ངོ་
མཚར་བའི་རྫས་རྣམས་བརྡར།  བ་དམར་དང་ར་དཀར་
གྱི་འོ་མས་སྦྲུས་པའི་ཕུང་པོ་རྒྱལ་པོའི་དབུ་སྔས་སུ་བཞག་
ཅིང་།  ཕྱོགས་བཅུའི་རྒྱལ་བ་སྲས་བཅས་ལ་གསོལ་བ་
བཏབ་པས་བདེ་གཤེགས་ཞི་ཁྲོའི་ལྷ་ཚོགས་ནམ་མཁའི་
ཁྱོན་གང་བ་ལྟ་བུ་འཇིམ་པའི་ཕུང་པོ་ལ་ཐིམ་པ་གཟིགས།
ནངས་པར་སྔར་གྱི་རྒྱུ་རྣམས་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་བཅུ་གཅིག་ཞལ་དུ་གྲུབ་ནས་ཡོད།  རྒྱལ་པོས་བལ་པོའི་བཟོ་
བོ་ལ་རྟེན་འདི་ཡ་མཚན་ཞིང་ཤིན་ཏུ་མགྱོགས་པ་ཞིག་
བྱུང་འདུག་ནའང་སངས་རྒྱས་རབས་བདུན་གྱི་རིང་
བསྲེལ་འདི་དག་གཟུངས་སུ་འབུལ་རྒྱུ་མ་བྱུང་གསུངས་
པར་བཟོ་བོས་སྐུ་འདི་བདག་གིས་བཞེངས་པ་མ་ཡིན་
པར་རང་བཞིན་དུ་བྱོན་འདུག་ཅེས་ཞུས་མ་ཐག་ཞབས་
གཡོན་མའི་ཤམ་ཐབས་ཡར་བརྫེས་པས་དེ་ལས་འོད་
ཟེར་བྱུང་སྟེ་རྟེན་རྣམས་འོད་ཟེར་ལ་དྲངས་ཏེ་ཐུགས་
ཀར་ཐིམ་པ་བཅས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་འཁོར་དང་བཅས་པ་
བཞུགས་པའི་ལྷ་ཁང་འདི་གཉིས་གཙོ་བོ་དང་།  གཞན་
ཡང་སྒྲུབ་ཆེན་ཐང་སྟོང་གི་ཕྱག་བཟོ་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་
དང་།  ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས། གྲུབ་ཐོབ་བིར་སྦ་པ།  
ཁ་ཆེ་པཎ ་ཆེན་ཤྭཀྱ་ཤྲྰི།  བྱམས་པ་ཁྲུས་མཛད་མ།  
རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་རྩོམ་པ་པོ་དཀོར་གཉེར་
དཔོན་ལེགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གདུང་རྟེན།  བཤན་པ་
རྨེ་རུ་རྩེའི་སྡིག་བཤགས་ལ་བཞེངས་པའི་འབུམ།  མངའ་
རིས་པ་བརྩོན་འགྲུས་སྙིང་པོའི་གདུང་རྟེན།  རྒྱལ་བ་
ཙོང་ཁ་པའི་དུས་ཀྱི་རྡོ་ཀོང་བཀྲ་ཤིས་འོད་འབར།  
གཏེར་སྟོན་པ་པདྨ་གླིང་པས་བཞེངས་པའི་མཁན་ཆེན་ཞི་
བ་འཚོ།  ནེ་ཆུང་རི་པས་བཞེངས་པའི་རྒྱལ་བ་སྨན་པའི་
རྒྱལ་པོ།   དེ་ནས་རྗེ་ང་འདྲ་མའམ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་ཕྱག་
ནས་མ།  དེའི་འཁོར་དུ་མར་པ་ལོ་ཙྰ་བ། བུ་སྟོན་ཆོས་
རྗེ་རྒྱལ་སྲས་ཐོགས་མེད་པ།  བླ་མ་དམ་པ་བསོད་ནམས་
རྒྱལ་མཚན།  ཀརྨ་པ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་བཅས་དང་།  ཕྱག་
རྡོར་གྱི་སྐུ་བརྙན་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་ཕྱག་ནས་མ།  གཙང་ཁང་
ནང་སངས་རྒྱས་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་གཙོ་འཁོར།  དེ་
ནས་འོད་ཟེར་འཕྲོས་པའི་ལྷ་ཁྲོ་བོ་རྨེ་བ་བརྩེགས་
པ།   དེ་ནས་ཇོ་བོའི་སྐུ་མདུན་གྱི་པང་གཅལ་སྟེང་བསམ་
ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ས་ཕུད་ལ་ཕུལ་བའི་རྒྱལ་ཆེན་
བཞི།  ཤིང་ཕུད་ལ་ཕུལ་བའི་ཀ་བ་གཉིས།  སྒོ་སྟེང་དུ་
རྗེ་མི་ལས་ཐང་དཔལ་མོའི་དཔལ་ཐང་དུ་རྫུ་འཕྲུལ་
བསྟན་པའི་གཡག་རྭ་བཅས་བཞུགས།  དེ་ནས་རིམ་
བཞིན་བར་འཁྱམ་དུ་སྒྲོལ་ཙ་དར་ལེན་མ།  དེ་ནས་
གཙང་ཁང་དུ་བལ་བཟའ་ཁྲི་བཙུན་གྱི་རྟེན་སྐལ་རྒྱལ་བ་
བྱམས་པ།  དེ་ནས་མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་གྱིས་བཞེས་
པའི་ཚངས་པ་དང་བརྒྱ་བྱིན།  དེ་ནས་དངུལ་གར་
བླུགས་ཀྱི་བྱམས་པ་མཆེད་བཞིའི་ཡ་རྒྱལ། ལྷ་རྗེ་དགེ་
བའི་འབུམ་གྱི་ཕྱག་ནས་མ་ར་རྒྱ་མོ།  གཙང་ཁང་གི་
ཁྱམས་ནས་ས་སྐྱའི་བླ་སྐུ་ཁག་དང་།  ལྡེབས་རིས་སུ་
འཇམ་དབྱངས་ཁོ་གཡོལ་མ།  ཕོ་བྲང་དམར་པོ་དང་
ལྕགས་པོ་རི་སོགས་ཀྱི་ལྡེབས་རིས།  བླ་མ་དུང་དཀར་
འབྲུག་གྲགས་ཀྱིས་བཞེངས་པའི་ཆོས་རྒྱལ་ལྷ་ཁང་།  
བར་ཐོག་ཏུ་བླ་མ་དུང་དཀར་འབྲུག་གྲགས་ཀྱིས་
བཞེངས་པའི་ཆོས་རྒྱལ་ཡབ་ཡུམ་གསུམ།  གཡུང་དྲུང་
ལྷ་ཁང་དུ་རྒྱལ་པོ་སྐུ་ལྔ་འཁོར་བཅས་དང་ཚེ་རིང་མ་
སོགས་ལྷ་ཁང་ཁག  གསུམ་ཐོག་དཔལ་ལྷ་ལྕོག་ཏུ་ཆོས་
རྒྱལ་ཉིད་ཀྱི་ཤངས་ཚལ་གྱིས་བྲིས་པའི་ལྷ་མོའི་སྐུ་ཐང་
ནང་དུ་བྱས་ཏེ་ཚལ་པ་ཁྲི་དཔོན་གྱི་དུས་སུ་བཞེངས་པའི་
དཔལ་ལྷ་མོ།  མཚམས་བཞི་ཟུར་ལྕོག་རྩིས་པས་ཐོག་སོ་
བཞི།  ཁྱམས་རའི་སྟེང་དུ་རྒྱལ་བའི་གཟིམས་ཆུང་དང་
དེ་འབྲེལ་བཀའ་ཤག་ཡིག་ཚང་སོགས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་
ཁག  དཀྱིལ་འཁོར་མཐིལ་དུ་ཕོ་ལྷ་མི་དབང་བསོད་
ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གྱིས་བཞེངས་པའི་བྱམས་པ་ཆོས་
འཁོར་མ།  གཞན་ཡང་གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་ཀ་བ་སོ་
སོའི་བཟོ་དབྱིབས་མི་འདྲ་ལ།   ཀ་བ་ཤིང་ལོ་ཅན་དང་
ཉེ་བའི་སར་ཆོས་དང་གསེར་དངུལ་ཟངས་ལྕགས་ཀྱི་
གཏེར་ཡོད་པས་མཐའ་བཞིའི་འདོད་རྒུ་ཐ་དག་འབྱུང་
ཞེས་དང་།   ཀ་བ་སྦྲུལ་མགོ་ཅན་དང་ཉེ་བའི་སར་དྲག་
སྔགས་མཐུའི་གཏེར་ཡོད་པས་མཐའ་དམག་དང་ལོག་
འདྲེན་གྱི་གནོད་པ་ཞི།  ཀ་བ་སེང་མགོ་ཅན་དང་ཉེ་བའི་
སར་ཕྱུགས་ཀྱི་གཡང་ཡིག་ཡོད་པས་དཀར་བཅུད་ལྡན།  རིན་པོ་ཆེ་རཏྣ་དྷེ་ཝ་སྦྲུལ་ལྤགས་ཀྱིས་བཏུམས་ནས་ཀླུ་
ཁང་དུ་ཡོད་པས་ལོ་ཕྱུགས་ལེགས།   རིན་པོ་ཆེ་སྟག་
ཤདྷེ་ཝ་གཟིའི་སྒྲོལ་བུར་བཅུག་ནས་ཛམ་ལའི་འོག་ཏུ་
ཡོད་པས་རྒྱན་གོས་འབྲུ་ནོར་འཕེལ། བེེཌྰུརྱའི་ལྷུང་
བཟེད་ཀླུ་ཁང་དུ་ཡོད་པས་ལོངས་སྤྱོད་འཕེལ།   
གཞན་ཡང་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་མོའི་འོག་དང་། 
གནོད་སྦྱིན་ནྰ་ག་ཀུ་བེེ་རའི་བརླ་གཡས་སུ་རིན་པོ་ཆེ་དུ་
མ་སྦས་ཏེ་མ་འོངས་པར་གཙུག་ལག་ཁང་གསོ་བའི་
ཐེབས་སུ་ཕན་པའི་སྨོན་ལམ་མཛད།

མཆོད་མཇལ་ཞུས་ཚར་ཏེ་ཁྱམས་རའི་ནང་མར་ཡོང་
དུས་རྡོ་སྦུད་པ་གཟུགས་སྟེང་ནས་བསྔོ་བ་སྨོན་ལམ་
འདེབས་དོན་ནི།   དེ་ནས་ཇོ་བོ་དང་ཐད་ཀ་ཡིན་པ་
དང་གཅིག  གཡས་སུ་ཐུགས་སྨོན་ལྷ་ཁང་ཡོད་པ་དང་
གཉིས།  སྟེང་དུ་ཆོས་རྒྱལ་ཡབ་ཡུམ་གྱི་ལྷ་ཁང་ཡོད་པ་
དང་གསུམ།  འོག་ཏུ་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་སྦས་ཡོད་པ་
དང་བཞི་བཅས་ཀྱིས་སྨོན་ལམ་བཏབ་ཚད་འགྲུབ་ཅེས་
ཟེར།  ཁྱམས་རའི་ནང་རྡོ་ཆེན་ཨ་པོ་ལོང་ཁས་གཙོས་
རང་བྱུང་གི་རྡོ་ལེབ་གཅལ་དུ་བསྒྲིགས་པའི་རྡོ་གཅལ་
དང་ཨ་མོ་ལོང་ཁའི་འགྲམ་དུ་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་
པའི་ཞབས་རྗེས། ལྷོ་སྒོའི་འགྲམ་གྱི་རྡོ་གཅལ་ལ་གཙང་
སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀ་སངས་རྒྱས་རྒྱལ་མཚན་དང་།  དབུས་སྨྱོན་
ཀུན་དགའ་བཟང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་རྩེད་མོའི་ཚུལ་དུ་
བསྒྲིགས་ཞེས་རྡོ་གཅལ་ལ་རྡོ་རིལ་མཛོག་མགོ་ཙམ་བཞི་
སྦྱར་བ།  སྒྲུབ་ཐོབ་གཉིས་རྒྱང་རྡོ་བཞུ་རེས་མཛད་པས་
གཙང་སྨྱོན་གྱིས་འཕངས་པའི་རྡོ་སྒྲོལ་མ་ལྷ་ཁང་གི་ཉེ་
འགྲམ་ཀ་བའི་ནང་འཛུལ་བ་དང་། དབུས་སྨྱོན་གྱིས་
འཕངས་པའི་རྡོ་མར་ཁང་ཉེ་ཁྲིས་ཀྱི་ཀ་བའི་ནང་འཛུལ་
བ་ལ་ལྕགས་གཤན་བརྒྱབས་པ་ད་ལྟའང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
 
དེ་ནས་བར་སྐོར་དུ་ཉག་དེ་རིན་ཆེན་གྲགས་ཀྱིས་
བཞེངས་པའི་རྡོ་སྐུ་རང་བྱོན་གཙོ་བཞུགས་ཀྱིས་སྒྲོལ་
མ་ལྷ་ཁང་དང་།  ལྷ་ཁང་དེ་ནས་རྩིས་པས་བྱང་ངོས་ཀྱི་
ལྡེབས་རིས་སུ་ཕལ་པོ་ཆེའི་ཞིང་ཁམས། ཤར་ངོས་སུ་
འབུམ་གྱི་གླིང་གཞི།  ལྷོ་ངོས་སུ་ཆོ་འཕྲུལ་གྱི་བཀོད་པ་
བཅས་ཡོད། 
ད་ལྟ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ལྷ་ཁང་རྣམས་སྔོན་གྱི་དེ་རང་
ཡིན་སྟབས་ལྡེབས་རིས་ཀྱང་ཕལ་ཆེ་བ་སྔོན་གྱི་ལྡེབས་
རིས་དང་།  ལྷ་ཁང་དབུས་མ་སྟེ་ཇོ་ཁང་དང་།  
སྲོང་བཙན་ལྷ་ཁང་ངམ་ཐུགས་སྨོན་ཁང་སོགས་སྔོན་གྱི་
དེ་རང་བཞུགས་པ་ལ་གཞན་སྟེང་ཤོད་བར་གསུམ་གྱི་
སྔོན་གྱི་རྟེན་སྐུའི་སྐུ་ཚབ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་དང་
ལྡེབས་རིས་གསར་བཞེངས་གནང་བ་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་
ཡོད།

== ཆོས་ལུགས། ==
== པར་རིས་བར་འཁྱམས། ==
<center>
<gallery>
Lhasa-Jokhang-02-Vorplatz-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-12-Butterhandel-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-44-Innenhof-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-50-bemalter Umgang-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-76-Dachterrasse-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-96-Blick zum Potala-2014-gje.jpg|
</gallery>
</center>

== ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི། ==
== དཔྱད་གཞིའི་དཀར་ཆག། ==
== ད་དུང་གཟིགས། ==
== ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད། ==

[[Category:ལྷ་ས།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེའི་ཐོ།]]
ཇོ་ཁང་ངམ་གཙུག་ལག་ཁང་ནི་ལྷ་སའི་སྐད་གྲགས་ཅན་གྱི་ལྷ་ཁང་ཞིག་རེད།

 ལོ་རྒྱུས། 
ཇོ་ཁང་ནི་སྤྱི་ལོ་༦༤༢ལོ་ཙམ་ལ་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་ཕྱག་བཏབ་གནང་བ་རེད།  
མཚན་རྒྱས་པར་ལྷ་ལྡན་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གི་
གཙུག་ལག་ཁང་ངམ།  ད གའ་བཞི་གཙུག་
ལག་ཁང་ཞེས་ཞུ།  དགའ་བཞི་གཙུག་ལག་
ཁང་ཞེས་པ་ནི།   སྒོ་བཞི་དཀྱིལ་འཁོར་རིས་
སུ་བྱས་པས་བླ་མ་དགའ།  ཀ་བ་ཕུར་པ་རིས་
སུ་བྱས་པས་སྔགས་པ་དགའ།  རྩིག་པ་གཡུང་
དྲུང་རིས་སུ་བྱས་པས་བོན་པོ་དགའ།  ལྕམ་
གདུང་རེའུ་མིག་རིས་སུ་བྱས་པས་བོད་འབངས་
དགའ་ཞེས་ཟེར།  གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ནི་ལྷ་
ས་གྲོང་ཁྱེར་རྙིང་པའི་ལྟེ་བར་ཆགས་ཡོད།  
དེའང་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་གྱིས་ཕོ་བྲང་དམར་
པོ་རིའི་སྟེང་མ་བསྐྱོན་གོང་།   ད་ལྟ་ལྷ་སའི་
ཁུལ་དུ་སྐྱིད་ཤོད་ཅེས་དང་དེ་ཁུལ་དུ་རྒྱུགས་
པའི་ཆུ་བོ་ལ་སྐྱིད་ཆུ་ཞེས་ཟེར།  ད་ལྟའི་ར་
ས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཤུལ་དུ་འོ་མཚོ་ཞེས་
མཚེའུ་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡོད་པ་བཅས་ཡིན།   
དེ་ནས་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་དམར་པོ་རི་
ལ་བཞུགས།   བལ་བཟའ་ཁྲི་བཙུན་དང་
རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོ་རྣམ་གཉིས་སྔ་རྗེས་སུ་རྒྱལ་
པོའི་བཙུན་མོར་བསུས།   བལ་བཟའ་ཁྲི་
བཙུན་གྱི་རྟེན་སྐལ་དུ་ར་མོ་ཆེའི་ཇོ་བོ་ཞེས་
ཇོ་བོ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་དང་།   རྒྱ་བཟའ་ཀོང་
ཇོའི་རྟེན་སྐལ་དུ་ར་ས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཇོ་
བོ་ཤྭཀྱ་མུ་ནེ་བཅས་སོ་སོར་གདན་དྲངས།  
དེ་ནས་བལ་བཟའ་རང་གིས་གདན་དྲངས་པའི་
རྟེན་གྱི་བཞུགས་གནས་ཤིག་བཞེངས་དགོས་
ཐུགས་ལ་ཤར་ཏེ་རྒྱལ་པོར་ཞུས་པས་རྒྱལ་པོས་
ཀྱང་ཐུགས་དགྱེས་དང་བཅས་དེ་ལྟར་ཆོག་པ་
ཞལ་གྱིས་བཞེས།  དེ་ནས་བལ་བཟའ་ཁྲི་བཙུན་
གྱིས་ཞལ་ཏ་མ་མངགས་ཏེ་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོར་
གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་པའི་ས་དཔྱད་གང་བཟང་
ཞུ་བར་བཏང་།  རྒྱ་བཟའ་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གི་སྤོར་
ཐང་བརྒྱད་ཅུ་ཞེས་རྩིས་སྐོར་ཏེ་གསལ་བར་བསྟན་
ཡང་ཞལ་ཏ་མས་རྒྱ་བཟས་གསུངས་བ་ཇི་བཞིན་
བལ་བཟར་མ་ཞུས་སྟབས་མཚོ་བསུབ་ཀྱང་མ་ཟུབ།  
ལ་དགོང་ནེའུ་ཐང་ལ་རྨང་བཏིང་ཡང་ཉིན་མོ་མིས་
བརྩིགས་པ་མཚན་མོ་མི་མ་ཡིན་གྱིས་བཤིག  
དེ་ལྟའི་རྒྱུ་མཚན་རྒྱལ་པོར་ཞུས་པས་རྒྱལ་པོས་
མཁྱེན་བཞིན་དུ་མ་མཁྱེན་ཚུལ་མཛད།  
ཁྲི་བཙུན་དང་བཅས་འོ་ཐང་གི་མཚོ་འགྲམ་དུ་
ཕེབས་ཏེ་སོར་གདུབ་ནམ་མཁར་འཕེན་བཅུག་
གནང་བས་མཚོ་ནང་དུ་ལྷུང་བ་དང་།  དེ་མར་
མཚོའུའི་དབུས་ན་འོད་ཟེར་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པའི་མཆོད་རྟེན་ཞིག་གསལ་བ་ཀུན་གྱིས་གཟིགས།  
དེ་ནས་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་བདེན་ཚིག་ཐུགས་སྨོན་
མི་ཚང་མེད་པ་གནང་།  བློན་འབངས་ཀྱིས་
རྡོ་བསྐྱུར་བ་སོགས་མཛད་པས་དེ་དབུས་རྡོའི་
མཆོད་རྟེབ་སྲ་ཞིང་བརྟན་པ་ཞིག་ཏུ་སོང་བ་
ལ་གདུང་མ་རྣམས་ཀྱི་སྣེ་གཏད།   སྤྲུལ་པའི་
ར་ལ་ས་བཀལ་ཏེ་མཚོ་བསུབས།  འོན་ཀྱང་
ཉིན་མོ་མིས་བརྩིགས་པ་མཚན་མོ་ལྷ་འདྲེས་
བཤིགས་པས།  རྒྱལ་པོ་ཡབ་ཡུམ་ཉང་བྲན་
ཕ་བོང་ཁར་འཕགས་པ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་
སྒྲུབ་པ་ལ་བཞུགས་ཏེ་གསོལ་བ་བཏབ་པས། 
འཕགས་པས་བོད་འདི་སྲིན་མོ་གན་ཀྱལ་དུ་ཉལ་
བའི་དབྱིབས་སུ་ཡོད་པས་གཙུག་ལག་ཁང་
བཞེངས་པའི་ཐོག་མར་ས་པྲའི་མེ་བཙའ་
རྣམས་གནོན་དགོས་པས།  མཐའ་འདུལ།  
ཡང་འདུལ།  
རུ་གནོན་བཅས་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་རྟེན་དང་
བརྟེན་པར་བཅས་བཞེངས་ན་རྒྱལ་པའི་བཞེད་པ་
ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པའི་ལུང་བསྟན་པས།  
དབུ་རུ་མལ་གྲོ་ཀ་ཚནལ་མི་འགྱུར་བའི་ལྷ་
ཁང་དང་།  དེའི་ལག་ཏུ་གསེག་ཤང་འགིར་
ཏིའི་ལྷ་ཁང་།  གཡོ་རུ་ཡར་ཀླུང་དུ་ཁྲ་
འབྲུག་བཀྲ་ཤིས་བྱམས་སྙོམ་གྱི་ལྷ་ཁང་དང་
དེའི་ལག་ཏུ་བཙན་ཐང་གཡུ་ཡི་ལྷ་ཁང་།  
གཙང་དུ་གཙང་འགྲམ་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་
དང་དེའི་ལག་ཏུ་དགེ་དྲུང་གི་ལྷ་ཁང་། ངམ་
རིང་དུ་གྲམ་པ་རྒྱས་དྲི་མེད་ཀྱི་ལྷ་ཁང་དང་
དེའི་ལག་ཏུ་འབྲེའི་ལྷ་ཁང་བཅས་མཐའ་འདུལ་གྱི་ལྷ་ཁང་ལག་དང་བཅས་པ་དང་།  ཤར་སྟག་གི་
མགོའི་སྟེང་དུ་ཀོང་པོ་བུ་ཆུའི་ལྷ་ཁང་།  ལྷོ་
འབྲུག་གི་ཟེ་སྟེང་དུ་ལྷོ་བྲག་མཁོ་མཐིང་གསེར་
གྱི་ལྷ་ཁང་།  ནུབ་བྱ་དམར་པོའི་སྒལ་སྟེང་དུ་
ཚལ་རིག་ཤེས་རབ་སྒྲོན་མེའི་ལྷ་ཁང་།   བྱང་
རུས་སྤལ་གྱི་སྒལ་སྟེང་དུ་སྟོད་པྲ་བདུན་རྩེའི་ལྷ་
ཁང་བཅས་ཡང་འདུལ་གྱི་ལྷ་ཁང་བཞི་དང་། 
ཚངས་པ་རླུངས་གནོན་གྱི་ལྷ་ཁང་།  ལྡན་ཀློང་
ཐང་སྒྲོལ་མ། མང་ཡུལ་བྱམས་སྤྲིན་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་
ལྷ་ཁང་།   ལྷོ་འབྲུག་སྤ་དྲོ་སྐྱེར་ཆུའི་ལྷ་ཁང་སྟེ་རུ་
གནོན་གྱི་ལྷ་ཁང་བཞི་བཅས་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་
བཅས་བཞེངས་གནང་མཛད།   འོན་ཀྱང་ད་ལྟ་རང་
རེས་མཇལ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་གཞི་ཁྱོན་ཆེན་པོ་
འདི་ལྟ་བུ་དེ་མར་འགྲུབ་མེད་ཀྱང་བལ་བཟའི་ཐུགས་འདུན་ལྟར་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་འགྲུབ།  བལ་བཟའི་
ཡབ་མཉེས་པར་བྱེད་པ་ལ་ལྷ་ཁང་གི་སྒོའང་ནུབ་བལ
་ཡུལ་དུ་གཏད།  དུས་མཚུངས་རྒྱ་བཏབ་ར་མོ་ཆེ་གཙུག་
ལག་ཁང་ཡང་འགྲུབ་སྟེ་ཇོ་ཤྭཀྱ་རྣམ་གཉིས་གཙུག་ལག་
ཁང་སོ་སོར་གདན་དྲངས་ཏེ་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་བཅས་
འགྲུབ་པར་བྱས།   དེ་ནས་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྐུ་
གཤེགས་རྗེས་མང་སྲོང་མང་བཙན་དུས་རྒྱ་དམག་ལྷ་
སར་འབྱོར་ལ་ཉེ་བའི་དུས་ཇོ་བོ་ཤྭཀྱ་མུ་ནེ་རྒྱ་བཏབ་
ར་མོ་ཆེ་ནས་གདན་དྲངས་ཏེ་ར་ས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་
ལྷོ་སྒོ་མེ་ལོང་ཅན་དུ་སྦས་ཏེ་སྒོ་ལ་གཞལ་བ་བྱས།  
དེའི་སྟེང་འཇམ་དབྱངས་ཀྱི་སྐུ་བྲིས།  ཇོ་བོ་མི་བསྐྱོད་
རྡོ་རྗེ་ར་མོ་ཆེར་གདན་དྲངས།  རྒྱ་དམག་རྣམས་བོད་
ལ་འབྱོར་ཏེ་ཕོ་བྲང་དམར་པོ་མེར་བསྲེགས། 
ཇོ་བོ་གདན་དྲངས་ཀྱང་སྐུ་ལྗིད་འཕེལ་བས་ཁྱེར་མ་ཐུབ་
སྟབས་ཆོས་ལུང་དུ་བཞག་དགོས་བྱུང་།  དེ་རྗེས་ཆོས་
རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་ཡུམ་གྱིམ་ཤིང་ཀོང་ཇོས“
ང་ཡི་ཨ་སིའི་ལྷ་ཁང་དུ་ལྟ་བར་འགྲོ”ཞེས་རྒྱ་བཏབ་
ར་མོ་ཆེར་ཕེབས་པ་ན་ཤྰཀྱ་མུ་ནེ་དེར་བཞུགས་མེད་
པས།   ར་ས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ལྷོ་སྒོ་མེ་ལོང་ཅན་
དུ་ཡོད་པ་རྩིས་ཁོག་ནས་མཁྱེན་ཏེ་འཇམ་དབྱངས་ཀྱི་
སྐུ་བརྙན་བྲིས་པ་བརྐོ་བར་བརྩམ་པ་ན་“ཁོ་བོ་གཡོལ་
བས་ཆོག”ཅེས་གསུང་བྱོན་པས་འཇམ་དབྱངས་ཁོ་གཡོལ་
མ་ཞུ་བ་དེ་ནས་བྱུང་།   དེ་ནས་ཇོ་བོ་ཤྰཀྱ་མུ་ནེ་གཙང་
ཁང་དབུས་མར་གདན་འདྲེན་སྐབས། དེར་ཇོ་མོའི་སྐུ་
ཚབ་ཏུ་མར་མེ་མཛད་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་བཞུགས་པ་སྤོ་བར་
བརྩམ་སྐབས་“ང་འདི་ནས་མི་འགྲོ”ཞེས་གསུང་བྱོན་
པས་ཇོ་བོའི་སྐུ་རྒྱབ་དེ་རང་དུ་བཞུགས་
སུ་གསོལ་དགོས་བྱུང་།  དེ་ལྟར་གཙུག་ལག་ཁང་དེར་
ཉམས་ཆག་དང་གཏོར་སྐྱོན་ཇི་ སྙེད་ཅིག་བྱུང་ཡང་།  
ཉམས་གསོ་དང་།  རྒྱ་སྐྱེད།  སྤྲོས་པ་སོགས་ཀྱང་
རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་བྱུང་བ་ལས་ཉམས་གསོ་ཆེས་
རྒྱས་པ་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་གནང་།  རྗེ་ཙོང་
ཁ་པས་ཇོ་བོ་ཤྰཀྱ་མུ་ནེར་གསེར་ལྗང་བརྡུང་གི་དབུ་
རྒྱན།  ཇོ་བོ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེར་དངུལ་གྱི་དབུ་རྒྱན་གསོལ་
བ་ནས་བཟུང་ཇོ་བོ་ཤྰཀྱ་རྣམས་གཉིས་སྤྲུལ་སྐུའི་ཆ་བྱད་
དེ་ལོངས་སྐུའི་ཆ་བྱད་དུ་གྱུར།

དེ་ལྟར་ཕྱིའི་བཀོད་པ་རིམ་བཞིན་རྒྱ་སྐྱེད་བྱུང་བ་ལ།  
ནང་དུའང་རྟེན་གསུམ་བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་ལ་སྐུའི་རྟེན་
དུ་རྒྱལ་བ་རིགས་ལྔ་ཆོས་རྒྱལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱག་ནས་མ་ཞེས་
པའི་ལྡེབས་བྲིས་དང་།  གསུང་གི་རྟེན་དུ་ཆོས་རྒྱལ་དུས་
ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་གཟུངས་ཡིག་དྲུག་མ། ཐུགས་ཀྱི་རྟེན་དུ་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་ཕྱག་ཚྭ་བཞུགས་པའི་བརྟན་པ་མཆོད་
རྟེན་ཞེས་པ་བཅས་ཡིན་ཞུ་ཡང་གཙོ་བོ་ནི།   ལྷ་ཁང་
དབུས་མའི་ནང་བཞུགས་སུ་གསོལ་བའི་ཇོ་བོ་ ཤྰཀྱ་མུ་
ནེའི་སྐུ་བརྙན་འདི་ཉིད་ཡིན།  དེའང་སྐུ་བརྙན་དེ་ཐོག་
མར་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ལྷ་དང་མིའི་རིན་པོ་
ཆེ་རྣམ་པ་བཅུ་སྐུ་རྒྱུར་བྱས།  བཟོ་ཡི་རྒྱལ་པོ་བི་ཤྰ་
ཀརྨས་དེ་རྣམས་བཞུ་བཏུལ་གྱིས་ལུགས་སུ་བླུག རྒྱལ་
བ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་གནས་མཛད།  ལྷ་དང་ཨོ་རྒྱན་ཡུལ་
སོགས་ལ་གདན་དྲངས།  དེ་ནས་ཡུལ་དབུས་མགྷ་དྷར
བཞུགས་པའི་ཚེ།  རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་པོའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་
མཐུས་མཚོ་ཐོག་ལས་གདན་དྲངས་ཏེ་རྒྱ་ནག་གི་མཆོད་
པའི་ཞིང་དུ་ཡུན་རིང་བཞུགས་པ་ལས་མཐར་གོང་མ་
རང་གི་སྲས་མོ་འུན་ཤིན་ཀོང་ཇོ་སྲོང་བཙན་གྱི་བཙུན་
མོར་ཕེབས་སྐབས་རྟེན་སྐལ་དུ་གནང་སྟབས་བོད་དུ་གདན་དྲངས་པས་ད་བར་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གི་གཙུག་ལག་
ཁང་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ།  སྐུའི་གཡས་གཡོན་ན་ལི་
ལས་གྲུབ་པའི་བྱམས་འཇམ་དབྱངས།  སྐུ་རྒྱབ་ཏུ་མི་
འགྲོ་གསུང་བྱོན་ཏེ་མར་མེ་མཛད།   དེའི་སྐུ་རྒྱབ་ན་ཟ་
ཟངས་མཁར་ལོ་ཙྰ་བས་བཞེངས་གནང་བའི་ཐུབ་པ་
གངས་ཆེན་མཚོ་རྒྱལ།  གཡས་གཡོན་དུ་སེམས་དཔའ་
སེམས་མ་བཅུ་གཉིས།  ཁྲོ་བོ་ཀང་ཀིང་བཅས་བཞུགས་
པ་ལ་ལྷ་ཁང་དབུས་མ་ཞེས་ཟེར།

ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་རང་བྱོན་ལྔ་ལྡན་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་
བཞེངས་པའི་འགལ་རྐྱེན་གསེལ་ཆེད་དུ་འདི་ལྟར་
བཞེངས་དགོས་པའི་རྟགས་བྱུང་བར་བརྟེན་སྤྲུལ་པའི་
དགེ་སྟོང་བློ་གྲོས་འབྱུང་གནས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་བཞེངས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཤིང་གི་ཡལ་ག རྒྱ་མཚོའི་གླིང་གི་འཇག་
མ།  ཆུ་བོ་ནེེ་རཉྫའི་བྱེ་མ། ཙནྡ་སྤྲུལ་གྱི་སྙིང་།  གོར་ཤི་
ཀའི་དུམ་དུ། གནས་ཆེན་བརྒྱད་ཀྱི་ས་ལ་སོགས་པ་ངོ་
མཚར་བའི་རྫས་རྣམས་བརྡར།  བ་དམར་དང་ར་དཀར་
གྱི་འོ་མས་སྦྲུས་པའི་ཕུང་པོ་རྒྱལ་པོའི་དབུ་སྔས་སུ་བཞག་
ཅིང་།  ཕྱོགས་བཅུའི་རྒྱལ་བ་སྲས་བཅས་ལ་གསོལ་བ་
བཏབ་པས་བདེ་གཤེགས་ཞི་ཁྲོའི་ལྷ་ཚོགས་ནམ་མཁའི་
ཁྱོན་གང་བ་ལྟ་བུ་འཇིམ་པའི་ཕུང་པོ་ལ་ཐིམ་པ་གཟིགས།
ནངས་པར་སྔར་གྱི་རྒྱུ་རྣམས་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་བཅུ་གཅིག་ཞལ་དུ་གྲུབ་ནས་ཡོད།  རྒྱལ་པོས་བལ་པོའི་བཟོ་
བོ་ལ་རྟེན་འདི་ཡ་མཚན་ཞིང་ཤིན་ཏུ་མགྱོགས་པ་ཞིག་
བྱུང་འདུག་ནའང་སངས་རྒྱས་རབས་བདུན་གྱི་རིང་
བསྲེལ་འདི་དག་གཟུངས་སུ་འབུལ་རྒྱུ་མ་བྱུང་གསུངས་
པར་བཟོ་བོས་སྐུ་འདི་བདག་གིས་བཞེངས་པ་མ་ཡིན་
པར་རང་བཞིན་དུ་བྱོན་འདུག་ཅེས་ཞུས་མ་ཐག་ཞབས་
གཡོན་མའི་ཤམ་ཐབས་ཡར་བརྫེས་པས་དེ་ལས་འོད་
ཟེར་བྱུང་སྟེ་རྟེན་རྣམས་འོད་ཟེར་ལ་དྲངས་ཏེ་ཐུགས་
ཀར་ཐིམ་པ་བཅས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་འཁོར་དང་བཅས་པ་
བཞུགས་པའི་ལྷ་ཁང་འདི་གཉིས་གཙོ་བོ་དང་།  གཞན་
ཡང་སྒྲུབ་ཆེན་ཐང་སྟོང་གི་ཕྱག་བཟོ་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་
དང་།  ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས། གྲུབ་ཐོབ་བིར་སྦ་པ།  
ཁ་ཆེ་པཎ ་ཆེན་ཤྭཀྱ་ཤྲྰི།  བྱམས་པ་ཁྲུས་མཛད་མ།  
རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་རྩོམ་པ་པོ་དཀོར་གཉེར་
དཔོན་ལེགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གདུང་རྟེན།  བཤན་པ་
རྨེ་རུ་རྩེའི་སྡིག་བཤགས་ལ་བཞེངས་པའི་འབུམ།  མངའ་
རིས་པ་བརྩོན་འགྲུས་སྙིང་པོའི་གདུང་རྟེན།  རྒྱལ་བ་
ཙོང་ཁ་པའི་དུས་ཀྱི་རྡོ་ཀོང་བཀྲ་ཤིས་འོད་འབར།  
གཏེར་སྟོན་པ་པདྨ་གླིང་པས་བཞེངས་པའི་མཁན་ཆེན་ཞི་
བ་འཚོ།  ནེ་ཆུང་རི་པས་བཞེངས་པའི་རྒྱལ་བ་སྨན་པའི་
རྒྱལ་པོ།   དེ་ནས་རྗེ་ང་འདྲ་མའམ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་ཕྱག་
ནས་མ།  དེའི་འཁོར་དུ་མར་པ་ལོ་ཙྰ་བ། བུ་སྟོན་ཆོས་
རྗེ་རྒྱལ་སྲས་ཐོགས་མེད་པ།  བླ་མ་དམ་པ་བསོད་ནམས་
རྒྱལ་མཚན།  ཀརྨ་པ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་བཅས་དང་།  ཕྱག་
རྡོར་གྱི་སྐུ་བརྙན་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་ཕྱག་ནས་མ།  གཙང་ཁང་
ནང་སངས་རྒྱས་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་གཙོ་འཁོར།  དེ་
ནས་འོད་ཟེར་འཕྲོས་པའི་ལྷ་ཁྲོ་བོ་རྨེ་བ་བརྩེགས་
པ།   དེ་ནས་ཇོ་བོའི་སྐུ་མདུན་གྱི་པང་གཅལ་སྟེང་བསམ་
ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ས་ཕུད་ལ་ཕུལ་བའི་རྒྱལ་ཆེན་
བཞི།  ཤིང་ཕུད་ལ་ཕུལ་བའི་ཀ་བ་གཉིས།  སྒོ་སྟེང་དུ་
རྗེ་མི་ལས་ཐང་དཔལ་མོའི་དཔལ་ཐང་དུ་རྫུ་འཕྲུལ་
བསྟན་པའི་གཡག་རྭ་བཅས་བཞུགས།  དེ་ནས་རིམ་
བཞིན་བར་འཁྱམ་དུ་སྒྲོལ་ཙ་དར་ལེན་མ།  དེ་ནས་
གཙང་ཁང་དུ་བལ་བཟའ་ཁྲི་བཙུན་གྱི་རྟེན་སྐལ་རྒྱལ་བ་
བྱམས་པ།  དེ་ནས་མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་གྱིས་བཞེས་
པའི་ཚངས་པ་དང་བརྒྱ་བྱིན།  དེ་ནས་དངུལ་གར་
བླུགས་ཀྱི་བྱམས་པ་མཆེད་བཞིའི་ཡ་རྒྱལ། ལྷ་རྗེ་དགེ་
བའི་འབུམ་གྱི་ཕྱག་ནས་མ་ར་རྒྱ་མོ།  གཙང་ཁང་གི་
ཁྱམས་ནས་ས་སྐྱའི་བླ་སྐུ་ཁག་དང་།  ལྡེབས་རིས་སུ་
འཇམ་དབྱངས་ཁོ་གཡོལ་མ།  ཕོ་བྲང་དམར་པོ་དང་
ལྕགས་པོ་རི་སོགས་ཀྱི་ལྡེབས་རིས།  བླ་མ་དུང་དཀར་
འབྲུག་གྲགས་ཀྱིས་བཞེངས་པའི་ཆོས་རྒྱལ་ལྷ་ཁང་།  
བར་ཐོག་ཏུ་བླ་མ་དུང་དཀར་འབྲུག་གྲགས་ཀྱིས་
བཞེངས་པའི་ཆོས་རྒྱལ་ཡབ་ཡུམ་གསུམ།  གཡུང་དྲུང་
ལྷ་ཁང་དུ་རྒྱལ་པོ་སྐུ་ལྔ་འཁོར་བཅས་དང་ཚེ་རིང་མ་
སོགས་ལྷ་ཁང་ཁག  གསུམ་ཐོག་དཔལ་ལྷ་ལྕོག་ཏུ་ཆོས་
རྒྱལ་ཉིད་ཀྱི་ཤངས་ཚལ་གྱིས་བྲིས་པའི་ལྷ་མོའི་སྐུ་ཐང་
ནང་དུ་བྱས་ཏེ་ཚལ་པ་ཁྲི་དཔོན་གྱི་དུས་སུ་བཞེངས་པའི་
དཔལ་ལྷ་མོ།  མཚམས་བཞི་ཟུར་ལྕོག་རྩིས་པས་ཐོག་སོ་
བཞི།  ཁྱམས་རའི་སྟེང་དུ་རྒྱལ་བའི་གཟིམས་ཆུང་དང་
དེ་འབྲེལ་བཀའ་ཤག་ཡིག་ཚང་སོགས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་
ཁག  དཀྱིལ་འཁོར་མཐིལ་དུ་ཕོ་ལྷ་མི་དབང་བསོད་
ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གྱིས་བཞེངས་པའི་བྱམས་པ་ཆོས་
འཁོར་མ།  གཞན་ཡང་གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་ཀ་བ་སོ་
སོའི་བཟོ་དབྱིབས་མི་འདྲ་ལ།   ཀ་བ་ཤིང་ལོ་ཅན་དང་
ཉེ་བའི་སར་ཆོས་དང་གསེར་དངུལ་ཟངས་ལྕགས་ཀྱི་
གཏེར་ཡོད་པས་མཐའ་བཞིའི་འདོད་རྒུ་ཐ་དག་འབྱུང་
ཞེས་དང་།   ཀ་བ་སྦྲུལ་མགོ་ཅན་དང་ཉེ་བའི་སར་དྲག་
སྔགས་མཐུའི་གཏེར་ཡོད་པས་མཐའ་དམག་དང་ལོག་
འདྲེན་གྱི་གནོད་པ་ཞི།  ཀ་བ་སེང་མགོ་ཅན་དང་ཉེ་བའི་
སར་ཕྱུགས་ཀྱི་གཡང་ཡིག་ཡོད་པས་དཀར་བཅུད་ལྡན།  རིན་པོ་ཆེ་རཏྣ་དྷེ་ཝ་སྦྲུལ་ལྤགས་ཀྱིས་བཏུམས་ནས་ཀླུ་
ཁང་དུ་ཡོད་པས་ལོ་ཕྱུགས་ལེགས།   རིན་པོ་ཆེ་སྟག་
ཤདྷེ་ཝ་གཟིའི་སྒྲོལ་བུར་བཅུག་ནས་ཛམ་ལའི་འོག་ཏུ་
ཡོད་པས་རྒྱན་གོས་འབྲུ་ནོར་འཕེལ། བེེཌྰུརྱའི་ལྷུང་
བཟེད་ཀླུ་ཁང་དུ་ཡོད་པས་ལོངས་སྤྱོད་འཕེལ།   
གཞན་ཡང་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་མོའི་འོག་དང་། 
གནོད་སྦྱིན་ནྰ་ག་ཀུ་བེེ་རའི་བརླ་གཡས་སུ་རིན་པོ་ཆེ་དུ་
མ་སྦས་ཏེ་མ་འོངས་པར་གཙུག་ལག་ཁང་གསོ་བའི་
ཐེབས་སུ་ཕན་པའི་སྨོན་ལམ་མཛད།

མཆོད་མཇལ་ཞུས་ཚར་ཏེ་ཁྱམས་རའི་ནང་མར་ཡོང་
དུས་རྡོ་སྦུད་པ་གཟུགས་སྟེང་ནས་བསྔོ་བ་སྨོན་ལམ་
འདེབས་དོན་ནི།   དེ་ནས་ཇོ་བོ་དང་ཐད་ཀ་ཡིན་པ་
དང་གཅིག  གཡས་སུ་ཐུགས་སྨོན་ལྷ་ཁང་ཡོད་པ་དང་
གཉིས།  སྟེང་དུ་ཆོས་རྒྱལ་ཡབ་ཡུམ་གྱི་ལྷ་ཁང་ཡོད་པ་
དང་གསུམ།  འོག་ཏུ་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་སྦས་ཡོད་པ་
དང་བཞི་བཅས་ཀྱིས་སྨོན་ལམ་བཏབ་ཚད་འགྲུབ་ཅེས་
ཟེར།  ཁྱམས་རའི་ནང་རྡོ་ཆེན་ཨ་པོ་ལོང་ཁས་གཙོས་
རང་བྱུང་གི་རྡོ་ལེབ་གཅལ་དུ་བསྒྲིགས་པའི་རྡོ་གཅལ་
དང་ཨ་མོ་ལོང་ཁའི་འགྲམ་དུ་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་
པའི་ཞབས་རྗེས། ལྷོ་སྒོའི་འགྲམ་གྱི་རྡོ་གཅལ་ལ་གཙང་
སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀ་སངས་རྒྱས་རྒྱལ་མཚན་དང་།  དབུས་སྨྱོན་
ཀུན་དགའ་བཟང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་རྩེད་མོའི་ཚུལ་དུ་
བསྒྲིགས་ཞེས་རྡོ་གཅལ་ལ་རྡོ་རིལ་མཛོག་མགོ་ཙམ་བཞི་
སྦྱར་བ།  སྒྲུབ་ཐོབ་གཉིས་རྒྱང་རྡོ་བཞུ་རེས་མཛད་པས་
གཙང་སྨྱོན་གྱིས་འཕངས་པའི་རྡོ་སྒྲོལ་མ་ལྷ་ཁང་གི་ཉེ་
འགྲམ་ཀ་བའི་ནང་འཛུལ་བ་དང་། དབུས་སྨྱོན་གྱིས་
འཕངས་པའི་རྡོ་མར་ཁང་ཉེ་ཁྲིས་ཀྱི་ཀ་བའི་ནང་འཛུལ་
བ་ལ་ལྕགས་གཤན་བརྒྱབས་པ་ད་ལྟའང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།
 
དེ་ནས་བར་སྐོར་དུ་ཉག་དེ་རིན་ཆེན་གྲགས་ཀྱིས་
བཞེངས་པའི་རྡོ་སྐུ་རང་བྱོན་གཙོ་བཞུགས་ཀྱིས་སྒྲོལ་
མ་ལྷ་ཁང་དང་།  ལྷ་ཁང་དེ་ནས་རྩིས་པས་བྱང་ངོས་ཀྱི་
ལྡེབས་རིས་སུ་ཕལ་པོ་ཆེའི་ཞིང་ཁམས། ཤར་ངོས་སུ་
འབུམ་གྱི་གླིང་གཞི།  ལྷོ་ངོས་སུ་ཆོ་འཕྲུལ་གྱི་བཀོད་པ་
བཅས་ཡོད། 
ད་ལྟ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ལྷ་ཁང་རྣམས་སྔོན་གྱི་དེ་རང་
ཡིན་སྟབས་ལྡེབས་རིས་ཀྱང་ཕལ་ཆེ་བ་སྔོན་གྱི་ལྡེབས་
རིས་དང་།  ལྷ་ཁང་དབུས་མ་སྟེ་ཇོ་ཁང་དང་།  
སྲོང་བཙན་ལྷ་ཁང་ངམ་ཐུགས་སྨོན་ཁང་སོགས་སྔོན་གྱི་
དེ་རང་བཞུགས་པ་ལ་གཞན་སྟེང་ཤོད་བར་གསུམ་གྱི་
སྔོན་གྱི་རྟེན་སྐུའི་སྐུ་ཚབ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་དང་
ལྡེབས་རིས་གསར་བཞེངས་གནང་བ་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་
ཡོད།

 ཆོས་ལུགས། 
 པར་རིས་བར་འཁྱམས། 

 ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི། 
 དཔྱད་གཞིའི་དཀར་ཆག། 
 ད་དུང་གཟིགས། 
 ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད། 

Category:ལྷ་ས།
Category:བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེའི་ཐོ།